א קוואל פון חיזוק - אידיש · A Kvell Fin Chizuk - Yiddish — שמיני עצרת - שמחת תורה (2026-09-28)

בים
בסיעתא דשמיא הר
כות
גליון פרדס התורה ב לז
תנד
שמיני עצרת -שמחת תורה נ
תשפ"ז
אידיש א קוואל
פון חיזוק
הושענא רבה • שמיני עצרת ושמחת תורה •
בדרכי רבותינו • התחזקות למעשה
י"ל ע"י מערכת
פרנס הגליון 'פרדס התורה' לכתיבת
נתנדב לז"נ ועריכת שיעורי מורינו
הרה"ק רבינו יואל הרב שליט"א
בן הרה"ק רבינו חנני' יו"ט
ליפא זצוקללה"ה מסאטמאר •••
ע"י הרוצה בעילום שמו הי"ו הגליון יצא לאור בהסכמת גדולי
ולזכות ברכה והצלחה בכל ענינים ישראל בארץ הקודש ,דייני העדה
החרדית ,וגדולי רבני ארה"ב
(ההסכמות במילואם נמצא
בספר 'טבריא של מעלה'
שיצא לאור ע"י מורינו הרב שליט"א)
•••
די גליונות קען מען באקומען
ביי די פאלגענדיגע לאקאלן:
קרית יואל בארא פארק
כתר דזשודעיקא ביהמ״ד שומרי שבת
97 Acres Rd. 5302 13 Ave.
ביהמ״ד עדת יראים וויען
לעיקוואד 1350 50 St.
כתר דזשודעיקא ביהמ״ד הדרת קודש
12 America Ave. סוואליווע
ביהמ״ד סאטמאר 4801 15 Ave.
405 Forest Ave.
וויליאמסבורג
ביהמ״ד צאנז
בנין בראך למטה
קלויזענבורג
לאקער #405
25 Havens Ave. Bedford Cor. Park
ביהמ״ד בעלזא כתר דזשודעיקא
44 Grove Springs 801 Bedford Ave.
Ct. מאורות
טאמס ריווער 218 Wallabout St.
ביהמ״ד קהל בני יששכר מאנסי
1767 Whitesville Rd. ביהמ״ד זוועהיל
פלטבוש 101 W Maple Ave.
MB VINEYARD שיינער'ס שול
3012 AVE J 18 Forshay Rd.
•••
©
להצטרפות קבלת שיעורי מורינו
הרב שליט"א והגליונות באימייל,
ניתן לפנות:
shiurimlishmo@gmail.com
להצטרפות קבלת הגליונות לבד
באימייל ,ניתן לפנות:
pardesgilyones@gmail.com
פ +רדס
שמיני עצרת -
שמחת תורה תשפ"ז
שיעורי
הרה''ג רבי יששכר יהודה
ה +ת ור+ה
גליון 48 בערקוי שליט''א
אב''ד פרדס התורה
מח"ס שו"ת יהודה מחוקקי
זכות פטרון השנה נתנדב לעילוי נשמת
אלטע פערל רויזא בת הרה"ח ר' חיים משה ע"ה
נפטרה ו' ניסן תשפ"ו אחר קבלת יסורים באהבה ובאמונה ובטחון, אידיש
והיתה למופת לזה לכל משפחתה ומכירי' • ת.נ.צ.ב.ה.
בפתח היו"ט
די געוואלדיגע אוצר פון שמיני עצרת
אינעם גליון: ושמחת תורה :ימי עולם הבא אויף דער
3בפתח היו"ט וועלט
5הושענא רבה די טעג פון לעתיד לבוא .ביי לילה כיום יאיר
אלטע חסידים האט מען טאקע
געוואוסט ,אז די דריי טעג פון בעזרת השם יתברך ,מיר גייען
11שמיני עצרת ושמחת תורה הושענא רבה ,שמיני עצרת יעצט אריין אין די טעג פון ימי
און שמחת תורה ,זענען געווען עולם הבא.
18הקפות טעג וואס מען האט נישט דער הייליגער ווילנער גאון זי"ע
געגעסן ,נישט געטרונקען און זאגט ,אז שמיני עצרת איז מרמז
23בדרכי רבותינו נישט געשלאפן. אויף "עולם הבא" .ווייל שמיני
מיר זעען שוין אז דער 'מגן עצרת איז מספר ,8צו מרמז זיין
אברהם' ברענגט אראפ פונעם וואס שטייט אין די גמרא (עירוכין יג ,ב)
28התחזקות למעשה אר"י הקדוש ,אז שוין פון תיקון "למנצח על השמינית" ,וואס דאס
ליל הושענא רבה פלעגט מען מיינט די "כינור פון ימות המשיח",
נישט שלאפן א גאנצע נאכט, וואס איז אויכעט פאר דוד המלך
נאר מען איז געווען אויפגעווען ע"ה וואס וועט זיין פון 8שטריקן
עוסק זיין בתורה ובתפילה ,ווי לעתיד לבוא אין בית המקדש ,און
מיט די הייליגע תורה. דאס איז מען שוין יעצט זוכה אין
עס ווערט אויך אראפגעברענגט
דער הייליגער 'עטרת יהושע' אינעם של"ה הקדוש ,און אזוי דעם הייליגן יו"ט פון שמיני עצרת.
זי"ע ביי די הייליגע הקפות האט אויך אין די הייליגע טעג פון שמיני דער הייליגער 'חידושי הרי"ם'
געזאגט ,אז די 3טעג שטייט אין עצרת און שמחת תורה .די עבודת זי"ע האט געזאגט ,אז שמיני עצרת
מגילת אסתר "ותאמר אסתר ההקפות ,כידוע ביי צדיקים ,איז איז די מספר פון .8די וועלט ווערט
למרדכי כנוס את כל היהודים געווען א בחינה פון 'לילה כיום אנגערופן "שבעת ימי הבנין" ,וואס
הנמצאים בשושן" ,שוש"ן איש יאיר' .עס קומט אויס ,אז דאס דאס גייט ארויף אויף די זיבן טעג
די זעלבע אותיות פון דאס ווארט זענען טעג וואס מיר זענען בפועל פון סוכות .אבער ווען אונז גייען
ששו"ן ,וואס דאס מיינט צו מרמז מנותק פון גשמיות און עוסק אין יעצט אריין אין שמיני עצרת ,גייען
זיין אויף די טעג וואס אידישע עניני עולם הבא ,מען פרייט זיך מיר אריין למעלה מן הטבע ,אין
3 פ+רדס ה+תור+ה
עס זענען אויך דא שצ"ח רקיעים, באופן שאין לנו השגה .דער קינדער פרייען זיך" ,אל תאכלו
הימלען ,כמנין שמי"ם .מיר דארפן הייליגער זוהר הקדוש שרייבט ואל תשתו שלשת ימים ולילה",
דאווענען אז די תפילות זאלן אזוי אויף דעם הייליגן טאג שמיני מען עסט נישט געהעריג און מען
נתקבל ווערן ,און דאס איז דער עצרת (פרשת נח דף ס"ד עמוד ב')" :ובעוד טרינקט נישט געהעריג אין די טעג,
דאינון בלחודייהו עם מלכא" – נאר מען איז עוסק אן עבודת השם.
ָ
פשט "ואתה תשמע השמים" – אז
בשעת אידישע קינדער זענען זיך
די תפילות זאלן ארויפגיין דורך מייחד שמיני עצרת ביי די סעודה ביטול כח השטן דורך די
אלע חלונות און רקיעים וואס קטנה מיט'ן מלך מלכי המלכים שמחה פון "אך שמח"
זענען בגימטריא שמים. הקדוש ברוך הוא .ווייל די שרים
דער הייליגער 'חתם סופר' זי"ע
זאגט דער הייליגער שר שלום: האט מען שוין אוועקגעשיקט ,מען
אין די דרשות (דרוש ט' שנת תקפ"א)
שמיני עצרת ,דאס ווארט "עצרת" האט שוין מקריב געווען די ע' פרים
זאגט אויפ'ן פסוק (דברים טז ,טו)
און מכניע געווען די אומות העולם
איז בגימטריא שצ"ח (מיט'ן כולל),
און זיי שוין אוועקגעשיקט.
ש ֵמ ַח" .וואס באדייט ית ַא ְך ָ ׂ
"וְ ָהיִ ָ
דאס איז די מספר פון "שמים" ,ווייל דאס לשון 'אך'? 'אך' איז דאך א
יעצט ,שמיני עצרת און שמחת מיעוט?
שמיני עצרת זענען אלע טויערן
תורה ,זענען מיר עוסק אין די
אפן און עס איז א זמן פון קבלת נאר דאס קומט לערנען אז עס ָ
סעודה קטנה כביכול מיט'ן
התפילות. אייבערשטן אליין; דעמאלטס זענען נישטא קיין מצוות מעשיות
ביי די סעודה איז מען זוכה ,זאגט נאר מען פרייט זיך בלויז בפועלָ ,
עצרת – ווען אלע ווייטער דער זוהר הקדוש" ,שאיל מיט די תורה הקדושה.
אויפגעהאלטענע תפילות ליה כל צרכוהי ויהיב ליה" – דו דער הייליגער חתם סופר זאגט
גייען ארויף קענסט בעטן פונעם אייבערשטן א דבר נורא .אין זוהר הקדוש
וואס דו ווילסט ,און די תפילות שטייט ,אז יום כיפור ,דורך דעם
די גמרא זאגט אין מסכת סוכה ווערן נתקבל. וואס מען האט געגעבן דעם שעיר
(מ"ח) אז שמיני עצרת איז א "רגל דער הייליגער 'שר שלום' פון לעזאזל ,האט מען געגעבן ׁשוחד
בפני עצמו לענין פז"ר קש"ב". בעלזא זי"ע האט געטייטשט פאר עשֹו .עס שטייט אין זוהר
האט דער הייליגער רבי ר' מענדלע "ב ּיוֹ ם
אויפ’ן פסוק (במדבר כט ,לה) ַ ּ הקדוש אז דער ס"מ איז נטרד
ַה ׁ ּ ְש ִמינִ י ֲע ֶצ ֶרת ִּת ְהיֶ ה לָ כֶ ם" ,זאגט געווארן ,און דעמאלטס "ויעקב
זי"ע געטייטשט :פז"ר מיינט די
דער תרגום" :כנישו תהא לכון". נסע סוכותה" – אידישע קינדער
אלע תפילות וואס זענען געווען גייען אריין אין די סוכה.
צושפרייט א גאנץ יאר; ווען עס אין זוהר הקדוש שטייט "כנישה
דכולא" .פרעגט דער הייליגער שר זאגט דער הייליגער חתם סופר,
קומט דער הייליגער טאג שמיני ווען עשו איז נטרד געווארן יום
שלום :וואס מיינט דאס אז מען
עצרת ,דעמאלטס איז מען זוכה אז זאמלט צוזאם? זאגט ער ,אז אין ַ כיפור ,איז ער נאך נישט געווארן
די תפילות ווערן נתקבל .איך וועל דעם הייליגן טאג שמיני עצרת און אינגאנצן נטרד ,מען דארף נאך
מיך אנטשולדיגן ,די זאך שטייט שמחת תורה זאמלט דער רבוש”ע ארבעטן .אבער דורך דעם יו”ט
אין ספר שובע שמחות; אבער די צוזאמען אלע תפילות און תחנונים סוכות ווערט ער בטל לגמרי .ווען
זעלבע בחינה שטייט אויך פונעם פון די הייליגע טעג ,אלע מצוות ,און עס קומט שמיני עצרת ,זאגט דער
הייליגען 'תפארת שלמה' זי"ע. יעצט גייט עס ארויף. הייליגער חתם סופר ,דעמאלטס
ער זאגט ווייטער ,אז אפילו איז דער גמר ,און מיט די שמחת
דער תפארת שלמה זאגט התורה וואס מען פרייט זיך אין
איינער וואס האט נישט געדאווענט
אויפ’ן פסוק "ביום השמיני עצרת דעם טאג ,גייט מען מבטל זיין דעם
ווי עס דארף צו זיין ,אדער נישט
תהיה לכם"" :ביום השמיני" – דעם געטון די מצוות כראוי ,יעצט גייען ס"מ אינגאנצן.
אכטן טאג" ,עצרת" – אלע תפילות ארויף די אלע תפילות און מצוות.
וואס זענען געווען אויפגעהאלטן די כוח התפילה און קבלת
זאגט ער ווייטער :עס זענען
-מלשון 'נעצר'" ,תהיה לכם" התפילות אין די הייליגע טעג
דא שצ"ח חלונות ברקיע -אין
– זיי וועלן שוין מער נישט זיין הימל זענען דא 390חלונות ,וואס מיר גייען יעצט אריין אין טעג
נאר ארויפגיין.
אויפגעהאלטן ָ דאס איז די גימטריא פון שמי"ם. וואס די תפילות ווערן נתקבל
פ+רדס ה+תור+ה 4
שמיני עצרת אינדערפרי .האט שמיני עצרת אינדערפרי זענען שמיני עצרת איז מרמז אויף
דער רבוש”ע געזאגט פאר משה דא תקט"ו שעות .מיר ווייסן אז די 515תפילות פון משה
רבינו" :אויב דו וועסט דאווענען ביז שמיני עצרת דאווענען מיר
"ביום ראש השנה יכתבון וביום
רבינו
נאך איין תפילה און אריינדאווענען
אין שמיני עצרת בייטאג ,וועט דיין צום כיפור יחתמון" .הושענא דער הייליגער אוסטראווצער
תפילה נתקבל ווערן ,אבער עס איז רבה שטייט אינעם זוהר הקדוש, גאון זי"ע זאגט א הפלא'דיגן חשבון.
נישט קיין טובה פאר כלל ישראל”. ווי עס איז מבואר אינעם אר"י מיר ווייסן אז משה רבינו האט
הקדוש ,אז מען גיבט איבער דעם געדאווענט תקט"ו ( )515תפילות,
אבער ,זאגט דער הייליגער
קוויטל פאר די מלאכים ,אבער און דער רבוש”ע האט אים געבעטן
אוסטראווצער ,אז פאר אונז כלל
די מלאכים האבן נאך נישט קיין ער זאל נישט דאווענען מער ,ווייל
ישראל איז יא איבערגעבליבן דער
רשות ארויסצוגיין .אבער שמיני
כוח אז מיר זאלן מוסיף זיין די אויב יא וועלן די תפילות נתקבל
עצרת בייטאג ,דעמאלטס האבן
תפילה. ווערן און דאס איז נישט קיין טובה
די מלאכים רשות אויסצופירן די
מיר שטייען יעצט אין ָאט די פאר כלל ישראל ,און משה רבינו
שליחות.
515שעות! מיר גייען יעצט מוסיף האט מסכים געווען.
זאגט דער אוסטראווצער גאון,
זיין בתפילה ותחנונים פארן בורא אז דאס זענען די תקט"ו תפילות הייליגער דער פרעגט
כל עולמים! וואס משה רבינו האט געדאוונט, אוסטראווצער גאון :פארוואס
און בעזה"י וועלן מיר פועל'ן וואס איז פונקטליך דער מנין - פונקט תקט"ו תפילות?
אלעס גוטס ,אמן! 515שעה -פון ראש השנה ביז ער זאגט אז פון ראש השנה ביז
הושענא רבה
א נייע חתימה טובה
ווי רש"י איז מסביר ,קומט דאס אפילו ווען עס איז געפאלן אין די מצוה פון ערבה און די
ווארט "והו" פון די דריי פסוקים שבת .ווי די גמרא עקלערט ,האט הקפות אין בית המקדש
וואס שטייען אין פרשת בשלח ביי מען געמאכט א יום מיוחד פארן
קריעת ים סוף .די דריי פסוקים – ערשטן טאג פון לולב ,און א יום אין די משנה אין מסכת סוכה
דער ערשטער פסוק הויבט זיך ָאן מיוחד פארן לעצטן טאג פון ערבה. (פ"ד ,משנה ג') טרעפן מיר אז די מצוה
"ויסע" ,דער צווייטער "ויבא" ,און ממילא ,וויבאלד יום השביעי פון נטילת ערבה איז אן הלכה
דער דריטער פסוק הויבט זיך ָאן לערבה איז דוחה שבת ווען עס למשה מסיני .היינטיגע צייטן איז
"ויט" – פארמאגן אין זיך צוויי און געפאלט אין שבת ,האט מען אין עס א מנהג נביאים ,אבער בזמן
זיבעציג אותיות ,כמנין דעם שם יענעם טאג מרבה געווען צו מקיף שבית המקדש היה קיים איז עס
ע"ב .דאס איז דער שם פון 'חסד', זיין דעם מזבח זיבן מאל .מיר זעען געווען אן הלכה למשה מסיני .און
וויבאלד 'חסד' איז בגימטריא ע"ב, שוין פון דא אז יום הושענא רבה דעם זיבעטן טאג ,יום הושענא
און דערפאר פלעגט מען יעדן איז א יום מיוחד. רבה ,האט מען מרבה געווען מיט
טאג זאגן "אנא ה' הושיעה נא" כדי די לשון המשנה (שם ,משנה ה') איז: הקפות ארום דעם מזבח.
מעורר צו זיין דעם שם ע"ב ,די "בכל יום מקיפין את המזבח פעם דער הייליגער 'בית יוסף' (סי'
מדת החסד. אחת ,ואומרים אנא ה' הושיעה נא תרס"ד) איז מסביר ,אז וויבאלד
זאגט ווייטער די משנה" :ואותו אנא ה' הצליחה נא"" .רבי יהודה די גמרא זאגט אז יום השביעי
היום" – הושענא רבה – "מקיפין אומר" ,רבי יהודה זאגט ,מען לערבה – דער זיבעטער טאג פון
את המזבח שבע פעמים" ,מען פלעגט זאגן "אני והו הושיעה נא". ערבה – האט דוחה געווען שבת
5 פ+רדס ה+תור+ה
די הקפות צו מפיל זיין חומת דער הייליגער לבוש :וויבאלד איז מקיף דעם מזבח זיבן מאל.
יריחו "הסובב בעיר" – איך האב קומט דער ירושלמי און איז מבאר
ארומגענומען די שטאט יריחו, פארוואס מען האט מקיף געווען
קומט דער אר"י הקדוש אין ממילא וועל איך אויך מסובב זיין דעם מזבח דוקא זיבן מאל.
'ליקוטי תורה' (פ' אמור ,ד"ה בסוכות "מזבחך ה'" .זאגט דער לבוש ,אז זאגט דער ירושלמי" :אמר רב
תשבו) און זאגט" :עושין הקפה דערפאר פירט מען זיך צו מסובב אחא" ,רב אחא האט געזאגט" ,זכר
להפיל חומת ברזל המפסקת זיין די תיבה. ליריחו" – א זכר צו יריחו ,וואס
בינינו לבין אבינו שבשמים ,כענין
מען דארף אבער פארשטיין, דארט האט מען ארומגענומען
הקפת יריחו להפיל החומה" .דער
וואס איז די ספעציעלע שייכות די שטאט זיבן מאל ,מען האט
אר"י הקדוש לערנט אונז אז די
פון די תיבה אין בית המדרש קעגן געבלאזן שופרות ,און דורך דעם
הקפות ארום דעם מזבח אין בית
דעם מזבח? איז איינגעפאלן די חומת יריחו.
המקדש ,וואס דער ירושלמי
קומט דער 'סדר היום' (ער איז
די זעלבע זאך דא אויך :מיר
זאגט אז עס איז א רמז צו די זיבן
געווען פון די גורי האר"י) און זאגט: גייען מקיף זיין דעם מזבח -און
הקפות פון יריחו ,ווייזט אונז אז
מען דארף דא צוברעכן די חומה "התיבה לנו במקום מזבח". היינטיגע צייטן אלס זכר גייט מען
של ברזל ,און עס איז א יום מיוחד פארוואס? "שכמו שבמזבח היו ארום די בימה (זעה שפעטער איבער דעם),
פאר תפילה. נקרבין הקרבנות ועולין לריח מיר גייען מפיל זיין די חומת יריחו,
ניחוח ,כך אנו מקריבין תפילותינו און אונזערע תפילות וועלן נתקבל
דער אר"י הקדוש פירט אונז
שהם במקום הקרבנות ,על ידי ווערן לרחמים ולרצון.
אריין אין דעם טאג הושענא רבה
און זאגט אונז אז מען דארף אין שליח ציבור שיעלה לריח ניחוח". די עבודה פון די הקפות ארום
(און דער מנהג פון אחינו בני ישראל הספרדים דעם טאג מער בעטן .בעזרת השם
די בימה און דעם מזבח
איז צו דאווענען אויפ'ן בימה וואס מען ליינט וועלן מיר זען ווי דער אר"י הקדוש
ברענגט פונעם זוהר הקדוש און דעם ספר תורה). יעדער פארשטייט אבער אז
א צווייטער טעם שטייט פון די ראשונים פארוואס דער דער 'נסתר' דא איז פיל מער
אין ב"ח .דער ב"ח שרייבט אז טאג איז אזוי ספעציעל אלס א פונעם 'נגלה' ,ווייל מען דארף
וויבאלד די גמרא זאגט אז "אותו יום תפילה. פארשטיין :וואס איז אזוי מיוחד
היום" האט מען געזאגט "אנו אין דעם טאג הושענא רבה אז
דער טעם פון די זיבן הקפות לקה ועינינו לקה" .ווען מ'האט מען האט אזוי מרבה געווען?
