gilyoines.com חזרה לאתר · Back to the site

הזכירו ריבניץ - אידיש · Hazkiri Rivnitz - Yiddish — סוכות (2026-09-21)

מוציא לאור: הזכירו ריבניץ - אידיש · Hazkiri Rivnitz - Yiddish

שבוע: סוכות (2026-09-21)

הזכירו ריבניץ - אידיש · Hazkiri Rivnitz - Yiddish — סוכות (2026-09-21)

פתח את ה-PDF הורדה

‫בס״ד‬ ‫תשרי תשפ״ז‬ ‫יו״ל ע״י וועד הפועל‬ ‫דת״ת נחלת חיים ריבניץ‬ ‫לקראת הילולא קדישא של‬ ‫רביה״ק מריבניץ זיעוכי״א‬ ‫אסרו חג סוכות‬ ‫רבי‪,‬‬ ‫רבי‪ ,‬עס‬ ‫בענקט‬ ‫נאך דיר!‬ ‫הרב מרדכי ווערדיגער הי"ו‪ ,‬מנאמני ביתו ומשמשים‬ ‫בקודש‪ ,‬טיילט מיט טיף‪-‬איינגעווארצלטע נאסטאלגיע און רויע‬ ‫זכרונות‪ ,‬פון די לעכטיגע טעג ווען ער האט זוכה געווען צו שטיין‬ ‫לימין קדשו פון רבינו זצ"ל‪ ,‬ברענגנדיג ממש א ביטול הבחירה‪.‬‬ ‫המקוה‬ ‫מיט‬ ‫של‬ ‫ר' חיים‬ ‫הרבי‪:‬‬ ‫זאנוויל‬ ‫וואו איז‬ ‫אינעם‬ ‫עס‬ ‫ריבניצער‬ ‫כהיום?‬ ‫געטא‬ ‫חלקים מדברי הספד שנשא הגאון האדיר רבי אברהם‬ ‫יצחק אולמאן שליט״א חבר הבד״ץ העדה החרדית‬ ‫אצל עצרת השלושים לפטירתו של רביה״ק ר׳ חיים זאנוויל בן ר׳ משה מריבניץ זי״ע בביהמ״ד סאטמאר יואל בירושלים עיה״ק‬ ‫יוה״כ בצל רבנו | אויסצוגן | שר ושופט | הרה״ג רבי שלום פאללאק | ביי מיר האט עס פאסירט‬ ‫הזכירו ריבניץ‬ ‫וועד הפועל שע"י תלמוד תורה ריבניץ‪ ,‬שטייט שוין גרייט צום איין‪-‬און‪-‬‬ ‫דרייסיגסטע יומא דהילולא פון כ"ק אדמו"ר מריבניץ זצ"ל‬ ‫נאכגעזאגט "מען האט שוין דעם גאנצן בינטל"‪.‬‬ ‫ציונו הקדוש פונעם הייליגן ריבניצער צדיק זי"ע‪,‬‬ ‫אין דער זעלבער צייט וואס מען האלט‬ ‫וועמענס יארצייט געפאלט אויס כ"ד תשרי‬ ‫אינמיטן דעם הויכפונקט פון די הייליגע‬ ‫הרה"ח ר' משה לייב רוטנער שליט"א‬ ‫הבעל"ט‪.‬‬ ‫תשרי טעג‪ ,‬ווען כלל ישראל בכל מקומות‬ ‫פארציילט אז דער רבי האט אמאל געזאגט אז‬ ‫מושבותיהם זענען עוסק בתשובה ומעשים‬ ‫אסרו חג סוכות איז נאך גרעסער ווי אנדערע‬ ‫אין דעם טאג‪ ,‬ווען דער גאנצער אוצר‬ ‫טובים און אין דער הכנה דרבה צו די ימי‬ ‫ימי אסרו חג‪ .‬דער רבי האט געזאגט אז אסרו‬ ‫פון מצוות וואס מען איז מקיים דורכאויס‬ ‫הסוכות הבעל"ט‪ ,‬גרייט מען זיך שוין אין די‬ ‫חג סוכות איז נישט בלויז א נעילה פון דעם יום‬ ‫חודש תשרי‪ ,‬און די אומצאליגע תפילות וואס‬ ‫מוסדות ריבניץ צום טאג וואס וועט נאכפאלגן‬ ‫טוב סוכות‪ ,‬נאר איז אויך כולל אלע ימים טובים‬ ‫זקנים עם נערים‪ ,‬בחורים וגם בתולות זענען‬ ‫די הייליגע און געהויבענע יום‪-‬טוב מאמענטן ‪-‬‬ ‫פון דעם ירח האיתנים‪ ,‬דאס הייסט ראש השנה‪,‬‬ ‫שופך שיח געווען לפני אבינו שבשמים‪ ,‬ווערן‬ ‫דער טאג פון אסרו חג‪.‬‬ ‫יום כיפור‪ ,‬סוכות און שמיני עצרת‪ .‬א דבר נפלא‬ ‫צוזאמגעבונדן און אוועקגעלייגט אויף דעם‬ ‫איז אז אין דעם גרויסן טאג איז דער הייליגער‬ ‫קומענדיגן יאר‪ ,‬וועלן צענדליגער טויזנטער‬ ‫אין דעם הייליגן טאג‪ ,‬אויף וועלכן צדיקים‬ ‫רבי נסתלק געווארן לעולמי עד‪.‬‬ ‫אידן איבער דער גאנצער וועלט מעלה זיין‬ ‫האבן געזאגט אז דעמאלט בינדט מען צוזאם‬ ‫דעם זכרון הטהור והקדוש פונעם צדיק ופועל‬ ‫דעם גאנצן יום טוב און מען נעמט מיט די‬ ‫אידן וועלן קומען צום ציון הקדוש מיט‬ ‫ישועות‪ ,‬וועמענס נאמען אליין וועקט אויף‬ ‫השפעות אויף דעם גאנצן יאר‪ ,‬וועלן אלפים‬ ‫זייערע פעקלעך‪ ,‬מיט זייערע געבעטן און מיט‬ ‫א געפיל פון יראה‪ ,‬קדושה און אמונה אינעם‬ ‫פארן זיך‬ ‫ורבבות אידן קומען צו‬ ‫זייערע האפענונגען; איינער מיט א תפילה אויף‬ ‫הארץ פון יעדן איד‪ ,‬באשר הוא שם‪.‬‬ ‫משתטח‬ ‫געזונט‪ ,‬איינער מיט א בקשה אויף נחת פון די‬ ‫צו זיין‬ ‫קינדער‪ ,‬א צווייטער אויף פרנסה בריווח‪ ,‬און‬ ‫עס איז אינטערעסאנט צו באמערקן‬ ‫על‬ ‫נאך איינער מיט א שטילן הארץ‪-‬ווייטאג וואס‬ ‫אז דער רבי זי"ע פלעגט צו נאכזאכן‬ ‫בלויז דער רבונו של עולם ווייסט‪ .‬אלע וועלן זיך‬ ‫בשם זיין גרויסן רבי'ן הרה"ק מרן רבי‬ ‫פאראייניגן אין תפילה‪ ,‬בעטנדיג אז דער זכות‬ ‫אברהם מתתיהו משטעפינעשט‬ ‫פונעם הייליגן צדיק זאל מגין זיין און אויס'פועל'ן‬ ‫זצוק"ל‪ ,‬אז "אסרו חג איז‬ ‫ישועות ורפואות פאר כלל ישראל‪.‬‬ ‫דער גרעסטער טאג‬ ‫ווייל דאן האט מען‬ ‫*‬ ‫שוין דעם גאנצן‬ ‫בינטל!"‪ .‬פשט פון די‬ ‫עס לאזט זיך שווער גלייבן אז היי יאר‪,‬‬ ‫ווערטער איז אז כאטש‬ ‫כ"ד תשרי שנת תשפ"ז הבעל"ט‪ ,‬וועלן שוין‬ ‫וואס די ימי החג זענען אוודאי‬ ‫אפגעצייכנט ווערן אזויפיל ווי איין‪-‬און‪-‬דרייסיג‬ ‫אזוי גרויס אז מיר קענען נישט‬ ‫יאר זינט דער הסתלקות פונעם הייליגן צדיק‪,‬‬ ‫משיג זיין זייער גדלות‪ ,‬איז‬ ‫וועלכער ווערט גערופן בלשון חיבה בפי כל‪:‬‬ ‫אבער דאך נאך נישט דא‬ ‫דער ריבניצער רבי זי"ע‪.‬‬ ‫קיין שלימות ביז מען האט‬ ‫נישט געענדיגט דעם גאנצן‬ ‫פאר די אידן וועלכע האבן געהאט די זכיה‬ ‫יום טוב‪ .‬אבער ווען‬ ‫צו קענען דעם הייליגן צדיק‪ ,‬זיך מסתופף זיין‬ ‫דער גאנצער יום טוב‬ ‫בצילו הקדוש און מיטהאלטן זיין געוואלדיגע‬ ‫איז שוין פאריבער‪ ,‬איז‬ ‫עבודת הקודש‪ ,‬איז שווער צו באגרייפן אז שוין‬ ‫דא א שלימות וואס איז‬ ‫מער ווי דריי צענדליג יאר האבן מיר נישט די‬ ‫נישט מעגליך געווען צו‬ ‫מעגליכקייט צו קוקן אויף יענעם הייליגן צורה‪,‬‬ ‫האבן ביז יעצט‪ ,‬נעמליך‬ ‫צו זען פון דער נאנט די אומבאגרייפליכע‬ ‫מען האט שוין אלעס‬ ‫עבודת השם און מסירות נפש‪ ,‬צו הערן זיינע‬ ‫ביי זיך; און ווי‬ ‫הייליגע ווערטער און צו באקומען ברכות מפה‬ ‫דער רבי האט‬ ‫קדשו‪.‬‬ ‫*‬ ‫טיש‪ ,‬ווען דער רבי האט דערציילט פון די‬ ‫אבער אין דער זעלבער צייט‬ ‫צדיקים הקודמים‪ ,‬דערמאנט זייער הייליגע‬ ‫איז וואונדערליך צו זען ווי עס ווערט‬ ‫דער הייליגער תלמוד תורה ריבניץ‬ ‫עבודה און מעורר געווען דעם עולם צו גיין אין‬ ‫באשיינפערליך מקוים דער מאמר חכמינו‬ ‫וועלכע איז נתייסד געווארן אויפ'ן הייליגן מקום‬ ‫זייערע וועגן‪.‬‬ ‫זכרונם לברכה‪" :‬גדולים צדיקים במיתתן יותר‬ ‫וואו דער רבי האט אפגעראכטן זיין הימלישע‬ ‫מבחייהם‪ ".‬מיט יעדן יאר וואס גייט אריבער‪,‬‬ ‫עבודה לעת זקנותו‪ ,‬איז דער פאסיגסטער‬ ‫מיט א באזונדערן דביקות פלעגט דער‬ ‫ווערט אלץ מער נתגלה דעם כח און השפעה‬ ‫זכרון נצחי פאר דעם הייליגן רבי'ן זצוק"ל‪.‬‬ ‫רבי זינגען דעם הייליגן ניגון המקובל אויף‬ ‫פונעם הייליגן צדיק‪ .‬אין אלע מקומות אויף‬ ‫דער רבי האט בחיים חיותו זיך אוועקגעגעבן‬ ‫די רירנדע ווערטער וואס מען זאגט אין די‬ ‫דער וועלט‪ ,‬ביי אידן פון אלע שיכטן און‬ ‫פאר כלל ישראל און גע'פועל'ט ישועות בקרב‬ ‫סליחות‪" :‬הזכירו לפניו‪ ,‬השמיעו לפניו‪ ,‬תורה‬ ‫קרייזן‪ ,‬גייט זיין הייליג נאמען פאראויס‪ ,‬ושמעו‬ ‫ישראל‪ ,‬אבער ער זעלבסט האט נישט זוכה‬ ‫ומעשים טובים של שוכני עפר‪ ".‬דער ניגון‪,‬‬ ‫הטוב הולך בכל המדינות‪.‬‬ ‫געווען צו קיין קינדער ל"ע‪.‬‬ ‫געזונגען מיטן רבי'נס הייליגן ברען און געגועים‪,‬‬ ‫פלעגט דורכנעמען די הערצער פון אלע‬ ‫אפילו אידן וועלכע האבן אים קיינמאל‬ ‫גדולים צדיקים במיתתן; טויזענטער זענען‬ ‫נישט געזען בחיים חיותו‪ ,‬אפילו פון קרייזן‬ ‫אנוועזנדע און ארויפברענגען א מורא'דיגע‬ ‫זיך משתטח אויפ'ן ציון הקדוש פונעם הייליגן‬ ‫וועלכע דער נאמען פונעם צדיק איז בכלל‬ ‫התעוררות‪.‬‬ ‫ריבניצער זי"ע צו אויסבעטן פאר זיך געזונט‪,‬‬ ‫נישט געווען מפורסם‪ ,‬אפילו פון עקן וועלט‬ ‫פרנסה און נחת‪ ,‬ישועות ברוחניות ובגשמיות‪,‬‬ ‫מיט זיינע ליכטיגע און אפענע אויגן פלעגט‬ ‫וואו דער נאמען "ריבניץ" איז קיינמאל נישט‬ ‫אבער דער הייליגער צדיק זעלבסט האט‬ ‫דער רבי אמאל אויסרופן אינמיטן טיש‪" :‬דער‬ ‫אנגעקומען‪ ,‬קומט מען צו פארן צום רבי'נס‬ ‫זיך זיינע אייגענע קינדערלעך‪ ,‬און ער קוקט‬ ‫רבי איז דא!" אויך ווען ער האט געבענטשט‬ ‫ציון און מען שפירט א דביקות אין זיין הייליגן‬ ‫ארויס אז זיין מוסד זאל בליען און שטייגן און‬ ‫על הכוס נאך דער סעודת הילולא‪ ,‬פלעגט‬ ‫דרך פון אמונה פשוטה‪ ,‬מסירות נפש און‬ ‫ארויסגעבן פירות נאים ומתוקים‪.‬‬ ‫ער צומאל אנהייבן מיט די ווערטער‪" :‬ברשות‬ ‫התקשרות צום בורא כל עולמים‪.‬‬ ‫מורה מורינו הרב"‪ .‬ער האט באשיינפערליך‬ ‫וועגן דעם זעט מען א ספעציעלע‬ ‫דאס איז געווען דער יסוד פון זיין גאנצן‬ ‫געזען זיין הייליגן רבי'ן און געבעטן פון אים‬ ‫ווארימקייט ביים ציבור צו מחזק זיין דעם‬ ‫לעבן‪ :‬צו ווייזן פאר יעדן איד אז עס איז דא א‬ ‫רשות צו בענטשן‪.‬‬ ‫מוסד וואס איז אויפגעשטעלט געווארן לשמו‬ ‫באשעפער און מנהיג אויף דער וועלט; אז קיין‬ ‫ולזכרו‪ ,‬און אידן זעען טאקע געוואלדיגע‬ ‫*‬ ‫זאך פאסירט נישט פון זיך אליין; און אז א איד‬ ‫ישועות ביים זיך אונטערנעמען צו שטיצן דעם‬ ‫קען זיך שטענדיג פארלאזן אויפ'ן רבונו של‬ ‫מקום תורה‪ ,‬וואס האט שוין ארויסגעגעבן און‬ ‫פון דעם רוישיגן טומל וואס טוט זיך אפ‬ ‫עולם‪ ,‬מתפלל זיין צו אים און זיך דערנענטערן‬ ‫גיט ארויס יערליך תלמידים גדולים בתורה‬ ‫אין דעם יומא דהילולא פונעם רבי'ן זי"ע הערט‬ ‫צו אים‪ .‬מיט דעם כח האמונה האט דער‬ ‫וטהרה‪ ,‬בחסידות ובמעשים טובים‪ ,‬מיט‬ ‫זיך יעדע יאר דאס התעוררות'דיגער געזאנג‬ ‫הייליגער ריבניצער צדיק זי"ע מחזק געווען‬ ‫אמונת בה' ובמשה עבדו אויפ'ן וועג וואס דער‬ ‫"הזכירו לפניו‪ ,‬השמיעו לפניו‪ ,‬תורה ומעשים‬ ‫צעבראכענע הערצער‪ ,‬אויפגעראכטן נשמות‬ ‫רבי האט עוסק געווען כל ימיו‪.‬‬ ‫טובים של שוכני עפר" אויף א העכערע‬ ‫און מקרב געווען לבן של ישראל לאביהם‬ ‫אקטאווע און מיט א גרעסערע התרגשות‪.‬‬ ‫אין דעם קונטרס וועלן מיר ברענגען‬ ‫שבשמים‪.‬‬ ‫פאר די ליינער וואונדערליכע מעשיות און‬ ‫דער טאג כ"ד תשרי‪ ,‬אסרו חג סוכות‪ ,‬איז‬ ‫*‬ ‫אינטערעסאנטע פאסירונגען ארום דעם‬ ‫פארוואנדלט געווארן אין א טאג פון תפילה‪,‬‬ ‫הייליגן רבי'ן; מופתים און ישועות וואס ער‬ ‫אמונה און ישועה‪ .‬פון פרי פארטאגס ביז שפעט‬ ‫ביים הייליגן רבי'ן זכותו יגן עלינו זענען‬ ‫האט גע'פועל'ט; זכרונות פון די אידן וועלכע‬ ‫אין דער נאכט שטראמען טויזנטער אידן צום‬ ‫די ימי הילולא פון זיינע הייליגע רבי'ס און‬ ‫האבן געהאט די זכיה זיך מסתופף צו זיין בצילו‬ ‫בית החיים אין מאנסי‪ ,‬וואו עס איז שם חלקת‬ ‫אבותיו הקדושים למעלה בקודש געווען גאר‬ ‫הקדוש; און די געוואלדיגע פעולות וואס‬ ‫מחוקק ספון‪ .‬דארט זענען זיי מתפלל צום רבונו‬ ‫דערהויבענע און הייליגע טעג‪ .‬דער רבי האט‬ ‫ער האט אויפגעטון פאר אידישקייט אין די‬ ‫של עולם בזכות דעם הייליגן צדיק‪ ,‬לייגן אראפ‬ ‫אין די טעג מעלה געווען זכרונם הטהור‪ ,‬און‬ ‫פארשידענע לענדער וואו ער האט געוואוינט‬ ‫זייערע קוויטלעך און גיסן אויס דאס הארץ‪.‬‬ ‫זיך געפירט אנצוצינדן א גרויסע צאל לעכט‬ ‫און געדינט דעם אויבערשטן‪.‬‬ ‫לעילוי נשמותיהם הטהורות‪.‬‬ ‫און ווירקליך‪ ,‬איבער די יארן זענען‬ ‫זאל דער אויבערשטער העלפן אז זיין‬ ‫פארציילט געווארן אומצאליגע מעשיות פון‬ ‫ביי די יארצייטן פון זיינע עלטערן‪ ,‬פון זיין‬ ‫זכות זאל העלפן אז מיר אלע זאלן געהאלפן‬ ‫ישועות‪ ,‬רפואות און חסדים וואס אידן האבן‬ ‫גרויסן רבי'ן הרה"ק משטעפינעשט זצוק"ל‪,‬‬ ‫ווערן בכל מילי דמיטב אין זכות פון דעם‬ ‫זוכה געווען צו זען נאכ'ן מתפלל זיין ביים ציון‬ ‫און פון די גרויסע צדיקים לבית רוזין זכר‬ ‫גרויסן צדיק‪ ,‬און ער וועט זיכער זיין א מליץ‬ ‫הקדוש‪ .‬דעריבער ווערט דער שטראם פון‬ ‫צדיקים לברכה‪ ,‬פלעגט דער רבי זיך אנטון‬ ‫יושר פאר די וועלכע שטיצן זיין צוועק‪ ,‬צו‬ ‫אידן פון יאר צו יאר גרעסער‪ ,‬און דער קשר‬ ‫דעם קאלפיק און פירן דעם שולחן הטהור‬ ‫מחזק זיין דעם מוסד הנקרא על שמו‪ ,‬להוושע‬ ‫צווישן כלל ישראל און דעם הייליגן צדיק‬ ‫אינאיינעם מיט די מקורבים און באי ביתו‪ .‬א‬ ‫בדבר ישועה ורחמים אמן נצח סלה ועד‪.‬‬ ‫ווערט אלץ טיפער און שטארקער‪.‬‬ ‫געוואלדיגע התעוררות פלעגט הערשן ביים‬ ‫פאר סיי וועלכע הערות אדער זיך צו פארבינדן מיט די מערכת רופט אריין ‪845.426.2056 #607‬‬ ‫יום הקדוש‬ ‫ביים רבי׳ן‬ ‫פון א קינד׳ס בליק‬ ‫זכרונות פון הרה"ח רבי בנימין ארי' סג"ל גליק שליט"א איבער דער הייליגער עבודה פונ'ם‬ ‫ריבניצער רבי'ן זי"ע ערב יום הקדוש תשל"ה‪ ,‬און א ברכה וואס איז מקוים געווארן יארן שפעטער‬ ‫‪ | 4‬גליון חפץ בחיי״ם | ריבניץ תשפ״ז‬ ‫מקוה‪ ,‬כדי מיר זאלן זען דעם רבי'נס עבודת‬ ‫האט במאור פניו ווארעם אנגעוואונטשן פאר‬ ‫אין דעם קומענדיגן ארטיקל וועט אונז‬ ‫הקודש‪ .‬דער רבי האט זיך אויסגעטון בזריזות‬ ‫יעדן באזונדער א גמר חתימה טובה‪.‬‬ ‫הרה"ח רבי בנימין ארי' סג"ל גליק שליט"א‬ ‫נפלאה און איז אריין אין בור הטבילה מיט‬ ‫פון מאנסי אריינטראגן בצל הקודש אין די‬ ‫דער ווייסער יארמולקע אויפ'ן קאפ און די‬ ‫עס איז נישט מעגליך צו באשרייבן די‬ ‫הייליגסטע מאמענטן פון יאר‪ ,‬יום הכיפורים‪.‬‬ ‫ברילן אין דער האנט‪ .‬ער האט זיך גע'טובל'ט‬ ‫ליכטיגע‪ ,‬הייליגע און פלאמעדיגע צורה‪.‬‬ ‫צענדליגער מאל‪ ,‬טייל פון די טבילות בפישוט‬ ‫פון איין זייט האט דער רבי געווארפן אן‬ ‫ר' בנימין ארי' איז א א פלומעניק פון רבי'ן‪,‬‬ ‫ידים ורגלים ממש‪ .‬צווישן די טבילות האט ער‬ ‫ערנסטקייט וואס האט אפילו אין קליינע‬ ‫ער האט זוכה געווען זיך מסתופף צו זיין בצלו‬ ‫געזאגט סקילה‪ ,‬שריפה‪ ,‬הרג און חנק‪ ,‬דערנאך‬ ‫קינדער אריינגעברענגט דעם רוח הזמן‪ .‬פון‬ ‫הק' און אויך צו משמש צו זיין דעם רבי'ן‪.‬‬ ‫די כ"ב אותיות און נאך פסוקים‪.‬‬ ‫דער צווייטער זייט האבן זיינע הארציגע און‬ ‫ליבליכע אויגן ארויסגעשיינט א חן דקדושה‬ ‫רבי בנימין ארי' איז דער זון פון הרה"ג רבי‬ ‫נאכדעם האט ער עטליכע מאל‬ ‫און א פאטערליכע ליבשאפט צו יעדן איד‪,‬‬ ‫אברהם צבי הלוי גליק ז"ל‪ ,‬וועלכער איז געווען‬ ‫גע'טובל'ט די ברילן וואס ער האט געניצט צום‬ ‫כקטן כגדול‪ .‬א שטארקע אהבה און יראה‬ ‫א שוואגער מיט'ן רבי'ן זצוק"ל‪ ,‬און געדינט‬ ‫דאווענען‪ ,‬און באזונדער דאס ווייסע קאפל‪.‬‬ ‫האט מיר ארומגענומען‪ ,‬אזוי ווייט ווי א קינד'ס‬ ‫אלס משב"ק‪ ,‬יד ימינו ונאמן ביתו דורכאויס‬ ‫מיט דער זעלבער זריזות נפלאה האט ער‬ ‫השגה האט געקענט דערגרייכן‪.‬‬ ‫די לעצטע פופצן יאר עלי אדמות‪ ,‬פון שנת‬ ‫זיך צוריק אנגעטון‪ .‬עס איז כדאי אנצומערקן‬ ‫תשמ"א ביז צום יום ההסתלקות בשנת תשנ"ו‪.‬‬ ‫אז דער רבי האט זיך נישט אפגעווישט די מי‬ ‫רבי אברהם הערש צוזאמען מיט זיין זון רבי‬ ‫מלקות ערב‬ ‫המקוה‪ ,‬וואס זענען מי הדעת‪ .‬כידוע איז דא‬ ‫בנימין ארי' שליט"א האבן זוכה געווען מסדר‬ ‫אן ענין נישט אפצואווישן די הייליגע מקוה‬ ‫צו זיין דעם מקום מנוחת גופו הטהור‪ ,‬וואו דער‬ ‫וואסער‪.‬‬ ‫יום הקדוש‬ ‫ארון הקודש איז געקומען למנוחת עולמים‪.‬‬ ‫עס איז שוין דאן געווען דער זמן‪ .‬נאכ'ן‬ ‫דער רבי האט געדאוונט מנחה אינ'ם‬ ‫דאס ערשטע‬ ‫וואשן די הענט עטליכע מאל האט דער רבי‬ ‫קליינעם בית המדרש'ל‪ .‬נאכדעם האט ער‬ ‫איבערגעגעבן די ברילן‪ ,‬דעם סידור עמדין און‬ ‫זיך תיכף אראפגעלייגט אויף דער ערד און‬ ‫דעם זעקל וועש פאר מיין יונגערן ברודער ר'‬ ‫ישעי' מאיר נ"י‪ ,‬ער זאל זיי טראגן לביתו נאוה‬ ‫איבערגעגעבן א לעדערנעם פאסיק פאר'ן‬ ‫גבאי'ן ר' איציק וואלף הערמאן ז"ל‪ ,‬ער זאל‬ ‫באגעגעניש‬ ‫קודש‪.‬‬ ‫אים געבן מלקות‪.‬‬ ‫דאס ערשטע מאל וואס איך האב זוכה‬ ‫געווען צו זען דעם רבי'נס הייליגע צורה איז‬ ‫פארשטייט זיך אז דער גבאי האט אים‬ ‫געווען ערב יום הקדוש תשל"ה‪ .‬מיין טאטע‬ ‫א הארציגע‬ ‫בלויז לייכט געשלאגן‪ ,‬אבער דער רבי האט‬ ‫אים געוויזן מיט דער האנט אז ער זאל שמייסן‬ ‫ז"ל פלעגט געווענליך פארן קיין וויליאמסבורג‬ ‫אויסגעוויינטע‬ ‫צום סאטמארער רבי'ן‪ ,‬דער דברי יואל זי"ע‪,‬‬ ‫מיט מער כח‪ .‬ביי יעדן שמיץ האט דער רבי‬ ‫און מיטנעמען די קינדער‪ .‬יענעם יאר איז‬ ‫תפילה‬ ‫מיט הארציגע בכיות געזאגט איין ווארט פון‬ ‫והוא רחום יכפר עון‪ .‬נאכדעם האט דער רבי‬ ‫אויסגעקומען אז מיר זענען פארבליבן אין‬ ‫בארא פארק אויף יום הקדוש און געדאוונט‬ ‫אנקומענדיג אהיים האט דער רבי‬ ‫געגעבן גאר מילדע מלקות פאר עטליכע‬ ‫אין ריבניץ‪ .‬יענער יום כיפור וועט קיינמאל‬ ‫געגריסט די רביצין ע"ה א גוט יום טוב‪ ,‬מיט‬ ‫אידן‪ ,‬זאגנדיג אז זיי האבן דאך נישט אזויפיל‬ ‫נישט ארויסגיין פון מיין זכרון‪ .‬איך בין טאקע‬ ‫א שמייכל און א גוט געמיט‪ .‬ער איז אריין אין‬ ‫געזינדיגט‪.‬‬ ‫נאך געווען א קליין קינד‪ ,‬אבער די זכרונות‬ ‫שלאף צימער אויף א מינוט‪ ,‬און תיכף דערנאך‬ ‫זענען איינגעקריצט געווארן אין מיין יונגן מוח‪.‬‬ ‫דערנאך האט דער רבי אנגעגרייט‬ ‫אריין אין בית המדרש אנהייבן די עבודת‬ ‫די שעווה ליכט און זיי אנגעצינדן מיט א‬ ‫ערב יום הקדוש‪ ,‬נאך דער סעודה‬ ‫הקודש פון ערב יום הקדוש לפנות ערב‪.‬‬ ‫פלאמעדיגע צורה און גרויס דביקות‪ .‬גלייך‬ ‫המפסקת‪ ,‬זענען מיר אנגעקומען צום רבי'נס‬ ‫תפילת זכה‪ ,‬וידוי‪ ,‬כל נדרי און מעריב‬ ‫דערויף איז ער אין איילעניש געלאפן צו דער‬ ‫דירה אויף דער פופצנטער עוועניו‪ ,‬דארט וואו‬ ‫זענען געדאוונט געווארן מיט הארציגע בכיות‬ ‫שינאווער מקוה מיטנעמענדיג זיינע ברילן‪ ,‬די‬ ‫עס געפינט זיך היינט די באקאנטע קארנ'ס‬ ‫און מיט'ן הערליכן נוסח התפילה‪ .‬נאכ'ן‬ ‫בגדי קודש אויף יום הקדוש און זיין סידור‬ ‫בעקעריי‪ ,‬בבעלותו פון ידידי היקר דער‬ ‫דאווענען האט מען געזאגט די פיר קאפיטלעך‬ ‫עמדין‪.‬‬ ‫גרויסער בעל צדקה וחסד הרה"ח רבי משה‬ ‫די טבילות אין‬ ‫תהלים‪ .‬די עבודה האט געדויערט עטליכע‬ ‫לייב שטערן שליט"א ושותפיו‪.‬‬ ‫שעה‪ ,‬מיט א געוואלדיגער יגיעה און בכיות‬ ‫נוראות‪ .‬דער רבי האט זיך געפירט לויט'ן מנהג‬ ‫צו דאווענען איינגעבויגן דורכאויס די תפילות‬ ‫מקוה‬ ‫ביים אנקומען האבן מיר גענומען‬ ‫שלום פונ'ם רבי'ן‪ .‬מיין טאטע האט אונז‬ ‫ימים נוראים‪ .‬דאס אליין איז געווען א שווערע‬ ‫מיין טאטע האט אונז מיטגענומען‪,‬‬ ‫פארגעשטעלט און מזכיר געווען יעדנ'ס‬ ‫עבודה‪ ,‬דער רבי האט שטארק געשוויצט‬ ‫אדער בעסער געזאגט‪ ,‬מיטגעלאפן צו דער‬ ‫נאמען מיט דער מאמענ'ס נאמען‪ .‬דער רבי‬ ‫גליון חפץ בחיי״ם | ריבניץ תשפ״ז | ‪5‬‬ ‫עבודת הקודש‪ ,‬איז ער ממש אוועקגעפאלן‬ ‫און דורך דער שמאלער עפענונג פון דער טיר‬ ‫פון דער יגיעה‪ ,‬בפרט אז ביים עמוד האבן‬ ‫אנמאכט‪ ,‬מען האט אים אראפגעזעצט אויף‬ ‫איבערגעמישט דעם בלאט אין איר מחזור‪.‬‬ ‫געברענט פילע שעוה ליכט‪.‬‬ ‫א בענקל און דערנאך ארויסגעפירט אויפ'ן‬ ‫ער האט איר מיטן פינגער געוויזן גענוי די שורה‬ ‫קליינעם דעכל צו שעפן פרישע לופט‪ .‬דער‬ ‫וואס מען זאגט‪.‬‬ ‫די גאלדענע‬ ‫רבי האט אנגעהויבן זינגען אדון עולם מיט‬ ‫ווען מען האט איבערגעהיפט א פיוט‪,‬‬ ‫מידות אינמיטן‬ ‫דער עבודה‬ ‫הארציגע בכיות‪ ,‬און דער גאנצער עולם האט‬ ‫האט דער רבי זיך נאכאמאל אויפגעהויבן און‬ ‫מיטגעזונגען‪.‬‬ ‫מיט דער גרעסטער סבלנות געוויזן גענוי וואו‬ ‫מען גייט ממשיך זיין‪.‬‬ ‫דורכאויס'ן דאווענען איז דער רבי געווען‬ ‫איינגעבויגן כמעט ביז דער ערד‪ .‬איינער וואס‬ ‫דיר וועל איך‬ ‫דאס איז געווען א מחזה נורא‪ .‬דער‬ ‫איז געשטאנען הינטער'ן באלעמער האט‬ ‫בענטשן ביי‬ ‫הייליגער רבי איז געשטאנען און שופך שיח‬ ‫אים כמעט נישט געקענט זען‪ ,‬ווייל דאס בית‬ ‫געווען מיט זיינע הויכע תפילות וואס האבן‬ ‫דיין בר מצוה‬ ‫געשאקלט די וועלט‪ .‬די עבודה האט גענומען‬ ‫לאנגע שעות און געקאסט א געוואלדיגע יגיעה‬ ‫המדרש איז געווען קליין‪ .‬יעדע פאר מינוט‬ ‫האט זיך דער רבי אבער אויפגעהויבן אויף א‬ ‫קורצער וויילע און זיך ווידער אראפגעבויגן‪.‬‬ ‫נאך אדון עולם האט מיין טאטע ז"ל אונז‬ ‫און כוונה‪ .‬דאך האט ער אינמיטן דער גרויסער‬ ‫איך בין געווארן נייגעריג און געגאנגען פארנט‬ ‫אויסגעשטעלט אין א רייע לויט'ן עלטער‪.‬‬ ‫עבודה זיך כסדר אפגעשטעלט צו מכבד זיין‬ ‫פון באלעמער נענטער צום רבי'ן‪ .‬דארט האב‬ ‫דער ערשטער איז געווען אחי הגדול ר' ישראל‬ ‫די רביצין און מיט דער גרעסטער סבלנות‬ ‫איך געזען וואס עס האט זיך אפגעשפילט‪.‬‬ ‫יעקב שליט"א‪ ,‬היינט פון די חשובע תושבים‬ ‫איר געויזן וואו מען האלט‪.‬‬ ‫אין עיר הבירה לאנדאן‪ .‬דער צווייטער בין איך‬ ‫אין א קליין צימערל ממש נעבן דעם‬ ‫דארט האט מען געזען הייליגע‪ ,‬ריינע און‬ ‫געווען‪ ,‬און נאך מיר מיינע אינגערע ברידער ר'‬ ‫רבי'נס עמוד איז געשטאנען די ערשטע רביצין‪,‬‬ ‫גאלדענע מידות‪ ,‬מיט אן אויסטערלישער‬ ‫ישעי' מאיר און ר' שמואל נ"י‪ .