gilyoines.com חזרה לאתר · Back to the site

האזינו השמים - אידיש · Ha'azini Hashumayim - Yiddish — סוכות (2026-09-21)

מוציא לאור: האזינו השמים - אידיש · Ha'azini Hashumayim - Yiddish

שבוע: סוכות (2026-09-21)

האזינו השמים - אידיש · Ha'azini Hashumayim - Yiddish — סוכות (2026-09-21)

פתח את ה-PDF הורדה

‫ב"ה‬ ‫גליון ח' – סוכות תשפ"ז לפ"ק‬ ‫פתיחה לזמן החורף בישיבתינו הק' (ח"א)‬ ‫חשון תשנ"ו – קרית קאשוי יצ"ו‬ ‫העיקר הוא לעבוד‬ ‫איך וויל רעדן וועגן ‪ ...‬די אלע ענינים פון מיינע רבי'ס‪ ,‬דער חתם סופר און זיינע תלמידים‪ .‬דער חתם סופר האט אנפאנג זמן געזאגט ווערטער פון פתיחה‪,‬‬ ‫מיט דברי אגדה‪ .‬לכאורה‪ ,‬אויבנאויף‪ ,‬ווי קען זיין א מציאות מען זאל קענען דורכרעדן יעדע זאך? די זאכן וואס זענען די וויכטיגסטע עניינים‪ ,‬אויך‪,‬‬ ‫לכאורה‪ ,‬דאס איז א זאך וואס ברויך געדויערן צייט‪ .‬פארוואס האבן זיי זיך יעדן אנפאנג זמן גענומען זאגן א שעה‪ ,‬צי אפשר נאכמער ווי א שעה‪ ,‬וואס‬ ‫קען מען שוין אויסשמועסן אין די צייט‪.‬‬ ‫די בחינה איז טייטש אזוי‪ ,‬מען רעדט דאך א גאנצן זמן אויך מוסר‪ ,‬שבת און יום טוב רעדט מען דברי אגדה‪ ,‬איז דאך טייטש אז א גאנצן זמן זאגט מען‬ ‫אויך‪ .‬ווען מען זאגט די פתיחה געט מען א ריר אן יעדע זאך אביסל‪ ,‬די אלע זאכן וואס מוזן האבן א השגחה‪ .‬מען זאגט נאר איין ווארט – אבער דאס איז‬ ‫נישט טייטש איין ווארט – אין איינעם ווארט זאגט זיך הונדערטער ווערטער‪.‬‬ ‫דאס איז אן ענין אז יעדע זאך האט אן אנפאנג‪ ,‬פון אנפאנג מוז א מענטש וויסן‪ ,‬רש"י ברענגט עס אויך אין משלי‪ ,‬אסאך מאל א מענטש דאכט זיך וואס‬ ‫וועט זיין‪ ,‬די הייליגע תורה איז דאך געוואלדיג גרויס‪ ,‬רש"י (משלי יז‪ ,‬כד) זאגט דאס משל‪ ,‬אזויווי איינער וואס הייבט אן מסכת שבת‪ ,‬פיר און צוואנציג‬ ‫פרקים‪ ,‬דאס איז דאך זייער אסאך‪ ,‬וויאזוי קען מען דאס עפעס קונה זיין? זאגט ער ניין‪ ,‬איך וועל גיין אין די רייע‪ ,‬איין פרק‪ ,‬נאך א פרק און נאך א פרק‪,‬‬ ‫און דער אויבערשטער העלפט‪.‬‬ ‫אזוי גייט אויך די גאנצע עבודת ה'‪ ,‬א מענטש הייבט אן‪ ,‬קוים וואס מען קומט אראפ אויף דעם עולם איז שוין דער חיוב אויף א אידישע נשמה צו וויסן‬ ‫אז עס איז דא א נשמה אויף די וועלט‪ .‬גרויסע צדיקים האב שוין‪ ,‬פון דעמאלט אן זענען זיי שוין געווען עובדי ה' געהעריג‪ .‬אבער מיר ווייסן אז יעדעס‬ ‫אידישע קינד וואס ווערט נאר געבארן‪ ,‬איז ער שוין אן עובד ה'‪ ,‬וואס ער טוט‪ ,‬ער הייבט אן זאגן א ווארט‪ ,‬אן אות‪ ,‬הייסט ער שוין אן "עובד ה'"‪ ,‬ער האט‬ ‫אין זיך די גאנצע תורה‪ ,‬און ער האלט יעצט ביים אנהייב‪.‬‬ ‫איז דאך דאס וואס רש"י זאגט‪ ,‬וויאזוי קומט מען אן צו די אלע זאכן? מען זאל זיך נישט דערשרעקן‪ ,‬זאלסט וויסן‪ ,‬דער אויבערשטער העלפט‪ .‬מען גייט‬ ‫אין די רייע‪ .‬איך טו לויט מיינע כוחות‪ ,‬לויט ווי דער אויבערשטער איז מיר חונן דעת אין תורה און עבודת ה'‪ ,‬און מען וואקסט אזוי‪ .‬מען העלפט אים‪,‬‬ ‫מען העלפט אים‪ ,‬און מען העלפט אים‪.‬‬ ‫לאמיר האפן צום באשעפער מען זאל נישט בלייבן‪ ,‬אז מען זאל נישט בלייבן אויף איין פלאץ‪.‬‬ ‫פון אנהייב אן איז עס נאר דער חסד פונעם אויבערשטן‪ .‬דאס טייטשט‪ ,‬עס איז טאקע א גרויסע תורה‪ ,‬אבער מיט די חסדים פונעם אויבערשטן –"שבענו‬ ‫בבקר חסדך"‪" ,‬בקר" איז דאך אנהייב‪ ,‬ווען מען הייבט אן טון עבודת ה'‪" .‬שבענו בבקר חסדך"‪ ,‬קום זעטיג דיך מיט דיין חסד‪" ,‬ונרננה ונשמחה בכל ימינו"‪,‬‬ ‫און א גאנצן לעבן זאלן מיר זיצן און פרייען זיך צו טון וואס דו בעטסט פון אונז‪.‬‬ ‫ימי העלי'‬ ‫מען האט שוין אמאל גערעדט און מעורר געווען אן ענין וואס די ספרים הקדושים זאגן‪ ,‬עס איז פארהאנען ביי א מענטש דריי זמנים‪ ,‬עס איז דער זמן‬ ‫וואס רופט זיך "ימי עליה"‪ ,‬יארן וואס מען שטייגט און מען וואקסט‪ .‬נאכדעם זענען דא "ימי עמידה"‪ ,‬דאס זענען די טעג וואס מען שטייט‪ .‬דער דריטער‬ ‫זמן‪ ,‬זאגן זיי א נאמען‪" ,‬ימי ירידה"‪ .‬אבער ביי אידישע קינדער איז דאס ווארט "ירידה" נישטא‪ .‬ביי אידן איז "והיית רק למעלה ולא תהיה למטה" (דברים‬ ‫כח‪ ,‬יג)‪ ,‬ביי אידישע קינדער איז נישטא קיין בחינה פון ירידה‪ ,‬מיר מוזן אלץ שטייגן‪ .‬מען קען נישט בלייבן אויף איין פלאץ‪ ,‬מען רוקט זיך ווייטער‪ .‬אויף‬ ‫איין פלאץ‪ ,‬זאגן זיי‪ ,‬הייסט שוין א ירידה‪.‬‬ ‫לכאורה‪ ,‬פארוואס דארף מען עס איינטיילן אין די הייליגע ספרים אזא מין זאך ווי ימי ירידה‪ .‬דאס מסביר צו זיין‪ ,‬אז ביי א מענטש איז דא די דריי בחינות‬ ‫אויף דעם אופן‪.‬‬ ‫דער ערשטער אופן איז וואס מען וואקסט‪ ,‬מען הייבט אן‪ ,‬אזויווי איך האב פריער געזאגט‪ ,‬פון ווען ער איז נאך א פיצל קינד אפילו‪ ,‬ער גייט שוין אריין‬ ‫"ימי עליה"‪ ,‬ווען ער גייט אריין אין ברית קודש איז דאס שוין א געוואלדיגע התקרבות צום באשעפער‪ ,‬ער איז זיך מדבק אין בורא כל עולמים ווען ער איז‬ ‫אלט אכט טאג‪ ,‬און ער איז שוין אין שויס פונעם בורא כל עולמים‪ ,‬א מענטש איז גאר נישט משיג וויאזוי דאס איז‪ .‬און אזוי גייט ער ווייטער‪.‬‬ ‫איז דא די "ימי עליה"‪ ,‬דאס גייט‪ ,‬איינס נאך איינס‪ .‬דער אויבערשטער זאל העלפן‪ ,‬מען איז שוין אויף א שטיקל וועג‪ ,‬מען האט זיך שוין אנגעזאפט אביסל‬ ‫מיט תורה‪ ,‬מיט ערליכקייט‪ ,‬מיט יראת שמים‪ ,‬און מיט עבודת ה'‪ ,‬איז עס שוין אן ענין פון "עמידה"‪ ,‬ער ווייסט זיך צו שטעלן‪ .‬א מענטש וואס האלט זיך‪,‬‬ ‫ער האלט זיך פעסט‪.‬‬ ‫און נאכדעם "ימי ירידה" איז טייטשט אז ער לאזט זיך אראפ‪ .‬לויט זיינע מדריגות‪ ,‬אלע צדיקים אין אלע דורות האבן זיך אראפגעלאזט‪ .‬וויאזוי האבן זיי‬ ‫געקענט מדריך זיין אידישע קינדער‪ ,‬ער איז א גרויסער‪ ,‬וויאזוי קען ער רעדן צו א קליינעם? ער לאזט זיך אראפ פון זיין בחינה‪ ,‬ער זאל ארבעטן אויף די‬ ‫קליינע‪ .‬ער ארבעט אויף אידישקייט‪ ,‬ער ארבעט אויף תורה‪ ,‬עבודת ה'‪.‬‬ ‫פלעג איך זאגן אז דאס איז דאס ענין‪ ,‬נישט חלילה זאלסט זיין א יורד‪ ,‬ירידה איז נישטא‪ ,‬נאר אראפלאזן זיך‪ ,‬כאטשיג ער איז א גרויסער מענטש‪ ,‬ער קען‬ ‫די גאנצע תורה‪ ,‬ער קען ש"ס בבלי און ירושלמי‪ ,‬אבער ער מוז זיך אראפלאזן‪ ,‬מיט א קינד אז ער לערנט א משנה מוז ער זיך צו אים אראפלאזן און זאגן‬ ‫פשט אין די משנה‪ .‬דאס זענען די דריי זמנים וואס זענען איינגעטיילט‪.‬‬ ‫דאס איז ביי יעדן מענטש‪ ,‬ביי אלע אידישע קינדער‪ ,‬יעדער לפי דרגא דיליה‪ ,‬נישט יעדער איז אייניג‪ .‬איינער וואקסט הויך‪ ,‬ביז ארויף‪ ,‬און איינער נישט‬ ‫אזוי הויך‪ ,‬אבער אין הימל איז נישט פארהאנען אזא זאך‪ ,‬אין הימל האט אלעס א געוואלדיג חשיבות‪ ,‬יעדער לויט זיין פלאץ‪ ,‬יעדער האט אין הימל זיין‬ ‫חשיבות‪ .