gilyoines.com חזרה לאתר · Back to the site

א קוואל פון חיזוק - אידיש · A Kvell Fin Chizuk - Yiddish — שמיני עצרת - שמחת תורה (2026-09-28)

מוציא לאור: א קוואל פון חיזוק - אידיש · A Kvell Fin Chizuk - Yiddish

שבוע: שמיני עצרת - שמחת תורה (2026-09-28)

א קוואל פון חיזוק - אידיש · A Kvell Fin Chizuk - Yiddish — שמיני עצרת - שמחת תורה (2026-09-28)

פתח את ה-PDF הורדה

‫בים‬ ‫בסיעתא דשמיא‬ ‫הר‬ ‫כות‬ ‫גליון פרדס התורה‬ ‫ב לז‬ ‫תנד‬ ‫שמיני עצרת ‪ -‬שמחת תורה‬ ‫נ‬ ‫תשפ"ז‬ ‫אידיש‬ ‫א קוואל‬ ‫פון חיזוק‬ ‫הושענא רבה • שמיני עצרת ושמחת תורה •‬ ‫בדרכי רבותינו • התחזקות למעשה‬ ‫י"ל ע"י מערכת‬ ‫פרנס הגליון‬ ‫'פרדס התורה' לכתיבת‬ ‫נתנדב לז"נ‬ ‫ועריכת שיעורי מורינו‬ ‫הרה"ק רבינו יואל‬ ‫הרב שליט"א‬ ‫בן הרה"ק רבינו חנני' יו"ט‬ ‫ליפא זצוקללה"ה מסאטמאר‬ ‫•••‬ ‫ע"י הרוצה בעילום שמו הי"ו‬ ‫הגליון יצא לאור בהסכמת גדולי‬ ‫ולזכות ברכה והצלחה בכל ענינים‬ ‫ישראל בארץ הקודש‪ ,‬דייני העדה‬ ‫החרדית‪ ,‬וגדולי רבני ארה"ב‬ ‫(ההסכמות במילואם נמצא‬ ‫בספר 'טבריא של מעלה'‬ ‫שיצא לאור ע"י מורינו הרב שליט"א)‬ ‫•••‬ ‫די גליונות קען מען באקומען‬ ‫ביי די פאלגענדיגע לאקאלן‪:‬‬ ‫קרית יואל‬ ‫בארא פארק‬ ‫כתר דזשודעיקא‬ ‫ביהמ״ד שומרי שבת‬ ‫‪97 Acres Rd.‬‬ ‫‪5302 13 Ave.‬‬ ‫ביהמ״ד עדת יראים וויען‬ ‫לעיקוואד‬ ‫‪1350 50 St.‬‬ ‫כתר דזשודעיקא‬ ‫ביהמ״ד הדרת קודש‬ ‫‪12 America Ave.‬‬ ‫סוואליווע‬ ‫ביהמ״ד סאטמאר‬ ‫‪4801 15 Ave.‬‬ ‫‪405 Forest Ave.‬‬ ‫וויליאמסבורג‬ ‫ביהמ״ד צאנז‬ ‫בנין בראך למטה‬ ‫קלויזענבורג‬ ‫לאקער ‪#405‬‬ ‫‪25 Havens Ave.‬‬ ‫‪Bedford Cor. Park‬‬ ‫ביהמ״ד בעלזא‬ ‫כתר דזשודעיקא‬ ‫‪44 Grove Springs‬‬ ‫‪801 Bedford Ave.‬‬ ‫‪Ct.‬‬ ‫מאורות‬ ‫טאמס ריווער‬ ‫‪218 Wallabout St.‬‬ ‫ביהמ״ד קהל בני יששכר‬ ‫מאנסי‬ ‫‪1767 Whitesville Rd.‬‬ ‫ביהמ״ד זוועהיל‬ ‫פלטבוש‬ ‫‪101 W Maple Ave.‬‬ ‫‪MB VINEYARD‬‬ ‫שיינער'ס שול‬ ‫‪3012 AVE J‬‬ ‫‪18 Forshay Rd.‬‬ ‫•••‬ ‫©‬ ‫להצטרפות קבלת שיעורי מורינו‬ ‫הרב שליט"א והגליונות באימייל‪,‬‬ ‫ניתן לפנות‪:‬‬ ‫‪shiurimlishmo@gmail.com‬‬ ‫להצטרפות קבלת הגליונות לבד‬ ‫באימייל‪ ,‬ניתן לפנות‪:‬‬ ‫‪pardesgilyones@gmail.com‬‬ ‫פ ‪+‬רדס‬ ‫שמיני עצרת ‪-‬‬ ‫שמחת תורה תשפ"ז‬ ‫שיעורי‬ ‫הרה''ג רבי יששכר יהודה‬ ‫ה ‪+‬ת ור‪+‬ה‬ ‫גליון ‪48‬‬ ‫בערקוי שליט''א‬ ‫אב''ד פרדס התורה‬ ‫מח"ס שו"ת יהודה מחוקקי‬ ‫זכות פטרון השנה נתנדב לעילוי נשמת‬ ‫אלטע פערל רויזא בת הרה"ח ר' חיים משה ע"ה‬ ‫נפטרה ו' ניסן תשפ"ו אחר קבלת יסורים באהבה ובאמונה ובטחון‪,‬‬ ‫אידיש‬ ‫והיתה למופת לזה לכל משפחתה ומכירי' • ת‪.‬נ‪.‬צ‪.‬ב‪.‬ה‪.‬‬ ‫בפתח היו"ט‬ ‫די געוואלדיגע אוצר פון שמיני עצרת‬ ‫אינעם גליון‪:‬‬ ‫ושמחת תורה‪ :‬ימי עולם הבא אויף דער‬ ‫‪ 3‬בפתח היו"ט‬ ‫וועלט‬ ‫‪ 5‬הושענא רבה‬ ‫די טעג פון לעתיד לבוא‪ .‬ביי‬ ‫לילה כיום יאיר‬ ‫אלטע חסידים האט מען טאקע‬ ‫געוואוסט‪ ,‬אז די דריי טעג פון‬ ‫בעזרת השם יתברך‪ ,‬מיר גייען‬ ‫‪ 11‬שמיני עצרת ושמחת תורה‬ ‫הושענא רבה‪ ,‬שמיני עצרת‬ ‫יעצט אריין אין די טעג פון ימי‬ ‫און שמחת תורה‪ ,‬זענען געווען‬ ‫עולם הבא‪.‬‬ ‫‪ 18‬הקפות‬ ‫טעג וואס מען האט נישט‬ ‫דער הייליגער ווילנער גאון זי"ע‬ ‫געגעסן‪ ,‬נישט געטרונקען און‬ ‫זאגט‪ ,‬אז שמיני עצרת איז מרמז‬ ‫‪ 23‬בדרכי רבותינו‬ ‫נישט געשלאפן‪.‬‬ ‫אויף "עולם הבא"‪ .‬ווייל שמיני‬ ‫מיר זעען שוין אז דער 'מגן‬ ‫עצרת איז מספר ‪ ,8‬צו מרמז זיין‬ ‫אברהם' ברענגט אראפ פונעם‬ ‫וואס שטייט אין די גמרא (עירוכין יג‪ ,‬ב)‬ ‫‪ 28‬התחזקות למעשה‬ ‫אר"י הקדוש‪ ,‬אז שוין פון תיקון‬ ‫"למנצח על השמינית"‪ ,‬וואס דאס‬ ‫ליל הושענא רבה פלעגט מען‬ ‫מיינט די "כינור פון ימות המשיח"‪,‬‬ ‫נישט שלאפן א גאנצע נאכט‪,‬‬ ‫וואס איז אויכעט פאר דוד המלך‬ ‫נאר מען איז געווען אויפגעווען‬ ‫ע"ה וואס וועט זיין פון ‪ 8‬שטריקן‬ ‫עוסק זיין בתורה ובתפילה‪ ,‬ווי‬ ‫לעתיד לבוא אין בית המקדש‪ ,‬און‬ ‫מיט די הייליגע תורה‪.‬‬ ‫דאס איז מען שוין יעצט זוכה אין‬ ‫עס ווערט אויך אראפגעברענגט‬ ‫דער הייליגער 'עטרת יהושע'‬ ‫אינעם של"ה הקדוש‪ ,‬און אזוי‬ ‫דעם הייליגן יו"ט פון שמיני עצרת‪.‬‬ ‫זי"ע ביי די הייליגע הקפות האט‬ ‫אויך אין די הייליגע טעג פון שמיני‬ ‫דער הייליגער 'חידושי הרי"ם'‬ ‫געזאגט‪ ,‬אז די ‪ 3‬טעג שטייט אין‬ ‫עצרת און שמחת תורה‪ .‬די עבודת‬ ‫זי"ע האט געזאגט‪ ,‬אז שמיני עצרת‬ ‫מגילת אסתר "ותאמר אסתר‬ ‫ההקפות‪ ,‬כידוע ביי צדיקים‪ ,‬איז‬ ‫איז די מספר פון ‪ .8‬די וועלט ווערט‬ ‫למרדכי כנוס את כל היהודים‬ ‫געווען א בחינה פון 'לילה כיום‬ ‫אנגערופן "שבעת ימי הבנין"‪ ,‬וואס‬ ‫הנמצאים בשושן"‪ ,‬שוש"ן איש‬ ‫יאיר'‪ .‬עס קומט אויס‪ ,‬אז דאס‬ ‫דאס גייט ארויף אויף די זיבן טעג‬ ‫די זעלבע אותיות פון דאס ווארט‬ ‫זענען טעג וואס מיר זענען בפועל‬ ‫פון סוכות‪ .‬אבער ווען אונז גייען‬ ‫ששו"ן‪ ,‬וואס דאס מיינט צו מרמז‬ ‫מנותק פון גשמיות און עוסק אין‬ ‫יעצט אריין אין שמיני עצרת‪ ,‬גייען‬ ‫זיין אויף די טעג וואס אידישע‬ ‫עניני עולם הבא‪ ,‬מען פרייט זיך‬ ‫מיר אריין למעלה מן הטבע‪ ,‬אין‬ ‫‪3‬‬ ‫פ‪+‬רדס ה‪+‬תור‪+‬ה‬ ‫עס זענען אויך דא שצ"ח רקיעים‪,‬‬ ‫באופן שאין לנו השגה‪ .‬דער‬ ‫קינדער פרייען זיך‪" ,‬אל תאכלו‬ ‫הימלען‪ ,‬כמנין שמי"ם‪ .‬מיר דארפן‬ ‫הייליגער זוהר הקדוש שרייבט‬ ‫ואל תשתו שלשת ימים ולילה"‪,‬‬ ‫דאווענען אז די תפילות זאלן‬ ‫אזוי אויף דעם הייליגן טאג שמיני‬ ‫מען עסט נישט געהעריג און מען‬ ‫נתקבל ווערן‪ ,‬און דאס איז דער‬ ‫עצרת (פרשת נח דף ס"ד עמוד ב')‪" :‬ובעוד‬ ‫טרינקט נישט געהעריג אין די טעג‪,‬‬ ‫דאינון בלחודייהו עם מלכא" –‬ ‫נאר מען איז עוסק אן עבודת השם‪.‬‬ ‫ָ‬ ‫פשט "ואתה תשמע השמים" – אז‬ ‫בשעת אידישע קינדער זענען זיך‬ ‫די תפילות זאלן ארויפגיין דורך‬ ‫מייחד שמיני עצרת ביי די סעודה‬ ‫ביטול כח השטן דורך די‬ ‫אלע חלונות און רקיעים וואס‬ ‫קטנה מיט'ן מלך מלכי המלכים‬ ‫שמחה פון "אך שמח"‬ ‫זענען בגימטריא שמים‪.‬‬ ‫הקדוש ברוך הוא‪ .‬ווייל די שרים‬ ‫דער הייליגער 'חתם סופר' זי"ע‬ ‫זאגט דער הייליגער שר שלום‪:‬‬ ‫האט מען שוין אוועקגעשיקט‪ ,‬מען‬ ‫אין די דרשות (דרוש ט' שנת תקפ"א)‬ ‫שמיני עצרת‪ ,‬דאס ווארט "עצרת"‬ ‫האט שוין מקריב געווען די ע' פרים‬ ‫זאגט אויפ'ן פסוק (דברים טז‪ ,‬טו)‬ ‫און מכניע געווען די אומות העולם‬ ‫איז בגימטריא שצ"ח (מיט'ן כולל)‪,‬‬ ‫און זיי שוין אוועקגעשיקט‪.‬‬ ‫ש ֵמ ַח"‪ .‬וואס באדייט‬ ‫ית ַא ְך ָ ׂ‬ ‫"וְ ָהיִ ָ‬ ‫דאס איז די מספר פון "שמים"‪ ,‬ווייל‬ ‫דאס לשון 'אך'? 'אך' איז דאך א‬ ‫יעצט‪ ,‬שמיני עצרת און שמחת‬ ‫מיעוט?‬ ‫שמיני עצרת זענען אלע טויערן‬ ‫תורה‪ ,‬זענען מיר עוסק אין די‬ ‫אפן און עס איז א זמן פון קבלת‬ ‫נאר דאס קומט לערנען אז עס‬ ‫ָ‬ ‫סעודה קטנה כביכול מיט'ן‬ ‫התפילות‪.‬‬ ‫אייבערשטן אליין; דעמאלטס‬ ‫זענען נישטא קיין מצוות מעשיות‬ ‫ביי די סעודה איז מען זוכה‪ ,‬זאגט‬ ‫נאר מען פרייט זיך בלויז‬ ‫בפועל‪ָ ,‬‬ ‫עצרת – ווען אלע‬ ‫ווייטער דער זוהר הקדוש‪" ,‬שאיל‬ ‫מיט די תורה הקדושה‪.‬‬ ‫אויפגעהאלטענע תפילות‬ ‫ליה כל צרכוהי ויהיב ליה" – דו‬ ‫דער הייליגער חתם סופר זאגט‬ ‫גייען ארויף‬ ‫קענסט בעטן פונעם אייבערשטן‬ ‫א דבר נורא‪ .‬אין זוהר הקדוש‬ ‫וואס דו ווילסט‪ ,‬און די תפילות‬ ‫שטייט‪ ,‬אז יום כיפור‪ ,‬דורך דעם‬ ‫די גמרא זאגט אין מסכת סוכה‬ ‫ווערן נתקבל‪.‬‬ ‫וואס מען האט געגעבן דעם שעיר‬ ‫(מ"ח) אז שמיני עצרת איז א "רגל‬ ‫דער הייליגער 'שר שלום' פון‬ ‫לעזאזל‪ ,‬האט מען געגעבן ׁשוחד‬ ‫בפני עצמו לענין פז"ר קש"ב"‪.‬‬ ‫בעלזא זי"ע האט געטייטשט‬ ‫פאר עשֹו‪ .‬עס שטייט אין זוהר‬ ‫האט דער הייליגער רבי ר' מענדלע‬ ‫"ב ּיוֹ ם‬ ‫אויפ’ן פסוק (במדבר כט‪ ,‬לה) ַ ּ‬ ‫הקדוש אז דער ס"מ איז נטרד‬ ‫ַה ׁ ּ ְש ִמינִ י ֲע ֶצ ֶרת ִּת ְהיֶ ה לָ כֶ ם"‪ ,‬זאגט‬ ‫געווארן‪ ,‬און דעמאלטס "ויעקב‬ ‫זי"ע געטייטשט‪ :‬פז"ר מיינט די‬ ‫דער תרגום‪" :‬כנישו תהא לכון"‪.‬‬ ‫נסע סוכותה" – אידישע קינדער‬ ‫אלע תפילות וואס זענען געווען‬ ‫גייען אריין אין די סוכה‪.‬‬ ‫צושפרייט א גאנץ יאר; ווען עס‬ ‫אין זוהר הקדוש שטייט "כנישה‬ ‫דכולא"‪ .‬פרעגט דער הייליגער שר‬ ‫זאגט דער הייליגער חתם סופר‪,‬‬ ‫קומט דער הייליגער טאג שמיני‬ ‫ווען עשו איז נטרד געווארן יום‬ ‫שלום‪ :‬וואס מיינט דאס אז מען‬ ‫עצרת‪ ,‬דעמאלטס איז מען זוכה אז‬ ‫זאמלט צוזאם? זאגט ער‪ ,‬אז אין‬ ‫ַ‬ ‫כיפור‪ ,‬איז ער נאך נישט געווארן‬ ‫די תפילות ווערן נתקבל‪ .‬איך וועל‬ ‫דעם הייליגן טאג שמיני עצרת און‬ ‫אינגאנצן נטרד‪ ,‬מען דארף נאך‬ ‫מיך אנטשולדיגן‪ ,‬די זאך שטייט‬ ‫שמחת תורה זאמלט דער רבוש”ע‬ ‫ארבעטן‪ .‬אבער דורך דעם יו”ט‬ ‫אין ספר שובע שמחות; אבער די‬ ‫צוזאמען אלע תפילות און תחנונים‬ ‫סוכות ווערט ער בטל לגמרי‪ .‬ווען‬ ‫זעלבע בחינה שטייט אויך פונעם‬ ‫פון די הייליגע טעג‪ ,‬אלע מצוות‪ ,‬און‬ ‫עס קומט שמיני עצרת‪ ,‬זאגט דער‬ ‫הייליגען 'תפארת שלמה' זי"ע‪.‬‬ ‫יעצט גייט עס ארויף‪.‬‬ ‫הייליגער חתם סופר‪ ,‬דעמאלטס‬ ‫ער זאגט ווייטער‪ ,‬אז אפילו‬ ‫איז דער גמר‪ ,‬און מיט די שמחת‬ ‫דער תפארת שלמה זאגט‬ ‫התורה וואס מען פרייט זיך אין‬ ‫איינער וואס האט נישט געדאווענט‬ ‫אויפ’ן פסוק "ביום השמיני עצרת‬ ‫דעם טאג‪ ,‬גייט מען מבטל זיין דעם‬ ‫ווי עס דארף צו זיין‪ ,‬אדער נישט‬ ‫תהיה לכם"‪" :‬ביום השמיני" – דעם‬ ‫געטון די מצוות כראוי‪ ,‬יעצט גייען‬ ‫ס"מ אינגאנצן‪.‬‬ ‫אכטן טאג‪" ,‬עצרת" – אלע תפילות‬ ‫ארויף די אלע תפילות און מצוות‪.‬‬ ‫וואס זענען געווען אויפגעהאלטן‬ ‫די כוח התפילה און קבלת‬ ‫זאגט ער ווייטער‪ :‬עס זענען‬ ‫‪ -‬מלשון 'נעצר'‪" ,‬תהיה לכם"‬ ‫התפילות אין די הייליגע טעג‬ ‫דא שצ"ח חלונות ברקיע ‪ -‬אין‬ ‫– זיי וועלן שוין מער נישט זיין‬ ‫הימל זענען דא ‪ 390‬חלונות‪ ,‬וואס‬ ‫מיר גייען יעצט אריין אין טעג‬ ‫נאר ארויפגיין‪.‬‬ ‫אויפגעהאלטן ָ‬ ‫דאס איז די גימטריא פון שמי"ם‪.‬‬ ‫וואס די תפילות ווערן נתקבל‬ ‫פ‪+‬רדס ה‪+‬תור‪+‬ה‬ ‫‪4‬‬ ‫שמיני עצרת אינדערפרי‪ .‬האט‬ ‫שמיני עצרת אינדערפרי זענען‬ ‫שמיני עצרת איז מרמז אויף‬ ‫דער רבוש”ע געזאגט פאר משה‬ ‫דא תקט"ו שעות‪ .‬מיר ווייסן אז‬ ‫די ‪ 515‬תפילות פון משה‬ ‫רבינו‪" :‬אויב דו וועסט דאווענען‬ ‫ביז שמיני עצרת דאווענען מיר‬ ‫"ביום ראש השנה יכתבון וביום‬ ‫רבינו‬ ‫נאך איין תפילה און אריינדאווענען‬ ‫אין שמיני עצרת בייטאג‪ ,‬וועט דיין‬ ‫צום כיפור יחתמון"‪ .‬הושענא‬ ‫דער הייליגער אוסטראווצער‬ ‫תפילה נתקבל ווערן‪ ,‬אבער עס איז‬ ‫רבה שטייט אינעם זוהר הקדוש‪,‬‬ ‫גאון זי"ע זאגט א הפלא'דיגן חשבון‪.‬‬ ‫נישט קיין טובה פאר כלל ישראל”‪.‬‬ ‫ווי עס איז מבואר אינעם אר"י‬ ‫מיר ווייסן אז משה רבינו האט‬ ‫הקדוש‪ ,‬אז מען גיבט איבער דעם‬ ‫געדאווענט תקט"ו (‪ )515‬תפילות‪,‬‬ ‫אבער‪ ,‬זאגט דער הייליגער‬ ‫קוויטל פאר די מלאכים‪ ,‬אבער‬ ‫און דער רבוש”ע האט אים געבעטן‬ ‫אוסטראווצער‪ ,‬אז פאר אונז כלל‬ ‫די מלאכים האבן נאך נישט קיין‬ ‫ער זאל נישט דאווענען מער‪ ,‬ווייל‬ ‫ישראל איז יא איבערגעבליבן דער‬ ‫רשות ארויסצוגיין‪ .‬אבער שמיני‬ ‫כוח אז מיר זאלן מוסיף זיין די‬ ‫אויב יא וועלן די תפילות נתקבל‬ ‫עצרת בייטאג‪ ,‬דעמאלטס האבן‬ ‫תפילה‪.‬‬ ‫ווערן און דאס איז נישט קיין טובה‬ ‫די מלאכים רשות אויסצופירן די‬ ‫מיר שטייען יעצט אין ָאט די‬ ‫פאר כלל ישראל‪ ,‬און משה רבינו‬ ‫שליחות‪.‬‬ ‫‪ 515‬שעות! מיר גייען יעצט מוסיף‬ ‫האט מסכים געווען‪.‬‬ ‫זאגט דער אוסטראווצער גאון‪,‬‬ ‫זיין בתפילה ותחנונים פארן בורא‬ ‫אז דאס זענען די תקט"ו תפילות‬ ‫הייליגער‬ ‫דער‬ ‫פרעגט‬ ‫כל עולמים!‬ ‫וואס משה רבינו האט געדאוונט‪,‬‬ ‫אוסטראווצער גאון‪ :‬פארוואס‬ ‫און בעזה"י וועלן מיר פועל'ן‬ ‫וואס איז פונקטליך דער מנין ‪-‬‬ ‫פונקט תקט"ו תפילות?‬ ‫אלעס גוטס‪ ,‬אמן!‬ ‫‪ 515‬שעה ‪ -‬פון ראש השנה ביז‬ ‫ער זאגט אז פון ראש השנה ביז‬ ‫הושענא רבה‬ ‫א נייע חתימה טובה‬ ‫ווי רש"י איז מסביר‪ ,‬קומט דאס‬ ‫אפילו ווען עס איז געפאלן אין‬ ‫די מצוה פון ערבה און די‬ ‫ווארט "והו" פון די דריי פסוקים‬ ‫שבת‪ .‬ווי די גמרא עקלערט‪ ,‬האט‬ ‫הקפות אין בית המקדש‬ ‫וואס שטייען אין פרשת בשלח ביי‬ ‫מען געמאכט א יום מיוחד פארן‬ ‫קריעת ים סוף‪ .‬די דריי פסוקים –‬ ‫ערשטן טאג פון לולב‪ ,‬און א יום‬ ‫אין די משנה אין מסכת סוכה‬ ‫דער ערשטער פסוק הויבט זיך ָאן‬ ‫מיוחד פארן לעצטן טאג פון ערבה‪.‬‬ ‫(פ"ד‪ ,‬משנה ג') טרעפן מיר אז די מצוה‬ ‫"ויסע"‪ ,‬דער צווייטער "ויבא"‪ ,‬און‬ ‫ממילא‪ ,‬וויבאלד יום השביעי‬ ‫פון נטילת ערבה איז אן הלכה‬ ‫דער דריטער פסוק הויבט זיך ָאן‬ ‫לערבה איז דוחה שבת ווען עס‬ ‫למשה מסיני‪ .‬היינטיגע צייטן איז‬ ‫"ויט" – פארמאגן אין זיך צוויי און‬ ‫געפאלט אין שבת‪ ,‬האט מען אין‬ ‫עס א מנהג נביאים‪ ,‬אבער בזמן‬ ‫זיבעציג אותיות‪ ,‬כמנין דעם שם‬ ‫יענעם טאג מרבה געווען צו מקיף‬ ‫שבית המקדש היה קיים איז עס‬ ‫ע"ב‪ .‬דאס איז דער שם פון 'חסד'‪,‬‬ ‫זיין דעם מזבח זיבן מאל‪ .‬מיר זעען‬ ‫געווען אן הלכה למשה מסיני‪ .‬און‬ ‫וויבאלד 'חסד' איז בגימטריא ע"ב‪,‬‬ ‫שוין פון דא אז יום הושענא רבה‬ ‫דעם זיבעטן טאג‪ ,‬יום הושענא‬ ‫און דערפאר פלעגט מען יעדן‬ ‫איז א יום מיוחד‪.‬‬ ‫רבה‪ ,‬האט מען מרבה געווען מיט‬ ‫טאג זאגן "אנא ה' הושיעה נא" כדי‬ ‫די לשון המשנה (שם‪ ,‬משנה ה') איז‪:‬‬ ‫הקפות ארום דעם מזבח‪.‬‬ ‫מעורר צו זיין דעם שם ע"ב‪ ,‬די‬ ‫"בכל יום מקיפין את המזבח פעם‬ ‫דער הייליגער 'בית יוסף' (סי'‬ ‫מדת החסד‪.‬‬ ‫אחת‪ ,‬ואומרים אנא ה' הושיעה נא‬ ‫תרס"ד) איז מסביר‪ ,‬אז וויבאלד‬ ‫זאגט ווייטער די משנה‪" :‬ואותו‬ ‫אנא ה' הצליחה נא"‪" .‬רבי יהודה‬ ‫די גמרא זאגט אז יום השביעי‬ ‫היום" – הושענא רבה – "מקיפין‬ ‫אומר"‪ ,‬רבי יהודה זאגט‪ ,‬מען‬ ‫לערבה – דער זיבעטער טאג פון‬ ‫את המזבח שבע פעמים"‪ ,‬מען‬ ‫פלעגט זאגן "אני והו הושיעה נא"‪.‬‬ ‫ערבה – האט דוחה געווען שבת‬ ‫‪5‬‬ ‫פ‪+‬רדס ה‪+‬תור‪+‬ה‬ ‫די הקפות צו מפיל זיין חומת‬ ‫דער הייליגער לבוש‪ :‬וויבאלד‬ ‫איז מקיף דעם מזבח זיבן מאל‪.‬‬ ‫יריחו‬ ‫"הסובב בעיר" – איך האב‬ ‫קומט דער ירושלמי און איז מבאר‬ ‫ארומגענומען די שטאט יריחו‪,‬‬ ‫פארוואס מען האט מקיף געווען‬ ‫קומט דער אר"י הקדוש אין‬ ‫ממילא וועל איך אויך מסובב זיין‬ ‫דעם מזבח דוקא זיבן מאל‪.‬‬ ‫'ליקוטי תורה' (פ' אמור‪ ,‬ד"ה בסוכות‬ ‫"מזבחך ה'"‪ .‬זאגט דער לבוש‪ ,‬אז‬ ‫זאגט דער ירושלמי‪" :‬אמר רב‬ ‫תשבו) און זאגט‪" :‬עושין הקפה‬ ‫דערפאר פירט מען זיך צו מסובב‬ ‫אחא"‪ ,‬רב אחא האט געזאגט‪" ,‬זכר‬ ‫להפיל חומת ברזל המפסקת‬ ‫זיין די תיבה‪.‬‬ ‫ליריחו" – א זכר צו יריחו‪ ,‬וואס‬ ‫בינינו לבין אבינו שבשמים‪ ,‬כענין‬ ‫מען דארף אבער פארשטיין‪,‬‬ ‫דארט האט מען ארומגענומען‬ ‫הקפת יריחו להפיל החומה"‪ .‬דער‬ ‫וואס איז די ספעציעלע שייכות‬ ‫די שטאט זיבן מאל‪ ,‬מען האט‬ ‫אר"י הקדוש לערנט אונז אז די‬ ‫פון די תיבה אין בית המדרש קעגן‬ ‫געבלאזן שופרות‪ ,‬און דורך דעם‬ ‫הקפות ארום דעם מזבח אין בית‬ ‫דעם מזבח?‬ ‫איז איינגעפאלן די חומת יריחו‪.‬‬ ‫המקדש‪ ,‬וואס דער ירושלמי‬ ‫קומט דער 'סדר היום' (ער איז‬ ‫די זעלבע זאך דא אויך‪ :‬מיר‬ ‫זאגט אז עס איז א רמז צו די זיבן‬ ‫געווען פון די גורי האר"י) און זאגט‪:‬‬ ‫גייען מקיף זיין דעם מזבח ‪ -‬און‬ ‫הקפות פון יריחו‪ ,‬ווייזט אונז אז‬ ‫מען דארף דא צוברעכן די חומה‬ ‫"התיבה לנו במקום מזבח"‪.‬‬ ‫היינטיגע צייטן אלס זכר גייט מען‬ ‫של ברזל‪ ,‬און עס איז א יום מיוחד‬ ‫פארוואס? "שכמו שבמזבח היו‬ ‫ארום די בימה (זעה שפעטער איבער דעם)‪,‬‬ ‫פאר תפילה‪.‬‬ ‫נקרבין הקרבנות ועולין לריח‬ ‫מיר גייען מפיל זיין די חומת יריחו‪,‬‬ ‫ניחוח‪ ,‬כך אנו מקריבין תפילותינו‬ ‫און אונזערע תפילות וועלן נתקבל‬ ‫דער אר"י הקדוש פירט אונז‬ ‫שהם במקום הקרבנות‪ ,‬על ידי‬ ‫ווערן לרחמים ולרצון‪.‬‬ ‫אריין אין דעם טאג הושענא רבה‬ ‫און זאגט אונז אז מען דארף אין‬ ‫שליח ציבור שיעלה לריח ניחוח"‪.‬‬ ‫די עבודה פון די הקפות ארום‬ ‫(און דער מנהג פון אחינו בני ישראל הספרדים דעם טאג מער בעטן‪ .‬בעזרת השם‬ ‫די בימה און דעם מזבח‬ ‫איז צו דאווענען אויפ'ן בימה וואס מען ליינט וועלן מיר זען ווי דער אר"י הקדוש‬ ‫ברענגט פונעם זוהר הקדוש און‬ ‫דעם ספר תורה)‪.‬‬ ‫יעדער פארשטייט אבער אז‬ ‫א צווייטער טעם שטייט פון די ראשונים פארוואס דער‬ ‫דער 'נסתר' דא איז פיל מער‬ ‫אין ב"ח‪ .‬דער ב"ח שרייבט אז טאג איז אזוי ספעציעל אלס א‬ ‫פונעם 'נגלה'‪ ,‬ווייל מען דארף‬ ‫וויבאלד די גמרא זאגט אז "אותו יום תפילה‪.