‬מיין טאטע האט‬ ‫הרבנית שרה‪ ,‬און געדאווענט אליין‪ .‬יעדעס‬ ‫ריינקייט און ותרנות במסירת נפש‪.‬‬ ‫געבעטן דעם רבי'ן ער זאל אונז בענטשן‪ .‬דער‬ ‫מאל ווען דער רבי האט איבערגעמישט א‬ ‫רבי האט ארויפגעלייגט זיינע הייליגע הענט‬ ‫ווען דער רבי האט געענדיגט זיין‬ ‫בלאט אין זיין מחזור‪ ,‬האט ער זיך אויפגעהויבן‬ ‫‪ | 6‬גליון חפץ בחיי״ם | ריבניץ תשפ״ז‬ ‫ווערט געזען רבי בנימין ארי׳ אלס קינד אין לאס אנדזשעלעס אום פורים תשמ״א ‪ -‬אזוי אויך זיין טאטע ר׳ אברהם הערש ז״ל‬ ‫א שיינע וויילע‪ .‬הגאון הגדול רבי שמעלקא‬ ‫נישט געווען ביי זיין בר מצוה‪ .‬זאת חנוכה‬ ‫אויפן קאפ פון מיין עלטערן ברודער ר' ישראל‬ ‫טויבנפעלד זצוק"ל איז געזעצן אויבנאן‪,‬‬ ‫תשמ"א איז דער רבי געקומען צו אונז אין‬ ‫יעקב‪ ,‬געזאגט יברכך און אים אנגעוואונטשן‬ ‫אינאיינעם מיט נאך עטליכע חשובע רבנים‪.‬‬ ‫שטוב און פארברענגט דארט עטליכע שעה‪,‬‬ ‫ווארעמע ברכות אויף אידיש‪.‬‬ ‫צווישן זיי זענען געווען מיינע זיידעס‪ ,‬הרה"ג רבי‬ ‫כדי פערזענליך אפצוגעבן מזל טוב פאר‬ ‫חנוך שלום סג"ל גליק ז"ל און הרה"ח רבי חיים‬ ‫ווען עס איז געקומען מיין רייע‪ ,‬האט דער‬ ‫מיין ברודער און מיינע עלטערן‪ .‬מיין מאמע‬ ‫סענדר ניימאן ז"ל‪ ,‬דעם רבי'נס שווער‪.‬‬ ‫רבי נישט ארויפגעלייגט די הענט אויף מיין‬ ‫תחי' האט צוגעגרייט א סעודה ווי עס פאסט‬ ‫קאפ‪ .‬ער האט מיר געזאגט‪ :‬דיר וועל איך‬ ‫פאר אזא צדיק וקדוש עליון‪ ,‬און עס איז‬ ‫ווען איך האב געגעבן די האנט אפצונעמען‬ ‫בעזר השם בענטשן ביי דיין בר מצוה‪ ,‬און זיך‬ ‫ברכת מזל טוב‪ ,‬האט מיר דער רבי געזאגט‪:‬‬ ‫פארגעקומען א פרייליכער לחיים‪.‬‬ ‫אוועקגעדרייט‪ .‬אויך מיינע אינגערע ברידער‬ ‫איך בין געקומען דיר ווינטשן מזל טוב און דיר‬ ‫האט ער נישט דעמאלט געבענטשט‪ ,‬ווייל ער‬ ‫בענטשן ביי דער בר מצוה‪ .‬דער רבי האט מיר‬ ‫וועט זיי בענטשן ביי זייער בר מצוה‪.‬‬ ‫דעמאלט געבענטשט בידיו הקדושים‪ ,‬גענוי‬ ‫די ברכה ווערט‬ ‫מקוים‬ ‫ווי ער האט מיר צוגעזאגט אלס קינד ליל יום‬ ‫דער רבי האט נאך דעמאלט נישט‬ ‫הקדוש‪ .‬אויך צו די בר מצוות פון מיינע צוויי‬ ‫געהאט קיין שום משפחה קירבה מיט אונז‪.‬‬ ‫יונגערע ברידער איז דער רבי געקומען דעם‬ ‫ער איז ערשט געווארן אונזער פעטער חודש‬ ‫מיין בר מצוה איז פארגעקומען אין סיון‬ ‫טאג און זיי געבענטשט‪.‬‬ ‫שבט תש"מ‪.‬‬ ‫תשמ"א‪ .‬איך האב זוכה געווען אז דער רבי‬ ‫מדבריו לא ישוב ריקם‪ .‬יעדעס ווארט‬ ‫האט זיך משתתף געווען ביי דער סעודת בר‬ ‫מיין עלטערער ברודער איז בר מצוה‬ ‫פונ'ם צדיק אמת איז מקוים געווארן במלואו‪.‬‬ ‫מצוה און מפאר געווען בראש המסיבה פאר‬ ‫געווארן סיון תש"מ‪ ,‬אבער דער רבי איז‬ ‫גליון חפץ בחיי״ם | ריבניץ תשפ״ז | ‪7‬‬ ‫מלך חפץ בחיי״ם‬ ‫ערב יוה״כ אצל רביה״ק זיעוכי״א‬ ‫תשואת חן להר״ר דוד יהודה גרונער שליט״א ‪ -‬מח״ס לקוראיו באמת על הרה״ק מריבניץ זיעוכי״א‬ ‫והנה בליל "שלש עשרה מדות" נכנס‬ ‫כעבור זמן מה‪ ,‬הופיעו בפתח בית‬ ‫בינונים תלויים ועומדים‬ ‫המקורב אל הקודש פנימה‪ ,‬כשהוא‬ ‫המדרש שני בחורים ששאלו בבהלה האם‬ ‫טוען לפני רבינו‪" :‬הרי היום הוא בודאי‬ ‫כבר התפללו תפילת מנחה‪ ,‬וסיפרו שהם‬ ‫פעם בין כסה לעשור הסתכל רבינו‬ ‫עת רצון לכל הדיעות!"‪ ,‬ענה לו רבינו‪:‬‬ ‫מתענים ועדיין לא הספיקו להתפלל! והי'‬ ‫על המורה שעות שהי' תלוי על הקיר‬ ‫"איר זענט גערעכט!" [‪ -‬הצדק אתך]‪,‬‬ ‫נראה בעליל שמן השמים סיבבו לו לרבינו‬ ‫וראה שפסק מלסובב‪ ,‬התבטא רבינו‬ ‫והתעמק במחשבתו למשך זמן מה‪ ,‬ופנה‬ ‫ד‬ ‫מנין מתענים‪.‬‬ ‫א‬ ‫שבעת כזאת השעה תלויה ועומדת‪.‬‬ ‫אליו ואמר‪" :‬היא כבר נושעה‪ ,‬אבל דע לך‬ ‫שהפקידה וההריון אינם דוקא בזמן אחד"‪,‬‬ ‫ובע"ה כעבור קצת יותר משנה ילדה וולד‬ ‫ו‬ ‫בשע"ט‪.‬‬ ‫וכוין פתיחין לי'‬ ‫יום שלש עשרה מדות‬ ‫א' ממקורבי רבינו נכנס אל הקודש‬ ‫פעם הזכיר לפניו אחד ממקורביו את‬ ‫ביום שלש עשרה מדות רגיל הי' רבינו‬ ‫ביום שלש עשרה מדות לפנות ערב‪,‬‬ ‫בתו שלא נפקדה עדיין‪ ,‬וענה לו רבינו‪:‬‬ ‫להתענות עם מנין כדי שיוכל לקרות‬ ‫ורבינו הי' שרוי בשמחה גדולה וצהלתו‬ ‫"אסאך זענען שוין געהאלפן געווארן ביי‬ ‫ויחל‪.‬ב באחת השנים אירע שכאשר התכונן‬ ‫על פניו‪ ,‬ואמר להמקורב‪" :‬חבל שלא‬ ‫מיר אין דעם ענין‪ ,‬מ'דארף האבן א זכיה‪,‬‬ ‫לתפילת מנחה הבחין שנוכחים רק תשעה‬ ‫היית כאן מלפני כן‪ ,‬כי זה כמו חצי שעה‬ ‫איך ווארט אויף אן עת רצון" [‪ -‬הרבה‬ ‫מתענים‪,‬ג ולא חפץ להתחיל התפילה עד‬ ‫שהי' כאן זוג שלא זכו להפקד בזרע של‬ ‫נפקדו אצלי בענין זה‪ ...‬צריכים לזה זכיה‪...‬‬ ‫שיבוא עשירי המתענה‪ .‬מקורביו ניסו‬ ‫קיימא י"ז שנים מעת חתונתם‪ ,‬והיו אצלי‬ ‫אני מחכה לעת רצון]‪ .‬דבר זה נשנה כמה‬ ‫להניאו מלהמתין בשעה מאוחרת כזו‪ ,‬כי‬ ‫לפני שלשה חדשים והודיעו לי שברצונם‬ ‫פעמים‪ ,‬שכאשר הזכיר את בתו‪ ,‬דחאו‬ ‫בודאי לא ימצא מי שעדיין מתענה‪ ,‬אך‬ ‫ה‬ ‫להתגרש כי הרי רואים שאינם זוכים‬ ‫רבינו שימתין על עת רצון‪.‬‬ ‫רבינו עמד איתן בדעתו‪ ,‬והמתין‪.‬‬ ‫א‪ .‬הר' זאב קויפמאן הי"ו‪.‬‬ ‫ב‪ .‬הר' עמרם אבערלענדער ע"ה‪ ,‬משב"ק‪.‬‬ ‫ג‪ .‬ואין קורין 'ויחל' בשאר תעניות כי אם בעשרה [ורק בהארבעה צומות די בז' מתענים]‪ ,‬וכמבואר בסי' תקס"ו ובמשנ"ב שם‪.‬‬ ‫ד‪ .‬הגה"צ ר' שלום משה אונגאר זצ"ל אבד"ק נייטרא‪ ,‬שהי' נוכח‪ ,‬והוסיף‪ ,‬שרצה להוודע סיבת איחורם בתפילתם‪ ,‬בפרט ביום תענית‪ .‬סיפרו לו הבחורים שהלכו להשתטח בבית החיים‬ ‫שמחוץ לעיר‪ ,‬ובחזרתם נתעכבו בדרך זמן רב‪ ,‬וכראותם שעד שיגיעו העירה כבר יחשיך היום ולא יספיקו להתפלל‪ ,‬עשו את דרכם לבית מדרשו של רבינו‪ ,‬אולי יספיקו להצטרף למנינו‪.‬‬ ‫ה‪ .‬יצויין‪ ,‬שהרבה פעמים כשבאו לפני רבינו לבקש על בנים‪ ,‬היה מודיע בדקדוק רב הזמן והשעה שיוושעו‪ ,‬וכמו כן גילה לפעמים אם יהי' הוולד זכר או נקיבה‪ ,‬ובכל פעם כיוון אל האמת‪.‬‬ ‫פעם כאשר התחנן א' לפניו שיאציל לו את ברכתו שיזכה להיפקד בזש"ק‪ ,‬שאלו רבינו כמה שנים הוא אחר חתונתו‪ ,‬וכשהשיב הלה‪ ,‬שזה כבר ארבע שנים‪ ,‬א"ל רבינו בלשו"ק‪" :‬וואס‬ ‫ווילסטו‪ ,‬ס'איז נאך נישט קיין אכט יאר" [‪ -‬מה הנך רוצה‪ ,‬והרי עדיין לא עברו שמונה שנים]‪ .‬כשעברו עוד שלש שנים מעת ההיא‪ ,‬נכנס הלה עם זוגתו אל רבינו והפצירו בו שיבטיח להם‬ ‫ישועה‪ .‬הרגיעם רבינו שאין להם על מה לדאוג כי קרובה ישועתם לבוא‪ .‬זוגתו הרהיבה עוז לשאול‪ ,‬דהלוא הרבי כבר בירך כמ"פ ולא הועיל‪ .‬השיב לה רבינו‪ ,‬שמעולם לא הבטיח עד הנה‪,‬‬ ‫וכעת הוא מבטיח שיוושעו במהרה‪ .‬ואכן כן היה שבתוך שנה נפקדו בזש"ק‪ .‬מפי בעל העובדא‪.‬‬ ‫ו‪ .‬הר' ישראל מאיר שווארץ ע"ה‪ ,‬בעל האכסניא של רבינו בל‪ .‬א‪.‬‬ ‫ז‪ .‬הר' אברהם מענדלאוויטש הי"ו‪.‬‬ ‫‪ | 8‬גליון חפץ בחיי״ם | ריבניץ תשפ״ז‬ ‫את רצונו שיביאו לו תרנגול שנתגדל‬ ‫עבודת התשליך‪,‬יב ויש שזוכרו בודק‬ ‫להקים דורות ביחד‪ ,‬ואמרתי להם אז "חס‬ ‫יג‬ ‫באופן טבעי בלי שום פעולות צדדיות‬ ‫הציצית‪.‬‬ ‫ושלו' [לא תעשו כן]‪ ,‬ה' יעזור לכם"‪ ,‬וכעת‬ ‫[כלומר‪ ,‬שאין מאכילים אותו כלל‪ ,‬אלא‬ ‫באו לבשרני בשורה טובה שזכו להפקד‬ ‫הוא אוכל מעצמו מכל הבא לידו] לקיים‬ ‫בשע"ט‪ ,‬וחבל שלא היית כאן [כי אז היית‬ ‫כיון שעבר עליו הגל טהור‬ ‫ז‬ ‫בו מנהג כפרות‪ .‬אולם המשמשים לא‬ ‫יכול] לשמוח אתנו יחד"‪.‬‬ ‫הצליחו למצוא תרנגול כזה‪ .‬ביום שלש‬ ‫עשרה מדות הגיע א' מהמקורבים לבית‬ ‫אחר אמירת תשליך אירע פעם‬ ‫רבינו‪ ,‬והודיעו המשב"ק כי בנפשו של‬ ‫שקירב עצמו ממש אל שפת הים ושהה‬ ‫ותשליך במצולות ים‬ ‫רבינו הוא להשיג כפרה כנ"ל‪ .‬רבינו עמד‬ ‫שם זמן ארוך‪ ,‬פתאום בא גל גדול ועבר‬ ‫אז בתפילה‪ ,‬וכאשר סיים הקדיש שאחר‬ ‫על ראשו וכל גופו‪,‬יד פתח ואמר‪" :‬לפני ה'‬ ‫ביום שלש עשרה מדות הי' רבינו נוהג‬ ‫טו‬ ‫חזרת הש"ץ הסתובב והתאונן לפני‬ ‫תטהרו"‪ ,‬ואז הלך לדרכו‪.‬‬ ‫לקיים מנהג 'תשליך'‪.‬ח בדרך כלל הלך‬ ‫המקורב הנ"ל בלחש מתוך עמקי נהמת‬ ‫לנהר גדול או לים‪.‬ט‬ ‫לבו הטהור‪" :‬וואו נעמט מען א כפרה?"‬ ‫אחד מהמקורבים סיפר‪,‬י שפעם הי'‬ ‫[‪ -‬מהיכן לוקחים כפרה?]‪.‬‬ ‫נפש תחת נפש‬ ‫נוכח בעת שעמד רבינו ללכת לתשליך‪,‬‬ ‫בעיר ריבניצא הי' מקיים מנהג‬ ‫והביע רבינו את רצונו ללכת להמקוה‬ ‫כראות המקורב עד היכן הדברים‬ ‫הכפרות בחצירו‪ .‬גם אנשים אחרים נאספו‬ ‫לפני כן‪.‬‬ ‫מגיעים‪ ,‬התאמץ מאוד להשיג תרנגול‬ ‫טז‬ ‫כנ"ל ונסע מחוץ לעיר‪ ,‬למקומות‬ ‫שמה כדי שישחוט את הכפרות עבורם‪.‬‬ ‫עבודתו בעת אמירת התשליך היתה‬ ‫שמגדלים תרנגולים‪ .‬אחר הרבה חיפוש‬ ‫יא‬ ‫להפליא‪ ,‬ולפנינו מה שתיאר א' הנוכחים‬ ‫באחת השנים בריבניצא‪ ,‬בעת שעסק‬ ‫וביקוש עלתה בידו למצוא מקום שגדלים‬ ‫באחת השנים (כששהה רבינו בעיר לאס‪-‬‬ ‫לקיים מנהג הכפרות בחצירו באשמורת‬ ‫בו תרנגולים כאלו‪ ,‬ומתחילה לא הסכימה‬ ‫אנדזשעלעס)‪ :‬בלכתו לתשליך בליווי קהל‬ ‫הבוקר‪ ,‬נשמע פתאום קול רעש מהמוני‬ ‫בעלי' [שהיתה נכריה] למכור לו מן‬ ‫אנשים‪ ,‬ראו עליו שלוהט מאוד ובוער‬ ‫נכרים שובבים שהתקרבו ובאו לקראת‬ ‫התרנגולים‪ ,‬אך אחר הפצרות ודין ודברים‬ ‫בקרבו אש קודש‪ .‬בהגיעו לים התחילו‬ ‫חצירו כשמקלות ואבנים בידם‪ ,‬כי‬ ‫ארוך נעתרה לבקשתו למכור לו תרנגול‬ ‫לצנינים הי' בעיניהם מה שרבינו מקיים‬ ‫להזכיר לפניו איזה חולים‪ ,‬אולם רבינו‬ ‫אחד‪ .‬אולם כאשר בא לקחת בידו איזה‬ ‫מנהג ישראל בחוץ‪ .‬לא הי' אז עם רבינו‬ ‫שם ידיו על אזניו להראות שאין העת‬ ‫תרנגול מהתרנגולים שהסתובבו שם‪ ,‬לא‬ ‫רק יהודי א'‪ ,‬והלה נבהל בראותו את אשר‬ ‫מתאים לכך‪ ,‬והלך נוכח המים והתחיל‬ ‫הצליח בשום אופן לתופסו כי ברח ממנו‪.‬‬ ‫לפניו ואחזו רעד בחששו שעוד מעט ויהיו‬ ‫להשתחוות‪ ,‬וילך הלוך ושוב כשפניו‬ ‫גם כל נסיון מצד הנכרים הנמצאים שם‬ ‫למשיסה‪ .‬אולם ראה זה פלא שבהגיעם‬ ‫בוערות כלפיד אש‪ ,‬ויהי המחזה נורא!‬ ‫לתפוס איזה תרנגול עלתה בשוא‪ .‬כיון‬ ‫סמוך לרבינו נפלה פתאום עליהם אימה‬ ‫ביום המחרת בליל כל נדרי‪ ,‬ג"כ יצאה‬ ‫שכן‪ ,‬התייאש המקורב מלהשיג תרנגול‬ ‫ופחד והתחילו לצעוק ולעשות תנועות‬ ‫הבערת לבו ללהב‪ ,‬אבל לא הי' שום‬ ‫המבוקש‪ ,‬וכבר התכונן ליסע משם‪ .‬אך‬ ‫יז‬ ‫משונות‪ ,‬ונסו משם כל עוד נשמתם בם‪.‬‬ ‫דמיון לעבודתו בתשליך‪ ,‬ורבינו גילה אז‬ ‫פתאום התחיל א' מן התרנגולים לרוץ‬ ‫להנוכחים לאמר‪" :‬כאן אמנם הי' התגלות‪,‬‬ ‫לקראתו‪ ,‬וכשהגיע סמוך לו התיישב על‬ ‫אבל לא כמו בתשליך‪ ,‬כי שם נוכחו כל‬ ‫הקרקע ולא הזיז עצמו‪ ,‬והי' נראה שבא‬ ‫מצאתי כופר‬ ‫הפמליא של מעלה!"‪.‬‬ ‫במיוחד אליו‪ .‬המקורב לקחו ונסע לבית‬ ‫רבינו‪.‬‬ ‫בעשי"ת דשנת תשל"ה הביע רבינו‬ ‫רבינו הי' מנער הטלית קטן בעת‬ ‫ח‪ .‬הר' עמרם אבערלענדער ע"ה‪ ,‬משב"ק‪.‬‬ ‫ט‪ .‬אגב יצויין‪ ,‬דכאשר הלך הרה"ק רמ"ש מבאיאן זי"ע לתשליך‪ ,‬שאל אם יש דגים בהמים‪ ,‬וכשענו לו הן‪ ,‬נענה ואמר‪" :‬דגים ר"ת י"ג מ'כילין ד'רחמי"‪' .‬מנהגי קודש' (רוזין)‪.‬‬ ‫י‪ .‬הר' אברהם הכהן קאהן ע"ה‪.‬‬ ‫יא‪ .‬ה"ה הרה"ג ר' אהרן קרויס שליט"א‪ ,‬ראש ישיבת שער התלמוד‪.‬‬ ‫יב‪ .‬וכן מובא בליקוטי מהרי"ח בשם סידור ר' שבתי‪ ,‬וכ"כ בסידור של"ה‪.‬‬ ‫יג‪ .‬הר' עמרם אבערלענדער ע"ה‪ ,‬משב"ק‪.‬‬ ‫יד‪ .‬עי' במס' מקואות פ"ה מ"ו ובשו"ע יו"ד סי' ר"א ס"ה (וע"ע ביצה (י"ח‪ ).‬ובשו"ע סי' קצ"ח סמ"ו)‪.‬‬ ‫טו‪ .‬הר' מענדל זיידענפעלד הי"ו‪.‬‬ ‫טז‪ .‬הר' זלמן לייב בערקאוויטש ע"ה‪.‬‬ ‫יז‪ .‬הרב דוד פלאם שליט"א‪ ,‬ששמע מהר' ברוך קופערמאן ע"ה מריבניצא‪ ,‬בעל המעשה‪.‬‬ ‫יח‪ .‬הר' אברהם הכהן קאהן ע"ה‪.‬‬ ‫גליון חפץ בחיי״ם | ריבניץ תשפ״ז | ‪9‬‬ ‫הדרך (בהיותם על הבעלט‪-‬פארקווע"י)‪,‬‬ ‫ובעת שקיבל המלקות כפף א"ע כשידיו‬ ‫באשמורת הבוקר דערב יום הקדוש‪,‬‬ ‫כב‬ ‫ציווה פתאום להמנהיג לפנות לצד הדרך‬ ‫על ברכיו‪ ,‬ובכה מאוד כתינוק‪.‬‬ ‫הכניס רבינו את התרנגול לחדרו והחזיקו‬ ‫ולעצור האוט"א‪ ,‬ויעש כן‪ .‬רבינו פתח‬ ‫תחת שלחנו‪ ,‬והתרנגול ישב שם בדממה‬ ‫פעם ביום הקדוש הלך רבינו יחף בלי‬ ‫יח‬ ‫עד הזמן ששחטו‪.‬‬ ‫הדלת‪ ,‬ולפליאת הנוכחים הי' מונח שם‬ ‫פזמקאות‪,‬כג ונימוקו עמו‬ ‫כלי קיבול של מתכות (הנקרא בלע"ז‬ ‫האפ‪-‬קע"פ) מלא מים‪ .‬רבינו הגביהו ורחץ‬ ‫והוסיף הרב אהרן הנ"ל‪ ,‬שהבחין‬ ‫את ידיו ממנו‪ ,‬והמשיכו בדרכם‪ ,‬כאשר‬ ‫שבעת שאמר רבינו הפיוט שאומרים‬ ‫לפני ה' תטהרו‬ ‫כח‬ ‫רבינו מקיים מצות האכילה בהמרק‪.‬‬ ‫בקדושת כתר בנעימות ומתינות‪ ,‬והגיע‬ ‫להתיבות 'גשים יחפים' חזר על התיבות‬ ‫בערב יום הקדוש הי' רבינו הולך כמה‬ ‫והדגישן כאשר הוא נותן מבטו על רגליו‪.‬‬ ‫פעמים לבית הטבילה לטבול א"ע‪ ,‬ובאחת‬ ‫הפעמים רחץ א"ע היטב וקצץ צפרניו‬ ‫מטהר בנקיות‬ ‫ויש לציין דלשי' הב"ח (סי' תרי"ד)‬ ‫והסיר ממנו כל חציצה‪ ,‬וסרק היטב‬ ‫ראוי להחמיר לילך יחף‪.‬‬ ‫פאותיו ושערות זקנו‪ ,‬ומגודל זהירותו‬ ‫במשך כל השנה הי' רבינו נוהג עפ"י‬ ‫הוסיף לבקש מהמשב"ק שיבדוק גופו‬ ‫רוב כמו שעשו במקדש (כדאי' ביומא‬ ‫דהיות ששכח בשנה ההיא לקיים‬ ‫האם אכן אין עליו שום חציצה‪ ,‬ולפני‬ ‫כ"ח) שבכל פעם שהי' מיסך רגליוכט טבל‬ ‫המנהג של מלקות בערב יו"כ‪ ,‬לכן סיגף‬ ‫שירד וטבל ביקש ממנו להביט האם כל‬ ‫כד‬ ‫א"ע [וכמו כן כאשר הטיל מים הי' מקדש‬ ‫עצמו על זה בהליכתו יחף‪.‬‬ ‫גופו במים‪ ,‬וגם בתוך הטבילות העלה‬ ‫ידיו ורגליו]‪.‬ל היות שביום הקדוש נאסרה‬ ‫ראשו ושאלו האם הי' כולו מכוסה במים‪,‬‬ ‫הטבילה‪ ,‬הי' מכין א"ע איזה ימים לפני‬ ‫ברצותו להיות בטוח שעלתה לו טבילה‬ ‫כן שלא יצטרך להיות מסיך רגליו ביום‬ ‫ועניתם את נפשותיכם‬ ‫יט‬ ‫כדת וכדין‪.‬‬ ‫לא‬ ‫הקדוש‪.‬‬ ‫בתשעה‬ ‫פעם בערב יום הקדוש (בעיר‬ ‫רבינו הי' מחלק האניג‪-‬לעקי"ך אחר‬ ‫ריבניצא)‪ ,‬לפני כל נדרי‪ ,‬הלך רבינו עם‬ ‫תפילת שחרית להנוכחים [והוא עצמו לא‬ ‫איזה יהודים מהרי הקארפאט"ן שבאו‬ ‫גדור פרצת צאנך‬ ‫ה‬ ‫טעם מהם]‪.‬כ‬ ‫להסתופף בצלו לטבול א"ע בהנהר‬ ‫דינעסטע"ר‪ ,‬וכאשר הבחין שהשעה‬ ‫כששהה רבינו בעיר לאס‪-‬‬ ‫לא הי' אוכל שתי סעודות‪ ,‬רק סעודת‬ ‫מאוחרת [ועוד מעט תשקע החמה]‬ ‫אנדזשעלעס‪ ,‬נסע אליו הרה"ח ר' יעקב‬ ‫המפסקת בלבד‪ ,‬ובתוך הסעודה אכל‬ ‫פקד עליהם רבינו לשוב לביתו (שהי'‬ ‫חיים רוטנער ז"ל‪ ,‬ונתבקש ע"י משפחה‬ ‫מבשר התרנגול שקיים בו מנהג כפרות‪.‬‬ ‫רחוק מהנהר כג' קילאמעטע"ר ‪ -‬מהלך‬ ‫אחת שהכיר למסור פתקא דרחמי על‬ ‫כו בעת האכילה נפלט מפיו‪" :‬ועניתם את‬ ‫של קרוב לחצי שעה בהילוך רגיל) ע"י‬ ‫כז‬ ‫הצרה האיומה שמצאתם‪ ,‬כי בתם הלכה‬ ‫נפשותיכם‪ ,‬אצלינו האכילה היא עינוי"‪.‬‬ ‫האוטאבא"ס שעמד אז לנסוע בדרך‬ ‫לגור עם ערל רח"ל‪ .‬בערב יום הקדוש‬ ‫ההיא‪ ,‬אבל הוא בעצמו מגודל קדושתו‬ ‫כאשר התאכסן בשכונת סי‪-‬געיט‪,‬‬ ‫כ‬ ‫אחר הצהריים נכנס הרה"ח הנ"ל אל‬ ‫סירב ליסע בהאוטאבא"ס אחר הטבילה‪,‬‬ ‫נסע בערב יו"כ לעיר וויליאמסבורג לטבול‬ ‫הקודש והגיש פתקא עבור משפחה הנ"ל‬ ‫והתחיל לרוץ לביתו במהירות כזו‪,‬‬ ‫במעיין (השייך לק"ק פאפא)‪ .‬בהיותו‬ ‫והזכיר צרת הבת‪ .‬נענה רבינו בתקיפות‪:‬‬ ‫שכשהגיעו עם האוטאבא"ס ראו לגודל‬ ‫בדרך‪ ,‬הציעו הגבאים לפניו שיטעום מן‬ ‫כא‬ ‫"הבת תמאס בהערל"‪ .‬ואכן כעבור זמן‬ ‫תמהונם והתפעלותם שכבר הקדימם!‬ ‫המרק שהביאו עמהם [שהכינה בעלת‬ ‫קיבל מכתב מהמשפחה‪ ,‬בו בישרוהו כי‬ ‫האכסניא]‪ ,‬וטענתם בפיהם‪ ,‬שהלא מצוה‬ ‫זכור למוכים‬ ‫בתם נפרדה מהערל‪ ,‬וראה זה פלא שהיום‬ ‫לאכול היום‪ .‬רבינו הסכים להם‪ ,‬אך ביקש‬ ‫לב‬ ‫שנפרדה ממנו הי' בערב יום כיפור!‬ ‫לרחוץ את ידיו ומים לא הי' להם‪ .‬בהמשך‬ ‫רבינו הי' מבקש מהמשב"ק להלקותו‪,‬‬ ‫עיי"ש עוד‪.‬‬ ‫יט‪ .‬הר' יחזקאל הערמאן הי"ו‪.‬‬ ‫כו‪ .‬הר' יחזקאל הערמאן הי"ו‪.‬‬ ‫כ‪ .‬עי' בפרק 'ובראשי חדשיכם'‪.‬‬ ‫כז‪ .‬הרב מאיר ווידער שליט"א מלינז‪.‬‬ ‫כא‪ .‬הר' זלמן לייב בערקאוויטש ע"ה‪ ,‬שהי' נוכח‪.‬‬ ‫כח‪ .‬הר' יעקב קליין הי"ו‪.‬‬ ‫כב‪ .‬הר' יחזקאל הערמאן הי"ו‪.‬‬ ‫כט‪ .‬ר"ל שעשה צרכיו‪.‬‬ ‫כג‪ .‬הרב אהרן טאבאק הי"ו והר' חיים בערל הי"ו‪.‬‬ ‫ל‪ .‬וכן נהגו הבעש"ט הק' והאוה"ח הק' ועוד (עי' בשו"ת שם משמעון סי' כ"ז ובאמרי‬ ‫כד‪ .‬הר' שכנא שיינער הי"ו‪.‬‬ ‫פנחס אות קפ"א)‪.‬‬ ‫כה‪ .‬הרב מאיר ווידער שליט"א מלינז‪ ,‬והר' יחזקאל הערמאן הי"ו‪.‬‬ ‫לא‪ .‬הרב ארי' לייב געלדצעהלער הי"ו‪ ,‬משב"ק‪.‬‬ ‫ועי' בס' בוצינא דנהורא דבעיו"כ שחרית לאחר התפילה הי' מנהגו של הרה"ק הבעל שם‬ ‫לב‪ .‬הרה"ח ר' יעקב חיים רוטנער ז"ל בספרו זכרון חיים‪.‬‬ ‫טוב זי"ע והרה"ק ר' ברוך ממעזיבוז זי"ע לחלק האניג‪-‬לעקיך לכל אחד מהמתפללים‪,‬‬ ‫‪ | 10‬גליון חפץ בחיי״ם | ריבניץ תשפ״ז‬ ‫בעזהשי"ת‬ ‫ם‬ ‫י‬ ‫נ‬‫מ‬ ‫ז‬ ‫הנכם מו‬ ‫!‬ ‫בהתרגשות דקדושה מתכבדים אנו בזה להזמין את פני‬ ‫ילדי רביה״ק‬ ‫מעלת כבוד חסידים ואנשי מעשה שיחיו‬ ‫מתפללים‬ ‫מתכנסים‬ ‫לבוא ולהשתתף אצל‬ ‫ומשתטחים‬ ‫סעודת הילולא‬ ‫מעמד עת רצון תשב״ר‬ ‫משך כל היום‬ ‫אצל ציון המציונת‬ ‫בבית החיים דקהל‬ ‫בשעה ‪12:00‬‬ ‫תורת חיים וויזניץ‬ ‫וסיום הש"ס‬ ‫בהתאספות תלמידי מוסדות ריבניץ‪ ,‬בני רביה”ק‬ ‫זי”ע להתפלל ולפעול רחמים עלינו ועל טפינו‬ ‫‪290 Route 306, Monsey NY‬‬ ‫וזרעינו כבנים המתחטאים לפני אביהם‬ ‫לרגל יודה״ל של רבינו הקדוש‪ ,‬פועל ישועות בקרב הארץ‬ ‫הר‪++‬ה״ק‬ ‫מ‪+‬ריבניץ זיעו‪+‬כי״א‬ ‫שתתקיים בעז”ה ביום‬ ‫יום ב׳ בראשית‪ ,‬אסרו חג‬ ‫יודה״ל כ”ד תשרי הבעל”ט‬ ‫ווילחאוויץ‬ ‫באולם‬ ‫‪230 Maple Ave, Monsey NY‬‬ ‫נט״י‪ 7:00 :‬בערב | ברהמ״ז ‪10:30‬‬ ‫הסעודה נתנדב ע"י ידידינו הרבני החסיד המרומם‬ ‫עובדות וסיפורים‬ ‫שרגא יעקב האפמאן‬ ‫הי"ו‬ ‫הר"ר‬ ‫ע”י הרבנים הגאונים שליט”א‪,‬‬ ‫ממקורבי רביה”ק זי”ע ופטרון בנין מוסדותינו הק׳‬ ‫ונאמני בית רביה”ק זי”ע‬ ‫בברכת פועל'ט אלעס גוטס!‬ ‫אויסצוגן‬ ‫עבודת האכילה | לימוד התורה | עבודת התפילה | מקוה | תיקון חצות | חסד | ברית מילה | ישועות וקוויטלעך | ימים טובים‬ ‫אינטערעסאנטע אויסצוגען בענין קדושת עבודת האכילה‬ ‫איך געדענק אמאל האט מען ארומגערעדט ביי‬ ‫"אהרן‪ ,‬וואס האסטו אריינגעלייגט?" האב איך געזאגט אז כ'האב‬ ‫רבי יודעלע (דזשיקובער) ז"ל פונ'ם ריבניצער‬ ‫אריינגעלייגט אן איי‪ .‬ווי נאר ער האט דאס געהערט האט ער‬ ‫זי''ע‪ ,‬ער האט אים מורא'דיג מפליא געווען‪,‬‬ ‫מיר געזאגט בזה הלשון‪" :‬דו זאלסט דאס מער נישט טון‪ ,‬איך‬ ‫ער האט געזאגט‪ ,‬מען זעט מענטשן נאך יוה"ק‪,‬‬ ‫עס נישט קיין דבר היוצא מן החי דורכאויס די ימות החול"‪.‬‬ ‫דער עולם פאסט איין טאג‪ ,‬און ביי תפילת‬ ‫מעריב טוט זיך אזא כאפעניש‪ ,‬מ'לויפט שוין‬ ‫הרה''ח רבי אהרן קרויס שליט''א פון ירושלים ביי איינער‬ ‫מיט'ן מעריב‪ ,‬מ'קען שוין קוים ווארטן וואס‬ ‫פון די יארצייט סעודות שילדערט‪ :‬כאטש וואס דער רבי‬ ‫פריער צו קענען עסן‪ .‬ער האט געפאסט יעדן‬ ‫האט שוין געהאלטן נאך אזויפיל שעות פון עבודה האט ער‬ ‫טאג‪ ,‬געדאוונט מעריב‪ ,‬ס'איז שוין געווען שפעט‬ ‫געווענליך נישט געגעסן פון די לחיים‪ ,‬ער האט נאך אנגעצויגן‬ ‫ביינאכט‪ ,‬אבער ער האט נאך אויפגענומען‬ ‫פאר עטליכע שעה‪ ,‬אפגערעדט מאנטאג און דאנערשטאג‬ ‫מענטשן‪ ,‬און זיך גארנישט געיאגט צום עסן‪ .‬אז‬ ‫ווען ער פלעגט אפט פאסטן‪.‬‬ ‫דער צדיק איז זוכה צו מעלה זיין דעם חומר‪,‬‬ ‫ס'האט אים נישט געפאדערט‪ ,‬יא עסן און נישט‬ ‫איך האב געדארפט ווארטן ביז עלף‪-‬צוועלף ביינאכט צו‬ ‫עסן איז אלץ געווען ביי אים איין עבודה און‬ ‫קענען פועל'ן אז דער רבי זאל עפעס אריינעמען אין מויל‪.‬‬ ‫קדושה‪.‬‬ ‫אפילו ווען ער פלעגט שוין יא עסן האט ער ממש גארנישט‬ ‫געגעסן‪ ,‬מ'פלעגט אריינברענגען א שטיקל מזונות און אביסל‬ ‫כ''ק אדמו''ר מתולדות אברהם יצחק‬ ‫קאשע‪ ,‬און זעענדיג אז דער רבי עסט ממש גארנישט האב‬ ‫שליט''א ביים גרויסע עצרת השלושים‬ ‫איך איין טאג אריינגעמישט אין זיין טעלער אן איי כדי עס‬ ‫תשנ''ו אין סאטמארער בית המדרש אין‬ ‫זאל אים עטוואס זעטיגן‪.‬‬ ‫ירושלים‬ ‫‪ | 12‬גליון חפץ בחיי״ם | ריבניץ תשפ״ז‬ ‫דער רבי רעדט פון א סעודה‪ .‬פרעג‬ ‫ער פלעגט עסן גאר אסאך שבת קודש‪ ,‬ממש למעלה מכוחות איש‪ ,‬ער פלעגט‬ ‫איך‪" ,‬וואס דארף מען צוגרייטן?"‬ ‫זיך וואשן אויף ריזיגע חלות און אויפעסן א גאנצע גרויסע פיש‬ ‫"וואס הייסט וואס מ'דארף צוגרייטן?‬ ‫אין א שמועס מיט וועד הפועל שילדערט דעם רבי'נס בעל אכסניא אין סיגעיט‬ ‫שווארץ ברויט מיט וואסער‪".