‬אז ער איז נישט אנגעקומען אויף דעם פלאץ‪ ,‬איז פון הימל נישט געווען באשטימט אז ער זאל זיין דווקא דער גרעסטער מענטש פון כלל‬ ‫ישראל‪ .‬אבער ער איז גליקליך אויף דעם וואס דער אויבערשטער האט אים אוועקגעשטעלט‪ ,‬אז ער האט די זכיה‪ ,‬ער איז צופרידן‪ .‬איך לערן ב"ה‪ ,‬איך‬ ‫לערן יעדן טאג‪ ,‬איך לערן מיט מיינע קינדער‪ ,‬איך לערן מיט אן אנדערן‪ .‬איז דא די דריי בחינות פון די טעג‪.‬‬ ‫עס קומט אנהייב זמן‪ ,‬מען גייט לערנען א מסכתא‪ ,‬מען וויל קענען די גאנצע מסכתא‪ ,‬וכדומה‪ ,‬מען האלט דאך יעצט ביים אנהייב‪ ,‬מען האפט דער‬ ‫אויבערשטער זאל העלפן עס זאל זיין ימי עליה‪ ,‬מען זאל שטייגן‪ ,‬מען זאל קענען אלעס‪ ,‬און נאך און נאך‪ ,‬און מען זאל קענען שטיין אויף די אייגענע פיס‪,‬‬ ‫ביז איך וועל ווערן א משפיע‪ .‬א איד איז נאכנישט גענוג אז ער קען‪ ,‬אז איך קען איז נאכנישט גענוג‪ ,‬איך וויל אז יענער זאל אויך קענען‪ .‬איך זאל זיין א‬ ‫משפיע פאר יענעם‪ .‬איינער איז משפיע פאר זיינע קינדער‪ ,‬און איינער איז משפיע פאר זיינע תלמידים‪ ,‬און איינער איז משפיע פאר זיינ'ס א חבר‪ .‬יעדער‬ ‫האט אין זיך א כח משפיע צו זיין‪.‬‬ ‫יעדער איז פון הימל געבעטן ער זאל זיין א משפיע‪ .‬נישטא איינער וואס זאל זאגן‪ ,‬רבונו של עולם דו האסט מיך אוועקגעשטעלט אזוי אז איך זאל זיצן‬ ‫און קוקן אויף די לופטן‪ ,‬אזוינס איז נישטא‪ .‬יעדער האט דעם כח ההשפעה‪ .‬און דאס איז וואס איך בעט פון יעדן טאטן ער זאל מדריך זיינע קינדער אויפ'ן‬ ‫ערליכן וועג‪ .‬און איך זע כסדר וואס זיין כח השפעה איז‪ .‬אין דעם וועג וואקסט ער אליין‪ ,‬און ער וואקס אז ער זאל קענען משפיע זיין פאר'ן צווייטן אויך‪.‬‬ ‫דאס קען זיין די כוונה פון דעם מדרש כפשוטו‪" ,‬כשם שהן תמימין כך שנותיהן תמימין"‪ .‬די גמרא זאגט דאס לשון – די גמרא רעכנט אויס די נביאים‬ ‫וואס האבן אוועקגעשטעלט די גאנצע תורה אויף צוויי דריי יסודות – "בא חבקוק והעמידן על אחת"‪ ,‬חבקוק הנביא האט אוועקגעשטעלט‪ ,‬אויף וואס?‬ ‫"צדיק באמונתו יחיה"‪ .‬דער וואס ער גייט מיט אמונה‪ ,‬ער גלייבט אז דער אויבערשטער וועט מיר העלפן‪ .‬איך בין נישט דערשראקן‪ ,‬איך וועל קענען‪ ,‬איך‬ ‫וועל וואקסן‪ ,‬און איך וועל זיין אן ערליכער‪" .‬באמונתו יחיה"‪.‬‬ ‫"להגיד בבקר חסדך"‪" ,‬בקר" הייסט ווען מען הייבט אן מיט עבודת ה'‪ ,‬צי פון אלץ פיצל קינד‪ ,‬צי שפעטער‪ ,‬יעדער איד ווען ער קומט אויף א העכערע‬ ‫הדרגה‪ ,‬שפעטער גייט ער העכער‪" ,‬הראנו בבקר חסדך"‪ ,‬דעמאלט איז "ואמונתך בלילות"‪ ,‬ווייל ער גייט מיט אמונה‪" .‬לילות" הייסן אזעלכע טעג וואס‬ ‫ער איז נישט אזוי ‪ ... .‬דער מענטש פארשטייט נישט צו סאך‪ ,‬אבער עס איז נישט‪" ,‬ואמונתך בלילות"‪ ,‬אפילו ווען עס שווער‪ .‬מען וואקסט נישט‬ ‫אויפאיינמאל א גדול בישראל‪ ,‬מען מוז שוויצן‪ .‬מען גייט דורך אסאך‪ ,‬א מענטש קען זיין אז ער נכשל געווארן‪ ,‬ער איז זיך טועה אמאל‪ ,‬אבער דאס איז‬ ‫גארנישט‪ ,‬דאס איז דער תפקיד‪.‬‬ ‫איז "צדיק באמונתו יחיה"‪" ,‬באמונתו"‪ ,‬אלעמאל איז מען מיט די בחינת אמונה‪ .‬איך האלט דא? ‪ ...‬האלטן ווייטער‪ .‬לכאורה איך וואלט שוין געוואלט‬ ‫האלטן ווייטער‪ ,‬איך וואלט שוין געוואלט וואקסן‪ ,‬אבער "צדיק באמונתו יחיה"‪ ,‬איך טו מיינס‪ ,‬איך לערן‪.‬‬ ‫דאס איז דער יסוד פון אידישע קינדער‪ .‬יעדער אן אויסנאם איז אזוי‪ .‬יעדער איינער‪ .‬מען האט יעדן אוועקגעשטעלט וויפיל ער זאל משפיע זיין‪ ,‬איינעם‬ ‫האט מען אוועקגעשטעלט ער זאל משפיע זיין אויף זיינע קינדער‪ ,‬איינעם האט מען אוועקגעשטעלט ער זאל משפיע זיין אויף תלמידים‪ ,‬איינעם האט‬ ‫מען אוועקגעשטעלט ער זאל זיין א משפיע אויף אסאך מענטשן‪ .‬יעדער איינער האט זיין פלאץ‪ ,‬און יעדער איינער דארף זיין גליקליך‪" ,‬כשם שהן‬ ‫תמימין"‪ ,‬זאגט דער מדרש‪ ,‬די וואס זיי זענען תמימין‪ ,‬זיי שטייען נישט אויף איין פלאץ‪ ,‬היינט איז ער אזוי און מארגן איז ער בעסער‪ ,‬און אזוי איז כסדר‪,‬‬ ‫"כך שנותיהן תמימין"‪ ,‬העלפט דער אויבערשטער אז די יארן זאלן אויך זיין גאנץ – יעדער צדיק‪ ,‬יעדער איינער וויל עפעס אויפטון מיט זיינע יארן‪ .‬איינער‬ ‫טוט אויף אז ער האט ב"ה גוטע קינדער‪ .‬ער זאל האבן בטחון אין די יארן‪ ,‬נישט ער זאל טראכטן אז די יארן לויפן אויף גארנישט‪.‬‬ ‫דאס איז די ערגסטע זאך‪ ,‬נאך א זמן וואס ער איז דורך אן קיין השלמה – איך האב דעם טאג פארפעלט‪ ,‬איך האב גארנישט געטאן דעם טאג‪ ,‬איך האב‬ ‫נישט געדאווענט געהעריג‪ ,‬איך האב נישט געלערנט געהעריג‪ ,‬דער טאג איז באמת גארנישט‪ ,‬דאס האט נישט קיין השלמה‪ ,‬פארוואס? וואס‪ ,‬ער וועט‬ ‫זאגן אז ער וועט עס מארגן‬ ‫מליצות ישרות מפי רבינו זי"ע – בסדר ההושענות‬ ‫משלים זיין‪ ,‬עס איז נישטא‬ ‫הושענא למענך אלקינו הושענא‪ .‬יבואר עפ"י ד' הגה"ק א"א הררד"ב ממעזריטש זי"ע "משוך חסדך ליודעיך א' קנא ונוקם"‪,‬‬ ‫אזוינס‪ ,‬מארגן וועסטו שוין‬ ‫עפ"י המשל להשר שחטא נגד המלך‪ ,‬והמלך קירבו ביתר שאת ועי"כ נתבייש ונתחרט בכל פעם האיך הוא חטא למלך טוב כזה‪.‬‬ ‫וכן אנו מבקשין שהנקמה תהי' ברב חסד וחמלה ועי"כ אנו נתבייש‪ ,‬וזהו יהי' העונש באופן כזה אתד"ק‪ ,‬וזה"כ "הושענא למענך‬ ‫צוקומען נאכאמאל‪ ,‬אזוי עס‬ ‫אלקינו" שיתקיים מדה"ד ע"י "שהושענא" בחסדים ורחמים‪.‬‬ ‫האט נישט קיין השלמה‪ ,‬נאר‬ ‫פשוט בתורת תפלה‪ ,‬מען‬ ‫הושענא למענך אלקינו הושענא‪ ,‬הושענא למענך בוראנו הושענא‪ .‬יש לפרש עפ"י שכ' בתוי"ט (פ"ז דברכות) דבברהמ"ז אומרי'‬ ‫בעט דעם אויבערשטן‪,‬‬ ‫נברך אלקינו ובברכת התורה ברכו את ה'‪ ,‬משום דמזונות בדין מאן דיהיב חיי יהיב מזוני ע"ש‪ ,‬א"כ הושענא למענך "אלקינו"‬ ‫במדה"ד משום דהושענא "בוראנו"‪ ,‬וכיון שבראתנו מאן דיהיב חיי יהיב מזוני‪.‬‬ ‫"רבונו של עולם‪ ,‬העלף מיר‬ ‫איך זאל קענען משלים זיין‪,‬‬ ‫הושענא למענך בוראנו‪ .‬אפשר לומר דבאמת רצוננו לעשות רצונו ית' רק השאור שבעיסה מעכב‪ ,‬ומי יודע הפעולה כמו הפועל‬ ‫איך זאל וואקסן‪ ,‬איך זאל‬ ‫ובורא עולם שברא יצרנו יודע כמה קשה לעמוד נגדו בקשרי המלחמה‪ ,‬ע"כ הושענא "למענך בוראנו"‪ ,‬שאתה הבורא ואתה‬ ‫קענען זיין הולך בדרך ה'‪,‬‬ ‫יוצרם ויודע יצרם‪.‬‬ ‫רבונו של עולם‪ ,‬העלף מיך‬ ‫הושענא למענך גואלנו הושענא‪ .‬יש לפרש עפ"י דכ' (ישעי' מ"ד) "כה אמר ה' מלך ישראל וגואלו ה' צבאות אני ראשון ואני‬ ‫עס זאל יא זיין א השלמה‪,‬‬ ‫אחרון ומבלעדי אין אלקים"‪ ,‬ועד"ז אנו מברכין גואל ישראל‪ ,‬וא"כ צריך הקב"ה לגאלנו כפשטי' דקרא שהקב"ה נקרא גואל‬ ‫איך זאל קענען אויפטון"‪.‬‬ ‫ישראל וקדושו‪ ,‬והקב"ה שומר תורתו וזריזין מקדימין למצות ע"כ ימהר ויחיש נא לגאלנו‪ ,‬ועל כן אנו מבקשים "הושענא למענך‬ ‫גואלנו" שאתה נקרא גואלנו ע"כ "הושענא"‪.