‬‬ ‫פארשטיין‪ :‬וואס איז אזוי מיוחד‬ ‫היום" האט מען געזאגט "אנו‬ ‫אין דעם טאג הושענא רבה אז‬ ‫דער טעם פון די זיבן הקפות‬ ‫לקה ועינינו לקה"‪ .‬ווען מ'האט‬ ‫מען האט אזוי מרבה געווען?‬ ‫וואס איז דער ביאור הענין‪,‬‬ ‫זיך געזעגנט פונעם בית המקדש‬ ‫עס איז משמע אז מען דארף דא‬ ‫האט מען געזאגט אז מיר זענען אז דוקא אין דעם הייליגן טאג‬ ‫עפעס עקסטער פועל'ן‪.‬‬ ‫צום אייבערשטן‪ .‬זאגט דער הושענא רבה דארף מען ברעכן‬ ‫ווען מען קוקט אריין אין 'לבוש'‬ ‫הייליגער ב"ח אז די ספר תורה אלע חומות של ברזל?‬ ‫(סי' תרס"ד)‪ ,‬זאגט דער הייליגער‬ ‫דער הייליגער מהרש"א אין‬ ‫איז "כולו שמותיו של הקדוש‬ ‫לבוש אז לויט דעם וואס מיר‬ ‫ברוך הוא"‪ .‬ממילא‪ ,‬ווען מען איז מסכת סוכה (מה‪ ,‬ב) זאגט אויך‬ ‫האבן געשמועסט אז מען האט‬ ‫מקיף די בימה‪ ,‬איז עס א רמז זיך על דרך זה אויפ'ן ירושלמי‪ ,‬אז‬ ‫מקיף געווען דעם מזבח אלס א‬ ‫צו דערמאנען וואס מען האט די הקפות המזבח זענען צו מפיל‬ ‫זכר צו חומת יריחו‪ ,‬פארשטייט‬ ‫געזאגט אין בית המקדש "אנו זיין חומות יריחו‪ .‬ער זאגט דארט‪:‬‬ ‫מען אויך וואס דער מנהג איז‬ ‫"כוונת ההקפה שישמרנו הקל‬ ‫לקה ועינינו לקה"‪.‬‬ ‫היינטיגע צייטן אז מען גייט ארום‬ ‫ער ברענגט אראפ דעם מנהג מסביב מצרינו"‪ .‬מיר מאכן א‬ ‫די תיבה‪ ,‬די בימה‪.‬‬ ‫"ונהגו להקיף את הבימה"‪ ,‬און הקפה – א רינג ארום און ארום‬ ‫דער לבוש ברענגט אראפ א‬ ‫ער זאגט "מוציאין ספר תורה מן – כדי מרמז צו זיין‪ :‬רבוש"ע‪,‬‬ ‫פסוק וואס דארט שטייט צוויי‬ ‫ההיכל" און מען לייגט עס ארויף מיר דאווענען אז אלע שונאים‬ ‫מאל דאס ווארט "אסובבה"‪ .‬איין‬ ‫אויף די בימה‪ .‬נאכדעם לייגט ער וואס רינגלען אונז ארום זאלן‬ ‫קּומה‬ ‫"א ָ‬ ‫פסוק זאגט (שה"ש ג‪ ,‬ב) ֲ‬ ‫צו‪" :‬כשמקיפין אותה" – ווען מען אוועקפאלן‪.‬‬ ‫סֹוב ָבה ָב ִּעיר"‪ ,‬און דער‬ ‫נָ א וְ ֲא ְ‬ ‫זאגט ווייטער דער הייליגער‬ ‫איז עס מקיף – "כי שמיעת התורה‬ ‫צווייטער פסוק זאגט (תהלים כו‪ ,‬ו)‬ ‫מהרש"א‪" ,‬והוא בעצמו ענין‬ ‫היא מכפרת עלינו כמו המזבח"‪.‬‬ ‫"וְ ֲאס ְֹב ָבה ֶאת ִמזְ ַב ֲּחָך ה'"‪ .‬זאגט‬ ‫פ‪+‬רדס ה‪+‬תור‪+‬ה‬ ‫‪6‬‬ ‫די מנהגים פון הושענא רבה‬ ‫אז דער סתר איז רב מן הגלוי‪ .‬אז‬ ‫הקפת יריחו ששה ימים בכל‬ ‫אלס א המשך פון יום כיפור‬ ‫און אין דעם טאג הושענא רבה‬ ‫יום פעם אחת‪ ,‬וביום השביעי ז'‬ ‫טוען זיך אפ גאר גרויסע זאכן‪.‬‬ ‫פעמים למפלת אויבים"‪ .‬דאס‬ ‫לאמיר אויפמאכן א טור און‬ ‫לאמיר זען וואס עס שטייט פונעם‬ ‫איז געווען די סיבה פארוואס מען‬ ‫שולחן ערוך סימן תרס"ד‪ ,‬און מען‬ ‫הייליגן אר"י הקדוש בשם דעם‬ ‫האט ארומגענומען יריחו דייקא‬ ‫וועט זען פלא'דיגע זאכן וואס טוט‬ ‫זוהר הקדוש און פון די ראשונים‬ ‫מיט א רינג‪ ,‬מען האט עס מסבב‬ ‫זיך דא על פי יום הושענא רבה‪.‬‬ ‫וועגן די גרויסקייט פון דעם טאג‪.‬‬ ‫געווען מיט שופרות און מיט די‬ ‫זאגט דער הייליגער טור‪ ,‬אז‬ ‫פארעם פון א‬ ‫כהנים דוקא אין א ָ‬ ‫הושענא רבה זאלסטו וויסן "נוהגין‬ ‫"הוי מחשב שכר מצוה כנגד‬ ‫רינג‪ ,‬מרמז צו זיין אז דער רבוש”ע‬ ‫באשכנז שמרבים במזמורים‬ ‫הפסדה"‬ ‫זאל אונז מציל זיין פון די שונאים‬ ‫כמו ביו”ט"‪ .‬דאס טייטש אז מען‬ ‫וואס נעמען אונז ארום‪ .‬ער זאגט‬ ‫גייט זאגן פסוקי דזמרה אזוי ווי‬ ‫מיר ווילן דא נאכאמאל‬ ‫ווייטער אז אויף דעם טוען מיר‬ ‫יעדן יו”ט‪" ,‬ואומרים קדושה רבה‬ ‫איבערחזר'ן דעם יסוד וואס‬ ‫אויך די הקפות המזבח‪" ,‬על שם‬ ‫במוסף"‪ .‬ביי די אשכנזים זאגט מען‬ ‫מיר האבן שוין געזאגט ביי די‬ ‫הכתוב ואסובבה את מזבחך ה' כי‬ ‫'נעריצך'‪ ,‬ביי די ספרדים זאגט מען‬ ‫פארגאנגענע שיעורים‪ .‬איבער‬ ‫התם בירוחו פעם אחת בכל יום‬ ‫'כתר'‪ ,‬און מען זאגט דעם גאנצן‬ ‫דאס וואס די משנה אין אבות (פ"ב‪,‬‬ ‫וששת ימי החג"‪.‬‬ ‫נוסח‪.‬‬ ‫מ"א) זאגט אז כדי א מענטש זאל‬ ‫פונקט ווי ביי יריחו האט מען‬ ‫נאך א זאך זאגט דער טור‪:‬‬ ‫וואקסן אין עבודת השם‪ ,‬דארף‬ ‫יעדן טאג ארומגענומען יריחו איין‬ ‫"מרבים קצת בנרות כמו ביום‬ ‫ער מחשיב זיין "שכר מצוה כנגד‬ ‫מאל‪ ,‬אזוי ארומגייען מיר דעם‬ ‫הכפורים"‪ .‬זאגט דער הייליגער טור‬ ‫הפסדה" – דעם שכר פון א מצוה‬ ‫מזבח איין מאל א גאנצן יו”ט‪ .‬און‬ ‫אז הושענא רבה האט א קשר מיט‬ ‫קעגן דעם הפסד פון ַאן עבירה‪.‬‬ ‫פונקט ווי ביי יריחו האט מען דעם‬ ‫יום כיפור‪ ,‬און וועגן דעם זאל מען‬ ‫ווי דער הייליגער רבי ר'‬ ‫זיבעטן טאג ארומגענומען זיבן‬ ‫מרבה זיין מיט לעכט‪ .‬אין מהרי"ל‬ ‫מענדלע רימנובער זי"ע מיט'ן 'באר‬ ‫מאל‪ ,‬די זעלבע זאך דא ביי יו”ט‬ ‫און אין נאך ראשונים שטייט‪ ,‬אז‬ ‫סוכות‪ ,‬דעם זיבעטן טאג גייען‬ ‫מים חיים' זי"ע זאגן‪ ,‬אז ווען א איד‬ ‫מען נעמט די 'שיורי הנרות' פון יום‬ ‫מיר ארום זיבן מאל‪.‬‬ ‫וואלט געוואוסט וואס ער טוט אויף‬ ‫כיפור און מען צינדט עס אן יעצט‬ ‫ענדיגט צו דער מהרש"א‪ :‬דער‬ ‫מיט א מצוה‪ ,‬ווי עס דערלייכט זיין‬ ‫הושענא רבה‪.‬‬ ‫"ס ִביב‬ ‫פסוק זאגט (תהלים יב‪ ,‬ט) ָ‬ ‫נשמה‪ ,‬ווי עס מאכט א מענטש‬ ‫אין דרכי משה ברענגט ער‬ ‫ְר ָש ִׁעים יִ ְת ַה ָלּכּון"‪ ,‬אז מיר גייען‬ ‫בשמחה‪ ,‬און עס דערפרייט כביכול‬ ‫אראפ פונעם מהרי"ל‪ ,‬אז דער‬ ‫מאכן א רינג און דורך דעם גייען‬ ‫דעם אייבערשטן און מאכט אים‬ ‫"מהרי"ל היה נוהג ללבוש הקיטל‪,‬‬ ‫מיר מכלה זיין די רשעים‪ .‬זאגט‬ ‫א נחת רוח – אפילו ווען ער וואלט‬ ‫כמו בראש השנה ויום כיפורים"‪.‬‬ ‫דער הייליגער מהרש"א‪ ,‬מיר גייען‬ ‫נישט געוואוסט דעם שכר בזה‬ ‫מקיף זיין דעם מזבח זיבן מאל און‬ ‫נאך א זאך ברענגט ער פונעם‬ ‫ובבא‪ ,‬וואלט א מענטש געלאפן‬ ‫די בימה זיבן מאל מיט ַאן ערבה‪,‬‬ ‫מהרי"ל‪" :‬יש נוהגים לטבול קודם‬ ‫טון מצוות און ער וואלט קיינמאל‬ ‫און נאכדעם נעמט מען די ערבה‬ ‫עלות השחר"‪ ,‬אזוי ווי טבילת ערב‬ ‫נישט געטון קיין עבירות!‬ ‫און מען קלאפט עס אויס‪ .‬דאס‬ ‫יום הקדוש און ערב ראש השנה‪,‬‬ ‫און ער ברענגט אז "והצנועים‬ ‫ווען מיר זעען די גרויסקייט‬ ‫מיינט מען מרמז צו זיין מיט א‬ ‫נוהגים בטבילה זו"‪.‬‬ ‫וואס טוט זיך דא אפ הושענא‬ ‫'חבטה' – א קלאפ פאר די רשעים‪.‬‬ ‫מען קוקט אריין אין שולחן‬ ‫רבה‪ ,‬אפילו מיר פארשטייען‬ ‫דאס איז דער פשט אין‬ ‫ערוך‪ ,‬דער מחבר זאגט "נוהגים‬ ‫נישט אלעס‪ ,‬אבער די עצם זאך‬ ‫"ס ִביב ְר ָש ִׁעים" ‪ -‬איך גיי‬ ‫פסוק‪ָ :‬‬ ‫במזמורים כמו ביו”ט"‪ ,‬און ער‬ ‫אז די ספרים הקדושים רעדן מיט‬ ‫ארומרינגלען די רשעים דאס‬ ‫זאגט "מרבין קצת נרות כמו ביום‬ ‫אזא קאך און מיט אזא ברען‪ ,‬און‬ ‫טייטשט דורך די הקפה פון זיבן‬ ‫כיפורים"‪ .‬און דער רמ"א ברענגט‬ ‫מיר זעען אז דא שטייען דברים‬ ‫מאל‪ ,‬און דורך דעם "יִ ְת ַה ָלּכּון" –‬ ‫אראפ די הלכה פונעם מהרי"ל‬ ‫סתרים און באהאלטענע זאכן‪,‬‬ ‫זיי זאלן זיך אלע צוגיין‪.‬‬ ‫אז "המדקדקים נוהגים לטבול‬ ‫דאס אליינס איז מעורר אז מען‬ ‫ער זאגט אויך אז 'יתהלכון' איז‬ ‫קודם עלות השחר‪ ,‬כמו בערב יום‬ ‫זאל דאווענען מיט כוונה און מיט‬ ‫א לשון פון 'יכלו'‪ ,‬זיי גייען אלע‬ ‫כיפור‪ ,‬ויש נוהגים ללבוש הקיטל"‪.‬‬ ‫התלהבות‪.‬‬ ‫ווערן אויס‪ .‬עכ"פ‪ ,‬מיר זעען דא‬ ‫‪7‬‬ ‫פ‪+‬רדס ה‪+‬תור‪+‬ה‬ ‫דער טעם פארוואס מען צינדט‬ ‫ערבות‪ .‬וויבאלד די ערבות איז‬ ‫דער רמ"א לייגט צו אז אויך ביי‬ ‫אן די שעוה לעכט פון יום כיפור‪,‬‬ ‫גדילה על המים‪ ,‬איז וויבאלד‬ ‫הכנסת ספר תורה‪ ,‬ווען מען נעמט‬ ‫ווי עס שטייט אינעם מהרי"ל און‬ ‫די ערבה וואקסט ביי וואסער‪,‬‬ ‫ארויס דעם ספר תורה ביי הוצאה‬ ‫אינעם טור‪ ,‬איז "מפני שהוא גמר‬ ‫און סוכות ווערט מען נידון אויף‬ ‫והכנסה‪ ,‬זאגט מען דעם נוסח 'אין‬ ‫החתימה תפלת המים"‪ .‬עס שטייט‬ ‫וואסער‪ ,‬ממילא האט מען אין דעם‬ ‫כמוך' ביי די אשכנזים‪ ,‬און ביי די‬ ‫דא קלאר אין די ראשונים אז‬ ‫טאג געמאכט א מורא'דיגן עסק‬ ‫ספרדים 'אתה הראת'‪ ,‬אזוי ווי יו”ט‪.‬‬ ‫דער טעם איז ווייל עס איז א גמר‬ ‫מיט דער ערבה‪.‬‬ ‫דארף מען פארשטיין‪ ,‬וואס איז‬ ‫החתימה פון יום כיפור‪.‬‬ ‫אבער לכאורה דארף מען‬ ‫אזוי במיוחד אין דעם טאג אז מען‬ ‫די זעלבע זאך אינעם 'מטה‬ ‫פארשטיין‪ ,‬וואס איז דער קשר‬ ‫איז אזוי מרבה בתחנונים‪ ,‬און מיר‬ ‫משה' (אות תתקנ"ט) זאגט ער דעם‬ ‫צווישן דעם טאג און יום כיפור?‬ ‫זעען דא גאר אז עס האט עפעס א‬ ‫לשון‪" :‬ביום הזה הוא קיום החתימה‬ ‫עס איז א טאג וואס מען‬ ‫קשר מיט יום כיפור? מען צינדט‬ ‫שאנו מבקשים לפני הבורא‬ ‫דאווענט אויף וואסער‪ ,‬אבער‬ ‫ָאן די לעכט פון יום כיפור‪ ,‬דער‬ ‫ביום הכיפורים שיחתמנו לחיים‪,‬‬ ‫וואס איז דער שייכות אז מען זאל‬ ‫מהרי"ל האט אנגעטון א קיטל‪ ,‬און‬ ‫ולכן נהגו להדליק נרות של יום‬ ‫אנטון א קיטל און אנצינדן די לעכט‬ ‫מען דארף זיך טובל'ען אזוי ווי ערב‬ ‫הכיפורים"‪ .‬עס שטייט דא קלאר אז‬ ‫אזויווי יום כיפור?‬ ‫יום כיפור‪.‬‬ ‫די סיבה וואס מען צינדט לעכט איז‬ ‫אויב מען קוקט אריין אין טור‪,‬‬ ‫אלס א המשך פון דער חתימה פון‬ ‫לייגט ער צו נאך עטליכע ווערטער‪:‬‬ ‫הושענא רבה בעטן מיר פאר‬ ‫יום כיפור‪ .‬קומט אויס אז אינעם‬ ‫"והכל הולך אחר החיתום" ‪ -‬אלעס‬ ‫א חתימה טובה‬ ‫טור און אין די ראשונים איז שוין‬ ‫גייט לויט די חתימה‪ .‬דא איז אונז‬ ‫קומט צוגיין דער טור‪ ,‬און דער‬ ‫דא דער גילוי פונעם זוהר הקדוש‬ ‫דער טור מגלה אז הגם "בראש‬ ‫טור איז אונז מגלה דא סודות‬ ‫אז עס איז א יום החתימה‪.‬‬ ‫השנה יכתבון וביום צום כיפור‬ ‫נפלאות‪ .‬דער טור זאגט‪ ,‬ווייל די‬ ‫די זעלבע זאך שטייט אין‬ ‫יחתמון"‪ ,‬דעסטוועגן איז הושענא‬ ‫גמרא זאגט אין מסכת ראש השנה‬ ‫'ספר המנהגים ‪ -‬ווארמייזא' (עמוד‬ ‫רבה אויך א חתימה‪.‬‬ ‫(ט"ז) אז אין יעדן יו”ט ווערט די‬ ‫רי"ג)‪ ,‬אז כל אחד מביא עמו שעוה‬ ‫און הגם עס זענען דא אסאך‬ ‫וועלט גע'משפט‪ .‬מיר ווייסן אז‬ ‫נר של יום כיפור‪ .‬מ'ברענגט די‬ ‫וואס ווילן זאגן אז אינעם טור און‬ ‫פסח איז מען ַדן אויף די תבואה‪,‬‬ ‫איבערגעבליבענע שעוה לעכט‬ ‫אינעם שולחן ערוך ווערט נישט‬ ‫שבועות אויף פירות האילן‪ ,‬און‬ ‫פון יום כיפור פון שטוב‪ ,‬און מען‬ ‫מבואר דער סוד פונעם זוהר‬ ‫סוכות איז מען נידון על המים ‪-‬‬ ‫צינדט עס אן תיכף אינדערפרי ווען‬ ‫הקדוש איבער דעם ענין פון "חותם‬ ‫וואסער‪.‬‬ ‫מען קומט אין בית הכנסת‪" ,‬והניחו‬ ‫בתוך חותם"‪ ,‬אבער אויב מען איז‬ ‫זאגט דער הייליגער טור‪" :‬וכל‬ ‫כך דלוק עד אחר תפילת מוסף"‪.‬‬ ‫מעיין אינעם טור זעט מען אז ער‬ ‫חיי אדם תלויין במים"‪ .‬תבואה‬ ‫עס שטייען דא מורא'דיגע זאכן‪,‬‬ ‫האט עס 'יא' דערמאנט‪ ,‬ווייל ער‬ ‫מיט פירות דארף א מענטש‬ ‫אז דער טאג איז א יום החתימה‪.‬‬ ‫ניצט דעם לשון "הכל הולך אחר‬ ‫אוודאי האבן‪ ,‬אבער מען קען‬ ‫אבער לכאורה דארף מען‬ ‫החיתום"‪ .‬אז דער טאג גייט מען‬ ‫זיך באגעניגן מיט אנדערע עסן‪,‬‬ ‫פארשטיין‪ :‬מען האט דאך שוין‬ ‫לויט די חתימה‪ ,‬און ווי מיר וועלן‬ ‫אבער אן וואסער קען מען זיך‬ ‫גע’חתמ’עט ראש השנה‪ ,‬און ביי‬ ‫באלד זען פונעם אר"י הקדוש בשם‬ ‫נישט באגעניגן‪ .‬ממילא‪ ,‬זאגט‬ ‫נעילה האט מען דאך שוין געזאגט‬ ‫דעם זוהר הקדוש‪ ,‬אז הושענא רבה‬ ‫דער הייליגער טור‪ ,‬וויבאלד "כל‬ ‫"וחתמנו"‪ ,‬וואס איז דער ביאור‬ ‫איז דער חותם בתוך חותם‪.‬‬ ‫חיי אדם תלויין במים"‪ ,‬ממילא‬ ‫הענין אז יעצט איז די חתימה?‬ ‫קומט אויס דער טור האט אונז‬ ‫דעריבער‪ ,‬יעצט יו”ט סוכות גיי‬ ‫דא מגלה געווען אז עס איז א "יום‬ ‫איך דא מרבה זיין בתפילה‪ ,‬און‬ ‫דער ענין פון יום החתימה אין‬ ‫החתימה"‪.‬‬ ‫וויבאלד דאס איז דער לעצטער‬ ‫די ראשונים‬ ‫טאג‪ ,‬בין איך דאן דאס מערסטע‬ ‫בעצם‪ ,‬אויב מען קוקט אריין‬ ‫אין די ראשונים‪ ,‬אינעם ספר‬ ‫אין די ראשונים‪ ,‬שטייט שוין קלאר‬ ‫מרבה בתפילה‪.‬‬ ‫'רקנטי' (פרשת שלח)‪ ,‬זאגט דער‬ ‫דער ענין אז דער טאג איז א יום‬ ‫לויט דעם פארשטייט מען‬ ‫הייליגער רקנטי א מורא'דיגן סוד‪,‬‬ ‫החתימה‪ .‬אין 'ספר המנהגים' פון‬ ‫אביסל מער פארוואס אין דעם‬ ‫אז עס זענען געווען נוסחאות‬ ‫רבינו יצחק אייזיק מטורנא (סוכות‬ ‫טאג האט מען מרבה געווען צו‬ ‫אינעם פיוט 'ונתנה תוקף' וואו עס‬ ‫אות רט"ז) זאגט ער דעם לשון‪ ,‬אז‬ ‫מאכן הקפות המזבח מיט די‬ ‫פ‪+‬רדס ה‪+‬תור‪+‬ה‬ ‫‪8‬‬ ‫מענטשן וואונטשן זיך "א גוט‬ ‫דער הייליגער אריז"ל זאגט אין‬ ‫איז געשטאנען אזא נוסח‪" :‬בראש‬ ‫קוויטל" – ווייל דעם קוויטל וואס‬ ‫'שער הכוונות' אויף סוכות (דרוש ו')‪,‬‬ ‫השנה ישפטון‪ ,‬ביום כיפור יכתבון‪,‬‬ ‫מען האט גע’חתמ’עט יום כיפור‬ ‫"בענין מסירת הפתקים העליונים"‬ ‫וביום הושענא רבה יחתמון"‪ .‬זאגט‬ ‫געט מען יעצט איבער פארן מלאך‪,‬‬ ‫– דאס הייסט דער ענין פון‬ ‫דער רקנטי‪" :‬לכן יש אומרים ביום‬ ‫אבער אויב דו טוסט תשובה ביז‬ ‫איבערגעבן די קוויטלעך – אז עס‬ ‫הושענא יחתמון"‪ .‬אז עס זענען‬ ‫הושענא רבה‪ ,‬קען מען צורייסן‬ ‫זענען "יש מאמרים חלוקים בספר‬ ‫דא אזעלכע וואס האבן אין דעם‬ ‫דעם אלטן קוויטל און מען שרייבט‬ ‫הזוהר בשתי הפרשיות הנזכרות‬ ‫טאג געזאגט "יחתמון"‪ .‬דער‬ ‫א נייע‪ ,‬גוטע קוויטל‪...‬‬ ‫וגם בפרשת תרומה"‪ .‬אויבן אויף‬ ‫מונקאטשער רב זי"ע ברענגט‬ ‫זאגט דער אריז"ל‪ ,‬אז מען‬ ‫איז דא א סתירה אין זוהר הקדוש‪.‬‬ ‫טאקע אראפ אז ער האט טאקע‬ ‫זאל וויסן אז דער עיקר זמן פון‬ ‫"כי במקום אחד אומר עס מסירת‬ ‫געטראפן אלטע מחזורים וואו‬ ‫'מסירת הפתקין' איז חצות הלילה‪.‬‬ ‫הפתקים היא בליל הושענא רבה" ‪-‬‬ ‫דער נוסח איז אזוי געשטאנען‪.‬‬ ‫דערפאר‪ ,‬זאגט דער אריז"ל‪,‬‬ ‫אין איין פלאץ‪ ,‬אין פרשת תרומה‪,‬‬ ‫און מיר טרעפן גאר אינעם‬ ‫איז דער מנהג אז מען איז עוסק‬ ‫זאגט דער זוהר אז מען געט‬ ‫'שבלי הלקט' (אות קכ"א) וואו ער‬ ‫בתורה די ערשטע האלב נאכט‬ ‫איבער די קוויטלעך ליל הושענא‬ ‫זאגט‪" :‬אני שמעתי שיש קהילות‬ ‫ביז חצות‪ ,‬און דעמאלטס ליינט‬ ‫רבה‪ ,‬אבער אין אן אנדער פלאץ‪,‬‬ ‫הקודש" אז הושענא רבה זאגט‬ ‫מען משנה תורה‪ .‬דער אריז"ל איז‬ ‫אין פרשת ויחי‪" ,‬נראה כי היא‬ ‫מען "רחמנא לחיים"‪" ,‬מי כמוך"‪,‬‬ ‫דארט מאריך אין סודות התורה‪.‬‬ ‫נעשה ביומא תמינאה דחג שהיא‬ ‫"זכור רחמיך"‪ ,‬און "אבינו מלכנו"‪.‬‬ ‫שמיני עצרת" ‪ -‬מ'זעט מען אז‬ ‫די זעלבע זאך אינעם 'מחזור‬ ‫דער הייליגער אריז"ל זאגט‬ ‫דאס פאסירט אום שמיני עצרת‪.‬‬ ‫ויטרי'‪ ,‬וואס איז געווען א ראשון‪,‬‬ ‫ווייטער אז די נאכט איז א גרויסע‬ ‫זאגט ער‪" :‬נהגו לומר בקול רם‬ ‫נאכט‪ ,‬און ער ברענגט פונעם‬ ‫דער אריז"ל איז מגלה דער‬ ‫ז' פעמים 'ה' הוא האלקים' כמו‬ ‫'רקנטי' אז עס איז געווען א‬ ‫גרויסקייט פון דעם טאג‬ ‫מוצאי יום כיפור‪ ,‬לפי שביום כיפור‬ ‫מענטש וואס ליל הושענא רבה‪,‬‬ ‫דער אריז"ל גייט דא אריין אין‬ ‫נחתם לחיים דיננו‪ ,‬והיום נתקיים‬ ‫ווען מען געט איבער די קוויטלעך‬ ‫אן אריכות מיט סתרי תורה וואס‬ ‫בחתימת החיים‪ ,‬ושכינה עולה‬ ‫פאר די מלאכים‪ ,‬פאר די שליחים‪,‬‬ ‫זענען געמאכט פאר די יודעי חן‪,‬‬ ‫למעלה בערבות‪ ,‬ועוד אומר 'שמע‬ ‫האט ער באמערקט אז זיין מצב‬ ‫נאר זאגן דעם‬ ‫ישראל' 'ברוך שם כבוד מלכותו‬ ‫איז נישט בסדר‪ .‬ער איז געגאנגען‬ ‫אבער מיר וועלן ָ‬ ‫תירוץ וואס איז נוגע אלס א 'דבר‬ ‫לעולם ועד'"‪.‬‬ ‫קוקן ביי די לבנה (עס איז דא א געוויסע‬ ‫סימן וואס מיר וועלן יעצט נישט אריינגיין אין‬ ‫השווה לכל נפש'‪ .‬זאגט דער‬ ‫עס שטייט דא קלאר אין די‬ ‫דעם)‪ ,‬און דער מענטש איז נתעורר‬ ‫הייליגער אריז"ל א סוד נפלא‪ :‬יום‬ ‫ראשונים אז הושענא רבה איז‬ ‫געווארן לתשובה‪" .‬וחזר בלילה‬ ‫כיפור האט מען שוין גע’חתמ’עט‬ ‫א המשך פון דער חתימה פון יום‬ ‫והתפלל ובכה ושב בתשובה"‪ ,‬ער‬ ‫דעם מענטש און מען האט‬ ‫כיפור‪ .‬דארף מען פארשטיין‪,‬‬ ‫האט יענע נאכט מתפלל געווען‪,‬‬ ‫גע’חתמ’עט א 'פתקא'‪ ,‬א קוויטל‪,‬‬ ‫לכאורה ביי יום כיפור האט מען‬ ‫געוויינט און תשובה געטוהן‪,‬‬ ‫אבער דער קוויטל איז נאכנישט‬ ‫דאך שוין געזאגט "חתמנו"?‬ ‫"וחזר ורד צל על ראשו"‪ ,‬ביז זיין‬ ‫איבערגעגעבן געווארן צו די‬ ‫שאטן איז צוריקגעקומען אויף זיין‬ ‫מלאכים‪.‬‬ ‫די ווערטער פון זוהר‬ ‫קאפ‪ .‬מיר וועלן נישט מאריך זיין‬ ‫ווען עס קומט הושענא‬ ‫הקדוש פון "איבערגעבן די‬ ‫אין דעם ענין ווייל דאס באלאנגט‬ ‫רבה‪ ,‬האט דער רבוש”ע ברוב‬ ‫קוויטלעך"‬ ‫צו סודות התורה‪ ,‬אבער ב"ה ער‬ ‫רחמיו וחסדיו געטון מיט אונז‬ ‫לאמיר זען די ווערטער פונעם‬ ‫האט געהאט א זיסע‪ ,‬לעכטיגע‬ ‫א מורא'דיגע חסד‪ .‬פאר מען‬ ‫זוהר הקדוש וואס דער הייליגער‬ ‫יאר‪.‬‬ ‫געט איבער דעם קוויטל פאר די‬ ‫אריז"ל ברענגט אראפ אין 'שער‬ ‫זאגט דער אריז"ל‪ ,‬אז אין‬ ‫מלאכים זיי זאלן אויספירן זייער‬ ‫הכוונות' אויף סוכות‪ .‬כמובן אז‬ ‫דעם טאג איז נאך דא א זמן ווען‬ ‫שליחות‪ ,‬קען א מענטש תשובה‬ ‫אין לנו עסק בנסתרות‪ ,‬אבער עס‬ ‫מען קען תשובה טון‪ .