‬‬ ‫הרה''ח רבי ישעי׳ שווארץ שליט''א‪:‬‬ ‫הרה''ח רבי בנציון אדלער‬ ‫ווען דער רבי איז אנגעקומען צו מיר אין שטוב איז זיין געזונט צושטאנד געווען‬ ‫פון ירושלים תשפ''ו ביי דער‬ ‫חרוב אינגאנצן‪ ,‬זיין גוף איז געווען רואינירט ביז'ן סוף‪ ,‬און מיין ב"ב האט זיך‬ ‫יארצייט סעודה‪:‬‬ ‫ממש אפגעגעבן מיט אים טאג און נאכט‪ ,‬זי פלעגט מאכן פאר אים ספעציעלע‬ ‫ערב תשעה באב איז געווען‬ ‫דזשוסעס און סיריעלס אים צו דערהאלטן ביים חיות‪ .‬דער רבי פלעגט אבער‬ ‫נארמאל‪ ,‬מ'האט געפאסט אזוי‬ ‫נישט וועלן עסן אלעמאל‪ ,‬און ווען מיין ווייב איז נישט געווען אין שטוב פלעגט‬ ‫ווי יעדן טאג‪ .‬נאכמיטאג קומט‬ ‫ער פיטערן די סיריעלס פאר מיינע קינדער‪....‬‬ ‫דער רבי ארויס און ער זאגט‬ ‫ער פלעגט אסאך טעג פאסטן‪ ,‬און ביינאכט אויספאסטן אויף א גלעזל משקה‬ ‫מיר‪" ,‬האסט צוגעגרייט סעודת‬ ‫מיט אביסל איבערבייס‪ ,‬דעם רבי'נס עבודה איז געווען למעלה מהשגותינו‪.‬‬ ‫המפסקת?" איך בין געווען זיכער‬ ‫אז סעודת המפסקת דארף מען‬ ‫איך דערמאן מיך א מעשה‪ ,‬איין מאל שבת שפעט נאכמיטאג איז דער רבי‬ ‫צוגרייטן עפעס א סעודה‪ ,‬דער‬ ‫געזעצן און געגעסן די סעודה איך האב שוין דעמאלט געהאלטן לאנג נאך דער‬ ‫רבי רעדט פון א סעודה‪ .‬פרעג‬ ‫סעודה; איך האב געהאט א שטוב מיט קליינע קינדער‪ ,‬אבער אז דער רבי האט‬ ‫איך‪" ,‬וואס דארף מען צוגרייטן?"‬ ‫געפירט טיש האב איך מיך צוגעזעצט ביים עק טיש‪ .‬זעץ איך מיך אוועק אבער‬ ‫"וואס הייסט וואס מ'דארף‬ ‫איך זע אז די רבי עסט גארנישט‪ ,‬פלוצלינג קומט די גבאי צו צי מיר און פרעגט‬ ‫צוגרייטן? שווארץ ברויט מיט‬ ‫מיר אויב כהאב מיך שוין געוואשן‪ ,‬האב איך געזאגט‪ ,‬געוואשן? איך האב שוין‬ ‫וואסער‪" ".‬וואס איז מיט אש?"‬ ‫לאנג געבענטשט! זאגט מיר דער גבאי אז דער רבי שפירט זיך שלעכט אז ער‬ ‫פרעג איך‪ ,‬זאגט ער "אש איז דאך‬ ‫עסט און זיין בעל אכסניא עסט נישט מיט‪ ,‬האב איך מיך שנעל איבערגעוואשן‬ ‫דא‪ ".‬מ'פלעגט צאמנעמען פון‬ ‫און אנגעהויבן עסן‪ ,‬און זאפארט האט דער רבי צוריק אנגעהויבן צו עסן‪.‬‬ ‫די בעקערייען עמערס מיט אש‪,‬‬ ‫וואס דער רבי האט געניצט פאר‬ ‫תיקון חצות טעגליך‪ ,‬ער פרעגט‬ ‫לייגן אויפ'ן מקום תפילין א האנט‬ ‫מיט אש‪ .‬איז אש האט נישט‬ ‫געפעלט‪ ,‬מ'האט נאר געדארפט‬ ‫'איך וועל דיר זאגן וויאזוי צו מאכן'‪ ,‬פלייש מיט בוריקעס‪,‬‬ ‫צוגרייטן וואסער מיט שווארץ‪-‬‬ ‫אפגעמאלן‪ ,‬און ער האט איר געזאגט וויאזוי זי זאל עס קאכן‬ ‫ברויט‪.‬‬ ‫און דרייען‪ ,‬ס'זאל זיין רונדיג ווי באלס‪ ,‬דאס איז געווען‬ ‫'קאפטעליס' אויף סעודת בעש"ט‪.‬‬ ‫יענע יאר איז אויסגעפאלן תשעה‬ ‫באב דאנערשטאג‪ ,‬נאך אזא‬ ‫רבי יחזקאל הערמאן שליט''א זון פונ'ם לעגענדארן גבאי‬ ‫סעודת שלמה בשעתו‪ ...‬האט‬ ‫ביים רבי'ן רבי איטשע וואלף ע''ה‪ :‬ס'איז אבער געווען‬ ‫דער רבי געפאסט סיי תשיעי און‬ ‫אסאך זאכן אום פסח וואס ער האט איר יא אנגעזאגט‬ ‫סיי עשירי‪ .‬פרייטאג צונאכטס‬ ‫וויאזוי צו קאכן‪ .‬אזוי אויך פאר דער סעודת בעל שם וואס‬ ‫האט מען געמאכט קידוש האלב‬ ‫מען האט געפראוועט נעילת החג‪ ,‬האט ער געהייסן מאכן‬ ‫איינס‪ ,‬זיך געוואשן‪ ,‬טועם געווען‬ ‫א געוויסער מאכל‪' ,‬קאפטעליס' האט עס געהייסן‪ .‬און מיין‬ ‫אביסל חלה‪ ,‬און אראפגעלייגט‬ ‫מאמע האט געזאגט אז זי ווייסט נישט וואס דאס איז‪.‬‬ ‫די האנט אזוי אויפ'ן קאפ און‬ ‫סתם אזוי אן אינטערעסאנטע זאך‪ ,‬אחרון של פסח איז‬ ‫זיך פאר'דביקות'ט אויף א שעה‬ ‫געווען לכתחילה דריי סעודות‪ ,‬וואס דאס איז דאך די‬ ‫צייט‪ .‬דער טעלער מיט די פיש‬ ‫סעודת בעל שם‪ ,‬אבער ער האט זיך יעדע יו"ט געוואשן צו‬ ‫איז געלעגן פאר די אויגן אזוי‪,‬‬ ‫דריי סעודות‪ .‬ער פלעגט אריינלויפן אין זיין צימער און זיך‬ ‫און דער רבי האט אפילו נישט‬ ‫א וואש געגעבן בין מנחה למעריב‪ ,‬יעדע יום טוב‪.‬‬ ‫געשפירט אז ער דארף עפעס‪.‬‬ ‫גליון חפץ בחיי״ם | ריבניץ תשפ״ז | ‪13‬‬ ‫אויסצוגן‬ ‫עבודת האכילה | לימוד התורה | עבודת התפילה | מקוה | תיקון חצות | חסד | ברית מילה | ישועות וקוויטלעך | ימים טובים‬ ‫אינטערעסאנטע‬ ‫אויסצוגען בענין‬ ‫עבודת התורה‬ ‫ער האט זיך אליין אמאל‬ ‫אויסגעדריקט אויף געוויסע‬ ‫מסכתות 'דאס האט ער‬ ‫געענדיגט הונדערט און צוואנציג‬ ‫און די צוויי האבן זיך ממש צעקריגט! מען האט זיך ארומגעאמפערט‪ .‬דער‬ ‫מאל‪ ,‬דאס הונדערט און זעכציג‬ ‫שווער האט געוואלט גיין ווייטער‪ ,‬און ער האט זיך פאר'עקשנ'ט און געבליבן‬ ‫מאל'‪ .‬און אלעס איז געווען אויפ'ן‬ ‫זיך מעמיק זיין בלי הפסק‪.‬‬ ‫לשון‪,‬‬ ‫ס'קומט צום דאווענען‪ ,‬און די רבי איז נאך געזעצן דארט‪ ,‬און דער שווער‬ ‫רבי יחזקאל הערמאן‬ ‫קומט אריין‪ ,‬האט ער אים געוויזן אז עס שטימט יא הלכה למעשה… עכ"פ‬ ‫שליט''א זון פונ'ם‬ ‫אבער פון דעמאלט איז געווארן נתפרדה החבילה‪ ,‬זיי האבן נישט געוואלט‬ ‫לעגאנדארן גבאי רבי‬ ‫מער לערנען צוזאמען‪ .‬די טאכטער זיינע איז געקומען בעטן‪" ,‬חיים זאנוויל‬ ‫איטשע וואלף ע''ה‪:‬‬ ‫לערן ווייטער מיט מיין טאטן"‪ ,‬אבער והוא באחד‪" ,‬בשום אין אופן"‪.‬‬ ‫ער האט מיר אמאל‬ ‫הרה"ג ר' נפתלי דייטש דערציילט ביי דער יערליכער מסיבה אין קרית‬ ‫געפרעגט בנוגע די‬ ‫יואל‪ :‬רעדנדיג פון דער נושא אמאל‪ ,‬האב איך געהערט פון הרה"ג רבי יחיאל‬ ‫אמעריקאנער ישיבות‬ ‫טויבער ז"ל פון מכון להוראה‪ ,‬אז דער רבי האט אים דערציילט אז ער‬ ‫וויאזוי מען לערנט‪" ,‬מ'קען‬ ‫האט אמאל געלערנט מיט זיין שווער אינדערהיים אין רוסלאנד‪ ,‬זיין שווער‬ ‫מיטן לשון?" דאס הייסט אז‬ ‫איז דאך געווען א רב‪ ,‬און זיי האבן געמאכט א שיעור צוזאמען‪ ,‬זיי זענען‬ ‫מ'האט נישט געקענט מיטן‬ ‫אנגעקומען צו א שווערן ש"ך אין חו"מ‪ ,‬וואס איז געווען שווער צו פארשטיין‬ ‫לשון בעל פה‪ ,‬איז נישט‬ ‫אלס הלכה למעשה‪...‬‬ ‫געווען געלערנט‪ .‬דאס איז‬ ‫געווען זיין נוסח‪.‬‬ ‫‪ | 14‬גליון חפץ בחיי״ם | ריבניץ תשפ״ז‬ ‫די רבי האט געזאגט אמאל‬ ‫דער רבי האט זיך אנגערופן‪" ,‬דער אויבערשטער האט מיר געגעבן א זכיה‬ ‫"דער שטעפינעשטער רבי‬ ‫אז איך פארגעס נישט דאס לערנען‪ ,‬איך האב געלערנט די סימנים צוויי מאל‬ ‫זכרונו לברכה‪ ,‬האט מיט מיר‬ ‫און איך מיין אז איך האב גארנישט פארגעסן‪ ,‬און איך וויל דו זאלסט מיר‬ ‫געלערנט כל התורה כולה‪ ,‬פון‬ ‫פארהערן"‪ ,‬איך האב נישט געוואוסט וואס מ'טוט דא ווייטער‪ ,‬היעלה על‬ ‫אלף בית ביז נאך אותיות דרבי‬ ‫דעת אז איך זאל פארהערן דעם רבי'ן‪ ,‬וואו איז דאס געהערט געווארן? אבער‬ ‫עקיבא‪ ,‬פון די גרויסע אותיות‬ ‫אז דער רבי הייסט איז נישטא קיין צוויי ברירות‪.‬‬ ‫מיט די קליינע אותיות‪".‬‬ ‫כ''ק אדמו''ר מסאסוב שליט''א ביי חנוכת הבית פונ'ם בנין הת''ת‪ :‬איך‬ ‫יו"ר ביי דער יארצייט‬ ‫האב אנגעהויבן פרעגן עטליכע שאלות‪ ,‬אבער דער רבי איז נישט‬ ‫סעודה תש''פ הרה''ח‬ ‫געווען צופרידן‪" .‬דאס הייסט נישט פארהערט" האט ער מיר געזאגט‪,‬‬ ‫רבי ישעי מאיר ניימאן‬ ‫ער האט בעסער געוואלט מ'זאל אים פרעגן פון אויסנווייניג א געוויסן‬ ‫שליט''א‪ :‬און דער רבי‬ ‫ש"ך אדער ט"ז‪ ,‬און ער זאל זיך דארפן דערמאנען וואס דער ש"ך‬ ‫פלעגט דערציילן אז ער‬ ‫רעדט ארום דארט‪.‬‬ ‫האט געהאט א ברודער‬ ‫אין רוסלאנד‪ ,‬זיי זענען‬ ‫בלית ברירה האב איך אנגעהויבן פרעגן דעם רבי'ן איין ש"ך נאכ'ן‬ ‫געווען ביידע גרויסע‬ ‫צווייטן‪ ,‬און דער רבי האט אלעס געדענקט‪ .‬עס ליגט מיר נאך אין‬ ‫בחורים‪ ,‬האבן זיי זיך‬ ‫די ביינער‪ ,‬איך בין ממש ארויס פון די כלים זעענדיג העכערע כוחות‬ ‫פארהערט‪ .‬איינער דעם‬ ‫פארנט פון מיינע אויגן‪ .‬והיה לפלא גדול‪.‬‬ ‫אנדערן צי מ'קען זיך כאפן‬ ‫ביי עפעס א רשי''י אין‬ ‫ש''ס‬ ‫"איידער דער חתונה האט מיין שווער ז"ל נישט געוואלט שטעלן די‬ ‫פיר שטאנגען בעפאר איך האב מיך פארהערט גאנץ איסור והיתר מיט‬ ‫יעדן פרי מגדים און חוות דעת‪ ,‬און איך האב עס געקענט בעסער ווי‬ ‫"וואו איך רעד מיט‬ ‫דו קענסט היינט 'אשרי יושבי'‪ ".‬די רבי קוקט א מינוט "דו ביסט דאך א‬ ‫אים‪ ,‬זאל עס זיין א‬ ‫יונג בחור'ל‪ ,‬דער חיתוך הדיבור איז נאך נישט אזוי געשליפן‪ .‬איך האב‬ ‫תשו' חת"ס‪ ,‬געדענקט‬ ‫געהערט דיין טאטן זאגן אשרי יושבי‪ ,‬ער זאגט שנעל‪ ,‬בעסער ווי ער‬ ‫ער מיט'ן לשון‪".‬‬ ‫זאגט אשרי יושבי…"‬ ‫הרה''ח שמואל‬ ‫הגה״צ רבי אהרן קרויס‪ ,‬אב״ד בית שמואל וומסב״ג ביי איינע פון די‬ ‫יצחק וועבערמאן‬ ‫יארצייט סעודות‪ :‬איך בין געווען א בחור'ל צווישן זיבעצן און אכצן‬ ‫ביי איינע פון די‬ ‫יאר‪ ,‬איך האב געלערנט ביי מיין רבי'ן קאשוי רב זכותו יגן עלינו‪ ,‬דער‬ ‫יארצייט סעודות‪:‬‬ ‫קאשויער רב‪ .‬מיין טאטע זכרונו לברכה האט געוואוינט אין סיגעיט‪,‬‬ ‫רבי שמעלקא‬ ‫האב איך געהאט די זכיה צו אריינגיין צום רבי'ן זי''ע‪ ,‬דער רבי קוקט‬ ‫טויבנפעלד ז"ל‬ ‫מיר אן מיט זיינע הייליגע אויגן‪ ,‬איך דערמאן מיך ווי ער האט געגעבן א‬ ‫פלעגט אסאך מאל‬ ‫מעסט אפ פון קאפ ביז פוס אז ס'האט געווארפן א פחד‪ ,‬און ער פרעגט‪,‬‬ ‫אריינגיין רעדן מיט‬ ‫"וואס לערנסטו?" איך בין שטיל געווען‪ .‬זאגט ער‪" ,‬שעם דיך נישט‪ ,‬זאג‬ ‫אין לערנען‪ ,‬ער‬ ‫וואס דו לערנסט‪ ".‬זאג איך‪" ,‬איך לערן יעצט הלכות מליחה‪" ".‬דו קענסט‬ ‫איז ארויסגעקומען‬ ‫מיר זאגן וויפיל טעמים ס'איז דא פאר הדחת הבשר קודם המליחה?‬ ‫מיט גרויס‬ ‫וואס שטייט אין פרי מגדים?" אזוי פרעגט ער מיר‪.‬‬ ‫התפעלות‪ ,‬רבי‬ ‫שמעלקא אליין‬ ‫איך‪ ,‬א יונג בחור‪ ,‬איך קוק אן‪' ,‬ריבניצער רבי פרעגט מיר פרי מגדים?'‬ ‫איז געווען א גאון‪,‬‬ ‫ס'איז מיר געווען עפעס א חידוש‪ .‬איך האב געוואוסט מ'רעדט פון‬ ‫אבער ער איז‬ ‫מופתים‪ ,‬אזוי ווי מ'דערציילט אלץ מעשיות‪ .‬פרי מגדים? וויפיל טעמים?‬ ‫מורא'דיג נתפעל‬ ‫איך האב אנגעפאנגען אזוי צו קעקעצן‪ ,‬צו זאגן אביסל‪ .‬זאגט ער‪,‬‬ ‫געווארן פון אים‪.‬‬ ‫"געדענקסט די אכט טעמים?" ער זאגט מיר נאך דעם מספר‪ .‬ער זעט‬ ‫ווי "תמיהין ושיילין ליה"‪ ,‬ער זעט ווי איך וואונדער מיך‪ ,‬ווי איך שטיי אזוי‬ ‫פארגאפט‪.‬‬ ‫גליון חפץ בחיי״ם | ריבניץ תשפ״ז | ‪15‬‬ ‫אויסצוגן פונעם דרשה פון הרה''ג‬ ‫רבי אליהו ראזנבלום שליט''א‪,‬‬ ‫נשיא ישיבת שערי יושר‬ ‫ביים הנחת אבן הפנה פארן נייעם בנין פון‬ ‫ת''ת ריבניץ אין מאנסי ל''ג בעומר תשע''ג‬ ‫כ'האב געפרעגט דעם סקולענער רבי‬ ‫(שליט''א) זי''ע "וואס זאל איך זאגן ביי דעם‬ ‫מעמד?" האט ער געזאגט מען זאל זאגן‪:‬‬ ‫די וועלכע געבן געלט‪,‬‬ ‫די וועלכע שטיצן‬ ‫דעם מוסד‪ ,‬וועט דער‬ ‫ריבניצע רבי וויסן‬ ‫דערפון‪ ,‬און ער וועט‬ ‫בעטן פאר זיי ביים כסא‬ ‫הכבוד‪ ,‬און עס וועט זיין‬ ‫גוט פאר זיי און פאר‬ ‫זייערע קינדער‪.‬‬ ‫ִּכי ַא ָּתה ָּת ִאיר ִנֵר"י‬ ‫מיין לעכטעלע זאל בלייבן ברענען!‬ ‫ר‬ ‫זא‬ ‫ר‬ ‫‪ | 16‬גליון חפץ בחיי״ם | ריבניץ תשפ״ז‬ ‫אינפארמאציע‬ ‫בעזהשי"ת‬ ‫יומא דהילולא קדישא של הרה״ק מריבניץ זיעוכי״א‬ ‫אסרו חג סוכות‪ ,‬מאנטאג בראשית תשפ״ז הבעל״ט‬ ‫פארקינג לאטס‬ ‫משעה ‪ 12:30‬מיטאג ביז ‪ 10:00‬ביינאכט‬ ‫מוצאי יו״ט ויום‬ ‫ההילולא עד ‪ 12:30‬מיטאג‬ ‫פארקינג לאט ‪#2‬‬ ‫פארקינג לאט ‪#1‬‬ ‫‪296 RT. 306,‬‬ ‫‪MONSEY, NY 10952‬‬ ‫ביה"ח פארקינג‬ ‫ווילחאוויץ‬ ‫וויאולע פארקינג‬ ‫‪240 BRICK CHURCH RD.‬‬ ‫‪MONSEY, NY 10952‬‬ ‫מאנסי ביה"ח‬ ‫‪230 Maple Ave. Monsey, NY 10952‬‬ ‫‪RAMAPO HIGH SCHOOL‬‬ ‫אפן בלויז ביז ‪ 12:30‬מיטאג‪.‬‬ ‫ביז ‪ 4:00‬נאכמיטאג וועט די אריינגאנג‬ ‫‪400 Viola Rd,‬‬ ‫בלויז זיין פון פיליס טערעס‬ ‫‪Spring Valley, NY 10977‬‬ ‫אלע קארס וועלן דארפן זיין‬ ‫אינדרויסן פונעם פארקינג בשעה ‪1:30‬מיטאג‬ ‫פרויען‬ ‫מענער‬ ‫שאטעלס‬ ‫פון ‪12:30‬מיטאג‬ ‫ביז ‪ 10:30‬ביינאכט‬ ‫פון ‪12:30‬מיטאג‬ ‫ביז ‪ 10:30‬ביינאכט‬ ‫צום ביה"ח‬ ‫יעדע‬ ‫יעדע‬ ‫פון וויאולע און ווילחאוויץ‬ ‫‪10‬מינוט‬ ‫‪ 5‬מינוט‬ ‫פארקינג לאטס‬ ‫פראקטישסטע און גרינגסטע‬ ‫וועג אנצוקומען צום ציון הק׳‬ ‫אריינגענג צום ביה"ח‬ ‫טראנספארטאציע מחוץ ‪+‬לעיר‬ ‫א פלאטע פון איבער פערציג באסעס וועלן בעז"ה שטיין גרייט לרווחת הציבור‬ ‫‪5‬‬ ‫עשלאן עוו‪.‬‬ ‫‪ .3‬מאנסי ביה״ח טיר‬ ‫מענער‬ ‫‪ .1‬הויפט אריינגאנג‬ ‫מענע‪+‬ר באסעס‪:‬‬ ‫ביז ‪12:30‬מיטאג‪:‬‬ ‫רט‪306 .‬‬ ‫בארא פארק‬ ‫וויליאמסבורג‬ ‫‪306‬‬ ‫רט‪.‬‬ ‫‪4‬‬ ‫‪ 306 .4‬אריינגאנג‬ ‫‪1‬‬ ‫ביה״ח‬ ‫‪3‬‬ ‫פון ‪12:30‬מיטאג‪:‬‬ ‫‪ .2‬מאנסי ביה״ח‬ ‫‪1:00‬‬ ‫‪2:30 ⋅ 2:00 ⋅ 1:00‬‬ ‫‪ .5‬דורך די עשלאן עוו‪.‬‬ ‫טרעפ‬ ‫ציון הק׳‬ ‫שאורטקא״ט‬ ‫‪2:30 ⋅ 2:00‬‬ ‫‪4:00 ⋅ 3:30 ⋅ 3:00‬‬ ‫‪3:30 ⋅ 3:00‬‬ ‫מאנסי‬ ‫‪2‬‬ ‫ביה״ח‬ ‫‪5:30 ⋅ 5:00 ⋅ 4:30‬‬ ‫‪$15‬‬ ‫‪4:30 ⋅ 4:00‬‬ ‫פון ויואל משה זאל‬ ‫‪$15‬‬ ‫‪5:30 ⋅ 5:00‬‬ ‫‪2:00 ⋅ 1:00‬‬ ‫‪ 14‬עוו‪ .‬און ‪ 49‬סט‪.‬‬ ‫פון בעדפארד קאר‪ .‬פארק (בנין בראך)‬ ‫די באסעס וועלן‬ ‫צוריק קיין בארא פארק‪:‬‬ ‫צוריק קיין וומסב״ג‪:‬‬ ‫פרויען באסעס‪:‬‬ ‫אנקומען ביז׳ן‬ ‫‪7:00 | 6:30 | 6:00 | 5:00‬‬ ‫‪7:00 | 6:30 | 6:00 | 5:00‬‬ ‫ציון און אזוי אויך‬ ‫‪9:00 | 8:30 | 8:00 | 7:30‬‬ ‫‪9:00 | 8:30 | 8:00 | 7:30‬‬ ‫ארויספארן פונעם‬ ‫ביה״ח‪ ,‬פארמיידנדיג‬ ‫איבעריגע שאטעלס‬ ‫וויליאמסבורג (ויואל משה)‬ ‫פארט ארויס‪ ⋅ 1:00 :‬צוריק‪5:00 :‬‬ ‫לעיקוואד‬ ‫קרית יואל‬ ‫‪STARTING AT LOCUST ST‬‬ ‫‪COR. HANOVER WAY.‬‬ ‫‪5:00 ⋅ 4:00 ⋅ 3:00‬‬ ‫בארא פארק (‪ 14‬עוו‪ .‬און ‪ 49‬סט‪).‬‬ ‫‪RIVER AVE COR. CROSS ST‬‬ ‫‪RIVER AVE COR. OAK ST‬‬ ‫‪2:00‬‬ ‫באס סטאפ אויף גארפיעלד‬ ‫‪KENNEDY COR. SQUANKUM‬‬ ‫דערנאך אויפן ‪ KJ EXPRESS‬רוט‬ ‫פארט ארויס‪ ⋅ 1:00 :‬צוריק‪5:00 :‬‬ ‫‪$35‬‬ ‫צוריק קיין לעיקוואד‪:‬‬ ‫צוריק קיין קרית יואל‪:‬‬ ‫‪$15‬‬ ‫בשעה ‪7:00‬‬ ‫‪8:00 ⋅ 7:00 ⋅ 6:00‬‬ ‫פועל׳ט אויס אלעס גוטס‪:‬‬ ‫וועד הפועל ציון הרה"ק מ'‪+‬ריבניץ זי"ע‬ ‫שע"י ת‪+‬למוד תורה תשב"ר נ‪+‬חלת חיים ‪ -‬ריבניץ‬ ‫מיט‬ ‫ר' חיים‬ ‫זאנוויל‬ ‫אינעם‬ ‫ריבניצער‬ ‫געטא‬ ‫ר' יעקב שילקרויט הי"ו‪,‬‬ ‫‪ 90‬יעריגער איינוואוינער‬ ‫אין פלעטבוש און לעצטער‬ ‫איבערלעבער פון שטאט ריבניץ‪,‬‬ ‫עראינערט זיך איבער דעם "גוטער‬ ‫איד" וואס איז געווארן בארימט‬ ‫און פארהייליגט אין די גאנצע‬ ‫אידישע וועלט‬ ‫דער רבי אלס זיין מסדר‬ ‫קידושין און מוהל ביי זיין זון‬ ‫– טבילות אינעם דניעסטער‬ ‫אינמיטן די מלחמה – א‬ ‫אזי פריעדמאן‬ ‫פארשפעטיגטער באזוך ביים רבי'ן‬ ‫מיין מאמע און מיט איין ברודער‪ ,‬אליעזר‪,‬‬ ‫צו אים אין די דירה‪ ,‬וואו ער וואוינט די‬ ‫א שטיק צייט צוריק האבן מיר זיך‬ ‫וואס ער איז ארויסגעפארן פיר יאר פאר מיר‬ ‫פארגאנגענע ‪ 30‬יאר – זינט ער האט פארלאזט‬ ‫דערוואוסט איבער א איד וואס איז געבוירן‬ ‫און ער האט געוואוינט אין אלאבאמא‪ .‬ער איז‬ ‫רוסלאנד און איז ארויסגעקומען צו די פרייע‬ ‫אין די שטאט "ריבניצא"‪ ,‬איז געווען אין‬ ‫געווען א פרומער איד‪ ,‬און דאס איז אויך צו‬ ‫וועלט‪ .‬דארט האבן מיר אים נאכגעפאלגט‬ ‫דארטיגן געטא און האט שפעטער דארט‬ ‫פארדאנקן פאר ר' חיים זאנוויל‪.‬‬ ‫און זיך אוועקגעזעצט ביים טישל אינעם קיך‪,‬‬ ‫געוואוינט; זייענדיג דער סאמע‪-‬לעצטער פון‬ ‫וואו ער האט אנגעהויבן רעדן‪:‬‬ ‫די וואס האבן מיטגעלעבט יענע יארן צוזאמען‬ ‫דער שמועס האט זיך אויך באצויגען‬ ‫מיט דעם איש פלא וקדוש עליון‪ ,‬הרה"ק רבי‬ ‫צו דאס לעבן אין "מאלדאווא"‪ ,‬דער טייל‬ ‫"איך קען אייך זאגן נאר איין זאך‪ :‬דאס‬ ‫חיים זאנוויל מריבניץ זי"ע – וועמענ'ס ‪'30‬טע‬ ‫פון די אמאליגע רומעניע וואס האט ביי די‬ ‫וואס איך בין א איד ‪ -‬איך בין א כהן‪ ,‬נישט‬ ‫הילולא קדישא געפאלט ביום כ"ד תשרי‪.‬‬ ‫צווייטע וועלט מלחמה געטוישט הענט פון‬ ‫א ּּפראסטער כהן‪ ,‬מיין זיידע'ס טאטע רבי‬ ‫רוסלאנד און דייטשלאנד און צוריק‪ .‬מיר‬ ‫אברהם הערש איז געווען א רבי אין די תק"מ‬ ‫מיר האבן שנעל געמאכט אונזער וועג‬ ‫וועלן צום ערשט פארשטעלן די פאקטן‬ ‫יארן ‪ -‬איז א דאנק מיין רבי‪ ,‬ר' חיים זאנוויל‪,‬‬ ‫קיין פלעטבוש‪ ,‬צו א גרויסן אפארטמענט‬ ‫פונעם דארטיגן לעבן‪ ,‬און דערנאך וועלן מיר‬ ‫וואס כ'בין ביי אים אויפגעוואקסן אין ריבניצא‪.‬‬ ‫בילדינג אויף איסט ‪'18‬טע גאס‪ ,‬וואו מיר‬ ‫ציטירן די זכרונות איבער ריבניצער רבי'ן זי"ע‪,‬‬ ‫האבן אידענטיפיצירט די מזוזה ביים טיר פון‬ ‫וואס מיר וועלן פרובירן נאכצוברענגען אינעם‬ ‫"מיין נאמען איז יעקב יצחק‪ .‬מיין טאטע‬ ‫משפחת שילקרויט‪ .‬מיר האבן אנגעקלאפט‬ ‫אויטענטישן שפראך פון דעם בעל מספר‪.‬‬ ‫איז געווען ר' הערשל שילקרויט‪ ,‬וואס איז‬ ‫אין טיר‪ ,‬נישט וויסענדיג צי דער געזוכטער זקן‬ ‫געווען אן אייניקל פון א גרויסן צדיק‪ .‬מיין‬ ‫איז בכלל אין א מצב פון דערציילן‪ ,‬און צי ער‬ ‫***‬ ‫מאמע זלאטא איז אויך געווען פון א חשוב'ע‬ ‫האט געהאט סיי וועלכן באזונדערן קשר מיט‬ ‫משּפחה; איר טאטע איז געווען א לוי‪ .‬אין‬ ‫ּ‬ ‫דעם צדיק וואס האט אזוי באקאנט געמאכט‬ ‫"ריבניצא" איז א קליינע שטאט וואס‬ ‫די ערשטע יארן האבן מיר געוואוינט אין‬ ‫זיין שטאט‪.‬‬ ‫געפינט זיך ביים מזרח ברעג פונעם דניעסטער‬ ‫א דערפל נעבן ריבניצא‪ ,‬וואס דארט האט‬ ‫טייך‪ ,‬אינעם צפון טייל פון וואס ס'איז געווארן‬ ‫געוואוינט מיין טאטנ'ס זיידע‪ ,‬דער צדיק‪,‬‬ ‫נאך א קורצע וויילע‪ ,‬וואס האט‬ ‫דער רעפובליק פון מאלדאווא; די אמאליגע‬ ‫און דער דארף האט געהייסן נאך אים –‬ ‫אויסגעזען פיל לענגער‪ ,‬עפענט זיך די טיר און‬ ‫בעסעראביע‪ .‬צווישן די צוויי וועלט מלחמות‬ ‫"גערשאנאווקא" (די ערשטע ווערטער זענען‬ ‫דער עלטערער איינוואוינער קומט ארויס‬ ‫איז עס געווען טייל פונעם סאוויעטן‪-‬‬ ‫"הערש"; אויף רוסיש זאגט מען א "ה'" ווי א‬ ‫און האלט אין די האנט עטליכע דאלאר‬ ‫פארבאנד‪.‬‬ ‫"ג'")‪.‬‬ ‫באנקנאטן; מיינענדיג (זעענדיג פונעם טיר‪-‬‬ ‫שפאלט)‪ ,‬אז מיר גייען ארום קלאפן טירן פאר‬ ‫די אידישע היסטאריע פון די היינטיגע‬ ‫"ר' חיים זאנוויל איז געווען מיט אונז‬ ‫צדקה‪ ...‬הפנים‪ ,‬מיר זענען אין א אידישע‪-‬‬ ‫מאלדאווא איז ליידער פול מיט טרויעריגע‬ ‫צוזאמען אין געטא פון תש"א ביז תש"ד‪ .‬מיר‬ ‫באוואוינטע הויז און ביים טיר פון א אידישן‬ ‫געשעענישן און פאגראמען‪ ,‬נאכגעפאלגט‬ ‫זענען דערנאך געווען מיט אים אין די שטאט‬ ‫מענטש וואס איז אויסגעשטעלט צו היימישע‬ ‫מיט די צווייטע וועלט מלחמה‪ ,‬סאוויעטישע‬ ‫ריבניצא‪ .‬ער איז אוועק קיין אמעריקע אין‬ ‫אידן‪.‬‬ ‫אנטיסעמיטיזם א‪.‬א‪.‬וו‪ .‬איבעראל זענען‬ ‫שּפעטער‪,‬‬ ‫תשל"ג‪ ,‬און איך בין געקומען ‪ 20‬יאר ּ‬ ‫פארהאן געדענקמאלן פאר אידישע‬ ‫אין תשנ"ג‪.‬‬ ‫הערענדיג אז מיר זענען גאר געקומען צו‬ ‫אומגעקומענע‪ ,‬צ‪.‬ב‪.‬ש‪ .‬די אומגעקומענע‬ ‫רעדן איבער "ריבניץ" און איבער דעם צדיק‬ ‫אינעם קעשינוב פאגראם פון ‪.'903‬‬ ‫"אין געטא האט מען גע'הרג'עט מיין‬ ‫וואס האט דארט געוואוינט‪ ,‬האט דער איד‬ ‫טאטע‪ ,‬מיין זיידע און באבע‪ ,‬מיין פעטער און‬ ‫אויפגעלאכטן‪ .‬ער האט נישט גערעדט קיין‬ ‫קעשינוב איז געווען די אידישע‬ ‫משּפחה‪ .‬איך בין געבליבן מיט‬ ‫ּ‬ ‫אנדערע בני‬ ‫ווארט‪ ,‬נאר געוויזן אז מיר זאלן אריינקומען‬ ‫מיין מאמע'ס טאטע ר' מרדכי גובערמאן‬ ‫דער דניעסטער טייך ארום די שטאט ריבניצא‬ ‫‪ | 20‬גליון חפץ בחיי״ם | ריבניץ תשפ״ז‬ ‫הויפשטאט פון מאלדאווא‪ .‬ביים ענדע פון די‬ ‫‪ 1800‬יארן זענען די אידן געווען האלב פון די‬ ‫‪ 125,000‬איינוואוינער אין קעשינוב‪ ,‬און איבער‬ ‫‪ 10‬פראצענט פון די גאנצע באפעלקערונג אין‬ ‫מאלדאווא‪.‬‬ ‫ר׳ חיים‬ ‫רוב מאלדאווער אידן האבן געלעבט‬ ‫אין ארימקייט‪ ,‬טוענדיג שווערע ארבעט ווי‬ ‫פעדלער און שטעט‪ ,‬אדער אלס פארמער‬ ‫זָאנוויל‬ ‫ָ‬ ‫אין דערפער‪ .‬ביי די רוסישע רעוואלוציע אין‬ ‫תרע"ז‪ ,‬ווען די סאוויעטן האבן איבערגענומען‬ ‫די טעריטאריע‪ ,‬איז דער מצב פארשארפט‬ ‫געווארן‪ .‬דעמאלט האבן דארט געוואוינט א‬ ‫פערטל מיליאן אידן‪ .‬צווישן די צוויי מלחמות‬ ‫האט רומעניע קאנטראלירט דעם ראיאן‪.‬‬ ‫אין ‪ ,'940‬איז בעסעראביע איבערגענומען‬ ‫אצינד וועלן מיר ציטירן פון דעם שמועס ווי דער בעל מספר דערציילט‬ ‫געווארן דורך די רוסן‪ ,‬וועלכע האבן באלד‬ ‫איבער דעם ריבניצער רבי'ן‪ ,‬וואס כאטש צומאל האט ער דערמאנט דעם‬ ‫אפגעשיקט טויזנטער אידן וואס זענען‬ ‫הייליגן נאמען אן א "ר'"‪ ,‬האבן טרערן זיך באוויזן אין די אויגן ביים רעדן איבער‬ ‫פארדעכטיגט געווארן אין אומגעטריישאפט‬ ‫דעם מלאך אלקים‪:‬‬ ‫צו די גולאגס (טורמע לאגערן)‪.