‬‬ ‫דאס איז די בחינה‪ ,‬וואס מען‬ ‫גייט צו דערמיט אנפאנג זמן‪,‬‬ ‫הושענא למענך דורשנו‪ .‬אפ"ל עפ"י דאי' במדרש דישראל אומרים "השיבנו ה' אליך" והקב"ה משיב "שובו אלי ואשובה אליכם"‪.‬‬ ‫און דאס איז כסדר‪ ,‬אנפאנג‬ ‫אמנם אנו מתפללים ש ה' יעשה בקשתינו והוא ישיבנו אליו‪ ,‬והוא כל יכול ואנו חלושי כח באין אונים בו"ד‪ .‬ע"כ אנו אומרים‬ ‫זמן‪ ,‬אנפאנג חודש‪ ,‬און‬ ‫"הושענא למענך דורשנו"‪ ,‬שאתה תדרוש אותנו ותשיבנו אליך‪ .‬או יבואר הושענא למענך דורשנו הושענא‪ .‬שהקב"ה החזיר‬ ‫תורתו על כל אומה ולשון ולא רצו עד שהביאה לנו ואנו קבלנוה בשמחה‪ ,‬וירדה שנאת כל העולם עלינו (שבת פ"ט‪ ).‬הכל ע"י‬ ‫אמאל אנפאנג טאג‪ ,‬און‬ ‫התורה‪ ,‬ואנו סובלים כאלפים שנה בלי הרף הכל בשביל שהקב"ה בחר בנו‪ .‬ול' "דרישה" היינו דרישה וחקירה היטב‪ ,‬והיינו‬ ‫אמאל אנפאנג וואך‪,‬‬ ‫שהקב"ה חקר ודרש אחר כל עם ולא מצא רק אותנו שראויים אליו א"כ אל יעזבנו ביד אויבינו ח"ו וירחם נא עלינו‪ ,‬ע"כ‬ ‫אלעמאל איז אנפאנג‪ ,‬א איד‬ ‫"הושענא למענך דורשנו" שדרשת אחרינו ובחרתנו להיות לך לעם סגולה "הושענא"‪.‬‬ ‫דארף אייביג גיין מיט די‬ ‫למען אמיתך‪ .‬אפשר לפרש הקשר בין כל הפיוט על דרך זה‪ :‬הושענא למען אמתך‪ .‬שכן האמת שכדאים ישראל להוושע שלא‬ ‫בחינה‪ .‬אז עס איז‬ ‫בגדו בה' בשום זמן‪" .‬למען בריתך" דאע"פ דזכות אבות תמה הרי ברית אבות לא תמה (שבת נ"ה‪ .‬בתוס') "למען גדלך ותפארתך"‬ ‫דורכגעגאנגען נעבעך א זמן‬ ‫דאחז"ל (יומא ס"ט‪ ):‬אנשי כנה"ג אמרו אלו הן נוראותיו שאלמלא מוראו האיך אומה אחת מתקיימת בין האומות‪ .‬אולם לעיני‬ ‫וואס איך האב נישט גוט‬ ‫העמים הרי אינו ניכר זה‪ ,‬וזה בהסתר א"כ לא מכירין שם גבור ונורא רק הגדול‪ ,‬דאי' גבורותיו ונוראותיו ע"כ "למען גדלך" שאינו‬ ‫געטאן‪ ,‬אבער איך ווער נישט‬ ‫ניכר עתה רק שם "הגדול" ולא זולת ע"כ למען "גדלך ותפארתך" שיהי' תפארת שם הגדול בצירוף גבור ונורא בגלוי‪" .‬למען‬ ‫דערשראקן‪ ,‬איך גיי ווייטער‪,‬‬ ‫דתך" כיון שגלו ישראל ממקומן אין לך ביטול תורה גדול מזה (חגיגה ה'‪ ):‬א"כ "למען דתך"‪" .‬למען הודך" עפ"י דאי' בזוה"ק על‬ ‫קרא (איכה א ') כל היום דוה "שהודי נהפך עלי למשחית" (דניאל י') דמהוד בעו"ה נעשה דוה ע"כ לא יתהפך "להוד"‪" .‬למען‬ ‫דער אויבערשטער וועט מיך‬ ‫ויעודך" ששכינתא בגלותא וכ"מ שגלו ישראל שכינה עמהם (מגילה כ"ט‪ ).‬ע"כ רחם נא ותבקש לך מנוח ומקום "ויעוד" שתועד‬ ‫העלפן‪ .‬מיט דעם יסוד גייט‬ ‫שכינתך לשם לציון עיר קדשינו‪.‬‬ ‫ער‪" ,‬וצדיק באמונתו"‪" ,‬כך‬ ‫"למען זכרך‪ ,‬עפ"י זוה "ק (שמות ג') וזה זכרי לדור דור זכרי עם וי"ו ק"א הוא רמ"ח כמנין עשין‪ .‬והנה עתה אין שמו שלם וחסרים‬ ‫שנותיהן תמימין"‪.‬‬ ‫הוי"ו וק"א וזכרי נשאר כך לבדו ע"כ "למען זכרך" שיהא שמך שלם‪ .‬א"נ עפ"י הגמ' (פסחים נ'‪ ).‬לא כעוה"ז עוה"ב בעוה"ז נכתב‬ ‫ביו"ד קא ונקרא באל"ף דל"ת אבל לעוה"ב כולו אחד נקרא ביו"ד ק"א ונכתב ביו"ד ק"א‪ .‬וא"כ זה"כ "למען זכרך‪ ,‬שנזכיר שמך‬ ‫און דאס ווערט צעטיילט‬ ‫כמו שנכתב‪" .‬למען חסדך" דהקב"ה רב חסד ומרבה להטיב ולמי יתן החסדים שלו‪ ,‬וכי לאוה"ע הלא אם הקב"ה משפיע להם‬ ‫פארשטייט זיך אויף כמה‬ ‫טובות הם משתמשים בו רק לרשעות (וכמבואר חולין פ"ט‪ ).‬א"כ תתנם לבניך שהם יודעים מה ואיך לעשות אם תתנהג בחסדך‬ ‫עמהם ע"כ "למען חסדך"‪" .‬למען טובך" דא"ק (תהלים כ"ה) טוב וישר ה' על כן יורה חטאים בדרך‪ ,‬נמצא דל' טוב נופל שיתנהג‬ ‫הדרגות‪ .‬דער ערשטער‬ ‫בחסד נגד החטאים ע"כ "למען טובך"‪.‬‬ ‫עיקר‪ ,‬איבערהויפט ביי‬ ‫"למען יחודך" דעתה כביכול הוא כאלו אסור באזיקים (ירמי' מ') ואין בכחו להושיע לבניו והלא "הוא באחד ומי ישיבנו" (איוב‬ ‫בחורים וואס האלטן ביים‬ ‫כ"ג) וע"כ אם תושיענו יראו כל בשר שאתה יחיד ומיוחד ואין מי שיעכב בידך לעשות עם בניך אך טוב‪" .‬למען כבודך" כמו‬ ‫אנהייב‪ ,‬איז דאס דער יסוד‪,‬‬ ‫שפרש"י (בפ' וארא) כשהקב"ה עושה דין ברשעים אז שמו הגדול מתקדש‪ .‬וא"כ זהו כבודך שתגדע קרנות רשעים לנערם מן‬ ‫הארץ ולרומם קרנות צדיקים עמך ונחלתך‪" .‬למען למודך‪ ,‬דכתיב תורה מאתי תצא (ישעי' נ"א) ואי' במדרש (ויק"ר פי"ג) תורה‬ ‫די צוויי ווערטער‪ ,‬די צוויי‬ ‫חדשה מאתי תצא א"כ אנו צמאים לשמוע דבר ה' ולימודך‪ .‬א"נ יפורש שהקב"ה סלחן ומחלן טוב ומטיב בלי ליאות טוב ומטיב‬ ‫ווערטער הייסט "תורה" און‬ ‫ויהא לימוד מל' למוד ורגיל המוזכר בגמ' למען שאתה למוד לסלוח ולהושיע בכל עת‪.‬‬ ‫"תפלה"‪" .‬הקל קול יעקב"‪,‬‬ ‫"למען מלכותך" דאין מלך בלא עם כמ"ש המפ' בתיבת המלך בימים נוראים‪" .‬למען נצחך" עפ"י הגמ' (פסחים קי"ט‪ ).‬למנצח‬ ‫דער קל קול יעקב איז צוויי‬ ‫מזמור לדוד (תהלים ד') זמרו למי שנוצחין אותו ושמח בא וראה שלא כמדת הקב"ה מדת בו"ד וכו'‪ .‬וא"ש שאנו נפעול וזה‬ ‫קולות‪ ,‬א קול פון תפלה און‬ ‫אצלך השמחה שמנצחין אותך כביכול‪" .‬למען סודך" הגה"ק א"א מבארדיטשוב זי"ע פי' ג' דברים אלו‪ ,‬סוד עוז ופאר‪ ,‬עפ"י הגמ'‬ ‫(ברכות ו'‪ ).‬דתפילין דמרי עלמא כתיב בהו ומי כעמך ישראל גוי אחד בארץ (דה"א י"ז) ואם ח"ו לא תסלח אז אגלה ה"סוד" שח"ו‬ ‫א קול פון תורה‪ .‬דאס איז‬ ‫"עוזך ופארך" אלו התפילין חלילה אינם כשרים ע"כ תסלח להם‪ ,‬כן דבר בקדשו‪ .‬ויל"פ עוד דאי' דקודם ביאת משיח יתגלה‬ ‫אונזער כח‪" .‬הקל קול יעקב"‪,‬‬ ‫הסוד מזמן הגאולה אולם אנו מבקשים נא תביא עתה בלי איחור הגואל צדק ואפי' עדיין הוא בסוד ויוכל השאר בסוד רק שיבא‬ ‫זאגט דער מדרש‪ ,‬אז דו‬ ‫מיד ואין צריך הסוד להתגלות‪ ,‬כיון שהוא מיד‪.‬‬ ‫ווילסט גיין צעברעכן עשו ער‬ ‫"למען עוזך" עפ"י משנה דעוקצין (פ"ג מי"ב) דכלי מחזיק ברכה השלו' ועוז הוא השלו' (תהלים כ"ט) ובגולה לכ"א לב רגז וע"כ‬ ‫יביא הקב"ה הישועה ויהי' שלו' וברכה בכל הגבול‪" .‬למען פארך" דמשיח יכול לבא בבחי' גדולה ובבחי' עני ורוכב על החמור‬ ‫זאל נישט האבן קיין שליטה‪,‬‬ ‫וי"ל דכשבא ע"י תפלותינו אז בגדולה לא כן אם רק בזמנו שצריך לבא‪ ,‬ע"כ אנו מתפללים שתהא הישועה עתה ע"י תפלותינו‬ ‫צעברעכן דעם כח השליטה‬ ‫ויהי' בבחי' פאר וכבוד שמים‪" .‬למען צדקתך" דדרשו חז"ל (פסחים פ"ז‪ ):‬צדקה עשה הקב"ה בישראל שפיזרן לבין האומות‪ ,‬כדי‬ ‫פון די סטרא אחרא און עשו‪,‬‬ ‫שיתקיימו ע"י כן ע"ש א"כ כל התכלית בשביל הישועה ע"כ הושענא "למען צדקתך" שכל כוונתך בצדקה הזו הי' לתכלית זו‬ ‫איז נאר מיט "הקול קול‬ ‫שנזכה להישועה כולנו חיים‪.‬‬ ‫יעקב"‪ ,‬תורה און תפלה‪ .‬דער‬ ‫"למען קדושתך" וכיון שציותנו ולדבקה בו (דברים ל') איך אפשר באויר ארץ העמים ע"כ תביאנו אל הר קדשך ונגילה ונשמחה‬ ‫בך שגם אנו נתקדש ונתדבק כביכול בך‪" .