‬כאטש מען‬ ‫טון‪ ,‬און אויב עס איז חלילה דא א‬ ‫זענען דא ווערטער פונעם אריז"ל‬ ‫געט איבער די קוויטלעך פאר די‬ ‫שלעכטע גזירה‪ ,‬צורייסט ער דעם‬ ‫וואס זענען דבר השווה לכל נפש‪,‬‬ ‫מלאכים ביי חצות‪ ,‬געט מען זיי‬ ‫קוויטל‪.‬‬ ‫צו דערוועקן די הערצער אין דעם‬ ‫נאכנישט קיין רשות אויסצופירן‬ ‫דאס איז דער פשט פארוואס‬ ‫הייליגן טאג הושענא רבה‪.‬‬ ‫‪9‬‬ ‫פ‪+‬רדס ה‪+‬תור‪+‬ה‬ ‫אריינגיין אין א שמועס מיט אים?‬ ‫קענסט נאך פאררעכטן ביז שמיני‬ ‫די שליחות; די מלאכים האלטן די‬ ‫אבער אויב חלילה א מענטש דינט‬ ‫עצרת‪ .‬ערשט אום שמיני עצרת‬ ‫קוויטלעך אין די האנט און ווארטן‪.‬‬ ‫נישט דעם באשעפער מיט שמחה‪,‬‬ ‫גיבט מען די רשות פאר די מלאכים‬ ‫זאגט דער הייליגער אריז"ל‪ ,‬אז א‬ ‫ער איז בעצבות אדער אין א מרה‬ ‫אויסצופירן‪.‬‬ ‫גאנצן טאג הושענא רבה האסטו‬ ‫שחורה‪ ,‬דעמאלטס האט דער‬ ‫עס זענען דא נאך מהלכים‬ ‫נאך צייט צו דאווענען‪ ,‬תשובה‬ ‫יצר הרע א שליטה אויף אים‪ .‬עס‬ ‫אין אריז"ל און רבי חיים וויטאל‬ ‫טון און מרבה זיין בתחנונים‪ ,‬אז‬ ‫קומט אריין א רוח שטות און ער‬ ‫ברענגט נאך ענינים‪ ,‬אבער די‬ ‫די חתימה אויפן קוויטל וואס די‬ ‫קען אים שוין אנהייבן פארדרייען‬ ‫זאכן זענען "סוד ה' ליראיו"‪ .‬אויף‬ ‫מלאכים האלטן שוין זאל צעריסן‬ ‫דעם קאפ‪ ,‬ווייל ער האט אים שוין‬ ‫וויפיל עס איז נוגע פאר אונז אין‬ ‫ווערן אויב עס איז נישט גוט‪ ,‬און‬ ‫אריינגעכאפט אין זיין נעץ‪.‬‬ ‫עבודה‪ ,‬זעט מען דא אז מען געט‬ ‫מען זאל אנשרייבן א גוטע קוויטל‪.‬‬ ‫וואס איז די עצה?‬ ‫אונז נאך א מורא'דיגע געלעגנהייט‬ ‫די עצה איז אז מען דארף‬ ‫אויסצופועל'ן אין אזא הייליגן טאג‪.‬‬ ‫דו קענסט נאך פאררעכטן ביז‬ ‫תשובה טון אויפ'ן שורש החטא‪,‬‬ ‫שמיני עצרת‬ ‫און די תשובה אויפ'ן שורש איז צו‬ ‫דער יסוד פון רבי שלמה‬ ‫מיר‬ ‫פארשטייען‬ ‫יעצט‬ ‫דינען דעם אייבערשטן בשמחה‪.‬‬ ‫קלוגער‪ :‬דינען דעם‬ ‫פארוואס דער טור האט גענוצט‬ ‫זאגט רבי שלמה קלוגער‪ :‬יום‬ ‫אייבערשטן בשמחה‬ ‫די לשון "הכל הולך אחר החיתום"‪,‬‬ ‫כיפור האבן מיר טאקע תשובה‬ ‫כדי מיר זאלן קענען אביסל‬ ‫ווייל יעצט איז די צייט פון מסירת‬ ‫געטון‪ ,‬אבער אפילו מען האט‬ ‫מער פארשטיין דער ענין פונעם‬ ‫הפתקין וואס מען האט גע’חתמ’עט‬ ‫תשובה געטון אויף אלע עבירות‪,‬‬ ‫'חתימה' נאכאמאל אין דעם טאג‬ ‫יום כיפור‪ .‬יעצט פארשטייען‬ ‫האבן מיר נאכנישט תשובה געטון‬ ‫פון הושענא רבה בדרך עבודה‬ ‫מיר אויך פארוואס מען דארף דא‬ ‫אויפ'ן 'שורש החטא' – דאס אז מען‬ ‫ה'שוה לכל נפש'‪ ,‬וועלן מיר‬ ‫ארומגיין די בימה זיבן מאל‪ ,‬אזוי‬ ‫האט נישט געדינט דעם באשעפער‬ ‫אראפברענגען די ווערטער פון‬ ‫ווי מען האט ארומגעגאנגען דעם‬ ‫מיט שמחה‪.‬‬ ‫דער גאון ישראל וקדושו רבי‬ ‫מזבח אין בית המקדש און קעגן‬ ‫נאך מער זאגט ר' שלמה‬ ‫שלמה קלוגער זי"ע אין זיין ספר‬ ‫די חומות פון יריחו‪ ,‬ווייל מיר ווילן‬ ‫קלוגער‪ ,‬אז די עבירות וואס מען‬ ‫'קהלת יעקב' (הושענא רבה דרוש ד')‬ ‫ּ‬ ‫אויס'פועל'ן א זיס‪ ,‬לעכטיג‬ ‫יעצט‬ ‫האט געטון זענען געקומען ווייל‬ ‫וואס זאגט א הפלא'דיגן יסוד‬ ‫יאר‪.‬‬ ‫דער יצר הרע האט פארדרייט‬ ‫וואס באלייכט די גאנצע סוגיא‪.‬‬ ‫פרעגט דער אריז"ל‪ :‬ביז ווען‬ ‫דעם קאפ און געזאגט אז די‬ ‫ער ברענגט דעם פסוק (דברים כח‪ ,‬מז)‬ ‫האלט דאס אן? זאגט ער‪ ,‬אז דאס‬ ‫עבירות זענען ח"ו געשמאק‪,‬‬ ‫"ת ַחת ֲא ֶׁשר לֹא ָע ַב ְד ָּת ֶאת ה' ֱאל ֶֹק ָ‬ ‫יך‬ ‫ַּ‬ ‫גייט ביז שמיני עצרת‪ .‬די לשון‬ ‫ווען מיר ווייסן דאך אז די גאנצע‬ ‫ש ְמ ָחה ו ְּבטוּב לֵ ָבב ֵמרֹב ּכֹל"‪.‬‬‫ְ ּב ִ ׂ‬ ‫פונעם אריז"ל איז‪" :‬צריך להזהר‬ ‫געשמאקייט פון עבירות האט דער‬ ‫מיר האבן שוין מסביר געווען‬ ‫לכוין האדם דעתו במאד מאד‬ ‫יצר הרע געגנב'עט פון די קדושה‪,‬‬ ‫וואס עס שטייט אין אלע ספרים‬ ‫בתפילת יום הושענא רבה" – א‬ ‫ווי עס שטייט אין זוהר הקדוש‪.‬‬ ‫הקדושים‪ ,‬אז בעצם איז די סיבה‬ ‫מענטש זאל מורא'דיג מכוון זיין‬ ‫אבער למעשה‪ ,‬האסטו געטון ַאן‬ ‫פון די גאנצע תוכחה ווייל מען‬ ‫ביי די תפילות‪ .‬ער לייגט צו‪" :‬בכל‬ ‫עבירה מיט א געוויסן תענוג פון א‬ ‫האט געטון עבירות‪ .‬אבער עס‬ ‫מעשיו ביום ההוא" – א גאנצן‬ ‫'שמחה של שטות'‪.‬‬ ‫שטעלט זיך א שאלה‪ :‬פארוואס‬ ‫טאג הושענא רבה‪ ,‬אפילו מען איז‬ ‫מיר ווייסן דאך אז מען דארף טון‬ ‫האט מען בכלל געטון עבירות? פון‬ ‫מורא'דיג פארנומען ווייל "פונים‬ ‫'תשובת המשקל'‪ .‬ווען א מענטש‬ ‫וואו איז צוגעקומען דער רוח שטות‬ ‫מסוכה לביתם"‪ ,‬מ'גייט שוין אריין‬ ‫טוט תשובה אויף ַאן עבירה‪ ,‬דארף‬ ‫צו טון עבירות?‬ ‫אין שטוב אריין און מען דארף‬ ‫ער עס טון מיט דעם זעלבן גרויסן‬ ‫זאגט דער פסוק א גילוי נפלא‪:‬‬ ‫מסדר זיין און אנגרייטן פאר יו”ט‪,‬‬ ‫חשק ווי ער האט געוואלט טון די‬ ‫ווייל דו האסט נישט געדינט דעם‬ ‫דארף מען זיין זייער פארזיכטיג אין‬ ‫עבירה‪ .‬פונקט ווי דער יצר הרע‬ ‫אייבערשטן 'בשמחה'‪ .‬כל זמן א‬ ‫דעם טאג‪ .‬מען דארף זיך שטארק‬ ‫האט אריינגעברענגט א ברען‬ ‫מענטש דינט דעם אייבערשטן מיט‬ ‫היטן פון כעס און פון קפידות‪ ,‬און‬ ‫אין א מענטש צו רעדן לשון הרע‬ ‫שמחה‪ ,‬האט ער השראת השכינה‪.‬‬ ‫זיין זהיר צו קובע עתים זיין לתורה‪.‬‬ ‫מיט חשק אדער צו טון אנדערע‬ ‫פארוואס זאל ער דעמאלטס‬ ‫זאגט ווייטער דער אריז"ל‪" ,‬כיון‬ ‫עבירות מיט חשק‪ ,‬אזוי אויך ווען‬ ‫צוהערן צום יצר הרע אדער בכלל‬ ‫שעדיין יש לו תקנה אז"‪ ,‬ווייל דו‬ ‫פ‪+‬רדס ה‪+‬תור‪+‬ה‬ ‫‪10‬‬ ‫דעם אייבערשטן בשמחה‪ .‬אבער‬ ‫איך זוכה זיין צו טון תשובה באמת‪,‬‬ ‫ער טוט תשובה‪ ,‬דארף ער עס טון‬ ‫יעצט‪ ,‬אום הושענא רבה‪ ,‬טו איך‬ ‫און יעצט גיי איך באמת צוברעכן‬ ‫מיט א חשק און מיט א שמחה‪.‬‬ ‫תשובה; איך טו סיי תשובה אויפ'ן‬ ‫דעם גזר דין‪ ,‬צערייסן די שלעכטע‬ ‫ווען איז דער זמן פון שמחה?‬ ‫שורש החטא פון נישט דינען‬ ‫קוויטלעך‪ ,‬און באמת צוברעכן די‬ ‫דעם אייבערשטן בשמחה‪ ,‬און סיי‬ ‫חומת הסטרא אחרא‪.‬‬ ‫"זמן שמחתנו" אלס א צייט‬ ‫איך טו תשובה מיט דעם זעלבן‬ ‫דייקא וועגן דעם האט מען‬ ‫פאר תשובת המשקל‬ ‫געשמאק וואס דער יצר הרע האט‬ ‫געשטעלט דעם 'יום החותם'‪,‬‬ ‫מיר אלע ווייסן אז יו”ט סוכות‬ ‫מיר פארדרייט דעם קאפ צוצוגיין‬ ‫דעם 'חותם בתוך חותם'‪ ,‬דייקא‬ ‫איז "זמן שמחתנו"‪ .‬זאגט רבי‬ ‫צו אן עבירה – מיט דעם זעלבן‬ ‫אום הושענא רבה‪ ,‬ווייל יום כיפור‬ ‫שלמה קלוגער‪ ,‬אז נאכדעם‬ ‫ברען גיי איך יעצט צו צו א מצוה‪.‬‬ ‫איז טאקע געווען א חתימה מתוך‬ ‫וואס איך בין שוין דורכגעגאנגען‬ ‫דער אייבערשטער זאל העלפן‬ ‫'תשובה'‪ ,‬אבער עס האט נאך‬ ‫דעם גאנצן יו”ט און איך האב זיך‬ ‫מיר זאלן זוכה זיין צו דאווענען‬ ‫געפעלט די 'שמחה'‪ ,‬און איך דארף‬ ‫אנגעזא ּפט מיט די שמחת החג‪ ,‬איך‬ ‫ַ‬ ‫און תשובה טון מתוך שמחה וטוב‬ ‫דאך טון א 'תשובת המשקל'‪.‬‬ ‫האב זיך אנגעכאפט מיט א שמחה‬ ‫לבב‪ ,‬און זוכה זיין צו א זיס לעכטיג‬ ‫נאך א זאך‪ :‬איך דארף טון‬ ‫של מצוה און איך בין יעצט פול‬ ‫קוויטל און אויספועל'ן אלעס‬ ‫תשובה אויפן שורש החטא‪ ,‬דאס‬ ‫מיט שמחה ותענוג – יעצט גיי איך‬ ‫גוטס!‬ ‫וואס איך האב נישט געדינט‬ ‫נאכאמאל תשובה טון‪ .‬יעצט וועל‬ ‫שמיני עצרת ושמחת תורה‬ ‫דער סוד‪ :‬א יו"ט פאר בעלי תשובה‬ ‫עס איז אזוי זיס און לעכטיג‬ ‫אין דעם הייליגן חינוך און אין די‬ ‫דער חילוק צווישן שבועות‬ ‫צו זיין א איד‪ ,‬עס איז אזוי זיס און‬ ‫ראשונים‪ ,‬אז מען ציילט נאך א‬ ‫און שמחת תורה‬ ‫לעכטיג די תורה הקדושה‪" ,‬כי לקח‬ ‫טאג און נאך א טאג ווייל מען וויל‬ ‫טוב נתתי לכם"‪" ,‬שישו ושמחו‬ ‫שוין אנקומען צו קבלת התורה‪,‬‬ ‫דער הייליגער טאג פון שמיני‬ ‫בשמחת תורה"‪" ,‬שש אנכי על‬ ‫און מען איז אויף א גאנצע נאכט‬ ‫עצרת און שמחת תורה איז א‬ ‫אמרתך כמוצא שלל רב"‪" ,‬פקודי‬ ‫ביי תיקון ליל שבועות‪.‬‬ ‫יום שמחה ביי כלל ישראל‪ ,‬וואו‬ ‫ה' ישרים משמחי לב"‪ .‬מען מאכט‬ ‫אבער פונדעסטוועגן‪ ,‬אפילו‬ ‫אנשים‪ ,‬נשים וטף פרייען זיך‬ ‫א סעודה שבועות צו ווייזן אז‬ ‫ביי שבועות‪ ,‬וואס איז דער יום מתן‬ ‫אינאיינעם‪ .‬די מענער אין בית‬ ‫דער גוף זאגט אז די איינציגסטע‬ ‫תורה און עס איז דא א מצווה צו‬ ‫המדרש טאנצן מיט די קינדערלעך‬ ‫פרייליכקייט אויף דער וועלט איז‬ ‫עסן א סעודה — ווי חז"ל זאגן אין‬ ‫לכבודה של תורה‪ ,‬און די נשים‬ ‫שמחת התורה‪.‬‬ ‫מסכת פסחים (ס"ח) אז ביי עצרת‬ ‫צדקניות פרייען זיך אין די ווייבער‬ ‫אבער פונדעסטוועגן‪ ,‬ביי‬ ‫‪ -‬שבועות ‪ -‬איז יעדער מודה אז‬ ‫שול‪.‬‬ ‫שבועות טרעפט מען נישט אז‬ ‫מען דארף האבן 'לכם'‪ ,‬מען דארף‬ ‫אין אזא הייליגן און שמחה'דיגן‬ ‫מען זאל מאכן ריקודים און טענץ‬ ‫עסן א סעודה ווייל עס איז דער‬ ‫טאג‪ ,‬וואס די שמחה גיסט זיך‬ ‫לכבודה של תורה‪ .‬אדרבה‪ ,‬ביי‬ ‫"יום שניתנה בו תורה" — רש"י איז‬ ‫איבער פאר יעדן איינעם‪ ,‬דארף‬ ‫שבועות זעט מען אז ווען עס‬ ‫מסביר דארט אז מיר דארפן ווייזן‬ ‫מען זיך אביסל מתבונן זיין‪ :‬מיט‬ ‫קומט צו עולה זיין לתורה‪ ,‬זוכט‬ ‫א גילוי אז אפילו דער גוף פרייט‬ ‫וואס איז שמחת תורה אנדערש‬ ‫מען צו מכבד זיין אן איש מכובד‬ ‫זיך מיט דעם וואס מיר האבן מקבל‬ ‫פון שבועות? מיר ווייסן דאך אז‬ ‫אדער א תלמיד חכם מיט די עליה‬ ‫געווען די תורה‪ .‬דער גוף פרייט זיך‬ ‫שבועות איז דער 'זמן מתן תורתנו'‪.‬‬ ‫פון עשרת הדברות‪ .‬בפרט ביי‬ ‫מיט'ן "אשר בחר בנו מכל העמים"‪.‬‬ ‫מען ציילט ספירה‪ ,‬ווי עס שטייט‬ ‫‪11‬‬ ‫פ‪+‬רדס ה‪+‬תור‪+‬ה‬ ‫מענטשן וואס זענען צעבראכן און‬ ‫ומצוות? וועט ער ענטפערן אז‬ ‫די הפטרה פון 'מעשה מרכבה'‪,‬‬ ‫ווייט פון השגות אין תורה‪ .‬שמחת‬ ‫עס זענען דא צוויי מאל א יאר‬ ‫שטייט אז מען זאל דאס געבן פאר‬ ‫תורה קומט און זאגט‪" :‬קום לאמיר‬ ‫וואס ער שפירט עס במיוחד‪:‬‬ ‫אן אדם גדול‪.‬‬ ‫זיך פרייען‪ ,‬און דו וועסט זען אז‬ ‫פורים און שמחת תורה‪ .‬אויב מען‬ ‫מה שאין כן שמחת תורה‪,‬‬ ‫דו וועסט קענען אנהייבן לערנען‬ ‫וועט פרעגן א בעל תשובה וואס‬ ‫זעט מען א מורא'דיגע זאך‪ .‬דער‬ ‫מסכתא נאך מסכתא‪ ,‬מקצוע נאך‬ ‫מען האט מקרב געווען און ער‬ ‫הייליגער רמ"א (סי' תרס"ט)‪ ,‬ברענגט‬ ‫מקצוע‪ ,‬איין מוסר ספר נאך א‬ ‫קומט שוין אין בית המדרש יעדן‬ ‫א 'תשובת הריב"ש'‪ ,‬אז מ'געבט‬ ‫צווייטן‪ ,‬און דו וועסט זוכה זיין צו‬ ‫שבת‪ ,‬ער האלט מיט א פסח סדר‪,‬‬ ‫עליות פאר יעדן איינעם‪ .‬הגם‬ ‫'פקודי ה' ישרים משמחי לב'"‪.‬‬ ‫א שביעי של פסח‪ ,‬א תיקון ליל‬ ‫א גאנץ יאר ליינט מען נישט‬ ‫שבועות‪ ,‬ראש השנה‪ ,‬יום הקדוש‪,‬‬ ‫איבער די סדרה‪ ,‬וועט מען דא‬ ‫דער סוד פון די לוחות שניות‬ ‫סוכות און שמחת בית השואבה‬ ‫איבערליינען "וזאת הברכה"‬ ‫זאגט דער הייליגער חתם סופר‪:‬‬ ‫— אויב מען וועט אים פרעגן‬ ‫נאכאמאל און נאכאמאל‪ .‬עד כדי‬ ‫וועלכער יו”ט באנעמט דיך מיט א וואס איז דער סוד פון שמחת תורה‬ ‫כך אז דער רמ"א ברענגט אראפ‬ ‫שמחה עצומה עד למאוד? (און מען פאר בעלי תשובה?‬ ‫פון דעם מהרי"ל ועוד‪ ,‬אז אפילו‬ ‫רעדט דא פון א בעל תשובה וואס איז נאך ווייט‬ ‫די נערים‪ ,‬די קליינע קינדערלעך‪,‬‬ ‫איז ער מסביר אז יו”ט שבועות‬ ‫פון אידישקייט און האלט אינמיטן צוריקקומען‬ ‫צום הייליגן וועג)‪ ,‬וועט ער ענטפערן האט מען אונז געגעבן די לוחות‬ ‫גייען עולה זיין‪ .‬מיר ווייסן דאך אז‬ ‫פורים און שמחת תורה‪ .‬ספעציעל ראשונות‪ ,‬אבער מיר אלע ווייסן‬ ‫א גאנץ יאר גיט מען נישט קיין‬ ‫שמחת תורה‪ ,‬די הקפות און די וואס עס איז געשען שבעה עשר‬ ‫עליה פאר א קינד‪ ,‬אבער דא גיט‬ ‫פרייליכקייט באנעמען אפילו א בתמוז‪ .‬הגם מיר ווייסן אז "שברי‬ ‫מען אפילו פאר די קינדער עליות‬ ‫בעל תשובה וואס איז נאך ווייט פון לוחות מונחות בארון"‪ ,‬אדרבה‪,‬‬ ‫און זיי זאגן 'ברכו'‪.‬‬ ‫לויט שיטת רש"י לויט די גמרא אין‬ ‫השגת התורה והמצוות‪.‬‬ ‫נאך מער‪ ,‬דער מנהג איז אז מען‬ ‫מסכת סוטה זענען די שברי לוחות‬ ‫ברענגט אלע קליינע קינדערלעך‬ ‫ארויסגעגאנגען מיט די אידישע‬ ‫שמחת תורה‪ :‬א יו”ט‬ ‫צום בעל קורא‪ ,‬און דער וואס איז‬ ‫ספעציעל פאר בעלי תשובה קינדער ווען זיי זענען געגאנגען‬ ‫עולה 'חתן כל הנערים' זאגט מיט‬ ‫אין מלחמה‪.‬‬ ‫זיי אינאיינעם די ברכות און דעם‬ ‫דער הייליגער רמ"ע מפאנו‬ ‫מען דארף פארשטיין וואס איז‬ ‫פסוק 'המלאך הגואל'‪.‬‬ ‫אזוי ספעציעל אז עס ווערט נשפע זאגט אז די לוחות האבן זיך‬ ‫מען זעט דא אז ביי שמחת תורה‬ ‫אזא גרויסע שמחה ביום שמיני צעבראכן אויף זעקס הונדערט‬ ‫איז די שמחה אויף א פיל העכערע‬ ‫טויזנט שטיקלעך‪ ,‬און אפילו די‬ ‫עצרת ושמחת תורה‪.‬‬ ‫דרגה בהתגלות‪ ,‬אזוי ווייט אז עס‬ ‫דער הייליגער 'חתם סופר' זי"ע אותיות וואס זענען 'פרחו באויר'‬ ‫זענען דא הלכות וואס א גאנץ‬ ‫אין זיינע דרשות (דרוש ה' שנת תקפ"א‪ ,‬איז די 'רשימה' געבליבן‪ .‬ממילא‬ ‫יאר פירט מען זיך נישט אזוי‪ ,‬און‬ ‫און אויך אין דרוש ט' שנת תקפ"א און אין נאך האבן מיר אלע נאך א רשימה‬ ‫נאר שמחת תורה פירט מען זיך יא‬ ‫פלעצער) איז אונז מגלה אז שמחת אריינגעקריצט אין אונזערע‬ ‫אזוי צוליב דער שמחת התורה‪ .‬עס‬ ‫תורה פרייט זיך יעדער איינער ווייל הערצער פון די לוחות ראשונות‪.‬‬ ‫איז באקאנט וואס דער הייליגער‬ ‫עס איז א יו”ט פאר די בעלי תשובה‪ .‬אבער למעשה‪ ,‬די השגה פון לוחות‬ ‫'מגן אברהם' ברענגט אראפ פון‬ ‫עס איז א יו”ט וואס גאנץ כלל ראשונות בשלימותה האבן מיר‬ ‫די ראשונים‪ ,‬אז אפילו ריקודים —‬ ‫ישראל האט א שייכות דערמיט‪ .‬ליידער פארלוירן‪ ,‬און כאטש עס‬ ‫וואס בזמנם זענען ריקודים געווען‬ ‫עס איז א יו”ט וואס אפילו איינער איז געבליבן א צייכן און מיר זענען‬ ‫מורא'דיגע קונצליכע טענץ וואס‬ ‫וואס האט נישט געלערנט‪ ,‬אדער מתפלל צום אייבערשטן "חדש‬ ‫עס איז געווען אויף דעם א גזירה‬ ‫איינער וואס האט יא געלערנט ימינו כקדם"‪ ,‬האבן מיר אבער‬ ‫משום "מתקן כלי שיר" — האט מען‬ ‫אבער עס פעלן אים נאך אסאך למעשה פארלוירן א געוואלדיגע‬ ‫אבער שמחת תורה מתיר געווען‪.‬‬ ‫השגות אין תורה‪ ,‬קומט דער יו”ט השגה פון די לוחות ראשונות‪.‬‬ ‫אויב מען וועט פרעגן א פשוט'ן‬ ‫אבער‪ ,‬זאגט דער הייליגער‬ ‫שמחת תורה און זאגט אים‪" :‬קום‬ ‫מענטש‪ ,‬וואס איז בכלל נישט‬ ‫לאמיר זיך פרייען מיט די תורה‪ ,‬חתם סופר‪ ,‬יום כיפור ווייסן מיר‬ ‫קיין בעל השגה אין עבודת השם‪,‬‬ ‫דער טאג איז ספעציעל פאר דיר!" דאך וואס די משנה זאגט אין‬ ‫וועלכע טעג אין יאר ביסטו באמת‬ ‫דער טאג איז געווידמעט פאר מסכת תענית (פ"ד‪ ,‬מ"ח) "לא היו ימים‬ ‫בשמחה מיט רוחניות‪ ,‬מיט תורה‬ ‫פ‪+‬רדס ה‪+‬תור‪+‬ה‬ ‫‪12‬‬ ‫הרע‪ .‬שטעלט זיך די שאלה‪ :‬וואס‬ ‫לערנען‪ ,‬אדער פאר דעם וואס‬ ‫טובים לישראל כחמשה עשר באב‬ ‫איז דער פשט אז ביי די לוחות‬ ‫איז נעבעך נישט אויפגעשטאנען‬ ‫וכיום הכפורים"‪ .‬זאגט אויף דעם‬ ‫שניות איז עס יא נתקיים געווארן?‬ ‫פארטאגס – קומט שמחת תורה‬ ‫די הייליגע גמרא אז יום כיפור איז‬ ‫חז"ל זאגן אונז אז די לוחות‬ ‫און זאגט‪ :‬מ'געבט אונז נאכאמאל‬ ‫צוויי זאכן‪ :‬א יום מחילת עוונות‬ ‫שניות זענען געגעבן געווארן‬ ‫די תורה! און דוקא פאר דיר‪ ,‬וואס‬ ‫און דער יום שניתנה בו תורה‪ ,‬ווייל‬ ‫'בהסתר'‪ .‬דער אייבערשטער‬ ‫דו האסט נישט געלערנט פלייסיג‬ ‫מ'האט אונז דעמאלטס געגעבן די‬ ‫האט עס געגעבן פאר משה רבינו‬ ‫א גאנץ יאר‪ ,‬פאר דיר איז במיוחד‬ ‫לוחות שניות‪.‬‬ ‫יום כיפור‪ ,‬משה רבינו האט עס‬ ‫שמחת תורה‪ ,‬ווייל שמחת תורה‬ ‫זאגט דער הייליגער חתם סופר‪,‬‬ ‫אראפגעברענגט פאר כלל ישראל‬ ‫איז ספעציעל פאר די לוחות שניות‬ ‫אז היות יום כיפור פאסט מען‪,‬‬ ‫ממחרת יום הכיפורים‪ ,‬און היות‬ ‫און פאר די בעלי תשובה‪.‬‬ ‫קענען מיר זיך נישט אינגאנצן‬ ‫עס איז געווען באופן צנוע ובסתר‪,‬‬ ‫דער הייליגער חתם סופר‬ ‫פרייען מיט די לוחות שניות‪.‬‬ ‫האט קיין עין הרע נישט געקענט‬ ‫איז מאריך אין די דרושים מיט‬ ‫דעריבער קומט שמחת תורה‪,‬‬ ‫שולט זיין‪.‬‬ ‫הפלא ופלא'דיגע מהלכים‪ ,‬ועוד‬ ‫ווען מיר פאסטן שוין נישט‪ ,‬און‬ ‫חזון למועד‪ .‬מיר וועלן אצינד‬ ‫דעמאלטס פרייען מיר זיך אויף‬ ‫די שלעכט אויג פון די גויים‬ ‫מורא'דיגע‬ ‫אראפברענגען‬ ‫די לוחות שניות וואס מיר האבן‬ ‫וואס האלטן נישט ביים‬ ‫רעיונות‪ ,‬הייליגע רעיונות פונעם‬ ‫באקומען יום כיפור‪.‬‬ ‫'הארעווען'‬ ‫הייליגן 'שפת אמת' זי"ע‪ ,‬וואס‬ ‫די לוחות שניות וואס זענען‬ ‫פרעגט דער הייליגער 'קדושת‬ ‫גייט אויפ'ן זעלבן וועג פונעם‬ ‫געגעבן געווארן ספעציעל פאר‬ ‫לוי' זי"ע (דרוש לשבועות)‪ :‬ווער האט‬ ‫חתם סופר‪ ,‬אז שמיני עצרת און‬ ‫בעלי תשובה‪ ,‬די לוחות שניות‬ ‫געגעבן די עין הרע? פון וועם איז‬ ‫שמחת תורה פרייט מען זיך מיט‬ ‫וואס זענען געגעבן געווארן‬ ‫עס געקומען?