וואס איז דער ביאור הענין, זיך געזעגנט פונעם בית המקדש עס איז משמע אז מען דארף דא
האט מען געזאגט אז מיר זענען אז דוקא אין דעם הייליגן טאג עפעס עקסטער פועל'ן.
צום אייבערשטן .זאגט דער הושענא רבה דארף מען ברעכן ווען מען קוקט אריין אין 'לבוש'
הייליגער ב"ח אז די ספר תורה אלע חומות של ברזל? (סי' תרס"ד) ,זאגט דער הייליגער
דער הייליגער מהרש"א אין איז "כולו שמותיו של הקדוש לבוש אז לויט דעם וואס מיר
ברוך הוא" .ממילא ,ווען מען איז מסכת סוכה (מה ,ב) זאגט אויך האבן געשמועסט אז מען האט
מקיף די בימה ,איז עס א רמז זיך על דרך זה אויפ'ן ירושלמי ,אז מקיף געווען דעם מזבח אלס א
צו דערמאנען וואס מען האט די הקפות המזבח זענען צו מפיל זכר צו חומת יריחו ,פארשטייט
געזאגט אין בית המקדש "אנו זיין חומות יריחו .ער זאגט דארט: מען אויך וואס דער מנהג איז
"כוונת ההקפה שישמרנו הקל לקה ועינינו לקה". היינטיגע צייטן אז מען גייט ארום
ער ברענגט אראפ דעם מנהג מסביב מצרינו" .מיר מאכן א די תיבה ,די בימה.
"ונהגו להקיף את הבימה" ,און הקפה – א רינג ארום און ארום דער לבוש ברענגט אראפ א
ער זאגט "מוציאין ספר תורה מן – כדי מרמז צו זיין :רבוש"ע, פסוק וואס דארט שטייט צוויי
ההיכל" און מען לייגט עס ארויף מיר דאווענען אז אלע שונאים מאל דאס ווארט "אסובבה" .איין
אויף די בימה .נאכדעם לייגט ער וואס רינגלען אונז ארום זאלן קּומה
"א ָ פסוק זאגט (שה"ש ג ,ב) ֲ
צו" :כשמקיפין אותה" – ווען מען אוועקפאלן. סֹוב ָבה ָב ִּעיר" ,און דער נָ א וְ ֲא ְ
זאגט ווייטער דער הייליגער איז עס מקיף – "כי שמיעת התורה צווייטער פסוק זאגט (תהלים כו ,ו)
מהרש"א" ,והוא בעצמו ענין היא מכפרת עלינו כמו המזבח". "וְ ֲאס ְֹב ָבה ֶאת ִמזְ ַב ֲּחָך ה'" .זאגט
פ+רדס ה+תור+ה 6
די מנהגים פון הושענא רבה אז דער סתר איז רב מן הגלוי .אז הקפת יריחו ששה ימים בכל
אלס א המשך פון יום כיפור און אין דעם טאג הושענא רבה יום פעם אחת ,וביום השביעי ז'
טוען זיך אפ גאר גרויסע זאכן. פעמים למפלת אויבים" .דאס
לאמיר אויפמאכן א טור און לאמיר זען וואס עס שטייט פונעם איז געווען די סיבה פארוואס מען
שולחן ערוך סימן תרס"ד ,און מען הייליגן אר"י הקדוש בשם דעם האט ארומגענומען יריחו דייקא
וועט זען פלא'דיגע זאכן וואס טוט זוהר הקדוש און פון די ראשונים מיט א רינג ,מען האט עס מסבב
זיך דא על פי יום הושענא רבה. וועגן די גרויסקייט פון דעם טאג. געווען מיט שופרות און מיט די
זאגט דער הייליגער טור ,אז פארעם פון א כהנים דוקא אין א ָ
הושענא רבה זאלסטו וויסן "נוהגין "הוי מחשב שכר מצוה כנגד רינג ,מרמז צו זיין אז דער רבוש”ע
באשכנז שמרבים במזמורים הפסדה" זאל אונז מציל זיין פון די שונאים
כמו ביו”ט" .דאס טייטש אז מען וואס נעמען אונז ארום .ער זאגט
גייט זאגן פסוקי דזמרה אזוי ווי מיר ווילן דא נאכאמאל ווייטער אז אויף דעם טוען מיר
יעדן יו”ט" ,ואומרים קדושה רבה איבערחזר'ן דעם יסוד וואס אויך די הקפות המזבח" ,על שם
במוסף" .ביי די אשכנזים זאגט מען מיר האבן שוין געזאגט ביי די הכתוב ואסובבה את מזבחך ה' כי
'נעריצך' ,ביי די ספרדים זאגט מען פארגאנגענע שיעורים .איבער התם בירוחו פעם אחת בכל יום
'כתר' ,און מען זאגט דעם גאנצן דאס וואס די משנה אין אבות (פ"ב, וששת ימי החג".
נוסח. מ"א) זאגט אז כדי א מענטש זאל פונקט ווי ביי יריחו האט מען
נאך א זאך זאגט דער טור: וואקסן אין עבודת השם ,דארף יעדן טאג ארומגענומען יריחו איין
"מרבים קצת בנרות כמו ביום ער מחשיב זיין "שכר מצוה כנגד מאל ,אזוי ארומגייען מיר דעם
הכפורים" .זאגט דער הייליגער טור הפסדה" – דעם שכר פון א מצוה מזבח איין מאל א גאנצן יו”ט .און
אז הושענא רבה האט א קשר מיט קעגן דעם הפסד פון ַאן עבירה. פונקט ווי ביי יריחו האט מען דעם
יום כיפור ,און וועגן דעם זאל מען ווי דער הייליגער רבי ר' זיבעטן טאג ארומגענומען זיבן
מרבה זיין מיט לעכט .אין מהרי"ל מענדלע רימנובער זי"ע מיט'ן 'באר מאל ,די זעלבע זאך דא ביי יו”ט
און אין נאך ראשונים שטייט ,אז סוכות ,דעם זיבעטן טאג גייען
מים חיים' זי"ע זאגן ,אז ווען א איד
מען נעמט די 'שיורי הנרות' פון יום מיר ארום זיבן מאל.
וואלט געוואוסט וואס ער טוט אויף
כיפור און מען צינדט עס אן יעצט ענדיגט צו דער מהרש"א :דער
מיט א מצוה ,ווי עס דערלייכט זיין
הושענא רבה. "ס ִביב
פסוק זאגט (תהלים יב ,ט) ָ
נשמה ,ווי עס מאכט א מענטש
אין דרכי משה ברענגט ער ְר ָש ִׁעים יִ ְת ַה ָלּכּון" ,אז מיר גייען
בשמחה ,און עס דערפרייט כביכול
אראפ פונעם מהרי"ל ,אז דער מאכן א רינג און דורך דעם גייען
דעם אייבערשטן און מאכט אים
"מהרי"ל היה נוהג ללבוש הקיטל, מיר מכלה זיין די רשעים .זאגט
א נחת רוח – אפילו ווען ער וואלט
כמו בראש השנה ויום כיפורים". דער הייליגער מהרש"א ,מיר גייען
נישט געוואוסט דעם שכר בזה מקיף זיין דעם מזבח זיבן מאל און
נאך א זאך ברענגט ער פונעם
ובבא ,וואלט א מענטש געלאפן די בימה זיבן מאל מיט ַאן ערבה,
מהרי"ל" :יש נוהגים לטבול קודם
טון מצוות און ער וואלט קיינמאל און נאכדעם נעמט מען די ערבה
עלות השחר" ,אזוי ווי טבילת ערב
נישט געטון קיין עבירות! און מען קלאפט עס אויס .דאס
יום הקדוש און ערב ראש השנה,
און ער ברענגט אז "והצנועים ווען מיר זעען די גרויסקייט מיינט מען מרמז צו זיין מיט א
נוהגים בטבילה זו". וואס טוט זיך דא אפ הושענא 'חבטה' – א קלאפ פאר די רשעים.
מען קוקט אריין אין שולחן רבה ,אפילו מיר פארשטייען דאס איז דער פשט אין
ערוך ,דער מחבר זאגט "נוהגים נישט אלעס ,אבער די עצם זאך "ס ִביב ְר ָש ִׁעים" -איך גיי פסוקָ :
במזמורים כמו ביו”ט" ,און ער אז די ספרים הקדושים רעדן מיט ארומרינגלען די רשעים דאס
זאגט "מרבין קצת נרות כמו ביום אזא קאך און מיט אזא ברען ,און טייטשט דורך די הקפה פון זיבן
כיפורים" .און דער רמ"א ברענגט מיר זעען אז דא שטייען דברים מאל ,און דורך דעם "יִ ְת ַה ָלּכּון" –
אראפ די הלכה פונעם מהרי"ל סתרים און באהאלטענע זאכן, זיי זאלן זיך אלע צוגיין.
אז "המדקדקים נוהגים לטבול דאס אליינס איז מעורר אז מען ער זאגט אויך אז 'יתהלכון' איז
קודם עלות השחר ,כמו בערב יום זאל דאווענען מיט כוונה און מיט א לשון פון 'יכלו' ,זיי גייען אלע
כיפור ,ויש נוהגים ללבוש הקיטל". התלהבות. ווערן אויס .עכ"פ ,מיר זעען דא
7 פ+רדס ה+תור+ה
דער טעם פארוואס מען צינדט ערבות .וויבאלד די ערבות איז דער רמ"א לייגט צו אז אויך ביי
אן די שעוה לעכט פון יום כיפור, גדילה על המים ,איז וויבאלד הכנסת ספר תורה ,ווען מען נעמט
ווי עס שטייט אינעם מהרי"ל און די ערבה וואקסט ביי וואסער, ארויס דעם ספר תורה ביי הוצאה
אינעם טור ,איז "מפני שהוא גמר און סוכות ווערט מען נידון אויף והכנסה ,זאגט מען דעם נוסח 'אין
החתימה תפלת המים" .עס שטייט וואסער ,ממילא האט מען אין דעם כמוך' ביי די אשכנזים ,און ביי די
דא קלאר אין די ראשונים אז טאג געמאכט א מורא'דיגן עסק ספרדים 'אתה הראת' ,אזוי ווי יו”ט.
דער טעם איז ווייל עס איז א גמר מיט דער ערבה. דארף מען פארשטיין ,וואס איז
החתימה פון יום כיפור. אבער לכאורה דארף מען אזוי במיוחד אין דעם טאג אז מען
די זעלבע זאך אינעם 'מטה פארשטיין ,וואס איז דער קשר איז אזוי מרבה בתחנונים ,און מיר
משה' (אות תתקנ"ט) זאגט ער דעם צווישן דעם טאג און יום כיפור? זעען דא גאר אז עס האט עפעס א
לשון" :ביום הזה הוא קיום החתימה עס איז א טאג וואס מען קשר מיט יום כיפור? מען צינדט
שאנו מבקשים לפני הבורא דאווענט אויף וואסער ,אבער ָאן די לעכט פון יום כיפור ,דער
ביום הכיפורים שיחתמנו לחיים, וואס איז דער שייכות אז מען זאל מהרי"ל האט אנגעטון א קיטל ,און
ולכן נהגו להדליק נרות של יום אנטון א קיטל און אנצינדן די לעכט מען דארף זיך טובל'ען אזוי ווי ערב
הכיפורים" .עס שטייט דא קלאר אז אזויווי יום כיפור? יום כיפור.
די סיבה וואס מען צינדט לעכט איז אויב מען קוקט אריין אין טור,
אלס א המשך פון דער חתימה פון
לייגט ער צו נאך עטליכע ווערטער:
הושענא רבה בעטן מיר פאר
יום כיפור .קומט אויס אז אינעם
"והכל הולך אחר החיתום" -אלעס א חתימה טובה
טור און אין די ראשונים איז שוין
גייט לויט די חתימה .דא איז אונז קומט צוגיין דער טור ,און דער
דא דער גילוי פונעם זוהר הקדוש
דער טור מגלה אז הגם "בראש טור איז אונז מגלה דא סודות
אז עס איז א יום החתימה.
השנה יכתבון וביום צום כיפור נפלאות .דער טור זאגט ,ווייל די
די זעלבע זאך שטייט אין יחתמון" ,דעסטוועגן איז הושענא גמרא זאגט אין מסכת ראש השנה
'ספר המנהגים -ווארמייזא' (עמוד רבה אויך א חתימה. (ט"ז) אז אין יעדן יו”ט ווערט די
רי"ג) ,אז כל אחד מביא עמו שעוה
און הגם עס זענען דא אסאך וועלט גע'משפט .מיר ווייסן אז
נר של יום כיפור .מ'ברענגט די
וואס ווילן זאגן אז אינעם טור און פסח איז מען ַדן אויף די תבואה,
איבערגעבליבענע שעוה לעכט
אינעם שולחן ערוך ווערט נישט שבועות אויף פירות האילן ,און
פון יום כיפור פון שטוב ,און מען
מבואר דער סוד פונעם זוהר סוכות איז מען נידון על המים -
צינדט עס אן תיכף אינדערפרי ווען
הקדוש איבער דעם ענין פון "חותם וואסער.
מען קומט אין בית הכנסת" ,והניחו
בתוך חותם" ,אבער אויב מען איז זאגט דער הייליגער טור" :וכל
כך דלוק עד אחר תפילת מוסף".
מעיין אינעם טור זעט מען אז ער חיי אדם תלויין במים" .תבואה
עס שטייען דא מורא'דיגע זאכן, האט עס 'יא' דערמאנט ,ווייל ער מיט פירות דארף א מענטש
אז דער טאג איז א יום החתימה. ניצט דעם לשון "הכל הולך אחר אוודאי האבן ,אבער מען קען
אבער לכאורה דארף מען החיתום" .אז דער טאג גייט מען זיך באגעניגן מיט אנדערע עסן,
פארשטיין :מען האט דאך שוין לויט די חתימה ,און ווי מיר וועלן אבער אן וואסער קען מען זיך
גע’חתמ’עט ראש השנה ,און ביי באלד זען פונעם אר"י הקדוש בשם נישט באגעניגן .ממילא ,זאגט
נעילה האט מען דאך שוין געזאגט דעם זוהר הקדוש ,אז הושענא רבה דער הייליגער טור ,וויבאלד "כל
"וחתמנו" ,וואס איז דער ביאור איז דער חותם בתוך חותם. חיי אדם תלויין במים" ,ממילא
הענין אז יעצט איז די חתימה? קומט אויס דער טור האט אונז דעריבער ,יעצט יו”ט סוכות גיי
דא מגלה געווען אז עס איז א "יום איך דא מרבה זיין בתפילה ,און
דער ענין פון יום החתימה אין החתימה". וויבאלד דאס איז דער לעצטער
די ראשונים טאג ,בין איך דאן דאס מערסטע
בעצם ,אויב מען קוקט אריין
אין די ראשונים ,אינעם ספר אין די ראשונים ,שטייט שוין קלאר מרבה בתפילה.
'רקנטי' (פרשת שלח) ,זאגט דער דער ענין אז דער טאג איז א יום לויט דעם פארשטייט מען
הייליגער רקנטי א מורא'דיגן סוד, החתימה .אין 'ספר המנהגים' פון אביסל מער פארוואס אין דעם
אז עס זענען געווען נוסחאות רבינו יצחק אייזיק מטורנא (סוכות טאג האט מען מרבה געווען צו
אינעם פיוט 'ונתנה תוקף' וואו עס אות רט"ז) זאגט ער דעם לשון ,אז מאכן הקפות המזבח מיט די
פ+רדס ה+תור+ה 8
מענטשן וואונטשן זיך "א גוט דער הייליגער אריז"ל זאגט אין איז געשטאנען אזא נוסח" :בראש
קוויטל" – ווייל דעם קוויטל וואס 'שער הכוונות' אויף סוכות (דרוש ו'), השנה ישפטון ,ביום כיפור יכתבון,
מען האט גע’חתמ’עט יום כיפור "בענין מסירת הפתקים העליונים" וביום הושענא רבה יחתמון" .זאגט
געט מען יעצט איבער פארן מלאך, – דאס הייסט דער ענין פון דער רקנטי" :לכן יש אומרים ביום
אבער אויב דו טוסט תשובה ביז איבערגעבן די קוויטלעך – אז עס הושענא יחתמון" .אז עס זענען
הושענא רבה ,קען מען צורייסן זענען "יש מאמרים חלוקים בספר דא אזעלכע וואס האבן אין דעם
דעם אלטן קוויטל און מען שרייבט הזוהר בשתי הפרשיות הנזכרות טאג געזאגט "יחתמון" .דער
א נייע ,גוטע קוויטל... וגם בפרשת תרומה" .אויבן אויף מונקאטשער רב זי"ע ברענגט
זאגט דער אריז"ל ,אז מען איז דא א סתירה אין זוהר הקדוש. טאקע אראפ אז ער האט טאקע
זאל וויסן אז דער עיקר זמן פון "כי במקום אחד אומר עס מסירת געטראפן אלטע מחזורים וואו
'מסירת הפתקין' איז חצות הלילה. הפתקים היא בליל הושענא רבה" - דער נוסח איז אזוי געשטאנען.
דערפאר ,זאגט דער אריז"ל, אין איין פלאץ ,אין פרשת תרומה, און מיר טרעפן גאר אינעם
איז דער מנהג אז מען איז עוסק זאגט דער זוהר אז מען געט 'שבלי הלקט' (אות קכ"א) וואו ער
בתורה די ערשטע האלב נאכט איבער די קוויטלעך ליל הושענא זאגט" :אני שמעתי שיש קהילות
ביז חצות ,און דעמאלטס ליינט רבה ,אבער אין אן אנדער פלאץ, הקודש" אז הושענא רבה זאגט
מען משנה תורה .דער אריז"ל איז אין פרשת ויחי" ,נראה כי היא מען "רחמנא לחיים"" ,מי כמוך",
דארט מאריך אין סודות התורה. נעשה ביומא תמינאה דחג שהיא "זכור רחמיך" ,און "אבינו מלכנו".
שמיני עצרת" -מ'זעט מען אז די זעלבע זאך אינעם 'מחזור
דער הייליגער אריז"ל זאגט
דאס פאסירט אום שמיני עצרת. ויטרי' ,וואס איז געווען א ראשון,
ווייטער אז די נאכט איז א גרויסע
זאגט ער" :נהגו לומר בקול רם
נאכט ,און ער ברענגט פונעם דער אריז"ל איז מגלה דער ז' פעמים 'ה' הוא האלקים' כמו
'רקנטי' אז עס איז געווען א גרויסקייט פון דעם טאג מוצאי יום כיפור ,לפי שביום כיפור
מענטש וואס ליל הושענא רבה,
דער אריז"ל גייט דא אריין אין נחתם לחיים דיננו ,והיום נתקיים
ווען מען געט איבער די קוויטלעך
אן אריכות מיט סתרי תורה וואס בחתימת החיים ,ושכינה עולה
פאר די מלאכים ,פאר די שליחים,
זענען געמאכט פאר די יודעי חן, למעלה בערבות ,ועוד אומר 'שמע
האט ער באמערקט אז זיין מצב
נאר זאגן דעם ישראל' 'ברוך שם כבוד מלכותו
איז נישט בסדר .ער איז געגאנגען אבער מיר וועלן ָ
תירוץ וואס איז נוגע אלס א 'דבר לעולם ועד'".
קוקן ביי די לבנה (עס איז דא א געוויסע
סימן וואס מיר וועלן יעצט נישט אריינגיין אין השווה לכל נפש' .זאגט דער עס שטייט דא קלאר אין די
דעם) ,און דער מענטש איז נתעורר הייליגער אריז"ל א סוד נפלא :יום ראשונים אז הושענא רבה איז
געווארן לתשובה" .וחזר בלילה כיפור האט מען שוין גע’חתמ’עט א המשך פון דער חתימה פון יום
והתפלל ובכה ושב בתשובה" ,ער דעם מענטש און מען האט כיפור .דארף מען פארשטיין,
האט יענע נאכט מתפלל געווען, גע’חתמ’עט א 'פתקא' ,א קוויטל, לכאורה ביי יום כיפור האט מען
געוויינט און תשובה געטוהן, אבער דער קוויטל איז נאכנישט דאך שוין געזאגט "חתמנו"?
"וחזר ורד צל על ראשו" ,ביז זיין איבערגעגעבן געווארן צו די
שאטן איז צוריקגעקומען אויף זיין מלאכים. די ווערטער פון זוהר
קאפ .מיר וועלן נישט מאריך זיין ווען עס קומט הושענא
הקדוש פון "איבערגעבן די
אין דעם ענין ווייל דאס באלאנגט רבה ,האט דער רבוש”ע ברוב קוויטלעך"
צו סודות התורה ,אבער ב"ה ער רחמיו וחסדיו געטון מיט אונז לאמיר זען די ווערטער פונעם
האט געהאט א זיסע ,לעכטיגע א מורא'דיגע חסד .פאר מען זוהר הקדוש וואס דער הייליגער
יאר. געט איבער דעם קוויטל פאר די אריז"ל ברענגט אראפ אין 'שער
זאגט דער אריז"ל ,אז אין מלאכים זיי זאלן אויספירן זייער הכוונות' אויף סוכות .כמובן אז
דעם טאג איז נאך דא א זמן ווען שליחות ,קען א מענטש תשובה אין לנו עסק בנסתרות ,אבער עס
מען קען תשובה טון .כאטש מען טון ,און אויב עס איז חלילה דא א זענען דא ווערטער פונעם אריז"ל
געט איבער די קוויטלעך פאר די שלעכטע גזירה ,צורייסט ער דעם וואס זענען דבר השווה לכל נפש,
מלאכים ביי חצות ,געט מען זיי קוויטל. צו דערוועקן די הערצער אין דעם
נאכנישט קיין רשות אויסצופירן דאס איז דער פשט פארוואס הייליגן טאג הושענא רבה.
