הזכירו ריבניץ - אידיש · Hazkiri Rivnitz - Yiddish — סוכות (2026-09-21)

בס״ד
תשרי תשפ״ז
יו״ל ע״י וועד הפועל
דת״ת נחלת חיים ריבניץ
לקראת הילולא קדישא של
רביה״ק מריבניץ זיעוכי״א
אסרו חג סוכות
רבי,
רבי ,עס
בענקט
נאך דיר!
הרב מרדכי ווערדיגער הי"ו ,מנאמני ביתו ומשמשים
בקודש ,טיילט מיט טיף-איינגעווארצלטע נאסטאלגיע און רויע
זכרונות ,פון די לעכטיגע טעג ווען ער האט זוכה געווען צו שטיין
לימין קדשו פון רבינו זצ"ל ,ברענגנדיג ממש א ביטול הבחירה.
המקוה מיט
של ר' חיים
הרבי: זאנוויל
וואו איז אינעם
עס ריבניצער
כהיום?
געטא
חלקים מדברי הספד שנשא הגאון האדיר רבי אברהם
יצחק אולמאן שליט״א חבר הבד״ץ העדה החרדית
אצל עצרת השלושים לפטירתו של רביה״ק ר׳ חיים זאנוויל בן ר׳ משה מריבניץ זי״ע בביהמ״ד סאטמאר יואל בירושלים עיה״ק
יוה״כ בצל רבנו | אויסצוגן | שר ושופט | הרה״ג רבי שלום פאללאק | ביי מיר האט עס פאסירט
הזכירו ריבניץ
וועד הפועל שע"י תלמוד תורה ריבניץ ,שטייט שוין גרייט צום איין-און-
דרייסיגסטע יומא דהילולא פון כ"ק אדמו"ר מריבניץ זצ"ל
נאכגעזאגט "מען האט שוין דעם גאנצן בינטל". ציונו הקדוש פונעם הייליגן ריבניצער צדיק זי"ע, אין דער זעלבער צייט וואס מען האלט
וועמענס יארצייט געפאלט אויס כ"ד תשרי אינמיטן דעם הויכפונקט פון די הייליגע
הרה"ח ר' משה לייב רוטנער שליט"א הבעל"ט. תשרי טעג ,ווען כלל ישראל בכל מקומות
פארציילט אז דער רבי האט אמאל געזאגט אז מושבותיהם זענען עוסק בתשובה ומעשים
אסרו חג סוכות איז נאך גרעסער ווי אנדערע אין דעם טאג ,ווען דער גאנצער אוצר טובים און אין דער הכנה דרבה צו די ימי
ימי אסרו חג .דער רבי האט געזאגט אז אסרו פון מצוות וואס מען איז מקיים דורכאויס הסוכות הבעל"ט ,גרייט מען זיך שוין אין די
חג סוכות איז נישט בלויז א נעילה פון דעם יום חודש תשרי ,און די אומצאליגע תפילות וואס מוסדות ריבניץ צום טאג וואס וועט נאכפאלגן
טוב סוכות ,נאר איז אויך כולל אלע ימים טובים זקנים עם נערים ,בחורים וגם בתולות זענען די הייליגע און געהויבענע יום-טוב מאמענטן -
פון דעם ירח האיתנים ,דאס הייסט ראש השנה, שופך שיח געווען לפני אבינו שבשמים ,ווערן דער טאג פון אסרו חג.
יום כיפור ,סוכות און שמיני עצרת .א דבר נפלא צוזאמגעבונדן און אוועקגעלייגט אויף דעם
איז אז אין דעם גרויסן טאג איז דער הייליגער קומענדיגן יאר ,וועלן צענדליגער טויזנטער אין דעם הייליגן טאג ,אויף וועלכן צדיקים
רבי נסתלק געווארן לעולמי עד. אידן איבער דער גאנצער וועלט מעלה זיין האבן געזאגט אז דעמאלט בינדט מען צוזאם
דעם זכרון הטהור והקדוש פונעם צדיק ופועל דעם גאנצן יום טוב און מען נעמט מיט די
אידן וועלן קומען צום ציון הקדוש מיט ישועות ,וועמענס נאמען אליין וועקט אויף השפעות אויף דעם גאנצן יאר ,וועלן אלפים
זייערע פעקלעך ,מיט זייערע געבעטן און מיט א געפיל פון יראה ,קדושה און אמונה אינעם פארן זיך ורבבות אידן קומען צו
זייערע האפענונגען; איינער מיט א תפילה אויף הארץ פון יעדן איד ,באשר הוא שם. משתטח
געזונט ,איינער מיט א בקשה אויף נחת פון די צו זיין
קינדער ,א צווייטער אויף פרנסה בריווח ,און עס איז אינטערעסאנט צו באמערקן על
נאך איינער מיט א שטילן הארץ-ווייטאג וואס אז דער רבי זי"ע פלעגט צו נאכזאכן
בלויז דער רבונו של עולם ווייסט .אלע וועלן זיך בשם זיין גרויסן רבי'ן הרה"ק מרן רבי
פאראייניגן אין תפילה ,בעטנדיג אז דער זכות אברהם מתתיהו משטעפינעשט
פונעם הייליגן צדיק זאל מגין זיין און אויס'פועל'ן זצוק"ל ,אז "אסרו חג איז
ישועות ורפואות פאר כלל ישראל. דער גרעסטער טאג
ווייל דאן האט מען
* שוין דעם גאנצן
בינטל!" .פשט פון די
עס לאזט זיך שווער גלייבן אז היי יאר, ווערטער איז אז כאטש
כ"ד תשרי שנת תשפ"ז הבעל"ט ,וועלן שוין וואס די ימי החג זענען אוודאי
אפגעצייכנט ווערן אזויפיל ווי איין-און-דרייסיג אזוי גרויס אז מיר קענען נישט
יאר זינט דער הסתלקות פונעם הייליגן צדיק, משיג זיין זייער גדלות ,איז
וועלכער ווערט גערופן בלשון חיבה בפי כל: אבער דאך נאך נישט דא
דער ריבניצער רבי זי"ע. קיין שלימות ביז מען האט
נישט געענדיגט דעם גאנצן
פאר די אידן וועלכע האבן געהאט די זכיה
יום טוב .אבער ווען
צו קענען דעם הייליגן צדיק ,זיך מסתופף זיין
דער גאנצער יום טוב
בצילו הקדוש און מיטהאלטן זיין געוואלדיגע
איז שוין פאריבער ,איז
עבודת הקודש ,איז שווער צו באגרייפן אז שוין
דא א שלימות וואס איז
מער ווי דריי צענדליג יאר האבן מיר נישט די
נישט מעגליך געווען צו
מעגליכקייט צו קוקן אויף יענעם הייליגן צורה,
האבן ביז יעצט ,נעמליך
צו זען פון דער נאנט די אומבאגרייפליכע
מען האט שוין אלעס
עבודת השם און מסירות נפש ,צו הערן זיינע
ביי זיך; און ווי
הייליגע ווערטער און צו באקומען ברכות מפה
דער רבי האט
קדשו.
* טיש ,ווען דער רבי האט דערציילט פון די אבער אין דער זעלבער צייט
צדיקים הקודמים ,דערמאנט זייער הייליגע איז וואונדערליך צו זען ווי עס ווערט
דער הייליגער תלמוד תורה ריבניץ עבודה און מעורר געווען דעם עולם צו גיין אין באשיינפערליך מקוים דער מאמר חכמינו
וועלכע איז נתייסד געווארן אויפ'ן הייליגן מקום זייערע וועגן. זכרונם לברכה" :גדולים צדיקים במיתתן יותר
וואו דער רבי האט אפגעראכטן זיין הימלישע מבחייהם ".מיט יעדן יאר וואס גייט אריבער,
עבודה לעת זקנותו ,איז דער פאסיגסטער מיט א באזונדערן דביקות פלעגט דער ווערט אלץ מער נתגלה דעם כח און השפעה
זכרון נצחי פאר דעם הייליגן רבי'ן זצוק"ל. רבי זינגען דעם הייליגן ניגון המקובל אויף פונעם הייליגן צדיק .אין אלע מקומות אויף
דער רבי האט בחיים חיותו זיך אוועקגעגעבן די רירנדע ווערטער וואס מען זאגט אין די דער וועלט ,ביי אידן פון אלע שיכטן און
פאר כלל ישראל און גע'פועל'ט ישועות בקרב סליחות" :הזכירו לפניו ,השמיעו לפניו ,תורה קרייזן ,גייט זיין הייליג נאמען פאראויס ,ושמעו
ישראל ,אבער ער זעלבסט האט נישט זוכה ומעשים טובים של שוכני עפר ".דער ניגון, הטוב הולך בכל המדינות.
געווען צו קיין קינדער ל"ע. געזונגען מיטן רבי'נס הייליגן ברען און געגועים,
פלעגט דורכנעמען די הערצער פון אלע אפילו אידן וועלכע האבן אים קיינמאל
גדולים צדיקים במיתתן; טויזענטער זענען נישט געזען בחיים חיותו ,אפילו פון קרייזן
אנוועזנדע און ארויפברענגען א מורא'דיגע
זיך משתטח אויפ'ן ציון הקדוש פונעם הייליגן וועלכע דער נאמען פונעם צדיק איז בכלל
התעוררות.
ריבניצער זי"ע צו אויסבעטן פאר זיך געזונט, נישט געווען מפורסם ,אפילו פון עקן וועלט
פרנסה און נחת ,ישועות ברוחניות ובגשמיות, מיט זיינע ליכטיגע און אפענע אויגן פלעגט וואו דער נאמען "ריבניץ" איז קיינמאל נישט
אבער דער הייליגער צדיק זעלבסט האט דער רבי אמאל אויסרופן אינמיטן טיש" :דער אנגעקומען ,קומט מען צו פארן צום רבי'נס
זיך זיינע אייגענע קינדערלעך ,און ער קוקט רבי איז דא!" אויך ווען ער האט געבענטשט ציון און מען שפירט א דביקות אין זיין הייליגן
ארויס אז זיין מוסד זאל בליען און שטייגן און על הכוס נאך דער סעודת הילולא ,פלעגט דרך פון אמונה פשוטה ,מסירות נפש און
ארויסגעבן פירות נאים ומתוקים. ער צומאל אנהייבן מיט די ווערטער" :ברשות התקשרות צום בורא כל עולמים.
מורה מורינו הרב" .ער האט באשיינפערליך
וועגן דעם זעט מען א ספעציעלע דאס איז געווען דער יסוד פון זיין גאנצן
געזען זיין הייליגן רבי'ן און געבעטן פון אים
ווארימקייט ביים ציבור צו מחזק זיין דעם לעבן :צו ווייזן פאר יעדן איד אז עס איז דא א
רשות צו בענטשן.
מוסד וואס איז אויפגעשטעלט געווארן לשמו באשעפער און מנהיג אויף דער וועלט; אז קיין
ולזכרו ,און אידן זעען טאקע געוואלדיגע * זאך פאסירט נישט פון זיך אליין; און אז א איד
ישועות ביים זיך אונטערנעמען צו שטיצן דעם קען זיך שטענדיג פארלאזן אויפ'ן רבונו של
מקום תורה ,וואס האט שוין ארויסגעגעבן און פון דעם רוישיגן טומל וואס טוט זיך אפ
עולם ,מתפלל זיין צו אים און זיך דערנענטערן
גיט ארויס יערליך תלמידים גדולים בתורה אין דעם יומא דהילולא פונעם רבי'ן זי"ע הערט
צו אים .מיט דעם כח האמונה האט דער
וטהרה ,בחסידות ובמעשים טובים ,מיט זיך יעדע יאר דאס התעוררות'דיגער געזאנג
הייליגער ריבניצער צדיק זי"ע מחזק געווען
אמונת בה' ובמשה עבדו אויפ'ן וועג וואס דער "הזכירו לפניו ,השמיעו לפניו ,תורה ומעשים
צעבראכענע הערצער ,אויפגעראכטן נשמות
רבי האט עוסק געווען כל ימיו. טובים של שוכני עפר" אויף א העכערע
און מקרב געווען לבן של ישראל לאביהם
אקטאווע און מיט א גרעסערע התרגשות.
אין דעם קונטרס וועלן מיר ברענגען שבשמים.
פאר די ליינער וואונדערליכע מעשיות און דער טאג כ"ד תשרי ,אסרו חג סוכות ,איז
*
אינטערעסאנטע פאסירונגען ארום דעם פארוואנדלט געווארן אין א טאג פון תפילה,
הייליגן רבי'ן; מופתים און ישועות וואס ער אמונה און ישועה .פון פרי פארטאגס ביז שפעט ביים הייליגן רבי'ן זכותו יגן עלינו זענען
האט גע'פועל'ט; זכרונות פון די אידן וועלכע אין דער נאכט שטראמען טויזנטער אידן צום די ימי הילולא פון זיינע הייליגע רבי'ס און
האבן געהאט די זכיה זיך מסתופף צו זיין בצילו בית החיים אין מאנסי ,וואו עס איז שם חלקת אבותיו הקדושים למעלה בקודש געווען גאר
הקדוש; און די געוואלדיגע פעולות וואס מחוקק ספון .דארט זענען זיי מתפלל צום רבונו דערהויבענע און הייליגע טעג .דער רבי האט
ער האט אויפגעטון פאר אידישקייט אין די של עולם בזכות דעם הייליגן צדיק ,לייגן אראפ אין די טעג מעלה געווען זכרונם הטהור ,און
פארשידענע לענדער וואו ער האט געוואוינט זייערע קוויטלעך און גיסן אויס דאס הארץ. זיך געפירט אנצוצינדן א גרויסע צאל לעכט
און געדינט דעם אויבערשטן. לעילוי נשמותיהם הטהורות.
און ווירקליך ,איבער די יארן זענען
זאל דער אויבערשטער העלפן אז זיין פארציילט געווארן אומצאליגע מעשיות פון ביי די יארצייטן פון זיינע עלטערן ,פון זיין
זכות זאל העלפן אז מיר אלע זאלן געהאלפן ישועות ,רפואות און חסדים וואס אידן האבן גרויסן רבי'ן הרה"ק משטעפינעשט זצוק"ל,
ווערן בכל מילי דמיטב אין זכות פון דעם זוכה געווען צו זען נאכ'ן מתפלל זיין ביים ציון און פון די גרויסע צדיקים לבית רוזין זכר
גרויסן צדיק ,און ער וועט זיכער זיין א מליץ הקדוש .דעריבער ווערט דער שטראם פון צדיקים לברכה ,פלעגט דער רבי זיך אנטון
יושר פאר די וועלכע שטיצן זיין צוועק ,צו אידן פון יאר צו יאר גרעסער ,און דער קשר דעם קאלפיק און פירן דעם שולחן הטהור
מחזק זיין דעם מוסד הנקרא על שמו ,להוושע צווישן כלל ישראל און דעם הייליגן צדיק אינאיינעם מיט די מקורבים און באי ביתו .א
בדבר ישועה ורחמים אמן נצח סלה ועד. ווערט אלץ טיפער און שטארקער. געוואלדיגע התעוררות פלעגט הערשן ביים
פאר סיי וועלכע הערות אדער זיך צו פארבינדן מיט די מערכת רופט אריין 845.426.2056 #607
יום הקדוש
ביים רבי׳ן
פון א קינד׳ס בליק
זכרונות פון הרה"ח רבי בנימין ארי' סג"ל גליק שליט"א איבער דער הייליגער עבודה פונ'ם
ריבניצער רבי'ן זי"ע ערב יום הקדוש תשל"ה ,און א ברכה וואס איז מקוים געווארן יארן שפעטער
| 4גליון חפץ בחיי״ם | ריבניץ תשפ״ז
מקוה ,כדי מיר זאלן זען דעם רבי'נס עבודת האט במאור פניו ווארעם אנגעוואונטשן פאר אין דעם קומענדיגן ארטיקל וועט אונז
הקודש .דער רבי האט זיך אויסגעטון בזריזות יעדן באזונדער א גמר חתימה טובה. הרה"ח רבי בנימין ארי' סג"ל גליק שליט"א
נפלאה און איז אריין אין בור הטבילה מיט פון מאנסי אריינטראגן בצל הקודש אין די
דער ווייסער יארמולקע אויפ'ן קאפ און די עס איז נישט מעגליך צו באשרייבן די
הייליגסטע מאמענטן פון יאר ,יום הכיפורים.
ברילן אין דער האנט .ער האט זיך גע'טובל'ט ליכטיגע ,הייליגע און פלאמעדיגע צורה.
צענדליגער מאל ,טייל פון די טבילות בפישוט פון איין זייט האט דער רבי געווארפן אן ר' בנימין ארי' איז א א פלומעניק פון רבי'ן,
ידים ורגלים ממש .צווישן די טבילות האט ער ערנסטקייט וואס האט אפילו אין קליינע ער האט זוכה געווען זיך מסתופף צו זיין בצלו
געזאגט סקילה ,שריפה ,הרג און חנק ,דערנאך קינדער אריינגעברענגט דעם רוח הזמן .פון הק' און אויך צו משמש צו זיין דעם רבי'ן.
די כ"ב אותיות און נאך פסוקים. דער צווייטער זייט האבן זיינע הארציגע און
ליבליכע אויגן ארויסגעשיינט א חן דקדושה רבי בנימין ארי' איז דער זון פון הרה"ג רבי
נאכדעם האט ער עטליכע מאל און א פאטערליכע ליבשאפט צו יעדן איד, אברהם צבי הלוי גליק ז"ל ,וועלכער איז געווען
גע'טובל'ט די ברילן וואס ער האט געניצט צום כקטן כגדול .א שטארקע אהבה און יראה א שוואגער מיט'ן רבי'ן זצוק"ל ,און געדינט
דאווענען ,און באזונדער דאס ווייסע קאפל. האט מיר ארומגענומען ,אזוי ווייט ווי א קינד'ס אלס משב"ק ,יד ימינו ונאמן ביתו דורכאויס
מיט דער זעלבער זריזות נפלאה האט ער השגה האט געקענט דערגרייכן. די לעצטע פופצן יאר עלי אדמות ,פון שנת
זיך צוריק אנגעטון .עס איז כדאי אנצומערקן תשמ"א ביז צום יום ההסתלקות בשנת תשנ"ו.
אז דער רבי האט זיך נישט אפגעווישט די מי רבי אברהם הערש צוזאמען מיט זיין זון רבי
מלקות ערב
המקוה ,וואס זענען מי הדעת .כידוע איז דא בנימין ארי' שליט"א האבן זוכה געווען מסדר
אן ענין נישט אפצואווישן די הייליגע מקוה צו זיין דעם מקום מנוחת גופו הטהור ,וואו דער
וואסער. יום הקדוש ארון הקודש איז געקומען למנוחת עולמים.
עס איז שוין דאן געווען דער זמן .נאכ'ן דער רבי האט געדאוונט מנחה אינ'ם
דאס ערשטע
וואשן די הענט עטליכע מאל האט דער רבי קליינעם בית המדרש'ל .נאכדעם האט ער
איבערגעגעבן די ברילן ,דעם סידור עמדין און זיך תיכף אראפגעלייגט אויף דער ערד און
דעם זעקל וועש פאר מיין יונגערן ברודער ר'
ישעי' מאיר נ"י ,ער זאל זיי טראגן לביתו נאוה
איבערגעגעבן א לעדערנעם פאסיק פאר'ן
גבאי'ן ר' איציק וואלף הערמאן ז"ל ,ער זאל
באגעגעניש
קודש. אים געבן מלקות. דאס ערשטע מאל וואס איך האב זוכה
געווען צו זען דעם רבי'נס הייליגע צורה איז
פארשטייט זיך אז דער גבאי האט אים געווען ערב יום הקדוש תשל"ה .מיין טאטע
א הארציגע בלויז לייכט געשלאגן ,אבער דער רבי האט
אים געוויזן מיט דער האנט אז ער זאל שמייסן
ז"ל פלעגט געווענליך פארן קיין וויליאמסבורג
אויסגעוויינטע
צום סאטמארער רבי'ן ,דער דברי יואל זי"ע,
מיט מער כח .ביי יעדן שמיץ האט דער רבי און מיטנעמען די קינדער .יענעם יאר איז
תפילה מיט הארציגע בכיות געזאגט איין ווארט פון
והוא רחום יכפר עון .נאכדעם האט דער רבי
אויסגעקומען אז מיר זענען פארבליבן אין
בארא פארק אויף יום הקדוש און געדאוונט
אנקומענדיג אהיים האט דער רבי געגעבן גאר מילדע מלקות פאר עטליכע אין ריבניץ .יענער יום כיפור וועט קיינמאל
געגריסט די רביצין ע"ה א גוט יום טוב ,מיט אידן ,זאגנדיג אז זיי האבן דאך נישט אזויפיל נישט ארויסגיין פון מיין זכרון .איך בין טאקע
א שמייכל און א גוט געמיט .ער איז אריין אין געזינדיגט. נאך געווען א קליין קינד ,אבער די זכרונות
שלאף צימער אויף א מינוט ,און תיכף דערנאך זענען איינגעקריצט געווארן אין מיין יונגן מוח.
דערנאך האט דער רבי אנגעגרייט
אריין אין בית המדרש אנהייבן די עבודת
די שעווה ליכט און זיי אנגעצינדן מיט א ערב יום הקדוש ,נאך דער סעודה
הקודש פון ערב יום הקדוש לפנות ערב.
פלאמעדיגע צורה און גרויס דביקות .גלייך המפסקת ,זענען מיר אנגעקומען צום רבי'נס
תפילת זכה ,וידוי ,כל נדרי און מעריב דערויף איז ער אין איילעניש געלאפן צו דער דירה אויף דער פופצנטער עוועניו ,דארט וואו
זענען געדאוונט געווארן מיט הארציגע בכיות שינאווער מקוה מיטנעמענדיג זיינע ברילן ,די עס געפינט זיך היינט די באקאנטע קארנ'ס
און מיט'ן הערליכן נוסח התפילה .נאכ'ן בגדי קודש אויף יום הקדוש און זיין סידור בעקעריי ,בבעלותו פון ידידי היקר דער
דאווענען האט מען געזאגט די פיר קאפיטלעך עמדין. גרויסער בעל צדקה וחסד הרה"ח רבי משה
די טבילות אין
תהלים .די עבודה האט געדויערט עטליכע לייב שטערן שליט"א ושותפיו.
שעה ,מיט א געוואלדיגער יגיעה און בכיות
נוראות .דער רבי האט זיך געפירט לויט'ן מנהג
צו דאווענען איינגעבויגן דורכאויס די תפילות
מקוה ביים אנקומען האבן מיר גענומען
שלום פונ'ם רבי'ן .מיין טאטע האט אונז
ימים נוראים .דאס אליין איז געווען א שווערע מיין טאטע האט אונז מיטגענומען, פארגעשטעלט און מזכיר געווען יעדנ'ס
עבודה ,דער רבי האט שטארק געשוויצט אדער בעסער געזאגט ,מיטגעלאפן צו דער נאמען מיט דער מאמענ'ס נאמען .דער רבי
גליון חפץ בחיי״ם | ריבניץ תשפ״ז | 5
עבודת הקודש ,איז ער ממש אוועקגעפאלן און דורך דער שמאלער עפענונג פון דער טיר
פון דער יגיעה ,בפרט אז ביים עמוד האבן
אנמאכט ,מען האט אים אראפגעזעצט אויף איבערגעמישט דעם בלאט אין איר מחזור.
געברענט פילע שעוה ליכט.
א בענקל און דערנאך ארויסגעפירט אויפ'ן ער האט איר מיטן פינגער געוויזן גענוי די שורה
קליינעם דעכל צו שעפן פרישע לופט .דער וואס מען זאגט.
די גאלדענע
רבי האט אנגעהויבן זינגען אדון עולם מיט
ווען מען האט איבערגעהיפט א פיוט, מידות אינמיטן
דער עבודה
הארציגע בכיות ,און דער גאנצער עולם האט
האט דער רבי זיך נאכאמאל אויפגעהויבן און
מיטגעזונגען.
מיט דער גרעסטער סבלנות געוויזן גענוי וואו
מען גייט ממשיך זיין. דורכאויס'ן דאווענען איז דער רבי געווען
איינגעבויגן כמעט ביז דער ערד .איינער וואס
דיר וועל איך דאס איז געווען א מחזה נורא .דער
איז געשטאנען הינטער'ן באלעמער האט
בענטשן ביי
הייליגער רבי איז געשטאנען און שופך שיח
אים כמעט נישט געקענט זען ,ווייל דאס בית
געווען מיט זיינע הויכע תפילות וואס האבן
דיין בר מצוה געשאקלט די וועלט .די עבודה האט גענומען
לאנגע שעות און געקאסט א געוואלדיגע יגיעה
המדרש איז געווען קליין .יעדע פאר מינוט
האט זיך דער רבי אבער אויפגעהויבן אויף א
קורצער וויילע און זיך ווידער אראפגעבויגן.
נאך אדון עולם האט מיין טאטע ז"ל אונז און כוונה .דאך האט ער אינמיטן דער גרויסער
איך בין געווארן נייגעריג און געגאנגען פארנט
אויסגעשטעלט אין א רייע לויט'ן עלטער. עבודה זיך כסדר אפגעשטעלט צו מכבד זיין
פון באלעמער נענטער צום רבי'ן .דארט האב
דער ערשטער איז געווען אחי הגדול ר' ישראל די רביצין און מיט דער גרעסטער סבלנות
איך געזען וואס עס האט זיך אפגעשפילט.
יעקב שליט"א ,היינט פון די חשובע תושבים איר געויזן וואו מען האלט.
אין עיר הבירה לאנדאן .דער צווייטער בין איך אין א קליין צימערל ממש נעבן דעם
דארט האט מען געזען הייליגע ,ריינע און
געווען ,און נאך מיר מיינע אינגערע ברידער ר' רבי'נס עמוד איז געשטאנען די ערשטע רביצין,
גאלדענע מידות ,מיט אן אויסטערלישער
ישעי' מאיר און ר' שמואל נ"י .מיין טאטע האט הרבנית שרה ,און געדאווענט אליין .יעדעס
ריינקייט און ותרנות במסירת נפש.
געבעטן דעם רבי'ן ער זאל אונז בענטשן .דער מאל ווען דער רבי האט איבערגעמישט א
רבי האט ארויפגעלייגט זיינע הייליגע הענט ווען דער רבי האט געענדיגט זיין בלאט אין זיין מחזור ,האט ער זיך אויפגעהויבן
| 6גליון חפץ בחיי״ם | ריבניץ תשפ״ז
ווערט געזען רבי בנימין ארי׳ אלס קינד אין לאס אנדזשעלעס אום פורים תשמ״א -אזוי אויך זיין טאטע ר׳ אברהם הערש ז״ל
א שיינע וויילע .הגאון הגדול רבי שמעלקא נישט געווען ביי זיין בר מצוה .זאת חנוכה אויפן קאפ פון מיין עלטערן ברודער ר' ישראל
טויבנפעלד זצוק"ל איז געזעצן אויבנאן, תשמ"א איז דער רבי געקומען צו אונז אין יעקב ,געזאגט יברכך און אים אנגעוואונטשן
אינאיינעם מיט נאך עטליכע חשובע רבנים. שטוב און פארברענגט דארט עטליכע שעה, ווארעמע ברכות אויף אידיש.
צווישן זיי זענען געווען מיינע זיידעס ,הרה"ג רבי כדי פערזענליך אפצוגעבן מזל טוב פאר
חנוך שלום סג"ל גליק ז"ל און הרה"ח רבי חיים ווען עס איז געקומען מיין רייע ,האט דער
מיין ברודער און מיינע עלטערן .מיין מאמע
סענדר ניימאן ז"ל ,דעם רבי'נס שווער. רבי נישט ארויפגעלייגט די הענט אויף מיין
תחי' האט צוגעגרייט א סעודה ווי עס פאסט
קאפ .ער האט מיר געזאגט :דיר וועל איך
פאר אזא צדיק וקדוש עליון ,און עס איז
ווען איך האב געגעבן די האנט אפצונעמען בעזר השם בענטשן ביי דיין בר מצוה ,און זיך
ברכת מזל טוב ,האט מיר דער רבי געזאגט: פארגעקומען א פרייליכער לחיים.
אוועקגעדרייט .אויך מיינע אינגערע ברידער
איך בין געקומען דיר ווינטשן מזל טוב און דיר האט ער נישט דעמאלט געבענטשט ,ווייל ער
בענטשן ביי דער בר מצוה .דער רבי האט מיר וועט זיי בענטשן ביי זייער בר מצוה.
דעמאלט געבענטשט בידיו הקדושים ,גענוי
די ברכה ווערט
מקוים
ווי ער האט מיר צוגעזאגט אלס קינד ליל יום דער רבי האט נאך דעמאלט נישט
הקדוש .אויך צו די בר מצוות פון מיינע צוויי געהאט קיין שום משפחה קירבה מיט אונז.
יונגערע ברידער איז דער רבי געקומען דעם ער איז ערשט געווארן אונזער פעטער חודש
מיין בר מצוה איז פארגעקומען אין סיון
טאג און זיי געבענטשט. שבט תש"מ.
תשמ"א .איך האב זוכה געווען אז דער רבי
מדבריו לא ישוב ריקם .יעדעס ווארט האט זיך משתתף געווען ביי דער סעודת בר מיין עלטערער ברודער איז בר מצוה
פונ'ם צדיק אמת איז מקוים געווארן במלואו. מצוה און מפאר געווען בראש המסיבה פאר געווארן סיון תש"מ ,אבער דער רבי איז
גליון חפץ בחיי״ם | ריבניץ תשפ״ז | 7
מלך חפץ בחיי״ם ערב יוה״כ אצל רביה״ק זיעוכי״א
תשואת חן להר״ר דוד יהודה גרונער שליט״א -מח״ס לקוראיו באמת על הרה״ק מריבניץ זיעוכי״א
והנה בליל "שלש עשרה מדות" נכנס כעבור זמן מה ,הופיעו בפתח בית
בינונים תלויים ועומדים
המקורב אל הקודש פנימה ,כשהוא המדרש שני בחורים ששאלו בבהלה האם
טוען לפני רבינו" :הרי היום הוא בודאי כבר התפללו תפילת מנחה ,וסיפרו שהם פעם בין כסה לעשור הסתכל רבינו
עת רצון לכל הדיעות!" ,ענה לו רבינו: מתענים ועדיין לא הספיקו להתפלל! והי' על המורה שעות שהי' תלוי על הקיר
"איר זענט גערעכט!" [ -הצדק אתך], נראה בעליל שמן השמים סיבבו לו לרבינו וראה שפסק מלסובב ,התבטא רבינו
והתעמק במחשבתו למשך זמן מה ,ופנה ד
מנין מתענים. א
שבעת כזאת השעה תלויה ועומדת.
אליו ואמר" :היא כבר נושעה ,אבל דע לך
שהפקידה וההריון אינם דוקא בזמן אחד",
ובע"ה כעבור קצת יותר משנה ילדה וולד
ו
בשע"ט.
וכוין פתיחין לי' יום שלש עשרה מדות
א' ממקורבי רבינו נכנס אל הקודש פעם הזכיר לפניו אחד ממקורביו את ביום שלש עשרה מדות רגיל הי' רבינו
ביום שלש עשרה מדות לפנות ערב, בתו שלא נפקדה עדיין ,וענה לו רבינו: להתענות עם מנין כדי שיוכל לקרות
ורבינו הי' שרוי בשמחה גדולה וצהלתו "אסאך זענען שוין געהאלפן געווארן ביי ויחל.ב באחת השנים אירע שכאשר התכונן
על פניו ,ואמר להמקורב" :חבל שלא מיר אין דעם ענין ,מ'דארף האבן א זכיה, לתפילת מנחה הבחין שנוכחים רק תשעה
היית כאן מלפני כן ,כי זה כמו חצי שעה איך ווארט אויף אן עת רצון" [ -הרבה מתענים,ג ולא חפץ להתחיל התפילה עד
שהי' כאן זוג שלא זכו להפקד בזרע של נפקדו אצלי בענין זה ...צריכים לזה זכיה... שיבוא עשירי המתענה .מקורביו ניסו
קיימא י"ז שנים מעת חתונתם ,והיו אצלי אני מחכה לעת רצון] .דבר זה נשנה כמה להניאו מלהמתין בשעה מאוחרת כזו ,כי
לפני שלשה חדשים והודיעו לי שברצונם פעמים ,שכאשר הזכיר את בתו ,דחאו בודאי לא ימצא מי שעדיין מתענה ,אך
ה
להתגרש כי הרי רואים שאינם זוכים רבינו שימתין על עת רצון. רבינו עמד איתן בדעתו ,והמתין.
א .הר' זאב קויפמאן הי"ו.
ב .הר' עמרם אבערלענדער ע"ה ,משב"ק.
ג .ואין קורין 'ויחל' בשאר תעניות כי אם בעשרה [ורק בהארבעה צומות די בז' מתענים] ,וכמבואר בסי' תקס"ו ובמשנ"ב שם.
ד .הגה"צ ר' שלום משה אונגאר זצ"ל אבד"ק נייטרא ,שהי' נוכח ,והוסיף ,שרצה להוודע סיבת איחורם בתפילתם ,בפרט ביום תענית .סיפרו לו הבחורים שהלכו להשתטח בבית החיים
שמחוץ לעיר ,ובחזרתם נתעכבו בדרך זמן רב ,וכראותם שעד שיגיעו העירה כבר יחשיך היום ולא יספיקו להתפלל ,עשו את דרכם לבית מדרשו של רבינו ,אולי יספיקו להצטרף למנינו.
ה .יצויין ,שהרבה פעמים כשבאו לפני רבינו לבקש על בנים ,היה מודיע בדקדוק רב הזמן והשעה שיוושעו ,וכמו כן גילה לפעמים אם יהי' הוולד זכר או נקיבה ,ובכל פעם כיוון אל האמת.
פעם כאשר התחנן א' לפניו שיאציל לו את ברכתו שיזכה להיפקד בזש"ק ,שאלו רבינו כמה שנים הוא אחר חתונתו ,וכשהשיב הלה ,שזה כבר ארבע שנים ,א"ל רבינו בלשו"ק" :וואס
ווילסטו ,ס'איז נאך נישט קיין אכט יאר" [ -מה הנך רוצה ,והרי עדיין לא עברו שמונה שנים] .כשעברו עוד שלש שנים מעת ההיא ,נכנס הלה עם זוגתו אל רבינו והפצירו בו שיבטיח להם
ישועה .הרגיעם רבינו שאין להם על מה לדאוג כי קרובה ישועתם לבוא .זוגתו הרהיבה עוז לשאול ,דהלוא הרבי כבר בירך כמ"פ ולא הועיל .השיב לה רבינו ,שמעולם לא הבטיח עד הנה,
וכעת הוא מבטיח שיוושעו במהרה .ואכן כן היה שבתוך שנה נפקדו בזש"ק .מפי בעל העובדא.
ו .הר' ישראל מאיר שווארץ ע"ה ,בעל האכסניא של רבינו בל .א.
ז .הר' אברהם מענדלאוויטש הי"ו.
| 8גליון חפץ בחיי״ם | ריבניץ תשפ״ז
את רצונו שיביאו לו תרנגול שנתגדל עבודת התשליך,יב ויש שזוכרו בודק להקים דורות ביחד ,ואמרתי להם אז "חס
יג
באופן טבעי בלי שום פעולות צדדיות הציצית. ושלו' [לא תעשו כן] ,ה' יעזור לכם" ,וכעת
[כלומר ,שאין מאכילים אותו כלל ,אלא באו לבשרני בשורה טובה שזכו להפקד
הוא אוכל מעצמו מכל הבא לידו] לקיים בשע"ט ,וחבל שלא היית כאן [כי אז היית
כיון שעבר עליו הגל טהור
ז
בו מנהג כפרות .אולם המשמשים לא יכול] לשמוח אתנו יחד".
הצליחו למצוא תרנגול כזה .ביום שלש
עשרה מדות הגיע א' מהמקורבים לבית אחר אמירת תשליך אירע פעם
רבינו ,והודיעו המשב"ק כי בנפשו של שקירב עצמו ממש אל שפת הים ושהה ותשליך במצולות ים
רבינו הוא להשיג כפרה כנ"ל .רבינו עמד שם זמן ארוך ,פתאום בא גל גדול ועבר
אז בתפילה ,וכאשר סיים הקדיש שאחר על ראשו וכל גופו,יד פתח ואמר" :לפני ה' ביום שלש עשרה מדות הי' רבינו נוהג
טו
חזרת הש"ץ הסתובב והתאונן לפני תטהרו" ,ואז הלך לדרכו. לקיים מנהג 'תשליך'.ח בדרך כלל הלך
המקורב הנ"ל בלחש מתוך עמקי נהמת לנהר גדול או לים.ט
לבו הטהור" :וואו נעמט מען א כפרה?" אחד מהמקורבים סיפר,י שפעם הי'
[ -מהיכן לוקחים כפרה?]. נפש תחת נפש נוכח בעת שעמד רבינו ללכת לתשליך,
בעיר ריבניצא הי' מקיים מנהג והביע רבינו את רצונו ללכת להמקוה
כראות המקורב עד היכן הדברים
הכפרות בחצירו .גם אנשים אחרים נאספו לפני כן.
מגיעים ,התאמץ מאוד להשיג תרנגול
טז
כנ"ל ונסע מחוץ לעיר ,למקומות שמה כדי שישחוט את הכפרות עבורם. עבודתו בעת אמירת התשליך היתה
שמגדלים תרנגולים .אחר הרבה חיפוש יא
להפליא ,ולפנינו מה שתיאר א' הנוכחים
באחת השנים בריבניצא ,בעת שעסק
וביקוש עלתה בידו למצוא מקום שגדלים באחת השנים (כששהה רבינו בעיר לאס-
לקיים מנהג הכפרות בחצירו באשמורת
בו תרנגולים כאלו ,ומתחילה לא הסכימה אנדזשעלעס) :בלכתו לתשליך בליווי קהל
הבוקר ,נשמע פתאום קול רעש מהמוני
בעלי' [שהיתה נכריה] למכור לו מן אנשים ,ראו עליו שלוהט מאוד ובוער
נכרים שובבים שהתקרבו ובאו לקראת
התרנגולים ,אך אחר הפצרות ודין ודברים בקרבו אש קודש .בהגיעו לים התחילו
חצירו כשמקלות ואבנים בידם ,כי
ארוך נעתרה לבקשתו למכור לו תרנגול לצנינים הי' בעיניהם מה שרבינו מקיים להזכיר לפניו איזה חולים ,אולם רבינו
אחד .אולם כאשר בא לקחת בידו איזה מנהג ישראל בחוץ .לא הי' אז עם רבינו שם ידיו על אזניו להראות שאין העת
תרנגול מהתרנגולים שהסתובבו שם ,לא רק יהודי א' ,והלה נבהל בראותו את אשר מתאים לכך ,והלך נוכח המים והתחיל
הצליח בשום אופן לתופסו כי ברח ממנו. לפניו ואחזו רעד בחששו שעוד מעט ויהיו להשתחוות ,וילך הלוך ושוב כשפניו
גם כל נסיון מצד הנכרים הנמצאים שם למשיסה .אולם ראה זה פלא שבהגיעם בוערות כלפיד אש ,ויהי המחזה נורא!
לתפוס איזה תרנגול עלתה בשוא .כיון סמוך לרבינו נפלה פתאום עליהם אימה ביום המחרת בליל כל נדרי ,ג"כ יצאה
שכן ,התייאש המקורב מלהשיג תרנגול ופחד והתחילו לצעוק ולעשות תנועות הבערת לבו ללהב ,אבל לא הי' שום
המבוקש ,וכבר התכונן ליסע משם .אך יז
משונות ,ונסו משם כל עוד נשמתם בם. דמיון לעבודתו בתשליך ,ורבינו גילה אז
פתאום התחיל א' מן התרנגולים לרוץ
להנוכחים לאמר" :כאן אמנם הי' התגלות,
לקראתו ,וכשהגיע סמוך לו התיישב על
אבל לא כמו בתשליך ,כי שם נוכחו כל
הקרקע ולא הזיז עצמו ,והי' נראה שבא
מצאתי כופר הפמליא של מעלה!".
במיוחד אליו .המקורב לקחו ונסע לבית
רבינו. בעשי"ת דשנת תשל"ה הביע רבינו רבינו הי' מנער הטלית קטן בעת
ח .הר' עמרם אבערלענדער ע"ה ,משב"ק.