‬למען רחמיך הרבים" דמלך בו"ד כיון שנותן הרבה שוב אין ביכולתו לא כן הקב"ה כי‬ ‫עיקר‪ ,‬די ערשטע זאך‪ ,‬איז‬ ‫לא כלו רחמיך ולא תמו חסדיך ואפי' אנ ו מבקשים עוד ועוד חננו מאתך‪" .‬למען שכינתך" דבזמן שאדם בצער שכינה מה לשון‬ ‫תורה‪ .‬מען לערנט און מען‬ ‫אומרת קלני מראשי וכו' (חגיגה ט"ו‪ ):‬ע"כ נא הושענא למען צער השכינה הק'‪" .‬למען תהלתך" שעתה החושך יכסה ארץ אמנם‬ ‫לע"ל מלאה הארץ דעה את ה' כמים לים מכסים ותהלתך מלאה הארץ ע"כ "הושענא למען תהלתך הושענא"‪.‬‬ ‫לערנט און מען דינט דעם אויבערשטן‪ ,‬ידיעות ווערן מער‪ ,‬און די פעולות ווערן‬ ‫ברכת "מזל טוב" לאנ"ש שיחיו‬ ‫מער‪ ,‬יעדע זאך‪ ,‬דאס איז די גרעסטע זאך‪ ,‬אן קיין תורה איז נישטא גארנישט‪.‬‬ ‫שהשמחה במעונם‬ ‫דער אויבערשטער האט באשאפן די וועלט וועגן ישראל און וועגן תורה‪.‬‬ ‫כ"ק הגה"צ אב"ד סוואליעווע שליט"א‬ ‫"בראשית ברא אלקים‪ ,‬בשביל ישראל שנקראו ראשית ובשביל התורה שנקראת‬ ‫לרגל הולדת נכדו בן נכדו הרב אייזיק ליפא שליט"א (וומסב"ג)‬ ‫ראשית"‪ .‬וועגן אידישע קינדער און וועגן די תורה‪ .‬דאס איז דער תכלית הבריאה‬ ‫כ"ק אדמו"ר שליט"א – וומסב"ג‬ ‫אויף די וועלט‪ ,‬די אלע קליפות און די אלע רשעים און אלע כאלערעס דאס איז‬ ‫לרגל הולדת נכדו אצל בנו הרב משה חיים שליט"א (מאנסי)‬ ‫אלעס ענינים וואס א מענטש פארשטייט נישט‪ ,‬אבער עכ"פ דאס איז דאס‪.‬‬ ‫הגה"צ אבד"ק אפטא שליט"א (וומס"ב)‬ ‫לרגל הולדת נכדו ני"ו‬ ‫הרב יצחק סג"ל שליט"א (בית שמש)‬ ‫לרגל שמחת התנאים לבתו תחי'‬ ‫התמדת התורה‬ ‫מרת שאלאמאן שתחי' (וומסב"ג)‬ ‫לרגל אירוסי נכדה ני"ו ולרגל הולדת הנכדים ני"ו‬ ‫יעצט‪ ,‬קומט אויס אז די ערשטע זאך איז תורה און תפלה‪ .‬זעץ דיך לערנען‪ ,‬מען‬ ‫מרת קלאר שתחי'‬ ‫איז זיך משלים‪ ,‬מען וואקסט‪ ,‬נישט שטיין אויף איין פלאץ‪ ,‬און אזוי צעביסלעך‪,‬‬ ‫לרגל הולדת נכדה ני"ו‬ ‫מו"ה שלמה זלמן זילבערשטיין הי"ו (וומסב"ג)‬ ‫יעדע וואך‪ ,‬פאריגע וואך איך האב ב"ה צוגעלערנט צוויי בלאט גמרא תוספות‪ ,‬איך‬ ‫לרגל הולדת נכדו ולרגל נישואי נכדו ולרגל אירוסי נכדתו‬ ‫האב ב"ה צוגעלערנט חומש רש"י‪ ,‬יעדער מענטש ווען ער האט זיך‬ ‫הרב זלמן לייב לעבאוויטש שליט"א (וומסב"ג)‬ ‫אויפגעפלאמט‪ ,‬באקומט ער נאך תורה‪ ,‬דאס איז דער עיקר‪ ,‬דו זאלסט לערנען‪,‬‬ ‫לרגל הולדת נכדתו תחי'‬ ‫דאס איז דער תכלית‪ ,‬נישט ח"ו צעברע כן די צייט להבל וריק‪ ,‬מיט גארנישט‪.‬‬ ‫מו"ה חיים בנציון קעניג הי"ו (ב"פ)‬ ‫לרגל אירוסי נכדתו תחי'‬ ‫די היינטיגע דורות זענען דאך שוואך געווארן‪ ,‬מען קען נישט בעטן היינט וואס מען‬ ‫מו"ה משה יודא בלייך הי"ו (וומסב"ג)‬ ‫האט געבעטן פאר טויזנט יאר‪ ,‬צי פאר פינף הונדערט יאר‪ .‬חוץ דעם וואס אלע‬ ‫לרגל הולדת נכדתו תחי'‬ ‫מו"ה אברהם יצחק לעפקאוויטש הי"ו (וומסב"ג)‬ ‫ספרים הקדושים זאגן דאך אז עס איז אונז נישט געגעבן די כוחות וואס מען האט‬ ‫לרגל הולדת נכדו הי"ו‬ ‫אמאל געהאט‪ ,‬זיי זענען נישט געגעבן געווארן צו אונז‪ ,‬מיר זענען אין גלות‪ .‬אבער‬ ‫מו"ה יודל קליין הי"ו (וומסב"ג)‬ ‫וואס דען‪ ,‬מען שאצט וויפיל מען קען‪ ,‬שפעטער האט מען ווייניגער‪ ,‬מען האט‬ ‫לרגל אירוסי בנו ני"ו ולרגל הולדת נכדו‬ ‫נישט קיין כח אזויפיל‪.‬‬ ‫מו"ה אנשיל בויער הי"ו (וומסב"ג)‬ ‫לרגל הולדת נכדו‬ ‫די ערשטע זאך צו חשיבות התורה איז אז מען זאל נישט פארשפילן דעם זמן‪.‬‬ ‫מו"ה לייבל גאלדענבערג הי"ו (וומסב"ג)‬ ‫משלים זיין‪ ,‬אז עס איז נישטא קיין זמן איז נישטא קיין סדר; אז עס איז נישטא קיין‬ ‫לרגל נישואי בתו‬ ‫מו"ה יואל צבי פרייזלער הי"ו (וומסב"ג)‬ ‫סדר איז נישטא קיין כח צו געדענקען און צו זיך שארפן‪ ,‬מען מוז זיין מסודר‪ ,‬איך‬ ‫לרגל אירוסי בתו תחי'‬ ‫מאך מיין סדר היינט אזוי‪ ,‬דעמאלט און דעמאלט לערן איך דעם שיעור‪ ,‬און‬ ‫מו"ה יוסף הערש שאלאמאן הי"ו (וומסב"ג)‬ ‫דעמאלט דעם אנדערן שיעור‪.‬‬ ‫לרגל הולדת נכדו ני"ו‬ ‫מו"ה אהרן ישראל אברהם פאללאק הי"ו (וומסב"ג)‬ ‫איך פלעג אלץ נאכזאגן וואס דער שינאווער רב האט געזאגט‪ ,‬אמאל זענען געווען‬ ‫לרגל הולדת בנו‬ ‫מענטשן וואס האבן געקענט לערנען ממש ‪ ...‬עס איז שווער‪ ,‬דריי שעה‪ ,‬מיר האבן‬ ‫מו"ה יצחק לעבאוויטש הי"ו (וומסב"ג)‬ ‫געלערנט א שיעור‪ ,‬א שיעור וואס מען ברויך קאפ‪ ,‬נישט סתם‪ ,‬קען ער נישט משיג‬ ‫לרגל הולדת נכדו ני"ו‬ ‫מו"ה מענדל קאהן הי"ו (וומסב"ג)‬ ‫זיין‪ ,‬זאל ער נעמען א צווייטן שיעור וואס איז גרינגער און זיך אויסרוען דעם מח‪.‬‬ ‫לרגל הולדת נכדתו תחי'‬ ‫מיר זענען דאך נישט שטארקע כוחות‪ ,‬אז מען זעט אז דער קאפ האלט אים שוין‬ ‫מו"ה יואל פאלאטשעק הי"ו (וומסב"ג)‬ ‫שווער‪ ,‬נישט יעדער איז אזוי פאר דריי שעה‪ ,‬זיין מח נאך צוויי שעה איז שוין אויך‬ ‫לרגל הולדת נכדתו תחי'‬ ‫אויסגעמאטערט‪ ,‬טוישט ער‪ .‬ער זאל נעמען א חומש‪ ,‬חומש רש"י פאר א האלבע‬ ‫מו"ה יואל פריינד הי"ו (מאנסי)‬ ‫שעה‪ ,‬צי א דריי פערטל שעה‪ ,‬דעם קאפ צו אויסלופטערן‪ .‬נישט אז ער זעצט זיך‬ ‫לרגל הולדת נכדו ני"ו‬ ‫מו"ה יואל קעסטענבוים הי"ו (ק"י)‬ ‫אראפ און לייגן די פיס אויפ'ן טיש‪ ,‬און ער הייבט אן ‪ ...‬אזוי גייט דורך א טאג און‬ ‫לרגל הולדת נכדו ני"ו‬ ‫איך ווייס אז איך האב ב"ה געלערנט‪ ,‬איך האב געלערנט דעם שיעור‪ ,‬איין שיעור‪,‬‬ ‫מו"ה יצחק וויטריאל הי"ו (ק"י)‬ ‫און נאכדעם האב איך געלערנט דעם צווייטן שיעור‪ ,‬איך האב געלערנט אויך א‬ ‫לרגל הולדת נכדו ני"ו‬ ‫שיעור אין שלחן ערוך‪ ,‬ווייס איך יעדן טאג אז איך האב געלערנט‪ ,‬און אויך ווייס‬ ‫מו"ה ליפא אפענהיים הי"ו (ק"י)‬ ‫איך אז דער אויבערשטער וועט מיר העלפן‪ .‬אפילו ער זעט נאכנישט אויף די מינוט‬ ‫לרגל הולדת נכדו ני"ו‬ ‫אז ער זאל שוין קענען אלעס‪ ,‬אבער עס איז גארנישט‪ ,‬דאס איז דאס ענין פון לימוד‬ ‫הבה"ח אליעזר מנחם הכהן פאללאק ני"ו (וומסב"ג)‬ ‫תורה‪ ,‬תורה מיט התמדה‪ ,‬תורה א חברותא‪.‬‬ ‫לרגל אירוסיו למז"ט‬ ‫הבה"ח רפאל קליין ני"ו (וומסב"ג)‬ ‫דאס איז איינע פון די זאכן‪ ,‬יעדער מענטש איז אנדערש‪ .‬דער אויבערשטער האט‬ ‫לרגל אירוסיו למז"ט‬ ‫נישט באשאפן צוויי מענטשן אייניג‪ ,‬מען קען זען די קריצן פון די הענט‪ ,‬מען האט‬ ‫הבה"ח יודא האפפמאן ני"ו (וומסב"ג)‬ ‫שוין גערעדט פון דעם אז בשעת הבדלה זאל מען נישט קוקן די קריצן‪ ,‬עס זענען‬ ‫לרגל אירוסיו למז"ט‬ ‫הבה"ח מרדכי יצחק שפירא ני"ו (וומסב"ג)‬ ‫נישט פארהאנען צווישן מיליאנען מענטשן‪ ,‬עס קען נישט זיין‪ ,‬צוויי מענטשן וואס‬ ‫לרגל הבר מצוה‬ ‫האבן די זעלבע קריצן‪ .‬עס קען נישט זיין אזא זאך‪ .‬דער בורא כל עולמים וואס ער‬ ‫הבה"ח יושע עהרנטאל ני"ו (וומסב"ג)‬ ‫קען אלעס‪ ,‬ער האט באשאפן די וועלט‪ ,‬זאל נישט איינער מיינען ביי זיך אז ער איז‬ ‫לרגל הבר מצוה‬ ‫הבה"ח דוד פישער ני"ו (וומסב"ג)‬ ‫עפעס‪ ,‬ווייל דעמאלט ווייסט מען אז ער איז א גארנישט‪ .