9 פ+רדס ה+תור+ה
אריינגיין אין א שמועס מיט אים? קענסט נאך פאררעכטן ביז שמיני די שליחות; די מלאכים האלטן די
אבער אויב חלילה א מענטש דינט עצרת .ערשט אום שמיני עצרת קוויטלעך אין די האנט און ווארטן.
נישט דעם באשעפער מיט שמחה, גיבט מען די רשות פאר די מלאכים זאגט דער הייליגער אריז"ל ,אז א
ער איז בעצבות אדער אין א מרה אויסצופירן. גאנצן טאג הושענא רבה האסטו
שחורה ,דעמאלטס האט דער עס זענען דא נאך מהלכים נאך צייט צו דאווענען ,תשובה
יצר הרע א שליטה אויף אים .עס אין אריז"ל און רבי חיים וויטאל טון און מרבה זיין בתחנונים ,אז
קומט אריין א רוח שטות און ער ברענגט נאך ענינים ,אבער די די חתימה אויפן קוויטל וואס די
קען אים שוין אנהייבן פארדרייען זאכן זענען "סוד ה' ליראיו" .אויף מלאכים האלטן שוין זאל צעריסן
דעם קאפ ,ווייל ער האט אים שוין וויפיל עס איז נוגע פאר אונז אין ווערן אויב עס איז נישט גוט ,און
אריינגעכאפט אין זיין נעץ. עבודה ,זעט מען דא אז מען געט מען זאל אנשרייבן א גוטע קוויטל.
וואס איז די עצה? אונז נאך א מורא'דיגע געלעגנהייט
די עצה איז אז מען דארף אויסצופועל'ן אין אזא הייליגן טאג. דו קענסט נאך פאררעכטן ביז
תשובה טון אויפ'ן שורש החטא, שמיני עצרת
און די תשובה אויפ'ן שורש איז צו דער יסוד פון רבי שלמה
מיר פארשטייען יעצט
דינען דעם אייבערשטן בשמחה. קלוגער :דינען דעם פארוואס דער טור האט גענוצט
זאגט רבי שלמה קלוגער :יום אייבערשטן בשמחה די לשון "הכל הולך אחר החיתום",
כיפור האבן מיר טאקע תשובה כדי מיר זאלן קענען אביסל ווייל יעצט איז די צייט פון מסירת
געטון ,אבער אפילו מען האט מער פארשטיין דער ענין פונעם הפתקין וואס מען האט גע’חתמ’עט
תשובה געטון אויף אלע עבירות, 'חתימה' נאכאמאל אין דעם טאג יום כיפור .יעצט פארשטייען
האבן מיר נאכנישט תשובה געטון פון הושענא רבה בדרך עבודה מיר אויך פארוואס מען דארף דא
אויפ'ן 'שורש החטא' – דאס אז מען ה'שוה לכל נפש' ,וועלן מיר ארומגיין די בימה זיבן מאל ,אזוי
האט נישט געדינט דעם באשעפער אראפברענגען די ווערטער פון ווי מען האט ארומגעגאנגען דעם
מיט שמחה. דער גאון ישראל וקדושו רבי מזבח אין בית המקדש און קעגן
נאך מער זאגט ר' שלמה שלמה קלוגער זי"ע אין זיין ספר די חומות פון יריחו ,ווייל מיר ווילן
קלוגער ,אז די עבירות וואס מען 'קהלת יעקב' (הושענא רבה דרוש ד') ּ
אויס'פועל'ן א זיס ,לעכטיג יעצט
האט געטון זענען געקומען ווייל וואס זאגט א הפלא'דיגן יסוד יאר.
דער יצר הרע האט פארדרייט וואס באלייכט די גאנצע סוגיא. פרעגט דער אריז"ל :ביז ווען
דעם קאפ און געזאגט אז די ער ברענגט דעם פסוק (דברים כח ,מז) האלט דאס אן? זאגט ער ,אז דאס
עבירות זענען ח"ו געשמאק, "ת ַחת ֲא ֶׁשר לֹא ָע ַב ְד ָּת ֶאת ה' ֱאל ֶֹק ָ
יך ַּ גייט ביז שמיני עצרת .די לשון
ווען מיר ווייסן דאך אז די גאנצע ש ְמ ָחה ו ְּבטוּב לֵ ָבב ֵמרֹב ּכֹל".ְ ּב ִ ׂ פונעם אריז"ל איז" :צריך להזהר
געשמאקייט פון עבירות האט דער מיר האבן שוין מסביר געווען לכוין האדם דעתו במאד מאד
יצר הרע געגנב'עט פון די קדושה, וואס עס שטייט אין אלע ספרים בתפילת יום הושענא רבה" – א
ווי עס שטייט אין זוהר הקדוש. הקדושים ,אז בעצם איז די סיבה מענטש זאל מורא'דיג מכוון זיין
אבער למעשה ,האסטו געטון ַאן פון די גאנצע תוכחה ווייל מען ביי די תפילות .ער לייגט צו" :בכל
עבירה מיט א געוויסן תענוג פון א האט געטון עבירות .אבער עס מעשיו ביום ההוא" – א גאנצן
'שמחה של שטות'. שטעלט זיך א שאלה :פארוואס טאג הושענא רבה ,אפילו מען איז
מיר ווייסן דאך אז מען דארף טון האט מען בכלל געטון עבירות? פון מורא'דיג פארנומען ווייל "פונים
'תשובת המשקל' .ווען א מענטש וואו איז צוגעקומען דער רוח שטות מסוכה לביתם" ,מ'גייט שוין אריין
טוט תשובה אויף ַאן עבירה ,דארף צו טון עבירות? אין שטוב אריין און מען דארף
ער עס טון מיט דעם זעלבן גרויסן זאגט דער פסוק א גילוי נפלא: מסדר זיין און אנגרייטן פאר יו”ט,
חשק ווי ער האט געוואלט טון די ווייל דו האסט נישט געדינט דעם דארף מען זיין זייער פארזיכטיג אין
עבירה .פונקט ווי דער יצר הרע אייבערשטן 'בשמחה' .כל זמן א דעם טאג .מען דארף זיך שטארק
האט אריינגעברענגט א ברען מענטש דינט דעם אייבערשטן מיט היטן פון כעס און פון קפידות ,און
אין א מענטש צו רעדן לשון הרע שמחה ,האט ער השראת השכינה. זיין זהיר צו קובע עתים זיין לתורה.
מיט חשק אדער צו טון אנדערע פארוואס זאל ער דעמאלטס זאגט ווייטער דער אריז"ל" ,כיון
עבירות מיט חשק ,אזוי אויך ווען צוהערן צום יצר הרע אדער בכלל שעדיין יש לו תקנה אז" ,ווייל דו
פ+רדס ה+תור+ה 10
דעם אייבערשטן בשמחה .אבער איך זוכה זיין צו טון תשובה באמת, ער טוט תשובה ,דארף ער עס טון
יעצט ,אום הושענא רבה ,טו איך און יעצט גיי איך באמת צוברעכן מיט א חשק און מיט א שמחה.
תשובה; איך טו סיי תשובה אויפ'ן דעם גזר דין ,צערייסן די שלעכטע ווען איז דער זמן פון שמחה?
שורש החטא פון נישט דינען קוויטלעך ,און באמת צוברעכן די
דעם אייבערשטן בשמחה ,און סיי חומת הסטרא אחרא. "זמן שמחתנו" אלס א צייט
איך טו תשובה מיט דעם זעלבן דייקא וועגן דעם האט מען פאר תשובת המשקל
געשמאק וואס דער יצר הרע האט געשטעלט דעם 'יום החותם', מיר אלע ווייסן אז יו”ט סוכות
מיר פארדרייט דעם קאפ צוצוגיין דעם 'חותם בתוך חותם' ,דייקא איז "זמן שמחתנו" .זאגט רבי
צו אן עבירה – מיט דעם זעלבן אום הושענא רבה ,ווייל יום כיפור שלמה קלוגער ,אז נאכדעם
ברען גיי איך יעצט צו צו א מצוה. איז טאקע געווען א חתימה מתוך וואס איך בין שוין דורכגעגאנגען
דער אייבערשטער זאל העלפן 'תשובה' ,אבער עס האט נאך דעם גאנצן יו”ט און איך האב זיך
מיר זאלן זוכה זיין צו דאווענען געפעלט די 'שמחה' ,און איך דארף אנגעזא ּפט מיט די שמחת החג ,איך
ַ
און תשובה טון מתוך שמחה וטוב דאך טון א 'תשובת המשקל'. האב זיך אנגעכאפט מיט א שמחה
לבב ,און זוכה זיין צו א זיס לעכטיג נאך א זאך :איך דארף טון של מצוה און איך בין יעצט פול
קוויטל און אויספועל'ן אלעס תשובה אויפן שורש החטא ,דאס מיט שמחה ותענוג – יעצט גיי איך
גוטס! וואס איך האב נישט געדינט נאכאמאל תשובה טון .יעצט וועל
שמיני עצרת ושמחת תורה
דער סוד :א יו"ט פאר בעלי תשובה
עס איז אזוי זיס און לעכטיג אין דעם הייליגן חינוך און אין די דער חילוק צווישן שבועות
צו זיין א איד ,עס איז אזוי זיס און ראשונים ,אז מען ציילט נאך א און שמחת תורה
לעכטיג די תורה הקדושה" ,כי לקח טאג און נאך א טאג ווייל מען וויל
טוב נתתי לכם"" ,שישו ושמחו שוין אנקומען צו קבלת התורה, דער הייליגער טאג פון שמיני
בשמחת תורה"" ,שש אנכי על און מען איז אויף א גאנצע נאכט עצרת און שמחת תורה איז א
אמרתך כמוצא שלל רב"" ,פקודי ביי תיקון ליל שבועות. יום שמחה ביי כלל ישראל ,וואו
ה' ישרים משמחי לב" .מען מאכט אבער פונדעסטוועגן ,אפילו אנשים ,נשים וטף פרייען זיך
א סעודה שבועות צו ווייזן אז ביי שבועות ,וואס איז דער יום מתן אינאיינעם .די מענער אין בית
דער גוף זאגט אז די איינציגסטע תורה און עס איז דא א מצווה צו המדרש טאנצן מיט די קינדערלעך
פרייליכקייט אויף דער וועלט איז עסן א סעודה — ווי חז"ל זאגן אין לכבודה של תורה ,און די נשים
שמחת התורה. מסכת פסחים (ס"ח) אז ביי עצרת צדקניות פרייען זיך אין די ווייבער
אבער פונדעסטוועגן ,ביי -שבועות -איז יעדער מודה אז שול.
שבועות טרעפט מען נישט אז מען דארף האבן 'לכם' ,מען דארף אין אזא הייליגן און שמחה'דיגן
מען זאל מאכן ריקודים און טענץ עסן א סעודה ווייל עס איז דער טאג ,וואס די שמחה גיסט זיך
לכבודה של תורה .אדרבה ,ביי "יום שניתנה בו תורה" — רש"י איז איבער פאר יעדן איינעם ,דארף
שבועות זעט מען אז ווען עס מסביר דארט אז מיר דארפן ווייזן מען זיך אביסל מתבונן זיין :מיט
קומט צו עולה זיין לתורה ,זוכט א גילוי אז אפילו דער גוף פרייט וואס איז שמחת תורה אנדערש
מען צו מכבד זיין אן איש מכובד זיך מיט דעם וואס מיר האבן מקבל פון שבועות? מיר ווייסן דאך אז
אדער א תלמיד חכם מיט די עליה געווען די תורה .דער גוף פרייט זיך שבועות איז דער 'זמן מתן תורתנו'.
פון עשרת הדברות .בפרט ביי מיט'ן "אשר בחר בנו מכל העמים". מען ציילט ספירה ,ווי עס שטייט
11 פ+רדס ה+תור+ה
מענטשן וואס זענען צעבראכן און ומצוות? וועט ער ענטפערן אז די הפטרה פון 'מעשה מרכבה',
ווייט פון השגות אין תורה .שמחת עס זענען דא צוויי מאל א יאר שטייט אז מען זאל דאס געבן פאר
תורה קומט און זאגט" :קום לאמיר וואס ער שפירט עס במיוחד: אן אדם גדול.
זיך פרייען ,און דו וועסט זען אז פורים און שמחת תורה .אויב מען מה שאין כן שמחת תורה,
דו וועסט קענען אנהייבן לערנען וועט פרעגן א בעל תשובה וואס זעט מען א מורא'דיגע זאך .דער
מסכתא נאך מסכתא ,מקצוע נאך מען האט מקרב געווען און ער הייליגער רמ"א (סי' תרס"ט) ,ברענגט
מקצוע ,איין מוסר ספר נאך א קומט שוין אין בית המדרש יעדן א 'תשובת הריב"ש' ,אז מ'געבט
צווייטן ,און דו וועסט זוכה זיין צו שבת ,ער האלט מיט א פסח סדר, עליות פאר יעדן איינעם .הגם
'פקודי ה' ישרים משמחי לב'". א שביעי של פסח ,א תיקון ליל א גאנץ יאר ליינט מען נישט
שבועות ,ראש השנה ,יום הקדוש, איבער די סדרה ,וועט מען דא
דער סוד פון די לוחות שניות סוכות און שמחת בית השואבה איבערליינען "וזאת הברכה"
זאגט דער הייליגער חתם סופר: — אויב מען וועט אים פרעגן נאכאמאל און נאכאמאל .עד כדי
וועלכער יו”ט באנעמט דיך מיט א וואס איז דער סוד פון שמחת תורה כך אז דער רמ"א ברענגט אראפ
שמחה עצומה עד למאוד? (און מען פאר בעלי תשובה? פון דעם מהרי"ל ועוד ,אז אפילו
רעדט דא פון א בעל תשובה וואס איז נאך ווייט די נערים ,די קליינע קינדערלעך,
איז ער מסביר אז יו”ט שבועות פון אידישקייט און האלט אינמיטן צוריקקומען
צום הייליגן וועג) ,וועט ער ענטפערן האט מען אונז געגעבן די לוחות גייען עולה זיין .מיר ווייסן דאך אז
פורים און שמחת תורה .ספעציעל ראשונות ,אבער מיר אלע ווייסן א גאנץ יאר גיט מען נישט קיין
שמחת תורה ,די הקפות און די וואס עס איז געשען שבעה עשר עליה פאר א קינד ,אבער דא גיט
פרייליכקייט באנעמען אפילו א בתמוז .הגם מיר ווייסן אז "שברי מען אפילו פאר די קינדער עליות
בעל תשובה וואס איז נאך ווייט פון לוחות מונחות בארון" ,אדרבה, און זיי זאגן 'ברכו'.
לויט שיטת רש"י לויט די גמרא אין השגת התורה והמצוות. נאך מער ,דער מנהג איז אז מען
מסכת סוטה זענען די שברי לוחות ברענגט אלע קליינע קינדערלעך
ארויסגעגאנגען מיט די אידישע שמחת תורה :א יו”ט צום בעל קורא ,און דער וואס איז
ספעציעל פאר בעלי תשובה קינדער ווען זיי זענען געגאנגען עולה 'חתן כל הנערים' זאגט מיט
אין מלחמה. זיי אינאיינעם די ברכות און דעם
דער הייליגער רמ"ע מפאנו מען דארף פארשטיין וואס איז פסוק 'המלאך הגואל'.
אזוי ספעציעל אז עס ווערט נשפע זאגט אז די לוחות האבן זיך מען זעט דא אז ביי שמחת תורה
אזא גרויסע שמחה ביום שמיני צעבראכן אויף זעקס הונדערט איז די שמחה אויף א פיל העכערע
טויזנט שטיקלעך ,און אפילו די עצרת ושמחת תורה. דרגה בהתגלות ,אזוי ווייט אז עס
דער הייליגער 'חתם סופר' זי"ע אותיות וואס זענען 'פרחו באויר' זענען דא הלכות וואס א גאנץ
אין זיינע דרשות (דרוש ה' שנת תקפ"א ,איז די 'רשימה' געבליבן .ממילא יאר פירט מען זיך נישט אזוי ,און
און אויך אין דרוש ט' שנת תקפ"א און אין נאך האבן מיר אלע נאך א רשימה נאר שמחת תורה פירט מען זיך יא
פלעצער) איז אונז מגלה אז שמחת אריינגעקריצט אין אונזערע אזוי צוליב דער שמחת התורה .עס
תורה פרייט זיך יעדער איינער ווייל הערצער פון די לוחות ראשונות. איז באקאנט וואס דער הייליגער
עס איז א יו”ט פאר די בעלי תשובה .אבער למעשה ,די השגה פון לוחות 'מגן אברהם' ברענגט אראפ פון
עס איז א יו”ט וואס גאנץ כלל ראשונות בשלימותה האבן מיר די ראשונים ,אז אפילו ריקודים —
ישראל האט א שייכות דערמיט .ליידער פארלוירן ,און כאטש עס וואס בזמנם זענען ריקודים געווען
עס איז א יו”ט וואס אפילו איינער איז געבליבן א צייכן און מיר זענען מורא'דיגע קונצליכע טענץ וואס
וואס האט נישט געלערנט ,אדער מתפלל צום אייבערשטן "חדש עס איז געווען אויף דעם א גזירה
איינער וואס האט יא געלערנט ימינו כקדם" ,האבן מיר אבער משום "מתקן כלי שיר" — האט מען
אבער עס פעלן אים נאך אסאך למעשה פארלוירן א געוואלדיגע אבער שמחת תורה מתיר געווען.
השגות אין תורה ,קומט דער יו”ט השגה פון די לוחות ראשונות. אויב מען וועט פרעגן א פשוט'ן
אבער ,זאגט דער הייליגער שמחת תורה און זאגט אים" :קום מענטש ,וואס איז בכלל נישט
לאמיר זיך פרייען מיט די תורה ,חתם סופר ,יום כיפור ווייסן מיר קיין בעל השגה אין עבודת השם,
דער טאג איז ספעציעל פאר דיר!" דאך וואס די משנה זאגט אין וועלכע טעג אין יאר ביסטו באמת
דער טאג איז געווידמעט פאר מסכת תענית (פ"ד ,מ"ח) "לא היו ימים בשמחה מיט רוחניות ,מיט תורה
פ+רדס ה+תור+ה 12
הרע .שטעלט זיך די שאלה :וואס לערנען ,אדער פאר דעם וואס טובים לישראל כחמשה עשר באב
איז דער פשט אז ביי די לוחות איז נעבעך נישט אויפגעשטאנען וכיום הכפורים" .זאגט אויף דעם
שניות איז עס יא נתקיים געווארן? פארטאגס – קומט שמחת תורה די הייליגע גמרא אז יום כיפור איז
חז"ל זאגן אונז אז די לוחות און זאגט :מ'געבט אונז נאכאמאל צוויי זאכן :א יום מחילת עוונות
שניות זענען געגעבן געווארן די תורה! און דוקא פאר דיר ,וואס און דער יום שניתנה בו תורה ,ווייל
'בהסתר' .דער אייבערשטער דו האסט נישט געלערנט פלייסיג מ'האט אונז דעמאלטס געגעבן די
האט עס געגעבן פאר משה רבינו א גאנץ יאר ,פאר דיר איז במיוחד לוחות שניות.
יום כיפור ,משה רבינו האט עס שמחת תורה ,ווייל שמחת תורה זאגט דער הייליגער חתם סופר,
אראפגעברענגט פאר כלל ישראל איז ספעציעל פאר די לוחות שניות אז היות יום כיפור פאסט מען,
ממחרת יום הכיפורים ,און היות און פאר די בעלי תשובה. קענען מיר זיך נישט אינגאנצן
עס איז געווען באופן צנוע ובסתר, דער הייליגער חתם סופר פרייען מיט די לוחות שניות.
האט קיין עין הרע נישט געקענט איז מאריך אין די דרושים מיט דעריבער קומט שמחת תורה,
שולט זיין. הפלא ופלא'דיגע מהלכים ,ועוד ווען מיר פאסטן שוין נישט ,און
חזון למועד .מיר וועלן אצינד דעמאלטס פרייען מיר זיך אויף
די שלעכט אויג פון די גויים מורא'דיגע אראפברענגען די לוחות שניות וואס מיר האבן
וואס האלטן נישט ביים רעיונות ,הייליגע רעיונות פונעם באקומען יום כיפור.