ט .אגב יצויין ,דכאשר הלך הרה"ק רמ"ש מבאיאן זי"ע לתשליך ,שאל אם יש דגים בהמים ,וכשענו לו הן ,נענה ואמר" :דגים ר"ת י"ג מ'כילין ד'רחמי"' .מנהגי קודש' (רוזין).
י .הר' אברהם הכהן קאהן ע"ה.
יא .ה"ה הרה"ג ר' אהרן קרויס שליט"א ,ראש ישיבת שער התלמוד.
יב .וכן מובא בליקוטי מהרי"ח בשם סידור ר' שבתי ,וכ"כ בסידור של"ה.
יג .הר' עמרם אבערלענדער ע"ה ,משב"ק.
יד .עי' במס' מקואות פ"ה מ"ו ובשו"ע יו"ד סי' ר"א ס"ה (וע"ע ביצה (י"ח ).ובשו"ע סי' קצ"ח סמ"ו).
טו .הר' מענדל זיידענפעלד הי"ו.
טז .הר' זלמן לייב בערקאוויטש ע"ה.
יז .הרב דוד פלאם שליט"א ,ששמע מהר' ברוך קופערמאן ע"ה מריבניצא ,בעל המעשה.
יח .הר' אברהם הכהן קאהן ע"ה.
גליון חפץ בחיי״ם | ריבניץ תשפ״ז | 9
הדרך (בהיותם על הבעלט-פארקווע"י), ובעת שקיבל המלקות כפף א"ע כשידיו באשמורת הבוקר דערב יום הקדוש,
כב
ציווה פתאום להמנהיג לפנות לצד הדרך על ברכיו ,ובכה מאוד כתינוק. הכניס רבינו את התרנגול לחדרו והחזיקו
ולעצור האוט"א ,ויעש כן .רבינו פתח תחת שלחנו ,והתרנגול ישב שם בדממה
פעם ביום הקדוש הלך רבינו יחף בלי יח
עד הזמן ששחטו.
הדלת ,ולפליאת הנוכחים הי' מונח שם
פזמקאות,כג ונימוקו עמו
כלי קיבול של מתכות (הנקרא בלע"ז
האפ-קע"פ) מלא מים .רבינו הגביהו ורחץ והוסיף הרב אהרן הנ"ל ,שהבחין
את ידיו ממנו ,והמשיכו בדרכם ,כאשר שבעת שאמר רבינו הפיוט שאומרים לפני ה' תטהרו
כח
רבינו מקיים מצות האכילה בהמרק. בקדושת כתר בנעימות ומתינות ,והגיע
להתיבות 'גשים יחפים' חזר על התיבות בערב יום הקדוש הי' רבינו הולך כמה
והדגישן כאשר הוא נותן מבטו על רגליו. פעמים לבית הטבילה לטבול א"ע ,ובאחת
הפעמים רחץ א"ע היטב וקצץ צפרניו
מטהר בנקיות ויש לציין דלשי' הב"ח (סי' תרי"ד) והסיר ממנו כל חציצה ,וסרק היטב
ראוי להחמיר לילך יחף. פאותיו ושערות זקנו ,ומגודל זהירותו
במשך כל השנה הי' רבינו נוהג עפ"י הוסיף לבקש מהמשב"ק שיבדוק גופו
רוב כמו שעשו במקדש (כדאי' ביומא דהיות ששכח בשנה ההיא לקיים האם אכן אין עליו שום חציצה ,ולפני
כ"ח) שבכל פעם שהי' מיסך רגליוכט טבל המנהג של מלקות בערב יו"כ ,לכן סיגף שירד וטבל ביקש ממנו להביט האם כל
כד
א"ע [וכמו כן כאשר הטיל מים הי' מקדש עצמו על זה בהליכתו יחף. גופו במים ,וגם בתוך הטבילות העלה
ידיו ורגליו].ל היות שביום הקדוש נאסרה ראשו ושאלו האם הי' כולו מכוסה במים,
הטבילה ,הי' מכין א"ע איזה ימים לפני ברצותו להיות בטוח שעלתה לו טבילה
כן שלא יצטרך להיות מסיך רגליו ביום ועניתם את נפשותיכם יט
כדת וכדין.
לא
הקדוש. בתשעה
פעם בערב יום הקדוש (בעיר
רבינו הי' מחלק האניג-לעקי"ך אחר ריבניצא) ,לפני כל נדרי ,הלך רבינו עם
תפילת שחרית להנוכחים [והוא עצמו לא איזה יהודים מהרי הקארפאט"ן שבאו
גדור פרצת צאנך ה
טעם מהם].כ להסתופף בצלו לטבול א"ע בהנהר
דינעסטע"ר ,וכאשר הבחין שהשעה
כששהה רבינו בעיר לאס- לא הי' אוכל שתי סעודות ,רק סעודת מאוחרת [ועוד מעט תשקע החמה]
אנדזשעלעס ,נסע אליו הרה"ח ר' יעקב המפסקת בלבד ,ובתוך הסעודה אכל פקד עליהם רבינו לשוב לביתו (שהי'
חיים רוטנער ז"ל ,ונתבקש ע"י משפחה מבשר התרנגול שקיים בו מנהג כפרות. רחוק מהנהר כג' קילאמעטע"ר -מהלך
אחת שהכיר למסור פתקא דרחמי על כו בעת האכילה נפלט מפיו" :ועניתם את של קרוב לחצי שעה בהילוך רגיל) ע"י
כז
הצרה האיומה שמצאתם ,כי בתם הלכה נפשותיכם ,אצלינו האכילה היא עינוי". האוטאבא"ס שעמד אז לנסוע בדרך
לגור עם ערל רח"ל .בערב יום הקדוש ההיא ,אבל הוא בעצמו מגודל קדושתו
כאשר התאכסן בשכונת סי-געיט, כ
אחר הצהריים נכנס הרה"ח הנ"ל אל סירב ליסע בהאוטאבא"ס אחר הטבילה,
נסע בערב יו"כ לעיר וויליאמסבורג לטבול
הקודש והגיש פתקא עבור משפחה הנ"ל והתחיל לרוץ לביתו במהירות כזו,
במעיין (השייך לק"ק פאפא) .בהיותו
והזכיר צרת הבת .נענה רבינו בתקיפות: שכשהגיעו עם האוטאבא"ס ראו לגודל
בדרך ,הציעו הגבאים לפניו שיטעום מן כא
"הבת תמאס בהערל" .ואכן כעבור זמן תמהונם והתפעלותם שכבר הקדימם!
המרק שהביאו עמהם [שהכינה בעלת
קיבל מכתב מהמשפחה ,בו בישרוהו כי האכסניא] ,וטענתם בפיהם ,שהלא מצוה זכור למוכים
בתם נפרדה מהערל ,וראה זה פלא שהיום לאכול היום .רבינו הסכים להם ,אך ביקש
לב
שנפרדה ממנו הי' בערב יום כיפור! לרחוץ את ידיו ומים לא הי' להם .בהמשך רבינו הי' מבקש מהמשב"ק להלקותו,
עיי"ש עוד. יט .הר' יחזקאל הערמאן הי"ו.
כו .הר' יחזקאל הערמאן הי"ו. כ .עי' בפרק 'ובראשי חדשיכם'.
כז .הרב מאיר ווידער שליט"א מלינז. כא .הר' זלמן לייב בערקאוויטש ע"ה ,שהי' נוכח.
כח .הר' יעקב קליין הי"ו. כב .הר' יחזקאל הערמאן הי"ו.
כט .ר"ל שעשה צרכיו. כג .הרב אהרן טאבאק הי"ו והר' חיים בערל הי"ו.
ל .וכן נהגו הבעש"ט הק' והאוה"ח הק' ועוד (עי' בשו"ת שם משמעון סי' כ"ז ובאמרי כד .הר' שכנא שיינער הי"ו.
פנחס אות קפ"א).
כה .הרב מאיר ווידער שליט"א מלינז ,והר' יחזקאל הערמאן הי"ו.
לא .הרב ארי' לייב געלדצעהלער הי"ו ,משב"ק.
ועי' בס' בוצינא דנהורא דבעיו"כ שחרית לאחר התפילה הי' מנהגו של הרה"ק הבעל שם
לב .הרה"ח ר' יעקב חיים רוטנער ז"ל בספרו זכרון חיים. טוב זי"ע והרה"ק ר' ברוך ממעזיבוז זי"ע לחלק האניג-לעקיך לכל אחד מהמתפללים,
| 10גליון חפץ בחיי״ם | ריבניץ תשפ״ז
בעזהשי"ת
ם י נמ ז הנכם מו
!
בהתרגשות דקדושה מתכבדים אנו בזה להזמין את פני
ילדי רביה״ק מעלת כבוד חסידים ואנשי מעשה שיחיו מתפללים
מתכנסים לבוא ולהשתתף אצל
ומשתטחים
סעודת הילולא
מעמד עת רצון תשב״ר משך כל היום
אצל ציון המציונת בבית החיים דקהל
בשעה 12:00 תורת חיים וויזניץ
וסיום הש"ס
בהתאספות תלמידי מוסדות ריבניץ ,בני רביה”ק
זי”ע להתפלל ולפעול רחמים עלינו ועל טפינו 290 Route 306, Monsey NY
וזרעינו כבנים המתחטאים לפני אביהם
לרגל יודה״ל של רבינו הקדוש ,פועל ישועות בקרב הארץ
הר++ה״ק
מ+ריבניץ זיעו+כי״א שתתקיים בעז”ה ביום
יום ב׳ בראשית ,אסרו חג
יודה״ל כ”ד תשרי הבעל”ט
ווילחאוויץ באולם
230 Maple Ave, Monsey NY
נט״י 7:00 :בערב | ברהמ״ז 10:30
הסעודה נתנדב ע"י ידידינו הרבני החסיד המרומם
עובדות וסיפורים
שרגא יעקב האפמאן
הי"ו הר"ר ע”י הרבנים הגאונים שליט”א,
ממקורבי רביה”ק זי”ע ופטרון בנין מוסדותינו הק׳ ונאמני בית רביה”ק זי”ע
בברכת פועל'ט אלעס גוטס!
אויסצוגן
עבודת האכילה | לימוד התורה | עבודת התפילה | מקוה | תיקון חצות | חסד | ברית מילה | ישועות וקוויטלעך | ימים טובים
אינטערעסאנטע אויסצוגען בענין קדושת עבודת האכילה
איך געדענק אמאל האט מען ארומגערעדט ביי "אהרן ,וואס האסטו אריינגעלייגט?" האב איך געזאגט אז כ'האב
רבי יודעלע (דזשיקובער) ז"ל פונ'ם ריבניצער אריינגעלייגט אן איי .ווי נאר ער האט דאס געהערט האט ער
זי''ע ,ער האט אים מורא'דיג מפליא געווען, מיר געזאגט בזה הלשון" :דו זאלסט דאס מער נישט טון ,איך
ער האט געזאגט ,מען זעט מענטשן נאך יוה"ק, עס נישט קיין דבר היוצא מן החי דורכאויס די ימות החול".
דער עולם פאסט איין טאג ,און ביי תפילת
מעריב טוט זיך אזא כאפעניש ,מ'לויפט שוין הרה''ח רבי אהרן קרויס שליט''א פון ירושלים ביי איינער
מיט'ן מעריב ,מ'קען שוין קוים ווארטן וואס פון די יארצייט סעודות שילדערט :כאטש וואס דער רבי
פריער צו קענען עסן .ער האט געפאסט יעדן האט שוין געהאלטן נאך אזויפיל שעות פון עבודה האט ער
טאג ,געדאוונט מעריב ,ס'איז שוין געווען שפעט געווענליך נישט געגעסן פון די לחיים ,ער האט נאך אנגעצויגן
ביינאכט ,אבער ער האט נאך אויפגענומען פאר עטליכע שעה ,אפגערעדט מאנטאג און דאנערשטאג
מענטשן ,און זיך גארנישט געיאגט צום עסן .אז ווען ער פלעגט אפט פאסטן.
דער צדיק איז זוכה צו מעלה זיין דעם חומר,
ס'האט אים נישט געפאדערט ,יא עסן און נישט איך האב געדארפט ווארטן ביז עלף-צוועלף ביינאכט צו
עסן איז אלץ געווען ביי אים איין עבודה און קענען פועל'ן אז דער רבי זאל עפעס אריינעמען אין מויל.
קדושה. אפילו ווען ער פלעגט שוין יא עסן האט ער ממש גארנישט
געגעסן ,מ'פלעגט אריינברענגען א שטיקל מזונות און אביסל
כ''ק אדמו''ר מתולדות אברהם יצחק קאשע ,און זעענדיג אז דער רבי עסט ממש גארנישט האב
שליט''א ביים גרויסע עצרת השלושים איך איין טאג אריינגעמישט אין זיין טעלער אן איי כדי עס
תשנ''ו אין סאטמארער בית המדרש אין זאל אים עטוואס זעטיגן.
ירושלים
| 12גליון חפץ בחיי״ם | ריבניץ תשפ״ז
דער רבי רעדט פון א סעודה .פרעג ער פלעגט עסן גאר אסאך שבת קודש ,ממש למעלה מכוחות איש ,ער פלעגט
איך" ,וואס דארף מען צוגרייטן?" זיך וואשן אויף ריזיגע חלות און אויפעסן א גאנצע גרויסע פיש
"וואס הייסט וואס מ'דארף צוגרייטן?
אין א שמועס מיט וועד הפועל שילדערט דעם רבי'נס בעל אכסניא אין סיגעיט
שווארץ ברויט מיט וואסער".
הרה''ח רבי ישעי׳ שווארץ שליט''א:
הרה''ח רבי בנציון אדלער
ווען דער רבי איז אנגעקומען צו מיר אין שטוב איז זיין געזונט צושטאנד געווען
פון ירושלים תשפ''ו ביי דער
חרוב אינגאנצן ,זיין גוף איז געווען רואינירט ביז'ן סוף ,און מיין ב"ב האט זיך
יארצייט סעודה:
ממש אפגעגעבן מיט אים טאג און נאכט ,זי פלעגט מאכן פאר אים ספעציעלע
ערב תשעה באב איז געווען דזשוסעס און סיריעלס אים צו דערהאלטן ביים חיות .דער רבי פלעגט אבער
נארמאל ,מ'האט געפאסט אזוי נישט וועלן עסן אלעמאל ,און ווען מיין ווייב איז נישט געווען אין שטוב פלעגט
ווי יעדן טאג .נאכמיטאג קומט ער פיטערן די סיריעלס פאר מיינע קינדער....
דער רבי ארויס און ער זאגט
ער פלעגט אסאך טעג פאסטן ,און ביינאכט אויספאסטן אויף א גלעזל משקה
מיר" ,האסט צוגעגרייט סעודת
מיט אביסל איבערבייס ,דעם רבי'נס עבודה איז געווען למעלה מהשגותינו.
המפסקת?" איך בין געווען זיכער
אז סעודת המפסקת דארף מען איך דערמאן מיך א מעשה ,איין מאל שבת שפעט נאכמיטאג איז דער רבי
צוגרייטן עפעס א סעודה ,דער געזעצן און געגעסן די סעודה איך האב שוין דעמאלט געהאלטן לאנג נאך דער
רבי רעדט פון א סעודה .פרעג סעודה; איך האב געהאט א שטוב מיט קליינע קינדער ,אבער אז דער רבי האט
איך" ,וואס דארף מען צוגרייטן?" געפירט טיש האב איך מיך צוגעזעצט ביים עק טיש .זעץ איך מיך אוועק אבער
"וואס הייסט וואס מ'דארף איך זע אז די רבי עסט גארנישט ,פלוצלינג קומט די גבאי צו צי מיר און פרעגט
צוגרייטן? שווארץ ברויט מיט מיר אויב כהאב מיך שוין געוואשן ,האב איך געזאגט ,געוואשן? איך האב שוין
וואסער" ".וואס איז מיט אש?" לאנג געבענטשט! זאגט מיר דער גבאי אז דער רבי שפירט זיך שלעכט אז ער
פרעג איך ,זאגט ער "אש איז דאך עסט און זיין בעל אכסניא עסט נישט מיט ,האב איך מיך שנעל איבערגעוואשן
דא ".מ'פלעגט צאמנעמען פון און אנגעהויבן עסן ,און זאפארט האט דער רבי צוריק אנגעהויבן צו עסן.
די בעקערייען עמערס מיט אש,
וואס דער רבי האט געניצט פאר
תיקון חצות טעגליך ,ער פרעגט
לייגן אויפ'ן מקום תפילין א האנט
מיט אש .איז אש האט נישט
געפעלט ,מ'האט נאר געדארפט 'איך וועל דיר זאגן וויאזוי צו מאכן' ,פלייש מיט בוריקעס,
צוגרייטן וואסער מיט שווארץ- אפגעמאלן ,און ער האט איר געזאגט וויאזוי זי זאל עס קאכן
ברויט. און דרייען ,ס'זאל זיין רונדיג ווי באלס ,דאס איז געווען
'קאפטעליס' אויף סעודת בעש"ט.
יענע יאר איז אויסגעפאלן תשעה
באב דאנערשטאג ,נאך אזא רבי יחזקאל הערמאן שליט''א זון פונ'ם לעגענדארן גבאי
סעודת שלמה בשעתו ...האט ביים רבי'ן רבי איטשע וואלף ע''ה :ס'איז אבער געווען
דער רבי געפאסט סיי תשיעי און אסאך זאכן אום פסח וואס ער האט איר יא אנגעזאגט
סיי עשירי .פרייטאג צונאכטס וויאזוי צו קאכן .אזוי אויך פאר דער סעודת בעל שם וואס
האט מען געמאכט קידוש האלב מען האט געפראוועט נעילת החג ,האט ער געהייסן מאכן
איינס ,זיך געוואשן ,טועם געווען א געוויסער מאכל' ,קאפטעליס' האט עס געהייסן .און מיין
אביסל חלה ,און אראפגעלייגט מאמע האט געזאגט אז זי ווייסט נישט וואס דאס איז.
די האנט אזוי אויפ'ן קאפ און סתם אזוי אן אינטערעסאנטע זאך ,אחרון של פסח איז
זיך פאר'דביקות'ט אויף א שעה געווען לכתחילה דריי סעודות ,וואס דאס איז דאך די
צייט .דער טעלער מיט די פיש סעודת בעל שם ,אבער ער האט זיך יעדע יו"ט געוואשן צו
איז געלעגן פאר די אויגן אזוי, דריי סעודות .ער פלעגט אריינלויפן אין זיין צימער און זיך
און דער רבי האט אפילו נישט א וואש געגעבן בין מנחה למעריב ,יעדע יום טוב.
געשפירט אז ער דארף עפעס.
גליון חפץ בחיי״ם | ריבניץ תשפ״ז | 13
אויסצוגן
עבודת האכילה | לימוד התורה | עבודת התפילה | מקוה | תיקון חצות | חסד | ברית מילה | ישועות וקוויטלעך | ימים טובים
אינטערעסאנטע
אויסצוגען בענין
עבודת התורה
ער האט זיך אליין אמאל
אויסגעדריקט אויף געוויסע
מסכתות 'דאס האט ער
געענדיגט הונדערט און צוואנציג און די צוויי האבן זיך ממש צעקריגט! מען האט זיך ארומגעאמפערט .דער
מאל ,דאס הונדערט און זעכציג שווער האט געוואלט גיין ווייטער ,און ער האט זיך פאר'עקשנ'ט און געבליבן
מאל' .און אלעס איז געווען אויפ'ן זיך מעמיק זיין בלי הפסק.
לשון, ס'קומט צום דאווענען ,און די רבי איז נאך געזעצן דארט ,און דער שווער
רבי יחזקאל הערמאן קומט אריין ,האט ער אים געוויזן אז עס שטימט יא הלכה למעשה… עכ"פ
שליט''א זון פונ'ם אבער פון דעמאלט איז געווארן נתפרדה החבילה ,זיי האבן נישט געוואלט
לעגאנדארן גבאי רבי מער לערנען צוזאמען .די טאכטער זיינע איז געקומען בעטן" ,חיים זאנוויל
איטשע וואלף ע''ה: לערן ווייטער מיט מיין טאטן" ,אבער והוא באחד" ,בשום אין אופן".
ער האט מיר אמאל הרה"ג ר' נפתלי דייטש דערציילט ביי דער יערליכער מסיבה אין קרית
געפרעגט בנוגע די יואל :רעדנדיג פון דער נושא אמאל ,האב איך געהערט פון הרה"ג רבי יחיאל
אמעריקאנער ישיבות טויבער ז"ל פון מכון להוראה ,אז דער רבי האט אים דערציילט אז ער
וויאזוי מען לערנט" ,מ'קען האט אמאל געלערנט מיט זיין שווער אינדערהיים אין רוסלאנד ,זיין שווער
מיטן לשון?" דאס הייסט אז איז דאך געווען א רב ,און זיי האבן געמאכט א שיעור צוזאמען ,זיי זענען
מ'האט נישט געקענט מיטן אנגעקומען צו א שווערן ש"ך אין חו"מ ,וואס איז געווען שווער צו פארשטיין
לשון בעל פה ,איז נישט אלס הלכה למעשה...
געווען געלערנט .דאס איז
געווען זיין נוסח.
| 14גליון חפץ בחיי״ם | ריבניץ תשפ״ז
די רבי האט געזאגט אמאל
דער רבי האט זיך אנגערופן" ,דער אויבערשטער האט מיר געגעבן א זכיה
"דער שטעפינעשטער רבי
אז איך פארגעס נישט דאס לערנען ,איך האב געלערנט די סימנים צוויי מאל
זכרונו לברכה ,האט מיט מיר
און איך מיין אז איך האב גארנישט פארגעסן ,און איך וויל דו זאלסט מיר
געלערנט כל התורה כולה ,פון
פארהערן" ,איך האב נישט געוואוסט וואס מ'טוט דא ווייטער ,היעלה על
אלף בית ביז נאך אותיות דרבי
דעת אז איך זאל פארהערן דעם רבי'ן ,וואו איז דאס געהערט געווארן? אבער
עקיבא ,פון די גרויסע אותיות
אז דער רבי הייסט איז נישטא קיין צוויי ברירות.
מיט די קליינע אותיות".
כ''ק אדמו''ר מסאסוב שליט''א ביי חנוכת הבית פונ'ם בנין הת''ת :איך
יו"ר ביי דער יארצייט
האב אנגעהויבן פרעגן עטליכע שאלות ,אבער דער רבי איז נישט
סעודה תש''פ הרה''ח
געווען צופרידן" .דאס הייסט נישט פארהערט" האט ער מיר געזאגט,
רבי ישעי מאיר ניימאן
ער האט בעסער געוואלט מ'זאל אים פרעגן פון אויסנווייניג א געוויסן
שליט''א :און דער רבי
ש"ך אדער ט"ז ,און ער זאל זיך דארפן דערמאנען וואס דער ש"ך
פלעגט דערציילן אז ער
רעדט ארום דארט.
האט געהאט א ברודער
אין רוסלאנד ,זיי זענען בלית ברירה האב איך אנגעהויבן פרעגן דעם רבי'ן איין ש"ך נאכ'ן
געווען ביידע גרויסע צווייטן ,און דער רבי האט אלעס געדענקט .עס ליגט מיר נאך אין
בחורים ,האבן זיי זיך די ביינער ,איך בין ממש ארויס פון די כלים זעענדיג העכערע כוחות
פארהערט .איינער דעם פארנט פון מיינע אויגן .והיה לפלא גדול.
אנדערן צי מ'קען זיך כאפן
ביי עפעס א רשי''י אין
ש''ס
"איידער דער חתונה האט מיין שווער ז"ל נישט געוואלט שטעלן די
פיר שטאנגען בעפאר איך האב מיך פארהערט גאנץ איסור והיתר מיט
יעדן פרי מגדים און חוות דעת ,און איך האב עס געקענט בעסער ווי
"וואו איך רעד מיט דו קענסט היינט 'אשרי יושבי' ".די רבי קוקט א מינוט "דו ביסט דאך א
אים ,זאל עס זיין א יונג בחור'ל ,דער חיתוך הדיבור איז נאך נישט אזוי געשליפן .איך האב
תשו' חת"ס ,געדענקט געהערט דיין טאטן זאגן אשרי יושבי ,ער זאגט שנעל ,בעסער ווי ער
ער מיט'ן לשון". זאגט אשרי יושבי…"
הרה''ח שמואל הגה״צ רבי אהרן קרויס ,אב״ד בית שמואל וומסב״ג ביי איינע פון די
יצחק וועבערמאן יארצייט סעודות :איך בין געווען א בחור'ל צווישן זיבעצן און אכצן
ביי איינע פון די יאר ,איך האב געלערנט ביי מיין רבי'ן קאשוי רב זכותו יגן עלינו ,דער
יארצייט סעודות: קאשויער רב .מיין טאטע זכרונו לברכה האט געוואוינט אין סיגעיט,
רבי שמעלקא האב איך געהאט די זכיה צו אריינגיין צום רבי'ן זי''ע ,דער רבי קוקט
טויבנפעלד ז"ל מיר אן מיט זיינע הייליגע אויגן ,איך דערמאן מיך ווי ער האט געגעבן א
פלעגט אסאך מאל מעסט אפ פון קאפ ביז פוס אז ס'האט געווארפן א פחד ,און ער פרעגט,
אריינגיין רעדן מיט "וואס לערנסטו?" איך בין שטיל געווען .זאגט ער" ,שעם דיך נישט ,זאג
אין לערנען ,ער וואס דו לערנסט ".זאג איך" ,איך לערן יעצט הלכות מליחה" ".דו קענסט
איז ארויסגעקומען מיר זאגן וויפיל טעמים ס'איז דא פאר הדחת הבשר קודם המליחה?
מיט גרויס וואס שטייט אין פרי מגדים?" אזוי פרעגט ער מיר.
התפעלות ,רבי
שמעלקא אליין איך ,א יונג בחור ,איך קוק אן' ,ריבניצער רבי פרעגט מיר פרי מגדים?'
איז געווען א גאון, ס'איז מיר געווען עפעס א חידוש .איך האב געוואוסט מ'רעדט פון
אבער ער איז מופתים ,אזוי ווי מ'דערציילט אלץ מעשיות .פרי מגדים? וויפיל טעמים?
מורא'דיג נתפעל איך האב אנגעפאנגען אזוי צו קעקעצן ,צו זאגן אביסל .זאגט ער,
געווארן פון אים. "געדענקסט די אכט טעמים?" ער זאגט מיר נאך דעם מספר .ער זעט
ווי "תמיהין ושיילין ליה" ,ער זעט ווי איך וואונדער מיך ,ווי איך שטיי אזוי
פארגאפט.
גליון חפץ בחיי״ם | ריבניץ תשפ״ז | 15
אויסצוגן פונעם דרשה פון הרה''ג
רבי אליהו ראזנבלום שליט''א,
נשיא ישיבת שערי יושר
ביים הנחת אבן הפנה פארן נייעם בנין פון
ת''ת ריבניץ אין מאנסי ל''ג בעומר תשע''ג
כ'האב געפרעגט דעם סקולענער רבי
(שליט''א) זי''ע "וואס זאל איך זאגן ביי דעם
מעמד?" האט ער געזאגט מען זאל זאגן:
די וועלכע געבן געלט,
די וועלכע שטיצן
דעם מוסד ,וועט דער
ריבניצע רבי וויסן
דערפון ,און ער וועט
בעטן פאר זיי ביים כסא
הכבוד ,און עס וועט זיין
גוט פאר זיי און פאר
זייערע קינדער.
ִּכי ַא ָּתה ָּת ִאיר ִנֵר"י
מיין לעכטעלע זאל בלייבן ברענען!
ר
זא
ר
| 16גליון חפץ בחיי״ם | ריבניץ תשפ״ז
אינפארמאציע
בעזהשי"ת
יומא דהילולא קדישא של הרה״ק מריבניץ זיעוכי״א
אסרו חג סוכות ,מאנטאג בראשית תשפ״ז הבעל״ט
פארקינג לאטס
משעה 12:30מיטאג ביז 10:00ביינאכט מוצאי יו״ט ויום
ההילולא עד 12:30מיטאג
פארקינג לאט #2 פארקינג לאט #1
296 RT. 306,
MONSEY, NY 10952 ביה"ח פארקינג
ווילחאוויץ וויאולע פארקינג
240 BRICK CHURCH RD.
MONSEY, NY 10952 מאנסי ביה"ח
230 Maple Ave. Monsey, NY 10952 RAMAPO HIGH SCHOOL אפן בלויז ביז 12:30מיטאג.
ביז 4:00נאכמיטאג וועט די אריינגאנג 400 Viola Rd,
בלויז זיין פון פיליס טערעס Spring Valley, NY 10977 אלע קארס וועלן דארפן זיין
אינדרויסן פונעם פארקינג בשעה 1:30מיטאג
פרויען מענער שאטעלס
פון 12:30מיטאג
ביז 10:30ביינאכט
פון 12:30מיטאג
ביז 10:30ביינאכט צום ביה"ח
יעדע יעדע פון וויאולע און ווילחאוויץ
10מינוט 5מינוט פארקינג לאטס
פראקטישסטע און גרינגסטע
וועג אנצוקומען צום ציון הק׳
אריינגענג צום ביה"ח טראנספארטאציע מחוץ +לעיר
א פלאטע פון איבער פערציג באסעס וועלן בעז"ה שטיין גרייט לרווחת הציבור
5
עשלאן עוו.
.3מאנסי ביה״ח טיר
מענער
.1הויפט אריינגאנג
מענע+ר באסעס:
ביז 12:30מיטאג: רט306 . בארא פארק וויליאמסבורג
306
רט.
4 306 .4אריינגאנג
1
ביה״ח 3
פון 12:30מיטאג: .2מאנסי ביה״ח 1:00 2:30 ⋅ 2:00 ⋅ 1:00
.5דורך די עשלאן עוו. טרעפ
ציון הק׳
שאורטקא״ט 2:30 ⋅ 2:00 4:00 ⋅ 3:30 ⋅ 3:00
3:30 ⋅ 3:00
מאנסי
2 ביה״ח
5:30 ⋅ 5:00 ⋅ 4:30
$15 4:30 ⋅ 4:00 פון ויואל משה זאל
$15
5:30 ⋅ 5:00 2:00 ⋅ 1:00
14עוו .און 49סט. פון בעדפארד קאר .פארק (בנין בראך)
די באסעס וועלן צוריק קיין בארא פארק: צוריק קיין וומסב״ג:
פרויען באסעס:
אנקומען ביז׳ן 7:00 | 6:30 | 6:00 | 5:00 7:00 | 6:30 | 6:00 | 5:00
ציון און אזוי אויך 9:00 | 8:30 | 8:00 | 7:30 9:00 | 8:30 | 8:00 | 7:30
ארויספארן פונעם
ביה״ח ,פארמיידנדיג
איבעריגע שאטעלס
וויליאמסבורג (ויואל משה)
פארט ארויס ⋅ 1:00 :צוריק5:00 : לעיקוואד קרית יואל
STARTING AT LOCUST ST
COR. HANOVER WAY. 5:00 ⋅ 4:00 ⋅ 3:00
בארא פארק ( 14עוו .און 49סט).
RIVER AVE COR. CROSS ST
RIVER AVE COR. OAK ST
2:00 באס סטאפ אויף גארפיעלד
KENNEDY COR. SQUANKUM דערנאך אויפן KJ EXPRESSרוט
פארט ארויס ⋅ 1:00 :צוריק5:00 : $35 צוריק קיין לעיקוואד: צוריק קיין קרית יואל:
$15
בשעה 7:00 8:00 ⋅ 7:00 ⋅ 6:00
פועל׳ט אויס אלעס גוטס:
וועד הפועל ציון הרה"ק מ'+ריבניץ זי"ע
שע"י ת+למוד תורה תשב"ר נ+חלת חיים -ריבניץ
מיט
ר' חיים
זאנוויל
אינעם
ריבניצער
געטא ר' יעקב שילקרויט הי"ו,
90יעריגער איינוואוינער
אין פלעטבוש און לעצטער
איבערלעבער פון שטאט ריבניץ,
עראינערט זיך איבער דעם "גוטער
איד" וואס איז געווארן בארימט
און פארהייליגט אין די גאנצע
אידישע וועלט
דער רבי אלס זיין מסדר
קידושין און מוהל ביי זיין זון
– טבילות אינעם דניעסטער
אינמיטן די מלחמה – א
אזי פריעדמאן פארשפעטיגטער באזוך ביים רבי'ן
מיין מאמע און מיט איין ברודער ,אליעזר, צו אים אין די דירה ,וואו ער וואוינט די א שטיק צייט צוריק האבן מיר זיך
וואס ער איז ארויסגעפארן פיר יאר פאר מיר פארגאנגענע 30יאר – זינט ער האט פארלאזט דערוואוסט איבער א איד וואס איז געבוירן
און ער האט געוואוינט אין אלאבאמא .ער איז רוסלאנד און איז ארויסגעקומען צו די פרייע אין די שטאט "ריבניצא" ,איז געווען אין
געווען א פרומער איד ,און דאס איז אויך צו וועלט .דארט האבן מיר אים נאכגעפאלגט דארטיגן געטא און האט שפעטער דארט
פארדאנקן פאר ר' חיים זאנוויל. און זיך אוועקגעזעצט ביים טישל אינעם קיך, געוואוינט; זייענדיג דער סאמע-לעצטער פון
וואו ער האט אנגעהויבן רעדן: די וואס האבן מיטגעלעבט יענע יארן צוזאמען
דער שמועס האט זיך אויך באצויגען מיט דעם איש פלא וקדוש עליון ,הרה"ק רבי
צו דאס לעבן אין "מאלדאווא" ,דער טייל "איך קען אייך זאגן נאר איין זאך :דאס חיים זאנוויל מריבניץ זי"ע – וועמענ'ס '30טע
פון די אמאליגע רומעניע וואס האט ביי די וואס איך בין א איד -איך בין א כהן ,נישט הילולא קדישא געפאלט ביום כ"ד תשרי.
צווייטע וועלט מלחמה געטוישט הענט פון א ּּפראסטער כהן ,מיין זיידע'ס טאטע רבי
רוסלאנד און דייטשלאנד און צוריק .מיר אברהם הערש איז געווען א רבי אין די תק"מ מיר האבן שנעל געמאכט אונזער וועג
וועלן צום ערשט פארשטעלן די פאקטן יארן -איז א דאנק מיין רבי ,ר' חיים זאנוויל, קיין פלעטבוש ,צו א גרויסן אפארטמענט
פונעם דארטיגן לעבן ,און דערנאך וועלן מיר וואס כ'בין ביי אים אויפגעוואקסן אין ריבניצא. בילדינג אויף איסט '18טע גאס ,וואו מיר
ציטירן די זכרונות איבער ריבניצער רבי'ן זי"ע, האבן אידענטיפיצירט די מזוזה ביים טיר פון
וואס מיר וועלן פרובירן נאכצוברענגען אינעם "מיין נאמען איז יעקב יצחק .מיין טאטע משפחת שילקרויט .מיר האבן אנגעקלאפט
אויטענטישן שפראך פון דעם בעל מספר. איז געווען ר' הערשל שילקרויט ,וואס איז אין טיר ,נישט וויסענדיג צי דער געזוכטער זקן
געווען אן אייניקל פון א גרויסן צדיק .מיין איז בכלל אין א מצב פון דערציילן ,און צי ער
*** מאמע זלאטא איז אויך געווען פון א חשוב'ע האט געהאט סיי וועלכן באזונדערן קשר מיט
משּפחה; איר טאטע איז געווען א לוי .אין
ּ דעם צדיק וואס האט אזוי באקאנט געמאכט
"ריבניצא" איז א קליינע שטאט וואס די ערשטע יארן האבן מיר געוואוינט אין זיין שטאט.
געפינט זיך ביים מזרח ברעג פונעם דניעסטער א דערפל נעבן ריבניצא ,וואס דארט האט
טייך ,אינעם צפון טייל פון וואס ס'איז געווארן געוואוינט מיין טאטנ'ס זיידע ,דער צדיק, נאך א קורצע וויילע ,וואס האט
דער רעפובליק פון מאלדאווא; די אמאליגע און דער דארף האט געהייסן נאך אים – אויסגעזען פיל לענגער ,עפענט זיך די טיר און
בעסעראביע .צווישן די צוויי וועלט מלחמות "גערשאנאווקא" (די ערשטע ווערטער זענען דער עלטערער איינוואוינער קומט ארויס
איז עס געווען טייל פונעם סאוויעטן- "הערש"; אויף רוסיש זאגט מען א "ה'" ווי א און האלט אין די האנט עטליכע דאלאר
פארבאנד. "ג'"). באנקנאטן; מיינענדיג (זעענדיג פונעם טיר-
שפאלט) ,אז מיר גייען ארום קלאפן טירן פאר
די אידישע היסטאריע פון די היינטיגע "ר' חיים זאנוויל איז געווען מיט אונז צדקה ...הפנים ,מיר זענען אין א אידישע-
מאלדאווא איז ליידער פול מיט טרויעריגע צוזאמען אין געטא פון תש"א ביז תש"ד .מיר באוואוינטע הויז און ביים טיר פון א אידישן
געשעענישן און פאגראמען ,נאכגעפאלגט זענען דערנאך געווען מיט אים אין די שטאט מענטש וואס איז אויסגעשטעלט צו היימישע
מיט די צווייטע וועלט מלחמה ,סאוויעטישע ריבניצא .ער איז אוועק קיין אמעריקע אין אידן.
אנטיסעמיטיזם א.א.וו .איבעראל זענען שּפעטער,
תשל"ג ,און איך בין געקומען 20יאר ּ
פארהאן געדענקמאלן פאר אידישע אין תשנ"ג. הערענדיג אז מיר זענען גאר געקומען צו
אומגעקומענע ,צ.ב.ש .די אומגעקומענע רעדן איבער "ריבניץ" און איבער דעם צדיק
אינעם קעשינוב פאגראם פון .'903 "אין געטא האט מען גע'הרג'עט מיין וואס האט דארט געוואוינט ,האט דער איד
טאטע ,מיין זיידע און באבע ,מיין פעטער און אויפגעלאכטן .ער האט נישט גערעדט קיין
קעשינוב איז געווען די אידישע משּפחה .איך בין געבליבן מיט
ּ אנדערע בני ווארט ,נאר געוויזן אז מיר זאלן אריינקומען
מיין מאמע'ס טאטע ר' מרדכי גובערמאן דער דניעסטער טייך ארום די שטאט ריבניצא
| 20גליון חפץ בחיי״ם | ריבניץ תשפ״ז
הויפשטאט פון מאלדאווא .ביים ענדע פון די
1800יארן זענען די אידן געווען האלב פון די
125,000איינוואוינער אין קעשינוב ,און איבער
10פראצענט פון די גאנצע באפעלקערונג אין
מאלדאווא.
ר׳ חיים
רוב מאלדאווער אידן האבן געלעבט
אין ארימקייט ,טוענדיג שווערע ארבעט ווי
פעדלער און שטעט ,אדער אלס פארמער
זָאנוויל
ָ
אין דערפער .ביי די רוסישע רעוואלוציע אין
תרע"ז ,ווען די סאוויעטן האבן איבערגענומען
די טעריטאריע ,איז דער מצב פארשארפט
געווארן .דעמאלט האבן דארט געוואוינט א
פערטל מיליאן אידן .צווישן די צוויי מלחמות
האט רומעניע קאנטראלירט דעם ראיאן.
אין ,'940איז בעסעראביע איבערגענומען
אצינד וועלן מיר ציטירן פון דעם שמועס ווי דער בעל מספר דערציילט
געווארן דורך די רוסן ,וועלכע האבן באלד
איבער דעם ריבניצער רבי'ן ,וואס כאטש צומאל האט ער דערמאנט דעם
אפגעשיקט טויזנטער אידן וואס זענען
הייליגן נאמען אן א "ר'" ,האבן טרערן זיך באוויזן אין די אויגן ביים רעדן איבער
פארדעכטיגט געווארן אין אומגעטריישאפט
דעם מלאך אלקים:
צו די גולאגס (טורמע לאגערן).
פאר די מלחמה האט ר' חיים זאנוויל געוואוינט אין רומעניע .ביי די
מלחמה האט מען פארטריבן אלע אידן און ער איז אריבער דעם דניעסטער, איין יאר שפעטער האבן די דייטשן
אנקומענדיג קיין ריבניצא .כ'מיין אז ער איז געקומען פון בעלץ ,א אידישע פארטריבן די רוסן און צוריקגעגעבן דעם
שטעטעלע אין רומעניע; ער איז געווען פון יענע געגענט. ראיאן פאר רומעניע.