‬ער איז נאר א יחיד‪.‬‬ ‫לרגל הבר מצוה‬ ‫עכ"פ‪ ,‬מוז מען וויסן די בחינה‪ ,‬די צייט מוז מען‪ ,‬נישט אוועקווארפן די צייט‪ ,‬אז‬ ‫מען ברויך לערנען אזויפיל שעה און אזויפיל שעה‪ ,‬מוז איך דאס מאכן‪ ,‬איך קוק‬ ‫אריין אין א ספר‪ ,‬איך קוק אריין אין דברי אגדה‪ ,‬דאס הייסט אויסגערוט‪ ,‬און דערנאך גייט מען ווייטער‪.‬‬ ‫נספח לפי בקשת אנ"ש שיחיו‬ ‫סדר חג הסוכות הבעל"ט‬ ‫מסודר לפי פסקי ומנהגי רביה"ק זי"ע‬ ‫ערב יום טוב ‪ -‬ערב שבת‬ ‫עס איז אן ענין היינט צו געבן מער צדקה‪.1‬‬ ‫ביי שחרית זאגט מען נישט "למנצח יענך" און אויך נישט "תפלה לדוד" און "בית יעקב"‪.2‬‬ ‫אויב די סכך ליגט אויף די סוכה א גאנץ יאר‪ ,‬זאל מען אויפשאקלען די סכך‪.‬‬ ‫מען פירט זיך אויפהענגען ביי די נוי סוכה‪ :‬וויין; אויל; מעל; וואסער; האניג; עפל; אתרוגים‪.‬‬ ‫די נוי סוכה אויפן דאך זאל נישט זיין אפגערוקט מער ווי ‪ 15‬אינטשעס ווייט פון די סכך‪.3‬‬ ‫אויב מ'וועט מעגליך נוצן אום יו"ט א לייטער [פאר שלאק וכדומה‪ ,‬איז בעסער צוצוגרייטן א בענקל אדער א קליינע שטוב לייטער‪.4‬‬ ‫פון חצות ‪ 12:55‬זאל מען זיך נישט וואשן און אויך נישט עסן קיין מזונות‪.‬‬ ‫אפברענען ליכט אויף צוויי טעג‪.5‬‬ ‫מען בינדט די לולב נאך די מקוה (זע סדר אין הערה‪.)6‬‬ ‫פאר'ן זמן איז כדאי צו מאכן א תנאי מ'זאל זיך מעגן באנוצן מיט די נוי סוכה‪[ .‬עי' הלשון בהערה‪.]7‬‬ ‫פאר'ן זמן עפענט מען די שלאק‪.‬‬ ‫מען דארף צינדען תיכף ביים זמן ווייל עס איז ערב שבת‪.‬‬ ‫ערשטע נאכט יום טוב ‪ -‬ליל שב"ק‬ ‫ווי מ'קומט אריין אין די די סוכה‪ ,‬פירט מען זיך צו זינגען צום ערשט שלו' עליכם‪ ,‬דערנאך זאגן די אושפיזין‪.8‬‬ ‫מען דארף אינזין צו האבן ביי די ברכה לישב בסוכה מקיים צו זיין מצות סוכה‪ ,‬און אויך די טעם פון די מצוה צו דערמאנען און געדענקען אז די אידן אין‬ ‫מדבר האבן געוואוינט אין ביידלעך און אויך זענען זיי געווען ארומגענומען מיט די ענני הכבוד‪ .9‬אויך אינזין האבן אז די ברכה איז אויפן עסן‪ ,‬שלאפן און‬ ‫דאס אויפהאלטן זיך אין סוכה ביז די קומענדיגע מאל ווען מ'וועט מאכן די ברכה‪.‬‬ ‫קינדער זאלן מאכן לישב בסוכה נאך בורא פרי הגפן פון קידוש‪[ .‬פרויען מאכן נישט די ברכה]‪.‬‬ ‫מ'דארף עסן די המוציא לכתחלה אזוי גרויס ווי א כביצה און בדיעבד ווי א כזית‪ .10‬מ'דארף עס אויפעסן אין איין צו אן קיין הפסקה‪ ,‬בתוך צוויי און‬ ‫מערסטנס ניין מינוט‪ ,‬בעסער אראפצושלינגען די גאנצע כזית אויף איינמאל ‪.11‬‬ ‫‪ 1‬מט"א (תרכ"ה סכ"א)‪ .‬ובפרט אם אין לו אורחים על יו"ט‪ ,‬שצריך ליתן לעניים צורכי יו"ט שבלא זה לא באים האושפיזין כמבואר בזוה"ק (פ' אמור דף קג‪ ,):‬ועי' יסוש"ה ושא"ס‪.‬‬ ‫‪ 2‬מפי התלמידים הי"ו‪ ,‬שכן אמר להם רבינו זי"ע (ערב שבועות תשמ"ח ממחרת חתונה) שהוא נוהג כיעב"ץ (בסידורו) שלא לומר "למנצח" בערבי יו"ט ובאסרו חג‪.‬‬ ‫‪ 3‬בשו"ע (תרכ"ז ס"ד) ליזהר שלא יהי' ד' טפחים מרחק ביניהם אף אם הנוי סוכה פחות מרוחב ד' טפחים ואפי' פחות מטפח‪ .‬ועי' נט"ג (פכ"ו סק"ל) דמד' פמ" ג משמע דסגי אם הקצה שלמעלה מהנוי סוכה הוא בתוך ד' טפחים‪,‬‬ ‫וכ"פ הגר"ש וואזנער (קובץ מבית לוי תשנ"ג עמ' כ"ו)‪ ,‬וכמדומה שכן הי' נהוג בסוכת רביה"ק זצ"ל‪ .‬ושיעור ‪ 15‬אינטשעס הוא לפי שיעור הגדול דעת החזו"א (‪ )15.136‬שאין להחמיר כ"כ כיון שהוא רק גזירה מדרבנן‪.‬‬ ‫‪ 4‬עי' מ"ב (סי' תקי"ח סקכ"ח) דאף באלו שמשתמשים בהם בפנים הבית יש מחלוקת אם מותר להוליכן ביו" ט דיש אוסרין אף בקטנים כיון שאין ניכר על צורתם שינוי [כמו סולם של שובך] ולפעמים עולה בהם לזיז ומשם לגג‪,‬‬ ‫ולמעשה מיקל ברה"י ומחמיר ברה"ר‪ ,‬וצ" ע אם רשות היחיד היינו אף בחצר הפתוח לרבים ורואים מה שעושה‪ .‬ולכאו' סתם סולמות שלנו חמיר מזה שהרי נעשו בעיקרם לתשמיש מחוץ לבית ובאמת עולים על ידם גם לגג‬ ‫לפעמים‪ ,‬וצ"ע‪ .‬ועכ" פ באלו שכתבתי למעלה הרי צורתם מוכחת עליהם שנעשו רק לתשמיש בפנים הבית ומותר‪.‬‬ ‫‪ 5‬עי' מ"ב (סי' תקמ"א סק"ג) על דברי הרמ"א דמותר לעשות פתילות בחוה"מ‪ ,‬בשם א"ר ופמ"ג דמחמירים בזה‪ ,‬ויש ליזהר לגדל הפתילות מצמר גפן לפני יו"ט‪ ,‬ובשם הח"א דלכתחלה יכין מעיו"ט ובדיעבד מותר לגדלם בחוה"מ‪,‬‬ ‫ובשם ברכ"י דהמנהג פשוט להתיר‪.‬‬ ‫‪ 6‬א‪ -‬עושים ד' טבעות‪ .‬אחד אוגדים על הקיישל‪ ,‬והג' על הלולב עצמו‪ .‬טבעת העליון צריך להיות טפח [‪ 4‬אינטשעס] מתחת המקום שמתחיל השדרה‪ ,‬דהיינו המקום שאין בו עלים לבד אלא גם גוף השדרה‪ .‬ומשם מחלקים‬ ‫ההבדל שבין ג' הטבעות לפי אורך הלולב [חוץ מהחלק שנכנס בתוך הקיישל]‪.‬‬ ‫ב‪ -‬ג' הדסים מימין הלולב [שדרת הלולב מול פניו של אדם]‪ ,‬וב' הערבות משמאלו‪ .‬ההדסים יהיו גבוהים מעט מהערבות [בדרך כלל הערבות הם ארוכים וצריכים לקצצם מלמטה שלא יצאו מן הקיישל]‪ .‬ראש ההדסים צריכים‬ ‫להיות קצת מתחת ראש שדרת הלולב [כנ"ל]‪.‬‬ ‫ג‪ -‬אחר האיגוד אומרים היהי רצון הנדפס בסידורים ומחזורים [לפני הלל]‪ ,‬ואח"כ לוקחים הלולב מתוך האגד‪ ,‬והקיישל שבתוכו ההדסים והערבות מעטפים בתוך טאועל פאפיר תחוב במים וסביבו זילבער פאפיר‪ ,‬שמחזיקים‬ ‫בתוך הפרידזשידער בכל זמן‪ .‬ובכל בוקר לוקחים אותו ומניחים בו הלולב‪ ,‬ואחר התפלה מחזירים הקיישל כנ"ל למקרר‪.‬‬ ‫‪ 7‬כמבואר בשו"ע (סי' תרל"ח ס"א)‪ .‬ואף שיש אומרים (רמ"א שם; בכוי"ע שם סקט"ו) דבזה"ז איננו בקיאין בדיני התנאי‪ ,‬מ"מ הסכמת הפוסקים (מג"א שם סק"ח; א"ר סק"י; בגדי ישע; שלחן שלמה ס"ב; מ"ב סקכ"ג) דמהני גם‬ ‫בזמנינו‪ .‬וכ"נ רביה"ק זצ"ל‪.‬‬ ‫‪ .8‬אף שאיני זוכר בבירור מנהג רבינו זצ"ל בזה‪ ,‬ויש אומרים שאמר בהיפך‪ ,‬אבל כך הוא חרות בזכרוני‪.‬‬ ‫‪ 9‬כוונת המצוה פשוט דקיי"ל מצ"כ בפרט במצוה מה"ת‪ ,‬אלא דבדיעבד יוצא במידי דאכילה כיון דנהנה‪ ,‬אלא דאם לא כוון לכתחלה יחזור ויאכל בכוונה (עי' אל"מ סי' תרכ"ה סקצ"א)‪ .‬אך כידוע י"א דכאן אף כוונת טעם המצוה‬ ‫מעכב אף בדיעבד כיון דמפורש הטעם בתורה‪ .‬כ"כ הב"ח (תרכ"ה א'); בכוי"ע (שם סק"ג); דרך פקודיך (הקדמה א' אות ה'); שו"ת בית יצחק (ח"ב סי' קס"ח)‪ .‬אמנם לדינא לא מעכב כוונה זו (פמ"ג תרכ"ה; מ"ב שם סק"ב; וכן יוצא‬ ‫ממט"א (שם סנ"ג) שלא הזכיר כוונה זו כלל אף לכתחלה‪.‬‬ ‫‪ 10‬בשו"ע (סי' תרל"ט ס"ג) דסגי בכזית‪ ,‬אבל במט"א (תרכ"ה סנ"א) כתב לאכול לכתחלה יותר מכביצה‪ .‬ועי"ש באל"מ (סקפ"ד) דיש לחוש לראשונים דבעינן כביצה‪ ,‬דלדידהו האוכל פחות מבטל מ"ע דאורייתא ועושה ברכה‬ ‫לבטלה‪[ .‬ועי' מ"ב (שם סקכ"ב) שכ' על דברי השו" ע דמה דיוצא בכזית היינו באין לו יותר אבל ביש לו נכון לאכול יותר מכביצה]‪ .‬ולכו"ע יוצא בכזית בדיעבד‪.