‬ ‫די לוחות שניות‪ ,‬מיט די תורה‬ ‫צוזאמען מיט דעם וואס דער‬ ‫וואס איז געגעבן געווארן פאר די‬ ‫רבוש”ע האט געזאגט "ויאמר‬ ‫זאגט דער הייליגער קדושת‬ ‫בעלי תשובה‪ .‬מיר וועלן זען ממש‬ ‫ה' סלחתי כדברך"‪ .‬ווען מ'גייט‬ ‫לוי אז עס איז געקומען פון די‬ ‫דברים נשגבים וואס דער הייליגער‬ ‫אריין דאווענען אין בית המדרש‬ ‫אומות העולם‪ ,‬פון די גויים‪ .‬די‬ ‫שפת אמת איז אונז מגלה‪ ,‬און מיר‬ ‫דעם הייליגן טאג יום הקדוש‪,‬‬ ‫סיבה פארוואס זיי האבן געגעבן‬ ‫וועלן שעפן פון דעם א געוואלד‬ ‫פאנגט מען ָאן מיט "אשרי" און‬ ‫א שלעכט אויג איז ווייל דער‬ ‫מיט התחזקות צו לערנען די תורה‬ ‫מיט דעם פסוק "ויאמר ה' סלחתי‬ ‫אייבערשטער האט זיי געבעטן‬ ‫בהתמדה‪ ,‬זיך מדבק צו זיין און זיך‬ ‫כדברך"‪ .‬אין דעם טאג האט דער‬ ‫זיי זאלן מקבל זיין די תורה‪ ,‬אבער‬ ‫פרייען מיט די תורה הקדושה‪ ,‬און‬ ‫אייבערשטער געגעבן פאר משה‬ ‫זיי האבן נישט געוואלט‪ .‬און ווען‬ ‫זוכה זיין צו "ואתם הדבקים בה'‬ ‫רבינו די לוחות שניות‪ ,‬און אין דעם‬ ‫די אידן האבן יא מקבל געווען די‬ ‫אלקיכם חיים כלכם היום"‪.‬‬ ‫טאג האט דער רבוש”ע געזאגט‪:‬‬ ‫תורה‪ ,‬האבן זיי געהאט א שלעכט‬ ‫אויג‪.‬‬ ‫איך געב נאכאמאל די לוחות‪ ,‬איך‬ ‫די הסתר ביים געבן די לוחות‬ ‫ביאור הדברים‪ :‬די גויים האבן‬ ‫געב נאכאמאל די תורה פאר בעלי‬ ‫שניות‬ ‫תשובה‪.‬‬ ‫געהאלטן אז קיינער וועט נישט‬ ‫קענען מקבל זיין די תורה‪ .‬מצד‬ ‫מיר וועלן אנפאנגען מיט די‬ ‫אבער אזוי ווי יום כיפור איז‬ ‫אחד האבן זיי געוואוסט אז די‬ ‫ווערטער פונעם הייליגן שפת אמת‬ ‫א פאסט‪-‬טאג און ס'איז דא די‬ ‫תורה הקדושה איז דער גרעסטער‬ ‫פון שנת תרל"ט‪ .‬מיר וועלן מאכן‬ ‫'חמשה עינויים'‪ ,‬קומט שמחת‬ ‫אוצר און די בעסטע געשעפט‬ ‫ַאן הקדמה מיט ַא ּפ ָאר שאלות‪ ,‬און‬ ‫תורה און שמיני עצרת‪ ,‬און‬ ‫וואס א מענטש קען מאכן‪ ,‬ווי דער‬ ‫נאכדעם וועלן מיר זען די ווערטער‬ ‫דעמאלטס פרייט מען זיך מיט די‬ ‫פסוק זאגט "כי לקח טוב נתתי לכם‬ ‫פונעם שפת אמת‪.‬‬ ‫תורה וואס איז געגעבן געווארן‬ ‫תורתי אל תעזבו"‪ .‬דער רבוש”ע‬ ‫מיר ווייסן דאך אז די לוחות‬ ‫פאר אונז בעלי תשובה‪ .‬פאר‬ ‫זאגט אז די תורה הקדושה איז די‬ ‫ראשונות האבן מיר פארלוירן‬ ‫דעם וואס האט נישט געלערנט‬ ‫בעסטע מציאה‪ ,‬און די גויים האבן‬ ‫שבעה עשר בתמוז‪ .‬עס שטייט‬ ‫פלייסיג א גאנץ יאר‪ ,‬פאר דעם‬ ‫דאס געוואוסט‪.‬‬ ‫אין חז"ל אז די לוחות ראשונות‬ ‫וואס האט נישט געענדיגט זיין‬ ‫פארוואס האבן זיי עס‬ ‫זענען געגעבן געווארן ּ‬ ‫'בפומבי'‪,‬‬ ‫מסכתא‪ ,‬פאר דעם וואס האט‬ ‫דעמאלטס נישט מקבל געווען?‬ ‫דעריבער האט שולט געווען ַאן עין‬ ‫נעבעך געשמועסט אינמיטן‬ ‫‪13‬‬ ‫פ‪+‬רדס ה‪+‬תור‪+‬ה‬ ‫הייליגן שפת אמת‪.‬‬ ‫ונשמע'‪.‬‬ ‫דער תירוץ איז ווייל זיי זענען‬ ‫יסוד א'‪ :‬שמחת תורה גייען מיר‬ ‫ווי מיר טרעפן אין די גמרא‬ ‫נישט געווען גרייט צו באצאלן‬ ‫זיך פרייען אויף די לוחות שניות‪ ,‬די‬ ‫(שבת פ"ח) וועגן דעם צדוקי וואס‬ ‫דערפאר ‪ -‬זיי האבן נישט געהאלטן‬ ‫לוחות שניות פאר בעלי תשובה‪.‬‬ ‫האט געטראפן רבא לערנען מיט‬ ‫ביים הארעווען‪ .‬זיי האבן געפרעגט‬ ‫די לוחות שניות זענען געגעבן‬ ‫אזעלכע תענוגים ביז עס האט‬ ‫"מה כתיב בה?"‪ ,‬און ווען דער‬ ‫געווארן בסתר אום יום כיפור‪ ,‬דעם‬ ‫געגאסן בלוט פון זיינע פינגער‪,‬‬ ‫רבוש”ע האט געזאגט אז מ'מוז‬ ‫יום הקדוש‪ ,‬און עס ווערט אונז‬ ‫האט ער געזאגט‪" :‬עמא פזיזא‪,‬‬ ‫זיך ָא ּפזאגן פון תאוות המדומות‬ ‫געגעבן יעדעס יאר פון ניי‪ .‬צוליב‬ ‫עדיין בפזיזותייכו קיימיתו‪,‬‬ ‫און תאוות מאוסות‪ ,‬האבן זיי זיך‬ ‫דעם וואס עס איז בסתר‪ ,‬איז קיין‬ ‫דקדמיתו פומייכו לאודנייכו" –‬ ‫איינגערעדט אז עס איז נישטא‬ ‫עין הרע נישט שולט‪ .‬נאכדעם‬ ‫איר האלט נאך אלץ אן די זעלבע‬ ‫קיין כוחות זיך מתגבר צו זיין‪ ,‬און‬ ‫וועלן מיר זען דעם צווייטן יסוד‪:‬‬ ‫שטארקייט פון 'נעשה ונשמע'‬ ‫זיי האבן געזאגט אז זיי קענען‬ ‫אז מען גייט יא פרעגן די גויים אויף‬ ‫וואו איר האט מקדים געווען דאס‬ ‫נישט‪.‬‬ ‫די לוחות שניות צי זיי ווילן עס‬ ‫מויל צו די אויערן‪ .‬דער צדוקי איז‬ ‫פון איין זייט האבן זיי מורא'דיג‬ ‫מקבל זיין‪ ,‬און די גויים ענטפערן‬ ‫פשוט אויסגעגאנגען פאר קנאה‪.‬‬ ‫געוואלט די תורה ווייל עס איז די‬ ‫אז זיי ווילן נישט‪ .‬און מיר גייען זען‬ ‫זאגט דער הייליגער קדושת לוי‪ :‬די‬ ‫בעסטע זאך – "פקודי ה' ישרים‬ ‫ווי מען פרעגט די גויים יעדעס יאר‪.‬‬ ‫דאזיגע קנאה האט געגעבן ַאן עין‬ ‫משמחי לב"‪" ,‬שש אנכי על אמרתך‬ ‫הרע פאר די לוחות ראשונות‪.‬‬ ‫כמוצא שלל רב" – און די וואס‬ ‫די צוויי בחינות פון מתן תורה‬ ‫זענען מקבל די תורה זענען בני‬ ‫בכל שנה ושנה‬ ‫האט מען געפרעגט די אומות‬ ‫מלכים‪ .‬אבער פון די אנדערע זייט‬ ‫העולם ביי די לוחות שניות?‬ ‫זענען די גויים נישט געווען גרייט‬ ‫זאגט דער הייליגער שפת אמת‬ ‫שנת תרל"ט‪" :‬והנה חכמים קבעו‬ ‫שטעלט זיך די שאלה‪ :‬ביי די‬ ‫צו הארעווען קעגן זייער יצר הרע‪.‬‬ ‫בשמיני עצרת שמחת תורה‪ ,‬ונראה‬ ‫לוחות שניות‪ ,‬אז מ'גייט יעצט‬ ‫זיי האבן געהאלטן אז פונקט ווי די‬ ‫שהוא רמז ללוחות אחרונות"‪.‬‬ ‫געבן א פרישע מתן תורה‪ ,‬וואלט‬ ‫בני ישמעאל און בני אדום קענען‬ ‫עס שטייט‪" :‬הראשונה שהיתה‬ ‫מען לכאורה יעצט אויך געדארפט‬ ‫עס נישט מקבל זיין‪ ,‬אזוי וועט עס‬ ‫בקולות" – די ערשטע לוחות וואס‬ ‫ארומגיין צו די אומות העולם און‬ ‫קיין שום אומה אויף דער וועלט‬ ‫זענען געגעבן געווארן מיט קולות‪,‬‬ ‫זיי נאכאמאל פרעגן "מה כתיב‬ ‫נישט מקבל זיין‪.‬‬ ‫"שלטה בהן עין" – האט אן עין‬ ‫בה"? אויב דער פשט איז אז ס'איז‬ ‫פלוצלינג! הערן זיי א 'נעשה‬ ‫הרע שולט געווען אויף זיי‪" ,‬ואין‬ ‫שוין נישטא קיין לוחות ראשונות‬ ‫ונשמע'‪ ...‬זיי הערן אזעלכע‬ ‫לך יפה מן הצניעות"‪ .‬ממילא‪ ,‬זאגט‬ ‫ווייל די אידן האבן געזינדיגט‬ ‫גערוישן אין די וועלט אז זיי האבן‬ ‫ער‪ ,‬האט דער רבוש”ע געגעבן די‬ ‫און מ'דארף יעצט האבן צווייטע‬ ‫געמיינט ס'קומט א ַמ ּבוּל‪ .‬זענען‬ ‫לוחות יום כיפור בצנעה‪.‬‬ ‫לוחות‪ ,‬וואלט מען דאך לכאורה‬ ‫זיי אלע צוגעלאפן צו בלעם הרשע‬ ‫זאגט ער ווייטער‪" :‬וביום כיפור‬ ‫געדארפט איבערפרעגן די אומות‬ ‫און געפרעגט‪" :‬דער אויבערשטער‬ ‫נתרצה הבורא יתברך לבני ישראל‬ ‫העולם אויב זיי ווילן עס יעצט יא?!‬ ‫ברענגט נאכאמאל א מבול אויף‬ ‫והוריד משה רבינו עליו השלום‬ ‫בפשטות איז דער תירוץ אויף‬ ‫דער וועלט?" האט בלעם הרשע‬ ‫לוחות אחרונות"‪ .‬דאס טייטש‪,‬‬ ‫דעם‪ ,‬אז וויבאלד די גויים האבן‬ ‫געזאגט‪" :‬ניין! 'ה' למבול ישב'‪,‬‬ ‫דער רבוש”ע איז נתרצה געווארן‬ ‫גורם געווען אז אין די לוחות‬ ‫אבער 'ה' עוז לעמו יתן ה' יברך את‬ ‫און האט מקבל געווען די תשובה‬ ‫ראשונית זאלן אריינגיין ַאן עין‬ ‫עמו בשלום'‪ .‬דער אייבערשטער‬ ‫פון די אידישע קינדער‪" ,‬ויאמר ה'‬ ‫הרע‪ ,‬איז מען יעצט נישט מחויב זיי‬ ‫געבט די תורה פאר די אידישע‬ ‫סלחתי כדברך"‪ ,‬דאס איז געשען‬ ‫צו גיין פרעגן "מה כתיב בה"‪ .‬קומט‬ ‫קינדער‪ ,‬דאס איז דער קול וואס‬ ‫יום כיפור‪ .‬זאגט ער‪" :‬ב' אלו ענינים‬ ‫אבער דער הייליגער שפת אמת‬ ‫איר הערט"‪.‬‬ ‫נעשה בכל שנה"‪ .‬די צוויי ענינים‬ ‫און אונז מגלה‪ ,‬אז מען פרעגט יא‬ ‫דעמאלטס האבן די גויים אזוי‬ ‫געשעען יעדעס יאר‪ .‬וואס טייטש‬ ‫די אומות העולם "מה כתיב בה"‪,‬‬ ‫שטארק מקנא געווען די אידן‪ .‬זיי‬ ‫דאס? יעדעס יאר קומט פאר א‬ ‫נאר די אומות העולם זאגן ווייטער‬ ‫ָ‬ ‫האבן מקנא געווען אז אידישע‬ ‫מתן תורה שבועות‪ ,‬און יעדעס יאר‬ ‫אז זיי ווילן עס נישט‪.‬‬ ‫קינדער האבן זוכה געווען צו אזא‬ ‫קומט פאר א מתן תורה יום כיפור‪.‬‬ ‫קודם לאמיר זען די יסודות‬ ‫לעכטיגע תורה‪ ,‬און אז זיי האבן‬ ‫לאמיר זען‪.‬‬ ‫אינעווייניג אין די ווערטער פונעם‬ ‫געהאט די כח צו זאגן 'נעשה‬ ‫פ‪+‬רדס ה‪+‬תור‪+‬ה‬ ‫‪14‬‬ ‫גייסטו נישט אריין צו די סנהדרין?‬ ‫בהסתר‪ ,‬עס איז באהאלטן‪ .‬מיר‬ ‫"בשבועות מתן תורה הוא‬ ‫פארוואס גייסטו נישט זאגן אז דו‬ ‫ווילן נישט אז עס זאל שולט זיין אן‬ ‫רמז למדרגה ראשונה צדיקים‬ ‫ווילסט זיך מגייר זיין? דו ווילסט‬ ‫עין הרע פון די אומות‪.‬‬ ‫גמורים"‪ .‬יעדעס יאר האבן מיר‬ ‫אנהייבן לערנען? דו ווילסט‬ ‫מתן תורה שבועות‪ ,‬וואס דאס‬ ‫אנהייבן דאווענען? דו זעסט דאך‬ ‫סוכות און די ‪ 70‬פרים‪ :‬דער‬ ‫איז פאר צדיקים גמורים‪ .‬צוליב‬ ‫אז די גאנצע שפע א גאנץ יאר‬ ‫חילוק צווישן אידן און גויים‬ ‫דעם‪ ,‬שבועות‪ ,‬ווען מען דארף‬ ‫ביי די אומות העולם איבער דער‬ ‫עולה זיין צו די 'עשרת הדברות'‪,‬‬ ‫אבער ווי מיר האבן שוין‬ ‫גאנצער וועלט קומט דאך דוקא‬ ‫געשמועסט‪ ,‬אויב דער פשט איז‬ ‫גיט מען דאס פאר א תלמיד חכם‪.‬‬ ‫נאר פונעם בית המקדש‪ ,‬עס קומט‬ ‫אז עס איז א מתן תורה‪ ,‬דארף מען‬ ‫אויך 'מפטיר דמרכבה' איז נאר‬ ‫דאך פרעגן די גויים צי זיי ווילן‬ ‫פאר א תלמיד חכם‪ .‬דער גאנצער‬ ‫דוקא נאר פון תורה ומצוות‪ .‬אויב‬ ‫מקבל זיין די תורה‪ ,‬פונקט ווי מען‬ ‫בית המדרש איז נישט עולה‬ ‫אזוי‪ ,‬גיי אריין צו די סנהדרין און‬ ‫האט זיי געפרעגט ביי די לוחות‬ ‫שבועות‪ .‬אבער ביי יום כיפור און‬ ‫זאג אז דו ווילסט זיך יעצט מתחבר‬ ‫הראשונות?‬ ‫שמיני עצרת וועט מען זען אן‬ ‫זיין צום אידישן פאלק‪ .‬אבער ניין‪,‬‬ ‫אינטערעסאנטע זאך‪.‬‬ ‫מען איז מקריב די פרים‪ ,‬זיי נעמען‬ ‫זאגט דער הייליגער שפת אמת‪:‬‬ ‫מען גייט זיי טאקע פרעגן! יו”ט‬ ‫"ואחר נדון קומט ימי תשובה‪,‬‬ ‫צו זייער שפע און זיי אנטלויפן‪.‬‬ ‫סוכות פרעגט מען אלע גויים צי זיי‬ ‫זוכין בני ישראל ללוחות אחרונות"‪.‬‬ ‫זאגט דער הייליגער שפת אמת‪:‬‬ ‫יעדעס יאר ווען די אידישע קינדער‬ ‫ווילן מקבל זיין די תורה‪ .‬ער זאגט‬ ‫"לכן יש מקודם ימי הסוכות פרי‬ ‫טוען תשובה יום כיפור‪ ,‬זאגט דער‬ ‫ווייטער‪ ,‬אז מען איז מקריב די ‪70‬‬ ‫החג‪ ,‬הכל שלא ישליט עין הרע"‪.‬‬ ‫ּ ָפ ִרים‪ ,‬ווי די גמרא זאגט אין מסכת‬ ‫רבוש”ע‪" :‬איך געב אייך די לוחות‬ ‫איך גיי יעצט יו”ט סוכות מקריב‬ ‫סוכה‪ ,‬וואס דאס איז א טובה פאר‬ ‫שניות"‪ .‬זאגט אבער דער הייליגער‬ ‫זיין די ּ ָפ ֵרי החג‪ ,‬און מען גייט זיי‬ ‫די אומות העולם און ברענגט זיי‬ ‫שפת אמת‪" :‬והם בהסתר"‪ .‬דאס אז‬ ‫נאכאמאל פרעגן צי זיי ווילן די‬ ‫אראפ א שפע‪ .‬און ווי דער מדרש‬ ‫מען גיט די לוחות שניות אום יום‬ ‫תורה‪ .‬אבער דא גייען מיר זען א‬ ‫זאגט‪ ,‬ווען זיי וואלטן געוואוסט‬ ‫כיפור שטייט אין ערגעץ נישט אפן‬ ‫נאר די גויים‬‫מורא'דיגע זאך‪ :‬נישט ָ‬ ‫וויפיל גוטס זיי באקומען דערפון‪,‬‬ ‫אין די תורה‪ .‬עס שטייט נישט אין‬ ‫זאגן אז זיי ווילן נישט די תורה‪,‬‬ ‫וואלטן זיי קיינמאל נישט חרוב‬ ‫די תורה אז מען האט געגעבן די‬ ‫נאר דא גייט מען מוכיח זיין אז זיי‬ ‫ָ‬ ‫געמאכט דעם בית המקדש;‬ ‫לוחות שניות יום כיפור‪ .‬עס איז‬ ‫האלטן נישט דערביי און זענען‬ ‫אדרבה‪ ,‬זיי וואלטן געשטעלט‬ ‫באהאלטן‪ ,‬עס איז מרומז‪ ,‬עס איז‬ ‫נישט אינטערעסירט‪ .‬ממילא וועט‬ ‫סאלדאטן וואס זאלן צוריקהאלטן‬ ‫א חשבון‪.‬‬ ‫עס זיין אויף אזא אופן‪ ,‬זאגט דער‬ ‫דאס פארברענען פונעם בית‬ ‫פון די דריי מאל פערציג טעג‬ ‫שפת אמת‪ ,‬אז זיי זאלן אפילו נישט‬ ‫המקדש‪.‬‬ ‫קומט אויס אז ביים סוף פונעם‬ ‫האבן קיין כח צו געבן אן עין הרע‪.‬‬ ‫למעשה זעען מיר דא אז יו”ט‬ ‫דריטן מאל פערציג טעג איז‬ ‫סוכות איז מען מקריב ‪ 70‬פרים‪,‬‬ ‫געווען יום כיפור‪ ,‬ווי די גמרא זאגט‬ ‫דאס טייטש‪ ,‬אינעם שפת אמת‬ ‫וואס ווערן נתמעט מדי יום ביום‬ ‫סוף תענית‪ ,‬און רש"י‪ ,‬תוספות‪ ,‬און‬ ‫שטייען דא צוויי טעמים פארוואס‬ ‫קעגן די ‪ 70‬פעלקער פון די וועלט‪,‬‬ ‫דער רשב"ם אין בבא בתרא זאגן‪,‬‬ ‫זיי זאלן נישט קענען געבן קיין עין‬ ‫און זיי באקומען דערמיט זייער‬ ‫אבער עס איז בהסתר‪" .‬לכן אין זה‬ ‫הרע‪ :‬קודם כל‪ ,‬די לוחות שניות‬ ‫שפע‪.‬‬ ‫מפורש בתורה‪ ,‬וגם היא באה על‬ ‫זענען בסתר‪ .‬שמחת תורה שטייט‬ ‫אבער לאמיר זיך דא אפשטעלן‬ ‫ידי ההסתר בימים הנוראים שהם‬ ‫נישט אין בבלי וירושלמי‪ ,‬עס איז‬ ‫און מתבונן זיין‪.‬‬ ‫ימי הדין‪ ,‬לכן נאמר על זה 'בכסה‬ ‫ווייטער בסתר‪ .‬נאך א זאך זאגט‬ ‫ליום חגנו'"‪ ,‬צוליב דעם איז עס‬ ‫אין בית המקדש איז מען מקריב‬ ‫דער שפת אמת‪ :‬מיט דעם אליין‬ ‫‪ 70‬פרים יעדעס יאר צו מכניע זיין‬ ‫באהאלטן‪.‬‬ ‫וואס אום סוכות גייען זיי און זענען‬ ‫די אומות העולם‪ ,‬און זיי באקומען‬ ‫די זעלבע זאך איז שמיני עצרת‬ ‫מבזה די תורה אוןתורה ומצוות‪,‬‬ ‫אזא מין שפע דורך די ‪ 70‬פרים‪.‬‬ ‫און שמחת תורה‪ .‬עס שטייט אויך‬ ‫זיי זענען דאס נישט מחשיב‪ ,‬וועט‬ ‫אויב אזוי‪ ,‬אז דו זעסט אז תורה‬ ‫נישט ָאפן‪ .‬דער גאנצער ענין פון‬ ‫דאס אליין אוועקנעמען דעם כח‬ ‫ומצוות און דער בית המקדש‬ ‫שמחת תורה און די שמחה וואס‬ ‫אז זיי זאלן נישט קענען געבן קיין‬ ‫זענען אזוי לעכטיג און עס איז‬ ‫מיר פרייען זיך שטייט נישט אין‬ ‫עין הרע‪.‬‬ ‫א "משוש כל הארץ"‪ ,‬פארוואס‬ ‫גאנץ בבלי וירושלמי‪ ,‬ווייל עס איז‬ ‫‪15‬‬ ‫פ‪+‬רדס ה‪+‬תור‪+‬ה‬ ‫שמיני עצרת‪ :‬א בחינה פון‬ ‫בלייבן אויף שמחת תורה – זאגט‬ ‫"עכבו עלי יום אחד"‪ :‬די‬ ‫עולם הבא און גן‪-‬עדן‬ ‫דער רבוש”ע‪ :‬איך גיי 'אלעס' געבן‬ ‫סעודה פונעם קעניג מיט זיינע‬ ‫פאר די אידישע קינדער‪.‬‬ ‫קינדער‬ ‫זאגט דער הייליגער שפת אמת‪:‬‬ ‫שמיני עצרת איז דער אכטער טאג‪.‬‬ ‫שטייט דא אין שפת אמת‬ ‫זאגט ער ווייטער‪" :‬וכל אחד‬ ‫מיר ווייסן אז די זיבן טעג סוכות‬ ‫א נייער חידוש‪ :‬אז אפילו די‬ ‫מאומות העולם שמח בחלקו"‪ .‬אלע‬ ‫זענען די ז' ימי הבנין‪ ,‬די זיבן טעג‬ ‫גשמיות'דיגע שפע וואס דער‬ ‫אומות העולם זענען שמח בחלקו‪.‬‬ ‫פון טבע‪ .‬הגם אין די זיבן טעג‬ ‫רבוש”ע וויל געבן פאר די אומות‬ ‫עס קומט יו”ט סוכות‪" ,‬שחוטפין‬ ‫זענען דא זעקס טעג פון טבע און‬ ‫העולם‪ ,‬וועט דער עיקר און דער‬ ‫לעצמו השפע היורדת לכל השנה"‪,‬‬ ‫שבת איז העכער פון טבע‪ ,‬ווערט‬ ‫'שורש השפע' יעצט גיין פאר אידן‪,‬‬ ‫כא ּפט דעם שפע‪.‬‬ ‫ער גייט און ַ‬ ‫עס אבער סוף‪-‬כל‪-‬סוף אנגערופן‬ ‫נאר באקומען די‬ ‫און די גויים וועלן ָ‬ ‫אבער וואס געשעט נאכדעם? זיי‬ ‫ז' ימי הבנין‪ .‬אבער‪ ,‬ווען עס קומט‬ ‫'תמצית'‪...‬‬ ‫גייען זיך ווייטער‪ ,‬זיי גייען אהיים‪.‬‬ ‫שמיני עצרת‪ ,‬דער אכטער טאג‪,‬‬ ‫"אבל בני ישראל‪ ,‬עיקר שמחה‬ ‫זאגט ער ווייטער‪ :‬וויבאלד‬ ‫איז דאס מרמז אויף עולם הבא‪.‬‬ ‫שלהם בתורה‪ ,‬שהיא כולל כל‬ ‫אידישע קינדער גייען נישט אהיים‬ ‫אזוי ברענגט ער אראפ פונעם‬ ‫החיים"‪ .‬די אידישע קינדער נאך‬ ‫הייליגן 'חידושי הרי"ם' זי"ע בשם‬ ‫נאר זיי בלייבן אויף‬‫מוצאי סוכות‪ָ ,‬‬ ‫יו”ט סוכות זאגן פארן רבוש”ע‪,‬‬ ‫דעם הייליגן רבי ר' בונם זי"ע‪,‬‬ ‫שמיני עצרת אין בית המקדש‪,‬‬ ‫"מיר גייען נישט אהיים‪ ,‬מיר בלייבן‬ ‫אז דאס איז א בחינה פון "מצוות‬ ‫דאס איז ממש שמחת תורה‪ .‬ער‬ ‫דא אינעם בית המקדש פאר נאך א‬ ‫בטלות לעתיד לבוא"‪.‬‬ ‫זאגט אז שמחת תורה האט צוויי‬ ‫טאג"‪ .‬און דאס איז דער סוד פונעם‬ ‫דאס טייטשט‪ :‬פסח איז דא‬ ‫טייטשן‪ .‬שמחת תורה קען מיינען‬ ‫מדרש "עכבו עלי יום אחד"‪ .‬דער‬ ‫אכילת מצה‪ ,‬ד' כוסות‪ ,‬די הגדה‬ ‫אז מיר פרייען זיך מיט די תורה‪,‬‬ ‫רבוש”ע זאגט‪" ,‬איך וויל נאך דא‬ ‫און דער הייליגער סדר מיט אלע‬ ‫און שמחת תורה מיינט אויך אז די‬ ‫זיין איין טאג"‪.‬‬ ‫מצוות‪ .‬שבועות איז דא די שתי‬ ‫תורה פרייט זיך מיט אונז‪.‬‬ ‫ווידער די גויים‪ ,‬ווען סוכות‬ ‫הלחם און די הייליגע קרבנות‬ ‫כידוע שטייט אין 'בית הלוי'‬ ‫ענדיגט זיך גייען זיי אהיים‪ ,‬זיי‬ ‫וואס מען מקריב‪ ,‬ווי אויך די מצוה‬ ‫ועוד אויפ'ן לשון "שישו ושמחו‬ ‫זענען נישט אינטערעסירט צו‬ ‫פון סעודת יו”ט פון "ועצרת תהיה‬ ‫בלייבן נאך א טאג‪ .‬זיי הערן נישט‬ ‫בשמחת התורה" – וואס באדייט‬ ‫לאזן מיר‬ ‫לכם"‪ .‬ראש השנה ּב ָ‬ ‫דאס וואס דער רבוש”ע בעט "עכבו‬ ‫דער לשון "בשמחת התורה"?‬ ‫פאסטן מיר‪ ,‬מיר‬ ‫שופר‪ .‬יום כיפור ַ‬ ‫עלי יום אחד"‪ ,‬זיי זענען נישט‬ ‫דאווענען די חמש תפילות און‬ ‫עס איז משמע ווי די תורה אליין‬ ‫אינטערעסירט‪ .‬אבער אידישע‬ ‫עס זענען דא די 'חמשה עינויים'‪.‬‬ ‫פרייט זיך מיט עמיצן‪ .‬דער תירוץ‬ ‫קינדער זאגן‪" ,‬מיר בלייבן דא פאר‬ ‫סוכות איז דא די הייליגע סוכה און‬ ‫איז‪ ,‬אז מיר פרייען זיך מיט די‬ ‫נאך א טאג"‪ .‬און וואס גייט זיין אין‬ ‫די ד' מינים‪ .‬אבער ווען עס קומט‬ ‫תורה‪ ,‬און מיר פרייען זיך אויך‬ ‫יענעם טאג? מען גייט זיך פרייען‬ ‫שמיני עצרת‪ ,‬איז נישטא קיין‬ ‫"בשמחת התורה"‪ ,‬מיט דעם וואס‬ ‫מיט דער תורה הקדושה‪.‬‬ ‫נאר די מצוה‬ ‫שום מצוה מיוחדת‪ָ ,‬‬ ‫די תורה פרייט זיך מיט די אידישע‬ ‫זאגט דער הייליגער שפת‬ ‫פון שמחה‪ ,‬וואס די גמרא דרש'נט‬ ‫קינדער‪ .‬איבער וואס פרייט זיך די‬ ‫אמת ווייטער‪" :‬כעין זה מתקיים‬ ‫ארויס פון "והיית אך שמח"‪ .