אינעם זומער פון תש"א ,ווען מען האט געשאפן די געטא אין ריבניצא, האלב פון די 320,000אידן וואס האבן
זענען דארט געווען 3,000אידן ,און צווישן זיי איז געווען ר' חיים זאנוויל; ער געוואוינט אין בעסעראביע ,בוקאווינע
איז געווען א יונגער מענטש ,אבער אלע האבן פון אים געוואוסט .איין זאך קען און דאראהאי זענען ערמארדעט געווארן
איך אייך זאגן ,אפילו ווען מען האט אונז גע'הרג'עט און געפייניגט ,האט מען ביז עטליכע חדשים .אנדערע אידן זענען
געטשעּפעט! זיי האבן מורא געהאט פון אים!
ּ אים נישט געשטעלט געווארן אין געטאס ,פון וואו מען
האט זיי אפגעשיקט צו די קאנצענטראציע
דעם ערשטן ווינטער ,איז דער דניעסטער געווען פארפרוירן ,און די
לאגערן.
רומענישע רשעים האבן אים אויסגעגראבן לעכער אינעם ים אז ער זאל
זיך קענען טובל'ן (באדן)! די דאזיגע רשעים האבן געהאט ביקסן; זיי האבן אין ריבניצא האבן געוואוינט ארום 3,600
גע'הרג'עט אידן ,אפילו ר' חיים זאנוויל'ס ברודער האבן זיי גע'הרג'עט ,אבער אידן ,זייענדיג א דריטל פון די אלגעמיינע
פאר אים האבן זיי געמאכט אזעלכע לעכער. באפעלקערונג .פאר די רומענער האבן
מיין טאטן האט מען גע'הרג'עט אין תש"א .מיין מאמע איז געבליבן מיט צוריקגענומען די שטאט אין תש"א ,זענען
אונז צוויי קינדער; צוויי אנדערע זענען אוועק פריער אלס קליינע קינדער. אסאך אידן אנטלאפן צום מזרח זייט,
נאך די מלחמה זענען מיר פארבליבן אין ריבניצא ,אינעם הויז וואו מיר האבן צוזאמען מיט די אנטלויפנדע רוסישע
געוואוינט אין געטא. ארמיי .די פארבליבענע אידן צוזאמען מיט
1,500אנדערע פון אנדערע ראיאנען זענען
ר' חיים זאנוויל האט באקומען א קליינע דירה'לע אין שטאט .אין איין פארהאלטן געווארן אינעם ריבניצער געטא.
צימער האט ער געוואוינט ,און די אנדערע דריי קליינטשיגע צימערן האט
מען גענוצט פאר א שוהל. ***
אזא מענטש ווי ער איז נישט געווען! ער איז ביי אונז געווען "אלעס" ,ווי מיין מאמע'ס טאטע ר' מרדכי גובערמאן
כביכול אליינס! ער איז געווען א שוחט; אויך איך בין אסאך מאל געגאנגען איז געווען א חשוב'ער איד ,א איינוואוינער אין
צו אים מיט הינער .ער האט געפליקט די הינער וואס ער האט גע'שחט'ן, ריבניצא .ער איז געבוירן אין תרכ"ח ,און איז
צו פארזיכערן אז מען טוט עס אויפ'ן ריכטיגן וועג .איך פלעג אים צוהעלפן אומגעקומען אין תש"א.
צוזאמען מיט זיינ'ס א פלומעניק ,א יונגעלע אין מיין עלטער ,מיט שיינע פיאות,
וואס איז נעבעך שפעטער געבליבן ביי די קאמוניסטן. ער און מיין באבע דבורה ,פון די זאסקין
פאמיליע ,האבן געהאט 5קינדער .מיין
גליון חפץ בחיי״ם | ריבניץ תשפ״ז | 21
די אלטע שוהל אין גערשאנאווקע ,בגלילות ריבניצא
אין ארומיגע שטעטלעך .זיי האבן מארשירט אין בירמינגהעם ,אלאבאמא ,האט מען אויך מאמע זלאטא איז געבוירן אין תרס"א ,און
א שטיק וועג ,און דערנאך האט ער געהערט אויסגעקריצט זייערע נעמען. איז נפטר געווארן אין תשנ"ח .צוויי פעטער'ס
די שיסערייען! יעדער טאג איז געווען א נס. זענען אומגעקומען אין די מלחמה ,און צוויי
איך בין געווען בלויז 6יאר אלט ווען מיר פעטער'ס האבן איבערגעלעבט; יעקב ,וואס
אין מערץ '44האבן די רוסן באפרייט זענען אריין אין געטא ,אבער מיר זענען דארט איז געשטארבן אין תשנ"ח ,און אהרן וואס איז
די געטא .די רומענישע טרופן האבן זיך געווען 3און א האלב יאר און איך געדענק געשטארבן אין תשנ"ב.
צוריקגעצויגן נאכ'ן אונטערצינדן די טורמע די טראמא; די שווערע ארבעט ,הונגער און
וואס האט געהאט 400ארעסטאנטן! שרעק. מיינע עלטערן האבן חתונה געהאט אין
תרפ"ט .מיין ברודער איז געבוירן אין תר"צ,
סך הכל זענען 13,000אידן אומגעבראכט מיין טאטן האט מען פריער אוועקגעפירט און איך בין געבוירן אין תרצ"ה.
געווארן אינעם ריבניצער געטא. צו אן ארבעט-לאגער אינעם שטעטל
באגדאנאוו אין אוקריינע ,וואו מען האט אים מיין מאמע האט זיך אנגעשלאסן מיט
*** אומגעבראכט פעברואר .'42 ,2 מיין טאטנ'ס פאמיליע אין גערשאנאווקא ,א
נאכ'ן באפרייאונג זענען מיר געבליבן אין קליין אידיש דערפל נעבן ריבניצא .אין תרצ"ח
אינעם ריבניצער געטא האבן מיר האבן מיר זיך אריינגעצויגן קיין ריבניצא.
ריבניצא .מיין ברודער און איך זענען געגאנגען געוואוינט אין אן איין -צימער וואוינונג מיט
אין שולע .מיין מאמע האט געארבעט אלס א עטליכע אנדערע פאמיליעס .מיין ברודער נאכדעם וואס די דייטשן האבן געגעבן
טעכנישע געהילף אין אן אפטייק. אליעזר ,וואס איז געווען 11יאר ווען מיר זענען פאר די רומענער די גאנצע געגענט צווישן
מיין ברודער איז געווארן א סטודענט אריין אין געטא ,איז גענומען געווארן צו די די דניעסטער און בוג טייכן ,וואס האט
מעכאניק ,און אין תש"י האט ער זיך ארבעט ,אראפצונעמען אפצולאדענען די באן איינגעשלאסן ריבניצא ,אין יוני ,'41האבן
איינגעשלאסן אין די רוסישע ארמיי פאר די וואגאנען .מיין מאמע האט גערייניגט די גאסן. זיי פארטריבן מיין זיידע-באבע און זייער
פארלאנגטע פיר יאר דינסט .ער האט געדינט יעדן טאג האט מען געזוכט עסן אויף צו קענען פאמיליע פון זייער הויז און זיי אריינגעשיקט
אין א טאנק אפטיילונג. איבערלעבן .מען האט זיך געפרייט צו טרעפן אינעם ריבניצער געטא .דארט האט מען
שאלעכץ אויף די גאס. אפגעטיילט מיין זיידע-באבע און די 9
נאכ'ן באפרייט ווערן אין תשי"ד, אנדערע מענער פון די פאמיליע ,און מען
האט אליעזר געענדיגט קאלעדזש און ער פון צייט צו צייט האט מען געכאפט אידן האט זיי אומגעבראכט .די געטא איז באפרייט
האט חתונה געהאט מיט זיין פרוי ,פון די וואס האבן געוואלט אנטלויפן פון געטא ,און געווארן דורך די רוסישע ארמיי אין .'44
ראטענבערג פאמיליע .ער האט זיך דעמאלט מען האט זיי ברוטאל אומגעבראכט .ווען מיין
געצויגן פון ריבניצא קיין קעשינוב. ברודער איז איינמאל געווען אינדרויסן האט ליידער וועלן מיר קיינמאל נישט וויסן
ער געזען ווי מען האט געברענגט א גרופע וואו זיי זענען באגראבן געווארן ,אויב מען
צוויי יאר שפעטער האט מיין מאמע זיך אידן וואס מען האט געטראפן זיך באהאלטן האט זיי באגראבן .אויף מיין מאמע'ס קבר
| 22גליון חפץ בחיי״ם | ריבניץ תשפ״ז
ר׳ חיים
זָאנוויל
ָ
אויך אוועקגעצויגן פון ריבניצא קיין קעשינוב.
מיין ברודער האט חתונה געהאט אין
תשי"ד ,מיט זיין פרוי פון די ראטענבערג
פאמיליע ,און זיי האבן געהאט דריי זין.
אין תש"נ ,האט מיין ברודער און זיין
ר' חיים זאנוויל האט געלערנט מיט אונז קינדער .ער האט אויך דערציילט פאמיליע עמיגרירט פון קעשינוב קיין
געשיכטעס פון צדיקים .איך פלעג קומען פארטאגס מיט זיין ּּפלומעניק אלעס אמעריקע ,צו די שטאט בירמינגהעם אין
צוגרייטן .מיר זענען אלע יארן געווען זייער נאענט .ר' חיים זאנוויל האט געשטעלט אלאבאמא .ער האט זיך געפלאגט צו
מיין חופה (מסדר קידושין) ,און מיין זון הערשל האט ר' חיים זאנוויל "געאידישיט" לערנען ענגליש ,אבער זיין ערפארונג אין די
(געווען דער מוהל). אויטא אינדוסטריע האט אים געברענגט א
געטשעּפעט .ביים דאווענען
ּ אפילו אין אונזערע צייטן האט די מלוכה אים נישט גוטן דזשאב אלס א מעכאניק אין אן אויטא
געטשעּפעט .נאכדעם האבן זיי
ּ איז די ּּפאליציי דורכגעגאנגען אבער זיי האבן נישט ריפעיר שאפ ,וואו ער האט געארבעט כמעט
געקענט צוקומען צו מיך פרעגן פארוואס איך בין צו אים געגאנגען ,אבער צו אים אין 20יאר .ער האט ענדליך געקענט פראקטיצירן
שטוב האבן זיי נישט אריינגעטרעטן. אידישקייט .זיין פרוי איז געשטארבן אין
תשע"ב ,נאכ'ן זיך פלאגן עטליכע יאר ל"ע.
פאר ּּפסח פלעג איך פארן מיט אים אין מיהל ,מען האט געמאכט מעהל און
געבאקן מצות .ער האט געקענט טאן וואס קיינער האט נישט געקענט .מען האט אליעזר האט דערלעבט צו שעפן נחת פון
געזען אז די חברה האבן נישט קיין שליטה אויף אים! די אייניקלעך ,און זיך באטייליגט ביי עטליכע
חתונות פון אייניקלעך .ער איז געשטארבן אין
ער פלעגט מער פאסטן ווי עסן ,און ער האט שטענדיג געפייניגט דעם גוף .ווילט
חודש חשון תשפ"ד ,אין עלטער פון 93יאר.
איר ,קענט איר גלויבן; און אז נישט -נישט ,אבער ווען איך בין געווען א קינד און
א בחור האב איך געזען ווי ער ליגט ביינאכט אויף אש ,ממש איבערגעדעקט מיט ***
אש .מיין ברודער האט מיר געזאגט ,אז אזוי איז אויך געווען אין געטא; דארט איז
געווען מער אש ווי ערגעץ אנדערש ,די הייזער האבן געברענט און מען האט דערפון איך האב חתונה געהאט אין תשי"ח ,מיט
גענומען אש. מיין פרוי ע"ה ,וואס איז געשטארבן עטליכע
יאר צוריק .מיר האבן געהאט צוויי קינדער ,א
ווען איך בין געווען ביי אים איך האב נישט געקענט פארשטיין איין זאך -ער זון און א טאכטער .דער זון איז געבוירן אין ,'59
האט קיינמאל נישט גערעדט מיט קיין ווייבער ,חוץ מיט זיין רביצין ,שרה'קע .אז
און די טאכטער אין .'71
ווייבער זענען געקומען מיט הינדלעך אז ער זאל שחט'ן ,האט ער זיך אוועקגעדרייט;
מען האט געדארפט איבערגעבן פאר שרה'קע ,און זי האט זיך געפארעט דערמיט. פון '55ביז '58האב איך געדינט אין די
סאוויעטישע ארמיי.
מיין מאמע האט מיר דערציילט ,אז ר' חיים זאנוויל האט זיך געזאלט גט'ן פון
שרה'קע פאר די מלחמה; זיי האבן נישט געקענט האבן קינדער .אזוי וונס'האט אין די תש"כ יארן האבן מיר זיך געצויגן
אויסגעבראכן די מלחמה האט ער זי נישט איבערגעלאזט ,און דערנאך האט ער קיין קעשינוב ,וואו כ'האב געארבעט אין א
נישט געטראכט דערפון .שרה'קע איז געווען א שטארקע צדיקת. מענופעקטשערינג פלענט .מיר האבן געבויט
אונזער אייגענע הויז מיט עטליכע חברים
אין געטא האבן זיי מיטגעטיילט דאס לעצטע שטיקל ברויט מיט אנדערע .אין
געטא האט מען געוואוסט אז צו בלייבן לעבן מוז מען אוועקלייגן א שטיקל ברויט, וועלכע האבן צוזאמען געבויעט עטליכע
אבער זיי האבן אוועקגעטיילט דעם לעצטן שטיקל ברויט. הייזער.
א גאנצן טאג האט ר' חיים זאנוויל געדאוונט ,אדער איז ער ארומגעגאנגען אין קעשינוב איז געווען א פונקציאנירענדע
צו שטעטלעך און דעפער צו שחט'ן און מל'ן ביי אידן .דאס איז געווען פארבאטן שוהל .ס'איז געקומען א רב פון ארץ ישראל;
אונטער די קאמוניסטן .אנדערע זענען דערפאר פאראורטיילט געווארן צו טורמע ער איז געקומען אין די תש"ל יארן ,מיט
אדער פארשיקט געווארן קיין סיביר .ר' חיים זאנוויל האט זיך נישט דערשראקען. ערלויבעניש פון דעם רעזשים .שפעטער זענען
ער האט נישט סתם גע'שחט'ן פאר אידן; ער פלעגט צו פליקען די עופות תיכף נאכ'ן געקומען די ליובאוויטשער חסידים ,אין שפיץ
שחט'ן .ער פלעגט אסאך מאל אויסזאלצען דאס הינדל ,ארומוואשען און שיין פון הרב זלמן אבעלסקי ,וואס האט אסאך
צעשניידען אלעס ּּפונקט ווי אין געשעפט. אויפגעטאן פאר אידישקייט.
ר' חיים זאנוויל האט זיך אמאל אויסגעדריקט ,אז א אידישע פרוי שטעלט זיך מיין זון הערש האט חתונה געהאט אין
איין דאס לעבן ,און קומט מיט א הינדל פארשטעקט אין א רענצל אדער מאנטל אדעסא ,אין תשמ"ב ,און מיין טאכטער האט
איך זאל דאס שחט'ן ,מוז איך דאס באלד שחט'ן ,אפילו איך האלט ביים דאווענען חתונה געהאט מיט איר מאן אהרן שערמאן,
אדער לערנען .ווי אויך טאר איך זיך נישט רעכענען צי עס געפעלט פאר די געהיים אין ניו יארק ,אין תש"נ .ביידע וואוינען היינט
גליון חפץ בחיי״ם | ריבניץ תשפ״ז | 23
ווי געזאגט ,דעם ערשטן טאג נאכ'ן ּּפאליציי ,צי עס געפעלט זיי נישט. אין אמעריקע.
אנקומען קיין ניו יארק ,אין תשנ"ג ,בין איך
געגאנגען אין די "יאנג איזראעל" שוהל אין עס זענען אלעמאל געקומען אידן צו ווען גארבאטשאוו איז געקומען צו די
בעטן ער זאל פאר זיי דאווענען ,און ער מאכט ,אין די תש"מ יארן ,האט דער סאוויעטן-
פלעטבוש .כ'האב זיך דארט נאכגעפרעגט
האט געמאכט גרויסע "מופתים"; אבער פארבאנד אנגעהויבן זיך אויפלייזן און די גרעניצן
איבער ר' חיים זאנוויל ,און כ'האב געהערט
עס זענען אויך געקומען מענטשן ,גרויסע האבן זיך אביסל געעפענט .ווי געזאגט ,איז מיין
אז ער וואוינט אין מאנסי ,און ער איז
פאמיליעס און קליינע ,צו בעטן ער זאל זיי ברודער ארויסגעפארן קיין אלאבאמא ,און פון
נעבעך פארשלאפט ל"ע .כ'האב עטליכע
העלפן מיט געלט ,חתונה צו מאכן קינדער.
מאל זיך צונויפגערעדט מיט א מתפלל דארט האט ער געהאלפן ארויסברענגען מיין
וויפיל מאל בין איך געווען ביי אים אין
אין שוהל ,וועלכער האט געהאט אן פאמיליע.
שטוב ווען מענטשן זענען אריינגעקומען
אויטא ,אז מיר וועלן צוזאמען ארויספארן
און געפרעגט" ,חיים זאנוויל ,קענסט מיר דעצעמבער ,'03 3,בין איך אנגעקומען
קיין מאנסי ,אבער עס איז נאכאנאנד
העלפן?" ,באלד האט ער געענטפערט, קיין אמעריקע .דעם אנדערן טאג בין איך שוין
אפגעלייגט געווארן .דערנאך איז ר' חיים "יא" ,ער האט געגעבן וואס ער האט
זאנוויל נפטר געווארן ,און איך בין געפארן געווען אין די "יאנג איזראעל" שוהל אויף אושען
געהאט און ער האט צונויפגענומען ביי
צו די לוי' און געווען אויף זיין קבר. פארקוועי .שפעטער האב איך דארט געארבעט;
אידן; ער איז ארומגעגאנגען די שטיבער
איך בין געווען דער משמש און הענדימאן ,און
און גענומען ביי אידן.
איך קען איין זאגן אזויפיל :איך בין איך האב אויך צוגעגרייט דעם "קידוש" יעדן שבת.
איבער די , 90כ'האב געקענט אסאך נאך די חתונה האב איך געוואוינט
מענטשן דורכאויס מיין לעבן; אזא איך האב זיך קיינמאל נישט גוט אויסגעלערנט
אין ריבניצא ,און דערנאך האב איך זיך
מענטש ווי ר' חיים זאנוויל איז נישט געווען! געצויגן קיין קעשינוב – פון וואו איך בין ענגליש ,אבער אלע האבן דא גערעדט אידיש;
איך האב אזא זאך נישט געזען! ער האט ארויסגעקומען קיין אמעריקע. אין אונזער שוהל זענען געווען ּּפוילישע און
געלעבט ווי א מלאך און קיינער האט אויף ליטווישע אידן .ס'איז נאך געבליבן צוויי אידן פון
אים נישט געהאט א שליטה! א דאנק אים ר' חיים זאנוויל איז נאך פריער דעמאלט; היינט איז עס נאר יונגע מענטשן ,און
זענען אסאך רוסישע אידן געבליבן ביי אוועקגעפארן .פון ריבניצא איז ער געפארן אנדערש ווי אמאל ,ווען ס'איז געווען א גרויסער
אידישקייט ,און איך צווישן זיי! קיין טשערנאוויץ אין אוקריינע ,און פון עולם ,איז היינט קוים דא א מנין.
דארט קיין ארץ ישראל .פון ארץ ישראל
זכותו יגן עלינו
ר׳ חיים
איז ער געקומען זיך באזעצן אין אמעריקע. ***
זָאנוויל
ָ
| 24גליון חפץ בחיי״ם | ריבניץ תשפ״ז
א חידוש'פולער אויסשטעל ווי יאר יערליך ,וועט אויך
אויפ'ן שטח הציון הק' היי יאר דער צענטראלער
ווערט היי יאר צוגעשטעלט צום סעודת הילולא פארקומען
יארצייט ,פראקטיש און באקוועם אין די ווילחאוויץ זאלן
פאר די מאסן פוקדי הציון. אין שטאט מאנסי,
צווישן די פארבעסערונגען :א 7:00מאנטאג פארנאכטס,
פארגרעסערטע רחבת הילולא בהשתתפות גדולי הרבנים
פאר מנינים מנחה ומעריב ,טעימה שליט"א ,מיט בארימטע בעלי
קלה ,און צוגעלייגטע בתי כבוד. מגידים.
מעמד עת רצון עסקני סעודות הילולא
כחצות היום המוסדות וועלן, איבער דער
מיט די תלמידי ווי יאר יערליך, גארער וועלט –
המוסדות – שטיין במשך דעם וויליאמסבורג :אור
תלמידי רבינו טאג ביים ציון הק', החיים ריבניץ,
זי"ע .ווי יאר יערליך, אויפצונעמען די מאנטאג פארנאכטס.
נעמען זיך צוזאם א ריזן רבבות אלפי ישראל ירושלים :ביהמ"ד
ציבור מיטצוהאלטן און אפנעמען אייער סאטמאר יואל,
דעם געהויבענעם ברייטהארציגן זונטאג נאכט 9:00
מעמד ,נוצנדיג די פדיון פאר'ן אזייגער .לאנדאן:
געהויבענע שעה אלס א צדיק ,איידער'ן פרדס זאלן
ל
ריכטיגע שעת רחמים מתפלל זיין אויפ'ן מאנטאג פארנאכטס.
ביומא דהילולא. ציון הק'.
א ספעציעל וויי עף פראדאקשאנס פירמע,
פארגרעסערטע אינאיינעם מיט די ראשי וועד הפעול,
פלאטע פון האלטן אפ אין די טעג אסיפות מיט די
באסעס וועלן שטאטישע באאמטע און טראנספארטאציע
קורסירן צום ציון הק', פירמעס ,צו פארגרינגערן דעם טראפיק
צו ערמעגליכן פאר'ן און אויסשטעלן די נויטיגע ארדענונג פאר
ציבור אנצוקומען די טויזנטער אידן וואס קומען זיך
באקוועם און צייטליך. משתתף זיין על ציון הק'.
גליון חפץ בחיי״ם | ריבניץ תשפ״ז | 25
שר ושופ
וועלכער איז געווען אן אינשורענס אגענט.
יענע צייט איז געווען א פראגראם וואס
פלעגט צושטעלן מעטשינג געלטער פאר
נאן-פראפיט ארגאניזאציעס .ד.ה ,.פאר יעדע
טויזנט דאלער וואס אן ארגאניזאציע האט
באקומען אלס נדבה ,האט דער פראגראם
צוגעלייגט נאך טויזנט דאלער .דער יונגערמאן
האט איינגעגעבן אז ער האט באקומען א
פאר די וועלכע געפינען זיך אין אן ענליכן מצב.
דער הייליגער רבי זצוק"ל איז געווען
באוואוסט בחייו מיט זיין געוואלדיגן כח אלס
פועל ישועות ,אין די קומענדיגע שורות וועלן
מיר איבערגעבן דאס ווארט פאר הרב החסיד
הישיש רבי ישעי' שווארץ שליט"א ,וועלכער
וועט דערציילן א צאל מעשיות וואס ער האט
הייליגע
תלמידי הבעל
שם טוב זי"ע
האבן מגלה
געווען דעם די
כח פון סיפורי צדיקים ,אז ווען מען רעדט פון
וואונדערליכע זאכן וואס זענען געשען דורך
ברכות און הבטחות פן צדיקי אמת ווערט
נדבה לטובת דער ישיבה פון זיין רבי'ן ,און אזוי אליין מיטגעהאלטן. נתעורר נאכאמאל די זעלבע ברכה .מיט דעם
ארויסבאקומען עטליכע טויזנט דאלער פאר האבן צדיקים געטייטשט דעם פסוק" :זכר
דער ישיבה. עשה לנפלאותיו" ,אז דורך "זכר" -דערמאנען
א צייט שפעטער איז די מעשה
א מנין דר י אזייגער פארטאגס און דערציילן די מעשיות וואס צדיקים האבן
גע'פועל'ט" ,עשה לנפלאותיו" -איז מען זוכה
אויפגעדעקט געווארן ,מען האט אים עס איז געווען א היימישער יונגערמאן אז עס זאל נאכאמאל געשען נסים ונפלאות
| 26גליון חפץ בחיי״ם | ריבניץ תשפ״ז
דער רבי שפילט זיך
מיט'ן געריכט אין ניו יארק
געשילדערט דורך החסיד הישיש רבי ישעי'
שווארץ שליט"א ,מראה"ק ק"ק פאפא -
בעל האכסניא פונ'ם רבי'ן אין סיגעיט פט
ידיד ,דער יונגערמאן ,דער רבי זצ"ל ,און דער אים ער זאל תיכף קומען צו מיר ,און איך וועל געשטעלט פאר'ן געריכט מיט שווערע
הויז בחור א זון פון ר' מרדכי יוסף אונגאר .דער זען וואס מען קען טון. קלאגעס אזש עס האט אים געדראעט ביז
רבי האט געמאכט א ברכה און געוואונטשן פינף און צוואנציג יאר תפיסה .דער קעיס איז
עס איז שוין געווען איינס אזייגער ביינאכט
לחיים ,און דאן האט ער זיך אנגערופן אז ער געווען זייער שווער ,דער פראקוראר האט זיך
ווען דער יונגערמאן איז אריין צום רבי'ן .איך
וויל זיך וואשן צו א סעודה. געהאט אויסגעדריקט אז ער וועט זען דעם
האב אים גלייך מזכיר געווען און געזאגט אז ער
יונגערמאן אין תפיסה פאר יעדן פרייז .דער
איך האב געגעבן א קוק אויפ'ן זייגער און האט א שטוב מיט קינדער און דארף א גרויסע
ישועה .ער האט דאס געטון לטובת א ישיבה, משפט האט געזאלט פארקומען פרייטאג
געזען אז עס איז שוין צוויי אזייגער פארטאגס,
און דער רבי זאל אים אנווינטשן .דער רבי איז פאר פורים.
אבער אז דער רבי האט געבעטן ,האב איך
געבליבן זיצן זייער פארטראכט ,און אזוי איז
שנעל צוגעגרייט א סעודה .דער רבי האט זיך יענע וואך רופט מיר אן א ידיד מיינער
אריבער א האלבע שעה אין שווייגעניש.
תיכף געוואשן און מיר האבן זיך מיטגעוואשן. מיט פחד און בהלה אז איך מוז פרובירן עפעס
ווען עס איז געקומען צום בענטשן ,האט זיך פלוצלינג האט זיך דער רבי אנגערופן אז צו פועל'ן ביים ריבניצער רבי'ן; מען רעדט
דער רבי אנגערופן כוס ישועות אשא ,און מען זאל אריינברענגען לעקעך און בראנפן. דאך פון א יונגערמאן א בעל משפחה ,און ער
מכבד געווען דעם יונגערמאן מיט ברכת עס זענען דארט געווען פינף מענטשן .איך ,מיין האט דאך עס געטון לטובת א מוסד .זאג איך
גליון חפץ בחיי״ם | ריבניץ תשפ״ז | 27
* האט בתוקף געפאדערט פינף און צוואנציג יאר המזון .דער רבי האט אבער פארלאנגט אז
תפיסה ,און דער שופט האט עס אראפגעלאזט מען זאל בענטשן מיט מנין.
עס וועט גארנישט זיין צו בלויז פינף יאר פראבעישאן".
האב איך געזאגט פאר'ן רבי'ן" :מיר זענען
מענטשן זאגן מיר כסדר אז איך האב דער פראקוראר ,זעענדיג ווי דער גאנצער דאך בלויז פינף מענטשן ,וואו וועל איך יעצט
געהאט די זכיה אבער נישט די שכל; איך קעיס רינט אים ארויס פון די הענט ,האט זיך טרעפן א מנין דריי אזייגער פארטאגס?"
האב טאקע זוכה געווען צו זיין נאנט צום רבי'ן, אנגערופן צום שופט אז דער פסק איז נישט
אבער איך האב קיינמאל נישט געוואלט דרוקן דער רבי האט זיך אבער פאר'עקשנ'ט און
אויסגעהאלטן לויט די גיידליינס .דער שופט
דעם רבי'ן אז ער מוז מיר געבן א ישועה .איין געזאגט" :איך דארף א מנין".
האט אים אבער שארף געווארנט אז אויב ער
מעשה קען איך אבער יא דערציילן וואס האט הערט נישט אויף ,וועט ער אים באשטראפן בלית ברירה האב איך אויפגעוועקט
פאסירט מיט מיר פערזענליך .דאס איז נאך אז ער זאל נישט טארן אריינקומען אין געריכט די שכנים .זיי זענען אריבערגעקומען און
געווען איידער דער רבי איז איינגעשטאנען ביי פאר דרייסיג טעג. זיך מיטגעוואשן ,און אזוי איז דריי אזייגער
מיר אין סיגעיט. פארטאגס געווען א מנין צום בענטשן.
איך בין תיכף צוריקגעלאפן און דערציילט
נאכן בענטשן האט דער רבי געגעבן פאר'ן
איך האב פארמאגט א פאבריק דעם רבי'ן וואס עס האט פאסירט .דער רבי
יונגערמאן א מטבע און אים אנגעזאגט אז ביים
אויפ'ן זעקסטן שטאק פון א געביידע אין האט זיך אנגערופן מיט התרגשות" :איך האב
משפט זאל ער האלטן די מטבע אין האנט.
וויליאמסבורג .איינמאל אסרו חג סוכות אייך געזאגט ,איך האב אייך געזאגט".
האט זייער שטארק גערעגנט ,און א שטיקל יענעם פרייטאג נאכמיטאג בין איך
פונ'ם דאך צוזאמען מיט עטליכע שורות ציגל ווען איך האב שפעטער געפרעגט דעם אהיימגעקומען פון דער ארבעט און געזען
זענען אראפגעפאלן פונ'ם זעקסטן שטאק צו יונגערמאן פארוואס ער האט נישט תיכף ווי דער רבי זיצט אויפ'ן באלקאן זייער
דער ערד .די ציגל זענען אראפגעפאלן מיט אנגערופן מודיע צו זיין פאר'ן רבי'ן ,האט ער פארטראכט .איך האב געפרעגט דעם רבי'ן
אזא געוואלדיגן אימפעט ,אז אן אויטא וואס זיך פארענטפערט אז ער האט געטראכט עס וואס עס גייט פאר ,האט ער זיך אנגערופן:
איז געשטאנען פארנט פון דער געביידע איז איז שוין שפעט פרייטאג נאכמיטאג ,און ער "פארוואס הער איך גארנישט פונ'ם יונגערמאן?
צעדריקט געווארן ווי א שטיקל קוכן. וועט ענדערש קומען מוצאי שבת .אבער דער איך ווייס אז אלעס איז דורך בשלום ,עס איז
רבי האט שוין מער גארנישט געוואלט הערן געווען א שווערער געריכט ,דער פראקוראר
איך בין ברוך השם ניצול געווארן מיט פון אים און זיך אנגערופן :איך בין שוין נישט האט מיך געוואלט אוועקלייגן ,און איך האב
נסים ווען בלויז סעקונדעס פריער בין איך נייגעריג אויף אים. מיך ממש געדארפט שלאגן מיט אים ביז איך
דארט געשטאנען ,אבער ליידער איז א
בין אים בייגעקומען .איז פארוואס הער איך
פארבייגייער אויף דער גאס אומגעקומען .זיין דער רבי האט מקפיד געווען אז דער
גארנישט פונ'ם יונגערמאן?"
משפחה האט מיך געקלאגט אין געריכט פאר יונגערמאן האט נישט אליין פארשטאנען
צוויי מיליאן דאלער .יענע יארן איז נאך נישט אז פונקט ווי מען קומט צום צדיק וויינען און איך האב אין איילעניש אנגערופן דעם
געווען איינגעפירט אז מען זאל האבן אזעלכע פארפירן בעת צרה ,דארף מען תיכף קומען יונגערמאן .ווי נאר ער האט אויפגעהויבן דעם
גרויסע אינשורענס פאליסיס ,איך האב מבשר זיין ווען די ישועה קומט .אסאך צדיקים טעלעפאן האט ער מיר אנגעהויבן דערציילן
געהאט אינשורענס אויף בלויז הונדערט טויזנט האבן געהאט קפידות אז ווען עס דרוקט קומט מיט התרגשות" :ר' ישעי' ,איר וועט נישט
דאלער .איך בין געווען אין א שרעקליכער מען בעטן און וויינען ,אבער ווען מען ווערט גלייבן וואספארא נס איך האב געהאט! איך
פארלעגנהייט ,ווייל אויב איך וואלט פארלוירן געהאלפן פארגעסט מען פונ'ם עיקר. בין ארויס מיט נסי נסים .דער פראקוראר
שר
איך האב אבער ביי מיר געוואוסט אז דער רבי
האט געזאגט אז עס וועט צום סוף גארנישט
זיין .האב איך באשלאסן אז איך נעם נישט ק ין
פריוואטן לויער .אז דער רבי האט געזאגט אז
גארנישט וועט געשען ,איז דאך א שאד די געלט.
ושופט
| 28גליון חפץ בחיי״ם | ריבניץ תשפ״ז
אומגעקומענער האט זיך געפונען אין לאנד מיט א קלאגע פון צוויי מיליאן דאלער .נעם דעם קעיס וואלט דאס געמיינט אויפגעבן מיין
אומלעגאל ,און זיי האבן זיך אויסגעגליכן מיט אויף א פריוואטן לויער ווייל דו ביסט אויף גאנצע ביזנעס ,פארקויפן די געביידע און נאך
זיין משפחה אינדרויסן פון געריכט פאר בלויז צרות". בלייבן א בעל חוב אויך ל"ע.
זיבעציג טויזנט דאלער און איך האב גארנישט
איך האב אבער ביי מיר געוואוסט אז איך בין אריין צום רבי'ן מיט א קוויטל און
געדארפט צאלן.
דער רבי האט געזאגט אז עס וועט צום סוף דערציילט וואס עס גייט פאר .דער רבי האט
* גארנישט זיין .האב איך באשלאסן אז איך נעם מיך אנגעוואונטשן אז עס וועט גארנישט זיין,
נישט קיין פריוואטן לויער .אז דער רבי האט און מיט דעם בין איך ארויס פונ'ם רבי'ן.
דער כח פון רבי'ן איז קאי וקיימא אויך
געזאגט אז גארנישט וועט געשען ,איז דאך א
היינט צוטאגס ,גדולים צדיקים במיתתן יותר גרייטנדיג זיך צום געריכט האט מיר
שאד די געלט.
מבחייהם ,איז אודאי אז יעדער קען זיך ביים דער לויער פון מיין אינשורענס אנגערופן און
יארצייט אויסבעטן אלע רפואות וישועות וכל וכך הוה .די לויערס פון דער אינשורענס געווארנט" :מיר דארפן זיך בלויז שלאגן אויף
טוב סלה. פירמע זענען געוואויר געווארן אז דער הונדערט טויזנט דאלער ,אבער דו שטייסט
טויזענטער אידן פארציילן
אפענע ישועות וואס
זיי האבן זעלבסט
מיטגעלעבט בזכות זייער
נאמען אויפ׳ן גאנץ-יעריגן
קוויטל ביים ציון הק׳
פאר בלויז $362פארציילט אייער אייגענע ישועות צום קומענדיגן יאר
גליון חפץ בחיי״ם | ריבניץ תשפ״ז | 29
רבי,
רבי ,עס
בענקט
נאך דיר!
הרב מרדכי ווערדיגער הי"ו ,מנאמני ביתו ומשמשים
בקודש ,טיילט מיט טיף-איינגעווארצלטע נאסטאלגיע און רויע
זכרונות ,פון די לעכטיגע טעג ווען ער האט זוכה געווען צו שטיין
לימין קדשו פון רבינו זצ"ל ,ברענגנדיג ממש א ביטול הבחירה.
שמעון שטרייכער
לאזט זיך נישט גלייבן אז מ'האלט שוין דרייסיג יאר זינט יענעם טאג וואס א טרויער האט זיך אראפגעלאזט מיט דאס
הסתלקות פונעם רבי'ן זצ"ל ,וואס איז געווען א דערלייכטונג פאר אזויפיל אידן .דער רבי וואס האט גע'פועל'ט ישועות
פאר טויזנטער אידן בחייו ,און האט עוסק געווען אין עבודת השם במסירת נפש ממש.
דאס הסתלקות איז געווען א פארלוסט פאר גאנץ כלל ישראל ,אבער מער פערזענליך האט עס באטראפן די נאנטע מקורבים וואס
עס
האבן זיך נישט אוועקגערירט פונעם רבי'ן די גאנצע צייט .צווישן די גאר באקאנטע אידן וואס האבן געהאט די זכיה צו משמש זיין דעם רבי'ן
מיט א זעלטענע געטריישאפט און ביטול ,איז געווען דער וועלט-באקאנטער בעל מנגן ומלחין רבי מרדכי ווערדיגער הי"ו.
פון דעם טאג וואס ער האט זוכה געווען צו טרעפן דעם זעלטענעם אור ,וואס איז בכלל נישט געווען פאסיג פאר אונזער דור ,האט ער זיך
נישט אוועקגערירט פון אים .ער איז געשטאנען געטריי צו דער האנט פונעם רבי'ן ,כדי ארויסצוהעלפן און אים צו באגלייטן ,זיכער מאכנדיג
אז דער רבי געפינט זיך שטענדיג אין א גוטן צושטאנד.
צו באקומען א פערזענליכן בליק אויף דעם טיפן מיטגעפיל וואס ר' מרדכי טראגט מיט זיך ווען ער הייבט אן רעדן פונעם רבי'ן ,האבן
מיר זיך ארויסגעלאזט צו דער היים פון ר' מרדכי אין סיגעיט .מיר האבן זיך אראפגעזעצט פאר א וויילע צו הערן זכרונות און בענקענישן צום
גרויסן רבי'ן ,וואס האט געהאט אויף אים א טיפער השפעה ,און אים ממש געעפנט א נייער וועלט .לאמיר נישט מאכן קיין לאנגע הקדמות,
נאר זיך גלייך אריינלאזן אין דעם שמועס.
גע'חלומ'ט אז אזא זאך עקזיסטירט בכלל .פון עס זינגט מיט אזא מתיקות.
יענעם טאג אן האב איך געוואוסט אז 'ריבניץ
דארט האב איך געטראפן ר' ארי'ן ,וואס
א נייער וועלט
איז מיין פלאץ' ,און איך בין שוין געבליבן דארט
אדוק ומקושר אלע יארן.
האט שוין אנגעהויבן זינגען ביי די אכצן יאר.
אין יענע יארן ,ווען עס זענען נאכנישט געווען
האט זיך
איך דערמאן זיך צוריק פון יענע ערשטע קיין פרישע בעלי מנגנים יעדע שני וחמישי, געעפנט
איז ער ממש געווען פון די יחידים .איך בין גאר א גוטן ר' מרדכי .צום אלעמען ערשט,
טעג ווען די נייע וועלט האט זיך מיר געעפנט;
שטארק צוגעצויגן געווארן צו זיין שטארקייט לאמיר הערן וויאזוי איר האט זוכה
עס האט זיך מיר געעפנט אזא לעכטיגקייט ,אז
ארויסצוקומען זינגען ,און בכלל צו זיין געוואלדיגן געווען צו אזא נאנטשאפט צום רבי'ן?
איך האב געוואלט אלעס אפלאזן .איך בין שוין
צוגאנג צו נגינה ,און פון דעמאלס אן האבן מיר וויאזוי האט זיך עס אנגעהויבן ,און וואס
דעמאלס געווען אין די נגינה וועלט ,אבער איך
אנגעקניפט א נאנטן קשר. האט אייך געגעבן דעם שטופ און חיות
האב געשפירט אז איך וויל מער נישט זינגען -
זיך אזוי אוועקצוגעבן לאנגע יארן מיט
איך וויל בלויז זיין נאנט צום רבי'ן די גאנצע צייט.
ער האט מיר פאטענציאל אריינגעשלעפט די פולסטע געטריישאפט?
אין די ערשטע טעג ממש האב איך שוין אין די וועלט פון נגינה ,ווי אויך בין איך געווארן זיין
שוואגער ,און מיר זענען געבליבן נאנט אלע יארן. עס האט זיך אנגעהויבן דורכן אנקניפן
מיטגעהאלטן א גאר אינטערעסאנטע מעשה
א נאנטשאפט מיט דעם אומפארגעסליכן,
ביים רבי'ן .איך האב געהאט א חבר פון ארץ וויאזוי האט אייך די שייכות מיט ר' לעגענדארן חזן הרה"ח ר' ארי קליין ע"ה ,וואס איז
ישראל וואס איז געקומען קיין אמעריקע ,אבער ארי'ן צוגעצויגן קיין ריבניץ?