‬‬ ‫ואף לדעת השו"ע מ" מ אסור לאכול אף כזית חוץ לסוכה בליל הראשון אף דבשאר ימי החג אין חיוב מדינא אלא ביותר מכביצה‪ ,‬כ"כ בטור (שם) ובטו"ז (שם סקי"א) ומג"א (שם סק"ט) וש"א‪.‬‬ ‫‪ 11‬עי' מט"א (שם סנ"ב) דמצוה מן המובחר ללעוס ולבלוע כזית בב"א [ולא הצריך כביצה בזה]‪ ,‬ועכ"פ יאכלנו בתוך כדא"פ‪.‬‬ ‫ובאם גשמים יורדים בליל א'‪ ,‬לכתחלה יש להמתין מלקדש אולי יפסקו הגשמים‪ ,‬ויש שכתבו להמתין עד חצות (מנהגי מהרי"ל; חיי"א קמ"ט ס"ט [לכתחלה]; בכוי"ע תרל"ט סקל"ג)‪ .‬ובשע"ת (תרל"ט סקי"ג) הביא דברי שבו"י‬ ‫(ח"ג סי' מ"ה) דאין להמתין כלל דאין לך מניעת שמחת יו"ט גדול מזה‪ .‬אבל רוב האחרונים ס"ל דסגי להמתין שעה או שתי שעות (פמ"ג שם מש"ז סקי"ז; צל"ח ; דה"ח קע"א ח'; חיי"א שם [אם אינו רוצה להמתין עד חצות];‬ ‫קצש"ע קל"ה ס"ג; מ"ב שם סקל"ה; ברכה"ב שער נ"ב ס"ד)‪ .‬ובא"ר (שם סקכ"ד) וכן במט"א (תרכ"ה סס"ג) כתבו להמתין שעה אחת‪ .‬ואף הבכוי"ע המחמיר להמתין עד חצות‪ ,‬מ"מ כתב דאם מצטער ברעב‪ ,‬דא"צ להמתין‪ ,‬וכ"כ‬ ‫מ"ב (שעה"צ סקס"ז) דבמצטער ברעב או בשינה‪ ,‬ובפרט אם יש לו אורחים עניים דמסתמא תאבים לאכול אין להמתין‪ ,‬וכעי"ז כתבו ברכה"ב (שם)‪ ,‬ובכה"ח (תרל"ט סקע"ד) הוסיף דבעניים איסורא נמי איכא אם מעכבם מלאכול‬ ‫שהם אינם מחוייבים לצאת כל הדעות ואיכא חשש בל תאחר‪.‬‬ ‫ואם אחר ההמתנה לא פסקו גשמים‪ ,‬צריך לקדש ולומר שהחיינו [ולכוון בנט" י וברכת המוציא שיגמור הסעודה בבית] ולאכול [לכתחלה יותר מכביצה (מט"א שם סס"ב)‪ ,‬ועכ"פ] כזית פת‪ ,‬ואח"כ יגמור הסעודה חוץ לסוכה‬ ‫[וי"א שבליל א' יכול גם מדינא לגמור הסעודה בסוכה בעוד גשמים יורדים (מט"א שם סס"ג]‪ .‬ובקצה"מ (שם סקק"ה) הביא דבגשמים ודאי סגי בכזית וא"צ להחמיר ביותר מכביצה‪[ .‬כמובן שזה להלכה‪ ,‬אבל אנו נוהגים כחסידים‬ ‫ואנשי מעשה שאין אוכלים בכל הסוכות חוץ לסוכה וכ"ש בליל זה]‪.‬‬ ‫ולענין ברכת לישב בסוכה ביורדים גשמים בליל א'‪ ,‬נראה מד' רמ"א (שם ס"ה) דצריך לברך‪ ,‬וכ"כ טו"ז (שם סקי"ז); שבו"י (הובא בשע"ת הנ"ל); שו"ע הרב (שם סי"ח); יא"פ (שם); חכ"ש (שם); ברכה"ב (שער נ"ב ס"ג)‪ .‬אולם כמה‬ ‫אחרונים דעתם שלא לברך‪ :‬סידור יעב"ץ; ברכ"י (שם סק"ח); מאמ"ר (שם סק"ו); פמ"ג (שם מש"ז סקי"ז); צל"ח (ברכות מט‪ ;):‬דה"ח; בית מאיר; חיי"א (קמ"ז ס"ט); קצש"ע (קל"ה ס"ג); מ"ב (שם סקל"ה); וכן נוהגין (ערוה"ש שם;‬ ‫קצה"מ שם סקק"ד)‪ ,‬וכ"נ המנח"א‪.‬‬ ‫אויב מ'פארגעסט יעלה ויבא ביים בענטשן‪ :‬אויב דערמאנט מען זיך ווען מען האלט פאר דעם שם פאר די ווערטער בונה ברחמיו ירושלים‪ ,‬גייט מען‬ ‫צוריק צו יעלה ויבא‪ .12‬אויב דערמאנט מען זיך ווען מען האט שוין ארויסגעזאגט דעם שם פאר די ווערטער בונה ברחמיו ירושלים‪ ,‬ענדיגט מען צו ביז‬ ‫"ירושלים אמן"‪ 13‬און מען זאגט די ספעציעלע ברכה ‪" -‬ברוך אתה ה' אלקינו מלך העולם אשר נתן ימים טובים לעמו ישראל לששון ולשמחה את יום‬ ‫חג הסוכות הזה ברוך אתה ה' מקדש ישראל והזמנים"‪ .14‬אזוי אויך אויב מען דערמאנט זיך ווען מען האט שוין געזאגט ביז נאך "ירושלים אמן"‪ ,‬זאגט מען‬ ‫די דערמאנטע ספעציעלע ברכה‪.15‬‬ ‫‪.‬‬‫‪16‬‬ ‫אויב האט מען שוין אנגעהויבן די קומענדיגע ברכה אפי' נאר מיטן ערשטן ווארט "ברוך"‪ ,‬דארף מען איבערבענטשן פון אנהייב אויב האלט מען שוין‬ ‫ביי די דריטע סעודה אין דעם זעלבן טאג‪ ,‬בענטשט מען נישט איבער ‪.17‬‬ ‫פרויען זאלן בכלל נישט איבערבענטשן ‪.18‬‬ ‫ביים סוף בענטשן זאגט מען[ביידע טעג יום טוב‪ ,‬אזוי ווי אלע ימים טובים] "הרחמן הוא ינחילנו ליום שכולו טוב"‪ ,‬און "הרחמן הוא יקום לנו את סוכת‬ ‫דוד הנופלת" [ביז נאך הושענא רבה‪ ,]19‬און אויך "הרחמן הוא יחדש עלינו את השנה הזאת לטובה ולברכה" [פון ראש השנה ביז נאך שמחת תורה]‪.‬‬ ‫הלכות און ענינים פון "לישב בסוכה"‬ ‫עס ווערט געברענגט אז די קדושה פון די סוכה איז זייער גרויס‪ ,‬דערפאר דארף מען ווי ווייניגער רעדן דברי חול דארט‪ ,20‬נאר ענינים פון תורה און קדושה‪,‬‬ ‫און אודאי נישט קיין לשון הרע און אנדערע אסור'דיגע רייד‪.21‬‬ ‫‪.‬‬‫‪22‬‬ ‫מען טאר נישט אריינברענגען קיין מיאוס'ע זאכן אין די סוכה גענוצטע טעלערס [און אודאי טעפ אדער שיסלעך] זאל מען תיכף ארויסטראגן פון די‬ ‫סוכה‪ .‬אויך זאל מען נישט ארויסטראגן די מיסט דורך די סוכה‪.‬‬ ‫מען ברענגט נישט אריין קיין גוי אין סוכה‪.23‬‬ ‫מענער [און קינדער פון פינף יאר און העכער] זאלן גארנישט עסן און טרינקען חוץ לסוכה‪.24‬‬ ‫יעדעס מאל ווען מ'וואשט זיך צו א סעודה‪ ,‬מאכט מען די ברכה לישב בסוכה באלד נאך המוציא‪[ ,‬שבת און יו"ט – ביי קידוש‪ ,‬אויך בייטאג]‪ .‬מ'זאל עסן‬ ‫ביי די סעודה מער ווי די גרויס פון אן איי‪[ 25‬בתוך ‪ 9 / 4‬מינוט]‪ .‬מ'קען אבער נאר מאכן די ברכה אויב מ'איז געווען אינדרויסן פון די סוכה זייט די‬ ‫פריערדיגע סעודה צו ערלעדיגן עפעס [נישט בדרך ארעי]‪.26‬‬ ‫פאר מ'מאכט די ברכה זאל מען אינזין האבן צו פטר'ן אלעס וואס מ'וועט טון אין סוכה [זיצן‪ ,‬שלאפן וכו'] ביז צו די קומענדיגע סעודה‪[ .27‬בפרט דארף‬ ‫מען דאס אינזינען האבן אויב מ'גייט אריבער אינמיטן די סעודה צו אן אנדערע סוכה ‪ ,28‬אדער מ'גייט שלאפן אין אנדערע סוכה‪.29‬‬ ‫אויב האט מען פארגעסן צו מאכן די ברכה אנהייב סעודה‪ ,‬ביז מען האט זיך נישט געוואשן מים אחרונים זאל מען מאכן די ברכה און עסן נאך א כזית‬ ‫ברויט‪-‬חלה ‪.30‬‬ ‫אויב האט מען געמאכט לישב בסוכה ווען די שלאק איז געווען פארמאכט‪ ,‬דארף מען איבערמאכן די ברכה ווען מ'עפנט עס ‪.31‬‬ ‫אויב איז מען מסופק צי מ'האט געמאכט א לישב בסוכה‪ ,‬זאל מען נישט איבערמאכן און מ'קען ווייטער עסן‪ .32‬ס'איז אבער בעסער נישט צו עסן ווייטער‬ ‫קיין ברויט נאר אנדערע זאכן‪ .‬אויב מ'וויל עסן ברויט‪ ,‬זאל מען בענטשן און ארויסגיין פון די סוכה צו טון עפעס‪ ,‬דערנאך צוריקקומען זיך וואשן און מאכן‬ ‫נאכאמאל לישב בסוכה‪.33‬‬ ‫לכתחלה איז בעסער נישט צו גיין צו אן אנדערע סוכה אינמיטן די סעודה ‪ .34‬אין זעלבן הויז אדער זעלבן הויף וואס איז ארומגעצוימט‪ ,‬קען מען גיין‪.35‬‬ ‫אויב מ'גייט ארויס פון סוכה אינמיטן א סעודה צו דאווענען מנחה‪ ,‬מעריב אדער טון אנדערע זאכן‪ ,‬מאכט מען נישט נאכאמאל א ברכה ווען מ'קומט‬ ‫צוריק‪ .36‬לכתחלה איז בעסער נישט צו טון אזוי‪.‬‬ ‫אם אח"כ פסקו גשמים [אם כבר בירך בהמ"ז יטול ידיו ויברך המוציא ויאכל בסוכה פת יותר מכביצה ויברך לישב בסוכה‪( .‬דה"ח; בית מאיר; רעק"א; בכוי"ע שם סקל"ג; מ"ב שם סקל"ו; קצש"ע קל"ה ס"ג)‪ .‬וזה כל הלילה אפי'‬ ‫אחר חצות (שעה"צ שם סקס"ח)‪ .‬אבל אם כבר שכב לישן א"צ לזה‪ ,‬דאם מצטער חייב בליל א' הרי כבר יצא באכילתו הראשונה‪ ,‬ואם מצטער פטור‪ ,‬אין צריך לקום ממטתו‪( .‬בכוי"ע שם; מ"ב שם)‪.‬‬ ‫‪ 12‬קצש"ע (סי' מ"ד י"ב)‪.