‬דער‬ ‫תורה? איבער דעם וואס מיר האבן‬ ‫עתה בחג"‪ ,‬יעדע יו”ט סוכות‬ ‫ווארט "אך" קומט ממעט זיין‪ ,‬צו‬ ‫ָ‬ ‫געזאגט "נעשה ונשמע"‪.‬‬ ‫פאסירט "שיש קצת התקרבות‬ ‫ווייזן אז מען טוט נישט קיין שום‬ ‫לעיני אומות"‪ .‬די אומות העולם‬ ‫זאגט ווייטער דער הייליגער‬ ‫נאר מען‬ ‫אנדערע מצוה מיוחדת‪ָ ,‬‬ ‫האבן א געוויסע התקרבות‪ ,‬זיי‬ ‫איז פשוט בשמחה‪.‬‬ ‫שפת אמת‪" :‬שהתורה שמחה‬ ‫באקומען שפע דורך די ‪ 70‬פרים‪.‬‬ ‫במה שנתברר כי בני ישראל‬ ‫זאגט דער הייליגער שפת אמת‪:‬‬ ‫"אבל כשרואה כביכול הבורא‬ ‫דאס איז מרמז אויף לעתיד לבוא‪,‬‬ ‫נאמנים ונבחרים להשם יתברך"‪.‬‬ ‫יתברך שאין בהם ממש‪ ,‬מחזיר‬ ‫ווען מצוות וועלן זיין ְ ּב ֵטלוּת‪ ,‬א‬ ‫די תורה פרייט זיך אז אידישע‬ ‫הכל לבני ישראל"‪ .‬נאכדעם וואס‬ ‫בחינה פון עולם הבא‪ .‬עס איז אזוי‬ ‫קינדער זענען נאמן און נבחר צום‬ ‫דער רבוש”ע זעט אז סוכות געבט‬ ‫ווי אין גן עדן‪ ,‬וואו מען איז נישט‬ ‫אייבערשטן‪ ,‬און זיי זענען גרייט‬ ‫מען זיי טאקע זייער שפע‪ ,‬אבער‬ ‫מקיים די מצוות בפועל אזוי ווי‬ ‫מקיים צו זיין די תורה מיט ַאן‬ ‫זיי זענען נישט אינטערעסירט –‬ ‫דא בעולם הזה‪ .‬עס איז א בחינה‬ ‫אמת'ן "נעשה ונשמע"‪.‬‬ ‫זיי גייען זיך אהיים און ווילן נישט‬ ‫פ‪+‬רדס ה‪+‬תור‪+‬ה‬ ‫‪16‬‬ ‫מה שרוצה"‪ .‬יעדער קען נעמען‪,‬‬ ‫יעצט פארשטייט מען פארוואס‬ ‫פון 'גן‪-‬עדן'‪ .‬אוודאי זענען דארט‬ ‫אבער די גויים גייען זיך אוועק‪ .‬די‬ ‫מען פרייט זיך אזוי שטארק שמחת‬ ‫דא אלע מצוות‪ ,‬אבער אויף ַאן‬ ‫אידישע קינדער אבער "נמשכים‬ ‫תורה‪ ,‬נאך מער ווי שבועות‪ .‬דער‬ ‫אנדערע‪ ,‬פיל העכערע בחינה‪.‬‬ ‫אחריו יתברך בלבד‪ ,‬כמו שכתוב‬ ‫תירוץ איז‪ ,‬ווייל ביי שבועות האט‬ ‫זאגט דער שפת אמת‪ :‬דאס איז‬ ‫נגילה ונשמחה בך" – "בך" איז‬ ‫נאך געקענט שולט זיין ַאן עין הרע‬ ‫שמיני עצרת‪.‬‬ ‫די ראשי תיבות פון די כ"ב אתוון‬ ‫פון די אומות העולם‪ ,‬אבער ביי די‬ ‫מיר אלע ווייסן אז אין עולם‬ ‫דאורייתא‪.‬‬ ‫לוחות שניות‪ ,‬וואס זענען געגעבן‬ ‫הבא האבן די גויים נישט קיין‬ ‫געווארן פאר די בעלי תשובה‪ ,‬און‬ ‫שייכות‪" ,‬אין מגע נכרי כלל"‪ .‬אין‬ ‫סיכום‪ :‬התחזקות להבא דורך‬ ‫דארט קענען זיי שוין נישט שולט‬ ‫עולם הבא האט די סטרא אחרא‬ ‫די כוח פון תשובה‬ ‫זיין‪.‬‬ ‫נישט קיין שום אחיזה‪ ,‬ווי מיר‬ ‫אין אזא הייליגן טאג זענען אונז‬ ‫דערפאר פרייט זיך יעדער‬‫ַ‬ ‫און‬ ‫זאגן "כי תעביר ממשלת זדון מן‬ ‫דער חתם סופר און דער שפת אמת‬ ‫איינער‪ .‬אפילו דער וואס האט‬ ‫הארץ"‪ .‬מיר ווייסן אז אלע גויים‬ ‫מגלה‪ ,‬אז אזוי ווי מתן תורה פון‬ ‫נישט געהאט די זכיה צו לערנען‬ ‫און די גאנצע סטרא אחרא וועלן‬ ‫שבועות חזר'ט זיך איבער יעדע‬ ‫פלייסיג א גאנץ יאר אדער נישט‬ ‫דעמאלטס בטל ווערן‪ ,‬אזוי ווי מיר‬ ‫יאר‪ ,‬אזוי אויך די לוחות שניות‬ ‫פארטאגס‪,‬‬ ‫אויפגעשטאנען‬ ‫זאגן אין עלינו לשבח‪" :‬והאלילים‬ ‫וואס זענען געגעבן געווארן פאר‬ ‫וויבאלד מען טאנצט יעצט שמחת‬ ‫כרות יכרתון‪ ,‬לתקן עולם במלכות‬ ‫די בעלי תשובה יום כיפור‪ ,‬חזר'ן‬ ‫תורה מיט די לוחות שניות וואס‬ ‫שקי"‪ .‬דעמאלטס וועט זיין "כעשן‬ ‫זיך איבער יעדע יאר‪ .‬און יעצט‬ ‫זענען פאר בעלי תשובה‪ ,‬קען‬ ‫תכלה"‪ ,‬אלעס וועט אינגאנצן‬ ‫שמיני עצרת‪ ,‬שמחת תורה‪ ,‬פרייט‬ ‫יעדער איינער זיך מיטכאפן‪.‬‬ ‫פארברענט ווערן‪ .‬דאס פאסירט‬ ‫מען זיך אויף די לוחות שניות וואס‬ ‫מיר וועלן צולייגן נאך א לשון‬ ‫שמיני עצרת‪.‬‬ ‫זענען געגעבן געווארן פאר 'אונז'‬ ‫פונעם שפת אמת (פון שנת תר"מ)‪:‬‬ ‫בעלי תשובה‪.‬‬ ‫"ולכן אחר הסוכות שמחת תורה‪,‬‬ ‫די שמחה פון די לוחות שניות‬ ‫דארפן זיך מחזק זיין און נישט‬ ‫כמו שכתוב נגילה ונשמחה בך"‪.‬‬ ‫אן קיין עין הרע‬ ‫קוקן אויפ'ן עבר – אז מיר זענען‬ ‫זאגט דער שפת אמת דער ביאור‬ ‫נישט געווען אזעלכע מתמידים‬ ‫הדברים‪" :‬שכל האומות לוקחים‬ ‫פרעגט דער הייליגער שפת‬ ‫אדער נישט געלערנט אזוי פלייסיג‬ ‫כל אחד שר שלו חלקו" – אלע‬ ‫אמת‪ :‬מיט וואס זענען מיר דאס‬ ‫נאר מיר זאלן קוקן אויף ווייטער‪,‬‬ ‫– ָ‬ ‫נעמען זייער ְשֹכַ ר פון סוכות‪,‬‬ ‫זוכה?‬ ‫אויפ'ן עתיד‪ .‬ווייל די לוחות שניות‬ ‫אבער אנשטאט צו בלייבן אין בית‬ ‫דורך דעם וואס מיר האבן‬ ‫זענען געגעבן געווארן פאר בעלי‬ ‫המקדש‪ ,‬זאגט דער שפת אמת‪:‬‬ ‫מקבל געווען די לוחות שניות יום‬ ‫תשובה‪ ,‬אונז מגלה צו זיין אז דער‬ ‫"והולך לו"‪ ,‬ער גייט זיך אוועק‪.‬‬ ‫כיפור‪ .‬דורך דעם וואס סוכות האט‬ ‫רבוש”ע זאגט‪" :‬יעדער איינער קען‬ ‫אבער די אידישע קינדער זאגן‪:‬‬ ‫מען געגעבן די שפע פאר די גויים‬ ‫תשובה טון און יעדער קען זיך‬ ‫רבוש”ע‪" ,‬אין אני חפץ טוב ממך"‪.‬‬ ‫מיט די ‪ 70‬פרים און מען האט זיי‬ ‫מיטכאפן!"‬ ‫מיר זאגן "נגילה ונשמחה בך" –‬ ‫געבעטן צו בלייבן‪ ,‬אבער זיי זענען‬ ‫בעזרת השם וועלן מיר זיך‬ ‫מיר ווילן בלייבן שמיני עצרת‪ ,‬ווען‬ ‫נאר מיר‬ ‫אוועקגעגאנגען און ָ‬ ‫פרייען מיט די תורה‪" ,‬שישו‬ ‫דער רבוש”ע גיט אונז א ּפריוואטע‬ ‫זענען געבליבן אויף שמיני עצרת‬ ‫ושמחו בשמחת התורה"‪ ,‬און מיר‬ ‫איינלאדונג מיר זאלן בלייבן דארט‬ ‫– דורך דעם זענען מיר זוכה צו‬ ‫וועלן זוכה זיין צו "לא ימושו מפיך‬ ‫און מקבל זיין די תורה‪.‬‬ ‫אזא מין שמחת תורה פון א בחינה‬ ‫ומפי זרעך ומפי זרע זרעך אמר‬ ‫זאגט דער הייליגער שפת אמת‪:‬‬ ‫פון עולם הבא‪ .‬ער זאגט "ואין מגע‬ ‫ה' מעתה ועד עולם"‪ .‬א לעכטיגע‬ ‫"הביאני המלך חדריו הוא בסוכות‪,‬‬ ‫נכרי כלל"‪ ,‬די גויים קענען שוין דא‬ ‫יאר!‬ ‫קוויטל און א לעכטיג ָ‬ ‫שניתן להם רשות ליטול כל אחד‬ ‫נישט געבן קיין עין הרע‪.‬‬ ‫‪17‬‬ ‫פ‪+‬רדס ה‪+‬תור‪+‬ה‬ ‫הקפות‬ ‫די 'אור נפלא' ביי די הייליגע הקפות • יעדער קען זיך‬ ‫אנכאפן אין דעם הויכן אור‬ ‫תשובה‪" :‬פון וואס ביסטו נתפעל‬ ‫ראשונים און אחרונים; עס איז‬ ‫יעדער טאנצט!‬ ‫געווארן דאס מערסטע?" וועט זיין‬ ‫א מנהג פון כלל ישראל‪ ,‬אבער‬ ‫תירוץ מסתמא זיין‪ :‬שמחת תורה‬ ‫אין בבלי און ירושלמי ווערט עס‬ ‫שמחת תורה קומען אלע אין‬ ‫איז א זאך וואס באנעמט א מענטש‬ ‫נישט דערמאנט‪ .‬און ווי מיר האבן‬ ‫בית המדרש – אנשים‪ ,‬נשים וטף‬ ‫מורא'דיג‪.‬‬ ‫געזאגט‪ ,‬אפילו אין זוהר הקדוש‪,‬‬ ‫– יעדער האלט מיט די גרויסע‬ ‫וואו עס ווערן אסאך דערמאנט די‬ ‫שמחה‪ .‬ביי שמחת בית השואבה‬ ‫דאס הייסט‪ ,‬פון אלע שבתים און‬ ‫סודות התורה‪ ,‬ווערט עס אויך נאר‬ ‫שטייט "חסידים ואנשי מעשה‬ ‫ימים טובים א גאנץ יאר‪ ,‬אויב מען‬ ‫דערמאנט איין מאל און מורא'דיג‬ ‫היו מרקדים לפניהם"‪ ,‬און ווי דער‬ ‫וועט פרעגן דעם בעל תשובה‪" :‬פון‬ ‫בקיצור‪.‬‬ ‫הייליגער רמב"ם פסק'נט ביים‬ ‫וואס ביסטו נתרגש געווארן דאס‬ ‫נאר די‬‫סוף פון הלכות לולב‪ ,‬האבן ָ‬ ‫מערסטע? וואו האסטו געשפירט‬ ‫"טעמא בעי"‪ ,‬לאמיר אביסל‬ ‫חשוב'ע מענטשן און די תלמידי‬ ‫די מערסטע דערהויבנקייט‪ ,‬די‬ ‫מרחיב זיין דעם ענין‪.‬‬ ‫חכמים געקענט טאנצן‪.‬‬ ‫מערסטע פרייליכקייט און די‬ ‫אויב מען וועט פרעגן א‬ ‫מערסטע ליכטיגקייט אין בית‬ ‫אבער ווען עס קומט צו שמחת‬ ‫מענטש‪ :‬וועלכער טאג אין יאר איז‬ ‫המדרש?" – מען רעדט דא פון א‬ ‫תורה‪ ,‬טאנצט יעדער איינער‪ .‬דער‬ ‫דיין פרייליכסטער טאג וואס דו‬ ‫בעל תשובה וואס איז נאך ווייט‬ ‫תלמיד חכם‪ ,‬דער רב‪ ,‬דער כולל‬ ‫ביסט 'שמח במצוות'? ווען איז דער‬ ‫ווייט פון "קרבת אלקים לי טוב" –‬ ‫יונגערמאן‪ ,‬דער מגיד שיעור‪,‬‬ ‫טאג‪ ,‬דער איין מאל אין יאר‪ ,‬וואס‬ ‫וועט ער זאגן‪" :‬שמחת תורה"‪.‬‬ ‫דער גבאי‪ ,‬דער ראש הקהל‪ ,‬דער‬ ‫דו שפירסט א דערהויבנקייט און‬ ‫בעל הבית‪ ,‬דער שוסטער און דער‬ ‫אויב אזוי‪ ,‬וואלט אזא גרויסער‬ ‫א לעכטיגקייט? ווען איז דא איין‬ ‫שניידער – אלע טאנצן שמחת‬ ‫טאג געדארפט זיין מרומז‪ ,‬עס‬ ‫טאג אין יאר וואס דו ביסט באמת‬ ‫תורה‪ .‬עס איז דא אזא געוואלדיגע‬ ‫וואלטן געדארפט שטיין גאנצע‬ ‫באמת בשמחה און דו ביסט באמת‬ ‫אור און אזא מורא'דיגע‬ ‫בלעטער אין חז"ל וועגן די‬ ‫פרייליך? יעדער איינער וועט‬ ‫ליכטיגקייט‪ ,‬די שמחה איז אזוי‬ ‫גרויסקייט פון דעם יום שמחה‪.‬‬ ‫אויסרעכענען א יו”ט‪ ,‬און נאכדעם‬ ‫גרויס אז יעדער איינער פרייט זיך‪.‬‬ ‫מיר טרעפן ביי שמחת בית‬ ‫וועט מען צוקומען צו צוויי טעג‬ ‫השואבה‪ ,‬אז די עצם שמחה זיך‬ ‫אין יאר‪ :‬פורים און שמחת תורה‪.‬‬ ‫פארוואס ווערט שמחת תורה‬ ‫צו פרייען ביי שמחת בית השואבה‬ ‫דאס זענען די צוויי טעג וואס דער‬ ‫נישט דערמאנט אין בבלי‬ ‫איז לויט טייל ראשונים א מצוה פון‬ ‫עולם איז ממש באמת בשמחה‬ ‫וירושלמי?‬ ‫'שמחת יו”ט'‪ .‬אזוי איז די שיטה‬ ‫און מען פרייט זיך‪" ,‬שישו ושמחו‬ ‫פונעם רמב"ם‪.‬‬ ‫בשמחת התורה"‪.‬‬ ‫אויב אזוי שטעלט זיך א קשיא‪:‬‬ ‫רש"י האלט אז די שמחה איז‬ ‫לאמיר נעמען א בעל תשובה‬ ‫פארוואס טרעפן מיר נישט אין‬ ‫געווען אויפ'ן קרבן תמיד‪ ,‬און ווי‬ ‫וואס מען האלט אינמיטן מקרב‬ ‫גאנץ בבלי און ירושלמי אז עס זאל‬ ‫עס איז מבואר אין די ראשונים‬ ‫זיין צו אידישקייט‪ ,‬און מען‬ ‫שטיין וועגן דעם גרויסן הייליגן‬ ‫נאר‬‫און אחרונים אז עס איז ָ‬ ‫וועט אים אריינברענגען אין בית‬ ‫טאג שמחת תורה‪ ,‬אז מען פרייט‬ ‫געווען א 'הכנה' פאר א מצוה‪ .‬און‬ ‫המדרש אויף שבת‪ ,‬נאכדעם אויף‬ ‫זיך דעמאלטס מיט די תורה?‬ ‫פונדעסטוועגן האבן חז"ל מאריך‬ ‫א יו”ט – אויף פסח‪ ,‬שבועות און‬ ‫ווי מיר וועלן זען ווייטער‪,‬‬ ‫געווען א גאנצן פרק‪ ,‬בלעטער‬ ‫סוכות – און דערנאך וועט מען‬ ‫ווערט עס דערמאנט איין מאל‬ ‫גמרא איבער וואס עס האט זיך‬ ‫אים אריינברענגען שמחת תורה‪.‬‬ ‫אין זוהר הקדוש‪ ,‬און בעיקר‬ ‫אפגעטון דארטן ביי די שמחת‬ ‫אויב מען וועט פרעגן דעם בעל‬ ‫ווערט עס דערמאנט אין די‬ ‫פ‪+‬רדס ה‪+‬תור‪+‬ה‬ ‫‪18‬‬ ‫שכן אדער זיין ידיד‪ ,‬באמערקט‬ ‫האט מען געפרעגט די שאלה)‪ .‬האט דער‬ ‫בית השואבה‪ ,‬וואס איז נישט‬ ‫פרייטאג צונאכטס אז 'פניו‬ ‫הייליגער סטוטשינער רב געזאגט‬ ‫געווען קיין מצוה בפני עצמה‪,‬‬ ‫צהובות'‪ ,‬ער איז עפעס מער‬ ‫אז מען זאל עס לאזן‪ ,‬די עיקר‬ ‫נאר א שמחה פון ַאן 'הכנה' פאר די‬ ‫ָ‬ ‫פרייליך‪ .‬פרעגט ער אים‪" :‬עפעס‬ ‫קפידא זאל נישט אריינקומען אין‬ ‫'שאיבת המים'‪.‬‬ ‫פאר?" פרעגט ער אים צוריק‪:‬‬ ‫גייט ָ‬ ‫בית המדרש‪ ,‬און ער האט מסביר‬ ‫פונדעסטוועגן האבן חז"ל‬ ‫"פארוואס פרעגסטו?" ענטפערט‬ ‫געווען אז פון די לעכטיגע הקפות‬ ‫אזוי מאריך געווען‪ ,‬און די שמחה‬ ‫ער‪" :‬איך זע דו ביסט עפעס‬ ‫שעפן די נשים צדקניות חיות פאר‬ ‫איז געווען אזוי גרויס אז אין‬ ‫מער גוטמוטיג דעם פרייטאג‬ ‫א גאנץ יאר‪.‬‬ ‫בית המקדש האט מען געבויט‬ ‫צונאכטס”‪ .‬זאגט ער אים‪" :‬אז דו‬ ‫אויב אזוי שטעלט זיך דא א‬ ‫ספעציעלע פלעצער פאר די‬ ‫האסט געפרעגט וועל איך דיר‬ ‫מורא'דיגע קשיא‪ :‬אז די הייליגע‬ ‫פרויען‪ ,‬און די גמרא גייט אריין‬ ‫זאגן‪ :‬ב"ה‪ ,‬עס איז געווען א גוטע‬ ‫הקפות זענען אזוי גרויס און עס‬ ‫אין דעם ווי אזוי מען האט לכאורה‬ ‫וואך אין די געשעפטן‪ .‬נו‪ ,‬לאמיר‬ ‫איז אזא ליכטיגקייט‪ ,‬אז אפילו די‬ ‫געמעגט בויען‪ .‬אבער עכ"פ‪ ,‬אין‬ ‫נישט רעדן‪ ,‬עס איז שבת קודש‪,‬‬ ‫נשים צדקניות וואס זענען פטור‬ ‫חז"ל ווערט ארומגערעדט די‬ ‫דער אייבערשטער זאל ווייטער‬ ‫פון תלמוד תורה קומען אין בית‬ ‫גאנצע מצב פון די שמחה דארט‪,‬‬ ‫העלפן”‪.‬‬ ‫המדרש און קוקן צו צו די הקפות‪,‬‬ ‫כאטש יענע שמחה איז נישט‬ ‫די אנדערע וואך קומט ער אריין‬ ‫און דאס גיט זיי חיות פאר א גאנץ‬ ‫נאר‬ ‫געווען קיין מצוה בפני עצמה ָ‬ ‫אין בית המדרש ליל שישי‪ ,‬און‬ ‫יאר כדי זיי זאלן קענען מחנך זיין‬ ‫א הכנה פאר א מצוה‪.‬‬ ‫נאכ'ן ענדיגן לערנען‪ ,‬פלוצלינג‬ ‫די קינדער און שטיין עומד על‬ ‫אבער דא ביי שמחת תורה‪,‬‬ ‫גייט זיין חבר צו צו אים און‬ ‫המשמר אז די מענער זאלן קענען‬ ‫וואס עס איז א מצוה זיך צו פרייען‬ ‫פאר מיט‬ ‫זאגט אים‪" :‬וואס גייט ָ‬ ‫זיצן און לערנען אין בית המדרש‬ ‫מיט די תורה און עס איז א מנהג‬ ‫דיר?" גיט ער א זאג‪" :‬פארוואס‬ ‫– אויב אזוי וואלט דאך אזא זאך‬ ‫ביי אידישע קינדער‪ ,‬אפילו מיר‬ ‫פרעגסטו?" ענטפערט ער‪" :‬דו‬ ‫געדארפט שטיין אין חז"ל?!‬ ‫האבן נישט קיין בית המקדש‪,‬‬ ‫ווייסט שוין‪ ,‬דיין פנים איז עפעס‬ ‫און ביי שמחת תורה טאנצן נישט‬ ‫אזוי פרייליך‪ ,‬עס איז עפעס‬ ‫דער ביאור פונעם הייליגן‬ ‫נאר‬‫נאר די חסידים ואנשי מעשה ָ‬ ‫ָ‬ ‫לעכטיג”‪ .‬פלוצלינג קומט צו א‬ ‫'בעל התניא' זי"ע‪ :‬דער ענין‬ ‫קינד און קייט – אלעס טאנצט‬ ‫צווייטער און זאגט אים‪" :‬יאנקל‪,‬‬ ‫פון שמחה‬ ‫ביי שמחת תורה – איז הלא דבר‬ ‫וואס איז דיין פנים אזוי לעכטיג?"‬ ‫קומט צו גיין דער הייליגער‬ ‫הוא‪ ,‬פארוואס ווערט עס נישט‬ ‫און פלוצלינג קומט משה אויך‬ ‫'בעל התניא' זי"ע‪ ,‬און איז אונז‬ ‫דערמאנט אין חז"ל?‬ ‫פאר?‬ ‫צו און זאגט‪" :‬וואס גייט ָ‬ ‫מגלה סודות נפלאים‪ .‬כדי צו‬ ‫יאנקל'ס פנים איז עפעס לעכטיג‪,‬‬ ‫פארשטיין די ווערטער פונעם בעל‬ ‫מען שעפט חיות פאר א גאנץ‬ ‫וואס טוט זיך?" זאגט ער‪" :‬הערט‬ ‫התניא‪ ,‬וועלן מיר קודם מסביר‬ ‫יאר‬ ‫מיר אויס חברים‪ ,‬אז איר האט‬ ‫זיין עטליכע משלים‪ ,‬כדי מיר זאלן‬ ‫אין ספר 'משמי' דרבי תנחום'‬ ‫געפרעגט וועל איך ענק זאגן‪ .‬איך‬ ‫קענען אריינגיין אביסל אין ַאן‬ ‫ווערן אראפגעברענגט די מנהגים‬ ‫זע אז עס איז אזוי דערקענטיג‪...‬‬ ‫'אפס קצהו'‪ ,‬צו דערשפירן וואס‬ ‫פונעם ַאלטן סטוטשינער רב זי"ע‪.‬‬ ‫ב"ה איך האב געקויפט א נייע הויז‪,‬‬ ‫דער הייליגער בעל התניא וויל‬ ‫ער ברענגט דארט אז ביי די הקפות‬ ‫און איך האב נאך באקומען א גוטע‬ ‫אונז דא מגלה זיין‪.‬‬ ‫איז געווען ַאן עבודה וואס מיר‬ ‫פרייז”‪.‬‬ ‫לאמיר נעמען א מענטש א גאנץ‬ ‫קענען זיך נישט מצייר און משער‬ ‫לאמיר זיך דא אפשטעלן און‬ ‫יאר וואס געפינט זיך אין א מצב פון‬ ‫זיין‪ ,‬וואס האט זיך אפגעטון ביים‬ ‫זען וואס דא טוט זיך‪ .‬וואס איז דער‬ ‫שמחה‪ :‬לדוגמה‪ ,‬ער האט געהאט‬ ‫הייליגן סטוטשינער‪.‬‬ ‫חילוק צווישן פאריגע וואך און די‬ ‫א גוטע וואך אין ביזנעס‪ ,‬איז ער‬ ‫ער דערציילט דארט אז מען איז‬ ‫וואך?‬ ‫מורא'דיג פרייליך‪ .‬ער קומט אריין‬ ‫געקומען זאגן פארן סטוטשינער‬ ‫פאריגע וואך איז געווען א‬ ‫אין בית המדרש‪ ,‬אבער כמעט‬ ‫רב אז די פרויען אויבן ביי די‬ ‫קליינע שמחה‪ ,‬האט עס כמעט‬ ‫קיינער דערקענט עס נישט אויף‬ ‫גאלעריע האבן אויפגעהויבן די‬ ‫קיינער נישט דערקענט‪ .‬די וואך‪,‬‬ ‫אים‪.‬‬ ‫פירהאנג (כמובן אז עס‬ ‫ַ‬ ‫מחיצות‪ ,‬דעם‬ ‫וויבאלד ער האט געקויפט א הויז‬ ‫דער מענטש וואס דאווענט‬ ‫נאר‬‫איז נישט געווען קיין שאלה על פי הלכה‪ָ ,‬‬ ‫פאר א גוטן פרייז‪ ,‬איז זיין שמחה‬ ‫נעבן אים אין בית המדרש‪ ,‬זיין‬ ‫כידוע לפי חומרות רבותינו הק' אין דעם ענין‪,‬‬ ‫‪19‬‬ ‫פ‪+‬רדס ה‪+‬תור‪+‬ה‬ ‫די שמחה ביי א חתונה‪ :‬ווען‬ ‫האט מען געוואוסט אז עפעס אן‬ ‫געווארן גרעסער‪ .‬און וויבאלד זיין‬ ‫דער גוף קען נישט סובל זיין‬ ‫אויסטערלישע שמחה גייט דא‬ ‫שמחה איז געווארן גרעסער‪ ,‬האט‬ ‫דעם אור‬ ‫פאר‪.‬‬ ‫עס אנגעהויבן ארויסצושיינען אזוי‬ ‫ווי אזוי ווערט דאס אנגערופן‬ ‫שטארק אז יעדער ארום אים קען‬ ‫אבער דאס איז נאך נישט דער‬ ‫אין דער וועלט פון שמחה?‬ ‫עס שוין זען‪.‬‬ ‫שפיץ פון שמחה‪.‬‬ ‫אבער די שמחה איז נאך אלץ א‬ ‫דער תירוץ איז‪ ,‬אז די‬ ‫לאמיר יעצט גיין צו דער צייט‬ ‫נארמאלע שמחה‪ .‬וואס מיינט דאס‬ ‫פרייליכקייט פאנגט שוין ָאן‬ ‫ווען ער מאכט חתונה זיין ערשטע‬ ‫א נארמאלע שמחה? דער מענטש‬ ‫ארויסצוגיין פון די כלים‪.‬‬ ‫קינד‪ .‬לאמיר אריינקומען און זען‬ ‫האט זיך נישט עפעס ספעציעל‬ ‫וואס עס טוט זיך ָא ּפ ביי דער סעודת‬ ‫וואס מיינט דאס אז די‬ ‫געטוישט‪ ,‬מ'זעט נישט קיין‬ ‫החתונה‪ .‬זיינע חברים קומען אריין‪,‬‬ ‫פרייליכקייט גייט ארויס פון די‬ ‫באזונדערע שינויים ביי אים‪ ,‬און‬ ‫און פלוצלינג דערקענען זיי נישט‬ ‫כלים?‬ ‫מ'זעט נישט קיין אינטערעסאנטע‬ ‫דעם יאנקל‪ .‬דער יאנקל‪ ,‬וואס איז‬ ‫כל זמן ער האט געהאט א‬ ‫זאכן ביי אים‪ .‬אלעס פארט‬ ‫נארמאל שטיל און איינגעצוימט‪,‬‬ ‫גוטע וואך אין ביזנעס‪ ,‬איז די‬ ‫ווייטער‪ ,‬עולם כמנהגו נוהג‪ ,‬מ'זעט‬ ‫ווארט‬‫און מ'הערט נישט קיין הויך ָ‬ ‫פרייליכקייט נאך געווען אזוי אז‬ ‫בלויז א געוויסע לעכטיגקייט אויף‬ ‫פון אים — פלוצלינג גייט ער פון‬ ‫זיין גוף האט עס געקענט סובל‬ ‫זיין פנים‪ .‬לאמיר גיין ווייטער‪.‬‬ ‫איין טיש צום צווייטן‪ ,‬ער גיסט ָאן‬ ‫זיין‪ַ .‬א ּפ ָאר וואכן שפעטער‪ ,‬ווען‬ ‫א ּפ ָאר וואכן שפעטער קומט ער‬ ‫'לחיים' פאר יעדעם‪ ,‬ער וואונטשט‬ ‫ער האט געקויפט א נייע הויז און‬ ‫אריין אינדערפרי אין בית המדרש‪,‬‬ ‫ָאן ברכות‪ ,‬ער איז ממש ארויס פון‬ ‫די שמחה איז שוין געווען גאר‬ ‫און מ'זעט ממש אז ער קען זיך‬ ‫די כלים‪ .