שפעטער געווארן מיין שוואגער .אונזער שייכות
זיין בני בית און זיינע דריי קינדער האבן נישט
דאס איז שוין געווען עטליכע יאר שפעטער. האט זיך אנגעהויבן נאך אין די בחור'ישע יארן.
געקענט באקומען קיין וויזע אהער ,און צוליב
דעם זענען זיי געבליבן שטעקן אין ארץ ישראל. ר' ארי האט שוין געוואוינט אין מאנטריאל ,ויהי איך האב געוואוינט אין פלעטבוש ,און העכער
ער האט געארבעט גאר שווער דאס צו מסדר היום האב איך אים אנגעטראפן אויף די גאסן פון אונז האט געוואוינט א חשוב'ער איד ,הרב יצחק
זיין ,אבער אן ערפאלג. בארא פארק און ער זאגט מיר" :מרדכי ,עס איז שארף ע"ה ,א מלמד אין באבוב און א גרויסער
דא א צדיק וואס דו מוזט קומען זען ,דער איד תלמיד חכם.
נאכן מיטהאלטן די ערשטע טעג ביים רבי'ן, איז פלאי פלאים!" איך בין געגאנגען מוצאי שבת
האב איך אנגערופן דעם חבר אז ער זאל זיך איין פרייטאג צונאכטס אינמיטן די סעודה,
און איך בין געבליבן ביז זיבן אזייגער אינדערפרי.
קומען מזכיר זיין ביים רבי'ן ,און ער וועט זיכער האב איך געהערט א הערליכע באסאווע
זען א ישועה. איך קען נישט גענוג שילדערן וואס מיינע שטימע אפקלינגען מיט שיינע שבת'דיגע לידער.
אויגן האבן דארט געזען; איך האב געטראפן דאס קול האט מיר אזוי געצויגן ,אז איך בין
ער איז געקומען דאווענען ביים רבי'ן און א לעכטיגקייט וואס איך האב קיינמאל נישט ארויפגעגאנגען קלאפן ביים שכן ,צו הערן ווער
| 32גליון חפץ בחיי״ם | ריבניץ תשפ״ז
די געוואלדיגע נאנטשאפט צום רבי'ן האט גייט פאלן אין פלאץ. ער האט זיך מזכיר געווען .דער רבי האט אים
מיר געגעבן צו שפירן אז איך האב שוין יוצא געוואונטשן ,אבער עס זענען אריבער עטליכע
געווען מיין חוב מיטן זינגען; עס איז שוין גענוג מיטוואך אינדערפרי האט ער באקומען חדשים און גארנישט האט זיך נישט געריקט .זיין
געווען ,און ס'איז צייט זיך אריינצואווארפן אין א פאון קאל פון ארץ הקודש; זיין בני בית איז משפחה איז נעבעך געבליבן זיצן אליין אין ארץ
אנדערע עניינים .איך בין אריינגעגאנגען צום געווען אויף די אנדערע זייט ליין ,און זי האט אים ישראל ,און עס איז געווען זייער שווער.
רבי'ן און אים פארגעלייגט די שאלה .מיין געלאזט וויסן ,אז מיט גרויס סייעתא דשמיא
שאלה איז בעצם געווען פיל טיפער ווי בלויז האט זי ערהאלטן די וויזעס צו קענען קומען קיין אזוי איז אריבער נאך א שטיק צייט .עס
צי איך זאל זינגען אדער נישט ,ווייל עס פלעגט אמעריקע ,און זיי וועלן קענען קומען נאך שבת. איז געווען א מוצאי שבת סליחות ,און דער
מיר אויסקומען צו זינגען נישט נאר ביי רבי'שע יונגערמאן איז נאכאמאל אריבער זיך מזכיר זיין
טישן… דער רבי איז געווען אין מקוה בשעת די ביים רבי'ן .ער האט שוין אפילו נישט געוואלט
בשורה איז אנגעקומען .מען איז אראפגעגאנגען דערמאנען זיין שוועריגקייט ,נאר ער האט זיך
איך האב געזאגט פארן רבי'ן זייער קלאר: צום רבי'ן דערציילן די גוטע בשורה .דער רבי בלויז מזכיר געווען פאר א 'כתיבה וחתימה
"איך וויל אויפגעבן די נגינה" .דער רבי האט האט געפרעגט" :זיי וועלן קומען נאך פאר שבת?" טובה' .ווי נאר דער רבי האט אים געזען ,האט
מיר אנגעקוקט און זיך אנגערופן" :אז דער האט מען אים געזאגט אז זיי קומען ערשט נאך דער רבי גזאגט די ווערטער" :איר וועט הערן א
אויבערשטער גיבט א מתנה ,דארף מען עס שבת .האט זיך דער רבי אנגערופן" :נאך שבת בשורה טובה די וואך".
אויסנוצן ".ער האט נישט געזען קיין שום סיבה ווייס איך".
פארוואס איך זאל עס אויפגעבן. איך געדענק ווי יענע וואך דינסטאג האט
דער יונגערמאן באקומען א טעלעפאן קאל פון א
איך האב אבער געוואוסט אז דער רבי מיט נאנטן קרוב משפחה זיינער ,וואס האט אים ממש
זיין געוואלדיגע איידלקייט און סבלנות קען מיר אנגעהויבן באזידלען און באשייגעצן ,היתכן ער
מעגליך זאגן אזוי פשוט כדי מיר נישט מצער צו גיי אן מיט דיין לאזט איבער זיין משפחה אליין אין ארץ ישראל.
זיין .האב איך זיך געטרויעט און אריינגעשיקט ר'
איטשע מאיר ע"ה ,ער זאל גיין פרעגן דעם רבי'ן
נגינה ער האט ממש אנגעהויבן וויינען ,שפירנדיג אז ער
ווייסט נישט וואס זיין קומענדיגער שריט זאל
איר האט דערמאנט ,אז בשעת'ן
נאכאמאל די שאלה ,האפנדיג אז פאר אים וועט זיין.
נענטער ווערן צום רבי'ן ,האט איר
ער שוין זאגן וואס ער האלט באמת -צי איך זאל
אנגעהויבן קלערן פון אפלאזן די נגינה. הערנדיג ווי ער ווערט צעבראכן ,האב איך
אויפגעבן די נגינה אדער נישט.
למעשה זעען מיר אז איר האט עס אים דערמאנט די קלארע ווערטער וואס מען
ר' איטשע מאיר איז אריינגעגאנגען נישט איבערגעלאזט; וואס האט האט געהערט פונעם רבי'ן ,זאגנדיג אז ער האט
און פארגעלייגט די שאלה .דער רבי האט פאסירט? מער נישט וואס צו זיין באזארגט ,ווייל אלעס
גליון חפץ בחיי״ם | ריבניץ תשפ״ז | 33
מ
געווען 'יאסעלע ראזנבלאט' .דער רבי האט גאר די מעשה; ס'איז א שיינע מעשה ,אבער עס אויסגעהערט וואס ער פרעגט און זיך אנגערופן:
שטארק הנאה געהאט צו הערן יאסעלען; ער איז איז דא איין פראבלעם :אז לא היו דברים "איך האב אים שוין געזאגט איינמאל; אז דער
געווען גאר אן ערליכער איד ,א טשארטקוב'ער מעולם ,עס האט קיינמאל נישט פאסירט .איך אויבערשטער גיבט א מתנה ,דארף מען עס
חסיד ,און דער רבי האט זיך אויסגעדריקט אויף האב קיינמאל נישט פארלוירן די שטימע ב"ה, אויסנוצן".
אים אז ער איז געווען א 'זוהר איד'. און דער רבי האט קיינמאל נישט געדארפט
וואונטשן אז איך זאל צוריקבאקומען די האט אייך דער רבי אמאל מכבד
ס'איז דא א באקאנטע 'ריבניצער געווען צו זינגען?
שטימע .ער האט מיר אסאך געוואונטשן צו
לערנען תנועה' ,זענט איר באקאנט צי
מצליח זיין ,אבער נישט אויף צוריקצובאקומען איך פלעג זינגען די באבוב'ע 'קה ריבון'
דער רבי האט דאס געזינגען?
די שטימע. יעדע וואך ביים טיש.
איך ווייס נישט דערפון.
מען הערט אז דער רבי איז געווען א האט דער רבי אייך געגעבן הדרכה
הערליכער בעל תפילה .אלס איינער אדער אנגעוויזן וויאזוי זיך צו פירן
וואס האט א זעלטענער פארשטאנד ביים זינגען?
אפענע אויגן אין נגינה ,וואס איז אייער מיינונג
דערוועגן? ער האט מיר כסדר מחזק געווען .יעדעס
איר האט דערמאנט ,אז דער רבי
מאל ווען איך האב מיך ארויסגעלאזט אויפן
האט געזאגט פאר אייער חבר ,אז ער דער רבי האט געדאווענט זעלטן ווארעם; וועג אויפצוטרעטן סיי-וואו ,האט ער מיר
וועט הערן א גוטע בשורה נאך די וואך; ער פלעגט אסאך זינגען ,און אלעס איז געווען געוואונטשן הצלחה .די נאנטשאפט צו אים
דאס זענען גאר אפענע דיבורים .ס'איז מיט אן אויסטערלישע מתיקות .דער רבי
באקאנט אז מ'פלעגט אסאך הערן ביים האט מיר אליין מחזק געווען צו וויסן וויאזוי זיך
האט בכלל געטון יעדע זאך בשלימות; ס'איז צו פירן.
רבי'ן ווי ער פלעגט פאראויסזאגן זאכן,
נישט געווען אזא מין באגריף ווי טון עפעס
וואס קען מען דערציילן דערוועגן?
בלויז כדי יוצא צו זיין ,נאר אלעס האט געמוזט איז אמת אז איר האט אמאל
דאס איז א נושא איבער וואס מיר קענען זיין בתכלית השלימות. פארלוירן די שטימע ,און דער
רעדן גאר אסאך .איך דערמאן זיך א מעשה רבי האט אייך געוואונטשן עס
עס איז מיר אויסגעקומען אנצוצינדן פארן צוריקצובאקומען?
וואס האט פאסירט ווען איך בין געווען מיטן
רבי'ן רעקארדס פון יאסעלע ראזנבלאט .פארן
רבי'ן אין לאס אנדזשעלעס .די שטאט לאס
היינטיגן יוגנט דארף מען שוין מסביר זיין וואס דאס איז נישט געשטויגן און נישט
אנדזשעלעס געפינט זיך געאגראפיש אין א
דאס מיינט 'רעקארדס' און ווער איז דאס געפלויגן .מען קומט כסדר רעדן צו מיר וועגן
טאל; עס איז נידריג ,און דארט איז דער מציאות
אז ווען עס איז פארנעפלט ,איז עס פארנעפלט.
עס איז נישט דא אזא מציאות אז יעצט איז
פארוואלקנט און פינף מינוט שפעטער זאל זיך
עס טוישן.
מ'האט געדאווענט מנחה-מעריב ,און
דערנאך איז דער רבי צוגעגאנגען צו הרב
אייזיקסאנ'ס מקוה ,וואס איז געווען בערך צוויי
גאסן אוועק.
ווען מ'הייבט אן רעדן פונעם ענין פון מקוה
איז עס א נושא פאר זיך ,מ'קען רעדן און רעדן
אן אויפהער .דער רבי פלעגט יעדעס מאל
טוישן אלע וועש אין מקוה; ער האט געהאט
זיינע עניינים ,ער פלעגט טובל'ן זיינע וועש און
פָארשטעלןזיין ברילן אין מקוה .מ'קען זיך נישט ָ
וואס דאס מיינט אז ער האט זיך אנגעטון
פראסטיגע ,נאסע וועש.
אלענפאלס ,עס איז
אויסגעקומען אז דער רבי האט
געהאט אלע פרישע וועש ,אבער
א פרישן קאפל האט ער נישט
געהאט .ר' איטשע איז שנעל
צוריק אהיימגעלאפן ברענגען א
| 34גליון חפץ בחיי״ם | ריבניץ תשפ״ז
מפי השמועה
אויסערדעם וואס ר' מרדכי האט אליין מיטגעלעבט א וועלט ביים רבי'ן ,האט ער
אויך געהערט א וועלט .דורכאויס די זיצונג ביי אים אינדערהיים האט ער דערציילט
פארשידענע האר-אויפשטעלנדע געשיכטעס ,וואס זענען ממש לא יאומן כי יסופר.
ער דערציילט אזוי" :מיר האלטן יעצט נאכן פארקויפן דעם פראפערטי.
דער סדר ארבעט ,אז איידער איינער קויפט א פראפערטי ,מאכט ער א מיליאן דאלערדיגע קנס
גרינטליכע אונטערזוכונג ,זיכער צו מאכן אז עס זענען נישט דא קיין שום
ליענס אדער חובות אויף דעם פראפערטי וואס קענען זיך מארגן אויפוועקן.
ווערט נעלם
אין לעיקוואדעס וואוינט א איד ,א גרויסער גביר און א גרויסער בעל
מיר האבן ארויפגעלייגט די פראפערטי אויפן מארקעט ,און וואונדער צדקה ,הרה"ח ר' מאיר בירנבוים הי"ו .איך בין געווען מיט אים אין פלארידע,
איבער וואונדער ,די קנס איז ווי פארשוואונדן געווארן; ס'איז נישט דא און מיר האבן געשמועסט .האט ער מיר געזאגט" :איך ווייס אז דו ביסט געווען
צום געפינען .נישט נאר זיי זענען נישט געגאנגען ווייטער ,נאר ס'איז ממש מקורב צום רבי'ן ,וועל איך דיר דערציילן א מעשה וואס איז ביי מיר אליין
פארגעקומען (בדידי הוה עובדא)".
פארמעקט געווארן ,און ס'איז נישט דא קיין שום איבערבלייבעניש דערפון.
אזוי האבן מיר געקענט פארקויפן די פראפערטי אן קיין שום שטערונגען, ער דערציילט אזוי" :אנהייב פון מיין קאריערע ,האב איך געטראפן
בזכות פונעם הייליגן צדיק. א שותף מיט וועמען צו קויפן די ערשטע פראפערטי ,פון וואס מיר האבן
געהאפט און פלאנירט צו מאכן שיינע פארדינסטן .ויהי היום ,האבן מיר
באקומען א ריזן ,שרעקעדיגן קנס פון א מיליאן דאלער.
די דיאמאנטן ליגן אויפן מיר רעדן פון א קנס ,וואס אויב איך וואלט דאס געדארפט צאלן ,וואלט
איך געווען פארטיג נאך איידער איך בין אריין אין ביזנעס .עס רעדט זיך פון
טיש א מעשה וואס איז פארגעקומען שוין מיט א שיינע פאר יאר צוריק ,ווען א
איך האב געהערט א געוואלדיגע מעשה פון הרב אריה שעכטער מיליאן דאלער איז נאך געווען ווערד א שיין ביסל מער ווי היינט ,אבער בכלל
שליט"א ,א סופר סת"ם וואס איז אויפגעקומען מיט א המצאה צו קענען אליין איז עס געווען אן אומדערהערטע נומער ,וואס האט זיך בכלל נישט געלייגט
ערצייגן די קליינע בתים פון תפילין .ער דערציילט וואס ער האט געהערט אויפן שכל".
פונעם זון פון הרה"ח ר' ישכר האזענפעלד ז"ל .מ'רעדט דא פון א איד וואס איז
געווען א גרויסער מיליאנער ,און פלעגט האנדלען מיט דיאמאנטן .איין טאג "איך בין געווען זייער צעבראכן ,און נישט געוואוסט וואס מיין קומענדיגע
פַארסל דיאמאנטן; ס'איז איבריג צו
איז אים נעלם געווארן א זעלטן טייערע ַ טריט זאל זיין .איך געדענק אז איך האב באשלאסן צו גיין קיין ריבניץ; איך
ארויסברענגען די געוואלדיגע עגמת נפש וואס דאס האט אים פאראורזאכט. ווייס אליין נישט פארוואס ,אבער עפעס האט מיר אהינגעטריבן .איך גלייב אז
דאס איז געקומען נאכן הערן פון אנדערע אז זיי האבן געהאט ישועות דארט,
ער איז אריינגעקומען צום רבי'ן ,און דער רבי רופט זיך אן" :עה ,ס׳דארטן אבער אזוי איז געווען די מעשה.
אויפן טיש ,וועסט עס טרעפן" .ער האט ממש נישט געקענט פארשטיין
"ווען איך בין אנגעקומען קיין ריבניץ האב איך גלייך געשפירט א
וואס דער רבי זאגט ,ווייל פאר ער איז געקומען צום רבי'ן האט מען שוין
געוואלדיגער קשר .מיר האבן געדאווענט און געבעטן אז די גזירה וואס איז
איבערגעדרייט יעדעס שטיינדל אין אפיס; יעדע שופלאד איז שוין געווארן
ארויפגעפאלן אויף אונז זאל בטל ווערן ,און מיר זאלן קענען מצליח זיין מיט די
ארויסגעצויגן .צו זאגן אז עס ליגט אויפן טיש האט זיך ממש נישט געלייגט
אינוועסטמענט אין וואס מיר זענען אריינגעגאנגען.
אויפן שכל ,אבער אז דער רבי זאגט אזוי ,איז ער צוריקגעגאנגען אין אפיס
מיט אמונת צדיקים .און וואונדער איבער וואונדער :ער האט געטראפן דאס "די מעשה איז געווען ארום פינף יאר צוריק" ,האט ער מיר דערציילט" .זייט
זעקעלע ליגן אויפן טיש ,פונקט ווי עס וואלט קיינמאל נישט פארלוירן געווארן. דעמאלס האב איך נאכנישט געהערט פון דעם קנס; ס'איז פשוט פארגעסן
מי יעמוד בסוד קדושים. געווארן פון די מאפע ,גלייך ווי עס זאל קיינמאל נישט האבן פאסירט".
דער איד האט אויך דערציילט ,אז איינער פון זיינע קינדער האבן א צייט שפעטער האט ער געמאכט א שבע ברכות פאר דאס קינד פון
נאכנישט זוכה געווען צו זרע של קיימא ,איז ער אריין צום רבי'ן ,און צוגעשריבן זיין שותף .דארט ביים שבע ברכות האט ער מיר געטראפן ,און ער האט
אויפן קוויטל' :להיפקד בזרע של קיימא' .דער רבי האט געקוקט אויפן קוויטל, געדענקט אז ער האט מיר דערציילט דעם ערשטן חלק פון די מעשה ,און
און זיך אנגערופן' :שתליד בנקל' .זי איז שוין געווען געהאלפן. האט דאן געוואלט אויספירן דעם גוטן ענדע.
גליון חפץ בחיי״ם | ריבניץ תשפ״ז | 35
געווארן קאלט .בין איך ווידער צוגעגאנגען אויס דעם רבי׳ן ״דער רבי קען זיך פארקילן״ אבער קאפל ,בשעת וואס איך בין געבליבן דארט מיטן
זארג אז דער רבי זאל זיך נישט פארקילן ,און איך דער רבי פאר׳עקשן׳ט זיך ״נאך איינס ,שוין מ׳קען רבי'ן אין מקוה.
האב זיך נאכאמאל געטרויעט און צוגעקנעפלט גיין״.
דעם רעזשוואלקע .אבער כמעשהו בראשונה, זייענדיג אין מקוה ,זע איך ווי דער רבי וויל
עטליכע מינוט שפעטער איז דער נעפל ארויסלויפן .ער פרעגט מיר אויב איך האב א
האט דער רבי ווידער אויפגעקנעפלט דעם
פארשוואונדן געווארן ,און מען האט געמאכט א פאטשיילע; עס איז געווען א נייע שאלה וואס
רעזשוואלקע .אזויווי דער רבי האט שוין
פייערדיגע 'קידוש לבנה'; אוי ,האט מען געטאנצן איך האב קיינמאל פריער נישט געהאט געהערט,
צוויי מאל געעפנט די קנעפלעך ,האב איך
'טובים מאורות'. און איך האב איבערגעפרעגט" :וואס דארף דער
פארשטאנען אז מ'רעדט דא פון א הקפדה ,און
רבי?" דער רבי האט דערויף איבערגעזאגט אז
איך האב זיך מער נישט אריינגעמישט.
אן ענליכע מעשה האב איך מיטגעלעבט ער דארף א פאטשיילע" .עס איז נישט דא קיין
עטליכע מינוט שפעטער איז די מיטן רבי'ן אין פלארידע :מיר זענען געגאנגען צו פאטשיילע" ,האב איך געזאגט פארן רבי'ן.
לבנה ארויסגעקומען .מ'האט געמאכט קידוש לבנה ,דער רבי איז געווען פארקילט ,עס
זעענדיג אז עס איז נישט דא קיין פאטשיילע,
א דערהויבענעם קידוש לבנה ,און מ'איז איז געווען היבש קאלט ,און איך בין געשטאנען
אהיימגעגאנגען אין שטוב .אויפן וועג אהיים דארט אים אפצוהיטן ער זאל זיך נישט פארקילן
האב איך געפרעגט דעם רבי'ן איידעלערהייט: נאכמער .למעשה איז נישט געווען קיין לבנה ,און
"ילמדנו רבינו ,וואס איז געווען די גרויסע הקפדה מען איז געשטאנען און געווארט.
נישט צו פארמאכן דעם רעזשוואלקע?" דער
רבי האט געהערט מיין שאלה און זיך אנגערופן: דער רבי האט אנגעהאט א רעזשוואלקע,
איז דער רבי ארויסגעלאפן פון מקוה מיט זיין
"איר האט געמיינט אז די לבנה וועט ארויסקומען אבער זי איז געווען אפן .איך בין צוגעגאנגען צום
טלית קטן און זיין האנטוך ,און איך האב אים
ווען די גארטל ליגט פון אונטן?" מיינענדיג צו זאגן, רבי'ן און אים צוגעקנעפלט .דער רבי האט אבער
אנגעהויבן נאכלויפן ,וויבאלד איך האב מיר
אז ווען די רעזשוואלקע איז פארמאכט קען מען נישט מסכים געווען דערצו ,און ער האט עס
געזארגט פאר זיין געזונט-צושטאנד ,ער זאל
נישט זען דעם גארטל .והוא לפלא. צוריק אויפגעקנעפלט.
נישט ארויסלויפן אזוי אויפן גאס.
פון ווען דער רבי איז ארויסגעקומען איך האב געווארט עטליכע מינוט ,ס'איז איך זעי דעם רבי’ן שטיין אין גאס און
פון אונטער די קאמוניסטן ,האט ער נאכאלץ נישט געווען קיין לבנה ,און דער רבי איז קלאפט און פאכעט מיטן האנטוך ,איך בעהט
| 36גליון חפץ בחיי״ם | ריבניץ תשפ״ז
מפי השמועה אזויפיל גערייזט איבער דער וועלט;
ער האט געוואוינט אין פארשידענע
שטעט .וואס האט אים בכלל געפירט
קיין לאס אנדזשעלעס?
געראטעוועט געווארן פון א דער דאקטער האט געזאגט אז פארן קיין
שווערע משפט לאס אנדזשעלעס וועט זיין זייער גוט פאר זיין
דערציילנדיג מעשיות וואס איך האב געהערט ,דערמאן איך זיך א מעשה וואס געזונט צושטאנד; עס איז דארט מער טרוקן
איך האב אליין בייגעוואוינט. צוליב די נאנטקייט צו די מדבריות ,און ווען
מען האט צו טון מיט די אטעמען קען עס זיין א
ס'איז געווען א איד וואס האט אימפארטירט פאלשע זייגערלעך פון כינע .איין
גרויסע טובה.
שיינעם טאג איז די FBIגעקומען צו זיין טיר ,און זיי האבן אויך געוואלט האבן פון זיינע
זייגערלעך… ווי נאר דער איד האט געזען דער מצב ,האט ער פרובירט ארויסשפרינגען לכתחילה ווען מען איז אהינגעפארן ,איז
פון פענסטער ,אבער ס'איז שוין געווען צו שפעט. דער פלאן געווען צו זיין דארט בערך צען טעג
ביז צוויי וואכן -איך געדענק נישט פונקטליך
די FBIהאט אונטערגעזוכט זיין הויז ,און זיי האבן דארט געטראפן פופציג טויזנט
-אבער אנקומענדיג אהין האט זיך געשאפן
זייגערלעך ,מיט פערציג טויזנט דאלער קעש .די באווייזן זענען געווען גאר שטארק.
א גרויסע פראבלעם :די ארטיגע אידן האבן
מ'האט אים ארעסטירט ,און עס האט אים חלילה געדראעט אסאך יארן תפיסה.
נישט געוואלט לאזן דעם רבי'ן גיין .עס זענען
מ'איז געקומען מזכיר זיין דעם איד ביים רבי'ן ,האט זיך דער רבי אנגערופן" :וויפיל דארט געווען חשוב'ע אידן ,הרה"ח ר' משה
זייגערלעך דארפן זיי ,איינס אדער צוויי? זיי וועלן אלעס צוריקגעבן". ווייס ,הרה"ח ר' בערל ווייס ,הרה"ח ר' אהרן יעקב
קארנוואסער ע''ה; בקיצור ,פיל אידן האבן גאר
וואונדער איבער וואונדער איז געווען ,אז היות די 'ווארענט' וואס זיי האבן געהאט שטארק געבעטן דעם רבי'ן ער זאל אויסציען די
איז נישט געווען ריכטיג ,איז די גאנצע קעיס צעפאלן ,און דער איד איז באפרייט געווארן. פלענער ,און בלייבן נאך אביסל און נאך אביסל.
מ'האט אים צוריקגעשיקט די זייגערלעך ,און בלויז צוויי זייגערלעך האבן געפעלט.
עס איז דעמאלס געווען אינמיטן חודש
די מעשה האט זיך נאכנישט געענדיגט דא; ער איז שפעטער נאכאמאל געווארן אלול .ערשטנס האט מען געבעטן דעם רבי'ן ער
פארמישט אין עפעס פאלשע זאכן ,און מ'האט אים ווידער ארעסטירט .איינער האט זאל בלייבן דארט אויף סליחות ,שפעטער האט
זיך געגעבן א רוף אן ״שוטה אסור לרחם עליו״ ,האט דער רבי תיכף מגיב געווען; ״ביי זיך עס אויסגעצויגן אויף די ימים טובים ,און פון
אונז האט מען געטייטש ,אסור אויב ער איז צוגעבינדן ,לרחם דארף מען רחמנות האבן דארט איז עס שוין געווארן סוכות און שמחת
אויף אים״. תורה .נאך אזא דערהויבענעם תשרי איז דער
רבי שוין געבליבן דארט פאר אנדערטהאלבן
יאר .די אידן פון לאס אנדזשעלעס וועלן
קיינמאל נישט פארגעסן יענע דערהויבענע
דער רבי פארארבעט מעשים טעג בצל הקודש פונעם רבי'ן ,וואס האט
מיט די שמות הקדושים איבערגעלאזט א געוואלדיגע השפעה אויף די
ארטיגע אידן.
עס זענען דא די צוויי ברידער ,הרה"ח ר' אלימלך און ר' משה לייב רוטנער ,וועלכע
האבן געוואוינט אין מונקאטש ,און האבן נאך געדענקט דעם רבי'ן פונדערהיים. איר זענט דארט געווען די גאנצע צייט?
עטליכע חדשים צוריק בין איך געווען ביי ר' מיילעך אין שטוב ,און ער האט מיר איך בין כסדר געפארן אהין און צוריק.
דערציילט אן אינטערעסאנטע מעשה וואס זיי האבן געהאט אלס קינד מיטן רבי'ן.
איך געדענק ,ווי איינמאל פרייטאג צונאכטס
זיי האבן געוואוינט ווייט פון ריבניץ ,א וועג וואס פלעגט נעמען צען שעה צו פארן, ביים טיש ,שוין צוויי אזייגער ביינאכט ,האט
אבער מיט א געוואלדיגע מסירת נפש פלעגן זיי אהינפארן אויף שבתים .זיי פלעגן מען געזאגט אז ר' אהרן יעקב קארנוואסער
מיטנעמען דאס גאנצע עסן פאר שבת ,אז דער רבי זאל האבן וואס צו עסן. ע''ה קומט אריין .עס האט אויסגעזען ווי ער
אין יענע טעג זענען נישט געווען קיין אידישע שולעס ,און מ'איז געגאנגען אין די קומט פון אינמיטן שלאף .דער רבי האט אים
פובליק שולע .דאס האט געגעבן א געלעגנהייט פאר די סטודענטן צו פייניגן די אידישע אפילו געפרעגט" :יענקל ,וואס טוט איר דא?"
קינדער אין שולע אויף א ברייטן פארנעם ,און אין די קלאס פון משה לייב איז געווען איין דער רבי האט אבער נישט געווארט אויף קיין
סטודענט וואס פלעגט אים גאר שטארק דערגיין די יארן. ענטפער און אליין אויסגעפירט" :איך האב אייך
אהערגעשלעפט במחשבה" .ער איז געווען גאר
איינמאל ווען ער איז געפארן צום רבי'ן ,האט ער געקלערט אז ס'איז געקומען נאנט מיטן רבי'ן.
די צייט זיך אויסצואוויינען דאס הארץ פארן רבי'ן ,ער זאל אים העלפן מיט די
שוועריגקייטן וואס ער האט אין שולע. איך דערמאן זיך אויך א גאר מערקווירדיגע
איבערלעבעניש וואס איך האב געהאט מיטן
גליון חפץ בחיי״ם | ריבניץ תשפ״ז | 37
אליין ,און ער האט גארנישט אנגעהויבן כאפן פארמאכט .איך פרעג דעם רבי'ן צי עפעס איז רבי'ן ,וואס האט מיר געלערנט אז דער רבי ווייסט
ווער דאס איז .ער האט געפרעגט :דאס איז דער פארגעקומען ,זאגט ער מיר" :איך ווייס נישט, נישט וויאזוי זיין לעכטיגע צורה קוקט אויס .עס
רבי? (רבו הרה״ק משטיפענעשט זי״ע) און ער עפעס אן אלטער לץ איז געשטאנען און האט איז געווען דארט אין לאס אנדזשעלעס; אין
האט אפילו נישט אויפגעברענגט די מעגליכקייט מיר נישט אריינגעלאזט". דער דירה ווי מען איז איינגעשטאנען איז פונעם
אז ער אליין איז דער וואס מ'זעט אויפן בילד. שלאף צימער ביזן בית הכבוד געווען א קליינע
די מעשה איז געווען ,אז די טיר האט זיך האלוועי ,האב איך געלאזט די טיר אביסל אפן
געהאט בטעות פארמאכט ,און עס איז געווען מיט די לייט אנגעצינדן ,אז טאמער די רבי כאפט
א שפיגל אויף דעם טיר ,און ווען דער רבי איז זיך אויף -און איך וועל נישט הערן ,זאל די רבי
דעם רבינ'ס אנגעקומען צו דעם טיר האט זיך אים געדאכט
אז איינער שטייט אנטקעגן אים און לאזט אים
זעהן ווי מ’גייט.
עלטער נישט גיין. אזוי איז אריבער די נאכט ,ווען מען איז
פרובירט אמאל האסטו כמעט נישט געשלאפן -דער רבי ווייס איך
לשמו ולזכרו
אויסצורעכענען ווי אלט דער רבי איז ווען דער רבי איז שוין געווען גאר שוואך, נישט צי ער איז בכלל געשלאפן .איך שטיי
געווען בשעת זיין פטירה? האט מען אים אמאל געוויזן בילדער פון זיך אויף אביסל שפעטער און איך זע די טיר איז
דער רבי האט זיך אנגערופן בזה הלשון" :פאר מיר האט מען צוגעגרייט פיל גרעסערס".
געזעסן מיט טלית און תפילין ,און מעביר סדרה געווען .איך האב חלילה נישט דער רבי האט זוכה געווען ,אז טויזנטער אידן האבן זיך אנגעשעפט
געוואלט שטערן די עבודה ,נאר איך האב אזוי געעפנט א קליינעם שפאלט ,צו חיות און קדושה בחייו ,און דאס גייט נאך אן ביז היינט צוטאגס,
זען וואו דער רבי האלט. אבער ליידער האט ער נישט זוכה געווען איבערצולאזן קיין דורות.
האסטו אמאל געהערט א ווארט פונעם רבי'ן דערוועגן?
ווי נאר איך האב געעפנט דעם שפאלט ,האב איך געזען אז דער רבי טוט שוין
אויס די תפילין ,און ער וויינט גאר שטארק .איך האב געפרעגט" :רבי ,וואס איז דער רבי האט געהאט זיינע זאכן ,וואס אויב מ'האט אים געשטערט ,האט ער
געשען?" ער האט ווייטער געוויינט ,און נישט געקענט רעדן. געדארפט אנפאנגען פון אנהייב .פרייטאג נאכמיטאג ווען ער האט אנגעהויבן
'מעביר סדרה' זיין ,האט מען געמוזט שטיין אינדרויסן און ווארטן ביז ער
אזוי וויינענדיג האט זיך דער רבי אנגערופן" :דו ווייסט דאך מיין מצב ...איך בין ענדיגט ,ווייל אויב מ'האט אים געשטערט האט ער געדארפט אנפאנגען פון
ארויף אויבן ,כהאב גערעדט אזאלכע דיבורים וואס איך האב אין מיין לעבן אנהייב.
נישט גערעדט "...דאס איז געווען איינע פון די איינציגע מאל וואס איך האב
אזוי איז אויך געווען מיט תהלים ,ביי קבלת פנים ,ביי תיקון חצות ,און בכלל
בכלל געהערט דעם רבי'ן וויינען איבער דעם וואס ער לאזט ליידער נישט
-ער האט זיך אריינגעלייגט אין יעדע עבודה כל כולו ,און אלעס האט
איבער קיין דורות .זייענדיג א פוילישער גבאי ,האב איך זיך נישט געשראקן,
געדארפט זיין ממש בשלימות.
און צוריקגעפרעגט :״און וואס האט מען געענפערט?״ האט זיך דער רבי
אנגערופן בזה הלשון" :פאר מיר האט מען צוגעגרייט א גרעסער זאך". איז געווען איין וואך פרייטאג שפעט נאכמיטאג ,וואס דער רבי איז נאך
דער רבי האט זיך אנגערופן בזה הלשון:
פאר מיר האט מען
צוגעגרייט א גרעסער זאך
מפי השמועה זיי זענען אנגעקומען קיין ריבניץ ,און משה לייב האט
אנגעהויבן אויסוויינען זיין הארץ איבער דעם סטודענט וואס
דערקוטשעט אים די יארן .האט דער רבי געזאגט" :קום
אהער משה לייב" .דער רבי האט ארויסגענומען דריי ספרים
און אים געוויזן אין יעדן ספר א געוויסן שם ,און ער האט
איך האב אים אמאל געפרעגט ,און ער האט
מיר צוריקגעפרעגט" :וויאזוי זאל איך וויסן?" ער
האט צוגעגעבן ,אפשר מיין ברודער איציק וועט
וויסן.
געהייסן משה לייב ער זאל אינזין האבן די דריי שמות .האט
משה לייב געענטפערט" :רבי ,איך קען דען די שמות? דער רבי תיקון חצות
זאל אליין אינזין האבן די שמות".
ביים רבי'ן
נאך שבת האבן זיי זיך ארויסגעלאזט צוריק אהיים קיין מ'ווייסט אז תיקון חצות איז
מונקאטש .אנקומענדיג צוריק אין סקול ,האבן זיי געזען אז עס פשוט געווען איינע פון די מערסט
זענען דא דראמאטישע אנטוויקלונגען וואס האלטן אלעמען באהאלטענע עבודות; ער האט נישט
געשפאנט .זיי זענען געגאנגען זיך נאכפרעגן וואס עס האט געלאזט קיינעם זען ,און ער האט
פאסירט ,עפעס וואס האט ממש איבערגעקערט די גאנצע אויסגעמיטן דאס מענטשליכע אויג
רוטין פון די שולע ,און זיי האבן געהערט די נייעס ,אז יענער פאר יעדן פרייז .אלס איינער וואס איז
שגץ וואס פלעגט פייניגן משה לייב איז שוין א פארגאנגענהייט. געווען פון די באי ביתו ביים רבי'ן ,איז
אייך אויסגעקומען צו זען די עבודה
וואס איז געווען די מעשה? ער איז ארויפגעקראכן אויף אן פונדערנאנט?
עלעקטעריק פאול ,און איז פארברענט געווארן אויפן פלאץ.
איז אזוי :אין די יארן וואס איך בין געווען א
משמש ביים רבי'ן ,האט די סיסטעם געארבעט,
אז ווען דער רבי האט עפעס געדארפט ,האט
דער רבי קומט צו די ער געגעבן א קלאפ אדער געזאגט" :נו!" ,און
איך בין אלעמאל אריינגעגאנגען .אזוי איז מיר
חתונה לאחר פטירה אויסגעקומען צו זען אסאך.
ס'איז דא נאך א שטארקע מעשה וואס משה לייב אליין
האט מיר דערציילט ,ווען מיר האבן זיך געטראפן ערב ראש רעדנדיג וועגן 'תיקון חצות' ,דערמאן איך
חודש ביים ציון. מיר אן אינטערעסאנטע עבודה ביים רבי'ן ,וואס
האט געוויזן די געוואלדיגע כוחות וואס דער רבי
פאר ער האט חתונה געמאכט זיין יונגסטע טאכטער ,איז לייגט אריין אין דעם.
ער ארויסגעפארן צום ציון אינאיינעם מיט זיין פרוי און די כלה.
זיי זענען דארט געשטאנען און אויסגעזאגט גאנץ תהלים ,און דער רבי איז צוריקגעקומען פון לאס
נאכן ענדיגן תהלים האט ער ארויסגענומען אן אינוויטעישאן, אנדזשעלעס קיין ניו יארק אום חודש ניסן ,א
און זיך אנגערופן" :רבי ,איך לאדן אייך איין צו די חתונה; אבער צייט ווען מ'זאגט נישט קיין תחנון ,און ממילא
נישט בלויז וואס איך לאדן איין ,נאר רבי ,שיק מיר א סימן זאגט מען נישט קיין תיקון חצות .א גאנצע חודש
אז דו קומסט". איז אריבער אנדעם וואס דער רבי זאל זאגן
תיקון חצות.
זיי האבן איבערגעלאזט דעם ציון און אהיימגעפארן.
דעם קומענדיגן טאג באקומט ער א טעלעפאן קאל פון ר׳ יענע יאר איז אויסגעקומען ,אז דער
שבתי קארפען׳ס שטוב ,און דערציילט אים" :משה לייב, ערשטער טאג אין חודש אייר ,ווען מען האט
איך האב געהאט גאר א מאדנעם בחלום וואס איך מוז דיר צוריק אנגעהויבן זאגן תיקון חצות ,איז געווען א
דערציילן .איך האב געזען אין חלום ווי איך שטיי ביי די חופה זונטאג .דער טאג זונטאג איז בכלל געווען זייער א
פון דיין טאכטער ,און איך זע ווי דער רבי קומט צוגיין; דער שווערער טאג ביים רבי'ן; מיט די זעלבע קדושה
רבי בכבודו ובעצמו איז גאר געווען דער מסדר קידושין .איך וואס האט אים געמאכט פאסטן די גאנצע וואך,
געדענק ווי ס'איז מיר געווען אזוי אינטערעסאנט ,אז אפילו אין איז שבת געווען ממש מהיפך להיפך ,ווען דער
חלום האט עס זיך נישט געלייגט אויפן שכל ,און איך האב מיר רבי האט געגעסן גוזמאות לכבוד שבת קודש.
אליין געפרעגט די שאלה וויאזוי ס'קען זיין אז דער רבי איז
דא. דאס האט צוגעברענגט ,אז זונטאג זאל
נעמען גאר לאנג ביז ער איז געווארן גרייט צום
נאכן ענדיגן די חופה זע איך ווי דער רבי גייט אוועק .איך דאווענען ,וויבאלד איידערן האבן א גוף נקי איז
האב געהאט די העזה אנצוהויבן נאכלויפן דעם רבי'ן ,און איך נישט געווען פון וואס צו רעדן.