'הארעווען' הייליגן 'שפת אמת' זי"ע ,וואס די לוחות שניות וואס זענען
פרעגט דער הייליגער 'קדושת גייט אויפ'ן זעלבן וועג פונעם געגעבן געווארן ספעציעל פאר
לוי' זי"ע (דרוש לשבועות) :ווער האט חתם סופר ,אז שמיני עצרת און בעלי תשובה ,די לוחות שניות
געגעבן די עין הרע? פון וועם איז שמחת תורה פרייט מען זיך מיט וואס זענען געגעבן געווארן
עס געקומען? די לוחות שניות ,מיט די תורה צוזאמען מיט דעם וואס דער
וואס איז געגעבן געווארן פאר די רבוש”ע האט געזאגט "ויאמר
זאגט דער הייליגער קדושת
בעלי תשובה .מיר וועלן זען ממש ה' סלחתי כדברך" .ווען מ'גייט
לוי אז עס איז געקומען פון די
דברים נשגבים וואס דער הייליגער אריין דאווענען אין בית המדרש
אומות העולם ,פון די גויים .די
שפת אמת איז אונז מגלה ,און מיר דעם הייליגן טאג יום הקדוש,
סיבה פארוואס זיי האבן געגעבן
וועלן שעפן פון דעם א געוואלד פאנגט מען ָאן מיט "אשרי" און
א שלעכט אויג איז ווייל דער
מיט התחזקות צו לערנען די תורה מיט דעם פסוק "ויאמר ה' סלחתי
אייבערשטער האט זיי געבעטן
בהתמדה ,זיך מדבק צו זיין און זיך כדברך" .אין דעם טאג האט דער
זיי זאלן מקבל זיין די תורה ,אבער
פרייען מיט די תורה הקדושה ,און אייבערשטער געגעבן פאר משה
זיי האבן נישט געוואלט .און ווען
זוכה זיין צו "ואתם הדבקים בה' רבינו די לוחות שניות ,און אין דעם
די אידן האבן יא מקבל געווען די
אלקיכם חיים כלכם היום". טאג האט דער רבוש”ע געזאגט:
תורה ,האבן זיי געהאט א שלעכט
אויג. איך געב נאכאמאל די לוחות ,איך
די הסתר ביים געבן די לוחות
ביאור הדברים :די גויים האבן געב נאכאמאל די תורה פאר בעלי
שניות תשובה.
געהאלטן אז קיינער וועט נישט
קענען מקבל זיין די תורה .מצד מיר וועלן אנפאנגען מיט די אבער אזוי ווי יום כיפור איז
אחד האבן זיי געוואוסט אז די ווערטער פונעם הייליגן שפת אמת א פאסט-טאג און ס'איז דא די
תורה הקדושה איז דער גרעסטער פון שנת תרל"ט .מיר וועלן מאכן 'חמשה עינויים' ,קומט שמחת
אוצר און די בעסטע געשעפט ַאן הקדמה מיט ַא ּפ ָאר שאלות ,און תורה און שמיני עצרת ,און
וואס א מענטש קען מאכן ,ווי דער נאכדעם וועלן מיר זען די ווערטער דעמאלטס פרייט מען זיך מיט די
פסוק זאגט "כי לקח טוב נתתי לכם פונעם שפת אמת. תורה וואס איז געגעבן געווארן
תורתי אל תעזבו" .דער רבוש”ע מיר ווייסן דאך אז די לוחות פאר אונז בעלי תשובה .פאר
זאגט אז די תורה הקדושה איז די ראשונות האבן מיר פארלוירן דעם וואס האט נישט געלערנט
בעסטע מציאה ,און די גויים האבן שבעה עשר בתמוז .עס שטייט פלייסיג א גאנץ יאר ,פאר דעם
דאס געוואוסט. אין חז"ל אז די לוחות ראשונות וואס האט נישט געענדיגט זיין
פארוואס האבן זיי עס זענען געגעבן געווארן ּ
'בפומבי', מסכתא ,פאר דעם וואס האט
דעמאלטס נישט מקבל געווען? דעריבער האט שולט געווען ַאן עין נעבעך געשמועסט אינמיטן
13 פ+רדס ה+תור+ה
הייליגן שפת אמת. ונשמע'. דער תירוץ איז ווייל זיי זענען
יסוד א' :שמחת תורה גייען מיר ווי מיר טרעפן אין די גמרא נישט געווען גרייט צו באצאלן
זיך פרייען אויף די לוחות שניות ,די (שבת פ"ח) וועגן דעם צדוקי וואס דערפאר -זיי האבן נישט געהאלטן
לוחות שניות פאר בעלי תשובה. האט געטראפן רבא לערנען מיט ביים הארעווען .זיי האבן געפרעגט
די לוחות שניות זענען געגעבן אזעלכע תענוגים ביז עס האט "מה כתיב בה?" ,און ווען דער
געווארן בסתר אום יום כיפור ,דעם געגאסן בלוט פון זיינע פינגער, רבוש”ע האט געזאגט אז מ'מוז
יום הקדוש ,און עס ווערט אונז האט ער געזאגט" :עמא פזיזא, זיך ָא ּפזאגן פון תאוות המדומות
געגעבן יעדעס יאר פון ניי .צוליב עדיין בפזיזותייכו קיימיתו, און תאוות מאוסות ,האבן זיי זיך
דעם וואס עס איז בסתר ,איז קיין דקדמיתו פומייכו לאודנייכו" – איינגערעדט אז עס איז נישטא
עין הרע נישט שולט .נאכדעם איר האלט נאך אלץ אן די זעלבע קיין כוחות זיך מתגבר צו זיין ,און
וועלן מיר זען דעם צווייטן יסוד: שטארקייט פון 'נעשה ונשמע' זיי האבן געזאגט אז זיי קענען
אז מען גייט יא פרעגן די גויים אויף וואו איר האט מקדים געווען דאס נישט.
די לוחות שניות צי זיי ווילן עס מויל צו די אויערן .דער צדוקי איז פון איין זייט האבן זיי מורא'דיג
מקבל זיין ,און די גויים ענטפערן פשוט אויסגעגאנגען פאר קנאה. געוואלט די תורה ווייל עס איז די
אז זיי ווילן נישט .און מיר גייען זען זאגט דער הייליגער קדושת לוי :די בעסטע זאך – "פקודי ה' ישרים
ווי מען פרעגט די גויים יעדעס יאר. דאזיגע קנאה האט געגעבן ַאן עין משמחי לב"" ,שש אנכי על אמרתך
הרע פאר די לוחות ראשונות. כמוצא שלל רב" – און די וואס
די צוויי בחינות פון מתן תורה זענען מקבל די תורה זענען בני
בכל שנה ושנה האט מען געפרעגט די אומות מלכים .אבער פון די אנדערע זייט
העולם ביי די לוחות שניות? זענען די גויים נישט געווען גרייט
זאגט דער הייליגער שפת אמת
שנת תרל"ט" :והנה חכמים קבעו שטעלט זיך די שאלה :ביי די צו הארעווען קעגן זייער יצר הרע.
בשמיני עצרת שמחת תורה ,ונראה לוחות שניות ,אז מ'גייט יעצט זיי האבן געהאלטן אז פונקט ווי די
שהוא רמז ללוחות אחרונות". געבן א פרישע מתן תורה ,וואלט בני ישמעאל און בני אדום קענען
עס שטייט" :הראשונה שהיתה מען לכאורה יעצט אויך געדארפט עס נישט מקבל זיין ,אזוי וועט עס
בקולות" – די ערשטע לוחות וואס ארומגיין צו די אומות העולם און קיין שום אומה אויף דער וועלט
זענען געגעבן געווארן מיט קולות, זיי נאכאמאל פרעגן "מה כתיב נישט מקבל זיין.
"שלטה בהן עין" – האט אן עין בה"? אויב דער פשט איז אז ס'איז פלוצלינג! הערן זיי א 'נעשה
הרע שולט געווען אויף זיי" ,ואין שוין נישטא קיין לוחות ראשונות ונשמע' ...זיי הערן אזעלכע
לך יפה מן הצניעות" .ממילא ,זאגט ווייל די אידן האבן געזינדיגט גערוישן אין די וועלט אז זיי האבן
ער ,האט דער רבוש”ע געגעבן די און מ'דארף יעצט האבן צווייטע געמיינט ס'קומט א ַמ ּבוּל .זענען
לוחות יום כיפור בצנעה. לוחות ,וואלט מען דאך לכאורה זיי אלע צוגעלאפן צו בלעם הרשע
זאגט ער ווייטער" :וביום כיפור געדארפט איבערפרעגן די אומות און געפרעגט" :דער אויבערשטער
נתרצה הבורא יתברך לבני ישראל העולם אויב זיי ווילן עס יעצט יא?! ברענגט נאכאמאל א מבול אויף
והוריד משה רבינו עליו השלום בפשטות איז דער תירוץ אויף דער וועלט?" האט בלעם הרשע
לוחות אחרונות" .דאס טייטש, דעם ,אז וויבאלד די גויים האבן געזאגט" :ניין! 'ה' למבול ישב',
דער רבוש”ע איז נתרצה געווארן גורם געווען אז אין די לוחות אבער 'ה' עוז לעמו יתן ה' יברך את
און האט מקבל געווען די תשובה ראשונית זאלן אריינגיין ַאן עין עמו בשלום' .דער אייבערשטער
פון די אידישע קינדער" ,ויאמר ה' הרע ,איז מען יעצט נישט מחויב זיי געבט די תורה פאר די אידישע
סלחתי כדברך" ,דאס איז געשען צו גיין פרעגן "מה כתיב בה" .קומט קינדער ,דאס איז דער קול וואס
יום כיפור .זאגט ער" :ב' אלו ענינים אבער דער הייליגער שפת אמת איר הערט".
נעשה בכל שנה" .די צוויי ענינים און אונז מגלה ,אז מען פרעגט יא דעמאלטס האבן די גויים אזוי
געשעען יעדעס יאר .וואס טייטש די אומות העולם "מה כתיב בה", שטארק מקנא געווען די אידן .זיי
דאס? יעדעס יאר קומט פאר א נאר די אומות העולם זאגן ווייטער ָ האבן מקנא געווען אז אידישע
מתן תורה שבועות ,און יעדעס יאר אז זיי ווילן עס נישט. קינדער האבן זוכה געווען צו אזא
קומט פאר א מתן תורה יום כיפור. קודם לאמיר זען די יסודות לעכטיגע תורה ,און אז זיי האבן
לאמיר זען. אינעווייניג אין די ווערטער פונעם געהאט די כח צו זאגן 'נעשה
פ+רדס ה+תור+ה 14
גייסטו נישט אריין צו די סנהדרין? בהסתר ,עס איז באהאלטן .מיר "בשבועות מתן תורה הוא
פארוואס גייסטו נישט זאגן אז דו ווילן נישט אז עס זאל שולט זיין אן רמז למדרגה ראשונה צדיקים
ווילסט זיך מגייר זיין? דו ווילסט עין הרע פון די אומות. גמורים" .יעדעס יאר האבן מיר
אנהייבן לערנען? דו ווילסט מתן תורה שבועות ,וואס דאס
אנהייבן דאווענען? דו זעסט דאך סוכות און די 70פרים :דער איז פאר צדיקים גמורים .צוליב
אז די גאנצע שפע א גאנץ יאר חילוק צווישן אידן און גויים דעם ,שבועות ,ווען מען דארף
ביי די אומות העולם איבער דער עולה זיין צו די 'עשרת הדברות',
אבער ווי מיר האבן שוין
גאנצער וועלט קומט דאך דוקא געשמועסט ,אויב דער פשט איז גיט מען דאס פאר א תלמיד חכם.
נאר פונעם בית המקדש ,עס קומט אז עס איז א מתן תורה ,דארף מען אויך 'מפטיר דמרכבה' איז נאר
דאך פרעגן די גויים צי זיי ווילן פאר א תלמיד חכם .דער גאנצער
דוקא נאר פון תורה ומצוות .אויב
מקבל זיין די תורה ,פונקט ווי מען בית המדרש איז נישט עולה
אזוי ,גיי אריין צו די סנהדרין און
האט זיי געפרעגט ביי די לוחות שבועות .אבער ביי יום כיפור און
זאג אז דו ווילסט זיך יעצט מתחבר
הראשונות? שמיני עצרת וועט מען זען אן
זיין צום אידישן פאלק .אבער ניין, אינטערעסאנטע זאך.
מען איז מקריב די פרים ,זיי נעמען זאגט דער הייליגער שפת אמת:
מען גייט זיי טאקע פרעגן! יו”ט "ואחר נדון קומט ימי תשובה,
צו זייער שפע און זיי אנטלויפן.
סוכות פרעגט מען אלע גויים צי זיי זוכין בני ישראל ללוחות אחרונות".
זאגט דער הייליגער שפת אמת: יעדעס יאר ווען די אידישע קינדער
ווילן מקבל זיין די תורה .ער זאגט
"לכן יש מקודם ימי הסוכות פרי טוען תשובה יום כיפור ,זאגט דער
ווייטער ,אז מען איז מקריב די 70
החג ,הכל שלא ישליט עין הרע". ּ ָפ ִרים ,ווי די גמרא זאגט אין מסכת רבוש”ע" :איך געב אייך די לוחות
איך גיי יעצט יו”ט סוכות מקריב סוכה ,וואס דאס איז א טובה פאר שניות" .זאגט אבער דער הייליגער
זיין די ּ ָפ ֵרי החג ,און מען גייט זיי די אומות העולם און ברענגט זיי שפת אמת" :והם בהסתר" .דאס אז
נאכאמאל פרעגן צי זיי ווילן די אראפ א שפע .און ווי דער מדרש מען גיט די לוחות שניות אום יום
תורה .אבער דא גייען מיר זען א זאגט ,ווען זיי וואלטן געוואוסט כיפור שטייט אין ערגעץ נישט אפן
נאר די גוייםמורא'דיגע זאך :נישט ָ וויפיל גוטס זיי באקומען דערפון, אין די תורה .עס שטייט נישט אין
זאגן אז זיי ווילן נישט די תורה, וואלטן זיי קיינמאל נישט חרוב די תורה אז מען האט געגעבן די
נאר דא גייט מען מוכיח זיין אז זיי ָ געמאכט דעם בית המקדש; לוחות שניות יום כיפור .עס איז
האלטן נישט דערביי און זענען אדרבה ,זיי וואלטן געשטעלט באהאלטן ,עס איז מרומז ,עס איז
נישט אינטערעסירט .ממילא וועט סאלדאטן וואס זאלן צוריקהאלטן א חשבון.
עס זיין אויף אזא אופן ,זאגט דער דאס פארברענען פונעם בית פון די דריי מאל פערציג טעג
שפת אמת ,אז זיי זאלן אפילו נישט המקדש. קומט אויס אז ביים סוף פונעם
האבן קיין כח צו געבן אן עין הרע. למעשה זעען מיר דא אז יו”ט דריטן מאל פערציג טעג איז
סוכות איז מען מקריב 70פרים, געווען יום כיפור ,ווי די גמרא זאגט
דאס טייטש ,אינעם שפת אמת
וואס ווערן נתמעט מדי יום ביום סוף תענית ,און רש"י ,תוספות ,און
שטייען דא צוויי טעמים פארוואס
קעגן די 70פעלקער פון די וועלט, דער רשב"ם אין בבא בתרא זאגן,
זיי זאלן נישט קענען געבן קיין עין און זיי באקומען דערמיט זייער אבער עס איז בהסתר" .לכן אין זה
הרע :קודם כל ,די לוחות שניות שפע. מפורש בתורה ,וגם היא באה על
זענען בסתר .שמחת תורה שטייט אבער לאמיר זיך דא אפשטעלן ידי ההסתר בימים הנוראים שהם
נישט אין בבלי וירושלמי ,עס איז און מתבונן זיין. ימי הדין ,לכן נאמר על זה 'בכסה
ווייטער בסתר .נאך א זאך זאגט ליום חגנו'" ,צוליב דעם איז עס
אין בית המקדש איז מען מקריב
דער שפת אמת :מיט דעם אליין 70פרים יעדעס יאר צו מכניע זיין באהאלטן.
וואס אום סוכות גייען זיי און זענען די אומות העולם ,און זיי באקומען די זעלבע זאך איז שמיני עצרת
מבזה די תורה אוןתורה ומצוות, אזא מין שפע דורך די 70פרים. און שמחת תורה .עס שטייט אויך
זיי זענען דאס נישט מחשיב ,וועט אויב אזוי ,אז דו זעסט אז תורה נישט ָאפן .דער גאנצער ענין פון
דאס אליין אוועקנעמען דעם כח ומצוות און דער בית המקדש שמחת תורה און די שמחה וואס
אז זיי זאלן נישט קענען געבן קיין זענען אזוי לעכטיג און עס איז מיר פרייען זיך שטייט נישט אין
עין הרע. א "משוש כל הארץ" ,פארוואס גאנץ בבלי וירושלמי ,ווייל עס איז
15 פ+רדס ה+תור+ה
שמיני עצרת :א בחינה פון בלייבן אויף שמחת תורה – זאגט "עכבו עלי יום אחד" :די
עולם הבא און גן-עדן דער רבוש”ע :איך גיי 'אלעס' געבן סעודה פונעם קעניג מיט זיינע
פאר די אידישע קינדער. קינדער
זאגט דער הייליגער שפת אמת:
שמיני עצרת איז דער אכטער טאג. שטייט דא אין שפת אמת
זאגט ער ווייטער" :וכל אחד
מיר ווייסן אז די זיבן טעג סוכות א נייער חידוש :אז אפילו די מאומות העולם שמח בחלקו" .אלע
זענען די ז' ימי הבנין ,די זיבן טעג גשמיות'דיגע שפע וואס דער אומות העולם זענען שמח בחלקו.
פון טבע .הגם אין די זיבן טעג רבוש”ע וויל געבן פאר די אומות עס קומט יו”ט סוכות" ,שחוטפין
זענען דא זעקס טעג פון טבע און העולם ,וועט דער עיקר און דער לעצמו השפע היורדת לכל השנה",
שבת איז העכער פון טבע ,ווערט 'שורש השפע' יעצט גיין פאר אידן, כא ּפט דעם שפע. ער גייט און ַ
עס אבער סוף-כל-סוף אנגערופן נאר באקומען די און די גויים וועלן ָ אבער וואס געשעט נאכדעם? זיי
ז' ימי הבנין .אבער ,ווען עס קומט 'תמצית'... גייען זיך ווייטער ,זיי גייען אהיים.
שמיני עצרת ,דער אכטער טאג, "אבל בני ישראל ,עיקר שמחה
זאגט ער ווייטער :וויבאלד
איז דאס מרמז אויף עולם הבא. שלהם בתורה ,שהיא כולל כל
אידישע קינדער גייען נישט אהיים
אזוי ברענגט ער אראפ פונעם החיים" .די אידישע קינדער נאך
הייליגן 'חידושי הרי"ם' זי"ע בשם נאר זיי בלייבן אויףמוצאי סוכותָ ,
יו”ט סוכות זאגן פארן רבוש”ע,
דעם הייליגן רבי ר' בונם זי"ע, שמיני עצרת אין בית המקדש, "מיר גייען נישט אהיים ,מיר בלייבן
אז דאס איז א בחינה פון "מצוות דאס איז ממש שמחת תורה .ער דא אינעם בית המקדש פאר נאך א
בטלות לעתיד לבוא". זאגט אז שמחת תורה האט צוויי טאג" .און דאס איז דער סוד פונעם
דאס טייטשט :פסח איז דא טייטשן .שמחת תורה קען מיינען מדרש "עכבו עלי יום אחד" .דער
אכילת מצה ,ד' כוסות ,די הגדה אז מיר פרייען זיך מיט די תורה, רבוש”ע זאגט" ,איך וויל נאך דא
און דער הייליגער סדר מיט אלע און שמחת תורה מיינט אויך אז די זיין איין טאג".
מצוות .שבועות איז דא די שתי תורה פרייט זיך מיט אונז. ווידער די גויים ,ווען סוכות
הלחם און די הייליגע קרבנות כידוע שטייט אין 'בית הלוי' ענדיגט זיך גייען זיי אהיים ,זיי
וואס מען מקריב ,ווי אויך די מצוה ועוד אויפ'ן לשון "שישו ושמחו זענען נישט אינטערעסירט צו
פון סעודת יו”ט פון "ועצרת תהיה בלייבן נאך א טאג .זיי הערן נישט
בשמחת התורה" – וואס באדייט
לאזן מיר לכם" .ראש השנה ּב ָ דאס וואס דער רבוש”ע בעט "עכבו
דער לשון "בשמחת התורה"?
פאסטן מיר ,מיר שופר .יום כיפור ַ עלי יום אחד" ,זיי זענען נישט
דאווענען די חמש תפילות און עס איז משמע ווי די תורה אליין
אינטערעסירט .אבער אידישע
עס זענען דא די 'חמשה עינויים'. פרייט זיך מיט עמיצן .דער תירוץ קינדער זאגן" ,מיר בלייבן דא פאר
סוכות איז דא די הייליגע סוכה און איז ,אז מיר פרייען זיך מיט די נאך א טאג" .און וואס גייט זיין אין
די ד' מינים .אבער ווען עס קומט תורה ,און מיר פרייען זיך אויך יענעם טאג? מען גייט זיך פרייען
שמיני עצרת ,איז נישטא קיין "בשמחת התורה" ,מיט דעם וואס מיט דער תורה הקדושה.