‬דאס איז דער פזמון וואס‬ ‫גרויס‪ ,‬האט דער גוף עס שוין‬ ‫נישט קיין עצה געבן מיט זיך אליין‪.‬‬ ‫יעדער זאגט‪.‬‬ ‫נישט געקענט אזוי גוט סובל זיין‪,‬‬ ‫עטליכע חברים גייען צו צו אים‬ ‫לאמיר פארשטיין וואס עס‬ ‫און די שמחה האט אנגעהויבן‬ ‫ביי די קאווע און פרעגן‪" :‬יאנקל‪,‬‬ ‫מיינען די ווערטער אז יאנקל איז‬ ‫ארויסצושפראצן פיל מער‪.‬‬ ‫וואס גייט פאר? איך זע ממש דו‬ ‫פרייליך און איז "ארויס פון די‬ ‫אבער ווען ער האט שוין געטון‬ ‫טאנצט אונטער”‪ .‬ענטפערט ער‪:‬‬ ‫כלים"‪.‬‬ ‫"וואס הייסט? איך האב געטון א‬ ‫א שידוך‪ ,‬וויבאלד די שמחה איז‬ ‫דער ביאור הדברים איז‪ ,‬ווי מיר‬ ‫"אה‪ ,‬מזל טוב!" דער‬ ‫שידוך!"‪ָ ...‬‬ ‫אזוי גרויס‪ ,‬האט דער גוף עס‬ ‫האבן פריער געשמועסט‪ :‬ביז די‬ ‫עולם קומט צו און יעדער ווינטשט‬ ‫שוין נישט געקענט דערהייבן;‬ ‫שמחה איז געווען א קליינע שמחה‪,‬‬ ‫אים מזל טוב‪.‬‬ ‫ער האט שוין נישט געוואקט‬ ‫האט דער גוף עס נאך געקענט‬ ‫געהעריג‪ ,‬און מ'האט געזען עפעס‬ ‫פון וואו האט דער עולם בכלל‬ ‫סובל זיין‪ .‬אבער ווען ער מאכט‬ ‫געוואוסט צוצוגיין צו יאנקל און‬ ‫אינטערעסאנט ביי אים‪ .‬די שמחה‬ ‫חתונה זיין ערשטע קינד‪ ,‬האט‬ ‫פאר?‬ ‫פרעגן וואס עס גייט ָ‬ ‫האט שוין ארויסגעשפראצט פון די‬ ‫דער גוף בכלל נישט קיין פלאץ‬ ‫דער תירוץ איז‪ ,‬ווייל ער איז‬ ‫כלים ווייל דער גוף האט שוין נישט‬ ‫פאר אזא גרויסע שמחה‪ .‬דער‬ ‫יעצט אריינגעקומען אין בית‬ ‫געהאט קיין כח סובל צו זיין אזא‬ ‫גוף איז נישט געמאכט געווארן‬ ‫המדרש מיט אזא שמחה אז ער‬ ‫דערפאר‪ ,‬בפרט ביי א מענטש ווי‬ ‫מאס שמחה‪.‬‬ ‫געוואקט אנדערש‪ ...‬ער איז‬ ‫ָ‬ ‫האט‬ ‫יאנקל‪ ,‬וואס זיין נאטור איז צו זיין‬ ‫דער גוף איז דאך 'עפר'‪ ,‬ער קען‬ ‫נישט געווען ביי זיך‪ ...‬און מ'האט‬ ‫ַאן איינגעצוימטער מענטש‪.‬‬ ‫נישט דערהייבן אזא מין 'אור'‪.‬‬ ‫פאר‪ .‬דאס‬‫געזען אז עפעס גייט דא ָ‬ ‫וואס עס געשעט איז‪ ,‬אז‬ ‫וואס עס געשעט איז‪ ,‬אז דער אור‬ ‫טייטש אז די שמחה האט נישט‬ ‫דער גוף דערהייבט עס נישט‪,‬‬ ‫השמחה שפראצט ארויס און קען‬ ‫סתם ארויסגעשיינט‪ ,‬נאר זי האט‬ ‫און אויטאמאטיש שפראצט די‬ ‫נישט בלייבן אינעווייניג אינעם‬ ‫אנגעהויבן ארויסצושיינען אויף אן‬ ‫שמחה ארויס אזוי אז יעדער‬ ‫נאר‬‫נאר דאס‪ָ ,‬‬ ‫מענטש‪ .‬נישט ָ‬ ‫אופן אז ער איז מער נישט געווען‬ ‫איינער זעט עס‪ .‬די צווייטע זאך‬ ‫דער מענטש פאנגט ָאן צו וואקן‬ ‫דער נארמאלער יאנקל‪ .‬דער‬ ‫וואס געשעט איז‪ ,‬אז ווייל די‬ ‫אנדערש‪ ,‬ער רעדט אנדערש‪ ,‬און‬ ‫נארמאלער יאנקל וואקט גראד‪,‬‬ ‫שמחה איז אזוי גרויס‪ ,‬גייט יאנקל‬ ‫ער ווערט ַאן אנדערער מענטש‪,‬‬ ‫ער איז מער אן איינגעצוימטער‬ ‫ארויס פון די כלים‪ .‬דאס מיינט‬ ‫ווייל דער גוף קען עס נישט‬ ‫מענטש‪ ,‬אבער דא האט מען געזען‬ ‫אז ער קען נישט דערהייבן זיין‬ ‫דערהייבן‪.‬‬ ‫אז ער וואקט נישט געהעריג‪ .‬אזוי‬ ‫פ‪+‬רדס ה‪+‬תור‪+‬ה‬ ‫‪20‬‬ ‫דוד מפזז ומכרכר לפני ה''"‪.‬‬ ‫דער "כח השמחה" ‪ -‬וואו עס‬ ‫שמחה אין זיין גוף‪ ,‬וואס איז די‬ ‫דוד המלך האט אזוי געטאנצן‪,‬‬ ‫איז דא "השראת השכינה"‬ ‫כלי פאר דער שמחה‪ ,‬און זיין כלי‬ ‫אז מיכל בת שאול האט אים‬ ‫ווערט "אינטערעסאנט"‪ ...‬ער‬ ‫געפרעגט‪" :‬דו האסט געטאנצן‬ ‫דאס איז דער "כח השמחה"‪.‬‬ ‫פאנגט ָאן צו גיין פון טיש צו טיש‪,‬‬ ‫אויף אזא אופן? ס'איז דאך א בזיון‬ ‫דער כח השמחה איז ַאן 'אור‬ ‫ער וואונטשט מענטשן און ער‬ ‫פאר א מלך?!"‬ ‫רוחני'‪ .‬מ'טרעפט נישט אין דער‬ ‫רעדט פיל מער‪ .‬פלוצלינג ווערט‬ ‫האט דוד המלך געענטפערט‪:‬‬ ‫גוי'אישער וועלט קיין שום סרך‬ ‫דער איינגעצוימטער מענטש א‬ ‫"דאס איז נישט קיין בזיון‪ ,‬איך האב‬ ‫נאר דא‬ ‫שמחה‪ .‬ביי די גויים איז ָ‬ ‫ברייטער מענטש וואס נעמט אויף‬ ‫געטאנצן פארן אייבערשטן!!!"‬ ‫הוללות‪ ,‬אבער שמחה איז ביי זיי‬ ‫יעדן איינעם‪.‬‬ ‫נישט פארהאן‪ .‬שמחה טרעפט מען‬ ‫לכאורה דארף מען פארשטיין‪,‬‬ ‫נאר‪ ...‬דאס איז‬ ‫אבער ווארטס ָ‬ ‫'נאר' ביי אידישע קינדער‪ .‬ס'איז‬ ‫ָ‬ ‫פאר? וואס איז דער‬ ‫וואס גייט דא ָ‬ ‫אלץ נאך גארנישט קעגן דעם‬ ‫אפשר דא ביי די גויים געוויסע‬ ‫ביאור אז דוד המלך האט געטאנצן‬ ‫ווען דער חתן איז אריינגעקומען‬ ‫ניצוצות אדער פונקען פון שמחה‪,‬‬ ‫אויף אן אופן וואס האט אויסגעזען‬ ‫און יאנקל האט אנגעהויבן טאנצן‬ ‫נאר פאר א פשוט'ע‬ ‫אבער דאס איז ָ‬ ‫ווי א בזיון?‬ ‫מיט אים‪ .‬דעמאלטס‪ ,‬ווען יאנקל‬ ‫סעקונדע‪ ,‬און מ'קען עס ניטאמאל‬ ‫נאר ווי מיר האבן מסביר‬ ‫ָ‬ ‫האט אנגעהויבן טאנצן מיט דעם‬ ‫אנרופן שמחה‪.‬‬ ‫געווען‪ ,‬שמחה איז אזא רוחני'דיגע‬ ‫חתן‪ ,‬זענען אלע זיינע חברים‬ ‫שמחה איז א רוחניות'דיגע‬ ‫אור‪ ,‬אז אפילו ביי דוד המלך – לויט‬ ‫געשטאנען אין א זייט און האבן‬ ‫נאר ביי אידן‪,‬‬‫זאך וואס מ'טרעפט ָ‬ ‫זיין גרויסער מדריגה‪ ,‬וואס עס איז‬ ‫נישט געוואוסט וואס דא איז‬ ‫נאר דא וואו עס‬ ‫ווייל שמחה איז ָ‬ ‫א זכיה פאר אונז בלויז ארויסצוזאגן‬ ‫געשען‪ ,‬זיי זענען אלע געשטאנען‬ ‫איז דא השראת השכינה‪ ,‬אזוי ווי‬ ‫דעם נאמען "דוד המלך" – מאכט‬ ‫געשטוינט‪ .‬יאנקל‪ַ ,‬אן איידעלער‪,‬‬ ‫עס שטייט אין פסוק‪" :‬עז וחדוה‬ ‫דאס אז די שמחה זאל זיין העכער‬ ‫פארמאכטער און איינגעצוימטער‬ ‫נאר דא ביים‬ ‫במקומו"‪ .‬שמחה איז ָ‬ ‫פון די כלים‪.‬‬ ‫מענטש‪ ,‬טאנצט מיט'ן חתן מיט‬ ‫אייבערשטן‪ .‬אין פסוק שטייט‪:‬‬ ‫"שמחו בה' וגילו צדיקים והרנינו‬ ‫אזא התלהבות וואס זיי האבן נאך‬ ‫דער סוד פון די הקפות‪:‬‬ ‫קיינמאל נישט געזען‪ .‬און וואס‬ ‫נאר‬‫כל ישרי לב"‪ .‬שמחה איז ָ‬ ‫העכער פון 'אותיות' און 'כלים'‬ ‫דא ביים אייבערשטן‪ .‬ביי תורה‬ ‫זאגן די חברים? "יאנקעלע איז אזוי‬ ‫ומצוות שטייט‪" :‬פקודי ה' ישרים‬ ‫פרייליך‪ ,‬ער איז ממש ארויס פון‬ ‫אצינד‪ ,‬לאמיר צוריקגיין צום‬ ‫משמחי לב"‪ .‬שמחה טרעפט זיך‬ ‫זיינע כלים”‪...‬‬ ‫ענין פון די הקפות שמחת תורה‪.‬‬ ‫דער הייליגער בעל התניא‬ ‫נישט ביי די גויים‪ ,‬און זיכער נישט‬ ‫דא איז ווייטער דער זעלבער‬ ‫זאגט‪ ,‬אז ביי שמחת בית השואבה‬ ‫ביי עבירות‪.‬‬ ‫הסבר וואס מיר האבן פריער‬ ‫איז געווען אזא 'אור' וואס חז"ל‬ ‫ממילא פארשטייט מען דעם‬ ‫געזאגט‪ .‬דער פשט איז‪ ,‬אז ווען ער‬ ‫זאגן אויף דעם‪" :‬מי שלא ראה‬ ‫גוף‪ ,‬אז היות דער גוף קומט פון‬ ‫טאנצט מיט זיין חתן‪ ,‬זיין ערשטע‬ ‫שמחת בית השואבה לא ראה‬ ‫'עפר'‪ ,‬און עפר איז מורא'דיג נוטה‬ ‫קינד וואס ער מאכט חתונה‪,‬‬ ‫שמחה מימיו"‪ .‬אבער דאך טרעפן‬ ‫צו עצבות און מרה שחורה חס‬ ‫געפינט ער זיך אין אזא מצב פון‬ ‫נאר "חסידים ואנשי מעשה‬ ‫מיר אז ָ‬ ‫ושלום‪ ,‬איז דאס א מורא'דיגע‬ ‫שמחה אז די שמחה‪ ,‬ערשטנס‪,‬‬ ‫היו מרקדין לפניהם" – בלויז‬ ‫סתירה צו שמחה‪ .‬דערפאר‪ ,‬יעדעס‬ ‫שפראצט ארויס אזוי אז יעדער‬ ‫גרויסע לייט האבן געקענט טאנצן‪.‬‬ ‫מאל ווען א מענטש ווערט פרייליך‪,‬‬ ‫קען עס זען‪ .‬צווייטנס‪ ,‬קען דער גוף‬ ‫דער רמב"ם זאגט אין הלכות‬ ‫קען דער גוף עס נישט דערהייבן‪.‬‬ ‫עס נישט דערהייבן‪ ,‬און דעריבער‬ ‫לולב (פ"ח‪ ,‬הי"ד)‪" :‬ולא היו עושין‬ ‫לאמיר גיין ווייטער‪ .‬דער‬ ‫פאנגט יאנקל אן צו טאנצן‪ .‬ער איז‬ ‫אותו עמי הארץ וכל מי שירצה‪,‬‬ ‫הייליגער רמב"ם ברענגט אראפ‬ ‫נטראל' און ער איז‬ ‫ָ‬ ‫'קא‬ ‫נישט אין ָ‬ ‫אלא גדולי חכמי ישראל וראשי‬ ‫אין הלכות לולב (פ"ח‪ ,‬הט"ו)‪ .‬בזה‬ ‫בכלל נישט קיין בעל הבית אויף‬ ‫הישיבות והסנהדרין והחסידים‬ ‫הלשון‪" :‬וכן דוד מלך ישראל אמר‬ ‫זיך אליין‪ .‬זיין 'גוף'‪ ,‬זיין 'כלי'‪ ,‬ווייסט‬ ‫והזקנים ואנשי מעשה‪ ,‬הם שהיו‬ ‫'ונקלותי עוד מזאת והייתי שפל‬ ‫בכלל נישט ווי אזוי צו האנדלען‬ ‫מרקדין ומספקין ומנגנין ומשמחין‬ ‫בעיני'"‪ ,‬און דער רמב"ם פירט‬ ‫אזא זאך‪ ,‬און ממילא טאנצט ער‬ ‫במקדש בימי חג הסוכות"‪ .‬אבער‪,‬‬ ‫אויס‪" :‬ואין הגדולה והכבוד אלא‬ ‫אויף ַאן אופן וואס איז בכלל נישט‬ ‫זאגט דער הייליגער רמב"ם‪" ,‬כל‬ ‫לשמוח לפני ה'‪ ,‬שנאמר 'והמלך‬ ‫לויט זיין נאטור‪.‬‬ ‫‪21‬‬ ‫פ‪+‬רדס ה‪+‬תור‪+‬ה‬ ‫ליקוטי תורה זענען דא פייערדיגע‬ ‫זאגט דער הייליגער בעל התניא‪,‬‬‫העם‪ ,‬האנשים והנשים‪ ,‬כולם באים‬ ‫מאמרים אויף שמיני עצרת און‬ ‫יעצט פארשטיי איך פארוואס‬ ‫לראות ולשמוע"‪ .‬דאס הייסט אז‬ ‫שמחת תורה וואס מיר האבן נישט‬ ‫דאס ווערט נישט דערמאנט אין‬ ‫דער גאנצער עולם האט נישט‬ ‫קיין השגה אין זיי‪ .‬אבער וואס מיר‬ ‫חז"ל‪ .‬ווען די הייליגע חז"ל האבן‬ ‫געטאנצן‪ ,‬נאר זיי זענען געקומען‬ ‫דארפן ארויסנעמען בדרך עבודה‬ ‫געשריבן דעם תלמוד בבלי און‬ ‫קוקן און צוהערן‪.‬‬ ‫איז‪ ,‬אז ווען עס קומט שמחת תורה‬ ‫ירושלמי‪ ,‬האבן זיי דאס געשריבן‬ ‫זאגט דער הייליגער בעל‬ ‫און "לב יודע מרת נפשו"‪ ,‬דער מוח‬ ‫מיט 'אותיות'‪ ,‬און אין די אותיות‬ ‫התניא‪ ,‬דאס איז געווען ביי שמחת‬ ‫פאנגט אן צו קלערן און דאס הארץ‬ ‫ליגט דער 'אור' פון די מצוה‪.‬‬ ‫בית השואבה‪ .‬אבער ביי שמחת‬ ‫פאנגט ָאן צו שפירן‪:‬‬ ‫אבער ווען עס קומט צום אור פון‬ ‫תורה ווייסן מיר אז יעדער טאנצט‪,‬‬ ‫וואס גיי איך דא טאנצן? מיט‬ ‫די הקפות‪ ,‬איז דער אור אזוי גרויס‬ ‫אפילו די קליינע קינדער‪ .‬מיר‬ ‫וואסערע העזה טאנץ איך דא?‬ ‫אז עס האט אפילו נישט געקענט‬ ‫טרעפן אין רמ"א (סי' תרס"ט) וואס‬ ‫אריינגיין אין קיין אותיות‪ .‬דערפאר‬ ‫ברענגט אראפ אז אפילו קליינע‬ ‫ווי אזוי האט אויסגעזען מיין‬ ‫טרעפן מיר כמעט גארנישט אין‬ ‫קינדער זענען עולה לתורה‪ .‬די‬ ‫לערנען א גאנץ יאר?‬ ‫חז"ל איבער דעם ענין פון הקפות‬ ‫שמחה פון שמחת תורה איז פאר‬ ‫וויפיל מאל בין איך נישט‬ ‫שמחת תורה!‬ ‫אויפגעשטאנען פארטאגס‪ ,‬און ווען‬ ‫נאר פאר די‬ ‫יעדן איינעם – נישט ָ‬ ‫לאמיר נאכזאגן לשון קדשו‪:‬‬ ‫נאר פאר יעדן מענטש‬ ‫גדולי הדור‪ָ ,‬‬ ‫יא‪ ,‬בין איך אויפגעשטאנען שפעט?‬ ‫"ענין הקפה שבשמיני עצרת שלא‬ ‫און אפילו פאר קליינע קינדער‪.‬‬ ‫וויפיל מאל האב איך געשמועסט‬ ‫נכתבו אפילו בתורה שבעל פה‪,‬‬ ‫אינמיטן לערנען?‬ ‫פרעגט דער הייליגער בעל‬ ‫ואין אלא מנהג‪ .‬מפני שהמשכה‬ ‫התניא‪ :‬וואס איז דער ביאור הענין?‬ ‫וויפיל מאל האב איך געדארפט‬ ‫זו ממקום עליון מאד‪ ,‬עד שאין‬ ‫לערנען בהתמדה און איך האב עס‬ ‫ער ענטפערט‪ ,‬אז ביי שמחת‬ ‫אתערותא דלתתא מגעת שם כל‬ ‫נישט געטוהן?‬ ‫תורה קומט אראפ דער 'אור התורה'‬ ‫כך”‪ .‬די וועלט קען דארט נישט‬ ‫כביכול אליין‪ .‬ממילא איז די שמחה‬ ‫וויפיל מאל האב איך געדארפט‬ ‫אנקומען‪ ,‬עס האט נישט קיין‬ ‫אזוי גרויס אז יעדער איינער קען‬ ‫ענדיגן א מסכתא אדער מקבל‬ ‫שייכות מיט דער וועלט‪ ,‬און עס‬ ‫זיך מיטכאפן‪ ,‬אפילו קליינע קינדער‬ ‫געווען אויף זיך צו לערנען געוויסע‬ ‫איז אפילו נישט דא קיין התלבשות‬ ‫און אפילו עמי הארצים וואס האבן‬ ‫מקצועות‪ ,‬און איך בין נאך אפילו‬ ‫אין די הייליגע אותיות – אזא‬ ‫נישט געלערנט‪ .‬און אפילו אויב דו‬ ‫נישט אנגעקומען צו א פערטל?‬ ‫גרויסער אור איז דאס‪.‬‬ ‫האסט יא געלערנט א גאנץ יאר‪,‬‬ ‫דער מענטש ווערט דערפון‬ ‫דער הייליגער בעל התניא אין‬ ‫אבער דו האסט נישט געלערנט ווי‬ ‫אינגאנצן צובראכן‪.‬‬ ‫'סידור הרב' (ד"ה הממשיך) זאגט אזא‬ ‫עס דארף צו זיין‪ ,‬קומט אראפ דער‬ ‫זאגט אונז דער הייליגער בעל‬ ‫לשון‪" :‬שמחת ההקפות‪ ,‬לפי שהיא‬‫אור פון שמחת תורה און יעדער‬ ‫התניא‪ ,‬אז דער אור פון די הקפות‬ ‫שמחה דספר תורה עצמה"‪ ,‬דאס‬ ‫איינער גייט מיט‪ .‬אפילו דו ביסט‬ ‫איז אזוי גרויס‪ ,‬פיל גרעסער פון‬ ‫מיינט אז די שמחה איז פון דער‬‫נישט פון די סנהדרין אדער פון די‬ ‫שמחת בית השואבה‪ .‬עס האט‬ ‫תורה אליין‪" ,‬גבוהה היא הרבה‬ ‫גדולי הדור‪ ,‬טאנצטו מיט‪.‬‬ ‫נישט קיין אותיות און קיין כלים‪,‬‬ ‫מבחינת שמחת בית השואבה"‪ ,‬עס‬ ‫איז פיל העכער אין מדריגה פון‬‫זאגט ווייטער דער הייליגער‬ ‫עס איז העכער פון אלעם‪ .‬אויב‬ ‫בעל התניא‪ ,‬אז היות דער אור וואס‬ ‫אזוי‪ ,‬אדרבה ואדרבה‪ ,‬יעצט איז‬ ‫שמחת בית השואבה‪" .‬וכל ישראל‬ ‫קומט אראפ ביי די הקפות פון‬ ‫ראויים לה" – יעדער איד איז ראוי‬ ‫פונקט דער פארקערטער זמן‪ .‬ווען‬ ‫שמחת תורה איז אזוי גרויס‪ ,‬האט‬ ‫דער יצר הרע קומט צום מענטש‬ ‫דערצו‪ ,‬אפילו די וואס זענען נישט‬ ‫עס נישט קיין כלי אויף דער וועלט‪.‬‬ ‫קיין גדולי הדור‪.‬‬ ‫שמחת תורה און זאגט אים‪" :‬וואס‬ ‫דערפאר ווען דער עולם טאנצט‪,‬‬ ‫האסטו מיט דעם? וואו קומסטו דא‬ ‫טאנצט מען אויף ַאן אופן וואס איז‬ ‫די עבודה פון שמחת תורה‬ ‫צו טאנצן ביי די הקפות?" זאלסטו‬ ‫נישט דער נארמאלער שטייגער‪.‬‬ ‫אים ענטפערן‪:‬‬ ‫'למעשה'‪ :‬יעדער קען זיך‬ ‫מענטשן וואס טאנצן נארמאל‬ ‫אנכאפן אין דעם הויכן אור‬ ‫"אדרבה‪ ,‬הקפות ווערט נישט‬ ‫נישט‪ ,‬טאנצן יא‪ .‬יעדער איינער‬ ‫דערמאנט אין בבלי אדער ירושלמי‬ ‫פארשטייט זיך אז די ווערטער‬ ‫טאנצט‪ ,‬ווייל דער אור השמחה איז‬ ‫ווייל עס איז העכער פון אותיות און‬ ‫אזוי גרויס אז מען גייט ארויס פון די פונעם בעל התניא דארפן א‬ ‫כלים‪ .‬ממילא‪ ,‬היות עס איז העכער‬ ‫געוואלדיגע אריכות‪ ,‬און אין‬ ‫כלים‪.‬‬ ‫פ‪+‬רדס ה‪+‬תור‪+‬ה‬ ‫‪22‬‬ ‫נאך מקצוע‪ ,‬און איך זאל יא קענען‬ ‫פארשפעטיגט אזוי פיל מאל‬ ‫פון כלים‪ ,‬איז יעצט טאקע דער זמן‬ ‫לערנען מיט א רציפות אן מפסיק‬ ‫פארטאגס‪ ,‬איז יעצט שמחת‬ ‫וואס איך קען זיך צוכאפן צו דעם‬ ‫זיין אינמיטן לערנען‪”...‬‬ ‫תורה די צייט ווען איך קען זיך‬ ‫אור!"‬ ‫אנכאפן אין דעם אור התורה‪ ,‬כדי‬ ‫דער אייבערשטער זאל העלפן‬ ‫די קומענדיגע יאר זאל איך יא‬ ‫און מ'זאגט פאר'ן יצר הרע‪:‬‬ ‫מיר זאלן קענען פראווען "שישו‬ ‫אויפשטיין פארטאגס יעדן טאג‪,‬‬ ‫"טאקע ווייל איך האב נישט‬ ‫ושמחו בשמחת התורה"‪ ,‬און‬ ‫איך זאל יא קענען ענדיגן מסכתא‬ ‫געלערנט בהתמדה א גאנץ‬ ‫אויסבעטן אלעס גוטס!‬ ‫נאך מסכתא און ענדיגן מקצוע‬ ‫יאר‪ ,‬און טאקע ווייל איך האב‬ ‫בדרכי רבותינו‬ ‫די הייליגע הקפות במחיצתם פון די הייליגע צדיקים‬ ‫אין די הקפות ווייל אזוי שטייט‬ ‫געגעבן געווארן "כעול על צוארו"‪,‬‬ ‫"כעול על צוארו"‪ :‬א מצוה איז‬ ‫אין זוהר הקדוש‪ .‬דאס איז געווען‬ ‫יאך אויף זיין האלדז‪.‬‬ ‫ווי א ָ‬ ‫א 'תכשיט'‬ ‫דער מנהג פון די הייליגע ראשונים‪,‬‬ ‫עס איז ידוע דער טייטש פונעם‬ ‫ווי עס ווערט שוין געברענגט‬ ‫די משנה זאגט אין אבות (פ"ב‪,‬‬ ‫הייליגן 'חידושי הרי"ם' זי"ע‪ ,‬פונעם‬ ‫אין 'סידור רש"י' (אות ש"ז)‪ ,‬און ביי‬ ‫מ"א) "הוי מחשב שכר מצוה"‪ ,‬דאס‬ ‫הייליגן רבי ר' בונם זי"ע און נאך‪:‬‬ ‫זיין תלמיד דער הייליגער 'מחזור‬ ‫טייטש אז א מענטש זאל זיך‬ ‫לכאורה א "עול" לייגט מען ארויף‬ ‫ויטרי' (סימן שפ"ג)‪ ,‬און אין אנדערע‬ ‫מתבונן זיין אין דעם שכר פון א‬ ‫גענאק‪ ,‬אבער "צוארו"‬ ‫ַ‬ ‫אויף די‬ ‫ראשונים ווי דער מהרי"ל (מנהגי‬ ‫מצוה‪ .‬ד‪.‬ה‪ .‬אוודאי און אוודאי‪,‬‬ ‫פארנט‪ ,‬איז‬ ‫האלדז פון ָ‬ ‫מיינט דעם ַ‬ ‫סוכות אות ל"ה)‪.‬‬ ‫ביי מתן תורה האבן מיר געזאגט‬ ‫דאך דאס לכאורה א סתירה?‬ ‫"נעשה ונשמע"‪ ,‬מיר וועלן מקיים‬ ‫דער רמ"א ברענגט אראפ‬ ‫זאגט דער הייליגער רבי ר'‬ ‫זיין אלע תרי"ג מצוות מיט אלע‬ ‫דעם מהרי"ל וואו עס ווערט שוין‬ ‫בונם‪ :‬א מצוה דארף געטון ווערן‬ ‫דרבנן'ס‪ ,‬מיט אלע גדרים וסייגים‪,‬‬ ‫געברענגט דער מנהג פון שמחת‬ ‫מיט ביידע בחינות‪ .‬פון איין זייט‬ ‫אפילו אויב מיר פארשטייען נישט‬ ‫תורה און די געוואלדיגע שמחה‬ ‫דארף מען טון א מצוה מיט א קבלת‬ ‫און אפילו אויב מיר שפירן נישט‪,‬‬ ‫ביי די הקפות‪ .‬די ראשונים האבן‬ ‫עול מלכות שמים – איך בין אן עבד‬ ‫זענען מיר דאך געטרייע עבדי ה'‪.‬‬ ‫שוין אוועקגעשטעלט נוסחאות‬ ‫ה'‪ .‬פון די אנדערע זייט דארף מען‬ ‫אזוי ווי עס איז דא די מצוה פון‬ ‫דערויף‪ ,‬און אין מחזור ויטרי‬ ‫וויסן אז א מצוה איז ווי א תכשיט‪,‬‬ ‫'קריאת שמע'‪ ,‬די מצוה פון קבלת‬ ‫שטייט אז מען זאגט "אתה הראת"‬ ‫ווי א צירונג וואס מען לייגט אויפ'ן‬ ‫עול מלכות שמים צוויי מאל א‬ ‫און מען איז מקיף די בימה‪ ,‬אזוי‬ ‫האלדז פון פארנט‪ .‬מען דארף‬ ‫ַ‬ ‫טאג – איינמאל אינדערפרי און‬ ‫ווי עס שטייט אין מהר"י טורנא‬ ‫טון די מצוה מיט א חיות‪ ,‬מיט א‬ ‫איינמאל ביינאכט – ווען מיר זאגן‬ ‫(מנהגי סוכות אות ל"ה)‪ ,‬וואס כידוע האט‬ ‫התלהבות‪ ,‬מיט א געשמאקייט און‬ ‫"שמע ישראל" זענען מיר מקבל‬ ‫דער הייליגער רמ"א געבויט אסאך‬ ‫מיט א פרייליכקייט‪.‬‬ ‫עול מלכות שמים‪ .‬און מקבל זיין‬ ‫הלכות פון זיין הייליג ספר 'דרכי‬ ‫בעזרת השם וועלן מיר דא זען‬ ‫עול מלכות שמים מיינט‪ :‬אפילו‬ ‫משה' און די עצם רמ"א אויפ'ן‬ ‫איך פארשטיי נישט און אפילו איך‬ ‫וואס עס טוט זיך אפ ביי די הקפות‪,‬‬ ‫מחבר‪.‬‬ ‫שפיר נישט‪.‬‬ ‫און דאס וועט אונז מעורר זיין און‬ ‫די כוח פון שמחה של מצוה‬ ‫אריינגעבן א געוואלדיגע חשק אז‬ ‫עס איז דא א באקאנטע רש"י‬ ‫עס זאל זיין א "עול על צוארו"‪ .