האב בשעת מעשה געשריגן" :רבי ,וואו גייסטו?" אויף וואס
דער רבי האט מיר געענטפערט" :איך בין געקומען נאר צו די דער טאג האט זיך אנגעהויבן דורכצודרייען,
חופה" ,און דאס איז די ענדע פון די געשיכטע" .והוא לפלא. און מען האט שוין געהאלטן נאנט צום שקיעה,
גליון חפץ בחיי״ם | ריבניץ תשפ״ז | 39
מקושר לישועות
שליסט א שותפות מיט׳ן רבי׳ן דורכ׳ן שטיצן זיינע קינדער ,און קריצט אריין
אייער נאמען אויפן קוויטל להיזכר ולהיפקד בדבר ישועה ורחמים רונדע דעם יאר
קריצט ארויף אייער נאמען
אויפ׳ן גאנץ-יעריגן קוויטל
וואס ליגט ביים ציון הק׳:
ביים ציון הק׳ ביומא דהילולא
אדער רופט אריין אין חדר845.426.2056#103 :
מערערע מאל א טאג. געווען אין מקוה אויף אן אופן וואס איז ווען דער רבי האט נאך געהאלטן פאר תיקון
למעלה מהשגת אנושי .וואס קען מען חצות .די מקורבים האבן אנגעהויבן לייגן דרוק
יענע טעג האט שוין דער רבי געוואוינט אויפן רבי'ן ,אז ער זאל ערשט דאווענען שחרית,
דערציילן דערוועגן?
אויבן אויפן בארג ,און דער רבי איז געגאנגען מיט און הערשט דערנאך זאגן תיקון חצות.
ר' מענדל צום טייך .אנקומענדיג אהין איז דער רעדנדיג וועגן מקוה איז ווערד צו דערציילן
וואסער געווען פראסטיגע אייז ,און דער רבי א דערהויבענע עבודה וואס דער גרויסער בעל למעשה האט דער רבי אזוי געטון ,און ווי
האט געמאכט א לעכל און געזאגט צו ר' מענדל: מסירת נפש און חבד'סקער חסיד ,הרה"ג ר' ווייט איך געדענק איז עס געווען די איינציגסטע
"נו מענדל ,א טבילה". מענדל פוטערפאס זי"ע ,האט דערציילט ביי א מאל וואס דער רבי האט געטון אזא זאך,
געלעגנהייט ,וואס ער האט אליין בייגעוואוינט צו דאווענען שחרית איידערן אראפלייגן די
ר' מענדל האט דערציילט ווי ער האט ממש געהויבענע עבודה פון תיקון חצות.
ביים רבי'ן.
אנגעהויבן ציטערן פון אריינגיין אין וואסער אין
אזעלכע אומשטענדן .דער רבי האט געזען ווי ר' מענדל האט גאר שטארק געליטן צוליב יענעם מאנטאג האט ער ממש געוויינט אויף
רבי מענדל קווענקלט ,האט אים דער רבי מחזק וואס ער האט מקרב געווען אידן צו אידישקייט, וואס מ'האט אים אנגעמאכט נעכטן ,און ער האט
געווען ,און געזאגט אז דער בעל שם הקדוש ער איז נעבעך אפגעזעסן אין סיביר אונטער גאר זיך געבעטן ,אז היינט זאל מען אים אפלאזן ,און
האט דאך צוגעזאגט אז 'איין טבילה קען נישט לאזן צוגיין צו זיין עבודה אומגעשטערט .יענעם
שווערע אומשטענדן ,און ער פלעגט דערציילן
שאטן'. טאג האט ער געזאגט צוויי מאל תיקון חצות,
אז נאך אין די יונגע יארן פלעגט ער פארן צו רבי
אבער ביידע מאל מיט די זעלבע השתפכות
ער האט זיך גאר שטארק געדארפט שטופן חיים זאנוויל.
הנפש; ביי אים איז נישט געווען אזא מציאות ווי
צו קענען אריינגיין אין וואסער ,און ווי ער האט 'מצות אנשים מלומדה' .יעדע מצוה און יעדע
איינמאל ווען ער איז אנגעקומען אהין
דערציילט ,איז די פחד נישט געווען אומזיסט, עבודה וואס ער האט געטון ,איז געווען בתכלית
אינמיטן ווינטער .זאגט אים דער רבי :מענדל,
ארויסקומענדיג פון וואסער האבן אים אלע השלימות ,און אויב האט ער געזאגט צוויי מאל
ביסט גוט געקומען .מיר גייען אין וואסער.
גלידער געשווינדלט ,און ער האט ממש געזען תיקון חצות ,איז עס ביידע מאל געווען כאילו
שטערנס. אין די ערשטע תקופה האט ער געוואוינט ס'איז געווען דאס ערשטע מאל.
אונטן פונעם בארג ,כדי צו זיין נענטער צום
ווי נאר ר' מענדל איז ארויסגעקומען איז
'דניעסטער' טייך ,אבער איינמאל איז געווען
דער רבי אריינגעגאנגען אין וואסער ,און ר'
א שווערע פארשוועמונג ,וואס האט ממש
מענדל האט מעיד געווען ,אז דער רבי האט
זיך גע'טובל'ט אין די משונה'דיגע פראסטן ,ש"י
חרוב געלייגט זיין הויז ,דעמאלס האט ער
זיך ארויפגעצויגן וואוינען אויבן אויפן בארג,
מקוה
טבילות. מ'ווייסט אז די מקוה איז געווען ביים
וואס דאס האט געמיינט אז יעדעס מאל ער רבי'ן א זעלטענער עבודה; אינדערהיים
ווען דער רבי איז ארויסגעקומען פון איז געגאנגען אין מקוה ,האט ער געדארפט איז דאך אפגערעדט ,ווען דער רבי
וואסער ,איז נאך ר' מענדל געווען שוואך ,און קלעטערן בארג אראפ און בארג ארויף ,און האט געהאקט אייז ,אבער אפילו דא
קוים געהאט כח צוריק ארויפצוגיין דעם בארג. ביים רבי'ן איז גיין אין וואסער געווען אן עבודה אין אמעריקע ,האט דער רבי עוסק
| 42גליון חפץ בחיי״ם | ריבניץ תשפ״ז
ס'איז דא א געוואלד .צום שלוס קען איך ר' יצחק תהלים איז ארויסגעלאפן אויפן ווי ער האט מעיד געווען ,האט ער ממש נישט
נישט אויסלאזן ,אז מיין מאמע האט צובאקומען גאס זוכן א כהן .ער קומט אן בארג אראפ, געקענט באגרייפן וויאזוי דער רבי איז געלאפן
איבער פיר יאר לעבן בזכות דעם רבי'ן. טרעפט ער צוויי מענטשן זיצן ,ער גריסט זיי 'א בארג ארויף אן קיין שום שוועריגקייטן ,דאס
גוט שבת' ,און זיי ענטפערן אים צוריק 'א גוט האט געמוזט זיין העכערע כוחות פון הימל.
מיין מאמע ע"ה איז דיאגנאזירט געווארן
שבת' ,וואס פון דעם האט ער געוואוסט אז זיי
מיט די ביטערע מחלה ל"ע ,און דער דאקטער אבער די מעשה האט זיך נאכנישט
זענען אידישע קינדער.
האט איר געגעבן העכסטנס זעקס חדשים צום געענדיגט .שוין אנקומענדיג אויבן אויפן
לעבן. ער פרעגט זיי" :איז איינער פון ענק א כהן?" בארג איז קעגנגעקומען אן אלטע רוסישע
'באבוטשקע' ,און ווי נאר דער רבי האט זיך
זי איז אריינגעקומען צום רבי׳ן און געווייינט, איינער פון זיי האט זיך אנגערופן אז ער איז באגעגנט מיט די אלטע רוסישע פרוי ,האט זיך
דער רבי האט געזאגט ״וויינט נישט ,וויינט נישט, א כהן ,מ'האט אים אריינגעשלעפט אין ביהמ"ד, דער רבי אויסגעדרייט ,און אנגעהויבן נאכאמאל
עס וועט זיין גוט״ ,זי האט געלעבט נאך פיר און און ער האט עולה געווען כהן .והוא לפלא. אראפצוגיין דעם בארג ,כדי זיך צו גיין טובל'ן
א האלב יאר. פון פריש .דער רבי האט שוין געהאלטן נאכן
איר פארמאגט סיי וועלכע חפצים
איין שבת אינדעפרי האט זיך דער רבי ענדיגן די ערשטע ש"י טבילות ,און יעצט האט
פונעם רבי'ן?
שטארק צעוויינט ,די רעביצין האט פרובירט זיך אנגעהויבן די צווייטע ש"י טבילות ,אויף א
צו בארוהיגן ס׳איז שבת ,דער רבי רופט זיך אן; איך האב פארשידנס .איך האב א קאפל. פארנעם וואס די מח אנושי קען נישט משיג זיין.
״מלכה (מיין מאמע) ,מלכה איז אוועק ,כ׳האב זַאק פון תיקון חצות ,איך האב די
איך האב א ַ
געקענט ביז יעצט ,כ׳קען נישט מער״ 10 .טאג
שפעטער
בעקישע וואס ער האט געריסן קריעה ביים
סאטמארער רב'ס ציון.
במתי מספר
היינטיגע טעג איז דאך נישט משיג צו
איז מיין
זיין וויפיל אידן עס קומען צוגיין צום
מאמע האסט געהאט די זכיה צו לערנען מיטן
רבי'ן ,וואס איז פשט אז בחייו האט מען
ע״ה רבי'ן אויך?
זיך געמוטשעט מיט מנין?
אוועק.
אודאי ,אונז האבן זוכה געווען צו מסיים זיין
אינ'אמת'ן אריין האט עס וויי-געטון פארן
כמה מסכתות אין ש"ס.
רבי'ן ,ווען אין פאקט האבן זיך דורכגעדרייט
די וועלט זאגט ,אז איר פארמאגט טויזנטער אידן אויך בחייו ,אידן זענען געשטאנען
אסאך בילדער פונעם רבי'ן וואס שעות לאנג זיך צו מזכיר זיין ,מ'איז געקומען
איר אליין האט גענומען .וואס טוט פועל'ן ישועות יעדן איינציגסטן טאג ,נאר ,ווי נאר
זיך מיט די בילדער? ווען גייען זיי מ'האט זוכה געווען צו די ישועה ,איז מען שוין
ארויסקומען לאור עולם? נישט צוריקגעקומען מודיע זיין די גוטע בשורה,
מ'האט שוין נישט געהאט די כוחות צו שטיין אין
אין די ריכטיגע צייט וועט דער רייע פאר נאך לאנגע שעות ,פשוט אויף צו
עס ארויסקומען בס"ד. קענען זאגן א יישר כח פארן רבי'ן.
ר' מרדכי ,א גרויסן די סקעדזשועל איז אויך געווען זייער שווער,
פאר דאנק און נישט יעדער האט דאס געקענט מיטהאלטן.
צייט, אייער מ'פלעגט זיך כסדר מוטשענען מיט מנין.
אויב אין איין
שעה האט מען איך דערמאן זיך אן אינטערעסאנטע
געקענט הערן מעשה'לע ,איין יאר שבת מברכים אלול ,בין איך
אזויפיל ,גלייבט געפארן מיטן רבי'ן צו 'טאבאקס קאנטרי' אין
זיך אז ווען מ'זיצט העריס .ס'איז געווען א הערליכע שבת ,מ'האט
ווען דא אפאר טעג, שוין געהאלטן סמוך לשקיעה ,די זון האט שוין
וואלט מען געקענט אנגעהויבן גיין נידריג ,און מ'האט נאך געהאלטן
פאר קריאת התורה פון אינדערפרי.
ארויסגעבן ביכער,
מ'דארף זיך נעמען מ'האט זיך געוואלט שטעלן ליינען ,אבער
דערצו ,איר פארמאגט ס'איז נישט געווען קיין כהן ,מ'האט געשריגן 'כהן
אן אוצר פון זכרונות, כהן' ,און קיינער האט זיך נישט אויסגעדרייט.
וואס נעמט אריין יארן מ'האט שוין געוואלט אויסרופן איינעם 'במקום
יארן ביים רבי'ן ,ס'איז כהן' ,אבער דער רבי האט זיך אפגעשטעלט און
נישט פשוט. געזאגט" :ס'איז דא א כהן ,רוף דעם כהן".
גליון חפץ בחיי״ם | ריבניץ תשפ״ז | 43
משמים האט מען
אונז מזכה געווען
ביי איינער פון די גרויסע צענטראלע סעודות הילולא קדישא ,האט מען געהאט די זכיה צו הערן הערליכע
פערזענליכע איבערלעבענישן און ערשטהאנטיגע עובדות ,דברי פי חכם חן ,דורך
הרה"ג ר' שלום פאלאק שליט"א ,דומ"ץ סקווירא
וואס האט זוכה געווען צו א קירבה יתירה ביים רבי'ן
געהערט ,און יעדער ווייסט אז מ'רעדט
פון א צדיק קדוש וטהור וואס האט מבטל
בבחינת דאס וואס ס'שטייט אין פסוק
"ישלח עזרך מקודש ומציון יסעדך" דאס א מתנה פאר אונזער
געווען זיינע רמ"ח אברים ושס"ה גידים
פאר'ן אויבערשטן מיט'ן שטערקסטן
איז א ספעציעלע מתנה פאר אונזער דור
אין א צייט ווען ס'איז שוין נישטא אזויפיל
דור
אז מ'שטעלט זיך אויף רעדן איבער
התבטלות .דאך וואלט איך געוואלט לעבעדיגע צדיקים ווי אמאל .צוליב
דעם גרויסן בעל ההילולא ,קען מען רעדן
דערציילן פערזענליכע ענינים וואס דער דעם האט דער אויבערשטער געגעבן א
איבער די אויסטערלישע מופתים וואס
אויבערשטער האט מיר געגעבן די זכיה ספעציעלן כח ווען מ'איז זיך מזכיר ביי
זענען ממש לא יאומן כי יסופר .בחייו
צו קענען מיטהאלטן פון דער נאנט. די הייליגע קברי צדיקים ,און ווער רעדט
האט מיר דער אויבערשטער נאך מזכה
נאך דא ביים ציון פונ'ם רבי'ן ,וואס דאס
מ'זאגט נאך אז רבי אליעזר'ל געווען מיטצוהאלטן אסאך ,אבער דאס
איז עפעס אויסערגעווענליך ,מ'זעט
דזשיקובער האט געזאגט אויף זיין מחותן אלעס איז בלויז אן אפס קצהו פון וואס
באשיינפערליך אז מ'האט אים געגעבן א
דער הייליגער צאנזער רב ,אז ער דינט עס שפילט זיך היינט אפ ,אידן זעען
ספעציעלן כח פון הימל צו קענען פועל'ן
דעם אייבערשטן מיט רציחה ממש -אויף ישועות ורפואות אויף אן אומבשרייבליכן
ישועות גדולות ונוראות.
דעם בעל הילולא קען מען אויך זייער פארנעם.
קלאר זאגן אז ער האט געדינט דעם
אויפן רבי'ן קען מען קלאר זאגן דעם
אייבערשטן מיט רציחה ממש און געריסן
שטיקער פון זיך פאר'ן אויבערשטנ'ס
וועגן.
עבודת השם ברציחה "גדולים צדיקים במיתתם יותר מבחייהם".
ביים לעבן האבן אויך טויזנטער אידן זוכה
באמת קען מען רעדן וועגן מופתים געווען צו התקרבות און צו מופתים אויף
אן קיין אפשטעל ,אבער וואס איז דער אן אויסטערלישן פארנעם ,אבער דאס
אויפטו פון דערציילן נאך מופתים און איז בכלל נישט קיין פארגלייך צו וואס
סמיכה פון זיין גרויסן נאך מופתים? ס'וואלט געווען א פיל עס שפילט זיך אפ יעדן טאג ביים ציון
רבי'ן
גרעסערער אויפטו צו קענען רעדן פון הקדוש.
זיין אומבאשרייבליכן גדלות אין עבודת
ער האט זוכה געווען צו א קירבה השם ,כאטש דאס איז אויך נישט קיין מ'הערט אידן דערציילן מעשיות וואס
יתירה ביי זיין גרויסן רבי'ן ,דער הייליגער חידוש ווייל אלע האבן שוין געהערט און טוען ממש הייבן די ברעמען ,ס'איז ממש
| 44גליון חפץ בחיי״ם | ריבניץ תשפ״ז
ווען מען האט שטעפינעשטער
געפרעגט אים זי"ע .דאס האט
זינט ווען ער האט אים באגלייט אלע
אנגעהויבן זאגן יארן ,דער טיפער
תיקון חצות און קשר וואס איז
צי עס האט אייביג געווען צווישן זיי
אנגעהאלטן ,האט האט געמאכט אז
ער געזאגט אז ער זאל געדענקען
דאס האט ער שוין זיין רבי'ן זיין
אנגעהויבן ביי זיין גאנץ לעבן ,ער
גרויסן רבי'ן פון פלעגט זיך אפט
שטעפינעשט, דערמאנען פון אים
און פון דעמאלט און רעדן פון אים.
אן האט זיך עס
מ'דערציילט
נישט קיינמאל
דער אז
אפגעשטעלט.
שטעפינעשטער
געהאט האט
א פארמאכטע שטוב מיט א זעלטן
יעדע מצוה בשלימות יעדע עבודה זיינע טייערן אוצר וואו ער האט קיינעם נישט
איך געדענק דאס ערשטע יאר וואס
איז צוגעגאנגען מיט א אריינגעלאזט .עס זענען דארט געלעגן
טייערע רוזשינער ירושה חפצים ,אבער
זעלטענעם שלימות.
ער איז געווען דא על אדמת אמעריקע,
האט מען געהאט די זכיה אז ער האט דער הייליגער ריבניצער איז געווען
געבאקן מצות ערב פסח אין דער סקווירער
נאכ'ן פאסטן א גאנצן דער איינציגער אויסנאם וואס האט יא
געמעגט אריינגיין דארט.
מצה בעקעריי .איך האב דעמאלט זוכה
געווען צו וועלגערן מצות פאר אים .ער טאג ,ווען מען האט אים
שוין ענדליך געברענגט
בשעת די פטירה פון זיין רבי'ן איז
האט ממש געפלאמט! היות ער האט זיך ער געווען דארט ,און ער איז ממש
געפירט מיט די טשערנאבלער מנהגים,
האט ער דארט געזאגט הלל מיט א ברכה אביסל מאכלים ,האט אויסגעגאנגען אויף זיינע הייליגע
בשם ומלכות; עס איז געווען מיט אזא ער אנגעהויבן א לאנגע הענט .מ'קען זאגן אז מיט דעם האט
ער אים געגעבן סמיכה ,ער האט אים
התלהבות דקדושה וואס ליגט מיר נאך
יעצט אין די ביינער. עבודה .ער האט גענומען איבערגעגעבן די כוחות צו קענען ממשיך
דעם הייליגן ספר "שערי זיין און פירן ווייטער ,כדי צו קענען פועלן
ישועות ורפואות פאר כלל ישראל.
ציון" און אנגעהויבן זאגן די
דאס איז נישט נאר געווען ביים באקן
מצות איינמאל א יאר ,נאר יעדע עבודה
זיינע איז צוגעגאנגען מיט א זעלטענעם טעגליכע תפילות .דער
שלימות .נאכ'ן פאסטן א גאנצן טאג ,ווען
ספר שערי ציון איז אייביג תיקון חצות אן קיין
מען האט אים שוין ענדליך געברענגט
אביסל מאכלים ,האט ער אנגעהויבן א געלעגן אויף זיין טיש. אפשטעל
לאנגע עבודה .ער האט גענומען דעם ווען מ'רעדט פון זיין עבודה ווייסט
הייליגן ספר "שערי ציון" און אנגעהויבן מען אפילו נישט וואו אנצוהייבן רעדן,
זאגן די טעגליכע תפילות .דער ספר שערי שעות אויף שעות איז ער געזעצן אן ער האט דאך אזויפיל עוסק געווען אין
ציון איז אייביג געלעגן אויף זיין טיש. קיין אפשטעל ,עס האט געקענט אנגיין עבודת השם .יעדע מינוט אין טאג איז
פינף-זעקס שעה נאכאנאנד .א מוח אנושי ער געווען מקושר צום אויבערשטן אויפ'ן
העכסטן פארנעם ,אבער ס'איז קלאר אז
קען נישט משיג זיין אזא עבודה ,עס איז
פאר אידנ'ס וועגן
איינע פון זיינע זעלטענע עבודות איז
ממש העכער אונזערע השגות .מען רעדט
געווען דאס טעגליכע זאגן תיקון חצות,
כאטש וואס ער איז געווען א איד דא פון עפעס וואס איז אנגעגאנגען יעדן וואו ער פלעגט מתאבל זיין מיט בכיות
וואס האט בכלל נישט אריינגעפאסט טאג פון יאר ווען עס איז דער סדר צו זאגן נוראות אויף גלות השכינה און דעם צער
אין אונזער דור ,האט ער זיך אבער תיקון חצות. פון אידישע קינדער.
גליון חפץ בחיי״ם | ריבניץ תשפ״ז | 45
פאפירן .ער האט אים דערציילט אז ער נאכמיטאג האט ער זיך ממש געקאכט אראפגעלאזט צו אונז מיט א זעלטענעם
האט געהערט אז ווען דער רבי האט אין דער סוגיא .איך האב דעמאלטס אצילות און ענוות חן .אידן פלעגן שטיין
חתונה געהאט מיט זיין רביצין בזיווג שני, געהאט די זכיה צו קענען צוקוקן זיין כח אין די רייעס שעות לאנג כדי צו קענען
מיט וועמען ער האט געלעבט לאנגע אין תורה ,ער האט זיך נישט באנוגנט מיט אריינגיין פאר א ברכה ,און ער האט יעדן
יארן ,האט זי זיך זייער מתמרמר געווען קיין לייכטע פסקים ,נאר ער האט געזוכט אויפגענומען בסבר פנים יפות ,געגעבן
פאר איר טאטן .זי האט געשטאמט פון נאכצוגיין די נושא ביזן שורש. ברכות און געוואונטשן ישועות מיט'ן
א רבני'שער משפחה ,און זי האט זיך גאנצן הארץ פאר כלל ישראל.
אויסגעוויינט פאר איר טאטן אז איר מאן ער האט מיר געבעטן דורכצולערנען
איז א מלאך. מיט אים די נושא ,און ער האט ממש ער פאר זיך האט גארנישט געהאט
דורכגעלערנט די גאנצע סוגיא מיט א דערפון ,ווען עס איז געקומען זיך צו
איר פאטער האט איר געזאגט אז געוואלדיגער גרינטליכקייט .עס האט שטעלן דאווענען האט ער שווערליך
ער גייט אים נאכקוקן .ער איז געגאנגען גענומען שעות לאנג ,און מען האט זיך געהאט מנין .אודאי איז עס געקומען
אין שול און זיך אויסבאהאלטן כדי דער געקענט לערנען פון אים א דרך הלימוד, צוליב זיין העכערקייט ,ווייל פאר
איידעם זאל אים נישט באמערקן .ער יעדע שורה האט ער אפגעלערנט מיט א מערסטנס מענטשן איז נישט געווען
האט צוגעזען וויאזוי זיין דאווענען קוקט טיפער הבנה און ארויסגענומען די נקודה. מעגליך נאכצוקומען זיין סדר היום ,אבער
אויס און וויאזוי זיין עבודה גייט צו .ווען אזוי ארום ,נאך לאנגע שעות ,איז ער דאס מציאות איז געווען אז דא אויף דער
ער איז אהיימגעקומען ,האט ער געזאגט צוגעקומען צו דער מסקנא אז ער ווייסט וועלט האט ער גארנישט צוריקבאקומען
פאר זיין טאכטער" :עולם הזה וועסטו למעשה נישט וואס צו טון. פון אזויפיל משפיע זיין פאר אידן.
נישט האבן מיט אים ,אבער עולם הבא
וועסטו יא האבן ".וויבאלד די צדיקת האט דארט אין די שכונה האט יענע יאר עס איז געגאנגען אזוי ווייט ,אז
געוואלט האבן עולם הבא ,איז זי געבליבן געוואוינט דער לינזער רב .ער האט אים מען האט געמאכט א סדר אז די וואס
לעבן אזוי. געגעבן א פסק אז ווען עס קומט צו זאגן דאווענען מיט אים האבן א זכות קדימה
"ותן ברכה" ,זאל ער זאגן "ותן" ,טראכטן אריינצוגיין ערשט אל הקודש פנימה ,כדי
במחשבה "טל ומטר" ,און דערנאך זאגן עס צו מאכן גרינגער און נישט דארפן זוכן
"ברכה" .אזוי האט ער טאקע געטון. א מנין יעדן טאג.
געכאפט א שטיין מ'האט געקענט זען ווען ער האט
געדאוונט פאר'ן עמוד ,אז ווען ס'איז עס געדענקט נאך גוט וויאזוי עס
א איד האט מיר פריער דערציילט אן
אינטערעסאנטע זאך וואס ער האט היינט געקומען צווישן "ותן" און "ברכה" ,האט איז מיר אליין אויסגעקומען צו דאווענען
בייגעוואוינט ,ווען ער איז ארויס פונעם ער געווארט א מינוט כדי צו קענען אינזין ביי אים .יענע יארן האב איך ליידער נאך
ציון ,האט ער געטראפן זיין אייניקל ,און האבן דעם "טל ומטר" ,פונקט ווי ער האט נישט געהאט קיין קינדער ,און איך האב
דאס אייניקל זאגט אים אז עס איז דא א באקומען דעם פסק. געוואלט אריינגיין פועל'ן א ישועה.
מאמר פון רבי שלמה'קע זוועהילער זצ"ל,
ס'איז אויך געווען א לימוד צו זען ווי
אז אויב מען גייט אוועק פונעם ציון און
אזוי ער איז נישט גלייך געלאפן פרעגן,
מען כאפט א שטיין ,איז דאס א סימן אז
נאר ער האט קודם געזוכט דורכצוטון שעות אויף שעות
מען איז געהאלפן געווארן .ווי נאר דאס
אייניקל האט געענדיגט זאגן דעם מאמר,
די נושא ביז'ן סוף .אבער ווען ער איז
אנגעקומען צו די מסקנא אז ער ווייסט
דקדוקי הלכה
האט דער זיידע פונקט געכאפט א שטיין איך געדענק ווי ביים דאווענען האט
נישט למעשה וואס צו טון ,האט ער נישט
פון איינעם ,מען זעט בבירור וויאזוי זאכן זיך איין טאג געמאכט א שאלה; עס איז
מורא געהאט צו פרעגן.
פאסירן דארט. געווען שפעט נאכמיטאג ו' חשון ,דער
טאג פאר די בני ארץ ישראל הייבן אן
נאך איינער האט מיר דערציילט אז ער צו זאגן "ותן טל ומטר" .ער האט נאך
איז איין מאל געווען ביים ציון און געבעטן
עולם הבא וועסטו דעמאלטס געקלערט צוריקצופארן קיין
האבן!
אז ער זאל האבן די מעגליכקייט צו קענען ארץ ישראל ,און דעריבער האט ער נישט
פארן ל"ג בעומר קיין מירון .ער האט קוים געוויסט צי ער דארף זאגן "ותן טל ומטר"
געהאט אויף די טעגליכע הוצאות און ער איך האב אמאל געהערט א מורא'דיגע צי נישט.
האט נישט געקענט אונטערנעמען נאך מעשה פונ'ם פה מפיק מרגליות הרה"ג ר'
אזא גרויסע אויסגאבע .שטייענדיג דארט אבא חייא טויבער שליט"א ,וואס האט דער סדר פלעגט זיין אז ער האט
ביים ציון ,קומט צו א איד און זאגט אים דערציילט בשם זיין ברודער להבחל"ח געדאוונט שחרית גאר שפעט ,און גלייך
אז ער וויל זייער שטארק פארן קיין מירון, הרה"ג ר' עזריאל טויבער ז"ל ,וואס האט נאך שחרית איז מען געגאנגען צו מנחה
אבער עס קוקט נישט אויס ווי ער גייט ארויסגעהאלפן דעם רבין מיט זיינע און דערנאך מעריב .דעריבער ,יענעם
| 46גליון חפץ בחיי״ם | ריבניץ תשפ״ז
מיט א מסירות עס קענען מאכן,
נפש ממש ,און דעריבער וויל ער
דא אין אמעריקע אים נעמען פאר א
האט ער ווייטער שליח.
ממשיך געווען צו
מל'ען ווען אימער
מען האט אים
גערופן. גע'פועל'ט
ישועות
איז עס
אויסגעקומען דורכ'ן
אז מ'האט אים
גערופן צו א ברית,
צעטל קטן
עבודת זיין
און דארט ביים התפלה איז נישט
ברית איז אויך געווען דוקא
אנוועזנד געווען שטַאט,
ַ ספעציעל
דער קלויזנבורגער אבער די הכנות
רב זצ"ל .נאכן ברית האט מען זיך געזעצט לתפלה ,די תפלה פון ר' אלימלך ,און
צו דער סעודת ברית ,און דער צדיק ,ווי
זיין שטייגער ,האט נישט געגעסן ,זייענדיג
דער רבי האט פתח אליהו -דאס האט גענומען גאר
שרוי בתענית. אויסגעפירט" :איך לאנג .ער האט דערביי פארגאסן טייכן
טרערן און געזאגט ווארט ביי ווארט מיט
ווי נאר דער קלויזנבורגער רב האט האב קיינמאל נישט א געלאסנקייט.
געזען אז ער עסט נישט ,האט ער אים
געבראכן דעם תענית אזוי אויך פלעגט ער יעדן טאג זאגן
אנגעהויבן ברענגען ראיות פון דער
גאנצער תורה אז ביי א סעודת ברית דארף אויסער איין מאל, דעם "צעטל קטן" .איך האב געהערט
פון ר' יצחק וואלף הערמאן אז דער רבי
מען עסן .דער רבי האט זיך צוגעהערט
און איך האב חרטה פלעגט זאגן אז מיט דעם פועל'ט ער
געהאט פארוואס איך
און אנגעהויבן מסביר זיין פארוואס ער ישועות.
פאסט ,וועלנדיג צו פארשטיין געבן
פארוואס ער קען נישט עסן.
האב עס געטון ".ווי נאר
האט ער דערציילט אזוי" :אינדערהיים דער קלויזנבורגער רב א פייערדיגע האנט
איז געווען א שווערע פרשה ווען מ'האט
גענומען פופצן הונדערט אידן צו דער האט געהערט דעם ווער עס האט זוכה געווען צו זען
זיין הייליגע צורה ,וועט פארשטיין ווען
שחיטה הי"ד (איך ווייס נישט צי ער ביאור ,האט ער געזאגט מען נוצט אזעלכע אויסדרוקן אז זיין
האט זיך באצויגן צו דער צווייטער וועלט
מלחמה אדער צו אנדערע שווערע פארן רבין" :איך זאג פנים האט געלאכטן ,עס האט באמת
געלאכטן און יעדער איד האט עס
פאגראמען וואס די ארטיגע אידן האבן
מיטגעמאכט) .זעענדיג אז מ'פירט פופצן
שוין גארנישט". געקענט זען .איינמאל ביים דאווענען
איז מיר אויסגעקומען צו זען ווי ער טוט
הונדערט אידן צו ווערן גע'הרג'עט רח"ל, זיך אן די ר"ת תפילין ,ווי נאר ער האט
האב איך זיך מקבל געווען צו פאסטן יעדן אויסגעשטרעקט זיין האנט אנצוטאן די
טאג".
פערציג יאר תעניתים תפילין ,האט זיך ממש אנטפלעקט ווי א
פייערדיגע האנט מיט א דורכזיכטיגקייט.
דער רבי האט אויסגעפירט" :איך אלע ווייסן אז ער איז לאנגע יארן
ער איז געווען אזוי אויסגעלייטערט און
האב קיינמאל נישט געבראכן דעם תענית געווען שרוי בתענית .איינמאל זייענדיג האט געלאכטן ביז גאר .מען קען עס
אויסער איין מאל ,און איך האב חרטה דארט ,איז מיר אויסגעקומען צו הערן אנקוקן ווי א דמיון ,אבער איך מיין אז
געהאט פארוואס איך האב עס געטון ".ווי וואס עס האט זיך אפגעשפילט ביים צדיק עס איז ווייט נישט קיין דמיון ,ער האט
נאר דער קלויזנבורגער רב האט געהערט א טאג פארדעם .האב איך געהערט אזוי: געהאט א הייליגע צורה.
דעם ביאור ,האט ער געזאגט פארן רבין: דער רבי איז דאך געווען א גרויסער מוהל,
"איך זאג שוין גארנישט". אינדערהיים האט ער גע'מל'עט קינדער
גליון חפץ בחיי״ם | ריבניץ תשפ״ז | 47
פאר'ן דאווענען ,און די סעודה האט ער סעודה ,גערעדט מיט יעדן ,און דערציילט דער רבי האט אהיימגענומען שירים
ערשט געפראוועט שפעט נאכמיטאג, מעשיות .עס איז געווען גאר דערהויבן. פון דער סעודת ברית ,און ער האט עס
ער פלעגט מקפיד זיין צו מאכן קידוש געגעסן שפעטער אין די נאכט שעות
פאר די שקיעה .ווי קען מען בכלל זוכן נאכ'ן אויספאסטן .דער רבי האט זיך
צו פארשטיין אזא צדיק וקדוש ,וואס איז
בכלל נישט געווען פון אונזער דור. פיר שעה אויף די פיס אויסגעדריקט פאר ר' יצחק וואלף" :איך
האב געוואוסט אז ער וועט מיך נישט
שבת אינדערפרי האט ער זיך לאזן פאסטן ,אבער זעענדיג אז מיט'ן
געשטעלט זאגן תהילים כמנהג תענית פועל'ט מען ישועות פאר כלל
טשערנאבל .דאס איז אנגעגאנגען פאר
די ריכטיגע הכנה לאנגע שעות .עס פלעגט נעמען פיר שעה,
ישראל ,האט ער פארשטאנען".
למצוה און ער איז די גאנצע צייט געשטאנען אויף
מעביר סדרה שעות
איין פלאץ .אזוי איז ער געשטאנען און
איך האב זוכה געווען מיטצוהאלטן
געזאגט קאפיטל נאך קאפיטל.
דאס צינדן חנוכה ליכט ביי אים .ער
פלעגט צינדן שפעט ביינאכט נאך א ווען מ'האט דערציילט פאר'ן תולדות לאנג
לאנגע עבודה פון א גאנצן טאג .ווען אהרן רבי'ן זצ"ל איבער דער זעלטענער פרייטאג צונאכטס איז יעדע וואך
ער האט שוין ענדליך געצונדן ,האט עבודה וואס מ'זעט ביים הייליגן געווארן שפעט ,ער פלעגט מעביר סדרה
זיך ערשט אנגעהויבן א פרישע עבודה; ריבניצער ,האט ער געזאגט" :זאגן תהלים זיין לאנגע שעות .ביי אים איז נישט געווען
ער האט געזונגען "למנצח" און געגאסן פיר שעה נאכאנאנד ,דאס וואלט איך נאך אזא מין עסק צו טון א מצוה סתם אזוי,
טרערן אויף א פארנעם וואס מען פלעגט געקענט טון; אבער שטיין אזוי לאנג אויף נאר ווען עס איז געקומען צו מעביר סדרה
נישט זען סתם אזוי ,ממש ווי מען זאל די פיס און זיך נישט רירן פון ארט ,דאס זיין ,איז עס געווען מיט'ן גאנצן שלימות.
עפענען א סינק – דאס איז אן קיין שום איז שוין אן עבודה וואס מיר קענען נישט
דאס האט גורם געווען אז זאכן זענען
גוזמא .מען האט געקענט זען די דביקות פארשטיין".
געווארן גאר פארשלעפט ,די סעודה האט
וואס ער האט געהאט צום אויבערשטן. זיך ערשט אנגעהויבן זייער שפעט .די
אויב עס האט זיך געמאכט אז איינער
עס בענקט זיך צוריק צו די ליכטיגע טעג סעודה אליין איז געווען אן עבודה פאר
האט אים געשטערט אינמיטן תהלים,
ווען מיר האבן זוכה געווען צו האבן דעם זיך .א גאנצע וואך האט ער קוים געגעסן,
האט ער צוריק געעפנט דעם תהלים צום
רבי'ן דא צווישן אונז ,טעג ווען מען האט אפילו ווען ער האט שוין אויסגעפאסט
אנהייב און אנגעהויבן נאכאמאל מיט'ן
געקענט מיטהאלטן פון דער נאנט וויאזוי האט ער זיך באגנוגנט ממש מיט א
זעלבן התחדשות ווי דאס ערשטע מאל,
זיין עבודה איז צוגעגאנגען מיט אזא קלייניגקייט .אבער ווען עס איז געקומען
עס איז ביי אים נישט געווען קיין שום
דביקות און השתפכות הנפש. שבת איז דאס עסן געווען א שטארקע
אויסוועג.
עבודה .ספעציעל געדענק איך ביי די
זייענדיג דארט ביים צינדן חנוכה
אזוי איז ער אנגעגאנגען שעות פיש אז ער האט געגעסן גאר אסאך .ער
ליכט ,האט ער גערעדט איבער דער
לאנג .ער האט גארנישט געטרונקען איז געווען גאר גוט אויפגעלייגט ביי דער
וויכטיגקייט פון מאכן א הכנה .ער האט
דערציילט אז ביים פריערדיגן בעלזער
רב זי"ע איז אמאל געווען א מעשה אז א
חסיד האט זיך אריינגעכאפט צו אים ערב
סוכות און זיך אויסבאהאלטן .שפעטער
ווען דער רב האט אים געזען האט ער זיך
מסביר געווען אז ער האט געוואלט מאכן
א הכנה צו יום טוב סוכות ,דעריבער איז
ער געקומען זען וויאזוי דער רב בינדט די
הושענות.
האט אים דער בעלזער רב
צוריקגעזאגט" :נישט דאס איז דער עיקר,
די שטערקסטע הכנה וואס מען קען מאכן
איז דורך לערנען די הלכות פון דער מצוה,
דאס טוט דעם מענטשן ממש באהעפטן
צו דער מצוה".
| 48גליון חפץ בחיי״ם | ריבניץ תשפ״ז
רב תורה" .ס'איז
ממש אוממעגליך ישועות ביי
צו אנצוהויבן
די חנוכה
פארשטיין אפילו
אן אפס קצהו פון ליכט
זיין גדלות. שוין ווי
ערווענט פריער,
האבן מיר האב איך יענע
געהאט א זכיה אז יארן נאך נישט
ער האט געלעבט זוכה געהאט
נישט לאנג צוריק. געווען צו זרע של
איך דאנק השי"ת קיימא .זייענדיג
אז איך האב זוכה דארט ביי חנוכה
געווען נהנה צו זיין ליכט ,האב איך
מזיו אורו און זיך געוואוסט אז עס
דרייען דארט .עס איז א שעת הכושר,
שפירט זיך נישט און ער האט מיך
אז איך האב יוצא אנגעוואונטשן" :דו
געווען ,איך וואלט געוואלט זיין דארט וועסט געהאלפן ווערן" .עס איז אריבער א
אסאך מער ,אבער אפילו דאס ביסל וואס
איינמאל סוכות האט שטיק צייט און איך האב נאכנישט געזען
ער זיך אנגערופן:
מ'האט געהאט די זכיה דארט צו זיין, די ישועה ,בין איך געגאנגען נאכאמאל
האט איבערגעלאזט אזויפיל זכרונות און צו אים און אים געבעטן א פרישע ברכה.
נאך פיל מער פון דעם .די מחזה הוד איז
"יעצט קומט דער הערנדיג אז איך בעט א ברכה פאר עפעס
סאטמארער רב
עפעס וואס מ'קען נישט אריינלייגן אין אויף וואס איך האב שוין אמאל געבעטן
ווערטער; ס'איז אן איבערלעבעניש וואס א ברכה ,האט ער זיך אנגערופן" :איך זאג
איז געבליבן איינגעקריצט אין די ביינער.
אריין אין סוכה" ,און קיינמאל נישט ארויס א ווארט לבטלה,
שפעטער האט ער
ווער ס'איז דארט געווען וועט פארשטיין אז איך האב דיר געזאגט -וועט עס
וואס איך מיין צו זאגן. מקוים ווערן ,און איר דארפט גארנישט
מוסיף געווען און געזאגט: זיין באזארגט" .בסייעתא דשמיא האב
ער איז שוין נישט קיין "יעצט גייט ער ארויס איך ב"ה טאקע זוכה געווען צו עטליכע
קינדער בלע"ה.
בעל תשובה פון דער סוכה" .איין
זיינע אפענע אויגן ,וואס האבן געזען יאר הושענה רבה האט די אושפיזין זענען דא!