נאר די מצוה שום מצוה מיוחדתָ , די תורה פרייט זיך מיט די אידישע זאגט דער הייליגער שפת
פון שמחה ,וואס די גמרא דרש'נט קינדער .איבער וואס פרייט זיך די אמת ווייטער" :כעין זה מתקיים
ארויס פון "והיית אך שמח" .דער תורה? איבער דעם וואס מיר האבן עתה בחג" ,יעדע יו”ט סוכות
ווארט "אך" קומט ממעט זיין ,צו ָ געזאגט "נעשה ונשמע". פאסירט "שיש קצת התקרבות
ווייזן אז מען טוט נישט קיין שום לעיני אומות" .די אומות העולם
זאגט ווייטער דער הייליגער
נאר מען אנדערע מצוה מיוחדתָ , האבן א געוויסע התקרבות ,זיי
איז פשוט בשמחה. שפת אמת" :שהתורה שמחה
באקומען שפע דורך די 70פרים.
במה שנתברר כי בני ישראל
זאגט דער הייליגער שפת אמת: "אבל כשרואה כביכול הבורא
דאס איז מרמז אויף לעתיד לבוא, נאמנים ונבחרים להשם יתברך". יתברך שאין בהם ממש ,מחזיר
ווען מצוות וועלן זיין ְ ּב ֵטלוּת ,א די תורה פרייט זיך אז אידישע הכל לבני ישראל" .נאכדעם וואס
בחינה פון עולם הבא .עס איז אזוי קינדער זענען נאמן און נבחר צום דער רבוש”ע זעט אז סוכות געבט
ווי אין גן עדן ,וואו מען איז נישט אייבערשטן ,און זיי זענען גרייט מען זיי טאקע זייער שפע ,אבער
מקיים די מצוות בפועל אזוי ווי מקיים צו זיין די תורה מיט ַאן זיי זענען נישט אינטערעסירט –
דא בעולם הזה .עס איז א בחינה אמת'ן "נעשה ונשמע". זיי גייען זיך אהיים און ווילן נישט
פ+רדס ה+תור+ה 16
מה שרוצה" .יעדער קען נעמען, יעצט פארשטייט מען פארוואס פון 'גן-עדן' .אוודאי זענען דארט
אבער די גויים גייען זיך אוועק .די מען פרייט זיך אזוי שטארק שמחת דא אלע מצוות ,אבער אויף ַאן
אידישע קינדער אבער "נמשכים תורה ,נאך מער ווי שבועות .דער אנדערע ,פיל העכערע בחינה.
אחריו יתברך בלבד ,כמו שכתוב תירוץ איז ,ווייל ביי שבועות האט זאגט דער שפת אמת :דאס איז
נגילה ונשמחה בך" – "בך" איז נאך געקענט שולט זיין ַאן עין הרע שמיני עצרת.
די ראשי תיבות פון די כ"ב אתוון פון די אומות העולם ,אבער ביי די מיר אלע ווייסן אז אין עולם
דאורייתא. לוחות שניות ,וואס זענען געגעבן הבא האבן די גויים נישט קיין
געווארן פאר די בעלי תשובה ,און שייכות" ,אין מגע נכרי כלל" .אין
סיכום :התחזקות להבא דורך דארט קענען זיי שוין נישט שולט עולם הבא האט די סטרא אחרא
די כוח פון תשובה זיין. נישט קיין שום אחיזה ,ווי מיר
אין אזא הייליגן טאג זענען אונז דערפאר פרייט זיך יעדערַ און זאגן "כי תעביר ממשלת זדון מן
דער חתם סופר און דער שפת אמת איינער .אפילו דער וואס האט הארץ" .מיר ווייסן אז אלע גויים
מגלה ,אז אזוי ווי מתן תורה פון נישט געהאט די זכיה צו לערנען און די גאנצע סטרא אחרא וועלן
שבועות חזר'ט זיך איבער יעדע פלייסיג א גאנץ יאר אדער נישט דעמאלטס בטל ווערן ,אזוי ווי מיר
יאר ,אזוי אויך די לוחות שניות פארטאגס, אויפגעשטאנען זאגן אין עלינו לשבח" :והאלילים
וואס זענען געגעבן געווארן פאר וויבאלד מען טאנצט יעצט שמחת כרות יכרתון ,לתקן עולם במלכות
די בעלי תשובה יום כיפור ,חזר'ן תורה מיט די לוחות שניות וואס שקי" .דעמאלטס וועט זיין "כעשן
זיך איבער יעדע יאר .און יעצט זענען פאר בעלי תשובה ,קען תכלה" ,אלעס וועט אינגאנצן
שמיני עצרת ,שמחת תורה ,פרייט יעדער איינער זיך מיטכאפן. פארברענט ווערן .דאס פאסירט
מען זיך אויף די לוחות שניות וואס מיר וועלן צולייגן נאך א לשון שמיני עצרת.
זענען געגעבן געווארן פאר 'אונז' פונעם שפת אמת (פון שנת תר"מ):
בעלי תשובה. "ולכן אחר הסוכות שמחת תורה, די שמחה פון די לוחות שניות
דארפן זיך מחזק זיין און נישט כמו שכתוב נגילה ונשמחה בך". אן קיין עין הרע
קוקן אויפ'ן עבר – אז מיר זענען זאגט דער שפת אמת דער ביאור
נישט געווען אזעלכע מתמידים הדברים" :שכל האומות לוקחים פרעגט דער הייליגער שפת
אדער נישט געלערנט אזוי פלייסיג כל אחד שר שלו חלקו" – אלע אמת :מיט וואס זענען מיר דאס
נאר מיר זאלן קוקן אויף ווייטער,
– ָ נעמען זייער ְשֹכַ ר פון סוכות, זוכה?
אויפ'ן עתיד .ווייל די לוחות שניות אבער אנשטאט צו בלייבן אין בית דורך דעם וואס מיר האבן
זענען געגעבן געווארן פאר בעלי המקדש ,זאגט דער שפת אמת: מקבל געווען די לוחות שניות יום
תשובה ,אונז מגלה צו זיין אז דער "והולך לו" ,ער גייט זיך אוועק. כיפור .דורך דעם וואס סוכות האט
רבוש”ע זאגט" :יעדער איינער קען אבער די אידישע קינדער זאגן: מען געגעבן די שפע פאר די גויים
תשובה טון און יעדער קען זיך רבוש”ע" ,אין אני חפץ טוב ממך". מיט די 70פרים און מען האט זיי
מיטכאפן!" מיר זאגן "נגילה ונשמחה בך" – געבעטן צו בלייבן ,אבער זיי זענען
בעזרת השם וועלן מיר זיך מיר ווילן בלייבן שמיני עצרת ,ווען נאר מיר אוועקגעגאנגען און ָ
פרייען מיט די תורה" ,שישו דער רבוש”ע גיט אונז א ּפריוואטע זענען געבליבן אויף שמיני עצרת
ושמחו בשמחת התורה" ,און מיר איינלאדונג מיר זאלן בלייבן דארט – דורך דעם זענען מיר זוכה צו
וועלן זוכה זיין צו "לא ימושו מפיך און מקבל זיין די תורה. אזא מין שמחת תורה פון א בחינה
ומפי זרעך ומפי זרע זרעך אמר זאגט דער הייליגער שפת אמת: פון עולם הבא .ער זאגט "ואין מגע
ה' מעתה ועד עולם" .א לעכטיגע "הביאני המלך חדריו הוא בסוכות, נכרי כלל" ,די גויים קענען שוין דא
יאר!
קוויטל און א לעכטיג ָ שניתן להם רשות ליטול כל אחד נישט געבן קיין עין הרע.
17 פ+רדס ה+תור+ה
הקפות
די 'אור נפלא' ביי די הייליגע הקפות • יעדער קען זיך
אנכאפן אין דעם הויכן אור
תשובה" :פון וואס ביסטו נתפעל ראשונים און אחרונים; עס איז יעדער טאנצט!
געווארן דאס מערסטע?" וועט זיין א מנהג פון כלל ישראל ,אבער
תירוץ מסתמא זיין :שמחת תורה אין בבלי און ירושלמי ווערט עס שמחת תורה קומען אלע אין
איז א זאך וואס באנעמט א מענטש נישט דערמאנט .און ווי מיר האבן בית המדרש – אנשים ,נשים וטף
מורא'דיג. געזאגט ,אפילו אין זוהר הקדוש, – יעדער האלט מיט די גרויסע
וואו עס ווערן אסאך דערמאנט די שמחה .ביי שמחת בית השואבה
דאס הייסט ,פון אלע שבתים און
סודות התורה ,ווערט עס אויך נאר שטייט "חסידים ואנשי מעשה
ימים טובים א גאנץ יאר ,אויב מען
דערמאנט איין מאל און מורא'דיג היו מרקדים לפניהם" ,און ווי דער
וועט פרעגן דעם בעל תשובה" :פון
בקיצור. הייליגער רמב"ם פסק'נט ביים
וואס ביסטו נתרגש געווארן דאס
נאר דיסוף פון הלכות לולב ,האבן ָ
מערסטע? וואו האסטו געשפירט "טעמא בעי" ,לאמיר אביסל
חשוב'ע מענטשן און די תלמידי
די מערסטע דערהויבנקייט ,די מרחיב זיין דעם ענין.
חכמים געקענט טאנצן.
מערסטע פרייליכקייט און די אויב מען וועט פרעגן א
מערסטע ליכטיגקייט אין בית אבער ווען עס קומט צו שמחת
מענטש :וועלכער טאג אין יאר איז
המדרש?" – מען רעדט דא פון א תורה ,טאנצט יעדער איינער .דער
דיין פרייליכסטער טאג וואס דו
בעל תשובה וואס איז נאך ווייט תלמיד חכם ,דער רב ,דער כולל
ביסט 'שמח במצוות'? ווען איז דער
ווייט פון "קרבת אלקים לי טוב" – יונגערמאן ,דער מגיד שיעור,
טאג ,דער איין מאל אין יאר ,וואס
וועט ער זאגן" :שמחת תורה". דער גבאי ,דער ראש הקהל ,דער
דו שפירסט א דערהויבנקייט און
בעל הבית ,דער שוסטער און דער
אויב אזוי ,וואלט אזא גרויסער א לעכטיגקייט? ווען איז דא איין שניידער – אלע טאנצן שמחת
טאג געדארפט זיין מרומז ,עס טאג אין יאר וואס דו ביסט באמת תורה .עס איז דא אזא געוואלדיגע
וואלטן געדארפט שטיין גאנצע באמת בשמחה און דו ביסט באמת אור און אזא מורא'דיגע
בלעטער אין חז"ל וועגן די פרייליך? יעדער איינער וועט ליכטיגקייט ,די שמחה איז אזוי
גרויסקייט פון דעם יום שמחה. אויסרעכענען א יו”ט ,און נאכדעם גרויס אז יעדער איינער פרייט זיך.
מיר טרעפן ביי שמחת בית וועט מען צוקומען צו צוויי טעג
השואבה ,אז די עצם שמחה זיך אין יאר :פורים און שמחת תורה. פארוואס ווערט שמחת תורה
צו פרייען ביי שמחת בית השואבה דאס זענען די צוויי טעג וואס דער נישט דערמאנט אין בבלי
איז לויט טייל ראשונים א מצוה פון עולם איז ממש באמת בשמחה
וירושלמי?
'שמחת יו”ט' .אזוי איז די שיטה און מען פרייט זיך" ,שישו ושמחו
פונעם רמב"ם. בשמחת התורה". אויב אזוי שטעלט זיך א קשיא:
רש"י האלט אז די שמחה איז לאמיר נעמען א בעל תשובה פארוואס טרעפן מיר נישט אין
געווען אויפ'ן קרבן תמיד ,און ווי וואס מען האלט אינמיטן מקרב גאנץ בבלי און ירושלמי אז עס זאל
עס איז מבואר אין די ראשונים זיין צו אידישקייט ,און מען שטיין וועגן דעם גרויסן הייליגן
נאראון אחרונים אז עס איז ָ וועט אים אריינברענגען אין בית טאג שמחת תורה ,אז מען פרייט
געווען א 'הכנה' פאר א מצוה .און המדרש אויף שבת ,נאכדעם אויף זיך דעמאלטס מיט די תורה?
פונדעסטוועגן האבן חז"ל מאריך א יו”ט – אויף פסח ,שבועות און ווי מיר וועלן זען ווייטער,
געווען א גאנצן פרק ,בלעטער סוכות – און דערנאך וועט מען ווערט עס דערמאנט איין מאל
גמרא איבער וואס עס האט זיך אים אריינברענגען שמחת תורה. אין זוהר הקדוש ,און בעיקר
אפגעטון דארטן ביי די שמחת אויב מען וועט פרעגן דעם בעל ווערט עס דערמאנט אין די
פ+רדס ה+תור+ה 18
שכן אדער זיין ידיד ,באמערקט האט מען געפרעגט די שאלה) .האט דער בית השואבה ,וואס איז נישט
פרייטאג צונאכטס אז 'פניו הייליגער סטוטשינער רב געזאגט געווען קיין מצוה בפני עצמה,
צהובות' ,ער איז עפעס מער אז מען זאל עס לאזן ,די עיקר נאר א שמחה פון ַאן 'הכנה' פאר די
ָ
פרייליך .פרעגט ער אים" :עפעס קפידא זאל נישט אריינקומען אין 'שאיבת המים'.
פאר?" פרעגט ער אים צוריק: גייט ָ בית המדרש ,און ער האט מסביר פונדעסטוועגן האבן חז"ל
"פארוואס פרעגסטו?" ענטפערט געווען אז פון די לעכטיגע הקפות אזוי מאריך געווען ,און די שמחה
ער" :איך זע דו ביסט עפעס שעפן די נשים צדקניות חיות פאר איז געווען אזוי גרויס אז אין
מער גוטמוטיג דעם פרייטאג א גאנץ יאר. בית המקדש האט מען געבויט
צונאכטס” .זאגט ער אים" :אז דו אויב אזוי שטעלט זיך דא א ספעציעלע פלעצער פאר די
האסט געפרעגט וועל איך דיר מורא'דיגע קשיא :אז די הייליגע פרויען ,און די גמרא גייט אריין
זאגן :ב"ה ,עס איז געווען א גוטע הקפות זענען אזוי גרויס און עס אין דעם ווי אזוי מען האט לכאורה
וואך אין די געשעפטן .נו ,לאמיר איז אזא ליכטיגקייט ,אז אפילו די געמעגט בויען .אבער עכ"פ ,אין
נישט רעדן ,עס איז שבת קודש, נשים צדקניות וואס זענען פטור חז"ל ווערט ארומגערעדט די
דער אייבערשטער זאל ווייטער פון תלמוד תורה קומען אין בית גאנצע מצב פון די שמחה דארט,
העלפן”. המדרש און קוקן צו צו די הקפות, כאטש יענע שמחה איז נישט
די אנדערע וואך קומט ער אריין און דאס גיט זיי חיות פאר א גאנץ נאר געווען קיין מצוה בפני עצמה ָ
אין בית המדרש ליל שישי ,און יאר כדי זיי זאלן קענען מחנך זיין א הכנה פאר א מצוה.
נאכ'ן ענדיגן לערנען ,פלוצלינג די קינדער און שטיין עומד על אבער דא ביי שמחת תורה,
גייט זיין חבר צו צו אים און המשמר אז די מענער זאלן קענען וואס עס איז א מצוה זיך צו פרייען
פאר מיט זאגט אים" :וואס גייט ָ זיצן און לערנען אין בית המדרש מיט די תורה און עס איז א מנהג
דיר?" גיט ער א זאג" :פארוואס – אויב אזוי וואלט דאך אזא זאך ביי אידישע קינדער ,אפילו מיר
פרעגסטו?" ענטפערט ער" :דו געדארפט שטיין אין חז"ל?! האבן נישט קיין בית המקדש,
ווייסט שוין ,דיין פנים איז עפעס און ביי שמחת תורה טאנצן נישט
אזוי פרייליך ,עס איז עפעס
דער ביאור פונעם הייליגן
נארנאר די חסידים ואנשי מעשה ָ ָ
לעכטיג” .פלוצלינג קומט צו א 'בעל התניא' זי"ע :דער ענין קינד און קייט – אלעס טאנצט
צווייטער און זאגט אים" :יאנקל, פון שמחה ביי שמחת תורה – איז הלא דבר
וואס איז דיין פנים אזוי לעכטיג?" קומט צו גיין דער הייליגער הוא ,פארוואס ווערט עס נישט
און פלוצלינג קומט משה אויך 'בעל התניא' זי"ע ,און איז אונז דערמאנט אין חז"ל?
פאר? צו און זאגט" :וואס גייט ָ מגלה סודות נפלאים .כדי צו
יאנקל'ס פנים איז עפעס לעכטיג, פארשטיין די ווערטער פונעם בעל מען שעפט חיות פאר א גאנץ
וואס טוט זיך?" זאגט ער" :הערט התניא ,וועלן מיר קודם מסביר יאר
מיר אויס חברים ,אז איר האט זיין עטליכע משלים ,כדי מיר זאלן אין ספר 'משמי' דרבי תנחום'
געפרעגט וועל איך ענק זאגן .איך קענען אריינגיין אביסל אין ַאן ווערן אראפגעברענגט די מנהגים
זע אז עס איז אזוי דערקענטיג... 'אפס קצהו' ,צו דערשפירן וואס פונעם ַאלטן סטוטשינער רב זי"ע.
ב"ה איך האב געקויפט א נייע הויז, דער הייליגער בעל התניא וויל ער ברענגט דארט אז ביי די הקפות
און איך האב נאך באקומען א גוטע אונז דא מגלה זיין. איז געווען ַאן עבודה וואס מיר
פרייז”. לאמיר נעמען א מענטש א גאנץ קענען זיך נישט מצייר און משער
לאמיר זיך דא אפשטעלן און יאר וואס געפינט זיך אין א מצב פון זיין ,וואס האט זיך אפגעטון ביים
זען וואס דא טוט זיך .וואס איז דער שמחה :לדוגמה ,ער האט געהאט הייליגן סטוטשינער.
חילוק צווישן פאריגע וואך און די א גוטע וואך אין ביזנעס ,איז ער ער דערציילט דארט אז מען איז
וואך? מורא'דיג פרייליך .ער קומט אריין געקומען זאגן פארן סטוטשינער
פאריגע וואך איז געווען א אין בית המדרש ,אבער כמעט רב אז די פרויען אויבן ביי די
קליינע שמחה ,האט עס כמעט קיינער דערקענט עס נישט אויף
גאלעריע האבן אויפגעהויבן די
קיינער נישט דערקענט .די וואך, אים.
פירהאנג (כמובן אז עס
ַ מחיצות ,דעם
וויבאלד ער האט געקויפט א הויז דער מענטש וואס דאווענט נאראיז נישט געווען קיין שאלה על פי הלכהָ ,
פאר א גוטן פרייז ,איז זיין שמחה נעבן אים אין בית המדרש ,זיין כידוע לפי חומרות רבותינו הק' אין דעם ענין,
19 פ+רדס ה+תור+ה
די שמחה ביי א חתונה :ווען האט מען געוואוסט אז עפעס אן געווארן גרעסער .און וויבאלד זיין
דער גוף קען נישט סובל זיין אויסטערלישע שמחה גייט דא שמחה איז געווארן גרעסער ,האט
דעם אור פאר. עס אנגעהויבן ארויסצושיינען אזוי
ווי אזוי ווערט דאס אנגערופן שטארק אז יעדער ארום אים קען
אבער דאס איז נאך נישט דער אין דער וועלט פון שמחה? עס שוין זען.
שפיץ פון שמחה. אבער די שמחה איז נאך אלץ א
דער תירוץ איז ,אז די
לאמיר יעצט גיין צו דער צייט נארמאלע שמחה .וואס מיינט דאס
פרייליכקייט פאנגט שוין ָאן
ווען ער מאכט חתונה זיין ערשטע א נארמאלע שמחה? דער מענטש
ארויסצוגיין פון די כלים.
קינד .לאמיר אריינקומען און זען האט זיך נישט עפעס ספעציעל
וואס עס טוט זיך ָא ּפ ביי דער סעודת וואס מיינט דאס אז די געטוישט ,מ'זעט נישט קיין
החתונה .זיינע חברים קומען אריין, פרייליכקייט גייט ארויס פון די באזונדערע שינויים ביי אים ,און
און פלוצלינג דערקענען זיי נישט כלים? מ'זעט נישט קיין אינטערעסאנטע
דעם יאנקל .דער יאנקל ,וואס איז כל זמן ער האט געהאט א זאכן ביי אים .אלעס פארט
נארמאל שטיל און איינגעצוימט, גוטע וואך אין ביזנעס ,איז די ווייטער ,עולם כמנהגו נוהג ,מ'זעט
ווארטאון מ'הערט נישט קיין הויך ָ פרייליכקייט נאך געווען אזוי אז בלויז א געוויסע לעכטיגקייט אויף
פון אים — פלוצלינג גייט ער פון זיין גוף האט עס געקענט סובל זיין פנים .לאמיר גיין ווייטער.
איין טיש צום צווייטן ,ער גיסט ָאן זייןַ .א ּפ ָאר וואכן שפעטער ,ווען א ּפ ָאר וואכן שפעטער קומט ער
'לחיים' פאר יעדעם ,ער וואונטשט ער האט געקויפט א נייע הויז און אריין אינדערפרי אין בית המדרש,
ָאן ברכות ,ער איז ממש ארויס פון די שמחה איז שוין געווען גאר און מ'זעט ממש אז ער קען זיך
די כלים .דאס איז דער פזמון וואס גרויס ,האט דער גוף עס שוין נישט קיין עצה געבן מיט זיך אליין.