‬‬ ‫פאר די מלחמה האט ר' חיים זאנוויל געוואוינט אין רומעניע‪ .‬ביי די‬ ‫מלחמה האט מען פארטריבן אלע אידן און ער איז אריבער דעם דניעסטער‪,‬‬ ‫איין יאר שפעטער האבן די דייטשן‬ ‫אנקומענדיג קיין ריבניצא‪ .‬כ'מיין אז ער איז געקומען פון בעלץ‪ ,‬א אידישע‬ ‫פארטריבן די רוסן און צוריקגעגעבן דעם‬ ‫שטעטעלע אין רומעניע; ער איז געווען פון יענע געגענט‪.‬‬ ‫ראיאן פאר רומעניע‪.‬‬ ‫אינעם זומער פון תש"א‪ ,‬ווען מען האט געשאפן די געטא אין ריבניצא‪,‬‬ ‫האלב פון די ‪ 320,000‬אידן וואס האבן‬ ‫זענען דארט געווען ‪ 3,000‬אידן‪ ,‬און צווישן זיי איז געווען ר' חיים זאנוויל; ער‬ ‫געוואוינט אין בעסעראביע‪ ,‬בוקאווינע‬ ‫איז געווען א יונגער מענטש‪ ,‬אבער אלע האבן פון אים געוואוסט‪ .‬איין זאך קען‬ ‫און דאראהאי זענען ערמארדעט געווארן‬ ‫איך אייך זאגן‪ ,‬אפילו ווען מען האט אונז גע'הרג'עט און געפייניגט‪ ,‬האט מען‬ ‫ביז עטליכע חדשים‪ .‬אנדערע אידן זענען‬ ‫געטשעּפעט! זיי האבן מורא געהאט פון אים!‬ ‫ּ‬ ‫אים נישט‬ ‫געשטעלט געווארן אין געטאס‪ ,‬פון וואו מען‬ ‫האט זיי אפגעשיקט צו די קאנצענטראציע‬ ‫דעם ערשטן ווינטער‪ ,‬איז דער דניעסטער געווען פארפרוירן‪ ,‬און די‬ ‫לאגערן‪.‬‬ ‫רומענישע רשעים האבן אים אויסגעגראבן לעכער אינעם ים אז ער זאל‬ ‫זיך קענען טובל'ן (באדן)! די דאזיגע רשעים האבן געהאט ביקסן; זיי האבן‬ ‫אין ריבניצא האבן געוואוינט ארום ‪3,600‬‬ ‫גע'הרג'עט אידן‪ ,‬אפילו ר' חיים זאנוויל'ס ברודער האבן זיי גע'הרג'עט‪ ,‬אבער‬ ‫אידן‪ ,‬זייענדיג א דריטל פון די אלגעמיינע‬ ‫פאר אים האבן זיי געמאכט אזעלכע לעכער‪.‬‬ ‫באפעלקערונג‪ .‬פאר די רומענער האבן‬ ‫מיין טאטן האט מען גע'הרג'עט אין תש"א‪ .‬מיין מאמע איז געבליבן מיט‬ ‫צוריקגענומען די שטאט אין תש"א‪ ,‬זענען‬ ‫אונז צוויי קינדער; צוויי אנדערע זענען אוועק פריער אלס קליינע קינדער‪.‬‬ ‫אסאך אידן אנטלאפן צום מזרח זייט‪,‬‬ ‫נאך די מלחמה זענען מיר פארבליבן אין ריבניצא‪ ,‬אינעם הויז וואו מיר האבן‬ ‫צוזאמען מיט די אנטלויפנדע רוסישע‬ ‫געוואוינט אין געטא‪.‬‬ ‫ארמיי‪ .‬די פארבליבענע אידן צוזאמען מיט‬ ‫‪ 1,500‬אנדערע פון אנדערע ראיאנען זענען‬ ‫ר' חיים זאנוויל האט באקומען א קליינע דירה'לע אין שטאט‪ .‬אין איין‬ ‫פארהאלטן געווארן אינעם ריבניצער געטא‪.‬‬ ‫צימער האט ער געוואוינט‪ ,‬און די אנדערע דריי קליינטשיגע צימערן האט‬ ‫מען גענוצט פאר א שוהל‪.‬‬ ‫***‬ ‫אזא מענטש ווי ער איז נישט געווען! ער איז ביי אונז געווען "אלעס"‪ ,‬ווי‬ ‫מיין מאמע'ס טאטע ר' מרדכי גובערמאן‬ ‫כביכול אליינס! ער איז געווען א שוחט; אויך איך בין אסאך מאל געגאנגען‬ ‫איז געווען א חשוב'ער איד‪ ,‬א איינוואוינער אין‬ ‫צו אים מיט הינער‪ .‬ער האט געפליקט די הינער וואס ער האט גע'שחט'ן‪,‬‬ ‫ריבניצא‪ .‬ער איז געבוירן אין תרכ"ח‪ ,‬און איז‬ ‫צו פארזיכערן אז מען טוט עס אויפ'ן ריכטיגן וועג‪ .‬איך פלעג אים צוהעלפן‬ ‫אומגעקומען אין תש"א‪.‬‬ ‫צוזאמען מיט זיינ'ס א פלומעניק‪ ,‬א יונגעלע אין מיין עלטער‪ ,‬מיט שיינע פיאות‪,‬‬ ‫וואס איז נעבעך שפעטער געבליבן ביי די קאמוניסטן‪.‬‬ ‫ער און מיין באבע דבורה‪ ,‬פון די זאסקין‬ ‫פאמיליע‪ ,‬האבן געהאט ‪ 5‬קינדער‪ .‬מיין‬ ‫גליון חפץ בחיי״ם | ריבניץ תשפ״ז | ‪21‬‬ ‫די אלטע שוהל אין גערשאנאווקע‪ ,‬בגלילות ריבניצא‬ ‫אין ארומיגע שטעטלעך‪ .‬זיי האבן מארשירט‬ ‫אין בירמינגהעם‪ ,‬אלאבאמא‪ ,‬האט מען אויך‬ ‫מאמע זלאטא איז געבוירן אין תרס"א‪ ,‬און‬ ‫א שטיק וועג‪ ,‬און דערנאך האט ער געהערט‬ ‫אויסגעקריצט זייערע נעמען‪.‬‬ ‫איז נפטר געווארן אין תשנ"ח‪ .‬צוויי פעטער'ס‬ ‫די שיסערייען! יעדער טאג איז געווען א נס‪.‬‬ ‫זענען אומגעקומען אין די מלחמה‪ ,‬און צוויי‬ ‫איך בין געווען בלויז ‪ 6‬יאר אלט ווען מיר‬ ‫פעטער'ס האבן איבערגעלעבט; יעקב‪ ,‬וואס‬ ‫אין מערץ ‪ '44‬האבן די רוסן באפרייט‬ ‫זענען אריין אין געטא‪ ,‬אבער מיר זענען דארט‬ ‫איז געשטארבן אין תשנ"ח‪ ,‬און אהרן וואס איז‬ ‫די געטא‪ .‬די רומענישע טרופן האבן זיך‬ ‫געווען ‪ 3‬און א האלב יאר און איך געדענק‬ ‫געשטארבן אין תשנ"ב‪.‬‬ ‫צוריקגעצויגן נאכ'ן אונטערצינדן די טורמע‬ ‫די טראמא; די שווערע ארבעט‪ ,‬הונגער און‬ ‫וואס האט געהאט ‪ 400‬ארעסטאנטן!‬ ‫שרעק‪.‬‬ ‫מיינע עלטערן האבן חתונה געהאט אין‬ ‫תרפ"ט‪ .‬מיין ברודער איז געבוירן אין תר"צ‪,‬‬ ‫סך הכל זענען ‪ 13,000‬אידן אומגעבראכט‬ ‫מיין טאטן האט מען פריער אוועקגעפירט‬ ‫און איך בין געבוירן אין תרצ"ה‪.‬‬ ‫געווארן אינעם ריבניצער געטא‪.‬‬ ‫צו אן ארבעט‪-‬לאגער אינעם שטעטל‬ ‫באגדאנאוו אין אוקריינע‪ ,‬וואו מען האט אים‬ ‫מיין מאמע האט זיך אנגעשלאסן מיט‬ ‫***‬ ‫אומגעבראכט פעברואר ‪.'42 ,2‬‬ ‫מיין טאטנ'ס פאמיליע אין גערשאנאווקא‪ ,‬א‬ ‫נאכ'ן באפרייאונג זענען מיר געבליבן אין‬ ‫קליין אידיש דערפל נעבן ריבניצא‪ .‬אין תרצ"ח‬ ‫אינעם ריבניצער געטא האבן מיר‬ ‫האבן מיר זיך אריינגעצויגן קיין ריבניצא‪.‬‬ ‫ריבניצא‪ .‬מיין ברודער און איך זענען געגאנגען‬ ‫געוואוינט אין אן איין ‪-‬צימער וואוינונג מיט‬ ‫אין שולע‪ .‬מיין מאמע האט געארבעט אלס א‬ ‫עטליכע אנדערע פאמיליעס‪ .‬מיין ברודער‬ ‫נאכדעם וואס די דייטשן האבן געגעבן‬ ‫טעכנישע געהילף אין אן אפטייק‪.‬‬ ‫אליעזר‪ ,‬וואס איז געווען ‪ 11‬יאר ווען מיר זענען‬ ‫פאר די רומענער די גאנצע געגענט צווישן‬ ‫מיין ברודער איז געווארן א סטודענט‬ ‫אריין אין געטא‪ ,‬איז גענומען געווארן צו די‬ ‫די דניעסטער און בוג טייכן‪ ,‬וואס האט‬ ‫מעכאניק‪ ,‬און אין תש"י האט ער זיך‬ ‫ארבעט‪ ,‬אראפצונעמען אפצולאדענען די באן‬ ‫איינגעשלאסן ריבניצא‪ ,‬אין יוני ‪ ,'41‬האבן‬ ‫איינגעשלאסן אין די רוסישע ארמיי פאר די‬ ‫וואגאנען‪ .‬מיין מאמע האט גערייניגט די גאסן‪.‬‬ ‫זיי פארטריבן מיין זיידע‪-‬באבע און זייער‬ ‫פארלאנגטע פיר יאר דינסט‪ .‬ער האט געדינט‬ ‫יעדן טאג האט מען געזוכט עסן אויף צו קענען‬ ‫פאמיליע פון זייער הויז און זיי אריינגעשיקט‬ ‫אין א טאנק אפטיילונג‪.‬‬ ‫איבערלעבן‪ .‬מען האט זיך געפרייט צו טרעפן‬ ‫אינעם ריבניצער געטא‪ .‬דארט האט מען‬ ‫שאלעכץ אויף די גאס‪.‬‬ ‫אפגעטיילט מיין זיידע‪-‬באבע און די ‪9‬‬ ‫נאכ'ן באפרייט ווערן אין תשי"ד‪,‬‬ ‫אנדערע מענער פון די פאמיליע‪ ,‬און מען‬ ‫האט אליעזר געענדיגט קאלעדזש און ער‬ ‫פון צייט צו צייט האט מען געכאפט אידן‬ ‫האט זיי אומגעבראכט‪ .‬די געטא איז באפרייט‬ ‫האט חתונה געהאט מיט זיין פרוי‪ ,‬פון די‬ ‫וואס האבן געוואלט אנטלויפן פון געטא‪ ,‬און‬ ‫געווארן דורך די רוסישע ארמיי אין ‪.'44‬‬ ‫ראטענבערג פאמיליע‪ .‬ער האט זיך דעמאלט‬ ‫מען האט זיי ברוטאל אומגעבראכט‪ .‬ווען מיין‬ ‫געצויגן פון ריבניצא קיין קעשינוב‪.‬‬ ‫ברודער איז איינמאל געווען אינדרויסן האט‬ ‫ליידער וועלן מיר קיינמאל נישט וויסן‬ ‫ער געזען ווי מען האט געברענגט א גרופע‬ ‫וואו זיי זענען באגראבן געווארן‪ ,‬אויב מען‬ ‫צוויי יאר שפעטער האט מיין מאמע זיך‬ ‫אידן וואס מען האט געטראפן זיך באהאלטן‬ ‫האט זיי באגראבן‪ .‬אויף מיין מאמע'ס קבר‬ ‫‪ | 22‬גליון חפץ בחיי״ם | ריבניץ תשפ״ז‬ ‫ר׳ חיים‬ ‫זָאנוויל‬ ‫ָ‬ ‫אויך אוועקגעצויגן פון ריבניצא קיין קעשינוב‪.‬‬ ‫מיין ברודער האט חתונה געהאט אין‬ ‫תשי"ד‪ ,‬מיט זיין פרוי פון די ראטענבערג‬ ‫פאמיליע‪ ,‬און זיי האבן געהאט דריי זין‪.‬‬ ‫אין תש"נ‪ ,‬האט מיין ברודער און זיין‬ ‫ר' חיים זאנוויל האט געלערנט מיט אונז קינדער‪ .‬ער האט אויך דערציילט‬ ‫פאמיליע עמיגרירט פון קעשינוב קיין‬ ‫געשיכטעס פון צדיקים‪ .‬איך פלעג קומען פארטאגס מיט זיין ּּפלומעניק אלעס‬ ‫אמעריקע‪ ,‬צו די שטאט בירמינגהעם אין‬ ‫צוגרייטן‪ .‬מיר זענען אלע יארן געווען זייער נאענט‪ .‬ר' חיים זאנוויל האט געשטעלט‬ ‫אלאבאמא‪ .‬ער האט זיך געפלאגט צו‬ ‫מיין חופה (מסדר קידושין)‪ ,‬און מיין זון הערשל האט ר' חיים זאנוויל "געאידישיט"‬ ‫לערנען ענגליש‪ ,‬אבער זיין ערפארונג אין די‬ ‫(געווען דער מוהל)‪.‬‬ ‫אויטא אינדוסטריע האט אים געברענגט א‬ ‫געטשעּפעט‪ .‬ביים דאווענען‬ ‫ּ‬ ‫אפילו אין אונזערע צייטן האט די מלוכה אים נישט‬ ‫גוטן דזשאב אלס א מעכאניק אין אן אויטא‬ ‫געטשעּפעט‪ .‬נאכדעם האבן זיי‬ ‫ּ‬ ‫איז די ּּפאליציי דורכגעגאנגען אבער זיי האבן נישט‬ ‫ריפעיר שאפ‪ ,‬וואו ער האט געארבעט כמעט‬ ‫געקענט צוקומען צו מיך פרעגן פארוואס איך בין צו אים געגאנגען‪ ,‬אבער צו אים אין‬ ‫‪ 20‬יאר‪ .‬ער האט ענדליך געקענט פראקטיצירן‬ ‫שטוב האבן זיי נישט אריינגעטרעטן‪.‬‬ ‫אידישקייט‪ .‬זיין פרוי איז געשטארבן אין‬ ‫תשע"ב‪ ,‬נאכ'ן זיך פלאגן עטליכע יאר ל"ע‪.‬‬ ‫פאר ּּפסח פלעג איך פארן מיט אים אין מיהל‪ ,‬מען האט געמאכט מעהל און‬ ‫געבאקן מצות‪ .‬ער האט געקענט טאן וואס קיינער האט נישט געקענט‪ .‬מען האט‬ ‫אליעזר האט דערלעבט צו שעפן נחת פון‬ ‫געזען אז די חברה האבן נישט קיין שליטה אויף אים!‬ ‫די אייניקלעך‪ ,‬און זיך באטייליגט ביי עטליכע‬ ‫חתונות פון אייניקלעך‪ .‬ער איז געשטארבן אין‬ ‫ער פלעגט מער פאסטן ווי עסן‪ ,‬און ער האט שטענדיג געפייניגט דעם גוף‪ .‬ווילט‬ ‫חודש חשון תשפ"ד‪ ,‬אין עלטער פון ‪ 93‬יאר‪.‬‬ ‫איר‪ ,‬קענט איר גלויבן; און אז נישט ‪ -‬נישט‪ ,‬אבער ווען איך בין געווען א קינד און‬ ‫א בחור האב איך געזען ווי ער ליגט ביינאכט אויף אש‪ ,‬ממש איבערגעדעקט מיט‬ ‫***‬ ‫אש‪ .‬מיין ברודער האט מיר געזאגט‪ ,‬אז אזוי איז אויך געווען אין געטא; דארט איז‬ ‫געווען מער אש ווי ערגעץ אנדערש‪ ,‬די הייזער האבן געברענט און מען האט דערפון‬ ‫איך האב חתונה געהאט אין תשי"ח‪ ,‬מיט‬ ‫גענומען אש‪.‬‬ ‫מיין פרוי ע"ה‪ ,‬וואס איז געשטארבן עטליכע‬ ‫יאר צוריק‪ .‬מיר האבן געהאט צוויי קינדער‪ ,‬א‬ ‫ווען איך בין געווען ביי אים איך האב נישט געקענט פארשטיין איין זאך ‪ -‬ער‬ ‫זון און א טאכטער‪ .‬דער זון איז געבוירן אין ‪,'59‬‬ ‫האט קיינמאל נישט גערעדט מיט קיין ווייבער‪ ,‬חוץ מיט זיין רביצין‪ ,‬שרה'קע‪ .‬אז‬ ‫און די טאכטער אין ‪.'71‬‬ ‫ווייבער זענען געקומען מיט הינדלעך אז ער זאל שחט'ן‪ ,‬האט ער זיך אוועקגעדרייט;‬ ‫מען האט געדארפט איבערגעבן פאר שרה'קע‪ ,‬און זי האט זיך געפארעט דערמיט‪.‬‬ ‫פון ‪ '55‬ביז ‪ '58‬האב איך געדינט אין די‬ ‫סאוויעטישע ארמיי‪.‬‬ ‫מיין מאמע האט מיר דערציילט‪ ,‬אז ר' חיים זאנוויל האט זיך געזאלט גט'ן פון‬ ‫שרה'קע פאר די מלחמה; זיי האבן נישט געקענט האבן קינדער‪ .‬אזוי וונס'האט‬ ‫אין די תש"כ יארן האבן מיר זיך געצויגן‬ ‫אויסגעבראכן די מלחמה האט ער זי נישט איבערגעלאזט‪ ,‬און דערנאך האט ער‬ ‫קיין קעשינוב‪ ,‬וואו כ'האב געארבעט אין א‬ ‫נישט געטראכט דערפון‪ .‬שרה'קע איז געווען א שטארקע צדיקת‪.‬‬ ‫מענופעקטשערינג פלענט‪ .‬מיר האבן געבויט‬ ‫אונזער אייגענע הויז מיט עטליכע חברים‬ ‫אין געטא האבן זיי מיטגעטיילט דאס לעצטע שטיקל ברויט מיט אנדערע‪ .‬אין‬ ‫געטא האט מען געוואוסט אז צו בלייבן לעבן מוז מען אוועקלייגן א שטיקל ברויט‪,‬‬ ‫וועלכע האבן צוזאמען געבויעט עטליכע‬ ‫אבער זיי האבן אוועקגעטיילט דעם לעצטן שטיקל ברויט‪.‬‬ ‫הייזער‪.‬‬ ‫א גאנצן טאג האט ר' חיים זאנוויל געדאוונט‪ ,‬אדער איז ער ארומגעגאנגען‬ ‫אין קעשינוב איז געווען א פונקציאנירענדע‬ ‫צו שטעטלעך און דעפער צו שחט'ן און מל'ן ביי אידן‪ .‬דאס איז געווען פארבאטן‬ ‫שוהל‪ .‬ס'איז געקומען א רב פון ארץ ישראל;‬ ‫אונטער די קאמוניסטן‪ .‬אנדערע זענען דערפאר פאראורטיילט געווארן צו טורמע‬ ‫ער איז געקומען אין די תש"ל יארן‪ ,‬מיט‬ ‫אדער פארשיקט געווארן קיין סיביר‪ .‬ר' חיים זאנוויל האט זיך נישט דערשראקען‪.‬‬ ‫ערלויבעניש פון דעם רעזשים‪ .‬שפעטער זענען‬ ‫ער האט נישט סתם גע'שחט'ן פאר אידן; ער פלעגט צו פליקען די עופות תיכף נאכ'ן‬ ‫געקומען די ליובאוויטשער חסידים‪ ,‬אין שפיץ‬ ‫שחט'ן‪ .‬ער פלעגט אסאך מאל אויסזאלצען דאס הינדל‪ ,‬ארומוואשען און שיין‬ ‫פון הרב זלמן אבעלסקי‪ ,‬וואס האט אסאך‬ ‫צעשניידען אלעס ּּפונקט ווי אין געשעפט‪.‬‬ ‫אויפגעטאן פאר אידישקייט‪.‬‬ ‫ר' חיים זאנוויל האט זיך אמאל אויסגעדריקט‪ ,‬אז א אידישע פרוי שטעלט זיך‬ ‫מיין זון הערש האט חתונה געהאט אין‬ ‫איין דאס לעבן‪ ,‬און קומט מיט א הינדל פארשטעקט אין א רענצל אדער מאנטל‬ ‫אדעסא‪ ,‬אין תשמ"ב‪ ,‬און מיין טאכטער האט‬ ‫איך זאל דאס שחט'ן‪ ,‬מוז איך דאס באלד שחט'ן‪ ,‬אפילו איך האלט ביים דאווענען‬ ‫חתונה געהאט מיט איר מאן אהרן שערמאן‪,‬‬ ‫אדער לערנען‪ .‬ווי אויך טאר איך זיך נישט רעכענען צי עס געפעלט פאר די געהיים‬ ‫אין ניו יארק‪ ,‬אין תש"נ‪ .‬ביידע וואוינען היינט‬ ‫גליון חפץ בחיי״ם | ריבניץ תשפ״ז | ‪23‬‬ ‫ווי געזאגט‪ ,‬דעם ערשטן טאג נאכ'ן‬ ‫ּּפאליציי‪ ,‬צי עס געפעלט זיי נישט‪.‬‬ ‫אין אמעריקע‪.‬‬ ‫אנקומען קיין ניו יארק‪ ,‬אין תשנ"ג‪ ,‬בין איך‬ ‫געגאנגען אין די "יאנג איזראעל" שוהל אין‬ ‫עס זענען אלעמאל געקומען אידן צו‬ ‫ווען גארבאטשאוו איז געקומען צו די‬ ‫בעטן ער זאל פאר זיי דאווענען‪ ,‬און ער‬ ‫מאכט‪ ,‬אין די תש"מ יארן‪ ,‬האט דער סאוויעטן‪-‬‬ ‫פלעטבוש‪ .‬כ'האב זיך דארט נאכגעפרעגט‬ ‫האט געמאכט גרויסע "מופתים"; אבער‬ ‫פארבאנד אנגעהויבן זיך אויפלייזן און די גרעניצן‬ ‫איבער ר' חיים זאנוויל‪ ,‬און כ'האב געהערט‬ ‫עס זענען אויך געקומען מענטשן‪ ,‬גרויסע‬ ‫האבן זיך אביסל געעפענט‪ .‬ווי געזאגט‪ ,‬איז מיין‬ ‫אז ער וואוינט אין מאנסי‪ ,‬און ער איז‬ ‫פאמיליעס און קליינע‪ ,‬צו בעטן ער זאל זיי‬ ‫ברודער ארויסגעפארן קיין אלאבאמא‪ ,‬און פון‬ ‫נעבעך פארשלאפט ל"ע‪ .‬כ'האב עטליכע‬ ‫העלפן מיט געלט‪ ,‬חתונה צו מאכן קינדער‪.‬‬ ‫מאל זיך צונויפגערעדט מיט א מתפלל‬ ‫דארט האט ער געהאלפן ארויסברענגען מיין‬ ‫וויפיל מאל בין איך געווען ביי אים אין‬ ‫אין שוהל‪ ,‬וועלכער האט געהאט אן‬ ‫פאמיליע‪.‬‬ ‫שטוב ווען מענטשן זענען אריינגעקומען‬ ‫אויטא‪ ,‬אז מיר וועלן צוזאמען ארויספארן‬ ‫און געפרעגט‪" ,‬חיים זאנוויל‪ ,‬קענסט מיר‬ ‫דעצעמבער ‪ ,'03 3,‬בין איך אנגעקומען‬ ‫קיין מאנסי‪ ,‬אבער עס איז נאכאנאנד‬ ‫העלפן?"‪ ,‬באלד האט ער געענטפערט‪,‬‬ ‫קיין אמעריקע‪ .‬דעם אנדערן טאג בין איך שוין‬ ‫אפגעלייגט געווארן‪ .‬דערנאך איז ר' חיים‬ ‫"יא"‪ ,‬ער האט געגעבן וואס ער האט‬ ‫זאנוויל נפטר געווארן‪ ,‬און איך בין געפארן‬ ‫געווען אין די "יאנג איזראעל" שוהל אויף אושען‬ ‫געהאט און ער האט צונויפגענומען ביי‬ ‫צו די לוי' און געווען אויף זיין קבר‪.‬‬ ‫פארקוועי‪ .‬שפעטער האב איך דארט געארבעט;‬ ‫אידן; ער איז ארומגעגאנגען די שטיבער‬ ‫איך בין געווען דער משמש און הענדימאן‪ ,‬און‬ ‫און גענומען ביי אידן‪.‬‬ ‫איך קען איין זאגן אזויפיל‪ :‬איך בין‬ ‫איך האב אויך צוגעגרייט דעם "קידוש" יעדן שבת‪.‬‬ ‫איבער די ‪ , 90‬כ'האב געקענט אסאך‬ ‫נאך די חתונה האב איך געוואוינט‬ ‫מענטשן דורכאויס מיין לעבן; אזא‬ ‫איך האב זיך קיינמאל נישט גוט אויסגעלערנט‬ ‫אין ריבניצא‪ ,‬און דערנאך האב איך זיך‬ ‫מענטש ווי ר' חיים זאנוויל איז נישט געווען!‬ ‫געצויגן קיין קעשינוב – פון וואו איך בין‬ ‫ענגליש‪ ,‬אבער אלע האבן דא גערעדט אידיש;‬ ‫איך האב אזא זאך נישט געזען! ער האט‬ ‫ארויסגעקומען קיין אמעריקע‪.‬‬ ‫אין אונזער שוהל זענען געווען ּּפוילישע און‬ ‫געלעבט ווי א מלאך און קיינער האט אויף‬ ‫ליטווישע אידן‪ .‬ס'איז נאך געבליבן צוויי אידן פון‬ ‫אים נישט געהאט א שליטה! א דאנק אים‬ ‫ר' חיים זאנוויל איז נאך פריער‬ ‫דעמאלט; היינט איז עס נאר יונגע מענטשן‪ ,‬און‬ ‫זענען אסאך רוסישע אידן געבליבן ביי‬ ‫אוועקגעפארן‪ .‬פון ריבניצא איז ער געפארן‬ ‫אנדערש ווי אמאל‪ ,‬ווען ס'איז געווען א גרויסער‬ ‫אידישקייט‪ ,‬און איך צווישן זיי!‬ ‫קיין טשערנאוויץ אין אוקריינע‪ ,‬און פון‬ ‫עולם‪ ,‬איז היינט קוים דא א מנין‪.‬‬ ‫דארט קיין ארץ ישראל‪ .‬פון ארץ ישראל‬ ‫זכותו יגן עלינו‬ ‫ר׳ חיים‬ ‫איז ער געקומען זיך באזעצן אין אמעריקע‪.‬‬ ‫***‬ ‫זָאנוויל‬ ‫ָ‬ ‫‪ | 24‬גליון חפץ בחיי״ם | ריבניץ תשפ״ז‬ ‫א חידוש'פולער אויסשטעל‬ ‫ווי יאר יערליך‪ ,‬וועט אויך‬ ‫אויפ'ן שטח הציון הק'‬ ‫היי יאר דער צענטראלער‬ ‫ווערט היי יאר צוגעשטעלט צום‬ ‫סעודת הילולא פארקומען‬ ‫יארצייט‪ ,‬פראקטיש און באקוועם‬ ‫אין די ווילחאוויץ זאלן‬ ‫פאר די מאסן פוקדי הציון‪.‬‬ ‫אין שטאט מאנסי‪,‬‬ ‫צווישן די פארבעסערונגען‪ :‬א‬ ‫‪ 7:00‬מאנטאג פארנאכטס‪,‬‬ ‫פארגרעסערטע רחבת הילולא‬ ‫בהשתתפות גדולי הרבנים‬ ‫פאר מנינים מנחה ומעריב‪ ,‬טעימה‬ ‫שליט"א‪ ,‬מיט בארימטע בעלי‬ ‫קלה‪ ,‬און צוגעלייגטע בתי כבוד‪.‬‬ ‫מגידים‪.‬‬ ‫מעמד עת רצון‬ ‫עסקני‬ ‫סעודות הילולא‬ ‫כחצות היום‬ ‫המוסדות וועלן‪,‬‬ ‫איבער דער‬ ‫מיט די תלמידי‬ ‫ווי יאר יערליך‪,‬‬ ‫גארער וועלט –‬ ‫המוסדות –‬ ‫שטיין במשך דעם‬ ‫וויליאמסבורג‪ :‬אור‬ ‫תלמידי רבינו‬ ‫טאג ביים ציון הק'‪,‬‬ ‫החיים ריבניץ‪,‬‬ ‫זי"ע‪ .‬ווי יאר יערליך‪,‬‬ ‫אויפצונעמען די‬ ‫מאנטאג פארנאכטס‪.‬‬ ‫נעמען זיך צוזאם א ריזן‬ ‫רבבות אלפי ישראל‬ ‫ירושלים‪ :‬ביהמ"ד‬ ‫ציבור מיטצוהאלטן‬ ‫און אפנעמען אייער‬ ‫סאטמאר יואל‪,‬‬ ‫דעם געהויבענעם‬ ‫ברייטהארציגן‬ ‫זונטאג נאכט ‪9:00‬‬ ‫מעמד‪ ,‬נוצנדיג די‬ ‫פדיון פאר'ן‬ ‫אזייגער‪ .‬לאנדאן‪:‬‬ ‫געהויבענע שעה אלס א‬ ‫צדיק‪ ,‬איידער'ן‬ ‫פרדס זאלן‬ ‫ל‬ ‫ריכטיגע שעת רחמים‬ ‫מתפלל זיין אויפ'ן‬ ‫מאנטאג פארנאכטס‪.‬‬ ‫ביומא דהילולא‪.‬‬ ‫ציון הק'‪.‬‬ ‫א ספעציעל‬ ‫וויי עף פראדאקשאנס פירמע‪,‬‬ ‫פארגרעסערטע‬ ‫אינאיינעם מיט די ראשי וועד הפעול‪,‬‬ ‫פלאטע פון‬ ‫האלטן אפ אין די טעג אסיפות מיט די‬ ‫באסעס וועלן‬ ‫שטאטישע באאמטע און טראנספארטאציע‬ ‫קורסירן צום ציון הק'‪,‬‬ ‫פירמעס‪ ,‬צו פארגרינגערן דעם טראפיק‬ ‫צו ערמעגליכן פאר'ן‬ ‫און אויסשטעלן די נויטיגע ארדענונג פאר‬ ‫ציבור אנצוקומען‬ ‫די טויזנטער אידן וואס קומען זיך‬ ‫באקוועם און צייטליך‪.‬‬ ‫משתתף זיין על ציון הק'‪.‬‬ ‫גליון חפץ בחיי״ם | ריבניץ תשפ״ז | ‪25‬‬ ‫שר ושופ‬ ‫וועלכער איז געווען אן אינשורענס אגענט‪.‬‬ ‫יענע צייט איז געווען א פראגראם וואס‬ ‫פלעגט צושטעלן מעטשינג געלטער פאר‬ ‫נאן‪-‬פראפיט ארגאניזאציעס‪ .‬ד‪.‬ה‪ ,.‬פאר יעדע‬ ‫טויזנט דאלער וואס אן ארגאניזאציע האט‬ ‫באקומען אלס נדבה‪ ,‬האט דער פראגראם‬ ‫צוגעלייגט נאך טויזנט דאלער‪ .‬דער יונגערמאן‬ ‫האט איינגעגעבן אז ער האט באקומען א‬ ‫פאר די וועלכע געפינען זיך אין אן ענליכן מצב‪.‬‬ ‫דער הייליגער רבי זצוק"ל איז געווען‬ ‫באוואוסט בחייו מיט זיין געוואלדיגן כח אלס‬ ‫פועל ישועות‪ ,‬אין די קומענדיגע שורות וועלן‬ ‫מיר איבערגעבן דאס ווארט פאר הרב החסיד‬ ‫הישיש רבי ישעי' שווארץ שליט"א‪ ,‬וועלכער‬ ‫וועט דערציילן א צאל מעשיות וואס ער האט‬ ‫הייליגע‬ ‫תלמידי הבעל‬ ‫שם טוב זי"ע‬ ‫האבן מגלה‬ ‫געווען דעם‬ ‫די‬ ‫כח פון סיפורי צדיקים‪ ,‬אז ווען מען רעדט פון‬ ‫וואונדערליכע זאכן וואס זענען געשען דורך‬ ‫ברכות און הבטחות פן צדיקי אמת ווערט‬ ‫נדבה לטובת דער ישיבה פון זיין רבי'ן‪ ,‬און אזוי‬ ‫אליין מיטגעהאלטן‪.‬‬ ‫נתעורר נאכאמאל די זעלבע ברכה‪ .‬מיט דעם‬ ‫ארויסבאקומען עטליכע טויזנט דאלער פאר‬ ‫האבן צדיקים געטייטשט דעם פסוק‪" :‬זכר‬ ‫דער ישיבה‪.‬‬ ‫עשה לנפלאותיו"‪ ,‬אז דורך "זכר" ‪ -‬דערמאנען‬ ‫א צייט שפעטער איז די מעשה‬ ‫א מנין דר י אזייגער פארטאגס‬ ‫און דערציילן די מעשיות וואס צדיקים האבן‬ ‫גע'פועל'ט‪" ,‬עשה לנפלאותיו" ‪ -‬איז מען זוכה‬ ‫אויפגעדעקט געווארן‪ ,‬מען האט אים‬ ‫עס איז געווען א היימישער יונגערמאן‬ ‫אז עס זאל נאכאמאל געשען נסים ונפלאות‬ ‫‪ | 26‬גליון חפץ בחיי״ם | ריבניץ תשפ״ז‬ ‫דער רבי שפילט זיך‬ ‫מיט'ן געריכט אין ניו יארק‬ ‫געשילדערט דורך החסיד הישיש רבי ישעי'‬ ‫שווארץ שליט"א‪ ,‬מראה"ק ק"ק פאפא ‪-‬‬ ‫בעל האכסניא פונ'ם רבי'ן אין סיגעיט‬ ‫פט‬ ‫ידיד‪ ,‬דער יונגערמאן‪ ,‬דער רבי זצ"ל‪ ,‬און דער‬ ‫אים ער זאל תיכף קומען צו מיר‪ ,‬און איך וועל‬ ‫געשטעלט פאר'ן געריכט מיט שווערע‬ ‫הויז בחור א זון פון ר' מרדכי יוסף אונגאר‪ .‬דער‬ ‫זען וואס מען קען טון‪.‬‬ ‫קלאגעס אזש עס האט אים געדראעט ביז‬ ‫רבי האט געמאכט א ברכה און געוואונטשן‬ ‫פינף און צוואנציג יאר תפיסה‪ .‬דער קעיס איז‬ ‫עס איז שוין געווען איינס אזייגער ביינאכט‬ ‫לחיים‪ ,‬און דאן האט ער זיך אנגערופן אז ער‬ ‫געווען זייער שווער‪ ,‬דער פראקוראר האט זיך‬ ‫ווען דער יונגערמאן איז אריין צום רבי'ן‪ .