פון איין עק וועלט ביזן צווייטן ,האבן אויך ער געזאגט" :יעצט זאגט א ידיד מיינער האט מיר דערציילט,
געקענט אריינקוקן אין אידישע הערצער
צו זען וואס דארט טוט זיך אפ .ס'איז דער סאטמארער רב אז איין יאר סוכות האט ער געווארט
באקאנט אז ער פלעגט נישט געבן די
האנט פאר איינעם וואס איז נישט געווען
תורה". אנצוהייבן די סעודה .עס איז געווען א
פלא ,אלעס איז שוין געווען גרייט און
אין מקוה יענעם טאג .ממש פלא'דיג. עס איז מער נישט געווען אויף וואס
צו ווארטן ,אבער מען האט געזען אז
אמאל איז געקומען א איד וואס איז עס. ער קוקט ארויס אויף עפעס און ווארט
ליידער געווען פארקראכן ,אבער ס'האט אויף איינעם .מיט אמאל איז ער געווארן
געהייסן אז ער איז שוין א בעל תשובה. מ'האט געהערט פון אידן אין צעפייערט און אויסגעשריגן" :זיי זענען
דער רבי האט אים אבער נישט געוואלט רוסלאנד אז שוין אין יענע יארן פלעגן זיך שוין דא!".
געבן די האנט .מ'האט אנגעהויבן זאגן מאכן אזעלכע מעשיות .איינמאל סוכות
פארן רבי'ן אז ער האט שוין תשובה געטון, האט ער זיך אנגערופן" :יעצט קומט עס איז אינטערעסאנט צו מדייק
האט דער רבי זיך צוריקגעזאגט אז ער איז דער סאטמארער רב אריין אין סוכה", זיין אז ער האט זיך אנגערופן "זיי זענען
"חוזר לרשעתו" ,און ער האט אים אפילו און שפעטער האט ער מוסיף געווען און שוין דא" ,אן זיך אפילו מסביר זיין אז ער
נישט געוואלט געבן די האנט. געזאגט" :יעצט גייט ער ארויס פון דער רעדט פון די אושפיזין .ער איז געווען אזוי
סוכה" .איין יאר הושענה רבה האט ער אריינגעטון אין זיין הייליגע וועלט ,אז
זכותו יגן עלינו געזאגט" :יעצט זאגט דער סאטמארער מעגליך ער האט געמיינט אז יעדער זעט
גליון חפץ בחיי״ם | ריבניץ תשפ״ז | 49
36שעה
ריבניץ
הכנות און סטראטעגיע; אן אינפארמאטיווער שמועס מיט די פירנדע עסקנים איבער דער
מייסטערהאפטיגער ארדענונג ארום דעם יומא דהילולא פון רביה"ק מריבניץ זצוק"ל אסרו
חג סוכות ,וויאזוי עס איז צושטאנד געקומען און די שווערע ארבעט וואס גייט אריין דערין
דעם מייסטערהאפטיגן סדר וואס הערשט דארט ,איז זיכער דער טאג אסרו חג סוכות איז א געהויבענער טאג פאר
ארויס מיט התפעלות .דער ועד הפועל אינאיינעם מיט'ן זיך זעלבסט ,זייענדיג דער טאג ווען די הייליגע טעג פון חודש
הנהלת הבית החיים ,וועלכע גיבן זיך אפ מיט'ן סדר אינ'ם אלול און תשרי קומען צו א ליכטיגן גמר לטובה ולברכה ,אבער
בית החיים ,האבן במשך די יארן מצליח געווען אויפצושטעלן שוין מער ווי דרייסיג יאר ווערט אסרו חג סוכות געדענקט ביי
א זעלטענער סדר און ארדענונג אז דער ריזיגער ציבור זאל כלל ישראל אלס דער יומא דהילולא קדישא פונ'ם הייליגן
קענען זיך משתטח זיין אויפ'ן ציון הקדוש מיט ישוב הדעת ריבניצער רבי זי"ע .וואס האט זיך אנגעהויבן בזעיר אנפין אין
און כבוד הראוי. די ערשטע יארן ,האט זיך צעוואקסן אויף אן אומשאצבארן
פארנעם .צענדליגער טויזנטער אידן שטראמען צום וויזניצער
צו הערן מער דערוועגן האבן מיר געכאפט א שמועס בית החיים ,אשר שם חלקת מחוקק ספון ,און בעטן זיך אויס
מיט די פירנדע עסקנים פונ'ם ועד הפועל הרה"ח ר' משה כל מילי דמיטב.
יוסף גליק ,הרה"ח ר' מענדל סאמעט און דער מייסטער-
פראדוצירער הרה"ח ר' יוחי פליישמאן ,צו הערן וואס עס ווער עס האט שוין אמאל באזוכט דעם מקום הקדוש ביום
גייט אלץ אריין אין ארגאניזירן דעם ריבניצער יארצייט. היארצייט און זיך אפגעשטעלט א מינוט אריינצוקלערן אין
| 50גליון חפץ בחיי״ם | ריבניץ תשפ״ז
גדולי הרבנים במאנסי שליט''א .דאס איז
א שטארקער טשאלענדזש ,אבער דער שוין אזוי פרי זיין וועלכע צייט אין יאר
אויבערשטער העלפט בזכות פונ'ם גרויסן
צדיק און די צענדליגער טויזנטער אידן.
פארנומען מיט די הייבן זיך אן די הכנות
הכנות? צום יארצייט?
ר' יוחי: ר' יוחי:
וואס אלץ דארף מען די כוחות און פרטים וואס גייען
אנגרייטן פון פאראויס אריין אינ'ם יארצייט זענען אומגלויבליך.
מען הייבט געווענליך אן טראכטן
און פלאנירן באלד נאך פסח ,ארום ל"ג
לכבוד דעם יומא אזויפיל מענטשן קומען צוזאמען אין גאר
א קורצער צייט ,אויף א פלאץ וואס איז
בעומר .אינאיינעם מיט'ן ועד הפועל גייט
מען איבער דעם פארלאפענעם יארצייט:
דהילולא אז זאכן זאלן נישט קיין מקום רחבת ידים; כדי אלעס וואס האט גוט געקלאפט ,וואס דארף
קלאפן ,און וואס קען זאל פארן מיט סדר ,זיכערהייט און כבוד,
מוז יעדער פרט זיין דורכגעטראכט לאנג
פארבעסערט ווערן און וואס דארף מען
צולייגן.
מען זיך אויף מוצאי פריער.
סוכות אדער אסרו חג דער ריבניצער יומא דהילולא פאלט
ברוך השם ,די פארלאפענע יארן שיין
געקלאפט ,אבער עס איז נישטא קיין
בעצם יומא דהילולא? אויס אסרו חג סוכות .אין די פריערדיגע
וואכן איז יעדער פארנומען מיט אלול,
שיעור אויף בעסער .איך ,אינאיינעם מיט
ר' משה יוסף גליק און ר' מענדל סאמעט,
די ימים נוראים און סוכות ,און עס איז
ר' יוחי: קלערן איבער פארשידענע פארשלאגן.
שווער צו קאארדינירן און מסדר זיין
מען קען אויך נישט פשוט נאכמאכן דעם
יעדער איינציגער דעטאל מוז זיין די זאכן .אידישע בעלי מלאכה זענען
פאריגן פלאן ,ווייל דער היימישער ציבור
גרייט פון פריער ,אן קיין אויסנאם .אויפ'ן פונקט אזוי פארנומען ,און חול המועד
וואקסט ב"ה ,און וואס איז געווען גענוג
יארצייט דארפן מיר בלויז אכט געבן אז זענען ערפארענע ארבעטער כמעט נישט
פאראיאר קען היי־יאר שוין נישט זיין
אלעס בלייבט אויף די רעלסן .אך און וויי אוועילעבל.
גענוג.
אויב מען דערמאנט זיך ערשט דעמאלט
עפעס מסדר צו זיין. פונדעסטוועגן מוזן די לעצטע הכנות
געענדיגט ווערן אין די עשרת ימי תשובה,
מיר האבן פלענער אויף יעדער צווישן יום כיפור און סוכות ,און טייל גאר
סיטואציע .ווילאנג יעדע פאטענציעלע אין חול המועד כפי המותר ע''פ פסק פארוואס דארף מען
גליון חפץ בחיי״ם | ריבניץ תשפ״ז | 51
זאל נישט שפירן פארלוירן ,נאר האבן שטרויכלונג האט א פארגעגרייטן
ישוב הדעת. ארויסקומען פונ'ם ענטפער בלייבט דער פראבלעם
מען לייגט זיך אריין אינ'ם מצב ציון אא"וו .קענט איר באגרעניצט צום אינצידענט; אן א פלאן
קען עס אפשטעלן דעם גאנצן סיסטעם.
פונ'ם באזוכער פון דער מינוט וואס ער דערציילן וואס ליגט
שטייגט אראפ פון באס :וואו וואשט ער
די הענט ,וואו איז דער בית הכסא ,צי איז דערונטער?
דא גענוג פאפיר ,האנטוכער און נטילת-
ידים געברויכן ,וואו נעמט ער א תהלים,
ר' יוחי: די ארדענונג וואס מען
און וואו טרעפט ער פאפיר און א פען צו אין יעדער קלייניגקייט ליגט חדשים זעט ביים יארצייט איז
שרייבן א קוויטל. ארבעט .מען גייט איבער יעדע שילד און
שַאטערס אוןוואו עס זאל הענגען ,די ַ
טאקע וואונדערליך,
דער זעלבער סדר בלייבט סיי אין
די פארנומענסטע שעות און סיי צוויי
אלע צוגעהערן .עס איז אזוי גוט מסודר, אנגעהויבן ביי די
אזייגער ביינאכט .יעדער ווייסט וואו צו
אז דער באזוכער באמערקט ניטאמאל
וויפיל מען האט צוגעשטעלט ,אין א טראנספארטאציע ,די
גיין ,וואו דער באס שטייט און וואו מען
טרעפט וואס מען דארף ,אן דארפן זוכן
בחינה פון אין בעל הנס מכיר בנסו.
טראפיק ,די תפילות
אדער פרעגן. באסעס פארן כסדר ,פארקינג איז
מסודר און די בתי כבוד ווערן געהאלטן
און השתטחות ביים
ריין און שיין .דער ציל איז אז דער מענטש ציון ,די עסן ביים
| 52גליון חפץ בחיי״ם | ריבניץ תשפ״ז
פארוואס זעט דער ועד הפועל
פאר וויכטיג אונטערצונעמען
אזא ריזיגן אפאראט לכבוד דעם
יארצייט?
ר' מענדל סאמעט:
ווען מען באטראכט גוט דעם גאנצן בילד זעט מען אז אלעס
וואס ווערט צוגעשטעלט ביים יארצייט איז דרינגנד וויכטיג און
גארנישט דערפון איז איבריג .עס קומען צום יארצייט טויזנטער
אידן פון איבער גאנץ אמעריקע ,און אויך פילע אידן מעבר לים.
עס זענען דא אידן וועלכע לאזן זיך ארויס מוצאי יום טוב שפעט
ביינאכט פון לאנדאן קיין ניו יארק אויף א רייזע פון לאנגע שעות.
אזוי אויך זענען דא אידן וועלכע פארן מיט באסעס און אויטאס
פון אנדערע שטעט און זיצן שעות ארוכות אויף די וועגן.
ווען די אידן קומען אן צום בית החיים ,דארפן זיי האבן א
פלאץ וואו זיך אראפצוזעצן און עסן א זעטיג מאכל ,טרינקען א
ווארעמע קאווע אדער א קאלט גלעזל וואסער .זיי דארפן האבן
ריינע און געהעריגע ערטער פאר זייערע פערזענליכע געברויכן,
און א רואיגע און געשמאקע אטמאספערע ביים ציון און אין די
שאטערס ארום ,כדי צו קענען מתפלל זיין מיט ישוב הדעת.
פון די אנדערע זייט דארף מען שטארק אכט געבן אז דער
ציון זאל נישט פארוואנדלט ווערן אין א פלאץ וואו דער הויפט
דגש ליגט אויף די מאכלים און דער "עקספיריענס" ארום דאס
עסן .זענען טאקע די עסקנים גאר שטארק שוקל יעדע זאך וואס
יא און וואס נישט ,פארשטייט זיך אז אזעלכע החלטות נעמט
דער ועד הפועל נישט אויף דער אייגענער האנט .מען איז זיך
מתייעץ מיט די גדולי הרבנים שליטא און על פיהם ישק כל דבר.
נאך א וויכטיגע נקודה וואס מען דארף נעמען אין באטראכט
איז דער פאקט אז דער בית החיים געפינט זיך אין א פלאץ וואס
איז בכלל נישט געאייגנט פאר אזא ריזן ציבור .עס זענען נישטא
קיין גרויסע שטחים אין בית החיים זעלבסט וואו דער עולם קען
זיך אויסשפרייטן ,און דער וועג אריין צום בית החיים איז זייער
שמאל פאר אזא ציבור.
דערצו געפינט זיך דער וויזשניצער בית החיים נעבן דעם גאר
פארנומענעם רוט 306אין מאנסי .יעדע קליינע שטערונג אויפ'ן
וועג קען ברענגען שווערע טראפיק אינ'ם גאנצן געגנט.
נאך א וויכטיגע נקודה איז וויכטיג צו דערמאנען ,געווענליך
ביי אנדערע גרויסע יארצייטן ווערט נישט צוגעלאזט קיין נשים
צדקניות ביים ציון .דא איז אבער אנדערש ,עס איז שוין אזוי
גליון חפץ בחיי״ם | ריבניץ תשפ״ז | 53
אהיימפארן מיט רואיגקייט און זיכערקייט ווייטערע געגנטער ,ווי וויליאמסבורג, איינגעפירט זייט דעם ערשטן יארצייט,
מיט פולע ישועות. בארא פארק ,לעיקוואוד ,קרית יואל און פאר דעם לייגן מיר אריין מורא'דיגע
און נאך ,קען פארקירן די אויטאס .פון כוחות אז די גדרי הקדושה והצניעות
די פארקינג לאטס ווערט דער ציבור זאלן זיין אויפ'ן בעסטן און מערסט
אריבערגעפירט מיט ספעציעלע שאטלס אויסגעהאלטענעם פארנעם.
ווען איז דער ועד ביז צום ציון הקדוש.
הפועל געגרינדעט אין צוגאב איז דא א באזונדערער
געווארן? אפאראט פון באסעס וואס ברענגען און וויאזוי גייט צו דער
ר' משה יוסף גליק:
טראגן אידן פון די ווייטערע געגנטער.
עס פארט אויך א לאקאלער שאטל ארום טעכנישער חלק
דאס ערשטע יאר נאך וואס דער רבי
מאנסי און נעמט אויף דעם ציבור ,כדי די
גאסן זאלן נישט ווערן אנגעלייגט מיט
פון טראנספארטירן
זי"ע איז נפטר געווארן ,אין יאר תשנ"ז, פריוואטע אויטאס וואס פארן אלע אין אזויפיל טויזנטער אידן
האט מען אנגעהויבן מסדר צו זיין דעם
יומא דהילולא בזעיר אנפין .צווישן די
ריכטונג פון בית החיים.
צום ציון?
ערשטע עסקנים זענען געווען מיין זיידע אלע חלקים דארפן זיין גוט
ר' יוחי:
הרה"ח ר' אברהם הערש גליק ז"ל ,א גבאי צאמגעשטעלט .די באסעס דארפן קענען
ביים רבי'ן; יבלחט"א מיין טאטע ר' שמואל אנקומען און אוועקפארן מיט א סדר ,די פאר'ן טראנספארטאציע חלק אליין
גליק וואס האט אויך אסאך משמש שאטלס דארפן זיין אין טאקט ,און דער זיצן מיר שוין חדשים פריער מיט די
געווען די לעצטע יארן; הרה"ח ר' הערשל ציבור דארף קלאר וויסן וואו מען דארף פאליציי און אנדערע פאראנטווארטליכע
שענוואלד שליט"א משב''ק; און הרה"ח ר' גיין .ווען מען רעדט פון אזויפיל טויזנטער כדי אויסצוארבעטן אלע דעטאלן .מען
ארי' לייב געלדצעהלער שליט"א משב''ק. מענטשן ,קען אפילו א קליינע שטערונג דארף באשליסן וועלכע גאסן דארפן
אין איין טייל פונ'ם סיסטעם האבן אן ווערן אפגעשפארט ,וועלכע דארפן זיין
פון יאר צו יאר איז דער ציבור אויסווירקונג אויפ'ן גאנצן סדר. באגרעניצט ,און וויאזוי מען וועט האלטן
געווארן אלץ גרעסער ,און מיט די יארן דעם געווענליכן טראפיק אין מאנסי אין
זענען אריינגעקומען פרישע כוחות צו דאס אלעס איז בלויז דער מינימום באוועגונג בשעת דער ריזיגער ציבור
ארגאניזירן דעם יארצייט .איך בין מיט די שבמינימום וואס מען מוז צושטעלן, קומט צום ציון.
יארן אריינגעקומען אין בילד אינאיינעם כדי זאכן זאלן נישט ארויסגיין פון
מיט נאך יונגעלייט מיט פרישע יונגע גלייכגעוויכט ,און דער ציבור זאל קענען דער ועד הפועל דינגט אויך אפ
כוחות ,אזוי אויך האבן מיר א משמש יעדן אנקומען צום ציון ,מתפלל זיין און צוריק פארקינג לאטס וואו דער עולם פון די
| 54גליון חפץ בחיי״ם | ריבניץ תשפ״ז
טאג אויפ'ן ציון וואס עינו ולבו שם כל הימים ,כדי צו קענען
האלטן דאס פלאץ בכבוד'יג און אויסברייטערן די אפעראציעס.
מיט דער צייט האבן מיר געזען אז מען דארף דא האבן
א מייסטער ארגאניזירער פונ'ם העכסטן שטאפל .דאן האט
מען אויפגענומען ר' יוחי פליישמאן אנצופירן דעם פראיעקט,
און ברוך השם ער שטייט שוין עטליכע יאר אין שפיץ פונ'ם
סוקסעספולן ריבניצער יארצייט ,כולם שוים לטובה.
וועלכע צייט פון טאג איז די
פארנומענסטע אין לויף פונ'ם
יומא דהילולא?
ר' משה יוסף גליק:
די לעצטע שעה פאר'ן זמן ר"ת.
גיב איבער אביסל פאקטן און
ציפערן איבער וואס עס טוט זיך
אפ ארום דעם יארצייט?
ר' משה יוסף גליק:
אזויפיל ווי אכצן טענטס ווערן אוועקגעשטעלט אויפ'ן
בית החיים פאר די פארשידענע צוועקן ,ווי ליכט ,קוויטלעך,
גליון חפץ בחיי״ם | ריבניץ תשפ״ז | 55
הנדיב ר' שרגא יעקב האפמאן הי''ו זינט א געוויסן חלק אין די הוצאות ,זינט דאן תהילים זאגן ,מניני תפילה ועוד.
דעם ערשטן יומא דהילולא תשנ''ז .ער האט ער געזען אויסטערלישע הצלחות
אין זיין ביזנעס .יעדעס יאר קלינגט ער אין די פארנומענע שעות פונ'ם
לייגט זיך אריין אין דער גאנצער זאך און
אן זיכער מאכן אז ער פארלירט נישט די יארצייט זענען דא אזויפיל ווי 250
נעמט אויף זיך די הוצאות יעדעס יאר.
זכיה צו האבן א חלק אינ'ם יארצייט .פון ארבעטער וועלכע געבן זיך אפ מיט אלע
אפילו דער ציבור וואקסט און די הוצאות אנגעלעגנהייטן ,ווי האלטן די זיכערהייט
יאר צו יאר איז ער מוסיף אויף זיין נדבה
ווערן כסדר גרעסער ,האלט ער ווייטער אינעווייניג אינ'ם בית החיים און אינדרויסן
מיט נאך עטליכע טויזנט דאלער.
אן מיט דער זעלבער איבערגעגעבנקייט, אויף די שאסייען ,רייניגונגס-ארבעטער
כדי אויפצוהאלטן דעם רבי'נס נאמען און פאראיאר איז געווען נאך א מענטש וואס מאכן זיכער אז אלעס איז זויבער
זכר אויף יעדן מעגליכן אופן. וואס האט געהאט א גאר גרויסע און צאמגענומען ,טראנספארטאציע
און קאמפליצירטע געשעפט וואס דרייווער וועלכע ברענגען און טראגן דעם
דער נדבן איז אויך דער פטרון האט געדארפט דורכגיין .ער האט זיך עולם ,אא"וו.
פונ'ם בנין התלמוד תורה ,וואס איז אונטערגענומען צו העלפן דעקן די
אויפגעשטעלט געווארן אלס א זכרון גרויסע הוצאות פונ'ם יארצייט .ברוך
נצחי פאר'ן רבי'ן זי"ע ,און דער בנין השם ,דער דיעל איז דורך און יעצט איז
טראגט טאקע דעם נאמען פון ר' שרגא ער שוין פארנומען מיט א פרישן דיעל הערט איר צוריק
יעקב שליט"א .ר' שרגא יעקב האפמאן
איז געווען פון די נאנטסטע מקורבים
מיט'ן רבי'ן.
ישועות וואס מענטשן
ביים רבי'ן .ער האט בחיים חיותו פונ'ם זעען נאכ'ן נושא בעול
רבי'ן זצ''ל געשטיצט דעם רבי'נס שטוב
און געווען צוהילף מיט א געוואלדיגער
וואס איז מיט דער זיין אין די הוצאות
געטריישאפט .אויך יעצט לאחר פטירתו יארצייט סעודה? היארצייט?
שטרענגט ער זיך אן צו האלטן דעם רבי'נס
ר' משה יוסף גליק: ר' מענדל סאמעט:
זכר ,סיי דורכ'ן אויסהאלטן די יארצייט
סעודה און סיי דורכ'ן אויפשטעלן דעם די גאנצע יארצייט סעודה ווערט עס איז דא א איד וואס איז אליין
בנין התלמוד תורה על שמו ולזכרו. שוין באצאלט דורכ'ן חשובן נדבן הרה"ח צוגעקומען און זיך אנגעטראגן צו נעמען
| 56גליון חפץ בחיי״ם | ריבניץ תשפ״ז
חלקים מדברי הספד
שנשא הגאון האדיר
רבי אברהם יצחק
אולמאן שליט״א חבר
הבד״ץ העדה החרדית
אצל עצרת השלושים לפטירתו של רביה״ק ר׳ חיים זאנוויל בן ר׳
משה מריבניץ זי״ע בביהמ״ד סאטמאר יואל בירושלים עיה״ק
מען
עולם ,די חסידים ,ווילן אים אויפנעמען איך האב געהערט נאכזאגן פון ר'
זאל ער אים געבן א הדרכה ,ער זאל ווערן יוסף חיים זאנענפעלד ,דער נאטור פון די
א מנהיג ,א פועל ישועות .האט ער אים מענטשן איז ,ווען מ'הערט א יונגערמאן
נישט געענטפערט .האט ער געבעטן, גייט אוועק רח"ל פון די וועלט ,ווערט
שוין ,אויב מ'וועט אים יא אויפנעמען מען דערציטערט .האט ער געזאגט ,דער
אלס רבי ,איז אלע זיינע ברכות זאלן עיקר דארף מען ווערן דערציטערט ווען
מקוים ווערן .האט ער ווייטער נישט אן עלטערער איד גייט אוועק ,ווייל א האט שוין געהערט ווארעמע ווערטער
געענטפערט. מקרה איז נישט קיין ראיה ס'וועט פאסירן פון דברי הספד ,דברי התעוררות .אבער
ביי יעדן איינעם. לכאורה שטעלט זיך א שאלה :מ'איז
ווען ער איז ארויסגעגאנגען ,האט ער רגיל ,מ'איז איינגעוואוינט ,מ'מאכט א
(דער רבי) געזאגט אז ס'גייט נישט אזוי. אבער אויב מ'זעט אן עלטערער איד הספד ווען עס פאסירט א דבר היוצא
צו די אלע ענינים קען מען נאר צוקומען גייט אוועק ,דאס איז דרכו של עולם .פון מן הכלל ,נישט קיין נארמאלער זאך,
דורך הארעווען אין די יונגע יארן .אויב ווען ס'איז ארויסגעגאנגען די גזירה אויף א פלוצלינגדיגער אומגליק ,נעמט מען
מ'הארעוועט נישט אין די יונגע יארן ,קען אדם הראשון ,איז אויסער די יחידים וואס צוזאם דעם עולם און מ'איז מעורר דעם
מען נישט צוקומען צו די מדרגות פון די ווערן דערמאנט אין גמרא ,נישטא קיינער עולם פאר וואספארא סיבה די זאך איז
וואס זייערע ברכות ווערן אנגענומען ,די וואס איז ניצול געווארן פון דער גזירה ,און געקומען.
ביי וועמען עס ווערט מקוים "ותגזר אומר אויב אזוי ווען אן עלטערער איד גייט פון
ויקם לך". דער וועלט דארף דאס מער מעורר זיין. לכאורה דא שטייען מיר מספיד זיין
הגה"צ קדוש מפורסם ר' חיים זאנוויל
ב"ר משה ,דער ריבניצער רבי ,וואס איז
אבילות על חורבן בית יגיעה פון די יונגע יארן צוגעקומען נישט נאר צו ימי זקנה ,נישט
המקדש ימי שיבה ,נאר אריבערגעגאנגען גבורות,
איך האב געזען אראפברענגען א ער איז שוין צוגעקומען באלד ביי צו די
מיר האבן געקענט דעם ריבניצער מעשה פון ריבניצער רבי'ן ,אז ס'איז הונדערט יאר ,איז לכאורה ,וואס פעלט
רבי'ן זי״ע אין די עלטערע יארן .מ'האט געקומען אמאל צו אים א בנן של קדושים, אויס צוזאמנעמען דעם עולם און מעורר
געזען זיין עבודת השם ,מ'האט געזען זיין און ער האט געבעטן פון אים אז היות דער זיין?
| 58גליון חפץ בחיי״ם | ריבניץ תשפ״ז
דיין ,ראזינער רב ,און ער האט באקומען צו קלאגן אויפ'ן חורבן
די הוראה פון קעשינאווער רב .ס'איז בית המקדש.
געווען וואכן מיט חדשים וואס ער האט
פארברענגט אין פארהערן זיך די הוראה. אבער אז ס'טרעפט
זיך אינמיטן דער נאכט
האט ער דערציילט ,אז ״א יונגערמאן״
(פונקט) מען קען נישט
האט גענומען הוראה ,און ער האט פאר
אזוי גוט שלאפן ,מען
די הוראה איבערגע'חזר'ט הונדערט מיט
גיבט מען זיך א וועק
איין מאל יורה דעה ,טו״ז ,ש"ך מיט אלע
אויף ,זאל מען געבן א
פרי מגדימ'ס.
קרעכץ .אפילו ער קען
מיר זענען אלע מאמינים ,ס'איז נישט מקיים זיין "קומי
נישט דא קיין יונגערמאן וואס איז דא רוני בלילה" (יעדע
וואס זאל נישט מאמין זיין אין דעם נאכט) ,ער קען נישט
מאמר חז"ל" ,אינו דומה שונה פרקו אויפשטיין ,ער קען זיך
מאה פעמים למי ששונה מאה פעמים נישט מתגבר זיין פון
בעט אראפגיין (אבער
ואחד" .איך האב געהערט אבער א שיחה
אויב דערוועקט ער זיך
נאה פון איינער וואס איז מקיים געווען
פונקט איז ראוי לקונן).
בפועל; עס איז געווען ר׳ ישראל טויסיג,
מאטערסדארפער ראש בית דין -אין און בפרט ,ס'ווערט
מאטערסדארף איז געווען איינגעטיילט, דערמאנט פון רבי
ס'איז געווען א ישיבה וואס ר' שמואל שלום פון ניישטאט,
עהרנפעלד (מאטערסדארפער רב) האט וואס איז די סיבה מסירות נפש פאר א דאווענען ,מסירות
געפירט ,און יורה דעה האט ער (דער דיין מ'זעט אז מ'האט באזונדערער פארגעניגן נפש וואס ער האט געהאט צו קלאגן
ר׳ ישראל) פארגעלערנט. צו שלאפן אינדערפרי? ס'האט עפעס אויפ'ן חורבן בית המקדש .וואס לכאורה
א העכערער ענין אויך ,אפשר טאר ביי חסידים ווערט איינגעטיילט (מען
איז געווען דא א איד ,א וואוילער מען נישט מגלה זיין ברבים ...ער זאגט, ווייזט נישט ארויס דאס אבילות אזוי אפן),
איד ,ר׳ שמחה בונם שטערן האט ער דעמאלט איז די שירה פון די מלאכים ,און מ'איז עוסק בתפילה ,אבער ווען ס'קומט
געהייסן ,ער איז געקומען לערנען ביים דאס ברענגט אן עקסטערע רואיגקייט אז צו די אלע ענינים פון חורבן בית המקדש,
מאטערסדארפער רב ,האט ער געזאגט דער מענטש קען רואיג שלאפן .ממילא לכאורה דערקענט מען דאס נישט.
ער זאל צוגיין צום דיין אויך וועגן יורה איז שווער (אויפצושטיין) .ס'הייבט זיך אן
דעה .איז ער געקומען צו אים ,האט ס'איז ידוע די מעשה מיט'ן ישמח
די משמורות ,ביי חלוקת המשמורות איז
ער אים געפרעגט דעם מאמר חז"ל, משה מיט'ן הייליגן חוזה פון לובלין ,ער
די שירה פון מלאכים וואס איז גורם אז
"יונגערמאן ,גלייבן זי אין דעם מאמר חז"ל האט געזאגט אז במסתרים וויינט ער
מ'זאל האבן אפעטיט צו שלאפן ,קען מען
'אינו דומה שונה פרקו מאה פעמים למאה נישט אויפשטיין .אבער (אויב כאפט מען מער אויפ'ן חורבן בית המקדש ווי אסאך
פעמים ואחד?" כאפט א ציטער ,וועלכער זיך אויף) זאל ער געבן א קרעכץ אויפ'ן אנדערע .אבער ביי אים (ביים רבי׳ן) האט
יונגערמאן גלייבט נישט אין מאמר חז"ל? חורבן בית המקדש ,און ממילא ווערט מען ביידע געזען ,ביי אים איז נישט געווען
(האט ר׳ שמחה בונם געענטפערט) אויך מקוים "ראוי לקונן". קיין סתירה .די שמחה פון עבודת השם
"אוודאי ,אוודאי". פון איין זייט ,און די אנדערע זייט די "קומי
אבער ביי אים (ביים רבי׳ן) האט ער רוני בלילה" ,און ווען ס'איז געקומען די
זאגט ער אים" ,ניין ,ניין ,יונגערמאן, נישט יוצא געווען מיט אזעלכע רמזים, דריי וואכן ,איז עס געווען בייטאג אויך
דעם מאמר חז"ל טאר מען נישט גלייבן. מיט אזעלכע סברות .ער האט מקיים האט ער געקלאגט אויף צער השכינה.
דאס דארף מען פילן! דארף מען מקיים געווען ,געקלאגט שעות אויף שעות ,און
זיין ,ס'זאל זיין מאה פעמים און מאה מתפלש געווען באפר. ווי מיין זיידע דער חות יאיר שרייבט,
פעמים ואחד". אין מחבר שטייט "ראוי לכל ירא שמים
לקונן על חורבן בית המקדש" .מ'לערנט
וועלכער יונגערמאן קען זאגן אויף עס ארויס פון פסוק "קומי רוני בלילה",
איין בלאט גמרא אז ער האט עס געלערנט
עבודתו בלימוד התורה און די אלע מפרשים און די פוסקים
מאה פעמים ואחד? און ער קומט אים מיר האבן (טאקע) נישט געזען ווי ברענגען דאס אראפ .און דער מחבר האט
זאגן אזא מין געוואלדיגע זאך( ,אז) יורה ער זיצט און לערנט שעות נאך שעות. דאס משמיט געווען (צו דערמאנען דעם
דעה (האט ער) דורכגעלערנט מיט פרי (אבער) ברענגען זיי אראפ ,אז אין די פסוק) ,ער האט משמיט געווען בכוונה
מגדים ,ש"ך און ט״ז ,הונדערט און איין יונגע יארן איז ער געווארן אן איידעם ביי זאגט ער ,היינטיגע צייטן איז זייער שווער,
מאל! א מפורסמ'דיגן מורה הוראה ,ר' שלמה נישט יעדער איינער קען דאס מקיים זיין
גליון חפץ בחיי״ם | ריבניץ תשפ״ז | 59
תורה (קען מען אפשר ברענגען א ראי׳ פון
ר׳ חנינא בן דוסא וואס מען ווייסט נישט
קיין מאמרים בשמו ,אבער דאך איז ער
געווען א פועל ישועות)
אבער באמת איז עס פאלש ,ס'איז
נישט אמת די זאך .רבי חנינא בן דוסא
האט געהאט תורה ,און וואספארא תורה
האט ער געהאט? די גמרא דערציילט אז
ס'איז געווען איינער פון די שרים חיצונים
הממונה מיט אכצן טויזנט חיילים וואס
האבן רשות מזיק צו זיין וועמען זיי ווילן.
האט ער זיך אמאל געטראפן מיט רבי
חנינא בן דוסא ,האט ער אויסגערופן,
"אלמלא מכריזין עליך ברקיע 'הזהרו
בחנינא ובתורתו' סכנתיך" .ווען נישט
מ'רופט אויס אז מ'זאל אכטונג געבן אויף
חנינא מיט זיין תורה ,וואלט איך דיר מסכן
געווען .האט ער געזאגט" ,דו האסט יא
ס'איז געווארן איינס אזייגער ,און צוויי אזייגער ,און דריי אזייגער ,און ער
שטייט נאך מיט די קוויטלעך און ער קוקט .מ'זאגט פאר'ן ריבניצער רבי'ן,
ס'ווערט דאך שוין באלד די עלות השחר( ,אבער ער האט געענטפערט)
יא ,ס'איז דא נאך א איד ,זאל ער אריינקומען( .און אזוי ווייטער) נאך א
איד ,נאך א איד ,נאך א איד ,ביז ער איז שוין ארויסגעקומען.
צו פועל׳ן ישועות). ֿאון ווידער שפעטער ,איז געווען
מורא פון מיר?" האט ער אים מסלק
דעמאלט דער סקווערער רבי זכרונו
געווען ,איבערגעלאזט נאר ליל שבתות ווען מיר קוקן אין די הייליגע משנה, לברכה ,ער איז געווען א יונגערמאן ,ער
ורביעות (וואס דעמאלט האט ער רשות הייליגע חז"ל ,מיר ווייסן איינער פון
צו שעדיגן). האט געוואוינט אין יאס ,דעמאלט האט
די גרויסע פועל ישועות וואס ווערט מען אים נישט גערופן קיין רבי אדער
שפעטער האט ער געטראפן אביי, דערמאנט אין חז"ל איז געווען רבי חנינא רב .זענען זיי געקומען און זיי האבן
האט ער אויך געזאגט" ,הזהרו בנחמני בן דוסא .ער איז געווען די בחינה פון אן געלערנט פון נאך מעריב ביז פינף אזייגער
ובתורתו" .אביי ,ווער ווייסט נישט? הוויות עבד ביים קיסר וואס קען אריינגיין ווען פארטאגס .און אויב ס'איז גוט געגאנגען,
אביי ורבא ,אביי איז מפורסם אין גאנץ ער וויל ,און ער האט געוואוסט גלייך ווער האבן זיי געלערנט ביז אכט אזייגער .זיי
ש"ס גמרא ווער ס'איז אביי .אבער וואו ס'קען לעבן און ווער ס'קען נישט לעבן. זענען געזעצן און געהארעוועט תורה,
האט מען געהערט רבי חנינא בן דוסא'ס שגורה תפלתו בפיו איז ידוע שהוא חי און געלערנט תורה .מיר האבן נישט געזען
תורה? מ'וואלט ווען געדארפט זאגן חלילה פארקערט .א פועל ישועות איז ער (ווי ער לערנט) ,אבער מ'קען דאך גלייבן
"הזהרו בתפלתו של רבי חנינא בן דוסא". געווען. אזא מין זאך.
(אבער) ניין ,מ'האט דאס נישט געזאגט.
קענען מיר נעמען פון חז"ל עפעס די ישועות קומען מכוח התורה
דער יעב״ץ וויל זאגן עפעס די לשון, א מאמר חז"ל וואס ער רבי חנינא בן
פארוואס שטייט נישט "הזהרו בתורתו דוסא זאל האבן געזאגט? עפעס א הלכה מ'קען ברענגען א שטיקל ראיה צו
של רבי חנינא"( ,נאר עס ) שטייט "בחנינא אויסער דעם? אפשר נאכאמאל ווערט ער דעם ענין (פון די גרויסע מופתים וואס
ובתורתו" .אז (דאס ווארט) חנינא פאר זיך דערמאנט ,איך געדענק נישט א מאמר מען האט ביי אים געזען) אז ס'מוז האבן
זאגט אויך עפעס (א לשון חינון) ,וואס חז"ל .ממילא ,ווען מ'וויל זאגן א דוגמא, א קשר מיט דער תורה .ווייל מ'קען זאגן,
מיינט מכח התפלה זיינע( .אבער אט דער מ'וויל זאגן אזא מין זאך( ,אז) מ'קען ווער זאגט ס'האט מיט תורה? מ'קען אן
פשט אויף) "חנינא" איז געווען נאר ברמז, טרעפן א פועל ישועות ,א רבי ,און אן תורה אויך באקומען (אזעלכע מדריגות
| 60גליון חפץ בחיי״ם | ריבניץ תשפ״ז
פון רבי׳ן) ,און אין די ניין טעג איז א איינהאלטן און נישט הנאה האבן (וואס מען האט יא געזאגט) קלאר האט
חשיבות מ'עסט נישט (אין די וואכן טעג דערפון) וויפיל מענטשן זענען זיך מען ארויסגעזאגט "בחנינא ובתורתו".
אויסער) שבת א פליישיגע סעודה ,זענען צוזאמענגעקומען( ,ווען) מ'וואלט ווען
דא געבליבן אפאר אידן און געווארט אויף (אלא מאי ווייל) צוצוקומען צו אזא
אויסגערופן (אז) מ'טיילט הונדערט
דער פליישיגער סעודה (ווייל ביי מלוה מדרגה ,צוצוקומען צו אזא מין כח אז
דאלער? (אזויפיל) מענטשן אז אין גאנץ
ס'זאל זיין תפלתו שגורה בפיו ,ער זאל זיין
מלכה מעג מען יא עסן). ירושלים העט ווען נישט געקענט זיין
אזא פועל ישועות ,מוז עס קומען מכח
פלאץ .אבער ער האט נישט געזוכט דאס.
ס'איז געווארן איינס אזייגער ,און צוויי התורה ,מוז זיין "הזהרו בחנינא ובתורתו".
איך ווייס נישט אויב ס'איז דא א בית
אזייגער ,און דריי אזייגער ,און ער שטייט
המדרש אין אמעריקע ווי גרויס ס'איז,
נאך מיט די קוויטלעך און ער קוקט.
אבער ער האט נישט געזוכט די אייגענע
מ'זאגט פאר'ן ריבניצער רבי'ן ,ס'ווערט
צרכים .מ'איז געקומען צו אים ,האט ער נישט נהנה געווען מעולם הזה
דאך שוין באלד די עלות השחר( ,אבער
פארקוקט פון זיינע זאכן.