יעדער זאגט. נישט געקענט אזוי גוט סובל זיין, עטליכע חברים גייען צו צו אים
לאמיר פארשטיין וואס עס און די שמחה האט אנגעהויבן ביי די קאווע און פרעגן" :יאנקל,
מיינען די ווערטער אז יאנקל איז ארויסצושפראצן פיל מער. וואס גייט פאר? איך זע ממש דו
פרייליך און איז "ארויס פון די אבער ווען ער האט שוין געטון טאנצט אונטער” .ענטפערט ער:
כלים". "וואס הייסט? איך האב געטון א
א שידוך ,וויבאלד די שמחה איז
דער ביאור הדברים איז ,ווי מיר "אה ,מזל טוב!" דער שידוך!"ָ ...
אזוי גרויס ,האט דער גוף עס
האבן פריער געשמועסט :ביז די עולם קומט צו און יעדער ווינטשט
שוין נישט געקענט דערהייבן;
שמחה איז געווען א קליינע שמחה, אים מזל טוב.
ער האט שוין נישט געוואקט
האט דער גוף עס נאך געקענט געהעריג ,און מ'האט געזען עפעס פון וואו האט דער עולם בכלל
סובל זיין .אבער ווען ער מאכט געוואוסט צוצוגיין צו יאנקל און
אינטערעסאנט ביי אים .די שמחה
חתונה זיין ערשטע קינד ,האט פאר?
פרעגן וואס עס גייט ָ
האט שוין ארויסגעשפראצט פון די
דער גוף בכלל נישט קיין פלאץ דער תירוץ איז ,ווייל ער איז
כלים ווייל דער גוף האט שוין נישט
פאר אזא גרויסע שמחה .דער יעצט אריינגעקומען אין בית
געהאט קיין כח סובל צו זיין אזא
גוף איז נישט געמאכט געווארן המדרש מיט אזא שמחה אז ער
דערפאר ,בפרט ביי א מענטש ווי מאס שמחה.
געוואקט אנדערש ...ער איז ָ האט
יאנקל ,וואס זיין נאטור איז צו זיין דער גוף איז דאך 'עפר' ,ער קען נישט געווען ביי זיך ...און מ'האט
ַאן איינגעצוימטער מענטש. נישט דערהייבן אזא מין 'אור'. פאר .דאסגעזען אז עפעס גייט דא ָ
וואס עס געשעט איז ,אז וואס עס געשעט איז ,אז דער אור טייטש אז די שמחה האט נישט
דער גוף דערהייבט עס נישט, השמחה שפראצט ארויס און קען סתם ארויסגעשיינט ,נאר זי האט
און אויטאמאטיש שפראצט די נישט בלייבן אינעווייניג אינעם אנגעהויבן ארויסצושיינען אויף אן
שמחה ארויס אזוי אז יעדער נארנאר דאסָ , מענטש .נישט ָ אופן אז ער איז מער נישט געווען
איינער זעט עס .די צווייטע זאך דער מענטש פאנגט ָאן צו וואקן דער נארמאלער יאנקל .דער
וואס געשעט איז ,אז ווייל די אנדערש ,ער רעדט אנדערש ,און נארמאלער יאנקל וואקט גראד,
שמחה איז אזוי גרויס ,גייט יאנקל ער ווערט ַאן אנדערער מענטש, ער איז מער אן איינגעצוימטער
ארויס פון די כלים .דאס מיינט ווייל דער גוף קען עס נישט מענטש ,אבער דא האט מען געזען
אז ער קען נישט דערהייבן זיין דערהייבן. אז ער וואקט נישט געהעריג .אזוי
פ+רדס ה+תור+ה 20
דוד מפזז ומכרכר לפני ה''". דער "כח השמחה" -וואו עס שמחה אין זיין גוף ,וואס איז די
דוד המלך האט אזוי געטאנצן, איז דא "השראת השכינה" כלי פאר דער שמחה ,און זיין כלי
אז מיכל בת שאול האט אים ווערט "אינטערעסאנט" ...ער
געפרעגט" :דו האסט געטאנצן דאס איז דער "כח השמחה". פאנגט ָאן צו גיין פון טיש צו טיש,
אויף אזא אופן? ס'איז דאך א בזיון דער כח השמחה איז ַאן 'אור ער וואונטשט מענטשן און ער
פאר א מלך?!" רוחני' .מ'טרעפט נישט אין דער רעדט פיל מער .פלוצלינג ווערט
האט דוד המלך געענטפערט: גוי'אישער וועלט קיין שום סרך דער איינגעצוימטער מענטש א
"דאס איז נישט קיין בזיון ,איך האב נאר דא שמחה .ביי די גויים איז ָ ברייטער מענטש וואס נעמט אויף
געטאנצן פארן אייבערשטן!!!" הוללות ,אבער שמחה איז ביי זיי יעדן איינעם.
נישט פארהאן .שמחה טרעפט מען
לכאורה דארף מען פארשטיין, נאר ...דאס איז אבער ווארטס ָ
'נאר' ביי אידישע קינדער .ס'איז ָ
פאר? וואס איז דער וואס גייט דא ָ אלץ נאך גארנישט קעגן דעם
אפשר דא ביי די גויים געוויסע
ביאור אז דוד המלך האט געטאנצן ווען דער חתן איז אריינגעקומען
ניצוצות אדער פונקען פון שמחה,
אויף אן אופן וואס האט אויסגעזען און יאנקל האט אנגעהויבן טאנצן
נאר פאר א פשוט'ע אבער דאס איז ָ
ווי א בזיון? מיט אים .דעמאלטס ,ווען יאנקל
סעקונדע ,און מ'קען עס ניטאמאל
נאר ווי מיר האבן מסביר ָ האט אנגעהויבן טאנצן מיט דעם
אנרופן שמחה.
געווען ,שמחה איז אזא רוחני'דיגע חתן ,זענען אלע זיינע חברים
שמחה איז א רוחניות'דיגע
אור ,אז אפילו ביי דוד המלך – לויט געשטאנען אין א זייט און האבן
נאר ביי אידן,זאך וואס מ'טרעפט ָ
זיין גרויסער מדריגה ,וואס עס איז נישט געוואוסט וואס דא איז
נאר דא וואו עס ווייל שמחה איז ָ
א זכיה פאר אונז בלויז ארויסצוזאגן געשען ,זיי זענען אלע געשטאנען
איז דא השראת השכינה ,אזוי ווי
דעם נאמען "דוד המלך" – מאכט געשטוינט .יאנקלַ ,אן איידעלער,
עס שטייט אין פסוק" :עז וחדוה
דאס אז די שמחה זאל זיין העכער פארמאכטער און איינגעצוימטער
נאר דא ביים במקומו" .שמחה איז ָ
פון די כלים. מענטש ,טאנצט מיט'ן חתן מיט
אייבערשטן .אין פסוק שטייט:
"שמחו בה' וגילו צדיקים והרנינו אזא התלהבות וואס זיי האבן נאך
דער סוד פון די הקפות: קיינמאל נישט געזען .און וואס
נארכל ישרי לב" .שמחה איז ָ
העכער פון 'אותיות' און 'כלים' דא ביים אייבערשטן .ביי תורה זאגן די חברים? "יאנקעלע איז אזוי
ומצוות שטייט" :פקודי ה' ישרים פרייליך ,ער איז ממש ארויס פון
אצינד ,לאמיר צוריקגיין צום
משמחי לב" .שמחה טרעפט זיך זיינע כלים”...
ענין פון די הקפות שמחת תורה.
דער הייליגער בעל התניא נישט ביי די גויים ,און זיכער נישט דא איז ווייטער דער זעלבער
זאגט ,אז ביי שמחת בית השואבה ביי עבירות. הסבר וואס מיר האבן פריער
איז געווען אזא 'אור' וואס חז"ל ממילא פארשטייט מען דעם געזאגט .דער פשט איז ,אז ווען ער
זאגן אויף דעם" :מי שלא ראה גוף ,אז היות דער גוף קומט פון טאנצט מיט זיין חתן ,זיין ערשטע
שמחת בית השואבה לא ראה 'עפר' ,און עפר איז מורא'דיג נוטה קינד וואס ער מאכט חתונה,
שמחה מימיו" .אבער דאך טרעפן צו עצבות און מרה שחורה חס געפינט ער זיך אין אזא מצב פון
נאר "חסידים ואנשי מעשה מיר אז ָ ושלום ,איז דאס א מורא'דיגע שמחה אז די שמחה ,ערשטנס,
היו מרקדין לפניהם" – בלויז סתירה צו שמחה .דערפאר ,יעדעס שפראצט ארויס אזוי אז יעדער
גרויסע לייט האבן געקענט טאנצן. מאל ווען א מענטש ווערט פרייליך, קען עס זען .צווייטנס ,קען דער גוף
דער רמב"ם זאגט אין הלכות קען דער גוף עס נישט דערהייבן. עס נישט דערהייבן ,און דעריבער
לולב (פ"ח ,הי"ד)" :ולא היו עושין לאמיר גיין ווייטער .דער פאנגט יאנקל אן צו טאנצן .ער איז
אותו עמי הארץ וכל מי שירצה, הייליגער רמב"ם ברענגט אראפ נטראל' און ער איז ָ 'קא
נישט אין ָ
אלא גדולי חכמי ישראל וראשי אין הלכות לולב (פ"ח ,הט"ו) .בזה בכלל נישט קיין בעל הבית אויף
הישיבות והסנהדרין והחסידים הלשון" :וכן דוד מלך ישראל אמר זיך אליין .זיין 'גוף' ,זיין 'כלי' ,ווייסט
והזקנים ואנשי מעשה ,הם שהיו 'ונקלותי עוד מזאת והייתי שפל בכלל נישט ווי אזוי צו האנדלען
מרקדין ומספקין ומנגנין ומשמחין בעיני'" ,און דער רמב"ם פירט אזא זאך ,און ממילא טאנצט ער
במקדש בימי חג הסוכות" .אבער, אויס" :ואין הגדולה והכבוד אלא אויף ַאן אופן וואס איז בכלל נישט
זאגט דער הייליגער רמב"ם" ,כל לשמוח לפני ה' ,שנאמר 'והמלך לויט זיין נאטור.
21 פ+רדס ה+תור+ה
ליקוטי תורה זענען דא פייערדיגע זאגט דער הייליגער בעל התניא,העם ,האנשים והנשים ,כולם באים
מאמרים אויף שמיני עצרת און יעצט פארשטיי איך פארוואס לראות ולשמוע" .דאס הייסט אז
שמחת תורה וואס מיר האבן נישט דאס ווערט נישט דערמאנט אין דער גאנצער עולם האט נישט
קיין השגה אין זיי .אבער וואס מיר חז"ל .ווען די הייליגע חז"ל האבן
געטאנצן ,נאר זיי זענען געקומען
דארפן ארויסנעמען בדרך עבודה געשריבן דעם תלמוד בבלי און קוקן און צוהערן.
איז ,אז ווען עס קומט שמחת תורה ירושלמי ,האבן זיי דאס געשריבן
זאגט דער הייליגער בעל
און "לב יודע מרת נפשו" ,דער מוח מיט 'אותיות' ,און אין די אותיות
התניא ,דאס איז געווען ביי שמחת
פאנגט אן צו קלערן און דאס הארץ ליגט דער 'אור' פון די מצוה. בית השואבה .אבער ביי שמחת
פאנגט ָאן צו שפירן: אבער ווען עס קומט צום אור פון
תורה ווייסן מיר אז יעדער טאנצט,
וואס גיי איך דא טאנצן? מיט די הקפות ,איז דער אור אזוי גרויס
אפילו די קליינע קינדער .מיר
וואסערע העזה טאנץ איך דא? אז עס האט אפילו נישט געקענט טרעפן אין רמ"א (סי' תרס"ט) וואס
אריינגיין אין קיין אותיות .דערפאר
ברענגט אראפ אז אפילו קליינע
ווי אזוי האט אויסגעזען מיין
טרעפן מיר כמעט גארנישט אין קינדער זענען עולה לתורה .די
לערנען א גאנץ יאר?
חז"ל איבער דעם ענין פון הקפות
שמחה פון שמחת תורה איז פאר
וויפיל מאל בין איך נישט שמחת תורה!
אויפגעשטאנען פארטאגס ,און ווען נאר פאר די יעדן איינעם – נישט ָ
לאמיר נאכזאגן לשון קדשו: נאר פאר יעדן מענטש גדולי הדורָ ,
יא ,בין איך אויפגעשטאנען שפעט?
"ענין הקפה שבשמיני עצרת שלא און אפילו פאר קליינע קינדער.
וויפיל מאל האב איך געשמועסט נכתבו אפילו בתורה שבעל פה,
אינמיטן לערנען? פרעגט דער הייליגער בעל
ואין אלא מנהג .מפני שהמשכה התניא :וואס איז דער ביאור הענין?
וויפיל מאל האב איך געדארפט זו ממקום עליון מאד ,עד שאין
לערנען בהתמדה און איך האב עס ער ענטפערט ,אז ביי שמחת
אתערותא דלתתא מגעת שם כל
נישט געטוהן? תורה קומט אראפ דער 'אור התורה'
כך” .די וועלט קען דארט נישט
כביכול אליין .ממילא איז די שמחה
וויפיל מאל האב איך געדארפט אנקומען ,עס האט נישט קיין
אזוי גרויס אז יעדער איינער קען
ענדיגן א מסכתא אדער מקבל שייכות מיט דער וועלט ,און עס
זיך מיטכאפן ,אפילו קליינע קינדער
געווען אויף זיך צו לערנען געוויסע איז אפילו נישט דא קיין התלבשות
און אפילו עמי הארצים וואס האבן
מקצועות ,און איך בין נאך אפילו אין די הייליגע אותיות – אזא
נישט געלערנט .און אפילו אויב דו
נישט אנגעקומען צו א פערטל? גרויסער אור איז דאס.
האסט יא געלערנט א גאנץ יאר,
דער מענטש ווערט דערפון דער הייליגער בעל התניא אין אבער דו האסט נישט געלערנט ווי
אינגאנצן צובראכן. 'סידור הרב' (ד"ה הממשיך) זאגט אזא
עס דארף צו זיין ,קומט אראפ דער
זאגט אונז דער הייליגער בעל לשון" :שמחת ההקפות ,לפי שהיאאור פון שמחת תורה און יעדער
התניא ,אז דער אור פון די הקפות שמחה דספר תורה עצמה" ,דאס איינער גייט מיט .אפילו דו ביסט
איז אזוי גרויס ,פיל גרעסער פון מיינט אז די שמחה איז פון דערנישט פון די סנהדרין אדער פון די
שמחת בית השואבה .עס האט תורה אליין" ,גבוהה היא הרבה גדולי הדור ,טאנצטו מיט.
נישט קיין אותיות און קיין כלים, מבחינת שמחת בית השואבה" ,עס
איז פיל העכער אין מדריגה פוןזאגט ווייטער דער הייליגער
עס איז העכער פון אלעם .אויב בעל התניא ,אז היות דער אור וואס
אזוי ,אדרבה ואדרבה ,יעצט איז שמחת בית השואבה" .וכל ישראל
קומט אראפ ביי די הקפות פון
ראויים לה" – יעדער איד איז ראוי
פונקט דער פארקערטער זמן .ווען שמחת תורה איז אזוי גרויס ,האט
דער יצר הרע קומט צום מענטש דערצו ,אפילו די וואס זענען נישט
עס נישט קיין כלי אויף דער וועלט.
קיין גדולי הדור.
שמחת תורה און זאגט אים" :וואס דערפאר ווען דער עולם טאנצט,
האסטו מיט דעם? וואו קומסטו דא טאנצט מען אויף ַאן אופן וואס איז
די עבודה פון שמחת תורה
צו טאנצן ביי די הקפות?" זאלסטו נישט דער נארמאלער שטייגער.
אים ענטפערן:
'למעשה' :יעדער קען זיך
מענטשן וואס טאנצן נארמאל
אנכאפן אין דעם הויכן אור
"אדרבה ,הקפות ווערט נישט נישט ,טאנצן יא .יעדער איינער
דערמאנט אין בבלי אדער ירושלמי פארשטייט זיך אז די ווערטער טאנצט ,ווייל דער אור השמחה איז
ווייל עס איז העכער פון אותיות און אזוי גרויס אז מען גייט ארויס פון די פונעם בעל התניא דארפן א
כלים .ממילא ,היות עס איז העכער געוואלדיגע אריכות ,און אין כלים.
פ+רדס ה+תור+ה 22
נאך מקצוע ,און איך זאל יא קענען פארשפעטיגט אזוי פיל מאל פון כלים ,איז יעצט טאקע דער זמן
לערנען מיט א רציפות אן מפסיק פארטאגס ,איז יעצט שמחת וואס איך קען זיך צוכאפן צו דעם
זיין אינמיטן לערנען”... תורה די צייט ווען איך קען זיך אור!"
אנכאפן אין דעם אור התורה ,כדי
דער אייבערשטער זאל העלפן די קומענדיגע יאר זאל איך יא און מ'זאגט פאר'ן יצר הרע:
מיר זאלן קענען פראווען "שישו אויפשטיין פארטאגס יעדן טאג, "טאקע ווייל איך האב נישט
ושמחו בשמחת התורה" ,און איך זאל יא קענען ענדיגן מסכתא געלערנט בהתמדה א גאנץ
אויסבעטן אלעס גוטס! נאך מסכתא און ענדיגן מקצוע יאר ,און טאקע ווייל איך האב
בדרכי רבותינו
די הייליגע הקפות במחיצתם פון די הייליגע צדיקים
אין די הקפות ווייל אזוי שטייט געגעבן געווארן "כעול על צוארו", "כעול על צוארו" :א מצוה איז
אין זוהר הקדוש .דאס איז געווען יאך אויף זיין האלדז.
ווי א ָ א 'תכשיט'
דער מנהג פון די הייליגע ראשונים, עס איז ידוע דער טייטש פונעם
ווי עס ווערט שוין געברענגט די משנה זאגט אין אבות (פ"ב,
הייליגן 'חידושי הרי"ם' זי"ע ,פונעם
אין 'סידור רש"י' (אות ש"ז) ,און ביי מ"א) "הוי מחשב שכר מצוה" ,דאס
הייליגן רבי ר' בונם זי"ע און נאך:
זיין תלמיד דער הייליגער 'מחזור טייטש אז א מענטש זאל זיך
לכאורה א "עול" לייגט מען ארויף
ויטרי' (סימן שפ"ג) ,און אין אנדערע מתבונן זיין אין דעם שכר פון א
גענאק ,אבער "צוארו" ַ אויף די
ראשונים ווי דער מהרי"ל (מנהגי
מצוה .ד.ה .אוודאי און אוודאי,
פארנט ,איז האלדז פון ָ מיינט דעם ַ
סוכות אות ל"ה). ביי מתן תורה האבן מיר געזאגט
דאך דאס לכאורה א סתירה?
"נעשה ונשמע" ,מיר וועלן מקיים
דער רמ"א ברענגט אראפ זאגט דער הייליגער רבי ר' זיין אלע תרי"ג מצוות מיט אלע
דעם מהרי"ל וואו עס ווערט שוין בונם :א מצוה דארף געטון ווערן דרבנן'ס ,מיט אלע גדרים וסייגים,
געברענגט דער מנהג פון שמחת מיט ביידע בחינות .פון איין זייט אפילו אויב מיר פארשטייען נישט
תורה און די געוואלדיגע שמחה דארף מען טון א מצוה מיט א קבלת און אפילו אויב מיר שפירן נישט,
ביי די הקפות .די ראשונים האבן עול מלכות שמים – איך בין אן עבד זענען מיר דאך געטרייע עבדי ה'.
שוין אוועקגעשטעלט נוסחאות ה' .פון די אנדערע זייט דארף מען אזוי ווי עס איז דא די מצוה פון
דערויף ,און אין מחזור ויטרי וויסן אז א מצוה איז ווי א תכשיט, 'קריאת שמע' ,די מצוה פון קבלת
שטייט אז מען זאגט "אתה הראת" ווי א צירונג וואס מען לייגט אויפ'ן עול מלכות שמים צוויי מאל א
און מען איז מקיף די בימה ,אזוי האלדז פון פארנט .מען דארף ַ טאג – איינמאל אינדערפרי און
ווי עס שטייט אין מהר"י טורנא טון די מצוה מיט א חיות ,מיט א איינמאל ביינאכט – ווען מיר זאגן
(מנהגי סוכות אות ל"ה) ,וואס כידוע האט התלהבות ,מיט א געשמאקייט און "שמע ישראל" זענען מיר מקבל
דער הייליגער רמ"א געבויט אסאך מיט א פרייליכקייט. עול מלכות שמים .און מקבל זיין
הלכות פון זיין הייליג ספר 'דרכי
בעזרת השם וועלן מיר דא זען עול מלכות שמים מיינט :אפילו
משה' און די עצם רמ"א אויפ'ן איך פארשטיי נישט און אפילו איך
וואס עס טוט זיך אפ ביי די הקפות,
מחבר. שפיר נישט.