‬‬ ‫‪ 13‬ברכ"י (או"ח סי' קפ"ח ז'); שע"ת (שם ז'); זכור לאברהם (אלקלעי‪ ,‬ח"א אות ב' מע' מזון); ברכת הבית (שער י"ז ל"ד)‪.‬‬ ‫‪ 14‬שו"ע (שם ו') והנוסח עפ"י שו"ע שם וסידור היעב"ץ‪.‬‬ ‫‪ 15‬ואם אין לו סידור ואינו יודע הנוסח‪ ,‬אם יודע ההתחלה והסיום סגי‪ .‬ואם גם זה אינו יודע צריך לחזור לראש‪ .‬טו"ז (שם ד')‪.‬‬ ‫ואם בעת שמברך בהמ"ז כבר בין השמשות וכ"ש אם כבר לילה במוציו"ט לחול‪ ,‬אומר הנוסח בלי שם ומלכות (בה"ל שם ד"ה מזכיר)‪ .‬ובמוציו"ט לחוה"מ‪ ,‬אומר הנוסח של חוה"מ‪( .‬קצוה"ש סי' מ"ז ד')‪.‬‬ ‫‪ 16‬שו"ע התניא (סי' קפ"ח סעי' ט'); ברכ"י (שם ז'); מאמ"ר (שם י'); שע"ת (שם ז'); קצש"ע (סי' מ"ד ג'); תהל"ד (שם ד'); ליקוטי מהרי"ח (ברהמ"ז); קצה"מ (תקפ"ג כ"ד)‪ .‬וכ"ז דלא כמט"א (תקפ"ג ד')‪.‬‬ ‫‪ 17‬שו"ע (קפ"ח ח')‪.‬‬ ‫‪ 18‬דיש מחלוקת גדולה בזה‪ ,‬דעת רעק"א (או"ח קפ"ח ו') דפת ביו"ט משום עונג ונשים פטורים מעונג דהוי מעשהז"ג‪ ,‬וכ"פ דע"ת (שם ז'); שד"ח (ח"ה עמ' קי"ט); ילקה"ג (או"ח קפ"ח ב'); שבה"ל (ח"ד י"ח)‪ .‬ומאידך דעת החולקים‬ ‫דצריכה לחזור‪ ,‬כ"נ דעת פמ"ג (או"ח שכ"ה א"א י"א) דס"ל דפת ביו"ט מה"ת אף לנשים; פת"ש (תקכ"ט ב'); תו"ח (קפ"ח ח')‪ ,‬ועוד‪ .‬לכן אמרי' סב"ל (נט"ג יו"ט ח"ב ל"ו י"א)‪.‬‬ ‫‪ 19‬מפי תלמידי רביה"ק בשמו‪.‬‬ ‫‪ 20‬ר"ח (שער הקדושה פי"ד); של"ה (מס' סוכה נר מצוה אות י"ב)‪.‬‬ ‫‪ 21‬מ"ב (תרל"ט סק"ב)‪ ,‬ועי' שעה"צ (שם סק"ד) דמ"מ לא יצא מן הסוכה כשצריך לדבר מעניני העסק‪ ,‬כיון דמקיים מצוה בישיבתו שם‪.‬‬ ‫‪ 22‬רמ"א (תרל"ט ס"א)‪ .‬אם יש להסוכה דופן עקומה‪ ,‬אם א"צ לדופן זה להכשר הסוכה‪ ,‬דהיינו שיש עוד ג' דפנות‪ ,‬אז מותר להשהות דברים בזויים תחת דופן העקומה‪ ,‬אם א"צ להעבירם תחת הסכך‪( .‬בכוי"ע תרל"ט סק"י)‪.‬‬ ‫‪ 23‬ש"ך עה"ת (פ' אמור)‪.‬‬ ‫‪ 24‬וכמה אחרונים ס" ל דבאמצע סעודה גם אם אוכל דברים דרך ארעי חייב לאכלם בסוכה דהסעודה מחשבם לקבע‪( .‬שו"ת שו"מ רביעא ח"ג סי' י"א; בנין שלמה סי' מ"א; פת"ז תרל"ט אות ה'; שעה"צ שם סקכ"ט)‪ .‬אבל מד'‬ ‫שעה"ר (שם סי"ז) נראה דלא ס"ל כן‪ .‬ועי' נט"ג (פמ"ח סוסקט"ז) שנסתפק אם ה"ה בפירות שאוכלים סוף הסעודה האם נחשבים כחלק מהסעודה‪.‬‬ ‫‪ 25‬וא"צ לחוש לכפול השיעור כדעת צל"ח‪( .‬א"א מהדו"ת סוס"י תרנ"ב)‪ .‬וכן המנהג (נט"ג פמ"ח סק"ה)‪.‬‬ ‫‪ 26‬כ"כ לבוש (תרל"ט); מג"א (שם י"ז) ורוב אחרונים שם‪ .‬אבל דעת ב"ח (סי' תרמ"ז) וטו"ז (סי' תרל"ט סק"כ) לברך אף שלא הסיחו דעת מסעודה הקודמת‪ ,‬וכ"כ א"א (מבוטשאטש‪ ,‬סו"ס תרל"ט) דכן המנהג‪.‬‬ ‫‪ 27‬של"ה (מס' סוכה); א"ר (תרמ"ג סק"ד); ועוד‪.‬‬ ‫‪ 28‬דדעת מג"א (תרל"ט סקי"ז) ועוד פוסקים דהליכה הוי הפסק‪ .‬אמנם אנו אין מברכין משום סב"ל כיון דדעת כמ"פ שלא לברך ה"ה לבו"ש (על מג"א שם); בית מאיר; שבילי דוד (שם אות ה'); שו"ת מהרש"ג (ח"ב סי' ע"א) [דכן‬ ‫נהוג עלמא]; מ"ב (שם סקמ"ח); כה"ח (שם סקצ"ט)‬ ‫‪ 29‬דבשו"ע הרב (תרל"ט סט"ו) כתב דצריך לברך עוה"פ בסוכה שישן שם‪ .‬אמנם אין המנהג כן‪ .‬ועי' נט"ג (פמ"ד סי"ג)‬ ‫‪ 30‬במט"א (תרכ"ה סעי' ס"א) כתב לאכול עוד כביצה‪ .‬אמנם הפמ"ג (תרל"ט א"א סקי"ז) כתב דסגי בכזית‪ ,‬וכ"כ ברכה"ב (שער נ"ב י"ב)‪ ,‬ובמ"ב (שם סקמ"ח) כתב שיאכל מעט‪.‬‬ ‫‪ 31‬בכו"י (תרל"ט סקמ"א); מ"ב (שם סקמ"ח); קצה"מ (תרכ"ה ס"ק ק"ג)‬ ‫‪ 32‬מקו"ח (תרל"ט); אלף למטה (תרכ"ה אות ק"ג)‪.‬‬ ‫‪ 33‬שו"ת שבו"י (ח"א סי' ל"ב); אלף למטה (שם)‪.‬‬ ‫‪ 34‬שלא ליכנס בספק חיוב ברכה (כדלעיל הערה ד')‪.‬‬ ‫‪ 35‬באר יעקב (תרל"ט סקכ"ח)‪.‬‬ ‫‪ 36‬דאף דדעת מג"א (שם סקי"ז); בכו"י (שם סק"מ); ערוה"ש (שם סכ"ח) לברך‪ ,‬מ"מ סב"ל (שעה"צ שם צ"א)‪.‬‬ ‫ווען מ'גייט צו אן פרעמדע סוכה נישט בתוך א סעודה‪ ,‬מאכט מען נישט קיין לישב בסוכה‪ .37‬מ'זאל אבער נישט עסן דארט קיין מזונות גרעסער ווי אן‬ ‫איי‪.38‬‬ ‫מזונות איז בעסער מ'זאל בכלל נישט עסן סוכות‪ ,‬אויב איז מען נישט געזעצן אין די סוכה פאר דעם‪ ,‬ווייל עס איז א ספק צי מ'דארף מאכן א ברכה לישב‬ ‫בסוכה‪ .39‬אויב וויל מען דוקא יא עסן‪ ,‬זאל מען מאכן א ברכה לישב בסוכה און בלייבן זיצן אין די סוכה נאכן עסן אביסל צייט‪ .‬אויך איז גוט זיך נישט קובע‬ ‫זיין צו עסן אדער טרינקען עפעס [נישט בתוך א סעודה]‪ ,‬ווייל דעמאלט פאלט מען אריין אין א מחלוקת צי מ'זאל מאכן א לישב בסוכה‪.40‬‬ ‫ערשטע טאג יום טוב ‪ -‬יום שבת‬ ‫מען צוטיילט די סעודה בייטאג‪.‬‬ ‫מ'טאר נישט טון קיין שום זאך צוצוגרייטן אויפן צווייטן טאג יו"ט‪ .41‬בשעת הדחק מעג מען ארויסנעמען זאכן פון פריזער אויב ס'וועט נישט זיין ראוי‬ ‫צום נוצן אויב מ'וועט עס ערשט ארויסנעמען ביינאכט ‪.42‬‬ ‫צווייטע נאכט יום טוב ‪ -‬מוצאי שבת‬ ‫פאר'ן זמן טאר מען נישט טאן קיין שום מלאכה‪ .‬נאכ'ן זמן אויב מ'וויל טון א מלאכה פאר קידוש זאל מען לכתחלה דאווענען מעריב און זאגן "ותודיענו"‪.‬‬ ‫אויב מ'האט נישט געדאווענט‪ ,‬מוז מען זאגן די ווערטער "ברוך המבדיל בין קודש לקודש"‪.‬‬ ‫צינדן ליכט ערשט נאכ'ן זמן‪ .‬זאגן די ברכה "שהחיינו" ווי געווענליך אום יום טוב‪( ,‬אלע ימים טובים אויסער שביעי און אחרון של פסח‪).‬‬ ‫מ'טאר נישט צוקלעבן ליכט צום לייכטער אדער שפארער‪ ,‬אבער מ'מעג ארויסקראצן די שיריים פון די אפגעברענטע ליכט‪[ .‬יו"ט צינדט מען מיט איינע‬ ‫פון די ליכט וואס אויפן לייכטער‪ ,‬נישט מיט קיין סעפעראטן צינדער‪].‬‬ ‫פאר הבדלה לייגט מען צוזאמען די פייער פון צוויי ליכט אן צוקלעבן איינס צום אנדערן‪[ .‬די ספעציעלע ליכט מיט צוויי קנויטן איז א נייע זאך און איז‬ ‫נישט כדאי צו נוצן‪].‬‬ ‫איבער די ברכה פון לישב בסוכה‪ ,‬ווי אויך צו עסן די מוציא אן קיין הפסקה איז אזוי ווי די ערשטע נאכט ‪.43‬‬ ‫צווייטע טאג יום טוב ‪ -‬זונטאג‬ ‫מען זאגט ברכת התורה און קר"ש פאר אתרוג בענטשן‪.‬‬ ‫אתרוג בענטשט מען אין די סוכה ‪.44‬‬ ‫מען זאגט לשם יחוד‪ ,‬מען נעמט דעם אתרוג אין די לינקע האנט‪ ,‬און דעם לולב מיט די רעכטע האנט‪ ,‬דער שדרה פון לולב זאל זיין קעגן פנים [הדסים‬ ‫רעכטס‪ ,‬ערבות לינקס]‪ .‬מען מאכט די ברכה [דעם ערשטן טאג אויך "שהחיינו"]‪ ,‬דערנאך דרייט מען איבער דעם אתרוג מיט דעם פיטום ארויף‪ ,‬און מען‬ ‫מאכט די נענועים‪.‬‬ ‫סדר פון נענועים‪ :‬דרום‪ ,‬צפון‪ ,‬מזרח‪ ,‬מעלה‪ ,‬מטה‪ ,‬מערב‪[ .‬מען דרייט זיך אלץ צו לינקס]‪.‬‬ ‫פרויען זאלן נאר גיבן א שאקל די ד' מינים נאך די ברכה‪ ,‬אן קיין נענועים אהין און צוריק‪.‬‬ ‫מוצאי יו"ט וואונטשט מען "א גוטן מועד" [נישט "א גוטע וואך"]‪.‬‬ ‫חול המועד ‪ -‬מאנטאג ביז דאנערשטאג‬ ‫אויב מעגליך זאל מען זיך וואשן צו א סעודה צוויי מאל א טאג לכבוד יו"ט [בייטאג און ביינאכט] ‪.45‬‬ ‫חול המועד טאר מען נישט טון אלע מלאכות‪ ,‬און עס איז זייער הארב‪ .