‬איך‬ ‫וויל זיך וואשן צו א סעודה‪.‬‬ ‫געהאט אויסגעדריקט אז ער וועט זען דעם‬ ‫האב אים גלייך מזכיר געווען און געזאגט אז ער‬ ‫יונגערמאן אין תפיסה פאר יעדן פרייז‪ .‬דער‬ ‫איך האב געגעבן א קוק אויפ'ן זייגער און‬ ‫האט א שטוב מיט קינדער און דארף א גרויסע‬ ‫ישועה‪ .‬ער האט דאס געטון לטובת א ישיבה‪,‬‬ ‫משפט האט געזאלט פארקומען פרייטאג‬ ‫געזען אז עס איז שוין צוויי אזייגער פארטאגס‪,‬‬ ‫און דער רבי זאל אים אנווינטשן‪ .‬דער רבי איז‬ ‫פאר פורים‪.‬‬ ‫אבער אז דער רבי האט געבעטן‪ ,‬האב איך‬ ‫געבליבן זיצן זייער פארטראכט‪ ,‬און אזוי איז‬ ‫שנעל צוגעגרייט א סעודה‪ .‬דער רבי האט זיך‬ ‫יענע וואך רופט מיר אן א ידיד מיינער‬ ‫אריבער א האלבע שעה אין שווייגעניש‪.‬‬ ‫תיכף געוואשן און מיר האבן זיך מיטגעוואשן‪.‬‬ ‫מיט פחד און בהלה אז איך מוז פרובירן עפעס‬ ‫ווען עס איז געקומען צום בענטשן‪ ,‬האט זיך‬ ‫פלוצלינג האט זיך דער רבי אנגערופן אז‬ ‫צו פועל'ן ביים ריבניצער רבי'ן; מען רעדט‬ ‫דער רבי אנגערופן כוס ישועות אשא‪ ,‬און‬ ‫מען זאל אריינברענגען לעקעך און בראנפן‪.‬‬ ‫דאך פון א יונגערמאן א בעל משפחה‪ ,‬און ער‬ ‫מכבד געווען דעם יונגערמאן מיט ברכת‬ ‫עס זענען דארט געווען פינף מענטשן‪ .‬איך‪ ,‬מיין‬ ‫האט דאך עס געטון לטובת א מוסד‪ .‬זאג איך‬ ‫גליון חפץ בחיי״ם | ריבניץ תשפ״ז | ‪27‬‬ ‫*‬ ‫האט בתוקף געפאדערט פינף און צוואנציג יאר‬ ‫המזון‪ .‬דער רבי האט אבער פארלאנגט אז‬ ‫תפיסה‪ ,‬און דער שופט האט עס אראפגעלאזט‬ ‫מען זאל בענטשן מיט מנין‪.‬‬ ‫עס וועט גארנישט זיין‬ ‫צו בלויז פינף יאר פראבעישאן‪".‬‬ ‫האב איך געזאגט פאר'ן רבי'ן‪" :‬מיר זענען‬ ‫מענטשן זאגן מיר כסדר אז איך האב‬ ‫דער פראקוראר‪ ,‬זעענדיג ווי דער גאנצער‬ ‫דאך בלויז פינף מענטשן‪ ,‬וואו וועל איך יעצט‬ ‫געהאט די זכיה אבער נישט די שכל; איך‬ ‫קעיס רינט אים ארויס פון די הענט‪ ,‬האט זיך‬ ‫טרעפן א מנין דריי אזייגער פארטאגס?"‬ ‫האב טאקע זוכה געווען צו זיין נאנט צום רבי'ן‪,‬‬ ‫אנגערופן צום שופט אז דער פסק איז נישט‬ ‫אבער איך האב קיינמאל נישט געוואלט דרוקן‬ ‫דער רבי האט זיך אבער פאר'עקשנ'ט און‬ ‫אויסגעהאלטן לויט די גיידליינס‪ .‬דער שופט‬ ‫דעם רבי'ן אז ער מוז מיר געבן א ישועה‪ .‬איין‬ ‫געזאגט‪" :‬איך דארף א מנין"‪.‬‬ ‫האט אים אבער שארף געווארנט אז אויב ער‬ ‫מעשה קען איך אבער יא דערציילן וואס האט‬ ‫הערט נישט אויף‪ ,‬וועט ער אים באשטראפן‬ ‫בלית ברירה האב איך אויפגעוועקט‬ ‫פאסירט מיט מיר פערזענליך‪ .‬דאס איז נאך‬ ‫אז ער זאל נישט טארן אריינקומען אין געריכט‬ ‫די שכנים‪ .‬זיי זענען אריבערגעקומען און‬ ‫געווען איידער דער רבי איז איינגעשטאנען ביי‬ ‫פאר דרייסיג טעג‪.‬‬ ‫זיך מיטגעוואשן‪ ,‬און אזוי איז דריי אזייגער‬ ‫מיר אין סיגעיט‪.‬‬ ‫פארטאגס געווען א מנין צום בענטשן‪.‬‬ ‫איך בין תיכף צוריקגעלאפן און דערציילט‬ ‫נאכן בענטשן האט דער רבי געגעבן פאר'ן‬ ‫איך האב פארמאגט א פאבריק‬ ‫דעם רבי'ן וואס עס האט פאסירט‪ .‬דער רבי‬ ‫יונגערמאן א מטבע און אים אנגעזאגט אז ביים‬ ‫אויפ'ן זעקסטן שטאק פון א געביידע אין‬ ‫האט זיך אנגערופן מיט התרגשות‪" :‬איך האב‬ ‫משפט זאל ער האלטן די מטבע אין האנט‪.‬‬ ‫וויליאמסבורג‪ .‬איינמאל אסרו חג סוכות‬ ‫אייך געזאגט‪ ,‬איך האב אייך געזאגט‪".‬‬ ‫האט זייער שטארק גערעגנט‪ ,‬און א שטיקל‬ ‫יענעם פרייטאג נאכמיטאג בין איך‬ ‫פונ'ם דאך צוזאמען מיט עטליכע שורות ציגל‬ ‫ווען איך האב שפעטער געפרעגט דעם‬ ‫אהיימגעקומען פון דער ארבעט און געזען‬ ‫זענען אראפגעפאלן פונ'ם זעקסטן שטאק צו‬ ‫יונגערמאן פארוואס ער האט נישט תיכף‬ ‫ווי דער רבי זיצט אויפ'ן באלקאן זייער‬ ‫דער ערד‪ .‬די ציגל זענען אראפגעפאלן מיט‬ ‫אנגערופן מודיע צו זיין פאר'ן רבי'ן‪ ,‬האט ער‬ ‫פארטראכט‪ .‬איך האב געפרעגט דעם רבי'ן‬ ‫אזא געוואלדיגן אימפעט‪ ,‬אז אן אויטא וואס‬ ‫זיך פארענטפערט אז ער האט געטראכט עס‬ ‫וואס עס גייט פאר‪ ,‬האט ער זיך אנגערופן‪:‬‬ ‫איז געשטאנען פארנט פון דער געביידע איז‬ ‫איז שוין שפעט פרייטאג נאכמיטאג‪ ,‬און ער‬ ‫"פארוואס הער איך גארנישט פונ'ם יונגערמאן?‬ ‫צעדריקט געווארן ווי א שטיקל קוכן‪.‬‬ ‫וועט ענדערש קומען מוצאי שבת‪ .‬אבער דער‬ ‫איך ווייס אז אלעס איז דורך בשלום‪ ,‬עס איז‬ ‫רבי האט שוין מער גארנישט געוואלט הערן‬ ‫געווען א שווערער געריכט‪ ,‬דער פראקוראר‬ ‫איך בין ברוך השם ניצול געווארן מיט‬ ‫פון אים און זיך אנגערופן‪ :‬איך בין שוין נישט‬ ‫האט מיך געוואלט אוועקלייגן‪ ,‬און איך האב‬ ‫נסים ווען בלויז סעקונדעס פריער בין איך‬ ‫נייגעריג אויף אים‪.‬‬ ‫מיך ממש געדארפט שלאגן מיט אים ביז איך‬ ‫דארט געשטאנען‪ ,‬אבער ליידער איז א‬ ‫בין אים בייגעקומען‪ .‬איז פארוואס הער איך‬ ‫פארבייגייער אויף דער גאס אומגעקומען‪ .‬זיין‬ ‫דער רבי האט מקפיד געווען אז דער‬ ‫גארנישט פונ'ם יונגערמאן?"‬ ‫משפחה האט מיך געקלאגט אין געריכט פאר‬ ‫יונגערמאן האט נישט אליין פארשטאנען‬ ‫צוויי מיליאן דאלער‪ .‬יענע יארן איז נאך נישט‬ ‫אז פונקט ווי מען קומט צום צדיק וויינען און‬ ‫איך האב אין איילעניש אנגערופן דעם‬ ‫געווען איינגעפירט אז מען זאל האבן אזעלכע‬ ‫פארפירן בעת צרה‪ ,‬דארף מען תיכף קומען‬ ‫יונגערמאן‪ .‬ווי נאר ער האט אויפגעהויבן דעם‬ ‫גרויסע אינשורענס פאליסיס‪ ,‬איך האב‬ ‫מבשר זיין ווען די ישועה קומט‪ .‬אסאך צדיקים‬ ‫טעלעפאן האט ער מיר אנגעהויבן דערציילן‬ ‫געהאט אינשורענס אויף בלויז הונדערט טויזנט‬ ‫האבן געהאט קפידות אז ווען עס דרוקט קומט‬ ‫מיט התרגשות‪" :‬ר' ישעי'‪ ,‬איר וועט נישט‬ ‫דאלער‪ .‬איך בין געווען אין א שרעקליכער‬ ‫מען בעטן און וויינען‪ ,‬אבער ווען מען ווערט‬ ‫גלייבן וואספארא נס איך האב געהאט! איך‬ ‫פארלעגנהייט‪ ,‬ווייל אויב איך וואלט פארלוירן‬ ‫געהאלפן פארגעסט מען פונ'ם עיקר‪.‬‬ ‫בין ארויס מיט נסי נסים‪ .‬דער פראקוראר‬ ‫שר‬ ‫איך האב אבער ביי מיר געוואוסט אז דער רבי‬ ‫האט געזאגט אז עס וועט צום סוף גארנישט‬ ‫זיין‪ .‬האב איך באשלאסן אז איך נעם נישט ק ין‬ ‫פריוואטן לויער‪ .‬אז דער רבי האט געזאגט אז‬ ‫גארנישט וועט געשען‪ ,‬איז דאך א שאד די געלט‪.‬‬ ‫ושופט‬ ‫‪ | 28‬גליון חפץ בחיי״ם | ריבניץ תשפ״ז‬ ‫אומגעקומענער האט זיך געפונען אין לאנד‬ ‫מיט א קלאגע פון צוויי מיליאן דאלער‪ .‬נעם‬ ‫דעם קעיס וואלט דאס געמיינט אויפגעבן מיין‬ ‫אומלעגאל‪ ,‬און זיי האבן זיך אויסגעגליכן מיט‬ ‫אויף א פריוואטן לויער ווייל דו ביסט אויף‬ ‫גאנצע ביזנעס‪ ,‬פארקויפן די געביידע און נאך‬ ‫זיין משפחה אינדרויסן פון געריכט פאר בלויז‬ ‫צרות‪".‬‬ ‫בלייבן א בעל חוב אויך ל"ע‪.‬‬ ‫זיבעציג טויזנט דאלער און איך האב גארנישט‬ ‫איך האב אבער ביי מיר געוואוסט אז‬ ‫איך בין אריין צום רבי'ן מיט א קוויטל און‬ ‫געדארפט צאלן‪.‬‬ ‫דער רבי האט געזאגט אז עס וועט צום סוף‬ ‫דערציילט וואס עס גייט פאר‪ .‬דער רבי האט‬ ‫*‬ ‫גארנישט זיין‪ .‬האב איך באשלאסן אז איך נעם‬ ‫מיך אנגעוואונטשן אז עס וועט גארנישט זיין‪,‬‬ ‫נישט קיין פריוואטן לויער‪ .‬אז דער רבי האט‬ ‫און מיט דעם בין איך ארויס פונ'ם רבי'ן‪.‬‬ ‫דער כח פון רבי'ן איז קאי וקיימא אויך‬ ‫געזאגט אז גארנישט וועט געשען‪ ,‬איז דאך א‬ ‫היינט צוטאגס‪ ,‬גדולים צדיקים במיתתן יותר‬ ‫גרייטנדיג זיך צום געריכט האט מיר‬ ‫שאד די געלט‪.‬‬ ‫מבחייהם‪ ,‬איז אודאי אז יעדער קען זיך ביים‬ ‫דער לויער פון מיין אינשורענס אנגערופן און‬ ‫יארצייט אויסבעטן אלע רפואות וישועות וכל‬ ‫וכך הוה‪ .‬די לויערס פון דער אינשורענס‬ ‫געווארנט‪" :‬מיר דארפן זיך בלויז שלאגן אויף‬ ‫טוב סלה‪.‬‬ ‫פירמע זענען געוואויר געווארן אז דער‬ ‫הונדערט טויזנט דאלער‪ ,‬אבער דו שטייסט‬ ‫טויזענטער אידן פארציילן‬ ‫אפענע ישועות וואס‬ ‫זיי האבן זעלבסט‬ ‫מיטגעלעבט בזכות זייער‬ ‫נאמען אויפ׳ן גאנץ‪-‬יעריגן‬ ‫קוויטל ביים ציון הק׳‬ ‫פאר בלויז ‪ $362‬פארציילט אייער אייגענע ישועות צום קומענדיגן יאר‬ ‫גליון חפץ בחיי״ם | ריבניץ תשפ״ז | ‪29‬‬ ‫רבי‪,‬‬ ‫רבי‪ ,‬עס‬ ‫בענקט‬ ‫נאך דיר!‬ ‫הרב מרדכי ווערדיגער הי"ו‪ ,‬מנאמני ביתו ומשמשים‬ ‫בקודש‪ ,‬טיילט מיט טיף‪-‬איינגעווארצלטע נאסטאלגיע און רויע‬ ‫זכרונות‪ ,‬פון די לעכטיגע טעג ווען ער האט זוכה געווען צו שטיין‬ ‫לימין קדשו פון רבינו זצ"ל‪ ,‬ברענגנדיג ממש א ביטול הבחירה‪.‬‬ ‫שמעון שטרייכער‬ ‫לאזט זיך נישט גלייבן אז מ'האלט שוין דרייסיג יאר זינט יענעם טאג וואס א טרויער האט זיך אראפגעלאזט מיט דאס‬ ‫הסתלקות פונעם רבי'ן זצ"ל‪ ,‬וואס איז געווען א דערלייכטונג פאר אזויפיל אידן‪ .‬דער רבי וואס האט גע'פועל'ט ישועות‬ ‫פאר טויזנטער אידן בחייו‪ ,‬און האט עוסק געווען אין עבודת השם במסירת נפש ממש‪.‬‬ ‫דאס הסתלקות איז געווען א פארלוסט פאר גאנץ כלל ישראל‪ ,‬אבער מער פערזענליך האט עס באטראפן די נאנטע מקורבים וואס‬ ‫עס‬ ‫האבן זיך נישט אוועקגערירט פונעם רבי'ן די גאנצע צייט‪ .‬צווישן די גאר באקאנטע אידן וואס האבן געהאט די זכיה צו משמש זיין דעם רבי'ן‬ ‫מיט א זעלטענע געטריישאפט און ביטול‪ ,‬איז געווען דער וועלט‪-‬באקאנטער בעל מנגן ומלחין רבי מרדכי ווערדיגער הי"ו‪.‬‬ ‫פון דעם טאג וואס ער האט זוכה געווען צו טרעפן דעם זעלטענעם אור‪ ,‬וואס איז בכלל נישט געווען פאסיג פאר אונזער דור‪ ,‬האט ער זיך‬ ‫נישט אוועקגערירט פון אים‪ .‬ער איז געשטאנען געטריי צו דער האנט פונעם רבי'ן‪ ,‬כדי ארויסצוהעלפן און אים צו באגלייטן‪ ,‬זיכער מאכנדיג‬ ‫אז דער רבי געפינט זיך שטענדיג אין א גוטן צושטאנד‪.‬‬ ‫צו באקומען א פערזענליכן בליק אויף דעם טיפן מיטגעפיל וואס ר' מרדכי טראגט מיט זיך ווען ער הייבט אן רעדן פונעם רבי'ן‪ ,‬האבן‬ ‫מיר זיך ארויסגעלאזט צו דער היים פון ר' מרדכי אין סיגעיט‪ .‬מיר האבן זיך אראפגעזעצט פאר א וויילע צו הערן זכרונות און בענקענישן צום‬ ‫גרויסן רבי'ן‪ ,‬וואס האט געהאט אויף אים א טיפער השפעה‪ ,‬און אים ממש געעפנט א נייער וועלט‪ .‬לאמיר נישט מאכן קיין לאנגע הקדמות‪,‬‬ ‫נאר זיך גלייך אריינלאזן אין דעם שמועס‪.‬‬ ‫גע'חלומ'ט אז אזא זאך עקזיסטירט בכלל‪ .‬פון‬ ‫עס זינגט מיט אזא מתיקות‪.‬‬ ‫יענעם טאג אן האב איך געוואוסט אז 'ריבניץ‬ ‫דארט האב איך געטראפן ר' ארי'ן‪ ,‬וואס‬ ‫א נייער וועלט‬ ‫איז מיין פלאץ'‪ ,‬און איך בין שוין געבליבן דארט‬ ‫אדוק ומקושר אלע יארן‪.‬‬ ‫האט שוין אנגעהויבן זינגען ביי די אכצן יאר‪.‬‬ ‫אין יענע יארן‪ ,‬ווען עס זענען נאכנישט געווען‬ ‫האט זיך‬ ‫איך דערמאן זיך צוריק פון יענע ערשטע‬ ‫קיין פרישע בעלי מנגנים יעדע שני וחמישי‪,‬‬ ‫געעפנט‬ ‫איז ער ממש געווען פון די יחידים‪ .‬איך בין גאר‬ ‫א גוטן ר' מרדכי‪ .‬צום אלעמען ערשט‪,‬‬ ‫טעג ווען די נייע וועלט האט זיך מיר געעפנט;‬ ‫שטארק צוגעצויגן געווארן צו זיין שטארקייט‬ ‫לאמיר הערן וויאזוי איר האט זוכה‬ ‫עס האט זיך מיר געעפנט אזא לעכטיגקייט‪ ,‬אז‬ ‫ארויסצוקומען זינגען‪ ,‬און בכלל צו זיין געוואלדיגן‬ ‫געווען צו אזא נאנטשאפט צום רבי'ן?‬ ‫איך האב געוואלט אלעס אפלאזן‪ .‬איך בין שוין‬ ‫צוגאנג צו נגינה‪ ,‬און פון דעמאלס אן האבן מיר‬ ‫וויאזוי האט זיך עס אנגעהויבן‪ ,‬און וואס‬ ‫דעמאלס געווען אין די נגינה וועלט‪ ,‬אבער איך‬ ‫אנגעקניפט א נאנטן קשר‪.‬‬ ‫האט אייך געגעבן דעם שטופ און חיות‬ ‫האב געשפירט אז איך וויל מער נישט זינגען ‪-‬‬ ‫זיך אזוי אוועקצוגעבן לאנגע יארן מיט‬ ‫איך וויל בלויז זיין נאנט צום רבי'ן די גאנצע צייט‪.‬‬ ‫ער האט מיר פאטענציאל אריינגעשלעפט‬ ‫די פולסטע געטריישאפט?‬ ‫אין די ערשטע טעג ממש האב איך שוין‬ ‫אין די וועלט פון נגינה‪ ,‬ווי אויך בין איך געווארן זיין‬ ‫שוואגער‪ ,‬און מיר זענען געבליבן נאנט אלע יארן‪.‬‬ ‫עס האט זיך אנגעהויבן דורכן אנקניפן‬ ‫מיטגעהאלטן א גאר אינטערעסאנטע מעשה‬ ‫א נאנטשאפט מיט דעם אומפארגעסליכן‪,‬‬ ‫ביים רבי'ן‪ .‬איך האב געהאט א חבר פון ארץ‬ ‫וויאזוי האט אייך די שייכות מיט ר'‬ ‫לעגענדארן חזן הרה"ח ר' ארי קליין ע"ה‪ ,‬וואס איז‬ ‫ישראל וואס איז געקומען קיין אמעריקע‪ ,‬אבער‬ ‫ארי'ן צוגעצויגן קיין ריבניץ?‬ ‫שפעטער געווארן מיין שוואגער‪ .‬אונזער שייכות‬ ‫זיין בני בית און זיינע דריי קינדער האבן נישט‬ ‫דאס איז שוין געווען עטליכע יאר שפעטער‪.‬‬ ‫האט זיך אנגעהויבן נאך אין די בחור'ישע יארן‪.‬‬ ‫געקענט באקומען קיין וויזע אהער‪ ,‬און צוליב‬ ‫דעם זענען זיי געבליבן שטעקן אין ארץ ישראל‪.‬‬ ‫ר' ארי האט שוין געוואוינט אין מאנטריאל‪ ,‬ויהי‬ ‫איך האב געוואוינט אין פלעטבוש‪ ,‬און העכער‬ ‫ער האט געארבעט גאר שווער דאס צו מסדר‬ ‫היום האב איך אים אנגעטראפן אויף די גאסן פון‬ ‫אונז האט געוואוינט א חשוב'ער איד‪ ,‬הרב יצחק‬ ‫זיין‪ ,‬אבער אן ערפאלג‪.‬‬ ‫בארא פארק און ער זאגט מיר‪" :‬מרדכי‪ ,‬עס איז‬ ‫שארף ע"ה‪ ,‬א מלמד אין באבוב און א גרויסער‬ ‫דא א צדיק וואס דו מוזט קומען זען‪ ,‬דער איד‬ ‫תלמיד חכם‪.‬‬ ‫נאכן מיטהאלטן די ערשטע טעג ביים רבי'ן‪,‬‬ ‫איז פלאי פלאים!" איך בין געגאנגען מוצאי שבת‬ ‫האב איך אנגערופן דעם חבר אז ער זאל זיך‬ ‫איין פרייטאג צונאכטס אינמיטן די סעודה‪,‬‬ ‫און איך בין געבליבן ביז זיבן אזייגער אינדערפרי‪.‬‬ ‫קומען מזכיר זיין ביים רבי'ן‪ ,‬און ער וועט זיכער‬ ‫האב איך געהערט א הערליכע באסאווע‬ ‫זען א ישועה‪.‬‬ ‫איך קען נישט גענוג שילדערן וואס מיינע‬ ‫שטימע אפקלינגען מיט שיינע שבת'דיגע לידער‪.‬‬ ‫אויגן האבן דארט געזען; איך האב געטראפן‬ ‫דאס קול האט מיר אזוי געצויגן‪ ,‬אז איך בין‬ ‫ער איז געקומען דאווענען ביים רבי'ן און‬ ‫א לעכטיגקייט וואס איך האב קיינמאל נישט‬ ‫ארויפגעגאנגען קלאפן ביים שכן‪ ,‬צו הערן ווער‬ ‫‪ | 32‬גליון חפץ בחיי״ם | ריבניץ תשפ״ז‬ ‫די געוואלדיגע נאנטשאפט צום רבי'ן האט‬ ‫גייט פאלן אין פלאץ‪.‬‬ ‫ער האט זיך מזכיר געווען‪ .‬דער רבי האט אים‬ ‫מיר געגעבן צו שפירן אז איך האב שוין יוצא‬ ‫געוואונטשן‪ ,‬אבער עס זענען אריבער עטליכע‬ ‫געווען מיין חוב מיטן זינגען; עס איז שוין גענוג‬ ‫מיטוואך אינדערפרי האט ער באקומען‬ ‫חדשים און גארנישט האט זיך נישט געריקט‪ .‬זיין‬ ‫געווען‪ ,‬און ס'איז צייט זיך אריינצואווארפן אין‬ ‫א פאון קאל פון ארץ הקודש; זיין בני בית איז‬ ‫משפחה איז נעבעך געבליבן זיצן אליין אין ארץ‬ ‫אנדערע עניינים‪ .‬איך בין אריינגעגאנגען צום‬ ‫געווען אויף די אנדערע זייט ליין‪ ,‬און זי האט אים‬ ‫ישראל‪ ,‬און עס איז געווען זייער שווער‪.‬‬ ‫רבי'ן און אים פארגעלייגט די שאלה‪ .‬מיין‬ ‫געלאזט וויסן‪ ,‬אז מיט גרויס סייעתא דשמיא‬ ‫שאלה איז בעצם געווען פיל טיפער ווי בלויז‬ ‫האט זי ערהאלטן די וויזעס צו קענען קומען קיין‬ ‫אזוי איז אריבער נאך א שטיק צייט‪ .‬עס‬ ‫צי איך זאל זינגען אדער נישט‪ ,‬ווייל עס פלעגט‬ ‫אמעריקע‪ ,‬און זיי וועלן קענען קומען נאך שבת‪.‬‬ ‫איז געווען א מוצאי שבת סליחות‪ ,‬און דער‬ ‫מיר אויסקומען צו זינגען נישט נאר ביי רבי'שע‬ ‫יונגערמאן איז נאכאמאל אריבער זיך מזכיר זיין‬ ‫טישן…‬ ‫דער רבי איז געווען אין מקוה בשעת די‬ ‫ביים רבי'ן‪ .‬ער האט שוין אפילו נישט געוואלט‬ ‫בשורה איז אנגעקומען‪ .‬מען איז אראפגעגאנגען‬ ‫דערמאנען זיין שוועריגקייט‪ ,‬נאר ער האט זיך‬ ‫איך האב געזאגט פארן רבי'ן זייער קלאר‪:‬‬ ‫צום רבי'ן דערציילן די גוטע בשורה‪ .‬דער רבי‬ ‫בלויז מזכיר געווען פאר א 'כתיבה וחתימה‬ ‫"איך וויל אויפגעבן די נגינה"‪ .‬דער רבי האט‬ ‫האט געפרעגט‪" :‬זיי וועלן קומען נאך פאר שבת?"‬ ‫טובה'‪ .‬ווי נאר דער רבי האט אים געזען‪ ,‬האט‬ ‫מיר אנגעקוקט און זיך אנגערופן‪" :‬אז דער‬ ‫האט מען אים געזאגט אז זיי קומען ערשט נאך‬ ‫דער רבי גזאגט די ווערטער‪" :‬איר וועט הערן א‬ ‫אויבערשטער גיבט א מתנה‪ ,‬דארף מען עס‬ ‫שבת‪ .‬האט זיך דער רבי אנגערופן‪" :‬נאך שבת‬ ‫בשורה טובה די וואך"‪.‬‬ ‫אויסנוצן‪ ".‬ער האט נישט געזען קיין שום סיבה‬ ‫ווייס איך"‪.‬‬ ‫פארוואס איך זאל עס אויפגעבן‪.‬‬ ‫איך געדענק ווי יענע וואך דינסטאג האט‬ ‫דער יונגערמאן באקומען א טעלעפאן קאל פון א‬ ‫איך האב אבער געוואוסט אז דער רבי מיט‬ ‫נאנטן קרוב משפחה זיינער‪ ,‬וואס האט אים ממש‬ ‫זיין געוואלדיגע איידלקייט און סבלנות קען מיר‬ ‫אנגעהויבן באזידלען און באשייגעצן‪ ,‬היתכן ער‬ ‫מעגליך זאגן אזוי פשוט כדי מיר נישט מצער צו‬ ‫גיי אן מיט דיין‬ ‫לאזט איבער זיין משפחה אליין אין ארץ ישראל‪.‬‬ ‫זיין‪ .‬האב איך זיך געטרויעט און אריינגעשיקט ר'‬ ‫איטשע מאיר ע"ה‪ ,‬ער זאל גיין פרעגן דעם רבי'ן‬ ‫נגינה‬ ‫ער האט ממש אנגעהויבן וויינען‪ ,‬שפירנדיג אז ער‬ ‫ווייסט נישט וואס זיין קומענדיגער שריט זאל‬ ‫איר האט דערמאנט‪ ,‬אז בשעת'ן‬ ‫נאכאמאל די שאלה‪ ,‬האפנדיג אז פאר אים וועט‬ ‫זיין‪.‬‬ ‫נענטער ווערן צום רבי'ן‪ ,‬האט איר‬ ‫ער שוין זאגן וואס ער האלט באמת ‪ -‬צי איך זאל‬ ‫אנגעהויבן קלערן פון אפלאזן די נגינה‪.‬‬ ‫הערנדיג ווי ער ווערט צעבראכן‪ ,‬האב איך‬ ‫אויפגעבן די נגינה אדער נישט‪.‬‬ ‫למעשה זעען מיר אז איר האט עס‬ ‫אים דערמאנט די קלארע ווערטער וואס מען‬ ‫ר' איטשע מאיר איז אריינגעגאנגען‬ ‫נישט איבערגעלאזט; וואס האט‬ ‫האט געהערט פונעם רבי'ן‪ ,‬זאגנדיג אז ער האט‬ ‫און פארגעלייגט די שאלה‪ .‬דער רבי האט‬ ‫פאסירט?‬ ‫מער נישט וואס צו זיין באזארגט‪ ,‬ווייל אלעס‬ ‫גליון חפץ בחיי״ם | ריבניץ תשפ״ז | ‪33‬‬ ‫מ‬ ‫געווען 'יאסעלע ראזנבלאט'‪ .‬דער רבי האט גאר‬ ‫די מעשה; ס'איז א שיינע מעשה‪ ,‬אבער עס‬ ‫אויסגעהערט וואס ער פרעגט און זיך אנגערופן‪:‬‬ ‫שטארק הנאה געהאט צו הערן יאסעלען; ער איז‬ ‫איז דא איין פראבלעם‪ :‬אז לא היו דברים‬ ‫"איך האב אים שוין געזאגט איינמאל; אז דער‬ ‫געווען גאר אן ערליכער איד‪ ,‬א טשארטקוב'ער‬ ‫מעולם‪ ,‬עס האט קיינמאל נישט פאסירט‪ .‬איך‬ ‫אויבערשטער גיבט א מתנה‪ ,‬דארף מען עס‬ ‫חסיד‪ ,‬און דער רבי האט זיך אויסגעדריקט אויף‬ ‫האב קיינמאל נישט פארלוירן די שטימע ב"ה‪,‬‬ ‫אויסנוצן"‪.‬‬ ‫אים אז ער איז געווען א 'זוהר איד'‪.‬‬ ‫און דער רבי האט קיינמאל נישט געדארפט‬ ‫וואונטשן אז איך זאל צוריקבאקומען די‬ ‫האט אייך דער רבי אמאל מכבד‬ ‫ס'איז דא א באקאנטע 'ריבניצער‬ ‫געווען צו זינגען?‬ ‫שטימע‪ .‬ער האט מיר אסאך געוואונטשן צו‬ ‫לערנען תנועה'‪ ,‬זענט איר באקאנט צי‬ ‫מצליח זיין‪ ,‬אבער נישט אויף צוריקצובאקומען‬ ‫איך פלעג זינגען די באבוב'ע 'קה ריבון'‬ ‫דער רבי האט דאס געזינגען?‬ ‫די שטימע‪.‬‬ ‫יעדע וואך ביים טיש‪.‬‬ ‫איך ווייס נישט דערפון‪.‬‬ ‫מען הערט אז דער רבי איז געווען א‬ ‫האט דער רבי אייך געגעבן הדרכה‬ ‫הערליכער בעל תפילה‪ .‬אלס איינער‬ ‫אדער אנגעוויזן וויאזוי זיך צו פירן‬ ‫וואס האט א זעלטענער פארשטאנד‬ ‫ביים זינגען?‬ ‫אפענע אויגן‬ ‫אין נגינה‪ ,‬וואס איז אייער מיינונג‬ ‫דערוועגן?‬ ‫ער האט מיר כסדר מחזק געווען‪ .‬יעדעס‬ ‫איר האט דערמאנט‪ ,‬אז דער רבי‬ ‫מאל ווען איך האב מיך ארויסגעלאזט אויפן‬ ‫האט געזאגט פאר אייער חבר‪ ,‬אז ער‬ ‫דער רבי האט געדאווענט זעלטן ווארעם;‬ ‫וועג אויפצוטרעטן סיי‪-‬וואו‪ ,‬האט ער מיר‬ ‫וועט הערן א גוטע בשורה נאך די וואך;‬ ‫ער פלעגט אסאך זינגען‪ ,‬און אלעס איז געווען‬ ‫געוואונטשן הצלחה‪ .‬די נאנטשאפט צו אים‬ ‫דאס זענען גאר אפענע דיבורים‪ .‬ס'איז‬ ‫מיט אן אויסטערלישע מתיקות‪ .‬דער רבי‬ ‫באקאנט אז מ'פלעגט אסאך הערן ביים‬ ‫האט מיר אליין מחזק געווען צו וויסן וויאזוי זיך‬ ‫האט בכלל געטון יעדע זאך בשלימות; ס'איז‬ ‫צו פירן‪.‬‬ ‫רבי'ן ווי ער פלעגט פאראויסזאגן זאכן‪,‬‬ ‫נישט געווען אזא מין באגריף ווי טון עפעס‬ ‫וואס קען מען דערציילן דערוועגן?‬ ‫בלויז כדי יוצא צו זיין‪ ,‬נאר אלעס האט געמוזט‬ ‫איז אמת אז איר האט אמאל‬ ‫דאס איז א נושא איבער וואס מיר קענען‬ ‫זיין בתכלית השלימות‪.‬‬ ‫פארלוירן די שטימע‪ ,‬און דער‬ ‫רעדן גאר אסאך‪ .‬איך דערמאן זיך א מעשה‬ ‫רבי האט אייך געוואונטשן עס‬ ‫עס איז מיר אויסגעקומען אנצוצינדן פארן‬ ‫צוריקצובאקומען?‬ ‫וואס האט פאסירט ווען איך בין געווען מיטן‬ ‫רבי'ן רעקארדס פון יאסעלע ראזנבלאט‪ .‬פארן‬ ‫רבי'ן אין לאס אנדזשעלעס‪ .‬די שטאט לאס‬ ‫היינטיגן יוגנט דארף מען שוין מסביר זיין וואס‬ ‫דאס איז נישט געשטויגן און נישט‬ ‫אנדזשעלעס געפינט זיך געאגראפיש אין א‬ ‫דאס מיינט 'רעקארדס' און ווער איז דאס‬ ‫געפלויגן‪ .