און דאס וועט אונז מעורר זיין און
די כוח פון שמחה של מצוה אריינגעבן א געוואלדיגע חשק אז עס איז דא א באקאנטע רש"י
עס זאל זיין א "עול על צוארו" .פון אין מסכת ראש השנה אויף די
צו עפענען שערי חכמה
איין זייט גייען מיר צו צו די הקפות גמרא "מצוות לאו ליהנות ניתנו",
בעזה"י וועלן מיר יעצט זען די ווי ַאן עבד השם ,מיר גייען אריין וואו רש"י זאגט אז די מצוות זענען
23 פ+רדס ה+תור+ה
ווי אזוי די הייליגע צדיקים האבן פארשטייט זיך ,אז ווען מיר געוואלדיגע שפע און די סגולות
געטאנצן ביי די הקפות און זיך רעדן דא פון שמחה של מצוה ,גייט וואס געפינען זיך ביי שמחת
משמח געווען מיט די תורה. דאס אינאיינעם מיט א געוואלדיגע תורה .קודם וועלן מיר מקדים זיין
דער אריז"ל (ווי עס ווערט געברענגט יגיעה אין די תורה הקדושה .דער בכלליות דעם ענין פון 'שמחה
אין 'פרי עץ חיים' שער הלולב פרק ח') זאגט אריז"ל האט געזאגט פאר רבי של מצוה' און איר געוואלדיגע
אז דער "מנהג ישראל שביום שמיני חיים וויטאל ,ווען יענער האט אים גרויסקייט.
עצרת עושין שמחה גדולה לפני געפרעגט פארוואס ער האט זוכה אין די הקדמה פון 'ספר חרדים'
הספרים" ,מ'מאכט א געוואלדיגע געווען צו די אלע גילויים מער פוןזאגט ער אזא לשון" :גילה הרב
שמחה" ,מקיפה שבע הקפות עם אנדערע גדולי עולם אין זיין דור: החסיד המקובל מרן רבי יצחק
הספרים ,וקוראין אותו שמחת "ווייל איך האב געהארעוועט אין אשכנזי" ,דער הייליגער אר"י
תורה" .ער ברענגט דעם זוהר תורה".הקדוש האט מגלה געווען" ,לאיש
הקדוש (פרשת פנחס דף רנ"ו) "ונוהגין ווען רבי חיים וויטאל האט סודו" ,צו רבי חיים ויטאל" ,שכל
בני ישראל למעבד עמו חדוה, געענטפערט אז יענע האבן אויך מה שהשיג שנפתחו לו שערי חכמה
ואיתקריאת את שמחת תורה". געהארעוועט ,האט דער אריז"ל ורוח הקודש" .די אלע תורות וואס
דאס טייטש אז דער אריז"ל געזאגט" :אמת ,אבער איך האב דער אריז"ל האט משיג געווען אין
איז מגלה אז דער זוהר הקדוש געהארעוועט מער פון זיי" .ער האט סודות התורה ,און רוח הקודש
האט דאס שוין אנטפלעקט פאר דערציילט אז עס האבן געקענט וואס האבן זיך אים געעפנט" ,היה
אונז – אז שמחת תורה טאנצט דורכגיין עטליכע טעג וואס ער האט בשכר שהיה שמח בעשיית כל
מען און מען פריידט זיך מיט די נישט געגעסן און נישט געטרונקען מצוה שמחה גדולה לאין תכלית",
תורה .אבער ווי מיר האבן שוין ביז ער האט משיג געווען א פשט ווייל ער פלעגט זיך פרייען ביים
געלערנט ,ווערט דאס אין בבלי אין א זוהר אדער אין א מאמר חז"ל.טון א מצוה מיט א שמחה גדולה
און ירושלמי נישט דערמאנט ,און דאס וועט אונז געבן א לאין תכלית.
נאראפילו אין זוהר שטייט דאס ָ געוואלדיגן יסוד וויאזוי צוצוגייןאין די הקדמה צו 'שער המצוות'
בקיצור נמרץ .ווי מיר האבן שוין צו שמחת תורה – אז מען דארף שרייבט רבי חיים וויטאל בשם
מסביר געווען באריכות פונעם זיך פרייען מיט א מצוה און מיט זיין הייליגן רבי'ן" :וכפי גודל
הייליגן בעל התניא ,איז דאס צוליב די תורה הקדושה .ווען א מענטש שמחתו באמת ובטוב לבב הפנימי,
דעם וואס עס קומט פון אזא הויכן הערט אז דער אריז"ל אליין זאגט כך יזכה לקבל אור עליון" .עס
פלאץ וואס האט זיך אפילו נישט אז דאס איז געווען דער שליסל קלאר אז 'שמחה של ָ שטייט דא
געקענט מצמצם זיין אין אותיות. צו זיין גאנצע גרויסקייט ,דארף מצוה' ברענגט דעם מענטש צו די
ער פשוט ארויסגיין פון די כלים גרעסטע מדרגות.
ווי אזוי דער הייליגער אריז"ל און טאנצן פאר שמחה פארן דער הייליגער רבי חיים וויטאל
האט געטאנצן פאר די ספרי אויספינען דעם סוד.ברענגט אין 'שערי קדושה' (פ"ב,
תורה אוודאי זאל א מענטש זיך נישט שער ד') א מורא'דיגן יסוד איבער
איינרעדן אז ער וועט ווערן דער שמחה של מצוה ,וואס דארף אונז
רבי חיים וויטאל זאגט ווייטער, געבן א געוואלדיגן חשק צו שמחת
און ער גייט דא דערציילן וואס עס אריז"ל ...אבער יעדער האט זיין
תפקיד אויף דער וועלט ,און מיר תורה .ער שרייבט אז מען זאל
האט זיך אפגעטון שמחת תורה וויסן :אפילו אויב א מענטש איז א
ביים הייליגן אריז"ל. דארפן וויסן אז יעצט שמחת תורה,
ווען מיר וועלן זיך פרייען מיט דיצדיק – און מען רעדט פון א צדיק
מען דארף וויסן ,אז געווענליך וואס דער אריז"ל און רבי חיים
תורה ,וועלן מיר זוכה זיין צו די
ווען מען דערציילט סיפורי וויטאל מעידים אויף אים – איז דער
אלע מדרגות.
צדיקים ,איז כדי דער סיפור זאל ערשטער 'פראביר' פונעם יצר הרע
זיין מדויק ,דארף מען האבן א די עבודה פון די הייליגע אים צו מאכן נישט זיין בשמחה.
קבלה פון וועמען מען האט עס פארוואס? ווייל די שמחה איז דער
צדיקים ביי די הקפות
געהערט .יעדער פארשטייט שליסל צו דינען דעם אייבערשטן
מסתמא אז ביז מיר הערן שוין די מיר וועלן בעזה"י אריינגיין מיט חשק און צוקומען צו די
מעשה ,איז מעגליך אז עס פעלן אין דעם 'חנוני של בושם' און זען גרעסטע דביקות.
פ+רדס ה+תור+ה 24
אלעס; ער האט געענדיגט אין אריז"ל האט געענדיגט טאנצן די געוויסע נקודות אדער פרטים
יענעם בית המדרש און אויפן וועג הקפות ביי זיך אין בית המדרש, פונעם סיפור .אבער דא האבן מיר
אהיים האט ער געטראפן א דריטן זאלט איר נישט מיינען אז דא האבן א מעשה וואס דער הייליגער רבי
בית המדרש ,האט ער נאכאמאל זיך די הקפות געענדיגט ...ניין, חיים וויטאל אליין שרייבט ,און ער
אנגעהויבן טאנצן. דער אריז"ל איז דורכגעגאנגען א זאגט אונז פונקטליך וואס דארט
זאגט רבי חיים וויטאל" :וכן אם צווייטן בית המדרש וואו מען האט איז פארגעקומען .עס קומט אויס
נתאחר בבית הכנסת אחרת ,היו נאך געהאלטן אינמיטן די הקפות, אז אזא מעשה איז ממש שוה כל
עושין גם כן" – אזוי האט ער געטאן איז ער אריינגעגאנגען אהין און הון.
אויך ביי א דריטע שול! מיר זעען ווייטער אנגעהויבן טאנצן. ער זאגט אזוי" :ואני ראיתי
דא די געוואלדיגע עבודה פונעם "אחר כשהיה הולך לבית הכנסת למורי ז"ל שהיה הולך לפני
אריז"ל ,ווי ער האט געזונגען און אחרת ,שהיו מתאחרין שם" – ווען הספרים" – איך האב געזען מיין
געטאנצן מיט זיין גאנצן כח ,און ער איז געגאנגען צו א צווייטע רבי'ן גיין פאר די ספרי תורה .דער
ער האט נישט פארפאסט קיין שום שול וואו מען האט זיך פארזוימט אריז"ל איז געגאנגען פארן ספר
בית המדרש אויפן וועג אהיים. מיט לענגערע הקפות" ,והיו תורה פונקט ווי א חתן לקראת
קיינער פון די תלמידים האט אים עושין הקפות והם הספרים ,היה כלה ,אזוי ווי עס שטייט פון רש"י
נישט געקענט אפהאלטן .מען חוזר וסובב עמהם" – פלעגט ער הקדוש (שם) און אינעם 'מחזור
וואלט געקענט מיינען אז מען וועט איבערחזרן און ארומגיין מיט זיי. ויטרי' ,אז ווען מען עפנט דעם
אים זאגן" :רבי ,עס ּפ ַאסט נישט, זאל מען אבער נישט מיינען אז ארון קודש און מען נעמט ארויס
איר האט שוין געענדיגט די הקפות ער האט בלויז געמאכט איין הקפה די ספרי תורה ,טאנצט מען "כחתן
ביי אייך ,ווי פאסט עס אריינצוגיין און איז ארויס; ניין" ,ומרקד ומרנן לפני הכלה" .אזוי האט זיך דער
אין א צווייטן בית המדרש אדער בשמחה גדולה" .ווען דער אריז"ל הייליגער אריז"ל געפירט; ער האט
צו א צווייטן חסידות? "...אבער האט געטראפן א צווייטן בית געטאנצן פארן ספר תורה פונקט
ניין ,דער אריז"ל האט דארט פריש המדרש ,כאטש ער האט שוין לאנג ווי א חתן טאנצט פאר א כלה.
געטאנצן. געענדיגט די הקפות ביי זיך ,האט ער זאגט ווייטער" :והיה מרקד
ער דא פריש אנגעהויבן טאנצן. ומרנן ושמח בכל יכולתו" .זאגט
די תורות און סיפורים פונעם לאמיר זיך דא אפשטעלן און זיך דער הייליגער רבי חיים וויטאל
הייליגן בעל שם טוב הקדוש פארשטעלן א רבי מיט חסידים ,א אז זיין רבי ,דער אריז"ל ,האט
זי"ע ראש ישיבה מיט זיינע תלמידים, געטאנצן מיט זיין גאנצן כח.
אדער א רב מיט א ריזיגע קהילה מיר דארפן וויסן אז ביי רבי חיים
מיר גייען יעצט צום אור שבעת פון טויזנטער מענטשן ,ווען מען וויטאל איז יעדעס ווארט געווען
הימים ,דעם הייליגן בעל שם טוב ענדיגט די הקפות און דער רבי געמאסטן .ווען ער שרייבט "בכל
הקדוש זי"ע ,צו זען וואס עס האט אדער דער ראש ישיבה גייט יכולתו" – מיט זיין גאנצן כח –
זיך אפגעטון ביי אים ביי ָאט די אהיים .יעדער פארשטייט אז מיינט עס כפשוטו ממש .עס מיינט
דערהויבענע הקפות .עס איז נישט יעצט דארף מען אהיימגיין עסן נישט בלויז אז דער אריז"ל האט
שייך צו מסביר זיין ,אבער עס איז די סעודה .פלוצלינג זאגט דער נאר דער געטאנצן מיט התלהבותָ ,
דא א שמועס וואס דער הייליגער רבי" :ניין ,אנטשולדיגט ,עס איז אריז"ל ,וואס מיר האבן גארנישט
בעל התניא האט דערציילט ,וואו דא נאך א רב וואס טאנצט יעצט קיין השגה אין אים און מיר האבן
דער בעל שם טוב האט מסביר הקפות ,לאמיך אריינגיין" .און בלויז די זכיה צו דערמאנען זיין
געווען וואס עס טוט זיך אפ ביי די מען גייט אריין ,און דער רבי וואס נאמען ,האט געטאנצן "בכל
הייליגע הקפות .דער בעל התניא האט שוין געענדיגט טאנצן מיט יכולתו".
האט געזאגט ,אז דאס ערשטע זיינע טויזנטער חסידים ,פאנגט זאגט ער ווייטער :מיינט נישט
מאל וואס דער בעל שם טוב האט אן פריש צו טאנצן .דער הייליגער אז דאס איז נאר געווען ביי איין
מגלה געווען וואס עס טוט זיך אפ אריז"ל האט געענדיגט ביי זיך די נאר "בכל השבע הקפות הקפהָ ,
שמחת תורה ,איז געווען דורך די הקפות ,און יעצט פאנגט ער פריש בלילה" – ביי אלע זיבן הקפות
פאלגנדע תורה. ָאן .רבי חיים וויטאל זאגט ווייטער ביינאכט .ער דערציילט ווייטער
ער האט דערציילט אזוי :מיר אז דאס איז נאך נישט געווען אז נאכדעם וואס דער הייליגער
25 פ+רדס ה+תור+ה
בשם דעם בעל שם הקדוש .ער און אזוי ווי מען האט געטאנצן מיט ווייסן דאך אז לויט'ן שולחן ערוך
האט געזאגט אזוי :אין פסוק גרויס כח ביי די הקפות ,זענען די קומט מען יו”ט שפעטער אין
שטייט "עץ חיים היא למחזיקים שיך צוריסן געווארן .די הייליגע שול אינדערפרי צוליב שמחת
בה ותמכיה מאושר" .עס שטייט צוריסענע שיך גייען ארויף גלייך יו”ט .האט דער הייליגער בעל
דא אז די תורה איז אן עץ חיים פאר צו דער פמליא של מעלה ,און דער שם טוב געזאגט ,אז שמחת תורה
די וואס האלטן זיך שטארק אן אין גאנצער גן-עדן ווערט פול מיט זיי.אינדערפרי שטייען די מלאכים
די תורה ,און די וואס שטיצן די זאגט דער הייליגער מלאך אויבן אין הימל אויף און ווילן
תורה זענען גליקליך. מיכאל :יא ,דאס קומט פון די זאגן שירה אזוי ווי יעדן טאג,
האט דער הייליגער בעל שם אידישע טענץ שמחת תורה ,וואס אבער פלוצלינג זעען זיי אז דער
הקדוש געטייטשט" :ותמכיה" די אידישע קינדערלעך טאנצן און גן-עדן איז ליידיג .פארוואס? ווייל
איז מיט א סמ"ך ,און א שי"ן מיט פרייען זיך מיט דעם אייבערשטנ'ס מען האט נאך נישט אנגעהויבן
א סמ"ך זענען זיך מתחלף ,איז תורה .ער פאנגט ָאן צו ציילן די דאווענען .דער עולם האט
כאילו עס שטייט "ושמחיה" – געענדיגט די הקפות שפעט
שיך פון דעם שטעטל און פון
דער וואס פרייט זיך מיט די תורה ביינאכט ,און ממילא האט מען נאך
יענעם שטעטל ,און דער הייליגער
איז "מאושר" .האט דער הייליגער נישט אנגעהויבן דאווענען.
מלאך מיכאל גייט און נעמט צוזאם
בעל שם הקדוש געזאגט :דער די אלע שיך און ער בארימט זיך גייען די מלאכים אריין אין
וואס פריידט זיך מיט די תורה דערמיט פאר 'מלאך מט"ט' .ווי גן-עדן זעהן וואס דא טוט זיך
און ער מאכט די תורה פרייליך, מיר וויסן ,זאגט די גמרא אז מלאך און פארוואס מען דאווענט נאך
"ושומחי'" ,ער פריידט זיך און ער מט"ט איז "קושר כתרים לקונו" נישט ,וויבאלד די גמרא זאגט אז
משמח די תורה" ,מאושר" – ער פון די תפילות פון ישראל ,אבער די מלאכים קענען נישט זאגן קיין
וועט זיין גליקליך מיט בנים ובני שירה ביז אידישע קינדער זאגן
מלאך מיכאל מאכט א כתר פון די
בנים עוסקים בתורה. שירה" .כתר יתנו לך ה' אלקינו
אלע צעריסענע שיך ,ער מאכט א
האט דער הייליגער צמח צדק מלאכים המוני מעלה" – די מלאכים
שענערע כתר פון די צעריסענע
ווייטער געזאגט" :עס איז שוין נארגעבן א כתר פארן אייבערשטן ָ
שיך פון שמחת תורה ,נאך מער ווי
הונדערט יאר זינט דער בעל שם ווען "ועמך ישראל קבוצי מטה"
מלאך מט"ט.
הקדוש האט געזאגט די תורה ,און זאגן קדוש ,ערשט דעמאלט
דער הייליגער בעל שם הקדוש די שמחה און ברכות פונעם קענען זיי זינגען צום אייבערשטן.
זאגט יעצט די תורה אין גן-עדן!" גייען זיי אין גן-עדן זען וואס דארט
הייליגן צמח צדק טוט זיך ,און זיי טרעפן דארט שיך
דער צמח צדק איז אריין אין אזא
התלהבות ,אז ער האט געוויזן פאר עס איז דא נאך א מורא'דיגער – צוריסענע שיך ...זיי וואונדערן
פאטשיילע די חסידים מיט זיין ַ פאר? וואס טוען מאמר פונעם הייליגן בעל שם זיך :וואס גייט דא ָ
אז מען זאל אנהייבן טאנצן מיט הקדוש אויף שמחת תורה .דער דא די צוריסענע שיך?
ברען... הייליגער ריי"ץ פון ליובאוויטש
עס איז דא נאך א מימרא די צעריסענע שיך פון שמחת זי"ע ברענגט עס אין די שיחות פון
פונעם הייליגן צמח צדק וואס תורה וואס ווערן א כתר פארן שנת תרצ"ט (אות ד') ,וואס ער האט
ער האט געזאגט אין יאר תקע"ו, מקבל געווען פון זיינע הייליגע אייבערשטן
עס ווערט אויך געברענגט אין זיי גייען צום מלאך מיכאל אבות.
'ספר השיחות' פונעם ריי"ץ שנת עס איז געווען שמחת תורה און פרעגן אים" :וואס גייט דא
תש"ג (אות ז') .ער האט געזאגט אז פאר? פארוואס איז דער גן -שנת תר"ז ,האט דער הייליגער ָ
דער הייליגער צמח צדק האט אין עדן פול מיט שיך?" האט מלאך 'צמח צדק' זי"ע געזאגט א תורה
יענעם יאר געטאנצן ממש למעלה מיכאל געענטפערט" :דאס איז וואס ער האט געהערט פון דעם
מדרך הטבע ,אז אפילו די געזונטע מיין סחורה!" ער האט זיי מסביר חסיד רבי פנחס רייזעס זצ"ל .רבי
יונגעלייט האבן נישט געקענט געווען אז נעכטן ביינאכט זענען פנחס רייזעס האט געהערט די
מיטהאלטן ,און טייל זענען ממש אידישע קינדער געטאנצן הקפות .תורה פונעם הייליגן בעל התניא,
אוועקגעפאלן אין א חלשות ...דער אין יענע צייטן האט מען נישט וואס דער בעל התניא האט עס
צמח צדק האט אבער ווייטער געהאט אזעלכע שטארקע שיך ,מקבל געווען פונעם גרויסן מגיד
פ+רדס ה+תור+ה 26
גאון גיין פארן ספר תורה ,און די פיוטים "ברנה וקול זמרה" ,ווי דער געטאנצן ,און אינמיטן טאנצן
לשון פון די תלמידים איז" :שמח פיוט "אדרת ואמונה"" ,ויעשו חיל", האט ער אויסגערופן" :טאנצט
מאד ברוב עוז וחדוה ,וחכמת אדם און דער פיוט "תתברך ותשתבח" אידעלעך ,טאנצט! פרייט זיך מיט
תאיר פניו כלפיד אש בוערת" – וואס איז געדרוקט אין די מעמדות די שמחת התורה ,און אין דעם זכות
דאס פנים פונעם הייליגן ווילנער נאך "אני מאמין" ,און נאך אנדערע וועט איר זוכה זיין צו בני ,חיי ומזוני
גאון איז געווען ווי א פלאם פייער, פיוטים מיט א שמחה גדולה. רויחי!"
"ומספק כף על כף ,ומקרקר בכל אין ספר 'אדרת אליהו' אויף
עוז לפני הספר תורה". ספר דברים (קאפיטל א') שרייבט ער די עבודה און שמחה פונעם
אזוי :מיר וויסן דאך אז די גמרא הייליגן ווילנער גאון זי"ע
דער היתר פון טאנצן און זאגט אין מסכת עירוכין (יג ):אז
אין ספר 'מעשה רב' פונעם
קלאטשן לכבוד התורה דער "כינור של ימות המשיח" וועט
הייליגן ווילנער גאון זי"ע שרייבן
האבן ַאכט סטרונעס" ,שמונה
מיר וויסן דאך אז עס איז דא א די תלמידים אז "היה שמח מאוד
נימין" ,ווייל עס שטייט "למנצח
גזירה נישט צו טאנצן שבת ויו”ט בחג הסוכות" .א גאנץ סוכות האט
על השמינית" .זאגט דער הייליגער
"שמא יתקן כלי שיר" .אבער עס ער זיך מורא'דיג געפרייט" ,וביותר
ווילנער גאון אז דאס גייט ארויף
קומט דער הייליגער מהרי"ק – און בשמיני עצרת ,כי הוא יותר יום
אויף שמיני עצרת ,וואס איז א
דער 'מגן אברהם' און דער 'דרכי שמחה מכל ימי החג על פי סוד".