ער האט געענטפערט) יא ,ס'איז דא נאך דאס איז דער יסוד מיט דעם .ווער
א איד ,זאל ער אריינקומען( .און אזוי קען נישט דערציילן? מסתמא כמעט
ווייטער) נאך א איד ,נאך א איד ,נאך א יעדער איינער האט געהאט עפעס א
איד ,ביז ער איז שוין ארויסגעקומען. געוואלדיגע סיגופים פון מופת ,עפעס אן עובדא געווען ,אבער
הנאות עולם הזה דאס איז נישט געווען קיין מופתים ,דאס
שוין גענומען (די הענט -נטל ידיו), האט זיך געשאפן (מיט זיינע געוואלדיגע
מ'האט צוגעברענגט דאס וואסער ,און איין זאך וואס מ'האט בייגעוואוינט מסירת נפש פארן אויבערשטן) דאס איז
מ'שטעלט זיך שוין צו וואשן .ער האט ווען מיר זענען געווען ביים אים .א מוצאי געווען מיט אן עבודה ,וויפיל מאל וואס א
זיך מסתמא דארטן בייטאג אויך נישט שבת ,שבת חזון ,איז געווען דארט אן מסירות נפש האט ער געהאט אין מקוה,
געגעסן ,און מ'איז גרייט ,מ'גייט זיך עולם צאמגעקומען ,ס'איז געווען שוין פלעגט ער זאגן אז מ׳גייט אין מקוה ,אלעס
וואשן צום מלוה דמלכה .גיט (דער רבי) צוועלף אזייגער ,בעפאר דעם האט מען ווערט אים ליכטיג ,און ער זעט .אסאך
א פרעג ,וויפיל איז דער זייגער? (האט נישט געטראכט ס'וועט זיין א מלוה אידן גיין אין מקוה און זיי זעען נישט ...ער
מען אים געענטפערט) ס'איז געווען נאך דמלכה .מ'האט גערעדט דארט ,וועט זיין האט עס יא געזען ,אבער דאס איז אלעס
פרי ,נאך סאך פאר עלות השחר .ער וויל א פליישיגע סעודה ,נישט קיין פליישיגע, געקומען מיט מעשים ,דאס איז אלעס
דאך זען ,ווען איז דער עלות השחר? (אין ענדע) מ'האט זיך צוגעגרייט א געקומען נאך א הקדמה פון מעשים.
מ'האט נאכאמאל געקוקט וויפיל איז פליישיגע סעודה ,און ס'איז געווען א
דער זייגער ,בקיצור ,עס איז געווארן א פליישיגע סעודה. דער צדיק וועמען מיר זענען מספיד,
פארברענגעניש ,מ'קוקט נאך אלע זאכן. האט פון די וועלט ,קען מען נישט זאגן אז
דערנאך זענען געווען אפאר אידן ער האט געהאט די פארגעניגן ,אפילו זאל
נו ,מ'האט שוין געזען אז ס'איז געווען (וואס האבן געווארט זיך צו געזעגענען מען זאגן די בחינה פון פירותיהם בעולם
הזה (אויך נישט) .דער מענטש האט
דאך געפאסט משבת לשבת ,און דאס
אויספאסטן ווי האט אויסגעזען? אויך
כמעט גארנישט געגעסן .און ווידער ,ער
האט משפחה אויך נישט געהאט ,גרויסע
ירושות ווייס איך אויך נישט צי ער האט
געלאזט.
דאס קען מען רואיג זאגן אויפ'ן
ריבניצער רבי זכותו יגן עלינו .ליידער א
מענטש וואס האט נישט איבערגעלאזט
קיין דורות נאך זיך ,האט זיך געקענט ווען
פאר זיך פארזארגן ,געקענט ווען (מיט)
די קוויטל געלט צוזאמנעמען געלט,
אויפבויען א בנין ,און א גאנצער בנין
רופן אויף זיין נאמען ,און אריינלייגן אין
פארשידענע קרנות ,דער נאמען וואלט
געקענט בלייבן.
(וועלכע מענטש וואס באקומט
אזויפיל געלט וואלט זיך געקענט
גליון חפץ בחיי״ם | ריבניץ תשפ״ז | 61
פארן דאווענען. מורא'דיגע תפילות ,דעם רחמנא אידכר פונקט א האלבע שעה ,פונקט א האלבע
לן ,ס'ליגט מיר נאך אין די ביינער וואס שעה פריער( ,דער רבי האט ווייטער
ארום עלף אזייגער קומט אן א ער האט דארטן אפגעזאגט .אבער עס געפרעגט צו עס איז) א מינוט פארדעם,
יונגערמאן פון שטאט ,דער זון פון ישראל איז געקומען דארט נאך יום כיפור קטן און נאכדעם .זאגט ער ,ער וויל אבער
ראזנצווייג ,ער האט שוין נישט קיין מנין דאוונט מען מנחה( ,האט דער רבי זיך פינקטליך וויסן וויפיל אזייגער ס'איז.
אין שטאט ,אין שניי איז נישטא קיין מנין, געשטעלט קוקן) אויב מען קען זאגן מ׳האט אנגעפאנגען קוקן אלעמענ'ס
ער האלט פונקט אין יאר פון זיין מאמע, תחנון אדער נישט. זייגער אויף פינקטליך .ביז ווען ער האט
און (מען האט אים געזאגט) דא וועט ער
שוין מחליט געווען (אז מען וועט יא עסן
טרעפן א מנין .א גרויסע שמחה ,מ'האלט איז ער געשטאנען ,ער האט געקוקט
פלייש) איז שוין פינקטליך געווען ניין און
פאר'ן דאווענען ,מ'וועט טרעפן א מנין. און געקוקט( .ביז ווען) האט ער געזאגט,
צוואנציג מינוט פאר'ן עלות( ...האט דער
און ס'איז טאקע דא אידן ,מ'איז גרייט צום ״אה ,ס'איז ליכטיג נאך״ ,האט ער געזאגט
רבי דעמאלט געזאגט) נו ,מ'קען זיך שוין
דאווענען ( .דער רבי האט געפרעגט צי) תחנון .אבער עס איז נישט געווען סתם
נישט וואשן ...ער איז צוריקגעגאנגען,
ער איז געווען אין מקוה ,נישט געווען אין אזא (געווענליכע ליכטיגקייט) .פארוואס
אויס מלוה מלכה געווען ,אויס פליישיגע
מקוה ,ס'האט זיך געשלעפט דאס מנין. האט ער געזען (די ליכטיגקייט)? מיר
סעודה ,מ'האט זיך נישט געוואשן ,דער
האבן נישט געזען ,אבער ער האט דאס
קוקט מען אן ( -דער רבי האט זיך גאנצער עולם איז אהיימגעגאנגן אן דעם
(יא) געזען (און מיר האבן נישט קיין השגה
ארומגעקוקט און געפרעגט) "ס'איז דא אין די זאכן). מלוה מלכה.
שוין (א מנין) צום דאווענען?" ס'איז דא
פינף מתפללים" .פינף מתפללים קען מען
דער רבי ווארט
אויף אייער שותפות
נישט דאווענען" ,זאגט ער ...רופט זיך אן
ס׳וועט זיין מנין עבודה למעלה מן הזמן
ישראל ראזנצווייג( ,מיין זון) ער האט דאך
נישט ,ווי קען מען דא האבן נאך א מנין? נאכאמאל בין איך געווען (ביים ווער ווייסט דאס (ווער קען
מ'קוקט ארויס אויף די שניי און מ'זעט רבי׳ן ,אין ירושלים נאך) ,ס'איז געווען די פארשטיין) ,כאטש מ'האט געזען ער
קיין מענטש נישט( .אבער דער רבי איז גרויסע שניי ,דוכט זיך מיר תשל"ג (בימי איז געקומען דאווענען ,די זמן תפלה
געבליבן רואיג) ס'וועט נאך זיין ,ס'וועט י״א וי״ב שבט שנת תשל״ג היה שלג גדול איז געווען עפעס חוץ לזמן (אבער ביי
נאך זיין. ונדיר בירושלים עיה״ק) .און (קיין) ישיבה דעם מלוה מלכה האט ער עפעס יא גאר
איז נישט געווען ,איך בין געווען א מגיד שטארק מקפיד געווען אויף די זמן ,און
דערווייל איז געווען שוין איינער פון דאס איז עפעס וואס מיר פארשטייען
שיעור ,ס'איז נישט געווען פאר וועמען צו
די צען ,וואס איז געווען די צענטער איד, נישט פארוואס אמאל יא און פארוואס
זאגן א שיעור...
ער איז שוין געווען אן אפגעדאוונטער, אמאל נישט).
(און ער האט געזאגט פאר'ן עולם) ער איך האב מיטגענומען צוויי בחורים,
האט נישט קיין צייט צו ווארטן ,ער קען געווען דארט יוסף דוד לעפקאוויטש, ס'איז טאקע אויך געווען איינמאל
ווארטן ביז צוועלף ,נאך צוועלף ווייסט זיין ברודער אפרים ,און (זיי געזאגט) א יום כיפור קטן ,ס'איז געווען א יום
ער נישט( .ואכן) ער איז אוועקגעגאנגען. אראפגיין צום ריבניצער רבי׳ן ,מיר זענען כיפור (קטן) מוקדם מיר זענען געקומען
אראפגעקומען צען אזייגער ,ס'האט נאך שוין נאך מעריב ,ער האט געהאלטן
און ער (דער רבי) שטייט ביים נישט געהייסן (אז מען האלט ערגעץ ,מען אינמיטן יום כיפור קטן ,און ער האט
פענסטער ,און ער קוקט ,מ'זעט נישט קיין האט אונז געזאגט אז) מען האלט נאך טאקע אראפגעלייגט אזא מין תפילה,
| 62גליון חפץ בחיי״ם | ריבניץ תשפ״ז
נפש חיה .אבער ער איז אזוי געשטאנען א
האלבע שעה ביים פענסטער ,ער האט
געקוקט אויף די שניי אפשר וועט עפעס
קומען .און פלוצלינג טאקע קלאפט אריין
א איד .וואס איז דער איד? מ'האט געמיינט
ער וויל א קוויטל ,זאגט ער ניין ,ער האט
נאך נישט געדאוונט ,ער זוכט פאר א מנין.
וואס איז געשען? ער איז א שומר
אין שערי צדק (שפיטאל) ,און דער וואס
האט געדארפט אים איבערבייטן איז
נישט געקומען ,ער איז אויף געווען זעקס
און דרייסיג שעה ,און יעצט האט ער
זיך געלייגט שלאפן ,האט ער געהאלטן
אינאיין שלאפן פאר צוועלף שעה ,און
יעצט האט ער זיך אויפגעוועקט .האב ער
געטראכט ,אפשר דא וועט זיין א מנין...
איז טאקע דעמאלט געווען זעקס אידן
(ששה מתפללים) ,און מיט דעם האט מען
פורים אין לאס אנדזשעלעס .ווערט געזען ר׳ איטשע מאיר באזשעקאווסקי און יבלחט״א ר׳ מענדל בערקאוויטש געדאוונט.
איז געווען א שמחה (וואס דער רבי
דמעות על אדם כשר .וואו איז דא נאך געהאט געשטאנען ,ס'איז אסאך מאל האט) געהאט( ,ער האט געהאט) אן
אזויווי סאטמארער רב אזא אדם כשר? (געווען וואס מ׳האט) געדאוונט( ,און עקסטערע שמחה וואס ער האט געהאט
מ'האט נישט יוצא געווען( ,ער איז) נישט מענטשן האבן באטראכט דעם פלאקאט ביי דעם וואס ער האט זוכה געווען צו
רואיג געווען. ווי) ס'זעט אויס א פראפאגאנדע ,מ׳וויל די מנין ,זעקס מתפללים .זעט מען אז
אפאר פונט ,די העדה החרדית וויל אפאר ס'איז נישט געווען די זאכן אז מ'האט
וויפיל האט ער געקלאגט (אויף
פונט (דער עולם זאל געבן ביים עצרת מדלג געווען (און מקיל געווען ווען עס
הרה״ק מסאטמאר) מען זאגט ער
תפילה). איז געווען שווער) ,ס'איז געווען (אויף
איז געווען אויפ'ן ציון ,האט ער זיך
דעם אופן אז) וואסערע הנהגה האט ער
ארויפגעלייגט אפאר שעה ,און ער האט מ'איז טאקע געגאנגען דארט,
געהאט (איז עס געגאנגן עד הסוף) ,אבער
געקלאגט און געוויינט( ,אבער נאכאלץ) אפילו נישט א גרויסער עולם געקומען.
דאס האט ער געהאלטן פעסט .ס'איז
זאגט ער מען האט נישט יוצא געווען. אבער אינמיטן ,מ'האט געהאלטן שוין געקומען צו די זאך ,די זעקס מתפללים,
ממש ביי די לעצטע קאפיטלעך ,ר' דוד און מ'איז געקומען דארטן (ביי די מעשה
מיר האבן א השגה? מיר האבן א
אייכלער האט געדאוונט פארן עמוד, פון דעם מלוה מלכה) א האלבע שעה
השגה? מ׳קען נישט פארשטעלן די
בערך קאפיטל קמ"ג ,קמ"ד( ,האט מען) פאר עלות השחר ,האט ער גארנישט
השגה אז (אויב דער ריבניצער רבי ביי)
מפסיק געווען דארט דער בית דין ,דער רב מוותר געווען פון דעם.
סאטמארער רב האט מען נישט יוצא
זכרונו לברכה (הגאון האדיר בעל מנחת
געווען די הספדים מיט די וויינעריי וואס
יצחק דער שפעטערדיגער גאב״ד) מיט'ן
איז געווען( ,איז אונז) ווי קענען מיר יוצא
גאנצן בית דין זענען ארויסגעגאנגען,
זיין (צו באוויינען אזא אדם גדול)?
איז דעמאלט אנגעקומען די ידיעה.
זענען מיר יוצא מיטן מספיד
ווי קענען מיר דא שטיין און יוצא זיין ס'איז געווען מענטשן וואס האבן זיך
זיין?
צו קלאגן ,צו וויינען אויף אזא מין איד געווארפן אויף דער ערד .וואס א בכיות ער האט געזאגט ,סאטמאר רב איז
וואס מיר ווייסן דאך נישט ,ער איז געווען ס'איז אראפגעגאנגען דארטן ,און וואס נפטר געווארן ,מ'ווייסט אויך אז ער איז
אזא באהאלטענער וואס האט נישט איז נאכדעם געווען בשעת ההספד ,און געווען אן עלטערער איד ,אבער ס׳איז
מגלה געווען (זיינע געוואלדיגע מדריגות). אוודאי אין אמעריקע (ביים לויה) אסאך געווען כרעם ביום בהיר.
ער האט נישט מגלה געווען קיין אצבע, מער.
אפילו קטנה שבאצבעות ,און ער האט איך געדענק מ'האט געדאוונט
האט מכסה געווען דורך כמה כיסוים .קען האט זיך ריבניצער רבי אנגערופן, אינדערפרי איז טאקע געווען דא א
מען דען יוצא זיין מיט דעם ענין? קען מען ער ווייסט נישט צו מ'האט יוצא געווען פלאקאט אין סאטמאר בית המדרש (צו
אוודאי נישט יוצא זיין. ידי חובתם ,מ'האט נישט גענוג מספיד מתפלל זיין לרפואתו פון סאטמאר רב),
געווען( .און ער האט מסביר געווען) מיר איז געווען פון העדה החרדית ,מ'גייט
האבן קיין השגה נישט וואס הייסט מוריד דאווענען .אבער ס׳איז אפאר מאל שוין
גליון חפץ בחיי״ם | ריבניץ תשפ״ז | 63
ווערן ,און דער וואס דארף געהאלפן ווען קומען בחיים ,ער זאל קומען אויף
דער רבי איז דא מיט אונז
מיט שידוכים ,טרעפן די ריכטיגע שידוך. א טאג און ער נעמט אויף מענטשן ,ווער
נאכדעם קומט די גוטע גוטע דאגה צו וואלט נישט געלאפן ,וויפיל וואלט מען אבער קען זיין( ,איך וועל) איין ווארט
טרעפן דירות. ווען געצאלט ווען .יעצט רבותי איז ער זאגן אויף איבערזאגן ,דער זיידע דער
דא ,איך ווייס נישט ווי לאנג וועט דויערן יריעות שלמה האט מספיד געווען זיין
אבער אויב מיר וועלן פארקערט ,זיך די הספד ,אבער כל זמן מען איז מספיד שווער ר' בנימין אייגער ,האט ער געזאגט,
מחזק זיין מיט אלע ענינים ,מיר וועלן זיך איז ער דא! וואס איז די לשון אחים בהספדא דהתם
נישט פרייען באידם (פון די רשעים) ,ווי קאימנא?
ווער ס'האט עפעס א בקשה (קען
ווייניגער שייכות מיט זיי האבן .יעצט איז יעצט אויסבעטן) ,און ווער האט דען נישט נאר שטייט ווען מ'איז מספיד איז
ארויסגעקומען אן איסור פון די בית דין קיין בקשה .הן ענינים וואס ס'פעלט אויס דער נפטר דארט .רש"י שטעלט זיך( ,ביי
שליט"א ,מ'דארף נישט האבן די חיזוק, רפואה ,מ׳האט אזויפיל דערמאנט דעם דער פטירה פון) רב האט מען געדארפט
מיר זאלן זיך נישט ציילן צווישן זיי .דאס גרויסן צדיק ,דער תולדות אהרן רבי ,רבי מעורר זיין? נאר היות ער איז שוין געווען
איז דער פשוט'ער טעם וואס מ'האט על אברהם יצחק בן שיינדל ברכה (הרה״ק אן אלטער איד ,דריי הונדערט יאר ,האט
ער געדארפט אז מ׳זאל
שוין מעורר זיין.
אבער (עס איז פארט
שווער) אז מ'דערציילט
ווען די אלע גדלות וואס
רב איז געווען ,ווער וועט
דען נישט אראפלאזן
קיין דמעות? מ'האט
געוואוסט וויפיל טובות
ער האט געטון פאר
כלל ישראל ,וויפיל
גזירת רעות איז מען
אראפגעגאנגען פון אים
( -אין זיין זכות) ,וואלט
פון יעדן איינעם אראפ
א טרער.
נאר דער פראבלעם
איז ,ס'שטייט אין
שפאצירנדיג אין לאס אנדזשעלעס מיט ר׳ יעקב קארנוואסער און יבלחט״א ר׳ הערשל וועגה אומרים לאדם אלא
מקצת שבחו לפניו,
ממילא זאגט ער התם
פי הלכה מברר געווען. בעל דברי אמונה מתולדות אהרן שהיה אז קאימנא -איך שטיי דארט ,און אויב ער
במצב קשה) זאל האבן א רפואה שלימה, שטייט דארט ,וועסטו דאך נישט קענען
וועט דאס אלעס מעורר זיין דא די און אזוי ווייטער אנדערע צענדליגער דערציילן אלע שבחים ,נאר מקצת שבחו,
זכות הצדיק ,וואס ער איז געווען טאקע, צענדליגער וואס פעלט זיי אויס רפואות. ממילא דארף מען אנווארעמען.
זיך מוסר נפש געווען על כל קוצו של
און נאכדעם ווער דארף נישט, רבותי ,לויט דעם מאמר חז"ל ,איז
יוד ,אזוי ווי ער איז געווען ,מה כאן איז פרנסה פעלט אויס ,דאס גרויסע דחקות דער נפטר שטייט יעצט דא! ער איז
ער געווען נפשי תערג אליך אלוקים ,ער וואס איז דא ,וואס איז טאקע אסאך פון נפטר געווארן אין אמעריקע ,ווער האט
האט פון זיך פארגעסן ,ער האט נאר אינזין מידת הצניעות .ווען ס'איז דא די צניעות זיך געקענט ערלויבן צו גיין צו אים ,און
געהאט כלל ישראל ,וועט ער יעצט אויך איז דא די ברכה מצויה בעיסה .אין אלע ווער האט מען אריינגעלאזט ,אבער יעצט
אינזין האבן נאר דעם כלל ישראל .יעדע אופנים פון צניעות .א שערה זאל נישט שטייט ער דא!
איינציגע בקשה וואס ער טראכט און וואס זיין מגולה ,אין די אריכות פון די בגדים,
ער וויל טראכטן זאל נתמלא ווערן ,ימלא און פארשידענע זאכן ביי מענער און ביי הזמן מסוגל
די פרויען.
ה' כל משאלותינו לטובה ,און מיר וועלן מיר ווייסן ,גדולים צדיקים במיתתן
זוכה זיין צו ישועה וגאולה קרובה ,במהרה ווידער חתונה מאכן קינדער ,אויסער יותר מבחייהם .ווער ווייסט ,ווען
בימינו אמן. דעם וואס יעדער איינער דארף געהאלפן מ'טרעפט דא ( -א מעלדונג) אז ער זאל
| 64גליון חפץ בחיי״ם | ריבניץ תשפ״ז
ביומא דהילולא קדישא:
סיינט אויף א
מעמבערשיפ
מיט תהלים ריבניץ
און זעט באלדיגע
ישועות!
סיינט יעצט אויף א מעמבערשיפ די שלוחי המוסד
וועלן אויסזאגן
845.250. 1 818
אדער ביומא דהילולא ביים ציון "
פאר אייך תהלים
יעדן טאג פון יאר
און ברענגען
באלדיגע ישועות
המקוה
של
הרבי:
וואו איז
עס
כהיום?
א מקוה אין ריבניץ איז א שם דבר אין דער גאנצער וועלט | די היסטארי ע פון דער
מקוה אין עיר התורה והחסידות מאנסי וואס איז געבויט געווארן ספעצי על פאר הרה״ק
מריבניץ זי״ע | די שרעקליכע שריפה ,די ווידעראויפבוי פון דעם הייליגן ווינקל ביז'ן
היינטיגן טאג ווען מען גרייט זיך צו באניי ען די מקוה פון פריש | באר מים חיי״ם
שמואל ווייס
א
ווָאסער (מקוה) אין ארה״ק
דער רבי ביים ארויסקומען פון ָ
מאנסי טראגט א ספעציעל חשיבות .די מקוה אין געדאנק דאס דמות פונ'ם קדוש וטהור ציס"ע עקיבא ,אביקע ׳ר רמ ר׳ מר
זיצט הארט נעבן דעם בנין התלמוד תורה נחלת הרה״ק ר׳ חיים זאנוויל בן ר׳ משה מריבניץ זי״ע אשריכם ישראל לפני
חיים ריבניץ וואס איז אוועקגעשטעלט לשמו דער צדיק וואס זיין גאנץ לעבן איז געווען איין מי אתם מטהרים ומי
ולזכרו פון דעם גרויסן צדיק וואס האט ליידער שטיק קדושה וטהרה און זיך טובל׳ן טבילות מטהר אתכם ,אביכם
נישט איבערגעלאזט קיין זרע של קימא און האט במקוה וואס דערמיט האט ער גע׳פועל׳ט שבשמים .מיט אט די
זיך אויסגעדרוקט עטליכע מאל במשך די יארן ישועות פאר כלל ישראל ,עס איז וועלט הייליגע ווערטער ענדיגט זיך מסכת יומא ,די
אז ער וויל האבן א תלמוד תורה אויף זיין נאמען בארימט זיין הייליגע עבודה נאך אינדערהיים אין מסכתא וואס ווידמעט אראפצולייגן עבודתו
וואו קליינע קינדערלעך זאלן זיצן און לערנען רוסלאנד ווען ער פלעגט ממש ברעכן אייז אין די של כהן גדול אין הייליגסטן טאג פון יאר .דער
תורה. פארפרוירענע טייכן זיך צו מטהר זיין אין מקוה. כהן גדול זעלבסט האט זיך גע׳טובל׳ט פינף
מאל בקדושה וטהרה אין דעם גרויסן טאג ,און
אט יענע מקוה איז וואו דער רבי זצ״ל פלעגט דא אין אמעריקע זענען פארהאן פילע מען קען זאגן אז יום הקדוש אין ביהמ"ק לויפט
זיך מקדש און מטהר זיין במשך זיינע לעצטע מקוואות וואס דער רבי פלעגט ניצן פאר אט סינאנים מיט טבילה וקידוש במקוה.
יארן עלי אדמות ,דארט איז וואו ער פלעגט דער עבודה ,אבער ״דעם רבי׳נס מקוה״ וואס
גיין מיט מסירת נפש ממש אין די יארן ווען ער געפונט זיך אויפ'ן אלד נייעק טורנפייק גאס אין אז מען רעדט פון טבילה במקוה קומט גלייך
גליון חפץ בחיי״ם | ריבניץ תשפ״ז | 67
ביים שפאצירן פארנט פון ביהמ״ד מיט רבי ארי׳ לייב געלדצעהלער ,ר׳ אברהם עזרא אפעלדארפער ,ר׳ משה חיים שטיינבערג
און להבדיל בין חיים לחיים ר׳ אברהם הערש גליק ז״ל -גיסו ומשמשו בקודש
מען האט עס טאקע אפגעקויפט.
דער רבי ליידער געווען פארשלאפט און יעדער ריר איז
אים אנגעקומען מיט מורא׳דיגע שוועריגקייטן,
דער פלאן איז געווען אז ענדע חודש
אלול וועט דער רבי זצ״ל זיך אהינציען פאר אין מאנסי און דארט איז וואו מען האט אדורכגעפירט די
טהרה אויף גופו הטהור נאך די הסתלקות.
די הייליגע טעג פון יאר תשמ״ב ,אבער עס ״דער רבי איז אנגעקומען קיין מאנסי
איז תיכף קלאר געווען אז מען דארף האבן חודש ניסן תשמ״א ,יענע יאר איז געווען *
א מקוה אויפ'ן פלאץ שוין פון דעם ערשטן קידוש החמה אין חודש ניסן און דער רבי
טאג. שטייענדיג פאר'ן יארצייט פון דעם צדיק
איז אהינגעקומען און געמאכט די ברכה
הרה״ק מריבניץ זי״ע איז פאסיג פארצושטעלן
זייענדיג ביי זיין אכסניא אויפ'ן קאנקארד
א טיפערן אריינבליק אין דער היסטאריע פון
גאס וואו ער איז איינגעשטאנען ,און פון
בניית המקוה
דער מקוה .אריינקוקנדיג אביסל דערין און
דעמאלט איז דער רבי פארבליבן אין
נאכפארשנדיג טיפער האבן מיר אנגעטראפן א
שטאט ביז צו דער פטירה.
שיינע פאר אידן החיים אתנו ויבדל לחיים וואס
מען דארף פאר קיינעם נישט דערציילן
נאך פסח האט מען זיך געצויגן צו א הויז האבן געהאט א יד אין אויפבויען די היסטארישע
דעם רבי׳נס גרויסע עבודה פון טבילה במקוה
אויף לעין סטריט נעבן סעדל ריווער ,אבער מקוה.
וואס האט געקענט זיין עטליכע מאל אין טאג,
מען האט כסדר געזוכט אן אייגן ווינקל ווי
דער רבי פלעגט דאך קענען כאפן א מקוה פאר דעם צוועק האבן מיר אפגעהאלטן א
זיך מסדר צו זיין און אוועקשטעלן אן אייגן
אומגעראכטן אין אלע שעות פון טאג .ווען
מקום געאייגנט פאר'ן צדיק. שמועס מיט הרה״ח ר׳ שמואל גליק שליט״א
אימער מ׳האט געדארפט פועל׳ן א ישועה פאר א נאנטער פלומעניק פון רבי׳ן זצ״ל זון פון זיין
א איד ,אפילו אינמיטן דער נאכט ,איז ער געגאנגן נאכן זוכן א שטיק צייט איז מען טאטן הרה״ח ר׳ אברהם הערש גליק ז״ל
זיך מטהר זיין מיט א טבילה במקוה .עס האט אנטקעגן געקומען א הויז אויף די אלד נייעק וועלכע האט זיך אסאך געפארעט און באדינט
געקענט זיין צוויי אזייגער ביינאכט וואס ער זאל טוירנפייק גאס ,וואס איז דעמאלט נאך דעם רבי׳ן אין די לעצטערע יארן .ר׳ שמואל,
ווָאסער״ און
זיך אנרופן און זאגן ״מ׳געיט אין ָ געווען היבש אינדרויסן פון די באוואוינטע וועלכער איז אויפגעוואקסן אין שאטן פון רבי׳ן
מען איז געגאנגן צו איינעם פון די מקוואות אין מאנסי ,אבער יענע הויז האט געהאט און געאטעמט מיטן צדיק ביז'ן לעצטן טאג,
מאנסי .עס איז געווען א גאנצער עסק ,וואו מען אסאך מעלות צווישן אנדערע זייענדיג אויף געדענקט אסאך זכרונות פון יענע יארן ,און מיט
קען יעצט גיין ,און ווילאנג מען האט געכאפט א שטח פון דריי דירות וואס דאס מיינט זיין הילף האבן מיר געמאכט א שטיקל סדר
איינעם וואס זאל אויפשפארן די מקוה איז געווען אז מען האט געקענט אוועקשטעלן איין הדברים וויאזוי זאכן האבן זיך אנטוויקלט ביז ווי
א געוואלדיגע טירחא .און אז די דירה געפינט הויז אויף צום וואוינען איינס פאר א בית מען שטייט היינט.
זיך אינדרויסן פון שטאט האט מען געוואוסט אז המדרש ,און די אנדערע פאר געסט צימערן
מען דארף האבן א מקוה אויפ'ן פלאץ. איינצושטיין און נאך זייטיגע געברויכן ,און
| 68גליון חפץ בחיי״ם | ריבניץ תשפ״ז
וה של הרבי
אויפן שטח ביתו ובית מדרשו של רבנו -מיט ר׳ ליפא פרידעמאן שו״ב סעליש און יבלחט״א ר׳ משה בערקאוויטש
די בנין פון פארנט איז בית מדרשו און פון אונטען איז ביתו נאוה קדשו
די טרעפ און אזוי אויך צוגעגרייט א המשכה מקוה ,נאר עס איז געווען ווי א פלאטפארמע איז דעמאלט געווען א איד הרה״ח ר׳
וואו דאס וואסער זאל לויפן .ווען עס איז אינמיטן שטוב .איך האב אויסגלייגט אברהם מאיר ראזנוואסער הי''ו ,און ער
לָאמינג האט מען געקומען אבער צו די ּּפ ָ גרויסע בלאקן ציגל און עס באשמירט מיט האט זיך אריינגעלייגט אויפצובויען א מקוה׳לע
געמוזט נעמען א ספעציעלן מומחה מיט ליים און עס באשיצט פון וואסער אז עס פאר'ן רבי׳ן .אין א שמועס מיט ר׳ אברהם מאיר
באזונדערע פארשטאנד צו די ענינים ,האב זאל נישט ארויסרינען פונ'ם בור און געבויט דערציילט ער זיין זייט פון דער מעשה מיט די
איך געבעטן הרה״ח ר׳ יוסף דוב לאנדא האלצערנע טרעפ אריינצוגיין. דעטאלן וויאזוי דאס בויען איז צוגעגאנגן:
שליט״א אב״ד זלאטשוב פון קרית יואל אז
ער זאל ערלעדיגן די ארבעט .איך האב עס איז געווען ממש א קליינער בור, ״דער רבי האט זיך געצויגן אויף אלד
שוין געהאט געארבעט מיט ר׳ יוסף דוב פון און היות דער דאך איז געווען היבש נידריג נייעק הארט פאר ראש השנה ,איך האב
פריער און איך האב געוואוסט אז מען קען האט מען ביים ארויפגיין די טרעפ זיך ממש דעמאלט געדארפט א ישועה ווייל איך
זיך אויף אים פארלאזן און ער איז א מומחה געדארפט איינבייגן דעם קאפ .אבער אלעס האב געליטן אויף א געוויסן מיחוש וואס
און נאבעלער מאן. איז געווען בעסער ווי זיין אנגעוויזן אויף האט מיר געשאפט געפערליכע ווייען ,האב
טובות פון אנדערע ,און זוכן וואו מען קען איך געוואלט עפעס טון פאר'ן רבי׳ן פאר א
הרה״ח ר׳ יוסף דוב לאנדא שליט״א
טרעפן אן אפענע מקוה אינמיטן נאכט. זכות לרפואה.
אב״ד זלאטשוב פון קרית יואל עראינערט זיך
זיינע זכרונות און פארציילט אונז ערשטאהאנטיג: איך געדענק אז ביים בויען פלעגט מיין איך האב דעמאלט געהערט אז מען
ב"ב מיר באגלייטן און דארט זיין בשעת׳ן נויטיגט זיך אין א פרישער מקוה אינ'ם
איך האב אויפגעשריבן מיין נאמען
בויען אזוי אז איך זאל נישט בלייבן אליין, רבי'נס נייע דירה ,האב איך מיך גענומען צו
לזכרון טוב אויף די טרעפ פון דער מקוה,
ווי נישט ווי איז עס נאך דעמאלט געווען דער ארבעט פון אויפבויען א מקוה פאר'ן
אינמיטן די טרעפ איז געווען א שטיק האלץ
אויסער די שטאט .מיר האבן אריינגעלייגט רבי׳ן אז דער רבי זאל האבן וואו זיך צו
און איך האב דארט פארצייכנט אז דער רבי
גרויסע כוחות אז אלעס זאל געבויט ווערן טובל׳ן און אפרעכטן זיין עבודת הקודש און
זאל עס זען בשעת׳ן טובל׳ן און אינזין האבן
מיט'ן שענסטן און בעסטן ווי ווייט שייך. ווי אויך אז דאס זאל מיר זיין לזכות.
לדבר ישועה ורחמים.
איך בין געשטאנען אויף אלע דעטאלן איך האב דעמאלט געבויט די ערשטע
ר׳ אברהם מאיר איז ממשיך:
פונ'ם פראיעקט ,און איך האב אלעס אליין מקוה פאר'ן רבי׳ן ,עס איז נישט געווען
נאכ'ן אהערשטעלן די מקוה בין איך געבויט מיט די אייגענע הענט .פונ'ם בור ביז אריינגעגראבן אין דער ערד ווי א געווענליכע
גליון חפץ בחיי״ם | ריבניץ תשפ״ז | 69
נישט געוואלט אזוי גרינג אפראוון דאס זיך געפינען אין זיין געגנווארט .עס האט אלס
בויען ,אבער מיט סיעתא דשמיא האט מען געהערשט עפעס א מין ליכטיגקייט ביים רבי׳ן,
דאס אויך דורכגעבראכן. עס האבן זיך דארט געדרייט אלע סארט אידן,
לאו דוקא גאר צאמגענומענע מענטשן ,אבער
די צווייטע מקוה איז שוין געווען דער רבי פלעגט זיי מקרב זיין ,באגיסן מיטן
גרעסער און מיט מער הרחבה ,מען האט ליבשאפט און נענטער ברענגן צום אויבערשטן.
געגאסן צעמענט ,עס איז שוין געווען א
געהעריגע אריינגעגראבענע בור טבילה, באזונדער פלעגן דארט קומען אידן וואס
און עס האט אסאך פארגרינגערט .אלע דער רבי האט מיט זיי געהאט שייכות נאך אין
יארן איז געווען טיילס נאר אין בור אבער די רוסלאנד ,די אידן האבן געהאט גאר שטארקע
שטוב ארום האט נישט געהאט קיין טיילס, תמימות און ערליכקייט און הגם וואס זיי האבן
דאס האט מען ערשט צוגעלייגט שפעטער. נישט געוואוסט קיין סאך האבן זיי זיך אבער
איך געדענק אבער אז נאך פאר מען האט געדרייט דארט און דער רבי האט זיי מקרב
געלייגט די טיילס איז שוין געווען דארט א געווען.
טאוול מיט מיין נאמען "אברהם מאיר בן
אינטערעסאנט צו באמערקן ,ווי באקאנט שפאצירנדיג מיט ר׳ יצחק גלושטיין אויף לעין סט.
רבקה" וואס איך האב געהאט ארויפגעלייגט
פלעגט דער רבי קענען פרעגן צי מען איז געווען
נאכ'ן פארענדיגן דאס בויען".
אין וואסער איידער ער האט געגעבן די הענט,
אריין צום רבי׳ן און געבעטן א ברכה אז איך
אבער אנדערש ווי געווענליך פלעגט ער די
זאל ווערן אויסגעהיילט פון דעם מיחוש.
טהרה במסירת
סארט אידן נישט פרעגן צו זיי זענען געווען אין
מקוה .דער רבי האט גאר גוט פארשטאנען צו דער רבי האט זיך אויסטערליש געפרייט צו
נפש זיי און געוואוסט אז פאר זיי דארף מען זיך זארגן דער נייער מקוה ,און ער האט מיר טאקע
אויף אנדערע זאכן פאר מקוה… גאר שיין אנגעוואונטשן און מיר געזאגט
דעמאלט אפענע זאכן.
אלעס האט זיך אבער געטוישט אין יאר
תשמ״ו ווען דער רבי זצ״ל איז ליידער נישט איך האב דעמאלט נאכנישט געהאט
געזונט געווארן און פארשלאפט געווארן פאר
די צווייטע קיין אינגלעך ,און היות מיין ווייב האט
די לעצטע צען יאר פון זיין לעבן ,טראץ דעם
שווערן מצב האט דער רבי נישט מוותר געווען מקוה געהאט א חלק אינ'ם בויען האב איך געבעטן
א ברכה פאר איר אויך אז זי זאל זוכה זיין צו
און געגאנגען אין מקוה יעדן טאג ,ווי ר׳ שמואל א בן זכר .דער רבי האט מיר געגעבן א קוק
די מקוה איז געשטאנען צום דינסט פון רבי׳ן
שילדערט אונז: אן ,און ער זאגט מיר" ,אה ,באשטעלסט
פאר א שטיק צייט ,אבער יענע ערשטע מקוה
דיך…" האב איך שוין געוואוסט אז זי וועט
״אין די לעצטערע יארן איז געווען א איז נישט געווען אזוי ווייט געבויט פערמענאנט,
האבן א מיידל…
תקופה פון מלך אסיר ברהטים ,דער רבי איז ווי געזאגט האט מען געבויט דעם מקוה כדי צו
געווען פארשלאפט און ווייניג גערעדט ,מען האבן א מקוה תיכף ומיד אז דער רבי זאל זיך
האבן וואו צו טובל׳ן ,אלזא האט מען זיך באלד
דער ריבניצער
האט אים צומאל אויפגעשטעלט און ער
האט געקענט גיין עטליכע טריט .אין מקוה גענומען צו די פלענער אויפצובויען א געהעריגע
איז ער אבער געגאנגן במסירות נפש ,מיר
פלעגן אים באגלייטן און אים אריינטראגן
מקוה ווי עס פאסט זיך .ר׳ אברהם מאיר האט
זיך תיכף אריינגעווארפן און געווארן פארמישט הויף
אין בור ,און זייענדיג אין בור הטבילה האט אויך אין דעם פראיעקט ,ווי ער אליין דערציילט.
צוביסלעך איז דער ריבניצער הויף געווארן
ער זיך שוין אליין איינגעבויגן און גע׳טובל׳ט
״איך געדענק הרבני הנגיד ר׳ בעריש מער באקאנט צווישן די מאנסיער איינוואוינער,
גופו הטהור.
קאהן הי״ו פון מאנטריאל האט געגעבן דאס אידן פלעגן קומען צו די טישן און מיטהאלטן די
געלט און עס איז אפילו געלעגן דארט א תפילות ביים רבי׳ן .עס איז נישט געווען גרינג צו
גיין ,דארט ווי עס איז היינט די בית רחל מיידל
שבק לן חיי״ם
גרויסער טאוול מיט זיין נאמען לזכרון.
שולע אויף סעדל ריווער האט זיך געפונען א
וואס איז זיכער איז אז איך האב געהאט גויאיש הויז און פרייטאג צונאכטס ווען מען איז
מוצאי שמחת תורה תשנ"ו איז דער די זכיה צו בויען אויך די צווייטע מקוה ,ר׳ דארט דורכגעגאנגען פלעגט מען קענען צומאל
הייליגער רבי נסתלק געווארן לגנזי מרומים ,ווען יצחק גלושטיין ,פון די נאנטע מקורבים ווערן באפאלן פון צעלאזטע גוים .אבער מיר
די בשורה האט זיך צעשפרייט האט א טרויער ביים רבי'ן וועלכער איז אויך געווען א פלעגן גיין אין גרופעס אזוי אז די גוים האבן נישט
זיך אראפגעלאזט ביי אידן איבעראל. ארכיטעקט ,האט געמאכט די פלענס פאר געזוכט זיך צו פארטשעפען מיט אונז.
דער מקוה און איך האב דאס געבויט.
די טהרה פון הייליגן רבי׳ן זצ״ל איז ביים בויען האט מען זיך אנגעשטויסן מיט מען קען נישט גענוג אראפלייגן וויאזוי עס
פארגעקומען אין זיין מקוה וואס ער האט געניצט שוועריגקייטן מצד דעם טאון ,זיי האבן האט אויסגעזען די עבודה ביים רבי׳ן און בלויז
| 70גליון חפץ בחיי״ם | ריבניץ תשפ״ז
וה של הרבי
שפאצירנדיג פארנט פון ביהמ״ד מיט ר׳ הערשל שאהנוואלד און ר׳ הערשל וועגה
די בנינים ,און מען האט אנגעפאנגען מיט די אין יאר תשס״ה האב איך מיך אריינגעלייגט יעדן טאג ,און אזוי אויך די גרויסע לויה איז
פלענער אויפצובויען דעם חדר דארט .דער אויסצולייזן דאס פלאץ און ווידער עפענען פארגעקומען פארנט פון זיין בית המדרש .ער
ארכיטעקט וועמען די מוסד האבן אויפגענומען אוועקצושטעלן א שם ושארית פאר'ן איז געקומען לקבורה אין דעם וויזניצער ביה''ח
אויסצופלאנירן די בוי ארבעט האט געדארפט הייליגן צדיק. אין מאנסי וואו זיין ציון הקדוש איז היינט א תל
אראפקומען אויסמעסטן די בנינים ,אבער תלפיות פאר טויזנטער אידן וואס שטראמען צו
קיין לעקטער איז דאך נישט געווען עס איז מתפלל זיין און פועל׳ן ישועות.