‬מען קומט כסדר רעדן צו מיר וועגן‬ ‫טאל; עס איז נידריג‪ ,‬און דארט איז דער מציאות‬ ‫אז ווען עס איז פארנעפלט‪ ,‬איז עס פארנעפלט‪.‬‬ ‫עס איז נישט דא אזא מציאות אז יעצט איז‬ ‫פארוואלקנט און פינף מינוט שפעטער זאל זיך‬ ‫עס טוישן‪.‬‬ ‫מ'האט געדאווענט מנחה‪-‬מעריב‪ ,‬און‬ ‫דערנאך איז דער רבי צוגעגאנגען צו הרב‬ ‫אייזיקסאנ'ס מקוה‪ ,‬וואס איז געווען בערך צוויי‬ ‫גאסן אוועק‪.‬‬ ‫ווען מ'הייבט אן רעדן פונעם ענין פון מקוה‬ ‫איז עס א נושא פאר זיך‪ ,‬מ'קען רעדן און רעדן‬ ‫אן אויפהער‪ .‬דער רבי פלעגט יעדעס מאל‬ ‫טוישן אלע וועש אין מקוה; ער האט געהאט‬ ‫זיינע עניינים‪ ,‬ער פלעגט טובל'ן זיינע וועש און‬ ‫פָארשטעלן‬‫זיין ברילן אין מקוה‪ .‬מ'קען זיך נישט ָ‬ ‫וואס דאס מיינט אז ער האט זיך אנגעטון‬ ‫פראסטיגע‪ ,‬נאסע וועש‪.‬‬ ‫אלענפאלס‪ ,‬עס איז‬ ‫אויסגעקומען אז דער רבי האט‬ ‫געהאט אלע פרישע וועש‪ ,‬אבער‬ ‫א פרישן קאפל האט ער נישט‬ ‫געהאט‪ .‬ר' איטשע איז שנעל‬ ‫צוריק אהיימגעלאפן ברענגען א‬ ‫‪ | 34‬גליון חפץ בחיי״ם | ריבניץ תשפ״ז‬ ‫מפי השמועה‬ ‫אויסערדעם וואס ר' מרדכי האט אליין מיטגעלעבט א וועלט ביים רבי'ן‪ ,‬האט ער‬ ‫אויך געהערט א וועלט‪ .‬דורכאויס די זיצונג ביי אים אינדערהיים האט ער דערציילט‬ ‫פארשידענע האר‪-‬אויפשטעלנדע געשיכטעס‪ ,‬וואס זענען ממש לא יאומן כי יסופר‪.‬‬ ‫ער דערציילט אזוי‪" :‬מיר האלטן יעצט נאכן פארקויפן דעם פראפערטי‪.‬‬ ‫דער סדר ארבעט‪ ,‬אז איידער איינער קויפט א פראפערטי‪ ,‬מאכט ער א‬ ‫מיליאן דאלערדיגע קנס‬ ‫גרינטליכע אונטערזוכונג‪ ,‬זיכער צו מאכן אז עס זענען נישט דא קיין שום‬ ‫ליענס אדער חובות אויף דעם פראפערטי וואס קענען זיך מארגן אויפוועקן‪.‬‬ ‫ווערט נעלם‬ ‫אין לעיקוואדעס וואוינט א איד‪ ,‬א גרויסער גביר און א גרויסער בעל‬ ‫מיר האבן ארויפגעלייגט די פראפערטי אויפן מארקעט‪ ,‬און וואונדער‬ ‫צדקה‪ ,‬הרה"ח ר' מאיר בירנבוים הי"ו‪ .‬איך בין געווען מיט אים אין פלארידע‪,‬‬ ‫איבער וואונדער‪ ,‬די קנס איז ווי פארשוואונדן געווארן; ס'איז נישט דא‬ ‫און מיר האבן געשמועסט‪ .‬האט ער מיר געזאגט‪" :‬איך ווייס אז דו ביסט געווען‬ ‫צום געפינען‪ .‬נישט נאר זיי זענען נישט געגאנגען ווייטער‪ ,‬נאר ס'איז ממש‬ ‫מקורב צום רבי'ן‪ ,‬וועל איך דיר דערציילן א מעשה וואס איז ביי מיר אליין‬ ‫פארגעקומען (בדידי הוה עובדא)"‪.‬‬ ‫פארמעקט געווארן‪ ,‬און ס'איז נישט דא קיין שום איבערבלייבעניש דערפון‪.‬‬ ‫אזוי האבן מיר געקענט פארקויפן די פראפערטי אן קיין שום שטערונגען‪,‬‬ ‫ער דערציילט אזוי‪" :‬אנהייב פון מיין קאריערע‪ ,‬האב איך געטראפן‬ ‫בזכות פונעם הייליגן צדיק‪.‬‬ ‫א שותף מיט וועמען צו קויפן די ערשטע פראפערטי‪ ,‬פון וואס מיר האבן‬ ‫געהאפט און פלאנירט צו מאכן שיינע פארדינסטן‪ .‬ויהי היום‪ ,‬האבן מיר‬ ‫באקומען א ריזן‪ ,‬שרעקעדיגן קנס פון א מיליאן דאלער‪.‬‬ ‫די דיאמאנטן ליגן אויפן‬ ‫מיר רעדן פון א קנס‪ ,‬וואס אויב איך וואלט דאס געדארפט צאלן‪ ,‬וואלט‬ ‫איך געווען פארטיג נאך איידער איך בין אריין אין ביזנעס‪ .‬עס רעדט זיך פון‬ ‫טיש‬ ‫א מעשה וואס איז פארגעקומען שוין מיט א שיינע פאר יאר צוריק‪ ,‬ווען א‬ ‫איך האב געהערט א געוואלדיגע מעשה פון הרב אריה שעכטער‬ ‫מיליאן דאלער איז נאך געווען ווערד א שיין ביסל מער ווי היינט‪ ,‬אבער בכלל‬ ‫שליט"א‪ ,‬א סופר סת"ם וואס איז אויפגעקומען מיט א המצאה צו קענען אליין‬ ‫איז עס געווען אן אומדערהערטע נומער‪ ,‬וואס האט זיך בכלל נישט געלייגט‬ ‫ערצייגן די קליינע בתים פון תפילין‪ .‬ער דערציילט וואס ער האט געהערט‬ ‫אויפן שכל"‪.‬‬ ‫פונעם זון פון הרה"ח ר' ישכר האזענפעלד ז"ל‪ .‬מ'רעדט דא פון א איד וואס איז‬ ‫געווען א גרויסער מיליאנער‪ ,‬און פלעגט האנדלען מיט דיאמאנטן‪ .‬איין טאג‬ ‫"איך בין געווען זייער צעבראכן‪ ,‬און נישט געוואוסט וואס מיין קומענדיגע‬ ‫פַארסל דיאמאנטן; ס'איז איבריג צו‬ ‫איז אים נעלם געווארן א זעלטן טייערע ַ‬ ‫טריט זאל זיין‪ .‬איך געדענק אז איך האב באשלאסן צו גיין קיין ריבניץ; איך‬ ‫ארויסברענגען די געוואלדיגע עגמת נפש וואס דאס האט אים פאראורזאכט‪.‬‬ ‫ווייס אליין נישט פארוואס‪ ,‬אבער עפעס האט מיר אהינגעטריבן‪ .‬איך גלייב אז‬ ‫דאס איז געקומען נאכן הערן פון אנדערע אז זיי האבן געהאט ישועות דארט‪,‬‬ ‫ער איז אריינגעקומען צום רבי'ן‪ ,‬און דער רבי רופט זיך אן‪" :‬עה‪ ,‬ס׳דארטן‬ ‫אבער אזוי איז געווען די מעשה‪.‬‬ ‫אויפן טיש‪ ,‬וועסט עס טרעפן"‪ .‬ער האט ממש נישט געקענט פארשטיין‬ ‫"ווען איך בין אנגעקומען קיין ריבניץ האב איך גלייך געשפירט א‬ ‫וואס דער רבי זאגט‪ ,‬ווייל פאר ער איז געקומען צום רבי'ן האט מען שוין‬ ‫געוואלדיגער קשר‪ .‬מיר האבן געדאווענט און געבעטן אז די גזירה וואס איז‬ ‫איבערגעדרייט יעדעס שטיינדל אין אפיס; יעדע שופלאד איז שוין געווארן‬ ‫ארויפגעפאלן אויף אונז זאל בטל ווערן‪ ,‬און מיר זאלן קענען מצליח זיין מיט די‬ ‫ארויסגעצויגן‪ .‬צו זאגן אז עס ליגט אויפן טיש האט זיך ממש נישט געלייגט‬ ‫אינוועסטמענט אין וואס מיר זענען אריינגעגאנגען‪.‬‬ ‫אויפן שכל‪ ,‬אבער אז דער רבי זאגט אזוי‪ ,‬איז ער צוריקגעגאנגען אין אפיס‬ ‫מיט אמונת צדיקים‪ .‬און וואונדער איבער וואונדער‪ :‬ער האט געטראפן דאס‬ ‫"די מעשה איז געווען ארום פינף יאר צוריק"‪ ,‬האט ער מיר דערציילט‪" .‬זייט‬ ‫זעקעלע ליגן אויפן טיש‪ ,‬פונקט ווי עס וואלט קיינמאל נישט פארלוירן געווארן‪.‬‬ ‫דעמאלס האב איך נאכנישט געהערט פון דעם קנס; ס'איז פשוט פארגעסן‬ ‫מי יעמוד בסוד קדושים‪.‬‬ ‫געווארן פון די מאפע‪ ,‬גלייך ווי עס זאל קיינמאל נישט האבן פאסירט"‪.‬‬ ‫דער איד האט אויך דערציילט‪ ,‬אז איינער פון זיינע קינדער האבן‬ ‫א צייט שפעטער האט ער געמאכט א שבע ברכות פאר דאס קינד פון‬ ‫נאכנישט זוכה געווען צו זרע של קיימא‪ ,‬איז ער אריין צום רבי'ן‪ ,‬און צוגעשריבן‬ ‫זיין שותף‪ .‬דארט ביים שבע ברכות האט ער מיר געטראפן‪ ,‬און ער האט‬ ‫אויפן קוויטל‪' :‬להיפקד בזרע של קיימא'‪ .‬דער רבי האט געקוקט אויפן קוויטל‪,‬‬ ‫געדענקט אז ער האט מיר דערציילט דעם ערשטן חלק פון די מעשה‪ ,‬און‬ ‫און זיך אנגערופן‪' :‬שתליד בנקל'‪ .‬זי איז שוין געווען געהאלפן‪.‬‬ ‫האט דאן געוואלט אויספירן דעם גוטן ענדע‪.‬‬ ‫גליון חפץ בחיי״ם | ריבניץ תשפ״ז | ‪35‬‬ ‫געווארן קאלט‪ .‬בין איך ווידער צוגעגאנגען אויס‬ ‫דעם רבי׳ן ״דער רבי קען זיך פארקילן״ אבער‬ ‫קאפל‪ ,‬בשעת וואס איך בין געבליבן דארט מיטן‬ ‫זארג אז דער רבי זאל זיך נישט פארקילן‪ ,‬און איך‬ ‫דער רבי פאר׳עקשן׳ט זיך ״נאך איינס‪ ,‬שוין מ׳קען‬ ‫רבי'ן אין מקוה‪.‬‬ ‫האב זיך נאכאמאל געטרויעט און צוגעקנעפלט‬ ‫גיין״‪.‬‬ ‫דעם רעזשוואלקע‪ .‬אבער כמעשהו בראשונה‪,‬‬ ‫זייענדיג אין מקוה‪ ,‬זע איך ווי דער רבי וויל‬ ‫עטליכע מינוט שפעטער איז דער נעפל‬ ‫ארויסלויפן‪ .‬ער פרעגט מיר אויב איך האב א‬ ‫האט דער רבי ווידער אויפגעקנעפלט דעם‬ ‫פארשוואונדן געווארן‪ ,‬און מען האט געמאכט א‬ ‫פאטשיילע; עס איז געווען א נייע שאלה וואס‬ ‫רעזשוואלקע‪ .‬אזויווי דער רבי האט שוין‬ ‫פייערדיגע 'קידוש לבנה'; אוי‪ ,‬האט מען געטאנצן‬ ‫איך האב קיינמאל פריער נישט געהאט געהערט‪,‬‬ ‫צוויי מאל געעפנט די קנעפלעך‪ ,‬האב איך‬ ‫'טובים מאורות'‪.‬‬ ‫און איך האב איבערגעפרעגט‪" :‬וואס דארף דער‬ ‫פארשטאנען אז מ'רעדט דא פון א הקפדה‪ ,‬און‬ ‫רבי?" דער רבי האט דערויף איבערגעזאגט אז‬ ‫איך האב זיך מער נישט אריינגעמישט‪.‬‬ ‫אן ענליכע מעשה האב איך מיטגעלעבט‬ ‫ער דארף א פאטשיילע‪" .‬עס איז נישט דא קיין‬ ‫עטליכע מינוט שפעטער איז די‬ ‫מיטן רבי'ן אין פלארידע‪ :‬מיר זענען געגאנגען צו‬ ‫פאטשיילע"‪ ,‬האב איך געזאגט פארן רבי'ן‪.‬‬ ‫לבנה ארויסגעקומען‪ .‬מ'האט געמאכט‬ ‫קידוש לבנה‪ ,‬דער רבי איז געווען פארקילט‪ ,‬עס‬ ‫זעענדיג אז עס איז נישט דא קיין פאטשיילע‪,‬‬ ‫א דערהויבענעם קידוש לבנה‪ ,‬און מ'איז‬ ‫איז געווען היבש קאלט‪ ,‬און איך בין געשטאנען‬ ‫אהיימגעגאנגען אין שטוב‪ .‬אויפן וועג אהיים‬ ‫דארט אים אפצוהיטן ער זאל זיך נישט פארקילן‬ ‫האב איך געפרעגט דעם רבי'ן איידעלערהייט‪:‬‬ ‫נאכמער‪ .‬למעשה איז נישט געווען קיין לבנה‪ ,‬און‬ ‫"ילמדנו רבינו‪ ,‬וואס איז געווען די גרויסע הקפדה‬ ‫מען איז געשטאנען און געווארט‪.‬‬ ‫נישט צו פארמאכן דעם רעזשוואלקע?" דער‬ ‫רבי האט געהערט מיין שאלה און זיך אנגערופן‪:‬‬ ‫דער רבי האט אנגעהאט א רעזשוואלקע‪,‬‬ ‫איז דער רבי ארויסגעלאפן פון מקוה מיט זיין‬ ‫"איר האט געמיינט אז די לבנה וועט ארויסקומען‬ ‫אבער זי איז געווען אפן‪ .‬איך בין צוגעגאנגען צום‬ ‫טלית קטן און זיין האנטוך‪ ,‬און איך האב אים‬ ‫ווען די גארטל ליגט פון אונטן?" מיינענדיג צו זאגן‪,‬‬ ‫רבי'ן און אים צוגעקנעפלט‪ .‬דער רבי האט אבער‬ ‫אנגעהויבן נאכלויפן‪ ,‬וויבאלד איך האב מיר‬ ‫אז ווען די רעזשוואלקע איז פארמאכט קען מען‬ ‫נישט מסכים געווען דערצו‪ ,‬און ער האט עס‬ ‫געזארגט פאר זיין געזונט‪-‬צושטאנד‪ ,‬ער זאל‬ ‫נישט זען דעם גארטל‪ .‬והוא לפלא‪.‬‬ ‫צוריק אויפגעקנעפלט‪.‬‬ ‫נישט ארויסלויפן אזוי אויפן גאס‪.‬‬ ‫פון ווען דער רבי איז ארויסגעקומען‬ ‫איך האב געווארט עטליכע מינוט‪ ,‬ס'איז‬ ‫איך זעי דעם רבי’ן שטיין אין גאס און‬ ‫פון אונטער די קאמוניסטן‪ ,‬האט ער‬ ‫נאכאלץ נישט געווען קיין לבנה‪ ,‬און דער רבי איז‬ ‫קלאפט און פאכעט מיטן האנטוך‪ ,‬איך בעהט‬ ‫‪ | 36‬גליון חפץ בחיי״ם | ריבניץ תשפ״ז‬ ‫מפי השמועה‬ ‫אזויפיל גערייזט איבער דער וועלט;‬ ‫ער האט געוואוינט אין פארשידענע‬ ‫שטעט‪ .‬וואס האט אים בכלל געפירט‬ ‫קיין לאס אנדזשעלעס?‬ ‫געראטעוועט געווארן פון א‬ ‫דער דאקטער האט געזאגט אז פארן קיין‬ ‫שווערע משפט‬ ‫לאס אנדזשעלעס וועט זיין זייער גוט פאר זיין‬ ‫דערציילנדיג מעשיות וואס איך האב געהערט‪ ,‬דערמאן איך זיך א מעשה וואס‬ ‫געזונט צושטאנד; עס איז דארט מער טרוקן‬ ‫איך האב אליין בייגעוואוינט‪.‬‬ ‫צוליב די נאנטקייט צו די מדבריות‪ ,‬און ווען‬ ‫מען האט צו טון מיט די אטעמען קען עס זיין א‬ ‫ס'איז געווען א איד וואס האט אימפארטירט פאלשע זייגערלעך פון כינע‪ .‬איין‬ ‫גרויסע טובה‪.‬‬ ‫שיינעם טאג איז די ‪ FBI‬געקומען צו זיין טיר‪ ,‬און זיי האבן אויך געוואלט האבן פון זיינע‬ ‫זייגערלעך… ווי נאר דער איד האט געזען דער מצב‪ ,‬האט ער פרובירט ארויסשפרינגען‬ ‫לכתחילה ווען מען איז אהינגעפארן‪ ,‬איז‬ ‫פון פענסטער‪ ,‬אבער ס'איז שוין געווען צו שפעט‪.‬‬ ‫דער פלאן געווען צו זיין דארט בערך צען טעג‬ ‫ביז צוויי וואכן ‪ -‬איך געדענק נישט פונקטליך‬ ‫די ‪ FBI‬האט אונטערגעזוכט זיין הויז‪ ,‬און זיי האבן דארט געטראפן פופציג טויזנט‬ ‫‪ -‬אבער אנקומענדיג אהין האט זיך געשאפן‬ ‫זייגערלעך‪ ,‬מיט פערציג טויזנט דאלער קעש‪ .‬די באווייזן זענען געווען גאר שטארק‪.‬‬ ‫א גרויסע פראבלעם‪ :‬די ארטיגע אידן האבן‬ ‫מ'האט אים ארעסטירט‪ ,‬און עס האט אים חלילה געדראעט אסאך יארן תפיסה‪.‬‬ ‫נישט געוואלט לאזן דעם רבי'ן גיין‪ .‬עס זענען‬ ‫מ'איז געקומען מזכיר זיין דעם איד ביים רבי'ן‪ ,‬האט זיך דער רבי אנגערופן‪" :‬וויפיל‬ ‫דארט געווען חשוב'ע אידן‪ ,‬הרה"ח ר' משה‬ ‫זייגערלעך דארפן זיי‪ ,‬איינס אדער צוויי? זיי וועלן אלעס צוריקגעבן"‪.‬‬ ‫ווייס‪ ,‬הרה"ח ר' בערל ווייס‪ ,‬הרה"ח ר' אהרן יעקב‬ ‫קארנוואסער ע''ה; בקיצור‪ ,‬פיל אידן האבן גאר‬ ‫וואונדער איבער וואונדער איז געווען‪ ,‬אז היות די 'ווארענט' וואס זיי האבן געהאט‬ ‫שטארק געבעטן דעם רבי'ן ער זאל אויסציען די‬ ‫איז נישט געווען ריכטיג‪ ,‬איז די גאנצע קעיס צעפאלן‪ ,‬און דער איד איז באפרייט געווארן‪.‬‬ ‫פלענער‪ ,‬און בלייבן נאך אביסל און נאך אביסל‪.‬‬ ‫מ'האט אים צוריקגעשיקט די זייגערלעך‪ ,‬און בלויז צוויי זייגערלעך האבן געפעלט‪.‬‬ ‫עס איז דעמאלס געווען אינמיטן חודש‬ ‫די מעשה האט זיך נאכנישט געענדיגט דא; ער איז שפעטער נאכאמאל געווארן‬ ‫אלול‪ .‬ערשטנס האט מען געבעטן דעם רבי'ן ער‬ ‫פארמישט אין עפעס פאלשע זאכן‪ ,‬און מ'האט אים ווידער ארעסטירט‪ .‬איינער האט‬ ‫זאל בלייבן דארט אויף סליחות‪ ,‬שפעטער האט‬ ‫זיך געגעבן א רוף אן ״שוטה אסור לרחם עליו״‪ ,‬האט דער רבי תיכף מגיב געווען; ״ביי‬ ‫זיך עס אויסגעצויגן אויף די ימים טובים‪ ,‬און פון‬ ‫אונז האט מען געטייטש‪ ,‬אסור אויב ער איז צוגעבינדן‪ ,‬לרחם דארף מען רחמנות האבן‬ ‫דארט איז עס שוין געווארן סוכות און שמחת‬ ‫אויף אים״‪.‬‬ ‫תורה‪ .‬נאך אזא דערהויבענעם תשרי איז דער‬ ‫רבי שוין געבליבן דארט פאר אנדערטהאלבן‬ ‫יאר‪ .‬די אידן פון לאס אנדזשעלעס וועלן‬ ‫קיינמאל נישט פארגעסן יענע דערהויבענע‬ ‫דער רבי פארארבעט מעשים‬ ‫טעג בצל הקודש פונעם רבי'ן‪ ,‬וואס האט‬ ‫מיט די שמות הקדושים‬ ‫איבערגעלאזט א געוואלדיגע השפעה אויף די‬ ‫ארטיגע אידן‪.‬‬ ‫עס זענען דא די צוויי ברידער‪ ,‬הרה"ח ר' אלימלך און ר' משה לייב רוטנער‪ ,‬וועלכע‬ ‫האבן געוואוינט אין מונקאטש‪ ,‬און האבן נאך געדענקט דעם רבי'ן פונדערהיים‪.‬‬ ‫איר זענט דארט געווען די גאנצע צייט?‬ ‫עטליכע חדשים צוריק בין איך געווען ביי ר' מיילעך אין שטוב‪ ,‬און ער האט מיר‬ ‫איך בין כסדר געפארן אהין און צוריק‪.‬‬ ‫דערציילט אן אינטערעסאנטע מעשה וואס זיי האבן געהאט אלס קינד מיטן רבי'ן‪.‬‬ ‫איך געדענק‪ ,‬ווי איינמאל פרייטאג צונאכטס‬ ‫זיי האבן געוואוינט ווייט פון ריבניץ‪ ,‬א וועג וואס פלעגט נעמען צען שעה צו פארן‪,‬‬ ‫ביים טיש‪ ,‬שוין צוויי אזייגער ביינאכט‪ ,‬האט‬ ‫אבער מיט א געוואלדיגע מסירת נפש פלעגן זיי אהינפארן אויף שבתים‪ .‬זיי פלעגן‬ ‫מען געזאגט אז ר' אהרן יעקב קארנוואסער‬ ‫מיטנעמען דאס גאנצע עסן פאר שבת‪ ,‬אז דער רבי זאל האבן וואס צו עסן‪.‬‬ ‫ע''ה קומט אריין‪ .‬עס האט אויסגעזען ווי ער‬ ‫אין יענע טעג זענען נישט געווען קיין אידישע שולעס‪ ,‬און מ'איז געגאנגען אין די‬ ‫קומט פון אינמיטן שלאף‪ .‬דער רבי האט אים‬ ‫פובליק שולע‪ .‬דאס האט געגעבן א געלעגנהייט פאר די סטודענטן צו פייניגן די אידישע‬ ‫אפילו געפרעגט‪" :‬יענקל‪ ,‬וואס טוט איר דא?"‬ ‫קינדער אין שולע אויף א ברייטן פארנעם‪ ,‬און אין די קלאס פון משה לייב איז געווען איין‬ ‫דער רבי האט אבער נישט געווארט אויף קיין‬ ‫סטודענט וואס פלעגט אים גאר שטארק דערגיין די יארן‪.‬‬ ‫ענטפער און אליין אויסגעפירט‪" :‬איך האב אייך‬ ‫אהערגעשלעפט במחשבה"‪ .‬ער איז געווען גאר‬ ‫איינמאל ווען ער איז געפארן צום רבי'ן‪ ,‬האט ער געקלערט אז ס'איז געקומען‬ ‫נאנט מיטן רבי'ן‪.‬‬ ‫די צייט זיך אויסצואוויינען דאס הארץ פארן רבי'ן‪ ,‬ער זאל אים העלפן מיט די‬ ‫שוועריגקייטן וואס ער האט אין שולע‪.‬‬ ‫איך דערמאן זיך אויך א גאר מערקווירדיגע‬ ‫איבערלעבעניש וואס איך האב געהאט מיטן‬ ‫גליון חפץ בחיי״ם | ריבניץ תשפ״ז | ‪37‬‬ ‫אליין‪ ,‬און ער האט גארנישט אנגעהויבן כאפן‬ ‫פארמאכט‪ .‬איך פרעג דעם רבי'ן צי עפעס איז‬ ‫רבי'ן‪ ,‬וואס האט מיר געלערנט אז דער רבי ווייסט‬ ‫ווער דאס איז‪ .‬ער האט געפרעגט‪ :‬דאס איז דער‬ ‫פארגעקומען‪ ,‬זאגט ער מיר‪" :‬איך ווייס נישט‪,‬‬ ‫נישט וויאזוי זיין לעכטיגע צורה קוקט אויס‪ .‬עס‬ ‫רבי? (רבו הרה״ק משטיפענעשט זי״ע) און ער‬ ‫עפעס אן אלטער לץ איז געשטאנען און האט‬ ‫איז געווען דארט אין לאס אנדזשעלעס; אין‬ ‫האט אפילו נישט אויפגעברענגט די מעגליכקייט‬ ‫מיר נישט אריינגעלאזט"‪.‬‬ ‫דער דירה ווי מען איז איינגעשטאנען איז פונעם‬ ‫אז ער אליין איז דער וואס מ'זעט אויפן בילד‪.‬‬ ‫שלאף צימער ביזן בית הכבוד געווען א קליינע‬ ‫די מעשה איז געווען‪ ,‬אז די טיר האט זיך‬ ‫האלוועי‪ ,‬האב איך געלאזט די טיר אביסל אפן‬ ‫געהאט בטעות פארמאכט‪ ,‬און עס איז געווען‬ ‫מיט די לייט אנגעצינדן‪ ,‬אז טאמער די רבי כאפט‬ ‫א שפיגל אויף דעם טיר‪ ,‬און ווען דער רבי איז‬ ‫זיך אויף ‪ -‬און איך וועל נישט הערן‪ ,‬זאל די רבי‬ ‫דעם רבינ'ס‬ ‫אנגעקומען צו דעם טיר האט זיך אים געדאכט‬ ‫אז איינער שטייט אנטקעגן אים און לאזט אים‬ ‫זעהן ווי מ’גייט‪.‬‬ ‫עלטער‬ ‫נישט גיין‪.‬‬ ‫אזוי איז אריבער די נאכט‪ ,‬ווען מען איז‬ ‫פרובירט‬ ‫אמאל‬ ‫האסטו‬ ‫כמעט נישט געשלאפן ‪ -‬דער רבי ווייס איך‬ ‫לשמו ולזכרו‬ ‫אויסצורעכענען ווי אלט דער רבי איז‬ ‫ווען דער רבי איז שוין געווען גאר שוואך‪,‬‬ ‫נישט צי ער איז בכלל געשלאפן‪ .‬איך שטיי‬ ‫געווען בשעת זיין פטירה?‬ ‫האט מען אים אמאל געוויזן בילדער פון זיך‬ ‫אויף אביסל שפעטער און איך זע די טיר איז‬ ‫דער רבי האט זיך אנגערופן בזה הלשון‪" :‬פאר מיר האט מען צוגעגרייט פיל גרעסערס"‪.‬‬ ‫געזעסן מיט טלית און תפילין‪ ,‬און מעביר סדרה געווען‪ .‬איך האב חלילה נישט‬ ‫דער רבי האט זוכה געווען‪ ,‬אז טויזנטער אידן האבן זיך אנגעשעפט‬ ‫געוואלט שטערן די עבודה‪ ,‬נאר איך האב אזוי געעפנט א קליינעם שפאלט‪ ,‬צו‬ ‫חיות און קדושה בחייו‪ ,‬און דאס גייט נאך אן ביז היינט צוטאגס‪,‬‬ ‫זען וואו דער רבי האלט‪.‬‬ ‫אבער ליידער האט ער נישט זוכה געווען איבערצולאזן קיין דורות‪.‬‬ ‫האסטו אמאל געהערט א ווארט פונעם רבי'ן דערוועגן?‬ ‫ווי נאר איך האב געעפנט דעם שפאלט‪ ,‬האב איך געזען אז דער רבי טוט שוין‬ ‫אויס די תפילין‪ ,‬און ער וויינט גאר שטארק‪ .‬איך האב געפרעגט‪" :‬רבי‪ ,‬וואס איז‬ ‫דער רבי האט געהאט זיינע זאכן‪ ,‬וואס אויב מ'האט אים געשטערט‪ ,‬האט ער‬ ‫געשען?" ער האט ווייטער געוויינט‪ ,‬און נישט געקענט רעדן‪.‬‬ ‫געדארפט אנפאנגען פון אנהייב‪ .‬פרייטאג נאכמיטאג ווען ער האט אנגעהויבן‬ ‫'מעביר סדרה' זיין‪ ,‬האט מען געמוזט שטיין אינדרויסן און ווארטן ביז ער‬ ‫אזוי וויינענדיג האט זיך דער רבי אנגערופן‪" :‬דו ווייסט דאך מיין מצב‪ ...‬איך בין‬ ‫ענדיגט‪ ,‬ווייל אויב מ'האט אים געשטערט האט ער געדארפט אנפאנגען פון‬ ‫ארויף אויבן‪ ,‬כהאב גערעדט אזאלכע דיבורים וואס איך האב אין מיין לעבן‬ ‫אנהייב‪.‬‬ ‫נישט גערעדט‪ "...‬דאס איז געווען איינע פון די איינציגע מאל וואס איך האב‬ ‫אזוי איז אויך געווען מיט תהלים‪ ,‬ביי קבלת פנים‪ ,‬ביי תיקון חצות‪ ,‬און בכלל‬ ‫בכלל געהערט דעם רבי'ן וויינען איבער דעם וואס ער לאזט ליידער נישט‬ ‫‪ -‬ער האט זיך אריינגעלייגט אין יעדע עבודה כל כולו‪ ,‬און אלעס האט‬ ‫איבער קיין דורות‪ .‬זייענדיג א פוילישער גבאי‪ ,‬האב איך זיך נישט געשראקן‪,‬‬ ‫געדארפט זיין ממש בשלימות‪.‬‬ ‫און צוריקגעפרעגט‪ :‬״און וואס האט מען געענפערט?״ האט זיך דער רבי‬ ‫אנגערופן בזה הלשון‪" :‬פאר מיר האט מען צוגעגרייט א גרעסער זאך"‪.‬‬ ‫איז געווען איין וואך פרייטאג שפעט נאכמיטאג‪ ,‬וואס דער רבי איז נאך‬ ‫דער רבי האט זיך אנגערופן בזה הלשון‪:‬‬ ‫פאר מיר האט מען‬ ‫צוגעגרייט א גרעסער זאך‬ ‫מפי השמועה‬ ‫זיי זענען אנגעקומען קיין ריבניץ‪ ,‬און משה לייב האט‬ ‫אנגעהויבן אויסוויינען זיין הארץ איבער דעם סטודענט וואס‬ ‫דערקוטשעט אים די יארן‪ .‬האט דער רבי געזאגט‪" :‬קום‬ ‫אהער משה לייב"‪ .‬דער רבי האט ארויסגענומען דריי ספרים‬ ‫און אים געוויזן אין יעדן ספר א געוויסן שם‪ ,‬און ער האט‬ ‫איך האב אים אמאל געפרעגט‪ ,‬און ער האט‬ ‫מיר צוריקגעפרעגט‪" :‬וויאזוי זאל איך וויסן?" ער‬ ‫האט צוגעגעבן‪ ,‬אפשר מיין ברודער איציק וועט‬ ‫וויסן‪.‬‬ ‫געהייסן משה לייב ער זאל אינזין האבן די דריי שמות‪ .‬האט‬ ‫משה לייב געענטפערט‪" :‬רבי‪ ,‬איך קען דען די שמות? דער רבי‬ ‫תיקון חצות‬ ‫זאל אליין אינזין האבן די שמות"‪.‬‬ ‫ביים רבי'ן‬ ‫נאך שבת האבן זיי זיך ארויסגעלאזט צוריק אהיים קיין‬ ‫מ'ווייסט אז תיקון חצות איז‬ ‫מונקאטש‪ .‬אנקומענדיג צוריק אין סקול‪ ,‬האבן זיי געזען אז עס‬ ‫פשוט געווען איינע פון די מערסט‬ ‫זענען דא דראמאטישע אנטוויקלונגען וואס האלטן אלעמען‬ ‫באהאלטענע עבודות; ער האט נישט‬ ‫געשפאנט‪ .‬זיי זענען געגאנגען זיך נאכפרעגן וואס עס האט‬ ‫געלאזט קיינעם זען‪ ,‬און ער האט‬ ‫פאסירט‪ ,‬עפעס וואס האט ממש איבערגעקערט די גאנצע‬ ‫אויסגעמיטן דאס מענטשליכע אויג‬ ‫רוטין פון די שולע‪ ,‬און זיי האבן געהערט די נייעס‪ ,‬אז יענער‬ ‫פאר יעדן פרייז‪ .‬אלס איינער וואס איז‬ ‫שגץ וואס פלעגט פייניגן משה לייב איז שוין א פארגאנגענהייט‪.‬‬ ‫געווען פון די באי ביתו ביים רבי'ן‪ ,‬איז‬ ‫אייך אויסגעקומען צו זען די עבודה‬ ‫וואס איז געווען די מעשה? ער איז ארויפגעקראכן אויף אן‬ ‫פונדערנאנט?‬ ‫עלעקטעריק פאול‪ ,‬און איז פארברענט געווארן אויפן פלאץ‪.