"דוגמת עולם הבא" ,און אויף דעם
משה' ברענגען אים אראפ – אז דאס מיינט אז על פי סוד דארף
גייט ארויף דער כינור פון שמונה
לכבוד התורה מעג מען טאנצן. מען זיך פרייען אין דעם טאג מער
נימין.
די 'משנה ברורה' אין 'שער הציון' ווי אלע אנדערע טעג.
די תלמידים פארציילן ווייטער
(תרס"ט ס"ק ז') זאגט אז מען מעג דער מקור איז אין זוהר הקדוש
דארט אין 'מעשה רב' ,אז ווען עס
אפילו קלאטשן מיט די הענט. (פרשת ויגש דף ר"ח ע"ב) ,וואו עס שטייט
איז געקומען שמחת תורה ,האט
מיר וויסן אז ביי אסאך חצירות פון אויפ'ן פסוק "ביום השמיני עצרת
דער הייליגער ווילנער גאון מקיף
חסידים האט מען געטאנצן און תהיה לכם" ,זאגט דער הייליגער
געווען די בימה מיט א ספר תורה
געקלאטשט יעדע שבת .עס זענען זוהר" :דא בזמנא דא ,איהו קודשא
זיבן מאל .ער שטייט דארט ַאן
געווען מנהגים ביי חסידים אז מען בריך הוא בלחודיה בחבורא חדא
אינטערעסאנטע זאך :זיבן מאל
האט נישט געקלאטשט נאר מיט עם ישראל" ,ווי עס שטייט "אחי
האט מען געמוזט טון ,אבער
א שינוי ,אבער דא זעען מיר אז ורעי" ,אז דער אייבערשטער
ער האט געזאגט אז מען האט
ווען עס איז געקומען שמחת תורה פרייט זיך דעמאלטס מיט די
מוסיף געווען נאך הקפות .מען
האט דער הייליגער ווילנער גאון האט געזונגען די אלע פיוטים אידישע קינדער פריוואט.
געטאנצן און געקלאטשט ,און די וואס מיר האבן דערמאנט ביי אין ספר 'תוספות מעשה רב'
משנה ברורה צייכנט עס טאקע צו. שמיני עצרת אויך ביי די הקפות (אות ס"ו) ברענגט ער אראפ אז
לאמיר זיך דא מתבונן זיין :די פון שמחת תורה ,און ער לייגט דער הייליגער ווילנער גאון האט
תלמידים פונעם הייליגן ווילנער צו אז דער הייליגער ווילנער גאון געזאגט :א גאנץ סוכות האט מען
גאון ניצן די לשון "מכרכר בכל האט געזונגען א פיוט וואס דער מקריב געווען קרבנות פאר די
עוז" ,וואס איז א לשון וואס שטייט הייליגער אר"י הקדוש האט מחבר 70אומות ,אבער נאכדעם זענען
ביי דוד המלך ע"ה .די תלמידים געווען ,וואס איז געדרוקט אין זיי אוועקגעגאנגען .שמיני עצרת
פונעם ווילנער גאון זענען געווען שערי ציון ,און עס הייסט "ברוך זענען מיר באזונדער מיט דעם
מורא'דיגע דייקנים מיט זייערע שמך". אייבערשטן .די לשון פונעם
לשונות .דא זעען מיר ווי די הייליגע זיי פארציילן ווייטער אז דער ווילנער גאון איז געווען" :היא
צדיקים ,ווען עס איז געקומען די הייליגער ווילנער גאון פלעגט דוגמת עולם הבא לעתיד שלא
צייט זיך צו פרייען מיט די תורה, טאנצן פארן ספר תורה ,אזוי ווי יתערב זר בשמחתנו" ,און דערפאר
האבן זיי נישט געקוקט אויף זייער עס ווערט אראפגעברענגט אין האט זיך דער ווילנער גאון
כבוד און געטאנצן מיט אלע כוחות. די ראשונים אז מען טאנצט פארן מורא'דיג געפרייט.
אין ספר 'חיי אדם' (כלל קנ"ג סעיף ספר תורה "כחתן לקראת כלה". די תלמידים פארציילן ווייטער
ז') ,וואס איז כידוע געווען א תלמיד אזוי פלעגט אויך דער ווילנער אז דער ווילנער גאון פלעגט זאגן
27 פ+רדס ה+תור+ה
דער אייבערשטער זאל העלפן מיר זעען דא ווי די הייליגע און א מחותן פונעם ווילנער גאון,
מיר זאלן זוכה זיין צו "שישו ברענגט ער אראפ די לשון" :והיה צדיקים ,ווען עס איז געקומען
ושמחו בשמחת התורה" ,און שמחת תורה ,האבן זיי ממש
צו א לעכטיגע קוויטל ,האט'ס מקיף ומרקד לפני הספר תורה בכל געטאנצן מיט א בחינה פון עולם
גע'פועל'ט אלעס גוטס! הבא. כחו".
התחזקות למעשה
די באדייט פון די הייליגע ריקודים שמחת תורה
זאגן אז ער וויל נישט ,ער פלעגט זה שיכול לומר שכבר למד" .ווער טאנצן אויף דעם וואס מען
האלטן אז חתן תורה באלאנגט קען זאגן אז ער האט געלערנט ווי גייט לערנען להבא
פארן ראש ישיבה ,וואס ער לערנט עס דארף צו זיין? ווער קען זאגן
פאר שיעורים א גאנץ יאר און אז א גאנץ יאר האט ער געלערנט בעצם שטעלט זיך די קשיא:
ער איז דער מרביץ תורה פאר בשלימות? קומט אויס אז דער פארוואס טאנצט מען ביי די
די תלמידים .אזוי האט דער לב הייליגער קאצקער האט אונז הקפות? וויפיל מסכתות האסטו
שמחה געזאגט בענוותנותו ,הגם דא געגעבן א חיזוק נפלא מאוד: מסיים געווען? וויפיל חלקים אין
מיר ווייסן אז דער לב שמחה 'לא שמחת תורה טאנצט מען אז מען שולחן ערוך האסטו געענדיגט?
פסק פומיה מגירסא'. גייט לערנען די תורה ,מען גייט וויפיל מאל האסטו פארפעלט
ביז אזוי ווייט אז אינעם ספר 'לב יעצט אנפאנגען. אויפצושטיין פארטאגס? און
שמחה' טרעפט מען תורות וואס אפילו אויב דו האסט יא געלערנט,
"בחלומי" — תורות
ִ ער שרייבט דער 'לב שמחה' פון גור זי"ע: און דו האסט יא געלערנט מסכתא
וואס ער האט משיג געווען אין זיין א פרישער אנהייב נאך מסכתא און מקצועות אין
חלום ,אזוי דבוק איז ער געווען אין שולחן ערוך ,וויפיל מאל האסטו
עס איז דא א מורא'דיגע מעשה גערעדט אינמיטן לערנען? וויפיל
די תורה הקדושה .אבער ער האט
פונעם הייליגן 'לב שמחה' פון גור מאל האסטו מפסיק געווען
אייביג צוגעענדיגט נאך א מימרא,
זי"ע. אינמיטן לערנען? וויפיל מסכתות
וואס די מימרא איז א געוואלדיגער
חיזוק .ער פלעגט זאגן" :איך בימי הנהגתו פון זיין ברודער האסטו נאך געקענט מסיים זיין?
קען אנפאנגען ,יעדער איד קען דער 'בית ישראל' זי"ע ,איז שמחת דו האסט דאך געהאט אזוי פיל
אנפאנגען פון פריש ,אויב אזוי וועט תורה יעדעס יאר געווען א מנין צו איבריגע צייט .אויב אזוי ,וואס
מיין עליה זיין חתן בראשית!" עולה זיין ביי קריאת התורה פארן טאנצט מען שמחת תורה?
עס איז דער זעלבער יסוד וואס גרויסן מנין אין בית המדרש .עס קומט צו גיין דער הייליגער
מיר האבן אראפגעברענגט פונעם איז געווען אויף די זייט א מנין ביים קאצקער זי"ע — דער 'שם ָ
הייליגן קאצקער :יום שמחת תורה 'פני מנחם' אין שטוב( ,און דאס איז משמואל' זי"ע ברענגט עס אין
טאנצט מען אויף להבא ,אז --- געווען פאר די אלע חתנים) .און מדי שנה שנת תרע"ב — און ער זאגט א
מען גייט אנפאנגען .אוודאי האט בשנה האט זיך איבערגעחזר'ט די מורא'דיגע זאך" :ענין שמחת
עס דער לב שמחה געזאגט ברוב זעלבע מחזה :דער פני מנחם האט תורה אמר כ"ק זקני זצ"ל מקאצק,
ענוותנותו ,אבער די מעשה פאר מכבד געווען זיין ברודער ,דעם לב שהיא על מה שנלמוד להבא" ,מען
אונז גערעדט איז א געוואלדיגע שמחה ,מיט 'חתן תורה'. טאנצט אויף דעם וואס מען גייט
חיזוק. אבער דער לב שמחה פלעגט לערנען ווייטער" ,כי על שעבר ,מי
פ+רדס ה+תור+ה 28
ּ
געפ ַאטשט"... האט געוואלט מסיח דעת זיין און די כח השמחה מבטל צו זיין
דאס מיינט אז דער סקווערער אנגיין מיט זיין עבודת הקודש גזירות :די מעשה נורא פונעם
רבי האט אונז דא מגלה געווען בהתחזקות. סקווערער רבי'ן זי"ע
צוויי מורא'דיגע זאכן: יענע יאר שמחת תורה ,ווען
א) אז שמחת תורה פרייט מען עס איז נאך געווען אינמיטן די אויף דעם וועלן מיר
זיך נישט אויפן עבר ,נאר די עבודה שלושים פון די פטירה ,פארציילט פארציילן א מעשה נורא וואס
איז אויף להבא. דער ראחמיסטריווקער רבי אז דער ראחמיסטריווקער רבי
ביי די הקפות — וואס בכלל ביי זי"ע ברענגט אראפ אין זיין ספר
ב) אז די עבודת הקודש פון 'אמרות טהורות' .כידוע האט
שמחת תורה האט אזא כח אין דעם סקווערער רבי זי"ע זענען
די הקפות געווען אויף אן אופן ער געלערנט בחברותא מיט זיין
הימל אז עס וואלט אפילו געקענט שווער ,דער סקווערער רבי זי"ע,
מבטל זיין די גזירה ,און ער האט נורא מאוד בהתגלות ,הגם א גאנץ
יאר איז זיין עבודת הקודש געווען א געוואלד מיט מקצועות התורה,
געהאלטן אז אויב ער וואלט סיי מסכתות גמרא ותוספות מיט
געקלאטשט און געטון זיין עבודה באהאלטן ,אבער די הקפות זענען
כידוע געווען מיט א מורא'דיגע די ראשונים און אחרונים ,און סיי
לפום דרגא דיליה מיט מער ברען
כמה וכמה חלקי שולחן ערוך ,ווי
פאריגע יאר ,וואלט ער אפשר התגלות ,און עס איז אויך באקאנט
אויך האט ער געהערט פון אים א
מונע געווען די גזירה. דער "קלאטשן טיש" וואס איז
געוואלד מיט הדרכות און זאכן
ומידה מידת טובה מרובה :ווען געווען א געוואלדיגע התגלות
קבלה מאבותיו הקדושים.
אידן טאנצן און פרייען זיך שמחת השמחה.
דער ראחמיסטריווקער רבי
תורה ,האבן מיר נישט קיין מושג יענע יאר ביים קלאטשן טיש
פלעגט פארציילן א מעשה וואס
וויפיל גזירות רעות מיר זענען האט דער סקווערער רבי גאר
ברענגט ארויס די געוואלדיגע
מבטל און וויפיל השפעות טובות שטארק געקלאטשט .די שמחה
אהבת התורה און די הדרכה ווי
מיר ברענגען אראפ. איז געווען עד להפליא ,אזוי אז
אזוי מיר זאלן צוגיין צו שמחת
דער גאנצער עולם האט געקענט
די עבודת הצדיקים העכערן תורה.
זען באתגליא די שמחה עצומה.
שכל אנושי די רעבעצין טראנא ע"ה האט עס איז געווען שנת תש"ה,
עס אביסל געארט ,און נאכן טיש ז' אלול ,ווען עס איז ל"ע נפטר
איך וויל נאר דא צוענדיגן: געווארן ביים סקווערער רבי זיין
האט זי געפרעגט איר הייליגן
ווען מען הערט אזא מעשה דארף עלטסטע טאכטער פייגא מלכה
מאן" :וואס איז די גדולה דאס יאר
מען וויסן אז מיר האבן נישט קיין ע"ה ,זי איז געווען א מורא'דיגע
מער ווי אלע יארן?" אין אנדערע
השגה אין די צדיקים. אשה צדקנית .גלייך ווען ער האט
געפרואווטווערטער האט זי אים ּ
עס זענען דא וואס עס קען ביי געהערט די בשורה האט ער זיך
מרמז צו זיין אז מען האלט נאך
זיי אריינפאלן א מחשבה כאילו צעוויינט אויף א מינוט ,אבער דער
אינמיטן די שלושים נאך די
דעם סקווערער רבי'ן זי"ע האט ראחמיסטריווקער רבי זאגט אז
עלטסטע טאכטער.
בכלל גארנישט געארט אז זיין גראד דערויף -נאך יענע מינוט -
טאכטער איז אוועק .דארף מען האט דער הייליגער סקווערער האט ער זיך מורא'דיג מחזק געווען
אבער וויסן א כלל גדול אז ביי די רבי געענטפערט מורא'דיגע און מען האט גארנישט געקענט
עבודת הצדיקים האבן מיר נישט יסודות און הדרכה אין עבודת זען אויף אים.
קיין שום השגה ,און אפילו אויב השם .ער האט געזאגט צוויי זאכן:
ער זאגט אז זיין שווער האט
מען זאל לעבן טויזנט יאר וועלן דער ערשטער זאך האט ער געהאלטן אז מען דארף זיך מחזק
מיר נישט פארשטיין פון וואס מען געזאגט" ,מען ּפ ַאטשט נישט זיין און מסיח דעת זיין פון די
רעדט. שמחת תורה אויף דעם וואס איז גאנצע זאך ,און אפילו ווען עס
אבער דא איז דא א מורא'דיגע געווען ,מען ּפ ַאטשט אויף דעם איז געקומען צו זאגן קדיש ,האט
מעשה וואס ברענגט ארויס אז וואס עס גייט זיין". ער ממנה געווען א צווייטן זאל
מצד אחד איז ער געווען פול און די צווייטע זאך האט עס זאגן .כידוע זענען דא אין דעם
מיט הרגשים ,נאר אדרבה ,דער ער געזאגט" :און אפשר טאקע ענינים און מנהגים ,אבער ער האט
גרויסער קדוש וטהור האט זיך האב איך פאראיאר צו ווייניג ממנה געווען א צווייטן ווייל ער
29 פ+רדס ה+תור+ה
צדיקים זענען; אז מצד אחד זענען דערמאנט זיך ,טוט עס נאך אלץ אזוי מחזק געווען אז ער איז
זיי געווען מלא הרגש און האבן גוט וויי .דא האט דער הייליגער געגאנגען העכער פון די טבע און
געהאט צער ,אבער פונדעסטוועגן, סקווערער רבי מגלה געווען ,אז ארויסגענומען כוחות קדושות
פון די אנדערע זייט ,איז דער כח יא ,עס איז דא צער און עס איז דא העכער פונעם שכל אנושי.
הנשמה און דער כח פון זייער ווייטאג ,אבער ער האט צוגעלייגט די מעשה גייט אזוי :דער
הייליגן גוף געווען אויף אזא הויכע די ווערטער" :עצבות איז נישט ראחמיסטריווקער רבי האט
מדרגה ,אז עס האט זיך מתגבר קיין גוטע זאך ,עס שלעפט אראפ געהאט א שוועסטער וואס איז
געווען איבער דעם גאנצן צער און דעם מענטש ,מען דארף מסיח נפטר געווארן ,און זיין טאטע רבי
איבער דעם גאנצן ווייטאג. דעת זיין פונעם גאנצן ענין און מען יוחנ'טשע איז געווען זייער בצער.
דארף זיך מחזק זיין". האט דער סקווערער רבי געזאגט
סיכום היסודות פון שמחת ער האט מייעץ געווען פאר רבי דעמאלטס פאר רבי בהאי לישנא:
תורה יוחנ'טשע אז ער זאל אפילו נישט "ווען עס וואלט נישט געווען ביי
לאמיר אבער צוריקגיין צו נאר ער זאל ממנה זיין זאגן קדישָ , מיר ,וואלט איך דיר גארנישט
אונזער ענין בנוגע די הקפות פון א צווייטן צו זאגן קדיש ,כדי ער געקענט זאגן" .דאס טייטש אז
שמחת תורה .מען דארף וויסן צוויי זאל קענען מסיח דעת זיין און זיך דער סקווערער רבי האט געזאגט
זאכן :א' ,שמחת תורה טאנצט מען מחזק זיין. פאר רבי יוחנ'טשע ,זיין מחותן
אויף להבא .ב' ,אז דאס טאנצן ביי דער ראחמיסטריווקא רבי און שוועסטער-קינד ,אז ווען ער
די הקפות און זיך פרייען שמחת פארציילט ווייטער ,אז זיין טאטע וואלט אליין נישט דורכגעמאכט
תורה מיט די תורה האט אזא כח, רבי יוחנ'טשע האט געהאט זיין דעם צער פון פארלירן א טאכטער,
אז עס קען מבטל זיין אלע גזירות אייגענעם מהלך אין עבודת השם, וואלט ער אים גארנישט געקענט
רעות און אראפברענגען גאנץ און ער האט יא געזאגט קדיש. זאגן צו מחזק זיין.
שפע לטובה. אבער פונדעסטוועגן ,וויבאלד ער האט ווייטער ממשיך
דער אייבערשטער זאל העלפן דער סקווערער רבי האט אים געווען ,וזה לשון קדשו" :אבער
מיר זאלן זוכה זיין צו טאנצן געזאגט אז ער זאל ממנה זיין א איך ווייס דאך וואס דאס איז" .ער
מיט די תורה און מקבל זיין אויף צווייטן ,און 'מצוה לשמוע דברי האט געזאגט אז ביי אים אליין איז
להבא ,און זוכה זיין צו אלע ברכות חכמים' ,האט ער ממנה געווען אויך געשען אזא זאך ,און ער האט
האמורות בתורה" :אורך ימים דעם באקאנטן חסיד ר' חיים הערש צוגעלייגט" :ווען מען דערמאנט
בימינה ,ובשמאלה עושר וכבוד" .א אייזנבאך זצ"ל ער זאל אויך זאגן זיך אמאל ,טוט עס גוט וויי" .דאס
לעכטיג קוויטל ,געפ'ועל'ט אלעס קדיש נאך איר... מיינט ,אז אפילו עס זענען שוין
גוטס! פון דא זעט מען ווי הויך די דרכי דורכגעגאנגען יארן ,ווען מען
פ+רדס ה+תור+ה 30
= פרנסי חודש תשרי =
יון בלשה"ק נתנדב
ליון באידיש
נתנדב
עורים על הטע
גל הג לעפאון השי
ע" ע" ליין
ה
י
י
הרה"ח ר' חיים צבי הירש הי"ו נתנדב ע"י
הרה"ח ר' שמעון
לע"נ אמו האה"ח חנצי ע"ה הרה"ח ר' חיים מנחם
דרוממער הי"ו
בת יבלחט"א ר' מרדכי הי"ו ראזינגער הי"ו
לזכות ברכה והצלחה
נלב"ע א' תשרי -ראש השנה לזכות ברכה והצלחה
בכל הענינים
ת.נ.צ.ב.ה. בכל הענינים
זכות לימוד התורה דרבים תגן בעדם להתברך בכל מילי דמיטב ,וישלם ה' פעלם הטוב ותהי משכורתם שלימה מעם ה’
קול
אלע נייע חיזוק יומי -צו א וועכנטליכע שיעורים פון
שיעורים גליקליכע לעבן שיעורים הגה"צ ר' יודא
קול
אלע נייע חיזוק יומי -צו א וועכנטליכע שיעורים פון
שליט"א מאנדעל
00 11 22 33
שיעורים גליקליכע לעבן שיעורים הגה"צ ר' יודא
מאנדעל שליט"א
פרדס
פרדס
התורה
עמוד יומי סיפורי צדיקים קברי צדיקים - שיעורים על
התורה
סדר הש"ס פיל מיט חיזוק יארצייט צדיקים שבת קודש
אינעם
מעכטיגן
עמוד יומי
44
סדר הש"ס
ה+תור+ה 55
פ+רדס 66
סיפורי צדיקים
פיל מיט חיזוק
77
קברי צדיקים -
יארצייט צדיקים
שיעורים על
שבת קודש
32
אינעם
זיכוי
מעכטיגן