‬מען דארף אויף אלעם פרעגן‪ ,‬און בפרט זאכן וואס איז נישט לצורך פון טאג‪.‬‬ ‫אויב פארגעסט מען יעלה ויבא חוה"מ ביים בענטשן‪ ,‬זע די הלכות ביי יו"ט (סעי' כ"ט)‪ .‬אבער עס איז דא צוויי וויכטיגע חילוקים פון יו"ט‪ .‬א'‪ -‬אויב מען‬ ‫האט נאכנישט אנגעהויבן די קומענדיגע ברכה‪ ,‬זאגט מען די ספעציעלע ברכה נאר ביז "חג הסוכות הזה" [מען זאגט נישט דעם ברוך וכו' ביים ענדע]‪ .‬ב'‪-‬‬ ‫אויב מען האט שוין אנגעהויבן "ברוך" פון די קומענדיגע ברכה‪ ,‬בענטשט מען נישט איבער‪.‬‬ ‫הושענא רבה ביינאכט ‪ -‬דאנערשטאג נאכט‬ ‫עס ווערט געברענגט בשם הבעש"ט הק' אז אויב מען דאווענט בכוונה די תפלות פון די דריי טעג פון הושענא רבה‪ ,‬שמיני עצרת און שמחת תורה‪ ,‬איז‬ ‫דאס מסוגל צו תפלה בכוונה אויפן גאנצן יאר‪.‬‬ ‫מען זאל עסן סעודת מלוה מלכה [אלץ סעודת דוד מלכא משיחא‪ ,‬און אויך לכבוד זיין אושפיזא וואס געפאלט די נאכט]‪.‬‬ ‫‪ 37‬כן המנהג וכדעת ערוה"ש (שם סקכ"ח); כה"ח (שם ס"ק ק')‪ .‬ודלא כדעת חיי"א (קמ"ח ט"ו); שו"ת ערוה"ב; ועוד‪.‬‬ ‫‪ 38‬דאז י"א דלכו"ע מברך‪( .‬שבילי דוד תרל"ט אות ה')‪.‬‬ ‫‪ 39‬דעת מג"א (שם סק"ו) לברך על יותר מכביצה אף בלא קביעות‪ .‬וכ"כ עוד כמה אחרונים‪ .‬אבל דעת רוה"פ שלא לברך בכזה‪ ,‬ה"ה פמ"ג (שם); מחזב"ר (שם סק"ה); שע"ת (שם סק"ה); חיי"א (קמ"ז ס"ג); ועוד‬ ‫‪ 40‬כ"כ לברך גבי מזונות ותבשיל ממיני דגן בשע"ת (תרל"ט סק"ה); מ"ב (שם סקט"ו); קצש"ע (סי' קל"ה ס"ז)‪ .‬וביין ושאר משקין דעת כמה פוסקים לברך בקביעות‪.‬‬ ‫‪ 41‬וע"י גוי דעת פמ"ג (תמ"ד א"א ד' ובסי' תק"ג א"א א')‪ ,‬ודע"ת (תמ"ד א')‪ ,‬מעד"ש (קט"ו ו') להתיר הכנה‪.‬‬ ‫‪ 42‬עפ"י היתר המהרש"ג (ח"א סי' ס"א) דאין איסור הכנה רק ברוצה להרויח זמן בלילה‪ .‬ועי' עוד טעמים להיתר בנט"ג (ל"ד י"ד)‪.‬‬ ‫‪ 43‬ובאם גשמים יורדים בליל ב'‪ ,‬לכתחלה טוב להמתין מלקדש שעה [או שתים] אולי יפסקו הגשמים‪( ,‬א"ר תרל"ט סקכ"ד; פמ"ג שם מש"ז סקי"ז; דה"ח קע"א ח'; חיי"א מ"ז סק"י; בכוי"ע שם סקל"ג; מ"ב שם סקל"ו)‪ .‬ואם אינו‬ ‫רוצה א"צ להמתין כלל (טו"ז שם סקי"ז בשם תה"ד; שעה"צ שם סקע"ג)‪.‬‬ ‫ואם לא פסקו גשמים‪ ,‬מקדשים בבית עם שהחיינו ואוכלים שם הסעודה‪ ,‬ובאמצע או בסוף הסעודה (ערוה"ש שם סי"ח) אוכלים כזית פת בסוכה (טו"ז שם סקי"ז ועוד הרבה אחרונים‪ ,‬וזה לא כמג"א שם סקט"ו ושעה"ר שם סי"ט‬ ‫דבליל ב' א"צ לאכול כזית בסוכה) בלי ברכת לישב בסוכה [אפי' אוכלים יותר מכביצה‪ ,‬וכנ"ל בליל א' דכן דעת רוב הפוסקים]‪.‬‬ ‫ואם אח"כ פסקו גשמים [אם כבר בירך בהמ"ז יטול ידיו ויברך המוציא ויאכל בסוכה פת יותר מכביצה ויברך לישב בסוכה‪ ,‬וכנ"ל בליל א'‪.‬‬ ‫‪ 44‬ואולי יש לומר שיש ענין להתעטף בטלית בתוך הסוכה [חוץ מהענין בכל השנה ללובשו בבית המובא בכה"ח]‪ ,‬כי הטלית כמו הסוכה רומזים שניהם על ענין אור המקיף‪.‬‬ ‫‪ 45‬הנה ביו"ט מבואר בשו"ע (סי' תקכ"ט ס"א) דחייב לאכול ב' סעודות כל יום‪ .‬ובחוה"מ כתב במג"א (סי' תק"ל) דמצוה לכתחלה לאכול פת‪ ,‬ובמ"ב (שם סק"א) דהיינו ביום ובלילה‪ .‬ובסוכה נוסף ע"ז דעת ר"א במשנה (סוכה כז‪).‬‬ ‫דחייב לאכול י"ד סעודות בסוכה‪ ,‬וכ"פ בשו"ת שו"מ (ד' ח"ג סי' י"א)‪ .‬ועי' שמצב"ה (סי' ע"ז סקט"ז) שמיישב מה שקשה ע"ז דהלא הלכה כחכמים ולא כר"א‪.‬‬ ‫ביינאכט פאר'ן לייענען משנה תורה [אדער פאר'ן לערנען] גייט מען אין מקוה‪.46‬‬ ‫דאס לייענען משנה תורה איז אן ענין עס זאל זיך ענדיגן ביי חצות‪.‬‬ ‫נאכן לייענען איז מען מעביר סדרה די פרשה "וזאת הברכה" שמו"ת‪.‬‬ ‫תהלים הייבט מען אן ביי חצות‪ .‬קינדער וואס קענען נישט אויף זיין לאנג‪ ,‬קענען זאגן תהלים פאר'ן לייענען משנה תורה‪.‬‬ ‫הושענא רבה בייטאג ‪ -‬ערב שבת‬ ‫פאר הלל נעמט מען אראפ די דריי רינגעלעך וואס איז אויפן לולב‪[ .‬מען לאזט איבער דעם רינגעלע וואס נעמט ארום דעם קוישל‪].‬‬ ‫די הושענות נעמט מען נאכן אראפלייגן דעם לולב‪ .‬מען קלאפט די הושענות אינמיטן קדיש פאר "תתקבל"‪.‬‬ ‫ביז ביינאכט מוז מען אלעס עסן אין די סוכה!‬ ‫מען גלאנצט נישט אויס די שיך‪ .‬מען מעג זיי אפבארשטן אויב זיי זענען שמוציג‪.‬‬ ‫שניידן די נעגל מעג מען אויב מען האט עס געשניטן אום ערב יו"ט‪ ,‬און אויך דער וואס פירט זיך צו שניידן יעדן ערב שבת ויו"ט‪.‬‬ ‫פאר'ן זמן זאל מען ארויסנעמען אלע מוקצה פון טאשן‪.‬‬ ‫מען מוז צינדען תיכף ביים זמן ווייל עס איז ע"ש‪ .‬זאגן די ברכה "שהחיינו" ווי געווענליך אום יום טוב‪( ,‬אלע ימים טובים אויסער שביעי און אחרון של‬ ‫פסח‪).‬‬ ‫שמיני עצרת בייטאג ‪ -‬יום שבת‬ ‫ביי אלע תפלות פון נאך דעם היינטיגן מוסף‪ ,‬אויב מ'האט זיך טועה געווען און געזאגן "מוריד הטל" אנשטאט "מוריד הגשם"‪ ,‬אויב דערמאנט מען זיך‬ ‫פאר דעם שם פון "ברוך אתה ה' מחיה המתים"‪ ,‬גייט מען צוריק צו "מוריד הגשם"‪ .47‬אויב דערמאנט מען זיך נאך זאגן דעם שם‪ ,‬האט מען יוצא געווען‬ ‫און מ'דארף נישט צוריקגיין‪.48‬‬ ‫מען מאכט קידוש אין די סוכה מיט מזונות קידוש במקום סעודה‪ .‬די סעודה עסט מען אין שטוב‪.‬‬ ‫מען צוטיילט די סעודה בייטאג‪.‬‬ ‫פאר מנחה געזעגענט מען זיך פון די סוכה‪.‬‬ ‫שמחת תורה ביינאכט ‪ -‬מוצאי שבת‬ ‫פאר'ן זמן טאר מען נישט טאן קיין שום מלאכה‪ .‬נאכ'ן זמן אויב מ'וויל טון א מלאכה פאר קידוש זאל מען לכתחלה דאווענען מעריב און זאגן "ותודיענו"‪.‬‬ ‫אויב מ'האט נישט געדאווענט‪ ,‬מוז מען זאגן די ווערטער "ברוך המבדיל בין קודש לקודש"‪.‬‬ ‫צינדן ליכט ערשט נאכ'ן זמן‪ .‬זאגן די ברכה "שהחיינו" ווי געווענליך אום יום טוב‪( ,‬אלע ימים טובים אויסער שביעי און אחרון של פסח‪).‬‬ ‫מ'טאר נישט צוקלעבן ליכט צום לייכטער אדער שפארער‪ ,‬אבער מ'מעג ארויסקראצן די שיריים פון די אפגעברענטע ליכט‪[ .‬יו"ט צינדט מען מיט איינע‬ ‫פון די ליכט וואס אויפן לייכטער‪ ,‬נישט מיט קיין סעפעראטן צינדער‪].‬‬ ‫פאר הבדלה לייגט מען צוזאמען די פייער פון צוויי ליכט אן צוקלעבן איינס צום אנדערן‪[ .‬די ספעציעלע ליכט מיט צוויי קנויטן איז א נייע זאך און איז‬ ‫נישט כדאי צו נוצן‪].‬‬ ‫שמחת תורה בייטאג ‪ -‬זונטאג‬ ‫מען לערנט די גמרא מסכת ברכות פאר זמן מנחה‪.‬‬ ‫הבדלה‪ :‬בורא פרי הגפן‪ ,‬המבדיל (נישט קיין בשמים און בורא מאורי האש)‪.‬‬ ‫אסרו חג ‪ -‬מאנטאג‬ ‫די ווענט פון די סוכה און כל שכן די סכך זאל מען נישט לאזן בבזיון נאך סוכות‪ ,‬דהיינו לייגן צווישן די מיסט‪ ,‬אדער לייגן אויף א‬ ‫פלאץ וואו מענטשן וועלן טרעטן דערויף‪ ,‬וכדומה‪.‬‬ ‫לשנה הבאה בירושלים!‬ ‫‪ 46‬כדי ללמוד כל הלילה בטהרה‪( .‬באה"ט סי' תרס"ד סק"ד; משנ"ב שם סק"ח; לקוטי מהרי"ח)‪ .‬אמנם כמדומה שלא נהג כן רביה"ק זצ"ל‪.‬‬ ‫‪ 47‬פמ"ג (סי' קי"ד); בה"ל שם)‬ ‫‪ 48‬שו"ע (סי' קי"ד ס"ה)‪.‬‬