דאך געווארן אפגעהאקט דורך די שטאט,
א זכר ר׳ שמואל שילדערט ווייטער:
על שמו
האט ער געדארפט קומען אהין מיט גרויסע
פלעשלייטס… מען האט אלעס געטון וואס מען נאכ'ן רבי'נס פטירה איז דאס בית
האט געקענט דאס צו מאכן געשען. המדרש געבליבן אפן פאר עטליכע יאר ,עס
איך האב די זכיה צו זיין א טייל אין איז געווען אן אייגנארטיג כאראקטעריסטיש
דער ריבניצער הויף נאך בשעתו פון רבי׳ן איז נעמען א חלק אין אנפירן דעם ריבניצער מקום וואס איז געווען אפן פאר יעדן איינעם.
נישט געווען קיין רייכע הויף ,עס האט זיך נישט חדר על שמו וזכרו פון רבי׳ן זצ״ל ,און עס האבן זיך געדרייט דארט כל מיני אידן,
געגאסן דארט קיין געלט ,די ארבעט אויפ'ן חדר דעריבער האב איך זייער געוואלט אז דער ביז נאך א שטיק צייט איז דאס ביהמ״ד
שטַאט בעת מען מושטעט ַ איז צוגעגאנגען זייער חדר זאל זיך אריינציען אינ'ם אמאליגן פארשלאסן געווארן.
זיך אויפצוקומען מיט געלט אוועקצושטעלן א ביהמ"ד אין דעם זעלבן מקום קדוש וואס
זכרון שארית אויפ'ן רבי׳נס נאמען .אידן מיט דער רבי האט געפראוועט זיין הייליגע דאס הייליגע ביהמ"ד איז געבליבן
שכל האבן געוואוסט אריינצוכאפן און איינקויפן עבודה בחיים חיותו. פארשפארט ,מען האט אפגעהאקט די
זכותים און נאר אין זייער זכות האט מען געקענט לעקטער ,און דער אמאליגער הייליגער
אנגיין אבער ראיתי בני עליה והן מיעוטים ,עס מיט אויסטערלישער סיעתא דשמיא הויף איז געבליבן פארלאזט ,עס איז געווען
איז געווען ווייט פון וויפיל מען האט געדארפט. האט מען באוויזן אפצוקויפן דעם שטח מיט זייער ווייטאגליך צוצוקוקן דעם מצב און
אייער נאמען איז
505/86
קריצט היינט
שוין אויפן קוויטל?
אריין אייער נאמען
אינעם גאנץ-יעריגן
קוויטל ביים רבי׳ן
גליון חפץ בחיי״ם | ריבניץ תשפ״ז | 71
ריבניץ
ברענט אמר ר' יוחנן מיום שחרב בית המקדש
נגזרה גזירה על בתיהן של צדיקים ברכות דף נח ,ב
קלאפ. געווען איז עס אין א שפעטער זומער נאכט פון יאר תשס״ז ,די
ארבעט אויפ'ן חדר איז שוין אנגעגאנגן פאר א גוטע צוויי יאר ,און איך
דאס הייליגע בית המדרש וואו דער רבי האט אפגעראכטן זיין האב מיך געגרייט צו גיין לייגן נאך א פולן טאג ארבעט פון ארומלויפן
עבודה ,די ריינע מקוה וואו דער רבי האט זיך גע׳טובל׳ט פועל׳נדיג שאפן געלט פאר'ן חדר.
ישועות און רפואות פאר כלל ישראל ,איז איינגעהילט אין העלישע
פלאמען פייער .דעם רבי'נס ווינקעלע ברענט!!! אבער פלוצלינג האט זיך מיין טעלעפאן צעקלונגען און יענער אויף
דער צווייטער זייט האט מיר קורץ געמאלדן די שוידערליכע בשורה,
איך בין געשטאנען דארט אין דער זייט הילפסלאז ,איך האב ״ריבניץ ברענט״ .איך האב געכאפט הענט און פוס און מיט איין אטעם
גארנישט געקענט טון ,איך בין געשטאנען און געקוקט מיט גרויס שאק אריבערגעלאפן קיין אלד נייעק טורנפייק צום שטח פון דער שול און
ווי אלעס פארגייט אין רויך .אלע הייליגע זכרונות וואס איך האב פון מקוה דארט וואו איך האב אריינגעארבעט אויפצובויען דעם חדר,
דעם פלאץ אלעס פארגייט אינ'ם ברוטאלן פייער ,די סצענע איז מיר אנקומענדיג אהין האט מיין הארץ
ממש געווען א הארצוויי. פארפעלט א
דעם קומענדיגן טאג נאך וואס
די פלאמען זענען פארלאשן געווארן
און מען האט שוין
געקענט
אריינגיין
אין שטח
איז דער
ווייטאג
| 72גליון חפץ בחיי״ם | ריבניץ תשפ״ז
וה של הרבי
די אריגינעלע בור וועלכע שטייט על עמדו אויפן שטח החדש און ווערט געזען אינעם הונטערגרונד די עקזיסטירנדע ריזן בנין המוסד
אויף קעסל און כלים אויפצושטעלן א נייעם בנין פאר'ן ריבניצער חדר פארשטערקערט געווארן ,עס איז נישט געבליבן קיין זכר פון די
אוועקצושטעלן דעם נאמען פון רבי׳ן לנצח נצחים .לכתחילה איז דער פלאן אמאליגע געביידעס .נישט קיין טישן ,נישט קיין בענק ,ניטאמאל א
געווען צו בויען א צייטוויייליגן בנין אויף א חלק פונ'ם שטח גלייך דערנעבן, שטיקל שמות אדער א פרוכת איז געבליבן גאנץ .דא דארט האבן מיר
און אויף יענעם פונדאמענט זאל מען ברענגען טרעילערס צו ניצן בשעת די געטראפן פארברענטע תשמושי קדושה און ספרים אבער מיר האבן
ארבעט פארן נייעם בנין גייט אן ,אבער קלוגע אידן האבן אונז געזאגט אז אלעס געדארפט באגראבן .פאר לאנגע טעג זענען מיר געשטאנען
דאס וועט נישט לוינען און אז מען בויט שוין א יסוד זאל מען שוין בויען א דארט און דורכגעזיפט הויפנס ברוכווארג ,מיר האבן ארויסגעקליבן די
געהעריגן בנין. פארברענטע ספרים און שמות און צוגעגרייט צום באערדיגן כדת וכדין.
אזוי האט מען טאקע געטון ,מען האט אויפגעשטעלט דעם נייעם בנין נאך דער שריפה זענען אראפגעקומען אויספארשער וואס האבן
התלמוד תורה נחלת חיים ריבניץ ,א פראכטפולער בנין וואס איז לכאורה חושד געווען אז די געביידע איז געווארן בייזוויליג אונטערגעצונדן ,זיי
דער שענסטער חדר-בנין אין שטאט מאנסי .דאס בויען איז צוגעגאנגן מיט האבן גע׳טענה׳ט אז היות די געביידע איז געווען אפגעהאקט פון גאז און
אסאך בלוט און שווייס ,און געלויבט דער הייליגער באשעפער אז די שווערע לעקטער איז נישט שייך עס זאל זיך אליין אנצינדן נאר עס מוז זיין אז
ארבעט האט זיך אויסעגעצאלט און דער נייער בנין איז פארענדיגט געווארן איינער האט דאס בדווקא אונטערגעשטעלט כדי ארויסצונעמען די
במלוא הודו והדרו געציילטע יאר צוריק. אינשורענס געלטער.
איך האב זיי באלד קלארגעשטעלט אז עס איז בכלל נישטא קיין
התחדשות המקוה
אינשורענס אויפ'ן שטח און עס איז נישטא קיין שום אינטערעסע דאס
צו פארברענען ,נאר פארקערט ,עס איז א מורא׳דיגער ווייטאג אז אזא
מקום קדוש איז געווארן פארברענט .הערנדיג דאס האבן זיי מיך באלד
עיקר תולדותיהם של צדיקים מעשיהם הטובים ,דער חדר וואס ווערט אפגעלאזט.
גערופן על שמו גייט אן מיט א זעלטענער סיעתא דשמיא אן קיין עכטע הסבר
בדרך הטבע ,די וואוקס פונ'ם חדר איז נישט עפעס וואס איינער קען ערקלערן
די מקוה איז פארבליבן
אויף פענע און פאפיר .געציילטע יארן נאכ'ן פארענדיגן דעם נייעם חדר איז עס
שוין גענצליך איבערגעפילט און מיר זענען תיכף אריינגעשפרונגען אין א נייעם
פראיעקט אויפצושטעלן א נאך א בנין גרעסער און שענער ווי די יעצטיגע ,און
דאסמאל וועט עס זיין ממש באותו מקום וואו עס איז געשטענען דעם רבינ׳ס נאך דער שריפה האט זיך ארויסגעשטעלט אן אויסטערלישער יד
בית המדרש וואס איז פארברענט געווארן ביי דער שריפה. השם ,אז דבר שנצטער בו אותו צדיק ,די עבודה און יסוד פון רבי׳ן זצ״ל – די
היסטארישע מקוה וואס איז געבויט געווארן בטירחא יתירה ,פונקט דאס איז
אלס טייל פון דעם בוי פראיעקט גרייט מען זיך איבערצובויען די די איינציגסטע זאך וואס איז געבליבן פון דעם גאנצן אמאליגע בנין.
היסטארישע הייליגע מקוה ,און עס צוריק באנייען לטהרתן וקדושתן של
ישראל .די זעלבע מקוה וואו דער הייליגער רבי זצ״ל האט זיך גע׳טובל׳ט, אלעס אלעס איז פארלענדט געווארן ,נאר דאס איז געבליבן שטיין על
די זעלבע הייליגע מקוה וואו עס איז פארגעקומען די טהרה פון גופו הקדוש מכונו ,און ביז'ן היינטיגן טאג שטייט נאך די סלעב פון דער מקוה און דער בור
וטהור נאך דער פטירה וועט ווידער אויפגיין און שטיין צום באנוץ פון טהרה הטבילה מיט טרעפ אראפצוגיין.
וקדושה פון אידישע קינדער מיט'ן אויבערשטנ׳ס הילף ,ומה מקוה מטהר את
מען האט זיך אבער נישט געבראכן נאר באלד אנגעפאנגען ארבעטן
הטמאים אף הקב"ה מטהר את ישראל.
גליון חפץ בחיי״ם | ריבניץ תשפ״ז | 73
במיתתם קרויים חיי״ם
ביי מיר האט
עס פאסירט
וואונדערליכע און ערשטהאנטיגע מופתים וועלכע האבן זיך אפגעשפילט
אין די נאענטע פארגאנגענהייט בזכותו וכוחו של רביה״ק זיעוכי״א
דער רבי שדכן׳ט אן א לעבער מיט א
מקבל אינעם ווייטן מעקסיקא
ליינט א האר-אויפשטעלנדע געשיכטע וואס האט זיך אפגעשפילט בעת א צובראכענע פרוי פון מעקסיקא איז
אראפגעגאנגען פונ'ם בערגל ביים ציון הקדוש ,נאכ'ן פארגיסן טייכן טרערן אז איר מאן זאל טרעפן א פאסיגן לעבער-נדבן
וואס זאל ראטעווען זיין לעבן ממות לחיים .פערזענליך געשילדערט דורכ'ן בעל המעשה הרב צ .א .ר .פלעטבוש:
אריינגעפאלן אין א קאומא און דאקטוירים האבן לאנגע יארן צום גוטן יעדן ערב ראש חודש, בעת וואס איך שילדער די געשיכטע
שוין כמעט אויפגעגעבן. כאטש וואס מיין וואוינארט איז אין פלעטבוש טוט זיך נאך מיין חשוב'ע ב"ב ערהוילן פון
און מ'רעדט יעדעס מאל פון א לאנגע וועג אהין דער אפעראציע וואס זי איז אריבער דעם
אין יענע טעג איז געקומען אהער א גרויסער און צוריק איז עס עפעס וואס איך האלט אן פארגאנגענעם כ"ג אב מיט'ן ציל צו ראטעווען
מקובל פון ארץ ישראל פון דער באקאנטער כמעט חק ולא יעבור. דאס לעבן פון נאך א איד דורך דינען אלס נדבן
משפחת אבוחצירא ,זיין נאמען איז הרב יצחק
פאר א לעבנסוויכטיגע איבערפלאנצונג .דער
אבוחצירא שליט"א ,א גאר דערהויבענער איד. דאס גייט שוין אן צוועלף יאר צום גוטן
אויבערשטער זאל איר שיקן א רפואה שלימה,
דער טאטע פונ'ם קינד איז אריינגעגאנגען זיך אדער מער .אנגעהויבן האט זיך עס מיט א
זי זאל זיך קענען שנעל ערהוילן און צוריקגיין צו
מזכיר זיין ,און ער האט אים געהייסן גיין קיין ישועה וואס איך האב פערזענליך מיטגעהאלטן
איר געווענליכן סדר היום וואס איז פארנומען
ריבניץ .אזוי האט מען געטון און וואונדער ביי איינעם ביי אונז אין ביהמ"ד .עס האט זיך
מיט אזויפיל חסד.
איבער וואונדער ,נאך יענעם טאג האט זיך גערעדט פון א איד צו וועמען עס איז געבוירן א
דאס קינד אנגעהויבן אויפצואוועקן ,דאס איז קינד למזל טוב ,און נאך עטליכע חדשים האט מיין שייכות קיין ריבניץ האט זיך אנגעהויבן
געווען א גרויסער וואונדער הפלא ופלא ,און מען אנגעהויבן באמערקן אז עפעס איז נישט נאך אסאך איידער דער פאסירונג האט זיך
די דאקטוירים האבן מעיד געווען אז דא האט בסדר .מען האט אריינגעפירט דאס קינד אין אפגעשפילט.
געמוזט זיין א העכערער און הימלישער כח וואס שפיטאל און די זאך איז געווארן גאר פארוויקלט
האט געראטעוועט דאס קינד. און קאמפליצירט ,ביז ווען דאס קינד איז ליידער איך האב שוין די זכיה צו קומען קיין ריבניץ
| 74גליון חפץ בחיי״ם | ריבניץ תשפ״ז
איך אליין האב
שוין אויך זוכה
געווען צו זען
אסאך ישועות,
אבער דאס
וואס מיינע אויגן
האבן געזען אין
די לעצטערע
טעג איז עפעס
וואס איז ממש
מבהיל'דיג,
און ווער נאר
עס הערט עס
שפרינגט ממש
אונטער
גאר באקאנט בעולם הרפואה ,און מיר האבן זיך אלע שיכטן און קרייזן קומען אהין ,און מ'הערט איך געדענק אז דער מקובל האט מיר
געוואלט שואל עצה זיין מיט'ן רבי'ן איידער מיר כסדר דערציילן אפענע מופתים וואס זיי האבן דעמאלט געזאגט אז ער שפירט א זעלטענע
לאזן זיך אריין אין אזא גרויסער אונטערנעמונג. דארט געזען. קדושה ביים ציון .מען רעדט דא פון א גאר
דערהויבענעם איד ,ער איז אן אייניקל פון באבא
דער רבי האט אונז גאר שטארק מחזק חאקי ,וואס איז געווען א ברודער פונעם הייליגן
געווען ,ער האט מייעץ געווען אז מ'זאל נאר
געבן די לעבער פאר א קינד ,זאגנדיג אז ווען עיני ראו לא זר באבא סאלי ,אידן קדושים וטהורים.
מ'גיט פאר א קינד דארף מען ארויסנעמען נאר איך אליין האב שוין אויך זוכה געווען צו זען ביי יענעם אריבערגאנג ,ווען איך האב
א קליינעם פראצענט פון די לעבער ,וואס דאס אסאך ישועות ,אבער דאס וואס מיינע אויגן מיטגעהאלטן פון דער זייט וויאזוי א איד האט
מאכט עס אסאך מער פארזיכערט בס"ד. האבן געזען אין די לעצטערע טעג איז עפעס געזען ממש אן אפענע ישועה ,בין איך געווארן
וואס איז ממש מבהיל'דיג ,און ווער נאר עס גאר ווארעם ,און מ'האט ביי אונז אין ביהמ"ד
נאכן רעדן מיט'ן רבי'ן האבן מיר זיך באלד
הערט עס שפרינגט ממש אונטער ,זעענדיג אז אנגעהויבן א נייע הנהגה אז יעדן ערב ראש חודש
פארבונדן מיט די ארגאניזאציעס וואס טוען אין
מ'רעדט דא פון א הימלישן כח וואס האט ממש גייט מען קיין ריבניץ.
דעם ענין ,און מ'האט געהערט אז ס'איז דא א
אינגעלע אין בני ברק וואס דארף באקומען א נישט קיין ערקלערונג על פי דרך הטבע.
איך מיין אז זינט דאן איז עס אייביג
לעבער .ס'איז שוין געווען נאך א יונגערמאן פון אנגעגאנגען; עפעס ליגט מיר אין קאפ אז איין
די מעשה האט זיך אנגעהויבן אזוי :מיין
בארא פארק וואס איז געווען גרייט צו געבן די מאל איז געווען א גרויסער שטורעם און מ'האט
רביצין האט שוין מיט ניין יאר צוריק געגעבן א
לעבער ,און מ'האט געגעבן די אויסוואל פאר'ן נישט געקענט מאכן דעם וועג ,אבער אויסער
ניר ,און זי האט געשפירט די געוואלדיגע זכיה
דאקטער ער זאל אויסקלויבן וועלכע פון די צוויי דעם איז עס ממש געווארן א חלק פון מיין לעבן,
צו קענען אוועקגעבן א שטיקל פון זיך פאר א
עס וועט זיין מער פאסיג. און יעדן ערב ראש חודש קומט מען ארויס
צווייטן איד'ס לעבן .אין די לעצטע תקופה האט
זי געוואלט נאכאמאל אונטערנעמען אזא מצוה אינאיינעם מיט נאך א קבוצה אידן פון אונזער
און געבן א שטיקל לעבער פאר א צווייטן איד. ביהמ"ד.
דער דאקטער זאגט
ניין מיר זענען געגאנגען שואל עצה זיין ביי כ"ק רעדנדיג וועגן ערב ראש חודש ,איז ממש
אדמו"ר מסקווירא שליט"א ,וואס צוגאב צו א פלא וויאזוי דער ציון איז אויסגעשטיגן אלס
דער דאקטער האט אריינגעקוקט דערין און זיין גרויסקייט און סייעתא דשמיא ,איז ער אויך א מקום וואס איז ממש א קיבוץ גליות ,אידן פון
גליון חפץ בחיי״ם | ריבניץ תשפ״ז | 75
דער ריבניצער רבי געווען אז היינט צוטאגס זענען דא נייע מהלכים
וויאזוי מען פירט דורך דעם פראצעדור און דאס
איז צוגעקומען צום אויספיר אז היות מ'רעדט
איז געווען שדכן האט צוגעברענגט אז עס זאל כמעט נישט זיין
דא פון א אינגל איז מער פאסיג צו נעמען די
לעבער פון א יונגערמאן ,צוליב וואס דער חילוק
נאכן האבן די אנווייזונגען פון צדיקים קיין חילוק צווישן געבן פאר א קינד אדער פאר אין די יארן איז נישט אזוי גרויס.
און תפילות ביים הייליגן ציון ,איז מיין ב"ב אן ערוואקסענעם.
נו ,אז דער דאקטער זאגט אזוי ,זאל זיין
צוריקגעגאנגען צום שפיטאל וואו זי האט
אזוי .אבער למעשה איז מיין חשוב'ע רביצין
אנגעהויבן דעם פראצעדור ,כדי צו קענען
געווען זייער צעבראכן און זי האט געשפירט
שענקען א שטיקל לעבן פאר א צווייטן איד דריי דאקטוירים אז זי וויל אויך ,איר לאנג-יעריגער חלום איז
וועמען זי וועט מעגליך קיינמאל נישט קענען. זענען מחליט יעצט געקומען אונטער א פראגע-צייכן .פון איין
בשעת די גרויסע אפעראציע האב איך מיך נאכן הערן וואס דער דאקטער האט זייט האט דער רבי געהייסן אז מ'זאל נאר געבן
פארבונדן מיט דער פרוי פון דעם מעקסיקאנער געזאגט ,האט מיין רביצין געזאגט אז זי הערט פאר א קינד ,און פון דער צווייטער זייט זאגט
איד און גערעדט מיט איר ,ווייל איך בין געווען דעם דאקטוירישן קוקווינקל ,אבער יעצט דארף דער דאקטער אז זי איז שוין צו אלט צו קענען
נייגעריג צו הערן מער פרטים וויאזוי זיי זענען זי צוריקגיין צום סקווערער רבי'ן הערן וואס דער לכתחילה געבן פאר א קינד .נו ,וואס טוט מען
בכלל אנגעקומען אהער קיין אמעריקע. רבי זאגט ,כדי צו קענען מאכן דעם באשלוס. דא?
רעדנדיג מיט איר דערציילט זי וואונדערליך מיר זענען צוריקגעגאנגען צום רבי'ן און אים זי האט אנגעהויבן זאגן פאר'ן דאקטער אז
אז איר מאן איז געווען גאר קראנק ,און די דערציילט וויאזוי די זאכן האבן זיך אנטוויקלט. זי וויל אויך שענקען א לעבער ,האט איר דער
דאקטוירים האבן געזאגט אז אויב ער גייט הערנדיג וואס מיר זאגן ,האט ער צוגעשטימט דאקטער געזאגט אז עס איז דא א איד אין
נישט האבן קיין לעבער איבערפלאנצונג אין די און געזאגט אז אויב עס זענען דא כאטש נאך מעקסיקא וואס ווארט אויך צו באקומען א
קומענדיגע צוויי חדשים ,וועט שוין נישט זיין דריי דאקטוירים וואס באשטעטיגן וואס דער לעבער ,און אז זי איז גרייט ,קען מען איר מזכה
פאר וועמען צו מאכן דעם פראצעדור רח"ל. דאקטער זאגט ,קען מען גיין ווייטער מיט'ן זיין מיט דער הייליגער מצוה.
ביישטייערן די לעבער פאר דעם איד פון
מיר זענען זיך געגאנגען דורכשמועסן מיט מעקסיקא. דער פאקט אז מיין רביצין האט שוין געהאט
אונזער לאקאלן רב צו הערן פון אים וואס מיר דורכגעמאכט די נויטיגע אונטערזוכונגען ,האט
קענען טון עפעס צו פארלייכטערן דעם שווערן מיר זענען צוריקגעגאנגען צום דאקטער גלייך באשטעטיגט פאר'ן דאקטער אז זי איז א
צושטאנד און ברענגען א ישועה ,דער רב און אים פארגעלייגט וואס דער סקווערער גוטע "מעטש" צו קענען זיין א לעבער-נדבנית.
האט אונז גאר שטארק מחזק געווען און אונז רבי האט אונז אנגעוויזן .מען האט אנגעהויבן אבער יעצט איז אויפגעקומען א רבנישע שאלה,
אנגעוויזן צו גיין דאווענען ביים ציון פון הייליגן מאכן ריסערטש און געפרעגט דאקטוירים צוליב וואס דער סקווערער רבי שליט"א האט
ריבניצער .דאס איז געווען א נייער דערהער פאר וואס פארשטייען אין דעם פעלד ,און כולם פה קלאר אנגעוויזן אז מ'זאל נאר געבן פאר א קינד.
אונז ,אבער וואס טוט מען נישט ביים דורכגיין אחד האבן מעיד געווען אז ביי דעם ספעציפישן
אזא שווערע מצב. דאקטער ,וואס איז גאר א גרויסער מומחה, דער דאקטער האט אויסגעהערט די
דארף נישט זיין קיין נפק"מ און עס איז באמת דילעמע און ער האט צוגעשטימט אז בעצם
מיר זענען אנגעקומען צום הייליגן ציון און נישטא וואס צו זיין באזארגט. פארשטייט ער די זארג ,אבער ער האט מסביר
אידן פארציילן ישועות.
פארזיכערט אייער נאמען.
א י י ע ר נ א מ ע ן א ו י פ ׳ ן ג א נ ץ -י ע ר י ג ן ק ו ו י ט ל ו ו א ס ל י ג ט בי י ם צ י ו ן ה ק ׳
מיר זענען
זיך געגאנגען
דורכשמועסן מיט
אונזער לאקאלן רב
צו הערן פון אים וואס
מיר קענען טון ...דער
רב האט אונז גאר
שטארק מחזק געווען
און אונז אנגעוויזן
צו גיין דאווענען
ביים ציון פון הייליגן
ריבניצער.
בשעת'ן מאכן דעם וועג אראפ באקומען מיר א בערגל אנצוקומען צום קאר כדי צו מאכן דעם געדאוונט א לענגערע צייט ווארטנדיג אויף א
טעלעפאן קאל אז די זאך איז מסודר". וועג צוריק צום שפיטאל .מיטאמאל קלינגט דער ישועה פון הימל .מיר ווייסן איז דאך ישועת השם
טעלעפאן ,איך זע דעם נומער פונ'ם דאקטער כהרף עין ,האבן מיר געהאפט אז די ריכטיגע
דעם פארגאנגענעם כ"ג אב איז און מיין הארץ זאגט מיר אז דא קומט גוטע מינוט וועט אנקומען וואס שנעלער ,ווייל מיר
פארגעקומען די לעבער-איבערפלאנצונג ,ווען נייעס. זענען ממש געענגט אין צייט; געציילטע טעג
מיין ב"ב האט זיך אראפגעלייגט אויפ'ן שפיטאל קענען ברענגען א ישועה אויף וואס מ'ווארט
בעטל פאר א צווייטן איד .דעמאלט איז געשען איך הייב אויף דעם טעלעפאן מיט א שוין אזוי לאנג ,אדער דאס פארקערטע חלילה.
דער צאמשטעל וואס דער הייליגער רבי האט צאפלדיג הארץ און איך הער ווי דער דאקטער
זאגט' :אייער מאן זאל שוין אריבערקומען אין די פרוי דערציילט ווייטער" :נאכן ענדיגן
אנגעדרייט :פון איין זייט איז געלעגן מיין רביצין
שפיטאל ,ווייל עס איז דא א 'מעטש' וואס דאווענען און זיך אויסוויינען דאס הארץ ביים
וואס האט שוין אזוי לאנג געוואלט דאס טון,
שטימט מיט אים און מען קען אנהייבן דעם ציון ,האבן מיר פארלאזט דעם ליכטיגן פלאץ.
און פון דער צווייטער זייט איז געלעגן דער
פראצעדור'. דאס פארקלעמטע הארץ איז שוין געווען
צעבראכענער איד וואס האט זיך געוואלגערט
אנגעפילט מיט האפענונג אז די ישועה איז שוין
צווישן לעבן און טויט ,נישט וויסנדיג וואס דער איך האב ממש נישט געקענט גלייבן וואס נענטער ווי ווייטער".
מארגן גייט ברענגען ,און א תפילה ביים רבי'נס מיינע אויערן הערן .דא שטייען מיר און ווארטן
ציון האט דאס וואונדערליך צאמגעברענגט. אויף א ישועה שלא כדרך הטבע ,און פונקט "מיר שפאצירן אזוי אראפ פונ'ם קליינעם
דריי ישועות אויף אמאל
אויף די אייגענע הויט וועט עס נישט פארשטיין. ליינט א וואונדערליכע געשיכטע וויאזוי א חשוב'ער מרביץ תורה
איז אנגעקומען צו ארבעטן אין תלמוד תורה ריבניץ ,נאכ'ן מתפלל זיין
מען דארף גיין איינקויפן קליידונג פאר די קינדער ,מען דארף קויפן עסן אומאויפהערליך ביים ציון הקדוש ,בעת ער האט זוכה געווען צו נאך
און אלע געברויכן ,אבער ס'איז נישטא גארנישט -עס איז פשוט נישטא ישועות אויף וואס ער האט ארויסגעקוקט בכליון עיניים .געשילדערט
קיין געלט .די ב"ב רופט בעטן געלט פאר וויכטיגע באדערפענישן ,און מען דורכ'ן בעל המעשה זעלבסט.
קלאפט זיך אין קעשענע איינמאל און נאכאמאל פילייכט איז אריינגעפאלן
עטליכע דאלער פון עפעס א לאך. ס'ווערט שוין צוויי יאר זינט יענעם טאג ,אבער איך וועל עס קיינמאל
נישט פארגעסן .מ'האט געהאלטן נאך א חודש תשרי אן קיין ארבעט ,עס איז
אזוי איז מען אנגעגאנגען דעם גאנצן חודש נישט וויסנדיג וואס אוממעגליך מסביר צו זיין וואס דאס מיינט צו לעבן א חודש תשרי אן קיין
דער מארגן וועט ברענגען .עס איז געווען מוצאי שמחת תורה ,נאך א געהעריגער פינאנציעלער הכנסה .דער וואס האט עס נאכנישט געשפירט
גליון חפץ בחיי״ם | ריבניץ תשפ״ז | 77
די צווייטע קבלה איז געווען אז אויב איך וועל טרעפן א גוטע דירה וועל דערהויבענעם יום טוב .בעת דער מח האט אנגעהויבן מאכן פלענער פארן
איך געבן נאך 360דאלער .און די דריטע קבלה איז געווען אז אויב מיין ב"ב לאנגן ווינטער ,האב איך געשפירט אז איך מוז עפעס טון צו ברענגען א טויש.
וועט טרעפן אן ארבעטס-פאזיציע ,וועל איך מוסיף זיין נאך 360דאלער. אבער טאטע אין הימל ,וואו הייבט מען אן? וואס קען איך טון צו טרעפן אן
ארבעט? עס איז נישט אזוי אז איך בין געזעצן מיט פארלייגטע הענט און
בסך הכל האט מען גערעדט פון איבער טויזנט דאלער .איך האב געווארט אויף א ישועה; איך האב שוין פרובירט אזוי פיל ,אבער גארנישט
געשפירט אז זיך אונטערצונעמען אזא סומע אין אזא מקום קדוש ,בתנאי אז האט זיך אויסגעארבעט.
דאס וועט ברענגען גוטע רעזולטאטן כדי איך זאל האבן פון וואו צו נעמען די
נדבה ,איז גאר א שטארקע אונטערנעמונג; עפעס אויף וואס איך וועל דארפן באזונדער איז די משפחה אונטערגעוואקסן און די הייזקע איז געווארן
שטיין אפילו אויב עס וועט מיר זיין שווער אפצוגעבן די נדבה ,ווייל יענע קלענער פון טאג צו טאג .מ'האט זיך געטראפן אריינשפאצירן אין די קינדער
תקופה האב איך שוין גאר שטארק געזונקען אין חובות אויך. וואו מ'איז נאר געשטאנען ,און ס'איז איבעריג צו זאגן אז ווען דער מצב ווערט
זייער אנגעלייגט ,איז דאס אויך נישט קיין טובה פאר די הצלחה פון א שטוב.
נאכן ענדיגן שרייבן דעם צעטל האב איך עס איבערגעגעבן פאר'ן גבאי בקיצור ,מ'האט געווארט אויף גרויסע ישועות.
צדקה ביים טישל ,ער האט מיר ממש געגעבן צו שפירן מיט א זיכערקייט אז
איך גיי בעזר השם האבן א ישועה ,ער האט מיר געזאגט אז ער האט שוין "מ'גייט קיין ריבניץ!" האט זיך מיר אנגעצונדן א חשק .איך האב ממש
מיטגעהאלטן אזויפיל אידן וואס האבן זוכה געווען צו ישועות שלא כדרך געשפירט אז ריבניץ זיין דער ריכטיגער אריינטריט צום ווינטער ,מיט
האפענונג אז דאס זאל זיין דער מקום וואו איך וועל קענען פועל'ן א ישועה
הטבע.
און ווערן אויפגעראכטן מיט א בעסערער פרנסה.
פון דארט בין איך געגאנגען ווייטער צום גרויסן שאטער ,וואו מיין
אנקומענדיג צום שטח פון בית החיים איז שוין דארט אנוועזנד געווען א
אנוועזנהייט האט זיך אויסגעמישט מיט די הונדערטער אידן וואס זענען
ריזן ציבור אידן ,מ'האט שוין געדארפט זוכן פארקינג .איך האב אבער ממש
געקומען דאווענען .איך האב געזען אז ביים קבר וועל איך נישט קענען
נישט באמערקט קיין מענטשן ,איך בין געווען אזוי אריינגעטון אין מיין אייגן
שטיין קיין לאנגע צייט ,האב איך זיך געשטעלט אין א זייט מיט מיין תהלימ'ל
לעבן אז איך האב נישט געוויסט וואו אויף דער וועלט איך געפין מיך.
און אנגעהויבן אויסוויינען דאס הארץ כתינוק הבוכה .מיטאמאל זענען
ארויפגעקומען אלע שוועריגקייטן אויף אמאל ,אלעס האט זיך באוויזן אין אזוי האט מען געמאכט דעם וועג ארויף ,בשעת מ'האט ארויסגעקראצט
דער עפנטליכקייט ,דא איז געווען אוממעגליך צו באהאלטן די הרגשים. עטליכע דאלער פון טאש צו געבן צדקה לזכות פון מיין פאמיליע מיט אלע
ענינים.
איך האב אנגעהויבן וויינען אויף די שוועריגקייטן וואס מיין פאמיליע
מאכט מיט ,אלעס צוליב דעם אומדערטרעגליכן פינאנציעלן דרוק וואס אנקומענדיג צום טישל פאר'ן ריבניצער תלמוד תורה ,וואס האט
נעמט נישט קיין עק. אויפגעשטעלט א הערליכן מקום תורה וואו הבל פיהם של תשב"ר איז אלעס
לשמו ולזכרו פונ'ם צדיק ,האב איך מיך אפגעשטעלט און געמאכט א מינוט
נאכ'ן שטיין דארט א לענגערע צייט האב איך געשפירט ממש התבוננות צו זען וואס איך קען מיך אונטערנעמען.
אויסגעוואשן .איך האב געפילט מיין בקשה איז נתקבל געווארן ,און מיין
אינערליך געפיל איז געווען אז מען האט דא גע'פועל'ט א ישועה. דאס מציאות איז געווען אז בעת איך בין דארט געשטאנען האב איך
גארנישט געקענט אונטערנעמען ,דאס מערסטע וואס איך וואלט געקענט
נאכ'ן אריבערגיין אזא לאנגע נאכט מיט אזויפיל איבערגענומענע צאמקראצן וואלט געווען צען דאלער .אבער אזויווי מ'איז געשטאנען דא ביי
הרגשים ,האב איך געמאכט דעם וועג אראפ מיט א פארזיכערט געפיל אז אזא גרויסן מקום ישועות ,איז מיר אריינגעקומען אין מחשבה אזא מהלך אז
מ'האט גע'פועל'ט א ישועה .איך בין געווען זיכער אז נענטער ווי ווייטער גייען מ'גייט דא מאכן "ביזנעס" .איך זאג פאר'ן גבאי צדקה דארט אז איך וויל
זיך זאכן אנהייבן ריקן אין די גוטע ריכטונג. אונטערנעמען א קבלה ,אבער דאס גייט נאר זיין על תנאי.
דריי טעג נאך אסרו חג סוכות האט זיך מיין טעלעפאן צעקלונגען .אויפ'ן ער נעמט ארויס א צעטל און לאזט מיר אראפשרייבן מיין קבלה .איך
טעלעפאן רעדט צו מיר איינער פון די איינגעשטעלטע פון מוסדות ריבניץ, האב גענומען דאס פאפיר און ארויפגעשריבן דריי באזונדערע קבלות :די
און ער פרעגט מיר אויב איך וואלט געוואלט קומען ארבעטן אין ריבניצער ערשטע איז געווען אז אויב איך טרעף א גוטע ארבעט פאזיציע בין איך
תלמוד תורה. מקבל צו געבן 360דאלער פאר'ן מוסד.
א יאר שפעטער אסרו חג
סוכות האב איך שוין געוואוינט
אין מיין נייער הערליכער
דירה וואס איז געווען ממש
געוואונטשן .פארשטייט זיך
אז מ'האט זיכער געמאכט
אפצוגעבן די דריי הונדערט און
זעכציג דאלער.
| 78גליון חפץ בחיי״ם | ריבניץ תשפ״ז
הערנדיג די שאלה האט מיר ממש געכאפט א
טרייסל ,און פון גרויס התרגשות האט מיר גענומען
א וויילע צו קומען צום ווארט .איך האב פרובירט
צו שטופן אלע הרגשים אין א זייט כדי אים צו מאכן
שפירן אז איך בין מוכן ומזומן פאר די ארבעט; עס איז
עפעס וואס רעדט צו מיר און עס איז ממש א לכתחילה
שבלכתחילה.
טויזענטער אידן פארזיכערן
מ'האט אפגעשמועסט א צייט זיך אראפצוזעצן
אויסארבעטן די ווייטערדיגע פרטים .אין קורצן :איך
שטיי שוין יעצט צוויי יאר שפעטער ,און ב"ה איך בין
זייער נאמען אויפ׳ן בארימטן
געווארן אן ַאנגעשטעלטער אין דעם הייליגן מוסד,
וואס דאס איז ממש א זכיה וואס איך קען נישט
גאנץ יעריגן קריץ-קוויטל
גענוג ארויסשרייבן .די ישועה איז געקומען מיט אזא
שטארקייט און איז געגאנגען אסאך ווייטער ווי מיינע
ערווארטונגען און האפענונגען.
ביים ציון הק׳ ,דורכ׳ן שליסן די מעשה האט זיך אבער נישט אפגעשטעלט
דא .צוויי וואכן שפעטער באקומט מיין ב"ב א קאל
א מינימאלן שותפות מיט׳ן
פון א חבר'טע מיט וועמען זי פלעגט ארבעטן אין דער
פארגאנגענהייט ,און יענע פרעגט איר אזוי דרך אגב
אויב זי וואלט געקענט אננעמען נאך ארבעט .פאר מיין
רבי׳נס קינדערלאך ,די הייליגע
ב"ב איז דאס געווען א געוואלדיגע ,לאנג-ערווארטעטע
טעלעפאן רוף ,און נאכ'ן הערן די פרטים האט זיך
מוסד וועלכע ערפילט רצון
ארויסגעשטעלט אז די רעדע איז פון א ארבעטס-
פאזיציע וואס איז ממש געגאסן פאר איר .זי האט
טאקע באקומען די פאזיציע און דאס האט מיר מחייב
קדשו
געווען צו געבן די צווייטע דריי הונדערט און זעכציג
דאלער.
אבער די מעשה שטעלט זיך נאך נישט אפ דא.
וואס טוט זיך מיט א הויז? דאס איז שוין נישט געגאנגען
אזוי איינס-צוויי .ערשטנס זענען מיינע פינאנציעלע
מעגליכקייטן געווען גאר שווער ,און איך האב מיך
אפילו נישט געקענט זען אריינשפרינגען אין אזא
גרויסער אונטערנעמונג ,אבער ביסלעכווייז האבן זאכן
זיך אנגעהויבן זעצן און מ'האט שוין געקענט אנהייבן
קלערן פון אריינקוקן דערין.
צו מאכן א לאנגע מעשה קורץ ,א יאר שפעטער
אסרו חג סוכות האב איך שוין געוואוינט אין מיין נייער
הערליכער דירה וואס איז געווען ממש געוואונטשן.
פארשטייט זיך אז מ'האט זיכער געמאכט אפצוגעבן די
דריי הונדערט און זעכציג דאלער.
תשפ"ו ,ווען איך בין ארויפגעגאנגען צום ציון
הקדוש ,איז עס שוין געווען אונטער גאר א צווייטן
איינדרוק .איך בין שוין געקומען מער בתורת הכרת
הטוב ,אפצוגעבן א יישר כח פארן רבי'ן וואס האט
זיך אזוי שטארק געמיט פאר מיר דארט אויבן און
איינגעריסן וועלטן אז מיין מזל זאל זיך טוישן צום גוטן.
זכותו יגן עלינו ועל כל ישראל אמן.
האט איהר בייגעוואוינט א
פערזענליכע מופת?
רופט אריין 845.426.2056 #607