‬‬ ‫איז אזוי‪ :‬אין די יארן וואס איך בין געווען א‬ ‫משמש ביים רבי'ן‪ ,‬האט די סיסטעם געארבעט‪,‬‬ ‫אז ווען דער רבי האט עפעס געדארפט‪ ,‬האט‬ ‫דער רבי קומט צו די‬ ‫ער געגעבן א קלאפ אדער געזאגט‪" :‬נו!"‪ ,‬און‬ ‫איך בין אלעמאל אריינגעגאנגען‪ .‬אזוי איז מיר‬ ‫חתונה לאחר פטירה‬ ‫אויסגעקומען צו זען אסאך‪.‬‬ ‫ס'איז דא נאך א שטארקע מעשה וואס משה לייב אליין‬ ‫האט מיר דערציילט‪ ,‬ווען מיר האבן זיך געטראפן ערב ראש‬ ‫רעדנדיג וועגן 'תיקון חצות'‪ ,‬דערמאן איך‬ ‫חודש ביים ציון‪.‬‬ ‫מיר אן אינטערעסאנטע עבודה ביים רבי'ן‪ ,‬וואס‬ ‫האט געוויזן די געוואלדיגע כוחות וואס דער רבי‬ ‫פאר ער האט חתונה געמאכט זיין יונגסטע טאכטער‪ ,‬איז‬ ‫לייגט אריין אין דעם‪.‬‬ ‫ער ארויסגעפארן צום ציון אינאיינעם מיט זיין פרוי און די כלה‪.‬‬ ‫זיי זענען דארט געשטאנען און אויסגעזאגט גאנץ תהלים‪ ,‬און‬ ‫דער רבי איז צוריקגעקומען פון לאס‬ ‫נאכן ענדיגן תהלים האט ער ארויסגענומען אן אינוויטעישאן‪,‬‬ ‫אנדזשעלעס קיין ניו יארק אום חודש ניסן‪ ,‬א‬ ‫און זיך אנגערופן‪" :‬רבי‪ ,‬איך לאדן אייך איין צו די חתונה; אבער‬ ‫צייט ווען מ'זאגט נישט קיין תחנון‪ ,‬און ממילא‬ ‫נישט בלויז וואס איך לאדן איין‪ ,‬נאר רבי‪ ,‬שיק מיר א סימן‬ ‫זאגט מען נישט קיין תיקון חצות‪ .‬א גאנצע חודש‬ ‫אז דו קומסט"‪.‬‬ ‫איז אריבער אנדעם וואס דער רבי זאל זאגן‬ ‫תיקון חצות‪.‬‬ ‫זיי האבן איבערגעלאזט דעם ציון און אהיימגעפארן‪.‬‬ ‫דעם קומענדיגן טאג באקומט ער א טעלעפאן קאל פון ר׳‬ ‫יענע יאר איז אויסגעקומען‪ ,‬אז דער‬ ‫שבתי קארפען׳ס שטוב‪ ,‬און דערציילט אים‪" :‬משה לייב‪,‬‬ ‫ערשטער טאג אין חודש אייר‪ ,‬ווען מען האט‬ ‫איך האב געהאט גאר א מאדנעם בחלום וואס איך מוז דיר‬ ‫צוריק אנגעהויבן זאגן תיקון חצות‪ ,‬איז געווען א‬ ‫דערציילן‪ .‬איך האב געזען אין חלום ווי איך שטיי ביי די חופה‬ ‫זונטאג‪ .‬דער טאג זונטאג איז בכלל געווען זייער א‬ ‫פון דיין טאכטער‪ ,‬און איך זע ווי דער רבי קומט צוגיין; דער‬ ‫שווערער טאג ביים רבי'ן; מיט די זעלבע קדושה‬ ‫רבי בכבודו ובעצמו איז גאר געווען דער מסדר קידושין‪ .‬איך‬ ‫וואס האט אים געמאכט פאסטן די גאנצע וואך‪,‬‬ ‫געדענק ווי ס'איז מיר געווען אזוי אינטערעסאנט‪ ,‬אז אפילו אין‬ ‫איז שבת געווען ממש מהיפך להיפך‪ ,‬ווען דער‬ ‫חלום האט עס זיך נישט געלייגט אויפן שכל‪ ,‬און איך האב מיר‬ ‫רבי האט געגעסן גוזמאות לכבוד שבת קודש‪.‬‬ ‫אליין געפרעגט די שאלה וויאזוי ס'קען זיין אז דער רבי איז‬ ‫דא‪.‬‬ ‫דאס האט צוגעברענגט‪ ,‬אז זונטאג זאל‬ ‫נעמען גאר לאנג ביז ער איז געווארן גרייט צום‬ ‫נאכן ענדיגן די חופה זע איך ווי דער רבי גייט אוועק‪ .‬איך‬ ‫דאווענען‪ ,‬וויבאלד איידערן האבן א גוף נקי איז‬ ‫האב געהאט די העזה אנצוהויבן נאכלויפן דעם רבי'ן‪ ,‬און איך‬ ‫נישט געווען פון וואס צו רעדן‪.‬‬ ‫האב בשעת מעשה געשריגן‪" :‬רבי‪ ,‬וואו גייסטו?" אויף וואס‬ ‫דער רבי האט מיר געענטפערט‪" :‬איך בין געקומען נאר צו די‬ ‫דער טאג האט זיך אנגעהויבן דורכצודרייען‪,‬‬ ‫חופה"‪ ,‬און דאס איז די ענדע פון די געשיכטע"‪ .‬והוא לפלא‪.‬‬ ‫און מען האט שוין געהאלטן נאנט צום שקיעה‪,‬‬ ‫גליון חפץ בחיי״ם | ריבניץ תשפ״ז | ‪39‬‬ ‫מקושר לישועות‬ ‫שליסט א שותפות מיט׳ן רבי׳ן דורכ׳ן שטיצן זיינע קינדער‪ ,‬און קריצט אריין‬ ‫אייער נאמען אויפן קוויטל להיזכר ולהיפקד בדבר ישועה ורחמים רונדע דעם יאר‬ ‫קריצט ארויף אייער נאמען‬ ‫אויפ׳ן גאנץ‪-‬יעריגן קוויטל‬ ‫וואס ליגט ביים ציון הק׳‪:‬‬ ‫ביים ציון הק׳ ביומא דהילולא‬ ‫אדער רופט אריין אין חדר‪845.426.2056#103 :‬‬ ‫מערערע מאל א טאג‪.‬‬ ‫געווען אין מקוה אויף אן אופן וואס איז‬ ‫ווען דער רבי האט נאך געהאלטן פאר תיקון‬ ‫למעלה מהשגת אנושי‪ .‬וואס קען מען‬ ‫חצות‪ .‬די מקורבים האבן אנגעהויבן לייגן דרוק‬ ‫יענע טעג האט שוין דער רבי געוואוינט‬ ‫אויפן רבי'ן‪ ,‬אז ער זאל ערשט דאווענען שחרית‪,‬‬ ‫דערציילן דערוועגן?‬ ‫אויבן אויפן בארג‪ ,‬און דער רבי איז געגאנגען מיט‬ ‫און הערשט דערנאך זאגן תיקון חצות‪.‬‬ ‫ר' מענדל צום טייך‪ .‬אנקומענדיג אהין איז דער‬ ‫רעדנדיג וועגן מקוה איז ווערד צו דערציילן‬ ‫וואסער געווען פראסטיגע אייז‪ ,‬און דער רבי‬ ‫א דערהויבענע עבודה וואס דער גרויסער בעל‬ ‫למעשה האט דער רבי אזוי געטון‪ ,‬און ווי‬ ‫האט געמאכט א לעכל און געזאגט צו ר' מענדל‪:‬‬ ‫מסירת נפש און חבד'סקער חסיד‪ ,‬הרה"ג ר'‬ ‫ווייט איך געדענק איז עס געווען די איינציגסטע‬ ‫"נו מענדל‪ ,‬א טבילה"‪.‬‬ ‫מענדל פוטערפאס זי"ע‪ ,‬האט דערציילט ביי א‬ ‫מאל וואס דער רבי האט געטון אזא זאך‪,‬‬ ‫געלעגנהייט‪ ,‬וואס ער האט אליין בייגעוואוינט‬ ‫צו דאווענען שחרית איידערן אראפלייגן די‬ ‫ר' מענדל האט דערציילט ווי ער האט ממש‬ ‫געהויבענע עבודה פון תיקון חצות‪.‬‬ ‫ביים רבי'ן‪.‬‬ ‫אנגעהויבן ציטערן פון אריינגיין אין וואסער אין‬ ‫אזעלכע אומשטענדן‪ .‬דער רבי האט געזען ווי‬ ‫ר' מענדל האט גאר שטארק געליטן צוליב‬ ‫יענעם מאנטאג האט ער ממש געוויינט אויף‬ ‫רבי מענדל קווענקלט‪ ,‬האט אים דער רבי מחזק‬ ‫וואס ער האט מקרב געווען אידן צו אידישקייט‪,‬‬ ‫וואס מ'האט אים אנגעמאכט נעכטן‪ ,‬און ער האט‬ ‫געווען‪ ,‬און געזאגט אז דער בעל שם הקדוש‬ ‫ער איז נעבעך אפגעזעסן אין סיביר אונטער גאר‬ ‫זיך געבעטן‪ ,‬אז היינט זאל מען אים אפלאזן‪ ,‬און‬ ‫האט דאך צוגעזאגט אז 'איין טבילה קען נישט‬ ‫לאזן צוגיין צו זיין עבודה אומגעשטערט‪ .‬יענעם‬ ‫שווערע אומשטענדן‪ ,‬און ער פלעגט דערציילן‬ ‫שאטן'‪.‬‬ ‫טאג האט ער געזאגט צוויי מאל תיקון חצות‪,‬‬ ‫אז נאך אין די יונגע יארן פלעגט ער פארן צו רבי‬ ‫אבער ביידע מאל מיט די זעלבע השתפכות‬ ‫ער האט זיך גאר שטארק געדארפט שטופן‬ ‫חיים זאנוויל‪.‬‬ ‫הנפש; ביי אים איז נישט געווען אזא מציאות ווי‬ ‫צו קענען אריינגיין אין וואסער‪ ,‬און ווי ער האט‬ ‫'מצות אנשים מלומדה'‪ .‬יעדע מצוה און יעדע‬ ‫איינמאל ווען ער איז אנגעקומען אהין‬ ‫דערציילט‪ ,‬איז די פחד נישט געווען אומזיסט‪,‬‬ ‫עבודה וואס ער האט געטון‪ ,‬איז געווען בתכלית‬ ‫אינמיטן ווינטער‪ .‬זאגט אים דער רבי‪ :‬מענדל‪,‬‬ ‫ארויסקומענדיג פון וואסער האבן אים אלע‬ ‫השלימות‪ ,‬און אויב האט ער געזאגט צוויי מאל‬ ‫ביסט גוט געקומען‪ .‬מיר גייען אין וואסער‪.‬‬ ‫גלידער געשווינדלט‪ ,‬און ער האט ממש געזען‬ ‫תיקון חצות‪ ,‬איז עס ביידע מאל געווען כאילו‬ ‫שטערנס‪.‬‬ ‫אין די ערשטע תקופה האט ער געוואוינט‬ ‫ס'איז געווען דאס ערשטע מאל‪.‬‬ ‫אונטן פונעם בארג‪ ,‬כדי צו זיין נענטער צום‬ ‫ווי נאר ר' מענדל איז ארויסגעקומען איז‬ ‫'דניעסטער' טייך‪ ,‬אבער איינמאל איז געווען‬ ‫דער רבי אריינגעגאנגען אין וואסער‪ ,‬און ר'‬ ‫א שווערע פארשוועמונג‪ ,‬וואס האט ממש‬ ‫מענדל האט מעיד געווען‪ ,‬אז דער רבי האט‬ ‫זיך גע'טובל'ט אין די משונה'דיגע פראסטן‪ ,‬ש"י‬ ‫חרוב געלייגט זיין הויז‪ ,‬דעמאלס האט ער‬ ‫זיך ארויפגעצויגן וואוינען אויבן אויפן בארג‪,‬‬ ‫מקוה‬ ‫טבילות‪.‬‬ ‫מ'ווייסט אז די מקוה איז געווען ביים‬ ‫וואס דאס האט געמיינט אז יעדעס מאל ער‬ ‫רבי'ן א זעלטענער עבודה; אינדערהיים‬ ‫ווען דער רבי איז ארויסגעקומען פון‬ ‫איז געגאנגען אין מקוה‪ ,‬האט ער געדארפט‬ ‫איז דאך אפגערעדט‪ ,‬ווען דער רבי‬ ‫וואסער‪ ,‬איז נאך ר' מענדל געווען שוואך‪ ,‬און‬ ‫קלעטערן בארג אראפ און בארג ארויף‪ ,‬און‬ ‫האט געהאקט אייז‪ ,‬אבער אפילו דא‬ ‫קוים געהאט כח צוריק ארויפצוגיין דעם בארג‪.‬‬ ‫ביים רבי'ן איז גיין אין וואסער געווען אן עבודה‬ ‫אין אמעריקע‪ ,‬האט דער רבי עוסק‬ ‫‪ | 42‬גליון חפץ בחיי״ם | ריבניץ תשפ״ז‬ ‫ס'איז דא א געוואלד‪ .‬צום שלוס קען איך‬ ‫ר' יצחק תהלים איז ארויסגעלאפן אויפן‬ ‫ווי ער האט מעיד געווען‪ ,‬האט ער ממש נישט‬ ‫נישט אויסלאזן‪ ,‬אז מיין מאמע האט צובאקומען‬ ‫גאס זוכן א כהן‪ .‬ער קומט אן בארג אראפ‪,‬‬ ‫געקענט באגרייפן וויאזוי דער רבי איז געלאפן‬ ‫איבער פיר יאר לעבן בזכות דעם רבי'ן‪.‬‬ ‫טרעפט ער צוויי מענטשן זיצן‪ ,‬ער גריסט זיי 'א‬ ‫בארג ארויף אן קיין שום שוועריגקייטן‪ ,‬דאס‬ ‫גוט שבת'‪ ,‬און זיי ענטפערן אים צוריק 'א גוט‬ ‫האט געמוזט זיין העכערע כוחות פון הימל‪.‬‬ ‫מיין מאמע ע"ה איז דיאגנאזירט געווארן‬ ‫שבת'‪ ,‬וואס פון דעם האט ער געוואוסט אז זיי‬ ‫מיט די ביטערע מחלה ל"ע‪ ,‬און דער דאקטער‬ ‫אבער די מעשה האט זיך נאכנישט‬ ‫זענען אידישע קינדער‪.‬‬ ‫האט איר געגעבן העכסטנס זעקס חדשים צום‬ ‫געענדיגט‪ .‬שוין אנקומענדיג אויבן אויפן‬ ‫לעבן‪.‬‬ ‫ער פרעגט זיי‪" :‬איז איינער פון ענק א כהן?"‬ ‫בארג איז קעגנגעקומען אן אלטע רוסישע‬ ‫'באבוטשקע'‪ ,‬און ווי נאר דער רבי האט זיך‬ ‫זי איז אריינגעקומען צום רבי׳ן און געווייינט‪,‬‬ ‫איינער פון זיי האט זיך אנגערופן אז ער איז‬ ‫באגעגנט מיט די אלטע רוסישע פרוי‪ ,‬האט זיך‬ ‫דער רבי האט געזאגט ״וויינט נישט‪ ,‬וויינט נישט‪,‬‬ ‫א כהן‪ ,‬מ'האט אים אריינגעשלעפט אין ביהמ"ד‪,‬‬ ‫דער רבי אויסגעדרייט‪ ,‬און אנגעהויבן נאכאמאל‬ ‫עס וועט זיין גוט״‪ ,‬זי האט געלעבט נאך פיר און‬ ‫און ער האט עולה געווען כהן‪ .‬והוא לפלא‪.‬‬ ‫אראפצוגיין דעם בארג‪ ,‬כדי זיך צו גיין טובל'ן‬ ‫א האלב יאר‪.‬‬ ‫פון פריש‪ .‬דער רבי האט שוין געהאלטן נאכן‬ ‫איר פארמאגט סיי וועלכע חפצים‬ ‫איין שבת אינדעפרי האט זיך דער רבי‬ ‫ענדיגן די ערשטע ש"י טבילות‪ ,‬און יעצט האט‬ ‫פונעם רבי'ן?‬ ‫שטארק צעוויינט‪ ,‬די רעביצין האט פרובירט‬ ‫זיך אנגעהויבן די צווייטע ש"י טבילות‪ ,‬אויף א‬ ‫צו בארוהיגן ס׳איז שבת‪ ,‬דער רבי רופט זיך אן;‬ ‫איך האב פארשידנס‪ .‬איך האב א קאפל‪.‬‬ ‫פארנעם וואס די מח אנושי קען נישט משיג זיין‪.‬‬ ‫״מלכה (מיין מאמע)‪ ,‬מלכה איז אוועק‪ ,‬כ׳האב‬ ‫זַאק פון תיקון חצות‪ ,‬איך האב די‬ ‫איך האב א ַ‬ ‫געקענט ביז יעצט‪ ,‬כ׳קען נישט מער״‪ 10 .‬טאג‬ ‫שפעטער‬ ‫בעקישע וואס ער האט געריסן קריעה ביים‬ ‫סאטמארער רב'ס ציון‪.‬‬ ‫במתי מספר‬ ‫היינטיגע טעג איז דאך נישט משיג צו‬ ‫איז מיין‬ ‫זיין וויפיל אידן עס קומען צוגיין צום‬ ‫מאמע‬ ‫האסט געהאט די זכיה צו לערנען מיטן‬ ‫רבי'ן‪ ,‬וואס איז פשט אז בחייו האט מען‬ ‫ע״ה‬ ‫רבי'ן אויך?‬ ‫זיך געמוטשעט מיט מנין?‬ ‫אוועק‪.‬‬ ‫אודאי‪ ,‬אונז האבן זוכה געווען צו מסיים זיין‬ ‫אינ'אמת'ן אריין האט עס וויי‪-‬געטון פארן‬ ‫כמה מסכתות אין ש"ס‪.‬‬ ‫רבי'ן‪ ,‬ווען אין פאקט האבן זיך דורכגעדרייט‬ ‫די וועלט זאגט‪ ,‬אז איר פארמאגט‬ ‫טויזנטער אידן אויך בחייו‪ ,‬אידן זענען געשטאנען‬ ‫אסאך בילדער פונעם רבי'ן וואס‬ ‫שעות לאנג זיך צו מזכיר זיין‪ ,‬מ'איז געקומען‬ ‫איר אליין האט גענומען‪ .‬וואס טוט‬ ‫פועל'ן ישועות יעדן איינציגסטן טאג‪ ,‬נאר‪ ,‬ווי נאר‬ ‫זיך מיט די בילדער? ווען גייען זיי‬ ‫מ'האט זוכה געווען צו די ישועה‪ ,‬איז מען שוין‬ ‫ארויסקומען לאור עולם?‬ ‫נישט צוריקגעקומען מודיע זיין די גוטע בשורה‪,‬‬ ‫מ'האט שוין נישט געהאט די כוחות צו שטיין אין‬ ‫אין די ריכטיגע צייט וועט‬ ‫דער רייע פאר נאך לאנגע שעות‪ ,‬פשוט אויף צו‬ ‫עס ארויסקומען בס"ד‪.‬‬ ‫קענען זאגן א יישר כח פארן רבי'ן‪.‬‬ ‫ר' מרדכי‪ ,‬א גרויסן‬ ‫די סקעדזשועל איז אויך געווען זייער שווער‪,‬‬ ‫פאר‬ ‫דאנק‬ ‫און נישט יעדער האט דאס געקענט מיטהאלטן‪.‬‬ ‫צייט‪,‬‬ ‫אייער‬ ‫מ'פלעגט זיך כסדר מוטשענען מיט מנין‪.‬‬ ‫אויב אין איין‬ ‫שעה האט מען‬ ‫איך דערמאן זיך אן אינטערעסאנטע‬ ‫געקענט הערן‬ ‫מעשה'לע‪ ,‬איין יאר שבת מברכים אלול‪ ,‬בין איך‬ ‫אזויפיל‪ ,‬גלייבט‬ ‫געפארן מיטן רבי'ן צו 'טאבאקס קאנטרי' אין‬ ‫זיך אז ווען מ'זיצט‬ ‫העריס‪ .‬ס'איז געווען א הערליכע שבת‪ ,‬מ'האט‬ ‫ווען דא אפאר טעג‪,‬‬ ‫שוין געהאלטן סמוך לשקיעה‪ ,‬די זון האט שוין‬ ‫וואלט מען געקענט‬ ‫אנגעהויבן גיין נידריג‪ ,‬און מ'האט נאך געהאלטן‬ ‫פאר קריאת התורה פון אינדערפרי‪.‬‬ ‫ארויסגעבן ביכער‪,‬‬ ‫מ'דארף זיך נעמען‬ ‫מ'האט זיך געוואלט שטעלן ליינען‪ ,‬אבער‬ ‫דערצו‪ ,‬איר פארמאגט‬ ‫ס'איז נישט געווען קיין כהן‪ ,‬מ'האט געשריגן 'כהן‬ ‫אן אוצר פון זכרונות‪,‬‬ ‫כהן'‪ ,‬און קיינער האט זיך נישט אויסגעדרייט‪.‬‬ ‫וואס נעמט אריין יארן‬ ‫מ'האט שוין געוואלט אויסרופן איינעם 'במקום‬ ‫יארן ביים רבי'ן‪ ,‬ס'איז‬ ‫כהן'‪ ,‬אבער דער רבי האט זיך אפגעשטעלט און‬ ‫נישט פשוט‪.‬‬ ‫געזאגט‪" :‬ס'איז דא א כהן‪ ,‬רוף דעם כהן"‪.‬‬ ‫גליון חפץ בחיי״ם | ריבניץ תשפ״ז | ‪43‬‬ ‫משמים האט מען‬ ‫אונז מזכה געווען‬ ‫ביי איינער פון די גרויסע צענטראלע סעודות הילולא קדישא‪ ,‬האט מען געהאט די זכיה צו הערן הערליכע‬ ‫פערזענליכע איבערלעבענישן און ערשטהאנטיגע עובדות‪ ,‬דברי פי חכם חן‪ ,‬דורך‬ ‫הרה"ג ר' שלום פאלאק שליט"א‪ ,‬דומ"ץ סקווירא‬ ‫וואס האט זוכה געווען צו א קירבה יתירה ביים רבי'ן‬ ‫געהערט‪ ,‬און יעדער ווייסט אז מ'רעדט‬ ‫פון א צדיק קדוש וטהור וואס האט מבטל‬ ‫בבחינת דאס וואס ס'שטייט אין פסוק‬ ‫"ישלח עזרך מקודש ומציון יסעדך" דאס‬ ‫א מתנה פאר אונזער‬ ‫געווען זיינע רמ"ח אברים ושס"ה גידים‬ ‫פאר'ן אויבערשטן מיט'ן שטערקסטן‬ ‫איז א ספעציעלע מתנה פאר אונזער דור‬ ‫אין א צייט ווען ס'איז שוין נישטא אזויפיל‬ ‫דור‬ ‫אז מ'שטעלט זיך אויף רעדן איבער‬ ‫התבטלות‪ .‬דאך וואלט איך געוואלט‬ ‫לעבעדיגע צדיקים ווי אמאל‪ .‬צוליב‬ ‫דעם גרויסן בעל ההילולא‪ ,‬קען מען רעדן‬ ‫דערציילן פערזענליכע ענינים וואס דער‬ ‫דעם האט דער אויבערשטער געגעבן א‬ ‫איבער די אויסטערלישע מופתים וואס‬ ‫אויבערשטער האט מיר געגעבן די זכיה‬ ‫ספעציעלן כח ווען מ'איז זיך מזכיר ביי‬ ‫זענען ממש לא יאומן כי יסופר‪ .‬בחייו‬ ‫צו קענען מיטהאלטן פון דער נאנט‪.‬‬ ‫די הייליגע קברי צדיקים‪ ,‬און ווער רעדט‬ ‫האט מיר דער אויבערשטער נאך מזכה‬ ‫נאך דא ביים ציון פונ'ם רבי'ן‪ ,‬וואס דאס‬ ‫מ'זאגט נאך אז רבי אליעזר'ל‬ ‫געווען מיטצוהאלטן אסאך‪ ,‬אבער דאס‬ ‫איז עפעס אויסערגעווענליך‪ ,‬מ'זעט‬ ‫דזשיקובער האט געזאגט אויף זיין מחותן‬ ‫אלעס איז בלויז אן אפס קצהו פון וואס‬ ‫באשיינפערליך אז מ'האט אים געגעבן א‬ ‫דער הייליגער צאנזער רב‪ ,‬אז ער דינט‬ ‫עס שפילט זיך היינט אפ‪ ,‬אידן זעען‬ ‫ספעציעלן כח פון הימל צו קענען פועל'ן‬ ‫דעם אייבערשטן מיט רציחה ממש ‪ -‬אויף‬ ‫ישועות ורפואות אויף אן אומבשרייבליכן‬ ‫ישועות גדולות ונוראות‪.‬‬ ‫דעם בעל הילולא קען מען אויך זייער‬ ‫פארנעם‪.‬‬ ‫קלאר זאגן אז ער האט געדינט דעם‬ ‫אויפן רבי'ן קען מען קלאר זאגן דעם‬ ‫אייבערשטן מיט רציחה ממש און געריסן‬ ‫שטיקער פון זיך פאר'ן אויבערשטנ'ס‬ ‫וועגן‪.‬‬ ‫עבודת השם ברציחה‬ ‫"גדולים צדיקים במיתתם יותר מבחייהם"‪.‬‬ ‫ביים לעבן האבן אויך טויזנטער אידן זוכה‬ ‫באמת קען מען רעדן וועגן מופתים‬ ‫געווען צו התקרבות און צו מופתים אויף‬ ‫אן קיין אפשטעל‪ ,‬אבער וואס איז דער‬ ‫אן אויסטערלישן פארנעם‪ ,‬אבער דאס‬ ‫אויפטו פון דערציילן נאך מופתים און‬ ‫איז בכלל נישט קיין פארגלייך צו וואס‬ ‫סמיכה פון זיין גרויסן‬ ‫נאך מופתים? ס'וואלט געווען א פיל‬ ‫עס שפילט זיך אפ יעדן טאג ביים ציון‬ ‫רבי'ן‬ ‫גרעסערער אויפטו צו קענען רעדן פון‬ ‫הקדוש‪.‬‬ ‫זיין אומבאשרייבליכן גדלות אין עבודת‬ ‫ער האט זוכה געווען צו א קירבה‬ ‫השם‪ ,‬כאטש דאס איז אויך נישט קיין‬ ‫מ'הערט אידן דערציילן מעשיות וואס‬ ‫יתירה ביי זיין גרויסן רבי'ן‪ ,‬דער הייליגער‬ ‫חידוש ווייל אלע האבן שוין געהערט און‬ ‫טוען ממש הייבן די ברעמען‪ ,‬ס'איז ממש‬ ‫‪ | 44‬גליון חפץ בחיי״ם | ריבניץ תשפ״ז‬ ‫ווען מען האט‬ ‫שטעפינעשטער‬ ‫געפרעגט‬ ‫אים‬ ‫זי"ע‪ .‬דאס האט‬ ‫זינט ווען ער האט‬ ‫אים באגלייט אלע‬ ‫אנגעהויבן זאגן‬ ‫יארן‪ ,‬דער טיפער‬ ‫תיקון חצות און‬ ‫קשר וואס איז‬ ‫צי עס האט אייביג‬ ‫געווען צווישן זיי‬ ‫אנגעהאלטן‪ ,‬האט‬ ‫האט געמאכט אז‬ ‫ער געזאגט אז‬ ‫ער זאל געדענקען‬ ‫דאס האט ער שוין‬ ‫זיין רבי'ן זיין‬ ‫אנגעהויבן ביי זיין‬ ‫גאנץ לעבן‪ ,‬ער‬ ‫גרויסן רבי'ן פון‬ ‫פלעגט זיך אפט‬ ‫שטעפינעשט‪,‬‬ ‫דערמאנען פון אים‬ ‫און פון דעמאלט‬ ‫און רעדן פון אים‪.‬‬ ‫אן האט זיך עס‬ ‫מ'דערציילט‬ ‫נישט‬ ‫קיינמאל‬ ‫דער‬ ‫אז‬ ‫אפגעשטעלט‪.‬‬ ‫שטעפינעשטער‬ ‫געהאט‬ ‫האט‬ ‫א פארמאכטע שטוב מיט א זעלטן‬ ‫יעדע מצוה בשלימות‬ ‫יעדע עבודה זיינע‬ ‫טייערן אוצר וואו ער האט קיינעם נישט‬ ‫איך געדענק דאס ערשטע יאר וואס‬ ‫איז צוגעגאנגען מיט א‬ ‫אריינגעלאזט‪ .‬עס זענען דארט געלעגן‬ ‫טייערע רוזשינער ירושה חפצים‪ ,‬אבער‬ ‫זעלטענעם שלימות‪.‬‬ ‫ער איז געווען דא על אדמת אמעריקע‪,‬‬ ‫האט מען געהאט די זכיה אז ער האט‬ ‫דער הייליגער ריבניצער איז געווען‬ ‫געבאקן מצות ערב פסח אין דער סקווירער‬ ‫נאכ'ן פאסטן א גאנצן‬ ‫דער איינציגער אויסנאם וואס האט יא‬ ‫געמעגט אריינגיין דארט‪.‬‬ ‫מצה בעקעריי‪ .‬איך האב דעמאלט זוכה‬ ‫געווען צו וועלגערן מצות פאר אים‪ .‬ער‬ ‫טאג‪ ,‬ווען מען האט אים‬ ‫שוין ענדליך געברענגט‬ ‫בשעת די פטירה פון זיין רבי'ן איז‬ ‫האט ממש געפלאמט! היות ער האט זיך‬ ‫ער געווען דארט‪ ,‬און ער איז ממש‬ ‫געפירט מיט די טשערנאבלער מנהגים‪,‬‬ ‫האט ער דארט געזאגט הלל מיט א ברכה‬ ‫אביסל מאכלים‪ ,‬האט‬ ‫אויסגעגאנגען אויף זיינע הייליגע‬ ‫בשם ומלכות; עס איז געווען מיט אזא‬ ‫ער אנגעהויבן א לאנגע‬ ‫הענט‪ .‬מ'קען זאגן אז מיט דעם האט‬ ‫ער אים געגעבן סמיכה‪ ,‬ער האט אים‬ ‫התלהבות דקדושה וואס ליגט מיר נאך‬ ‫יעצט אין די ביינער‪.‬‬ ‫עבודה‪ .‬ער האט גענומען‬ ‫איבערגעגעבן די כוחות צו קענען ממשיך‬ ‫דעם הייליגן ספר "שערי‬ ‫זיין און פירן ווייטער‪ ,‬כדי צו קענען פועלן‬ ‫ישועות ורפואות פאר כלל ישראל‪.‬‬ ‫ציון" און אנגעהויבן זאגן די‬ ‫דאס איז נישט נאר געווען ביים באקן‬ ‫מצות איינמאל א יאר‪ ,‬נאר יעדע עבודה‬ ‫זיינע איז צוגעגאנגען מיט א זעלטענעם‬ ‫טעגליכע תפילות‪ .‬דער‬ ‫שלימות‪ .‬נאכ'ן פאסטן א גאנצן טאג‪ ,‬ווען‬ ‫ספר שערי ציון איז אייביג‬ ‫תיקון חצות אן קיין‬ ‫מען האט אים שוין ענדליך געברענגט‬ ‫אביסל מאכלים‪ ,‬האט ער אנגעהויבן א‬ ‫געלעגן אויף זיין טיש‪.‬‬ ‫אפשטעל‬ ‫לאנגע עבודה‪ .‬ער האט גענומען דעם‬ ‫ווען מ'רעדט פון זיין עבודה ווייסט‬ ‫הייליגן ספר "שערי ציון" און אנגעהויבן‬ ‫מען אפילו נישט וואו אנצוהייבן רעדן‪,‬‬ ‫זאגן די טעגליכע תפילות‪ .‬דער ספר שערי‬ ‫שעות אויף שעות איז ער געזעצן אן‬ ‫ער האט דאך אזויפיל עוסק געווען אין‬ ‫ציון איז אייביג געלעגן אויף זיין טיש‪.‬‬ ‫קיין אפשטעל‪ ,‬עס האט געקענט אנגיין‬ ‫עבודת השם‪ .‬יעדע מינוט אין טאג איז‬ ‫פינף‪-‬זעקס שעה נאכאנאנד‪ .‬א מוח אנושי‬ ‫ער געווען מקושר צום אויבערשטן אויפ'ן‬ ‫העכסטן פארנעם‪ ,‬אבער ס'איז קלאר אז‬ ‫קען נישט משיג זיין אזא עבודה‪ ,‬עס איז‬ ‫פאר אידנ'ס וועגן‬ ‫איינע פון זיינע זעלטענע עבודות איז‬ ‫ממש העכער אונזערע השגות‪ .‬מען רעדט‬ ‫געווען דאס טעגליכע זאגן תיקון חצות‪,‬‬ ‫כאטש וואס ער איז געווען א איד‬ ‫דא פון עפעס וואס איז אנגעגאנגען יעדן‬ ‫וואו ער פלעגט מתאבל זיין מיט בכיות‬ ‫וואס האט בכלל נישט אריינגעפאסט‬ ‫טאג פון יאר ווען עס איז דער סדר צו זאגן‬ ‫נוראות אויף גלות השכינה און דעם צער‬ ‫אין אונזער דור‪ ,‬האט ער זיך אבער‬ ‫תיקון חצות‪.‬‬ ‫פון אידישע קינדער‪.‬‬ ‫גליון חפץ בחיי״ם | ריבניץ תשפ״ז | ‪45‬‬ ‫פאפירן‪ .‬ער האט אים דערציילט אז ער‬ ‫נאכמיטאג האט ער זיך ממש געקאכט‬ ‫אראפגעלאזט צו אונז מיט א זעלטענעם‬ ‫האט געהערט אז ווען דער רבי האט‬ ‫אין דער סוגיא‪ .‬איך האב דעמאלטס‬ ‫אצילות און ענוות חן‪ .‬אידן פלעגן שטיין‬ ‫חתונה געהאט מיט זיין רביצין בזיווג שני‪,‬‬ ‫געהאט די זכיה צו קענען צוקוקן זיין כח‬ ‫אין די רייעס שעות לאנג כדי צו קענען‬ ‫מיט וועמען ער האט געלעבט לאנגע‬ ‫אין תורה‪ ,‬ער האט זיך נישט באנוגנט מיט‬ ‫אריינגיין פאר א ברכה‪ ,‬און ער האט יעדן‬ ‫יארן‪ ,‬האט זי זיך זייער מתמרמר געווען‬ ‫קיין לייכטע פסקים‪ ,‬נאר ער האט געזוכט‬ ‫אויפגענומען בסבר פנים יפות‪ ,‬געגעבן‬ ‫פאר איר טאטן‪ .‬זי האט געשטאמט פון‬ ‫נאכצוגיין די נושא ביזן שורש‪.‬‬ ‫ברכות און געוואונטשן ישועות מיט'ן‬ ‫א רבני'שער משפחה‪ ,‬און זי האט זיך‬ ‫גאנצן הארץ פאר כלל ישראל‪.‬‬ ‫אויסגעוויינט פאר איר טאטן אז איר מאן‬ ‫ער האט מיר געבעטן דורכצולערנען‬ ‫איז א מלאך‪.‬‬ ‫מיט אים די נושא‪ ,‬און ער האט ממש‬ ‫ער פאר זיך האט גארנישט געהאט‬ ‫דורכגעלערנט די גאנצע סוגיא מיט א‬ ‫דערפון‪ ,‬ווען עס איז געקומען זיך צו‬ ‫איר פאטער האט איר געזאגט אז‬ ‫געוואלדיגער גרינטליכקייט‪ .