‬פון‬ ‫אין מסכת ראש השנה אויף די‬ ‫צו עפענען שערי חכמה‬ ‫איין זייט גייען מיר צו צו די הקפות‬ ‫גמרא "מצוות לאו ליהנות ניתנו"‪,‬‬ ‫בעזה"י וועלן מיר יעצט זען די‬ ‫ווי ַאן עבד השם‪ ,‬מיר גייען אריין‬ ‫וואו רש"י זאגט אז די מצוות זענען‬ ‫‪23‬‬ ‫פ‪+‬רדס ה‪+‬תור‪+‬ה‬ ‫ווי אזוי די הייליגע צדיקים האבן‬ ‫פארשטייט זיך‪ ,‬אז ווען מיר‬ ‫געוואלדיגע שפע און די סגולות‬ ‫געטאנצן ביי די הקפות און זיך‬ ‫רעדן דא פון שמחה של מצוה‪ ,‬גייט‬ ‫וואס געפינען זיך ביי שמחת‬ ‫משמח געווען מיט די תורה‪.‬‬ ‫דאס אינאיינעם מיט א געוואלדיגע‬ ‫תורה‪ .‬קודם וועלן מיר מקדים זיין‬ ‫דער אריז"ל (ווי עס ווערט געברענגט‬ ‫יגיעה אין די תורה הקדושה‪ .‬דער‬ ‫בכלליות דעם ענין פון 'שמחה‬ ‫אין 'פרי עץ חיים' שער הלולב פרק ח') זאגט‬ ‫אריז"ל האט געזאגט פאר רבי‬ ‫של מצוה' און איר געוואלדיגע‬ ‫אז דער "מנהג ישראל שביום שמיני‬ ‫חיים וויטאל‪ ,‬ווען יענער האט אים‬ ‫גרויסקייט‪.‬‬ ‫עצרת עושין שמחה גדולה לפני‬ ‫געפרעגט פארוואס ער האט זוכה‬ ‫אין די הקדמה פון 'ספר חרדים'‬ ‫הספרים"‪ ,‬מ'מאכט א געוואלדיגע‬ ‫געווען צו די אלע גילויים מער פון‬‫זאגט ער אזא לשון‪" :‬גילה הרב‬ ‫שמחה‪" ,‬מקיפה שבע הקפות עם‬ ‫אנדערע גדולי עולם אין זיין דור‪:‬‬ ‫החסיד המקובל מרן רבי יצחק‬ ‫הספרים‪ ,‬וקוראין אותו שמחת‬ ‫"ווייל איך האב געהארעוועט אין‬ ‫אשכנזי"‪ ,‬דער הייליגער אר"י‬ ‫תורה"‪ .‬ער ברענגט דעם זוהר‬ ‫תורה"‪.‬‬‫הקדוש האט מגלה געווען‪" ,‬לאיש‬ ‫הקדוש (פרשת פנחס דף רנ"ו) "ונוהגין‬ ‫ווען רבי חיים וויטאל האט‬ ‫סודו"‪ ,‬צו רבי חיים ויטאל‪" ,‬שכל‬ ‫בני ישראל למעבד עמו חדוה‪,‬‬ ‫געענטפערט אז יענע האבן אויך‬ ‫מה שהשיג שנפתחו לו שערי חכמה‬ ‫ואיתקריאת את שמחת תורה"‪.‬‬ ‫געהארעוועט‪ ,‬האט דער אריז"ל‬ ‫ורוח הקודש"‪ .‬די אלע תורות וואס‬ ‫דאס טייטש אז דער אריז"ל‬ ‫געזאגט‪" :‬אמת‪ ,‬אבער איך האב‬ ‫דער אריז"ל האט משיג געווען אין‬ ‫איז מגלה אז דער זוהר הקדוש‬ ‫געהארעוועט מער פון זיי"‪ .‬ער האט‬ ‫סודות התורה‪ ,‬און רוח הקודש‬ ‫האט דאס שוין אנטפלעקט פאר‬ ‫דערציילט אז עס האבן געקענט‬ ‫וואס האבן זיך אים געעפנט‪" ,‬היה‬ ‫אונז – אז שמחת תורה טאנצט‬ ‫דורכגיין עטליכע טעג וואס ער האט‬ ‫בשכר שהיה שמח בעשיית כל‬ ‫מען און מען פריידט זיך מיט די‬ ‫נישט געגעסן און נישט געטרונקען‬ ‫מצוה שמחה גדולה לאין תכלית"‪,‬‬ ‫תורה‪ .‬אבער ווי מיר האבן שוין‬ ‫ביז ער האט משיג געווען א פשט‬ ‫ווייל ער פלעגט זיך פרייען ביים‬ ‫געלערנט‪ ,‬ווערט דאס אין בבלי‬ ‫אין א זוהר אדער אין א מאמר חז"ל‪.‬‬‫טון א מצוה מיט א שמחה גדולה‬ ‫און ירושלמי נישט דערמאנט‪ ,‬און‬ ‫דאס וועט אונז געבן א‬ ‫לאין תכלית‪.‬‬ ‫נאר‬‫אפילו אין זוהר שטייט דאס ָ‬ ‫געוואלדיגן יסוד וויאזוי צוצוגיין‬‫אין די הקדמה צו 'שער המצוות'‬ ‫בקיצור נמרץ‪ .‬ווי מיר האבן שוין‬ ‫צו שמחת תורה – אז מען דארף‬ ‫שרייבט רבי חיים וויטאל בשם‬ ‫מסביר געווען באריכות פונעם‬ ‫זיך פרייען מיט א מצוה און מיט‬ ‫זיין הייליגן רבי'ן‪" :‬וכפי גודל‬ ‫הייליגן בעל התניא‪ ,‬איז דאס צוליב‬ ‫די תורה הקדושה‪ .‬ווען א מענטש‬ ‫שמחתו באמת ובטוב לבב הפנימי‪,‬‬ ‫דעם וואס עס קומט פון אזא הויכן‬ ‫הערט אז דער אריז"ל אליין זאגט‬ ‫כך יזכה לקבל אור עליון"‪ .‬עס‬ ‫פלאץ וואס האט זיך אפילו נישט‬ ‫אז דאס איז געווען דער שליסל‬ ‫קלאר אז 'שמחה של‬ ‫ָ‬ ‫שטייט דא‬ ‫געקענט מצמצם זיין אין אותיות‪.‬‬ ‫צו זיין גאנצע גרויסקייט‪ ,‬דארף‬ ‫מצוה' ברענגט דעם מענטש צו די‬ ‫ער פשוט ארויסגיין פון די כלים‬ ‫גרעסטע מדרגות‪.‬‬ ‫ווי אזוי דער הייליגער אריז"ל‬ ‫און טאנצן פאר שמחה פארן‬ ‫דער הייליגער רבי חיים וויטאל‬ ‫האט געטאנצן פאר די ספרי‬ ‫אויספינען דעם סוד‪.‬‬‫ברענגט אין 'שערי קדושה' (פ"ב‪,‬‬ ‫תורה‬ ‫אוודאי זאל א מענטש זיך נישט‬ ‫שער ד') א מורא'דיגן יסוד איבער‬ ‫איינרעדן אז ער וועט ווערן דער‬ ‫שמחה של מצוה‪ ,‬וואס דארף אונז‬ ‫רבי חיים וויטאל זאגט ווייטער‪,‬‬ ‫געבן א געוואלדיגן חשק צו שמחת‬ ‫און ער גייט דא דערציילן וואס עס‬ ‫אריז"ל‪ ...‬אבער יעדער האט זיין‬ ‫תפקיד אויף דער וועלט‪ ,‬און מיר‬ ‫תורה‪ .‬ער שרייבט אז מען זאל‬ ‫האט זיך אפגעטון שמחת תורה‬ ‫וויסן‪ :‬אפילו אויב א מענטש איז א‬ ‫ביים הייליגן אריז"ל‪.‬‬ ‫דארפן וויסן אז יעצט שמחת תורה‪,‬‬ ‫ווען מיר וועלן זיך פרייען מיט די‬‫צדיק – און מען רעדט פון א צדיק‬ ‫מען דארף וויסן‪ ,‬אז געווענליך‬ ‫וואס דער אריז"ל און רבי חיים‬ ‫תורה‪ ,‬וועלן מיר זוכה זיין צו די‬ ‫ווען מען דערציילט סיפורי‬ ‫וויטאל מעידים אויף אים – איז דער‬ ‫אלע מדרגות‪.‬‬ ‫צדיקים‪ ,‬איז כדי דער סיפור זאל‬ ‫ערשטער 'פראביר' פונעם יצר הרע‬ ‫זיין מדויק‪ ,‬דארף מען האבן א‬ ‫די עבודה פון די הייליגע‬ ‫אים צו מאכן נישט זיין בשמחה‪.‬‬ ‫קבלה פון וועמען מען האט עס‬ ‫פארוואס? ווייל די שמחה איז דער‬ ‫צדיקים ביי די הקפות‬ ‫געהערט‪ .‬יעדער פארשטייט‬ ‫שליסל צו דינען דעם אייבערשטן‬ ‫מסתמא אז ביז מיר הערן שוין די‬ ‫מיר וועלן בעזה"י אריינגיין‬ ‫מיט חשק און צוקומען צו די‬ ‫מעשה‪ ,‬איז מעגליך אז עס פעלן‬ ‫אין דעם 'חנוני של בושם' און זען‬ ‫גרעסטע דביקות‪.‬‬ ‫פ‪+‬רדס ה‪+‬תור‪+‬ה‬ ‫‪24‬‬ ‫אלעס; ער האט געענדיגט אין‬ ‫אריז"ל האט געענדיגט טאנצן די‬ ‫געוויסע נקודות אדער פרטים‬ ‫יענעם בית המדרש און אויפן וועג‬ ‫הקפות ביי זיך אין בית המדרש‪,‬‬ ‫פונעם סיפור‪ .‬אבער דא האבן מיר‬ ‫אהיים האט ער געטראפן א דריטן‬ ‫זאלט איר נישט מיינען אז דא האבן‬ ‫א מעשה וואס דער הייליגער רבי‬ ‫בית המדרש‪ ,‬האט ער נאכאמאל‬ ‫זיך די הקפות געענדיגט‪ ...‬ניין‪,‬‬ ‫חיים וויטאל אליין שרייבט‪ ,‬און ער‬ ‫אנגעהויבן טאנצן‪.‬‬ ‫דער אריז"ל איז דורכגעגאנגען א‬ ‫זאגט אונז פונקטליך וואס דארט‬ ‫זאגט רבי חיים וויטאל‪" :‬וכן אם‬ ‫צווייטן בית המדרש וואו מען האט‬ ‫איז פארגעקומען‪ .‬עס קומט אויס‬ ‫נתאחר בבית הכנסת אחרת‪ ,‬היו‬ ‫נאך געהאלטן אינמיטן די הקפות‪,‬‬ ‫אז אזא מעשה איז ממש שוה כל‬ ‫עושין גם כן" – אזוי האט ער געטאן‬ ‫איז ער אריינגעגאנגען אהין און‬ ‫הון‪.‬‬ ‫אויך ביי א דריטע שול! מיר זעען‬ ‫ווייטער אנגעהויבן טאנצן‪.‬‬ ‫ער זאגט אזוי‪" :‬ואני ראיתי‬ ‫דא די געוואלדיגע עבודה פונעם‬ ‫"אחר כשהיה הולך לבית הכנסת‬ ‫למורי ז"ל שהיה הולך לפני‬ ‫אריז"ל‪ ,‬ווי ער האט געזונגען און‬ ‫אחרת‪ ,‬שהיו מתאחרין שם" – ווען‬ ‫הספרים" – איך האב געזען מיין‬ ‫געטאנצן מיט זיין גאנצן כח‪ ,‬און‬ ‫ער איז געגאנגען צו א צווייטע‬ ‫רבי'ן גיין פאר די ספרי תורה‪ .‬דער‬ ‫ער האט נישט פארפאסט קיין שום‬ ‫שול וואו מען האט זיך פארזוימט‬ ‫אריז"ל איז געגאנגען פארן ספר‬ ‫בית המדרש אויפן וועג אהיים‪.‬‬ ‫מיט לענגערע הקפות‪" ,‬והיו‬ ‫תורה פונקט ווי א חתן לקראת‬ ‫קיינער פון די תלמידים האט אים‬ ‫עושין הקפות והם הספרים‪ ,‬היה‬ ‫כלה‪ ,‬אזוי ווי עס שטייט פון רש"י‬ ‫נישט געקענט אפהאלטן‪ .‬מען‬ ‫חוזר וסובב עמהם" – פלעגט ער‬ ‫הקדוש (שם) און אינעם 'מחזור‬ ‫וואלט געקענט מיינען אז מען וועט‬ ‫איבערחזרן און ארומגיין מיט זיי‪.‬‬ ‫ויטרי'‪ ,‬אז ווען מען עפנט דעם‬ ‫אים זאגן‪" :‬רבי‪ ,‬עס ּפ ַאסט נישט‪,‬‬ ‫זאל מען אבער נישט מיינען אז‬ ‫ארון קודש און מען נעמט ארויס‬ ‫איר האט שוין געענדיגט די הקפות‬ ‫ער האט בלויז געמאכט איין הקפה‬ ‫די ספרי תורה‪ ,‬טאנצט מען "כחתן‬ ‫ביי אייך‪ ,‬ווי פאסט עס אריינצוגיין‬ ‫און איז ארויס; ניין‪" ,‬ומרקד ומרנן‬ ‫לפני הכלה"‪ .‬אזוי האט זיך דער‬ ‫אין א צווייטן בית המדרש אדער‬ ‫בשמחה גדולה"‪ .‬ווען דער אריז"ל‬ ‫הייליגער אריז"ל געפירט; ער האט‬ ‫צו א צווייטן חסידות?‪ "...‬אבער‬ ‫האט געטראפן א צווייטן בית‬ ‫געטאנצן פארן ספר תורה פונקט‬ ‫ניין‪ ,‬דער אריז"ל האט דארט פריש‬ ‫המדרש‪ ,‬כאטש ער האט שוין לאנג‬ ‫ווי א חתן טאנצט פאר א כלה‪.‬‬ ‫געטאנצן‪.‬‬ ‫געענדיגט די הקפות ביי זיך‪ ,‬האט‬ ‫ער זאגט ווייטער‪" :‬והיה מרקד‬ ‫ער דא פריש אנגעהויבן טאנצן‪.‬‬ ‫ומרנן ושמח בכל יכולתו"‪ .‬זאגט‬ ‫די תורות און סיפורים פונעם‬ ‫לאמיר זיך דא אפשטעלן און זיך‬ ‫דער הייליגער רבי חיים וויטאל‬ ‫הייליגן בעל שם טוב הקדוש‬ ‫פארשטעלן א רבי מיט חסידים‪ ,‬א‬ ‫אז זיין רבי‪ ,‬דער אריז"ל‪ ,‬האט‬ ‫זי"ע‬ ‫ראש ישיבה מיט זיינע תלמידים‪,‬‬ ‫געטאנצן מיט זיין גאנצן כח‪.‬‬ ‫אדער א רב מיט א ריזיגע קהילה‬ ‫מיר דארפן וויסן אז ביי רבי חיים‬ ‫מיר גייען יעצט צום אור שבעת‬ ‫פון טויזנטער מענטשן‪ ,‬ווען מען‬ ‫וויטאל איז יעדעס ווארט געווען‬ ‫הימים‪ ,‬דעם הייליגן בעל שם טוב‬ ‫ענדיגט די הקפות און דער רבי‬ ‫געמאסטן‪ .‬ווען ער שרייבט "בכל‬ ‫הקדוש זי"ע‪ ,‬צו זען וואס עס האט‬ ‫אדער דער ראש ישיבה גייט‬ ‫יכולתו" – מיט זיין גאנצן כח –‬ ‫זיך אפגעטון ביי אים ביי ָאט די‬ ‫אהיים‪ .‬יעדער פארשטייט אז‬ ‫מיינט עס כפשוטו ממש‪ .‬עס מיינט‬ ‫דערהויבענע הקפות‪ .‬עס איז נישט‬ ‫יעצט דארף מען אהיימגיין עסן‬ ‫נישט בלויז אז דער אריז"ל האט‬ ‫שייך צו מסביר זיין‪ ,‬אבער עס איז‬ ‫די סעודה‪ .‬פלוצלינג זאגט דער‬ ‫נאר דער‬ ‫געטאנצן מיט התלהבות‪ָ ,‬‬ ‫דא א שמועס וואס דער הייליגער‬ ‫רבי‪" :‬ניין‪ ,‬אנטשולדיגט‪ ,‬עס איז‬ ‫אריז"ל‪ ,‬וואס מיר האבן גארנישט‬ ‫בעל התניא האט דערציילט‪ ,‬וואו‬ ‫דא נאך א רב וואס טאנצט יעצט‬ ‫קיין השגה אין אים און מיר האבן‬ ‫דער בעל שם טוב האט מסביר‬ ‫הקפות‪ ,‬לאמיך אריינגיין"‪ .‬און‬ ‫בלויז די זכיה צו דערמאנען זיין‬ ‫געווען וואס עס טוט זיך אפ ביי די‬ ‫מען גייט אריין‪ ,‬און דער רבי וואס‬ ‫נאמען‪ ,‬האט געטאנצן "בכל‬ ‫הייליגע הקפות‪ .‬דער בעל התניא‬ ‫האט שוין געענדיגט טאנצן מיט‬ ‫יכולתו"‪.‬‬ ‫האט געזאגט‪ ,‬אז דאס ערשטע‬ ‫זיינע טויזנטער חסידים‪ ,‬פאנגט‬ ‫זאגט ער ווייטער‪ :‬מיינט נישט‬ ‫מאל וואס דער בעל שם טוב האט‬ ‫אן פריש צו טאנצן‪ .‬דער הייליגער‬ ‫אז דאס איז נאר געווען ביי איין‬ ‫מגלה געווען וואס עס טוט זיך אפ‬ ‫אריז"ל האט געענדיגט ביי זיך די‬ ‫נאר "בכל השבע הקפות‬ ‫הקפה‪ָ ,‬‬ ‫שמחת תורה‪ ,‬איז געווען דורך די‬ ‫הקפות‪ ,‬און יעצט פאנגט ער פריש‬ ‫בלילה" – ביי אלע זיבן הקפות‬ ‫פאלגנדע תורה‪.‬‬ ‫ָאן‪ .‬רבי חיים וויטאל זאגט ווייטער‬ ‫ביינאכט‪ .‬ער דערציילט ווייטער‬ ‫ער האט דערציילט אזוי‪ :‬מיר‬ ‫אז דאס איז נאך נישט געווען‬ ‫אז נאכדעם וואס דער הייליגער‬ ‫‪25‬‬ ‫פ‪+‬רדס ה‪+‬תור‪+‬ה‬ ‫בשם דעם בעל שם הקדוש‪ .‬ער‬ ‫און אזוי ווי מען האט געטאנצן מיט‬ ‫ווייסן דאך אז לויט'ן שולחן ערוך‬ ‫האט געזאגט אזוי‪ :‬אין פסוק‬ ‫גרויס כח ביי די הקפות‪ ,‬זענען די‬ ‫קומט מען יו”ט שפעטער אין‬ ‫שטייט "עץ חיים היא למחזיקים‬ ‫שיך צוריסן געווארן‪ .‬די הייליגע‬ ‫שול אינדערפרי צוליב שמחת‬ ‫בה ותמכיה מאושר"‪ .‬עס שטייט‬ ‫צוריסענע שיך גייען ארויף גלייך‬ ‫יו”ט‪ .‬האט דער הייליגער בעל‬ ‫דא אז די תורה איז אן עץ חיים פאר‬ ‫צו דער פמליא של מעלה‪ ,‬און דער‬ ‫שם טוב געזאגט‪ ,‬אז שמחת תורה‬ ‫די וואס האלטן זיך שטארק אן אין‬ ‫גאנצער גן‪-‬עדן ווערט פול מיט זיי‪.‬‬‫אינדערפרי שטייען די מלאכים‬ ‫די תורה‪ ,‬און די וואס שטיצן די‬ ‫זאגט דער הייליגער מלאך‬ ‫אויבן אין הימל אויף און ווילן‬ ‫תורה זענען גליקליך‪.‬‬ ‫מיכאל‪ :‬יא‪ ,‬דאס קומט פון די‬ ‫זאגן שירה אזוי ווי יעדן טאג‪,‬‬ ‫האט דער הייליגער בעל שם‬ ‫אידישע טענץ שמחת תורה‪ ,‬וואס‬ ‫אבער פלוצלינג זעען זיי אז דער‬ ‫הקדוש געטייטשט‪" :‬ותמכיה"‬ ‫די אידישע קינדערלעך טאנצן און‬ ‫גן‪-‬עדן איז ליידיג‪ .‬פארוואס? ווייל‬ ‫איז מיט א סמ"ך‪ ,‬און א שי"ן מיט‬ ‫פרייען זיך מיט דעם אייבערשטנ'ס‬ ‫מען האט נאך נישט אנגעהויבן‬ ‫א סמ"ך זענען זיך מתחלף‪ ,‬איז‬ ‫תורה‪ .‬ער פאנגט ָאן צו ציילן די‬ ‫דאווענען‪ .‬דער עולם האט‬ ‫כאילו עס שטייט "ושמחיה" –‬ ‫געענדיגט די הקפות שפעט‬ ‫שיך פון דעם שטעטל און פון‬ ‫דער וואס פרייט זיך מיט די תורה‬ ‫ביינאכט‪ ,‬און ממילא האט מען נאך‬ ‫יענעם שטעטל‪ ,‬און דער הייליגער‬ ‫איז "מאושר"‪ .‬האט דער הייליגער‬ ‫נישט אנגעהויבן דאווענען‪.‬‬ ‫מלאך מיכאל גייט און נעמט צוזאם‬ ‫בעל שם הקדוש געזאגט‪ :‬דער‬ ‫די אלע שיך און ער בארימט זיך‬ ‫גייען די מלאכים אריין אין‬ ‫וואס פריידט זיך מיט די תורה‬ ‫דערמיט פאר 'מלאך מט"ט'‪ .‬ווי‬ ‫גן‪-‬עדן זעהן וואס דא טוט זיך‬ ‫און ער מאכט די תורה פרייליך‪,‬‬ ‫מיר וויסן‪ ,‬זאגט די גמרא אז מלאך‬ ‫און פארוואס מען דאווענט נאך‬ ‫"ושומחי'"‪ ,‬ער פריידט זיך און ער‬ ‫מט"ט איז "קושר כתרים לקונו"‬ ‫נישט‪ ,‬וויבאלד די גמרא זאגט אז‬ ‫משמח די תורה‪" ,‬מאושר" – ער‬ ‫פון די תפילות פון ישראל‪ ,‬אבער‬ ‫די מלאכים קענען נישט זאגן קיין‬ ‫וועט זיין גליקליך מיט בנים ובני‬ ‫שירה ביז אידישע קינדער זאגן‬ ‫מלאך מיכאל מאכט א כתר פון די‬ ‫בנים עוסקים בתורה‪.‬‬ ‫שירה‪" .‬כתר יתנו לך ה' אלקינו‬ ‫אלע צעריסענע שיך‪ ,‬ער מאכט א‬ ‫האט דער הייליגער צמח צדק‬ ‫מלאכים המוני מעלה" – די מלאכים‬ ‫שענערע כתר פון די צעריסענע‬ ‫ווייטער געזאגט‪" :‬עס איז שוין‬ ‫נאר‬‫געבן א כתר פארן אייבערשטן ָ‬ ‫שיך פון שמחת תורה‪ ,‬נאך מער ווי‬ ‫הונדערט יאר זינט דער בעל שם‬ ‫ווען "ועמך ישראל קבוצי מטה"‬ ‫מלאך מט"ט‪.‬‬ ‫הקדוש האט געזאגט די תורה‪ ,‬און‬ ‫זאגן קדוש‪ ,‬ערשט דעמאלט‬ ‫דער הייליגער בעל שם הקדוש‬ ‫די שמחה און ברכות פונעם‬ ‫קענען זיי זינגען צום אייבערשטן‪.‬‬ ‫זאגט יעצט די תורה אין גן‪-‬עדן!"‬ ‫גייען זיי אין גן‪-‬עדן זען וואס דארט‬ ‫הייליגן צמח צדק‬ ‫טוט זיך‪ ,‬און זיי טרעפן דארט שיך‬ ‫דער צמח צדק איז אריין אין אזא‬ ‫התלהבות‪ ,‬אז ער האט געוויזן פאר‬ ‫עס איז דא נאך א מורא'דיגער‬ ‫– צוריסענע שיך‪ ...‬זיי וואונדערן‬ ‫פאטשיילע‬ ‫די חסידים מיט זיין ַ‬ ‫פאר? וואס טוען מאמר פונעם הייליגן בעל שם‬ ‫זיך‪ :‬וואס גייט דא ָ‬ ‫אז מען זאל אנהייבן טאנצן מיט‬ ‫הקדוש אויף שמחת תורה‪ .‬דער‬ ‫דא די צוריסענע שיך?‬ ‫ברען‪...‬‬ ‫הייליגער ריי"ץ פון ליובאוויטש‬ ‫עס איז דא נאך א מימרא‬ ‫די צעריסענע שיך פון שמחת זי"ע ברענגט עס אין די שיחות פון‬ ‫פונעם הייליגן צמח צדק וואס‬ ‫תורה וואס ווערן א כתר פארן שנת תרצ"ט (אות ד')‪ ,‬וואס ער האט‬ ‫ער האט געזאגט אין יאר תקע"ו‪,‬‬ ‫מקבל געווען פון זיינע הייליגע‬ ‫אייבערשטן‬ ‫עס ווערט אויך געברענגט אין‬ ‫זיי גייען צום מלאך מיכאל אבות‪.‬‬ ‫'ספר השיחות' פונעם ריי"ץ שנת‬ ‫עס איז געווען שמחת תורה‬ ‫און פרעגן אים‪" :‬וואס גייט דא‬ ‫תש"ג (אות ז')‪ .‬ער האט געזאגט אז‬ ‫פאר? פארוואס איז דער גן‪ -‬שנת תר"ז‪ ,‬האט דער הייליגער‬ ‫ָ‬ ‫דער הייליגער צמח צדק האט אין‬ ‫עדן פול מיט שיך?" האט מלאך 'צמח צדק' זי"ע געזאגט א תורה‬ ‫יענעם יאר געטאנצן ממש למעלה‬ ‫מיכאל געענטפערט‪" :‬דאס איז וואס ער האט געהערט פון דעם‬ ‫מדרך הטבע‪ ,‬אז אפילו די געזונטע‬ ‫מיין סחורה!" ער האט זיי מסביר חסיד רבי פנחס רייזעס זצ"ל‪ .‬רבי‬ ‫יונגעלייט האבן נישט געקענט‬ ‫געווען אז נעכטן ביינאכט זענען פנחס רייזעס האט געהערט די‬ ‫מיטהאלטן‪ ,‬און טייל זענען ממש‬ ‫אידישע קינדער געטאנצן הקפות‪ .‬תורה פונעם הייליגן בעל התניא‪,‬‬ ‫אוועקגעפאלן אין א חלשות‪ ...‬דער‬ ‫אין יענע צייטן האט מען נישט וואס דער בעל התניא האט עס‬ ‫צמח צדק האט אבער ווייטער‬ ‫געהאט אזעלכע שטארקע שיך‪ ,‬מקבל געווען פונעם גרויסן מגיד‬ ‫פ‪+‬רדס ה‪+‬תור‪+‬ה‬ ‫‪26‬‬ ‫גאון גיין פארן ספר תורה‪ ,‬און די‬ ‫פיוטים "ברנה וקול זמרה"‪ ,‬ווי דער‬ ‫געטאנצן‪ ,‬און אינמיטן טאנצן‬ ‫לשון פון די תלמידים איז‪" :‬שמח‬ ‫פיוט "אדרת ואמונה"‪" ,‬ויעשו חיל"‪,‬‬ ‫האט ער אויסגערופן‪" :‬טאנצט‬ ‫מאד ברוב עוז וחדוה‪ ,‬וחכמת אדם‬ ‫און דער פיוט "תתברך ותשתבח"‬ ‫אידעלעך‪ ,‬טאנצט! פרייט זיך מיט‬ ‫תאיר פניו כלפיד אש בוערת" –‬ ‫וואס איז געדרוקט אין די מעמדות‬ ‫די שמחת התורה‪ ,‬און אין דעם זכות‬ ‫דאס פנים פונעם הייליגן ווילנער‬ ‫נאך "אני מאמין"‪ ,‬און נאך אנדערע‬ ‫וועט איר זוכה זיין צו בני‪ ,‬חיי ומזוני‬ ‫גאון איז געווען ווי א פלאם פייער‪,‬‬ ‫פיוטים מיט א שמחה גדולה‪.‬‬ ‫רויחי!"‬ ‫"ומספק כף על כף‪ ,‬ומקרקר בכל‬ ‫אין ספר 'אדרת אליהו' אויף‬ ‫עוז לפני הספר תורה"‪.‬‬ ‫ספר דברים (קאפיטל א') שרייבט ער‬ ‫די עבודה און שמחה פונעם‬ ‫אזוי‪ :‬מיר וויסן דאך אז די גמרא‬ ‫הייליגן ווילנער גאון זי"ע‬ ‫דער היתר פון טאנצן און‬ ‫זאגט אין מסכת עירוכין (יג‪ ):‬אז‬ ‫אין ספר 'מעשה רב' פונעם‬ ‫קלאטשן לכבוד התורה‬ ‫דער "כינור של ימות המשיח" וועט‬ ‫הייליגן ווילנער גאון זי"ע שרייבן‬ ‫האבן ַאכט סטרונעס‪" ,‬שמונה‬ ‫מיר וויסן דאך אז עס איז דא א‬ ‫די תלמידים אז "היה שמח מאוד‬ ‫נימין"‪ ,‬ווייל עס שטייט "למנצח‬ ‫גזירה נישט צו טאנצן שבת ויו”ט‬ ‫בחג הסוכות"‪ .‬א גאנץ סוכות האט‬ ‫על השמינית"‪ .‬זאגט דער הייליגער‬ ‫"שמא יתקן כלי שיר"‪ .‬אבער עס‬ ‫ער זיך מורא'דיג געפרייט‪" ,‬וביותר‬ ‫ווילנער גאון אז דאס גייט ארויף‬ ‫קומט דער הייליגער מהרי"ק – און‬ ‫בשמיני עצרת‪ ,‬כי הוא יותר יום‬ ‫אויף שמיני עצרת‪ ,‬וואס איז א‬ ‫דער 'מגן אברהם' און דער 'דרכי‬ ‫שמחה מכל ימי החג על פי סוד"‪.‬‬ ‫"דוגמת עולם הבא"‪ ,‬און אויף דעם‬ ‫משה' ברענגען אים אראפ – אז‬ ‫דאס מיינט אז על פי סוד דארף‬ ‫גייט ארויף דער כינור פון שמונה‬ ‫לכבוד התורה מעג מען טאנצן‪.‬‬ ‫מען זיך פרייען אין דעם טאג מער‬ ‫נימין‪.‬‬ ‫די 'משנה ברורה' אין 'שער הציון'‬ ‫ווי אלע אנדערע טעג‪.‬‬ ‫די תלמידים פארציילן ווייטער‬ ‫(תרס"ט ס"ק ז') זאגט אז מען מעג‬ ‫דער מקור איז אין זוהר הקדוש‬ ‫דארט אין 'מעשה רב'‪ ,‬אז ווען עס‬ ‫אפילו קלאטשן מיט די הענט‪.‬‬ ‫(פרשת ויגש דף ר"ח ע"ב)‪ ,‬וואו עס שטייט‬ ‫איז געקומען שמחת תורה‪ ,‬האט‬ ‫מיר וויסן אז ביי אסאך חצירות פון‬ ‫אויפ'ן פסוק "ביום השמיני עצרת‬ ‫דער הייליגער ווילנער גאון מקיף‬ ‫חסידים האט מען געטאנצן און‬ ‫תהיה לכם"‪ ,‬זאגט דער הייליגער‬ ‫געווען די בימה מיט א ספר תורה‬ ‫געקלאטשט יעדע שבת‪ .‬עס זענען‬ ‫זוהר‪" :‬דא בזמנא דא‪ ,‬איהו קודשא‬ ‫זיבן מאל‪ .‬ער שטייט דארט ַאן‬ ‫געווען מנהגים ביי חסידים אז מען‬ ‫בריך הוא בלחודיה בחבורא חדא‬ ‫אינטערעסאנטע זאך‪ :‬זיבן מאל‬ ‫האט נישט געקלאטשט נאר מיט‬ ‫עם ישראל"‪ ,‬ווי עס שטייט "אחי‬ ‫האט מען געמוזט טון‪ ,‬אבער‬ ‫א שינוי‪ ,‬אבער דא זעען מיר אז‬ ‫ורעי"‪ ,‬אז דער אייבערשטער‬ ‫ער האט געזאגט אז מען האט‬ ‫ווען עס איז געקומען שמחת תורה‬ ‫פרייט זיך דעמאלטס מיט די‬ ‫מוסיף געווען נאך הקפות‪ .‬מען‬ ‫האט דער הייליגער ווילנער גאון‬ ‫האט געזונגען די אלע פיוטים‬ ‫אידישע קינדער פריוואט‪.‬‬ ‫געטאנצן און געקלאטשט‪ ,‬און די‬ ‫וואס מיר האבן דערמאנט ביי‬ ‫אין ספר 'תוספות מעשה רב'‬ ‫משנה ברורה צייכנט עס טאקע צו‪.‬‬ ‫שמיני עצרת אויך ביי די הקפות‬ ‫(אות ס"ו) ברענגט ער אראפ אז‬ ‫לאמיר זיך דא מתבונן זיין‪ :‬די‬ ‫פון שמחת תורה‪ ,‬און ער לייגט‬ ‫דער הייליגער ווילנער גאון האט‬ ‫תלמידים פונעם הייליגן ווילנער‬ ‫צו אז דער הייליגער ווילנער גאון‬ ‫געזאגט‪ :‬א גאנץ סוכות האט מען‬ ‫גאון ניצן די לשון "מכרכר בכל‬ ‫האט געזונגען א פיוט וואס דער‬ ‫מקריב געווען קרבנות פאר די‬ ‫עוז"‪ ,‬וואס איז א לשון וואס שטייט‬ ‫הייליגער אר"י הקדוש האט מחבר‬ ‫‪ 70‬אומות‪ ,‬אבער נאכדעם זענען‬ ‫ביי דוד המלך ע"ה‪ .‬די תלמידים‬ ‫געווען‪ ,‬וואס איז געדרוקט אין‬ ‫זיי אוועקגעגאנגען‪ .‬שמיני עצרת‬ ‫פונעם ווילנער גאון זענען געווען‬ ‫שערי ציון‪ ,‬און עס הייסט "ברוך‬ ‫זענען מיר באזונדער מיט דעם‬ ‫מורא'דיגע דייקנים מיט זייערע‬ ‫שמך"‪.‬‬ ‫אייבערשטן‪ .‬די לשון פונעם‬ ‫לשונות‪ .‬דא זעען מיר ווי די הייליגע‬ ‫זיי פארציילן ווייטער אז דער‬ ‫ווילנער גאון איז געווען‪" :‬היא‬ ‫צדיקים‪ ,‬ווען עס איז געקומען די‬ ‫הייליגער ווילנער גאון פלעגט‬ ‫דוגמת עולם הבא לעתיד שלא‬ ‫צייט זיך צו פרייען מיט די תורה‪,‬‬ ‫טאנצן פארן ספר תורה‪ ,‬אזוי ווי‬ ‫יתערב זר בשמחתנו"‪ ,‬און דערפאר‬ ‫האבן זיי נישט געקוקט אויף זייער‬ ‫עס ווערט אראפגעברענגט אין‬ ‫האט זיך דער ווילנער גאון‬ ‫כבוד און געטאנצן מיט אלע כוחות‪.‬‬ ‫די ראשונים אז מען טאנצט פארן‬ ‫מורא'דיג געפרייט‪.‬‬ ‫אין ספר 'חיי אדם' (כלל קנ"ג סעיף‬ ‫ספר תורה "כחתן לקראת כלה"‪.‬‬ ‫די תלמידים פארציילן ווייטער‬ ‫ז')‪ ,‬וואס איז כידוע געווען א תלמיד‬ ‫אזוי פלעגט אויך דער ווילנער‬ ‫אז דער ווילנער גאון פלעגט זאגן‬ ‫‪27‬‬ ‫פ‪+‬רדס ה‪+‬תור‪+‬ה‬ ‫דער אייבערשטער זאל העלפן‬ ‫מיר זעען דא ווי די הייליגע‬ ‫און א מחותן פונעם ווילנער גאון‪,‬‬ ‫מיר זאלן זוכה זיין צו "שישו‬ ‫ברענגט ער אראפ די לשון‪" :‬והיה צדיקים‪ ,‬ווען עס איז געקומען‬ ‫ושמחו בשמחת התורה"‪ ,‬און‬ ‫שמחת תורה‪ ,‬האבן זיי ממש‬ ‫צו א לעכטיגע קוויטל‪ ,‬האט'ס‬ ‫מקיף ומרקד לפני הספר תורה בכל געטאנצן מיט א בחינה פון עולם‬ ‫גע'פועל'ט אלעס גוטס!‬ ‫הבא‪.‬‬ ‫כחו"‪.‬‬ ‫התחזקות למעשה‬ ‫די באדייט פון די הייליגע ריקודים שמחת תורה‬ ‫זאגן אז ער וויל נישט‪ ,‬ער פלעגט‬ ‫זה שיכול לומר שכבר למד"‪ .‬ווער‬ ‫טאנצן אויף דעם וואס מען‬ ‫האלטן אז חתן תורה באלאנגט‬ ‫קען זאגן אז ער האט געלערנט ווי‬ ‫גייט לערנען להבא‬ ‫פארן ראש ישיבה‪ ,‬וואס ער לערנט‬ ‫עס דארף צו זיין? ווער קען זאגן‬ ‫פאר שיעורים א גאנץ יאר און‬ ‫אז א גאנץ יאר האט ער געלערנט‬ ‫בעצם שטעלט זיך די קשיא‪:‬‬ ‫ער איז דער מרביץ תורה פאר‬ ‫בשלימות? קומט אויס אז דער‬ ‫פארוואס טאנצט מען ביי די‬ ‫די תלמידים‪ .‬אזוי האט דער לב‬ ‫הייליגער קאצקער האט אונז‬ ‫הקפות? וויפיל מסכתות האסטו‬ ‫שמחה געזאגט בענוותנותו‪ ,‬הגם‬ ‫דא געגעבן א חיזוק נפלא מאוד‪:‬‬ ‫מסיים געווען? וויפיל חלקים אין‬ ‫מיר ווייסן אז דער לב שמחה 'לא‬ ‫שמחת תורה טאנצט מען אז מען‬ ‫שולחן ערוך האסטו געענדיגט?‬ ‫פסק פומיה מגירסא'‪.‬‬ ‫גייט לערנען די תורה‪ ,‬מען גייט‬ ‫וויפיל מאל האסטו פארפעלט‬ ‫ביז אזוי ווייט אז אינעם ספר 'לב‬ ‫יעצט אנפאנגען‪.‬‬ ‫אויפצושטיין פארטאגס? און‬ ‫שמחה' טרעפט מען תורות וואס‬ ‫אפילו אויב דו האסט יא געלערנט‪,‬‬ ‫"בחלומי" — תורות‬ ‫ִ‬ ‫ער שרייבט‬ ‫דער 'לב שמחה' פון גור זי"ע‪:‬‬ ‫און דו האסט יא געלערנט מסכתא‬ ‫וואס ער האט משיג געווען אין זיין‬ ‫א פרישער אנהייב‬ ‫נאך מסכתא און מקצועות אין‬ ‫חלום‪ ,‬אזוי דבוק איז ער געווען אין‬ ‫שולחן ערוך‪ ,‬וויפיל מאל האסטו‬ ‫עס איז דא א מורא'דיגע מעשה‬ ‫גערעדט אינמיטן לערנען? וויפיל‬ ‫די תורה הקדושה‪ .‬אבער ער האט‬ ‫פונעם הייליגן 'לב שמחה' פון גור‬ ‫מאל האסטו מפסיק געווען‬ ‫אייביג צוגעענדיגט נאך א מימרא‪,‬‬ ‫זי"ע‪.‬‬ ‫אינמיטן לערנען? וויפיל מסכתות‬ ‫וואס די מימרא איז א געוואלדיגער‬ ‫חיזוק‪ .‬ער פלעגט זאגן‪" :‬איך‬ ‫בימי הנהגתו פון זיין ברודער‬ ‫האסטו נאך געקענט מסיים זיין?‬ ‫קען אנפאנגען‪ ,‬יעדער איד קען‬ ‫דער 'בית ישראל' זי"ע‪ ,‬איז שמחת‬ ‫דו האסט דאך געהאט אזוי פיל‬ ‫אנפאנגען פון פריש‪ ,‬אויב אזוי וועט‬ ‫תורה יעדעס יאר געווען א מנין צו‬ ‫איבריגע צייט‪ .‬אויב אזוי‪ ,‬וואס‬ ‫מיין עליה זיין חתן בראשית!"‬ ‫עולה זיין ביי קריאת התורה פארן‬ ‫טאנצט מען שמחת תורה?‬ ‫עס איז דער זעלבער יסוד וואס‬ ‫גרויסן מנין אין בית המדרש‪ .‬עס‬ ‫קומט צו גיין דער הייליגער‬ ‫מיר האבן אראפגעברענגט פונעם‬ ‫איז געווען אויף די זייט א מנין ביים‬ ‫קאצקער זי"ע — דער 'שם‬ ‫ָ‬ ‫הייליגן קאצקער‪ :‬יום שמחת תורה‬ ‫'פני מנחם' אין שטוב‪( ,‬און דאס איז‬ ‫משמואל' זי"ע ברענגט עס אין‬ ‫טאנצט מען אויף להבא‪ ,‬אז ‪---‬‬ ‫געווען פאר די אלע חתנים)‪ .‬און מדי שנה‬ ‫שנת תרע"ב — און ער זאגט א‬ ‫מען גייט אנפאנגען‪ .‬אוודאי האט‬ ‫בשנה האט זיך איבערגעחזר'ט די‬ ‫מורא'דיגע זאך‪" :‬ענין שמחת‬ ‫עס דער לב שמחה געזאגט ברוב‬ ‫זעלבע מחזה‪ :‬דער פני מנחם האט‬ ‫תורה אמר כ"ק זקני זצ"ל מקאצק‪,‬‬ ‫ענוותנותו‪ ,‬אבער די מעשה פאר‬ ‫מכבד געווען זיין ברודער‪ ,‬דעם לב‬ ‫שהיא על מה שנלמוד להבא"‪ ,‬מען‬ ‫אונז גערעדט איז א געוואלדיגע‬ ‫שמחה‪ ,‬מיט 'חתן תורה'‪.‬‬ ‫טאנצט אויף דעם וואס מען גייט‬ ‫חיזוק‪.‬‬ ‫אבער דער לב שמחה פלעגט‬ ‫לערנען ווייטער‪" ,‬כי על שעבר‪ ,‬מי‬ ‫פ‪+‬רדס ה‪+‬תור‪+‬ה‬ ‫‪28‬‬ ‫ּ‬ ‫געפ ַאטשט‪"...‬‬ ‫האט געוואלט מסיח דעת זיין און‬ ‫די כח השמחה מבטל צו זיין‬ ‫דאס מיינט אז דער סקווערער‬ ‫אנגיין מיט זיין עבודת הקודש‬ ‫גזירות‪ :‬די מעשה נורא פונעם‬ ‫רבי האט אונז דא מגלה געווען‬ ‫בהתחזקות‪.‬‬ ‫סקווערער רבי'ן זי"ע‬ ‫צוויי מורא'דיגע זאכן‪:‬‬ ‫יענע יאר שמחת תורה‪ ,‬ווען‬ ‫א) אז שמחת תורה פרייט מען‬ ‫עס איז נאך געווען אינמיטן די‬ ‫אויף דעם וועלן מיר‬ ‫זיך נישט אויפן עבר‪ ,‬נאר די עבודה‬ ‫שלושים פון די פטירה‪ ,‬פארציילט‬ ‫פארציילן א מעשה נורא וואס‬ ‫איז אויף להבא‪.‬‬ ‫דער ראחמיסטריווקער רבי אז‬ ‫דער ראחמיסטריווקער רבי‬ ‫ביי די הקפות — וואס בכלל ביי‬ ‫זי"ע ברענגט אראפ אין זיין ספר‬ ‫ב) אז די עבודת הקודש פון‬ ‫'אמרות טהורות'‪ .‬כידוע האט‬ ‫שמחת תורה האט אזא כח אין‬ ‫דעם סקווערער רבי זי"ע זענען‬ ‫די הקפות געווען אויף אן אופן‬ ‫ער געלערנט בחברותא מיט זיין‬ ‫הימל אז עס וואלט אפילו געקענט‬ ‫שווער‪ ,‬דער סקווערער רבי זי"ע‪,‬‬ ‫מבטל זיין די גזירה‪ ,‬און ער האט‬ ‫נורא מאוד בהתגלות‪ ,‬הגם א גאנץ‬ ‫יאר איז זיין עבודת הקודש געווען‬ ‫א געוואלד מיט מקצועות התורה‪,‬‬ ‫געהאלטן אז אויב ער וואלט‬ ‫סיי מסכתות גמרא ותוספות מיט‬ ‫געקלאטשט און געטון זיין עבודה‬ ‫באהאלטן‪ ,‬אבער די הקפות זענען‬ ‫כידוע געווען מיט א מורא'דיגע‬ ‫די ראשונים און אחרונים‪ ,‬און סיי‬ ‫לפום דרגא דיליה מיט מער ברען‬ ‫כמה וכמה חלקי שולחן ערוך‪ ,‬ווי‬ ‫פאריגע יאר‪ ,‬וואלט ער אפשר‬ ‫התגלות‪ ,‬און עס איז אויך באקאנט‬ ‫אויך האט ער געהערט פון אים א‬ ‫מונע געווען די גזירה‪.‬‬ ‫דער "קלאטשן טיש" וואס איז‬ ‫געוואלד מיט הדרכות און זאכן‬ ‫ומידה מידת טובה מרובה‪ :‬ווען‬ ‫געווען א געוואלדיגע התגלות‬ ‫קבלה מאבותיו הקדושים‪.‬‬ ‫אידן טאנצן און פרייען זיך שמחת‬ ‫השמחה‪.‬‬ ‫דער ראחמיסטריווקער רבי‬ ‫תורה‪ ,‬האבן מיר נישט קיין מושג‬ ‫יענע יאר ביים קלאטשן טיש‬ ‫פלעגט פארציילן א מעשה וואס‬ ‫וויפיל גזירות רעות מיר זענען‬ ‫האט דער סקווערער רבי גאר‬ ‫ברענגט ארויס די געוואלדיגע‬ ‫מבטל און וויפיל השפעות טובות‬ ‫שטארק געקלאטשט‪ .‬די שמחה‬ ‫אהבת התורה און די הדרכה ווי‬ ‫מיר ברענגען אראפ‪.‬‬ ‫איז געווען עד להפליא‪ ,‬אזוי אז‬ ‫אזוי מיר זאלן צוגיין צו שמחת‬ ‫דער גאנצער עולם האט געקענט‬ ‫די עבודת הצדיקים העכערן‬ ‫תורה‪.‬‬ ‫זען באתגליא די שמחה עצומה‪.‬‬ ‫שכל אנושי‬ ‫די רעבעצין טראנא ע"ה האט‬ ‫עס איז געווען שנת תש"ה‪,‬‬ ‫עס אביסל געארט‪ ,‬און נאכן טיש‬ ‫ז' אלול‪ ,‬ווען עס איז ל"ע נפטר‬ ‫איך וויל נאר דא צוענדיגן‪:‬‬ ‫געווארן ביים סקווערער רבי זיין‬ ‫האט זי געפרעגט איר הייליגן‬ ‫ווען מען הערט אזא מעשה דארף‬ ‫עלטסטע טאכטער פייגא מלכה‬ ‫מאן‪" :‬וואס איז די גדולה דאס יאר‬ ‫מען וויסן אז מיר האבן נישט קיין‬ ‫ע"ה‪ ,‬זי איז געווען א מורא'דיגע‬ ‫מער ווי אלע יארן?" אין אנדערע‬ ‫השגה אין די צדיקים‪.‬‬ ‫אשה צדקנית‪ .‬גלייך ווען ער האט‬ ‫געפרואווט‬‫ווערטער האט זי אים ּ‬ ‫עס זענען דא וואס עס קען ביי‬ ‫געהערט די בשורה האט ער זיך‬ ‫מרמז צו זיין אז מען האלט נאך‬ ‫זיי אריינפאלן א מחשבה כאילו‬ ‫צעוויינט אויף א מינוט‪ ,‬אבער דער‬ ‫אינמיטן די שלושים נאך די‬ ‫דעם סקווערער רבי'ן זי"ע האט‬ ‫ראחמיסטריווקער רבי זאגט אז‬ ‫עלטסטע טאכטער‪.‬‬ ‫בכלל גארנישט געארט אז זיין‬ ‫גראד דערויף ‪ -‬נאך יענע מינוט ‪-‬‬ ‫טאכטער איז אוועק‪ .‬דארף מען‬ ‫האט דער הייליגער סקווערער‬ ‫האט ער זיך מורא'דיג מחזק געווען‬ ‫אבער וויסן א כלל גדול אז ביי די‬ ‫רבי געענטפערט מורא'דיגע‬ ‫און מען האט גארנישט געקענט‬ ‫עבודת הצדיקים האבן מיר נישט‬ ‫יסודות און הדרכה אין עבודת‬ ‫זען אויף אים‪.‬‬ ‫קיין שום השגה‪ ,‬און אפילו אויב‬ ‫השם‪ .‬ער האט געזאגט צוויי זאכן‪:‬‬ ‫ער זאגט אז זיין שווער האט‬ ‫מען זאל לעבן טויזנט יאר וועלן‬ ‫דער ערשטער זאך האט ער‬ ‫געהאלטן אז מען דארף זיך מחזק‬ ‫מיר נישט פארשטיין פון וואס מען‬ ‫געזאגט‪" ,‬מען ּפ ַאטשט נישט‬ ‫זיין און מסיח דעת זיין פון די‬ ‫רעדט‪.‬‬ ‫שמחת תורה אויף דעם וואס איז‬ ‫גאנצע זאך‪ ,‬און אפילו ווען עס‬ ‫אבער דא איז דא א מורא'דיגע‬ ‫געווען‪ ,‬מען ּפ ַאטשט אויף דעם‬ ‫איז געקומען צו זאגן קדיש‪ ,‬האט‬ ‫מעשה וואס ברענגט ארויס אז‬ ‫וואס עס גייט זיין"‪.‬‬ ‫ער ממנה געווען א צווייטן זאל‬ ‫מצד אחד איז ער געווען פול‬ ‫און די צווייטע זאך האט‬ ‫עס זאגן‪ .‬כידוע זענען דא אין דעם‬ ‫מיט הרגשים‪ ,‬נאר אדרבה‪ ,‬דער‬ ‫ער געזאגט‪" :‬און אפשר טאקע‬ ‫ענינים און מנהגים‪ ,‬אבער ער האט‬ ‫גרויסער קדוש וטהור האט זיך‬ ‫האב איך פאראיאר צו ווייניג‬ ‫ממנה געווען א צווייטן ווייל ער‬ ‫‪29‬‬ ‫פ‪+‬רדס ה‪+‬תור‪+‬ה‬ ‫צדיקים זענען; אז מצד אחד זענען‬ ‫דערמאנט זיך‪ ,‬טוט עס נאך אלץ‬ ‫אזוי מחזק געווען אז ער איז‬ ‫זיי געווען מלא הרגש און האבן‬ ‫גוט וויי‪ .‬דא האט דער הייליגער‬ ‫געגאנגען העכער פון די טבע און‬ ‫געהאט צער‪ ,‬אבער פונדעסטוועגן‪,‬‬ ‫סקווערער רבי מגלה געווען‪ ,‬אז‬ ‫ארויסגענומען כוחות קדושות‬ ‫פון די אנדערע זייט‪ ,‬איז דער כח‬ ‫יא‪ ,‬עס איז דא צער און עס איז דא‬ ‫העכער פונעם שכל אנושי‪.‬‬ ‫הנשמה און דער כח פון זייער‬ ‫ווייטאג‪ ,‬אבער ער האט צוגעלייגט‬ ‫די מעשה גייט אזוי‪ :‬דער‬ ‫הייליגן גוף געווען אויף אזא הויכע‬ ‫די ווערטער‪" :‬עצבות איז נישט‬ ‫ראחמיסטריווקער רבי האט‬ ‫מדרגה‪ ,‬אז עס האט זיך מתגבר‬ ‫קיין גוטע זאך‪ ,‬עס שלעפט אראפ‬ ‫געהאט א שוועסטער וואס איז‬ ‫געווען איבער דעם גאנצן צער און‬ ‫דעם מענטש‪ ,‬מען דארף מסיח‬ ‫נפטר געווארן‪ ,‬און זיין טאטע רבי‬ ‫איבער דעם גאנצן ווייטאג‪.‬‬ ‫דעת זיין פונעם גאנצן ענין און מען‬ ‫יוחנ'טשע איז געווען זייער בצער‪.‬‬ ‫דארף זיך מחזק זיין"‪.‬‬ ‫האט דער סקווערער רבי געזאגט‬ ‫סיכום היסודות פון שמחת‬ ‫ער האט מייעץ געווען פאר רבי‬ ‫דעמאלטס פאר רבי בהאי לישנא‪:‬‬ ‫תורה‬ ‫יוחנ'טשע אז ער זאל אפילו נישט‬ ‫"ווען עס וואלט נישט געווען ביי‬ ‫לאמיר אבער צוריקגיין צו‬ ‫נאר ער זאל ממנה זיין‬ ‫זאגן קדיש‪ָ ,‬‬ ‫מיר‪ ,‬וואלט איך דיר גארנישט‬ ‫אונזער ענין בנוגע די הקפות פון‬ ‫א צווייטן צו זאגן קדיש‪ ,‬כדי ער‬ ‫געקענט זאגן"‪ .‬דאס טייטש אז‬ ‫שמחת תורה‪ .‬מען דארף וויסן צוויי‬ ‫זאל קענען מסיח דעת זיין און זיך‬ ‫דער סקווערער רבי האט געזאגט‬ ‫זאכן‪ :‬א'‪ ,‬שמחת תורה טאנצט מען‬ ‫מחזק זיין‪.‬‬ ‫פאר רבי יוחנ'טשע‪ ,‬זיין מחותן‬ ‫אויף להבא‪ .‬ב'‪ ,‬אז דאס טאנצן ביי‬ ‫דער ראחמיסטריווקא רבי‬ ‫און שוועסטער‪-‬קינד‪ ,‬אז ווען ער‬ ‫די הקפות און זיך פרייען שמחת‬ ‫פארציילט ווייטער‪ ,‬אז זיין טאטע‬ ‫וואלט אליין נישט דורכגעמאכט‬ ‫תורה מיט די תורה האט אזא כח‪,‬‬ ‫רבי יוחנ'טשע האט געהאט זיין‬ ‫דעם צער פון פארלירן א טאכטער‪,‬‬ ‫אז עס קען מבטל זיין אלע גזירות‬ ‫אייגענעם מהלך אין עבודת השם‪,‬‬ ‫וואלט ער אים גארנישט געקענט‬ ‫רעות און אראפברענגען גאנץ‬ ‫און ער האט יא געזאגט קדיש‪.‬‬ ‫זאגן צו מחזק זיין‪.‬‬ ‫שפע לטובה‪.‬‬ ‫אבער פונדעסטוועגן‪ ,‬וויבאלד‬ ‫ער האט ווייטער ממשיך‬ ‫דער אייבערשטער זאל העלפן‬ ‫דער סקווערער רבי האט אים‬ ‫געווען‪ ,‬וזה לשון קדשו‪" :‬אבער‬ ‫מיר זאלן זוכה זיין צו טאנצן‬ ‫געזאגט אז ער זאל ממנה זיין א‬ ‫איך ווייס דאך וואס דאס איז"‪ .‬ער‬ ‫מיט די תורה און מקבל זיין אויף‬ ‫צווייטן‪ ,‬און 'מצוה לשמוע דברי‬ ‫האט געזאגט אז ביי אים אליין איז‬ ‫להבא‪ ,‬און זוכה זיין צו אלע ברכות‬ ‫חכמים'‪ ,‬האט ער ממנה געווען‬ ‫אויך געשען אזא זאך‪ ,‬און ער האט‬ ‫האמורות בתורה‪" :‬אורך ימים‬ ‫דעם באקאנטן חסיד ר' חיים הערש‬ ‫צוגעלייגט‪" :‬ווען מען דערמאנט‬ ‫בימינה‪ ,‬ובשמאלה עושר וכבוד"‪ .‬א‬ ‫אייזנבאך זצ"ל ער זאל אויך זאגן‬ ‫זיך אמאל‪ ,‬טוט עס גוט וויי"‪ .‬דאס‬ ‫לעכטיג קוויטל‪ ,‬געפ'ועל'ט אלעס‬ ‫קדיש נאך איר‪...‬‬ ‫מיינט‪ ,‬אז אפילו עס זענען שוין‬ ‫גוטס!‬ ‫פון דא זעט מען ווי הויך די דרכי‬ ‫דורכגעגאנגען יארן‪ ,‬ווען מען‬ ‫פ‪+‬רדס ה‪+‬תור‪+‬ה‬ ‫‪30‬‬ ‫= פרנסי חודש תשרי =‬ ‫יון בלשה"ק‬ ‫נתנדב‬ ‫ליון באידיש‬ ‫נתנדב‬ ‫עורים על הטע‬ ‫גל‬ ‫הג‬ ‫לעפאון‬ ‫השי‬ ‫ע"‬ ‫ע"‬ ‫ליין‬ ‫ה‬ ‫י‬ ‫י‬ ‫הרה"ח ר' חיים צבי הירש הי"ו‬ ‫נתנדב ע"י‬ ‫הרה"ח ר' שמעון‬ ‫לע"נ אמו האה"ח חנצי ע"ה‬ ‫הרה"ח ר' חיים מנחם‬ ‫דרוממער הי"ו‬ ‫בת יבלחט"א ר' מרדכי הי"ו‬ ‫ראזינגער הי"ו‬ ‫לזכות ברכה והצלחה‬ ‫נלב"ע א' תשרי ‪ -‬ראש השנה‬ ‫לזכות ברכה והצלחה‬ ‫בכל הענינים‬ ‫ת‪.‬נ‪.‬צ‪.‬ב‪.‬ה‪.‬‬ ‫בכל הענינים‬ ‫זכות לימוד התורה דרבים תגן בעדם להתברך בכל מילי דמיטב‪ ,‬וישלם ה' פעלם הטוב ותהי משכורתם שלימה מעם ה’‬ ‫קול‬ ‫אלע נייע‬ ‫חיזוק יומי ‪ -‬צו א‬ ‫וועכנטליכע‬ ‫שיעורים פון‬ ‫שיעורים‬ ‫גליקליכע לעבן‬ ‫שיעורים‬ ‫הגה"צ ר' יודא‬ ‫קול‬ ‫אלע נייע‬ ‫חיזוק יומי ‪ -‬צו א‬ ‫וועכנטליכע‬ ‫שיעורים פון‬ ‫שליט"א‬ ‫מאנדעל‬ ‫‪00‬‬ ‫‪11‬‬ ‫‪22‬‬ ‫‪33‬‬ ‫שיעורים‬ ‫גליקליכע לעבן‬ ‫שיעורים‬ ‫הגה"צ ר' יודא‬ ‫מאנדעל שליט"א‬ ‫פרדס‬ ‫פרדס‬ ‫התורה‬ ‫עמוד יומי‬ ‫סיפורי צדיקים‬ ‫קברי צדיקים ‪-‬‬ ‫שיעורים על‬ ‫התורה‬ ‫סדר הש"ס‬ ‫פיל מיט חיזוק‬ ‫יארצייט צדיקים‬ ‫שבת קודש‬ ‫אינעם‬ ‫מעכטיגן‬ ‫עמוד יומי‬ ‫‪44‬‬ ‫סדר הש"ס‬ ‫ה‪+‬תור‪+‬ה ‪55‬‬ ‫פ‪+‬רדס ‪66‬‬ ‫סיפורי צדיקים‬ ‫פיל מיט חיזוק‬ ‫‪77‬‬ ‫קברי צדיקים ‪-‬‬ ‫יארצייט צדיקים‬ ‫שיעורים על‬ ‫שבת קודש‬ ‫‪32‬‬ ‫אינעם‬ ‫זיכוי‬ ‫מעכטיגן‬