‬עס האט‬ ‫שטעלן דאווענען האט ער שווערליך‬ ‫ער גייט אים נאכקוקן‪ .‬ער איז געגאנגען‬ ‫גענומען שעות לאנג‪ ,‬און מען האט זיך‬ ‫געהאט מנין‪ .‬אודאי איז עס געקומען‬ ‫אין שול און זיך אויסבאהאלטן כדי דער‬ ‫געקענט לערנען פון אים א דרך הלימוד‪,‬‬ ‫צוליב זיין העכערקייט‪ ,‬ווייל פאר‬ ‫איידעם זאל אים נישט באמערקן‪ .‬ער‬ ‫יעדע שורה האט ער אפגעלערנט מיט א‬ ‫מערסטנס מענטשן איז נישט געווען‬ ‫האט צוגעזען וויאזוי זיין דאווענען קוקט‬ ‫טיפער הבנה און ארויסגענומען די נקודה‪.‬‬ ‫מעגליך נאכצוקומען זיין סדר היום‪ ,‬אבער‬ ‫אויס און וויאזוי זיין עבודה גייט צו‪ .‬ווען‬ ‫אזוי ארום‪ ,‬נאך לאנגע שעות‪ ,‬איז ער‬ ‫דאס מציאות איז געווען אז דא אויף דער‬ ‫ער איז אהיימגעקומען‪ ,‬האט ער געזאגט‬ ‫צוגעקומען צו דער מסקנא אז ער ווייסט‬ ‫וועלט האט ער גארנישט צוריקבאקומען‬ ‫פאר זיין טאכטער‪" :‬עולם הזה וועסטו‬ ‫למעשה נישט וואס צו טון‪.‬‬ ‫פון אזויפיל משפיע זיין פאר אידן‪.‬‬ ‫נישט האבן מיט אים‪ ,‬אבער עולם הבא‬ ‫וועסטו יא האבן‪ ".‬וויבאלד די צדיקת האט‬ ‫דארט אין די שכונה האט יענע יאר‬ ‫עס איז געגאנגען אזוי ווייט‪ ,‬אז‬ ‫געוואלט האבן עולם הבא‪ ,‬איז זי געבליבן‬ ‫געוואוינט דער לינזער רב‪ .‬ער האט אים‬ ‫מען האט געמאכט א סדר אז די וואס‬ ‫לעבן אזוי‪.‬‬ ‫געגעבן א פסק אז ווען עס קומט צו זאגן‬ ‫דאווענען מיט אים האבן א זכות קדימה‬ ‫"ותן ברכה"‪ ,‬זאל ער זאגן "ותן"‪ ,‬טראכטן‬ ‫אריינצוגיין ערשט אל הקודש פנימה‪ ,‬כדי‬ ‫במחשבה "טל ומטר"‪ ,‬און דערנאך זאגן‬ ‫עס צו מאכן גרינגער און נישט דארפן זוכן‬ ‫"ברכה"‪ .‬אזוי האט ער טאקע געטון‪.‬‬ ‫א מנין יעדן טאג‪.‬‬ ‫געכאפט א שטיין‬ ‫מ'האט געקענט זען ווען ער האט‬ ‫געדאוונט פאר'ן עמוד‪ ,‬אז ווען ס'איז‬ ‫עס געדענקט נאך גוט וויאזוי עס‬ ‫א איד האט מיר פריער דערציילט אן‬ ‫אינטערעסאנטע זאך וואס ער האט היינט‬ ‫געקומען צווישן "ותן" און "ברכה"‪ ,‬האט‬ ‫איז מיר אליין אויסגעקומען צו דאווענען‬ ‫בייגעוואוינט‪ ,‬ווען ער איז ארויס פונעם‬ ‫ער געווארט א מינוט כדי צו קענען אינזין‬ ‫ביי אים‪ .‬יענע יארן האב איך ליידער נאך‬ ‫ציון‪ ,‬האט ער געטראפן זיין אייניקל‪ ,‬און‬ ‫האבן דעם "טל ומטר"‪ ,‬פונקט ווי ער האט‬ ‫נישט געהאט קיין קינדער‪ ,‬און איך האב‬ ‫דאס אייניקל זאגט אים אז עס איז דא א‬ ‫באקומען דעם פסק‪.‬‬ ‫געוואלט אריינגיין פועל'ן א ישועה‪.‬‬ ‫מאמר פון רבי שלמה'קע זוועהילער זצ"ל‪,‬‬ ‫ס'איז אויך געווען א לימוד צו זען ווי‬ ‫אז אויב מען גייט אוועק פונעם ציון און‬ ‫אזוי ער איז נישט גלייך געלאפן פרעגן‪,‬‬ ‫מען כאפט א שטיין‪ ,‬איז דאס א סימן אז‬ ‫נאר ער האט קודם געזוכט דורכצוטון‬ ‫שעות אויף שעות‬ ‫מען איז געהאלפן געווארן‪ .‬ווי נאר דאס‬ ‫אייניקל האט געענדיגט זאגן דעם מאמר‪,‬‬ ‫די נושא ביז'ן סוף‪ .‬אבער ווען ער איז‬ ‫אנגעקומען צו די מסקנא אז ער ווייסט‬ ‫דקדוקי הלכה‬ ‫האט דער זיידע פונקט געכאפט א שטיין‬ ‫איך געדענק ווי ביים דאווענען האט‬ ‫נישט למעשה וואס צו טון‪ ,‬האט ער נישט‬ ‫פון איינעם‪ ,‬מען זעט בבירור וויאזוי זאכן‬ ‫זיך איין טאג געמאכט א שאלה; עס איז‬ ‫מורא געהאט צו פרעגן‪.‬‬ ‫פאסירן דארט‪.‬‬ ‫געווען שפעט נאכמיטאג ו' חשון‪ ,‬דער‬ ‫טאג פאר די בני ארץ ישראל הייבן אן‬ ‫נאך איינער האט מיר דערציילט אז ער‬ ‫צו זאגן "ותן טל ומטר"‪ .‬ער האט נאך‬ ‫איז איין מאל געווען ביים ציון און געבעטן‬ ‫עולם הבא וועסטו‬ ‫דעמאלטס געקלערט צוריקצופארן קיין‬ ‫האבן!‬ ‫אז ער זאל האבן די מעגליכקייט צו קענען‬ ‫ארץ ישראל‪ ,‬און דעריבער האט ער נישט‬ ‫פארן ל"ג בעומר קיין מירון‪ .‬ער האט קוים‬ ‫געוויסט צי ער דארף זאגן "ותן טל ומטר"‬ ‫געהאט אויף די טעגליכע הוצאות און ער‬ ‫איך האב אמאל געהערט א מורא'דיגע‬ ‫צי נישט‪.‬‬ ‫האט נישט געקענט אונטערנעמען נאך‬ ‫מעשה פונ'ם פה מפיק מרגליות הרה"ג ר'‬ ‫אזא גרויסע אויסגאבע‪ .‬שטייענדיג דארט‬ ‫אבא חייא טויבער שליט"א‪ ,‬וואס האט‬ ‫דער סדר פלעגט זיין אז ער האט‬ ‫ביים ציון‪ ,‬קומט צו א איד און זאגט אים‬ ‫דערציילט בשם זיין ברודער להבחל"ח‬ ‫געדאוונט שחרית גאר שפעט‪ ,‬און גלייך‬ ‫אז ער וויל זייער שטארק פארן קיין מירון‪,‬‬ ‫הרה"ג ר' עזריאל טויבער ז"ל‪ ,‬וואס האט‬ ‫נאך שחרית איז מען געגאנגען צו מנחה‬ ‫אבער עס קוקט נישט אויס ווי ער גייט‬ ‫ארויסגעהאלפן דעם רבין מיט זיינע‬ ‫און דערנאך מעריב‪ .‬דעריבער‪ ,‬יענעם‬ ‫‪ | 46‬גליון חפץ בחיי״ם | ריבניץ תשפ״ז‬ ‫מיט א מסירות‬ ‫עס קענען מאכן‪,‬‬ ‫נפש ממש‪ ,‬און‬ ‫דעריבער וויל ער‬ ‫דא אין אמעריקע‬ ‫אים נעמען פאר א‬ ‫האט ער ווייטער‬ ‫שליח‪.‬‬ ‫ממשיך געווען צו‬ ‫מל'ען ווען אימער‬ ‫מען האט אים‬ ‫גערופן‪.‬‬ ‫גע'פועל'ט‬ ‫ישועות‬ ‫איז‬ ‫עס‬ ‫אויסגעקומען‬ ‫דורכ'ן‬ ‫אז מ'האט אים‬ ‫גערופן צו א ברית‪,‬‬ ‫צעטל קטן‬ ‫עבודת‬ ‫זיין‬ ‫און דארט ביים‬ ‫התפלה איז נישט‬ ‫ברית איז אויך‬ ‫געווען‬ ‫דוקא‬ ‫אנוועזנד געווען‬ ‫שטַאט‪,‬‬ ‫ַ‬ ‫ספעציעל‬ ‫דער קלויזנבורגער‬ ‫אבער די הכנות‬ ‫רב זצ"ל‪ .‬נאכן ברית האט מען זיך געזעצט‬ ‫לתפלה‪ ,‬די תפלה פון ר' אלימלך‪ ,‬און‬ ‫צו דער סעודת ברית‪ ,‬און דער צדיק‪ ,‬ווי‬ ‫זיין שטייגער‪ ,‬האט נישט געגעסן‪ ,‬זייענדיג‬ ‫דער רבי האט‬ ‫פתח אליהו ‪ -‬דאס האט גענומען גאר‬ ‫שרוי בתענית‪.‬‬ ‫אויסגעפירט‪" :‬איך‬ ‫לאנג‪ .‬ער האט דערביי פארגאסן טייכן‬ ‫טרערן און געזאגט ווארט ביי ווארט מיט‬ ‫ווי נאר דער קלויזנבורגער רב האט‬ ‫האב קיינמאל נישט‬ ‫א געלאסנקייט‪.‬‬ ‫געזען אז ער עסט נישט‪ ,‬האט ער אים‬ ‫געבראכן דעם תענית‬ ‫אזוי אויך פלעגט ער יעדן טאג זאגן‬ ‫אנגעהויבן ברענגען ראיות פון דער‬ ‫גאנצער תורה אז ביי א סעודת ברית דארף‬ ‫אויסער איין מאל‪,‬‬ ‫דעם "צעטל קטן"‪ .‬איך האב געהערט‬ ‫פון ר' יצחק וואלף הערמאן אז דער רבי‬ ‫מען עסן‪ .‬דער רבי האט זיך צוגעהערט‬ ‫און איך האב חרטה‬ ‫פלעגט זאגן אז מיט דעם פועל'ט ער‬ ‫געהאט פארוואס איך‬ ‫און אנגעהויבן מסביר זיין פארוואס ער‬ ‫ישועות‪.‬‬ ‫פאסט‪ ,‬וועלנדיג צו פארשטיין געבן‬ ‫פארוואס ער קען נישט עסן‪.‬‬ ‫האב עס געטון‪ ".‬ווי נאר‬ ‫האט ער דערציילט אזוי‪" :‬אינדערהיים‬ ‫דער קלויזנבורגער רב‬ ‫א פייערדיגע האנט‬ ‫איז געווען א שווערע פרשה ווען מ'האט‬ ‫גענומען פופצן הונדערט אידן צו דער‬ ‫האט געהערט דעם‬ ‫ווער עס האט זוכה געווען צו זען‬ ‫זיין הייליגע צורה‪ ,‬וועט פארשטיין ווען‬ ‫שחיטה הי"ד (איך ווייס נישט צי ער‬ ‫ביאור‪ ,‬האט ער געזאגט‬ ‫מען נוצט אזעלכע אויסדרוקן אז זיין‬ ‫האט זיך באצויגן צו דער צווייטער וועלט‬ ‫מלחמה אדער צו אנדערע שווערע‬ ‫פארן רבין‪" :‬איך זאג‬ ‫פנים האט געלאכטן‪ ,‬עס האט באמת‬ ‫געלאכטן און יעדער איד האט עס‬ ‫פאגראמען וואס די ארטיגע אידן האבן‬ ‫מיטגעמאכט)‪ .‬זעענדיג אז מ'פירט פופצן‬ ‫שוין גארנישט‪".‬‬ ‫געקענט זען‪ .‬איינמאל ביים דאווענען‬ ‫איז מיר אויסגעקומען צו זען ווי ער טוט‬ ‫הונדערט אידן צו ווערן גע'הרג'עט רח"ל‪,‬‬ ‫זיך אן די ר"ת תפילין‪ ,‬ווי נאר ער האט‬ ‫האב איך זיך מקבל געווען צו פאסטן יעדן‬ ‫אויסגעשטרעקט זיין האנט אנצוטאן די‬ ‫טאג‪".‬‬ ‫פערציג יאר תעניתים‬ ‫תפילין‪ ,‬האט זיך ממש אנטפלעקט ווי א‬ ‫פייערדיגע האנט מיט א דורכזיכטיגקייט‪.‬‬ ‫דער רבי האט אויסגעפירט‪" :‬איך‬ ‫אלע ווייסן אז ער איז לאנגע יארן‬ ‫ער איז געווען אזוי אויסגעלייטערט און‬ ‫האב קיינמאל נישט געבראכן דעם תענית‬ ‫געווען שרוי בתענית‪ .‬איינמאל זייענדיג‬ ‫האט געלאכטן ביז גאר‪ .‬מען קען עס‬ ‫אויסער איין מאל‪ ,‬און איך האב חרטה‬ ‫דארט‪ ,‬איז מיר אויסגעקומען צו הערן‬ ‫אנקוקן ווי א דמיון‪ ,‬אבער איך מיין אז‬ ‫געהאט פארוואס איך האב עס געטון‪ ".‬ווי‬ ‫וואס עס האט זיך אפגעשפילט ביים צדיק‬ ‫עס איז ווייט נישט קיין דמיון‪ ,‬ער האט‬ ‫נאר דער קלויזנבורגער רב האט געהערט‬ ‫א טאג פארדעם‪ .‬האב איך געהערט אזוי‪:‬‬ ‫געהאט א הייליגע צורה‪.‬‬ ‫דעם ביאור‪ ,‬האט ער געזאגט פארן רבין‪:‬‬ ‫דער רבי איז דאך געווען א גרויסער מוהל‪,‬‬ ‫"איך זאג שוין גארנישט‪".‬‬ ‫אינדערהיים האט ער גע'מל'עט קינדער‬ ‫גליון חפץ בחיי״ם | ריבניץ תשפ״ז | ‪47‬‬ ‫פאר'ן דאווענען‪ ,‬און די סעודה האט ער‬ ‫סעודה‪ ,‬גערעדט מיט יעדן‪ ,‬און דערציילט‬ ‫דער רבי האט אהיימגענומען שירים‬ ‫ערשט געפראוועט שפעט נאכמיטאג‪,‬‬ ‫מעשיות‪ .‬עס איז געווען גאר דערהויבן‪.‬‬ ‫פון דער סעודת ברית‪ ,‬און ער האט עס‬ ‫ער פלעגט מקפיד זיין צו מאכן קידוש‬ ‫געגעסן שפעטער אין די נאכט שעות‬ ‫פאר די שקיעה‪ .‬ווי קען מען בכלל זוכן‬ ‫נאכ'ן אויספאסטן‪ .‬דער רבי האט זיך‬ ‫צו פארשטיין אזא צדיק וקדוש‪ ,‬וואס איז‬ ‫בכלל נישט געווען פון אונזער דור‪.‬‬ ‫פיר שעה אויף די פיס‬ ‫אויסגעדריקט פאר ר' יצחק וואלף‪" :‬איך‬ ‫האב געוואוסט אז ער וועט מיך נישט‬ ‫שבת אינדערפרי האט ער זיך‬ ‫לאזן פאסטן‪ ,‬אבער זעענדיג אז מיט'ן‬ ‫געשטעלט זאגן תהילים כמנהג‬ ‫תענית פועל'ט מען ישועות פאר כלל‬ ‫טשערנאבל‪ .‬דאס איז אנגעגאנגען פאר‬ ‫די ריכטיגע הכנה‬ ‫לאנגע שעות‪ .‬עס פלעגט נעמען פיר שעה‪,‬‬ ‫ישראל‪ ,‬האט ער פארשטאנען‪".‬‬ ‫למצוה‬ ‫און ער איז די גאנצע צייט געשטאנען אויף‬ ‫מעביר סדרה שעות‬ ‫איין פלאץ‪ .‬אזוי איז ער געשטאנען און‬ ‫איך האב זוכה געווען מיטצוהאלטן‬ ‫געזאגט קאפיטל נאך קאפיטל‪.‬‬ ‫דאס צינדן חנוכה ליכט ביי אים‪ .‬ער‬ ‫פלעגט צינדן שפעט ביינאכט נאך א‬ ‫ווען מ'האט דערציילט פאר'ן תולדות‬ ‫לאנג‬ ‫לאנגע עבודה פון א גאנצן טאג‪ .‬ווען‬ ‫אהרן רבי'ן זצ"ל איבער דער זעלטענער‬ ‫פרייטאג צונאכטס איז יעדע וואך‬ ‫ער האט שוין ענדליך געצונדן‪ ,‬האט‬ ‫עבודה וואס מ'זעט ביים הייליגן‬ ‫געווארן שפעט‪ ,‬ער פלעגט מעביר סדרה‬ ‫זיך ערשט אנגעהויבן א פרישע עבודה;‬ ‫ריבניצער‪ ,‬האט ער געזאגט‪" :‬זאגן תהלים‬ ‫זיין לאנגע שעות‪ .‬ביי אים איז נישט געווען‬ ‫ער האט געזונגען "למנצח" און געגאסן‬ ‫פיר שעה נאכאנאנד‪ ,‬דאס וואלט איך נאך‬ ‫אזא מין עסק צו טון א מצוה סתם אזוי‪,‬‬ ‫טרערן אויף א פארנעם וואס מען פלעגט‬ ‫געקענט טון; אבער שטיין אזוי לאנג אויף‬ ‫נאר ווען עס איז געקומען צו מעביר סדרה‬ ‫נישט זען סתם אזוי‪ ,‬ממש ווי מען זאל‬ ‫די פיס און זיך נישט רירן פון ארט‪ ,‬דאס‬ ‫זיין‪ ,‬איז עס געווען מיט'ן גאנצן שלימות‪.‬‬ ‫עפענען א סינק – דאס איז אן קיין שום‬ ‫איז שוין אן עבודה וואס מיר קענען נישט‬ ‫דאס האט גורם געווען אז זאכן זענען‬ ‫גוזמא‪ .‬מען האט געקענט זען די דביקות‬ ‫פארשטיין‪".‬‬ ‫געווארן גאר פארשלעפט‪ ,‬די סעודה האט‬ ‫וואס ער האט געהאט צום אויבערשטן‪.‬‬ ‫זיך ערשט אנגעהויבן זייער שפעט‪ .‬די‬ ‫אויב עס האט זיך געמאכט אז איינער‬ ‫עס בענקט זיך צוריק צו די ליכטיגע טעג‬ ‫סעודה אליין איז געווען אן עבודה פאר‬ ‫האט אים געשטערט אינמיטן תהלים‪,‬‬ ‫ווען מיר האבן זוכה געווען צו האבן דעם‬ ‫זיך‪ .‬א גאנצע וואך האט ער קוים געגעסן‪,‬‬ ‫האט ער צוריק געעפנט דעם תהלים צום‬ ‫רבי'ן דא צווישן אונז‪ ,‬טעג ווען מען האט‬ ‫אפילו ווען ער האט שוין אויסגעפאסט‬ ‫אנהייב און אנגעהויבן נאכאמאל מיט'ן‬ ‫געקענט מיטהאלטן פון דער נאנט וויאזוי‬ ‫האט ער זיך באגנוגנט ממש מיט א‬ ‫זעלבן התחדשות ווי דאס ערשטע מאל‪,‬‬ ‫זיין עבודה איז צוגעגאנגען מיט אזא‬ ‫קלייניגקייט‪ .‬אבער ווען עס איז געקומען‬ ‫עס איז ביי אים נישט געווען קיין שום‬ ‫דביקות און השתפכות הנפש‪.‬‬ ‫שבת איז דאס עסן געווען א שטארקע‬ ‫אויסוועג‪.‬‬ ‫עבודה‪ .‬ספעציעל געדענק איך ביי די‬ ‫זייענדיג דארט ביים צינדן חנוכה‬ ‫אזוי איז ער אנגעגאנגען שעות‬ ‫פיש אז ער האט געגעסן גאר אסאך‪ .‬ער‬ ‫ליכט‪ ,‬האט ער גערעדט איבער דער‬ ‫לאנג‪ .‬ער האט גארנישט געטרונקען‬ ‫איז געווען גאר גוט אויפגעלייגט ביי דער‬ ‫וויכטיגקייט פון מאכן א הכנה‪ .‬ער האט‬ ‫דערציילט אז ביים פריערדיגן בעלזער‬ ‫רב זי"ע איז אמאל געווען א מעשה אז א‬ ‫חסיד האט זיך אריינגעכאפט צו אים ערב‬ ‫סוכות און זיך אויסבאהאלטן‪ .‬שפעטער‬ ‫ווען דער רב האט אים געזען האט ער זיך‬ ‫מסביר געווען אז ער האט געוואלט מאכן‬ ‫א הכנה צו יום טוב סוכות‪ ,‬דעריבער איז‬ ‫ער געקומען זען וויאזוי דער רב בינדט די‬ ‫הושענות‪.‬‬ ‫האט אים דער בעלזער רב‬ ‫צוריקגעזאגט‪" :‬נישט דאס איז דער עיקר‪,‬‬ ‫די שטערקסטע הכנה וואס מען קען מאכן‬ ‫איז דורך לערנען די הלכות פון דער מצוה‪,‬‬ ‫דאס טוט דעם מענטשן ממש באהעפטן‬ ‫צו דער מצוה‪".‬‬ ‫‪ | 48‬גליון חפץ בחיי״ם | ריבניץ תשפ״ז‬ ‫רב תורה"‪ .‬ס'איז‬ ‫ממש אוממעגליך‬ ‫ישועות ביי‬ ‫צו‬ ‫אנצוהויבן‬ ‫די חנוכה‬ ‫פארשטיין אפילו‬ ‫אן אפס קצהו פון‬ ‫ליכט‬ ‫זיין גדלות‪.‬‬ ‫שוין‬ ‫ווי‬ ‫ערווענט פריער‪,‬‬ ‫האבן‬ ‫מיר‬ ‫האב איך יענע‬ ‫געהאט א זכיה אז‬ ‫יארן נאך נישט‬ ‫ער האט געלעבט‬ ‫זוכה‬ ‫געהאט‬ ‫נישט לאנג צוריק‪.‬‬ ‫געווען צו זרע של‬ ‫איך דאנק השי"ת‬ ‫קיימא‪ .‬זייענדיג‬ ‫אז איך האב זוכה‬ ‫דארט ביי חנוכה‬ ‫געווען נהנה צו זיין‬ ‫ליכט‪ ,‬האב איך‬ ‫מזיו אורו און זיך‬ ‫געוואוסט אז עס‬ ‫דרייען דארט‪ .‬עס‬ ‫איז א שעת הכושר‪,‬‬ ‫שפירט זיך נישט‬ ‫און ער האט מיך‬ ‫אז איך האב יוצא‬ ‫אנגעוואונטשן‪" :‬דו‬ ‫געווען‪ ,‬איך וואלט געוואלט זיין דארט‬ ‫וועסט געהאלפן ווערן"‪ .‬עס איז אריבער א‬ ‫אסאך מער‪ ,‬אבער אפילו דאס ביסל וואס‬ ‫איינמאל סוכות האט‬ ‫שטיק צייט און איך האב נאכנישט געזען‬ ‫ער זיך אנגערופן‪:‬‬ ‫מ'האט געהאט די זכיה דארט צו זיין‪,‬‬ ‫די ישועה‪ ,‬בין איך געגאנגען נאכאמאל‬ ‫האט איבערגעלאזט אזויפיל זכרונות און‬ ‫צו אים און אים געבעטן א פרישע ברכה‪.‬‬ ‫נאך פיל מער פון דעם‪ .‬די מחזה הוד איז‬ ‫"יעצט קומט דער‬ ‫הערנדיג אז איך בעט א ברכה פאר עפעס‬ ‫סאטמארער רב‬ ‫עפעס וואס מ'קען נישט אריינלייגן אין‬ ‫אויף וואס איך האב שוין אמאל געבעטן‬ ‫ווערטער; ס'איז אן איבערלעבעניש וואס‬ ‫א ברכה‪ ,‬האט ער זיך אנגערופן‪" :‬איך זאג‬ ‫איז געבליבן איינגעקריצט אין די ביינער‪.‬‬ ‫אריין אין סוכה"‪ ,‬און‬ ‫קיינמאל נישט ארויס א ווארט לבטלה‪,‬‬ ‫שפעטער האט ער‬ ‫ווער ס'איז דארט געווען וועט פארשטיין‬ ‫אז איך האב דיר געזאגט ‪ -‬וועט עס‬ ‫וואס איך מיין צו זאגן‪.‬‬ ‫מקוים ווערן‪ ,‬און איר דארפט גארנישט‬ ‫מוסיף געווען און געזאגט‪:‬‬ ‫זיין באזארגט"‪ .‬בסייעתא דשמיא האב‬ ‫ער איז שוין נישט קיין‬ ‫"יעצט גייט ער ארויס‬ ‫איך ב"ה טאקע זוכה געווען צו עטליכע‬ ‫קינדער בלע"ה‪.‬‬ ‫בעל תשובה‬ ‫פון דער סוכה"‪ .‬איין‬ ‫זיינע אפענע אויגן‪ ,‬וואס האבן געזען‬ ‫יאר הושענה רבה האט‬ ‫די אושפיזין זענען דא!‬ ‫פון איין עק וועלט ביזן צווייטן‪ ,‬האבן אויך‬ ‫ער געזאגט‪" :‬יעצט זאגט‬ ‫א ידיד מיינער האט מיר דערציילט‪,‬‬ ‫געקענט אריינקוקן אין אידישע הערצער‬ ‫צו זען וואס דארט טוט זיך אפ‪ .‬ס'איז‬ ‫דער סאטמארער רב‬ ‫אז איין יאר סוכות האט ער געווארט‬ ‫באקאנט אז ער פלעגט נישט געבן די‬ ‫האנט פאר איינעם וואס איז נישט געווען‬ ‫תורה"‪.‬‬ ‫אנצוהייבן די סעודה‪ .‬עס איז געווען א‬ ‫פלא‪ ,‬אלעס איז שוין געווען גרייט און‬ ‫אין מקוה יענעם טאג‪ .‬ממש פלא'דיג‪.‬‬ ‫עס איז מער נישט געווען אויף וואס‬ ‫צו ווארטן‪ ,‬אבער מען האט געזען אז‬ ‫אמאל איז געקומען א איד וואס איז‬ ‫עס‪.‬‬ ‫ער קוקט ארויס אויף עפעס און ווארט‬ ‫ליידער געווען פארקראכן‪ ,‬אבער ס'האט‬ ‫אויף איינעם‪ .‬מיט אמאל איז ער געווארן‬ ‫געהייסן אז ער איז שוין א בעל תשובה‪.‬‬ ‫מ'האט געהערט פון אידן אין‬ ‫צעפייערט און אויסגעשריגן‪" :‬זיי זענען‬ ‫דער רבי האט אים אבער נישט געוואלט‬ ‫רוסלאנד אז שוין אין יענע יארן פלעגן זיך‬ ‫שוין דא!"‪.‬‬ ‫געבן די האנט‪ .‬מ'האט אנגעהויבן זאגן‬ ‫מאכן אזעלכע מעשיות‪ .‬איינמאל סוכות‬ ‫פארן רבי'ן אז ער האט שוין תשובה געטון‪,‬‬ ‫האט ער זיך אנגערופן‪" :‬יעצט קומט‬ ‫עס איז אינטערעסאנט צו מדייק‬ ‫האט דער רבי זיך צוריקגעזאגט אז ער איז‬ ‫דער סאטמארער רב אריין אין סוכה"‪,‬‬ ‫זיין אז ער האט זיך אנגערופן "זיי זענען‬ ‫"חוזר לרשעתו"‪ ,‬און ער האט אים אפילו‬ ‫און שפעטער האט ער מוסיף געווען און‬ ‫שוין דא"‪ ,‬אן זיך אפילו מסביר זיין אז ער‬ ‫נישט געוואלט געבן די האנט‪.‬‬ ‫געזאגט‪" :‬יעצט גייט ער ארויס פון דער‬ ‫רעדט פון די אושפיזין‪ .‬ער איז געווען אזוי‬ ‫סוכה"‪ .‬איין יאר הושענה רבה האט ער‬ ‫אריינגעטון אין זיין הייליגע וועלט‪ ,‬אז‬ ‫זכותו יגן עלינו‬ ‫געזאגט‪" :‬יעצט זאגט דער סאטמארער‬ ‫מעגליך ער האט געמיינט אז יעדער זעט‬ ‫גליון חפץ בחיי״ם | ריבניץ תשפ״ז | ‪49‬‬ ‫‪ 36‬שעה‬ ‫ריבניץ‬ ‫הכנות און סטראטעגיע; אן אינפארמאטיווער שמועס מיט די פירנדע עסקנים איבער דער‬ ‫מייסטערהאפטיגער ארדענונג ארום דעם יומא דהילולא פון רביה"ק מריבניץ זצוק"ל אסרו‬ ‫חג סוכות‪ ,‬וויאזוי עס איז צושטאנד געקומען און די שווערע ארבעט וואס גייט אריין דערין‬ ‫דעם מייסטערהאפטיגן סדר וואס הערשט דארט‪ ,‬איז זיכער‬ ‫דער טאג אסרו חג סוכות איז א געהויבענער טאג פאר‬ ‫ארויס מיט התפעלות‪ .‬דער ועד הפועל אינאיינעם מיט'ן‬ ‫זיך זעלבסט‪ ,‬זייענדיג דער טאג ווען די הייליגע טעג פון חודש‬ ‫הנהלת הבית החיים‪ ,‬וועלכע גיבן זיך אפ מיט'ן סדר אינ'ם‬ ‫אלול און תשרי קומען צו א ליכטיגן גמר לטובה ולברכה‪ ,‬אבער‬ ‫בית החיים‪ ,‬האבן במשך די יארן מצליח געווען אויפצושטעלן‬ ‫שוין מער ווי דרייסיג יאר ווערט אסרו חג סוכות געדענקט ביי‬ ‫א זעלטענער סדר און ארדענונג אז דער ריזיגער ציבור זאל‬ ‫כלל ישראל אלס דער יומא דהילולא קדישא פונ'ם הייליגן‬ ‫קענען זיך משתטח זיין אויפ'ן ציון הקדוש מיט ישוב הדעת‬ ‫ריבניצער רבי זי"ע‪ .‬וואס האט זיך אנגעהויבן בזעיר אנפין אין‬ ‫און כבוד הראוי‪.‬‬ ‫די ערשטע יארן‪ ,‬האט זיך צעוואקסן אויף אן אומשאצבארן‬ ‫פארנעם‪ .‬צענדליגער טויזנטער אידן שטראמען צום וויזניצער‬ ‫צו הערן מער דערוועגן האבן מיר געכאפט א שמועס‬ ‫בית החיים‪ ,‬אשר שם חלקת מחוקק ספון‪ ,‬און בעטן זיך אויס‬ ‫מיט די פירנדע עסקנים פונ'ם ועד הפועל הרה"ח ר' משה‬ ‫כל מילי דמיטב‪.‬‬ ‫יוסף גליק‪ ,‬הרה"ח ר' מענדל סאמעט און דער מייסטער‪-‬‬ ‫פראדוצירער הרה"ח ר' יוחי פליישמאן‪ ,‬צו הערן וואס עס‬ ‫ווער עס האט שוין אמאל באזוכט דעם מקום הקדוש ביום‬ ‫גייט אלץ אריין אין ארגאניזירן דעם ריבניצער יארצייט‪.‬‬ ‫היארצייט און זיך אפגעשטעלט א מינוט אריינצוקלערן אין‬ ‫‪ | 50‬גליון חפץ בחיי״ם | ריבניץ תשפ״ז‬ ‫גדולי הרבנים במאנסי שליט''א‪ .‬דאס איז‬ ‫א שטארקער טשאלענדזש‪ ,‬אבער דער‬ ‫שוין אזוי פרי זיין‬ ‫וועלכע צייט אין יאר‬ ‫אויבערשטער העלפט בזכות פונ'ם גרויסן‬ ‫צדיק און די צענדליגער טויזנטער אידן‪.‬‬ ‫פארנומען מיט די‬ ‫הייבן זיך אן די הכנות‬ ‫הכנות?‬ ‫צום יארצייט?‬ ‫ר' יוחי‪:‬‬ ‫ר' יוחי‪:‬‬ ‫וואס אלץ דארף מען‬ ‫די כוחות און פרטים וואס גייען‬ ‫אנגרייטן פון פאראויס‬ ‫אריין אינ'ם יארצייט זענען אומגלויבליך‪.‬‬ ‫מען הייבט געווענליך אן טראכטן‬ ‫און פלאנירן באלד נאך פסח‪ ,‬ארום ל"ג‬ ‫לכבוד דעם יומא‬ ‫אזויפיל מענטשן קומען צוזאמען אין גאר‬ ‫א קורצער צייט‪ ,‬אויף א פלאץ וואס איז‬ ‫בעומר‪ .‬אינאיינעם מיט'ן ועד הפועל גייט‬ ‫מען איבער דעם פארלאפענעם יארצייט‪:‬‬ ‫דהילולא אז זאכן זאלן‬ ‫נישט קיין מקום רחבת ידים; כדי אלעס‬ ‫וואס האט גוט געקלאפט‪ ,‬וואס דארף‬ ‫קלאפן‪ ,‬און וואס קען‬ ‫זאל פארן מיט סדר‪ ,‬זיכערהייט און כבוד‪,‬‬ ‫מוז יעדער פרט זיין דורכגעטראכט לאנג‬ ‫פארבעסערט ווערן און וואס דארף מען‬ ‫צולייגן‪.‬‬ ‫מען זיך אויף מוצאי‬ ‫פריער‪.‬‬ ‫סוכות אדער אסרו חג‬ ‫דער ריבניצער יומא דהילולא פאלט‬ ‫ברוך השם‪ ,‬די פארלאפענע יארן שיין‬ ‫געקלאפט‪ ,‬אבער עס איז נישטא קיין‬ ‫בעצם יומא דהילולא?‬ ‫אויס אסרו חג סוכות‪ .‬אין די פריערדיגע‬ ‫וואכן איז יעדער פארנומען מיט אלול‪,‬‬ ‫שיעור אויף בעסער‪ .‬איך‪ ,‬אינאיינעם מיט‬ ‫ר' משה יוסף גליק און ר' מענדל סאמעט‪,‬‬ ‫די ימים נוראים און סוכות‪ ,‬און עס איז‬ ‫ר' יוחי‪:‬‬ ‫קלערן איבער פארשידענע פארשלאגן‪.‬‬ ‫שווער צו קאארדינירן און מסדר זיין‬ ‫מען קען אויך נישט פשוט נאכמאכן דעם‬ ‫יעדער איינציגער דעטאל מוז זיין‬ ‫די זאכן‪ .‬אידישע בעלי מלאכה זענען‬ ‫פאריגן פלאן‪ ,‬ווייל דער היימישער ציבור‬ ‫גרייט פון פריער‪ ,‬אן קיין אויסנאם‪ .‬אויפ'ן‬ ‫פונקט אזוי פארנומען‪ ,‬און חול המועד‬ ‫וואקסט ב"ה‪ ,‬און וואס איז געווען גענוג‬ ‫יארצייט דארפן מיר בלויז אכט געבן אז‬ ‫זענען ערפארענע ארבעטער כמעט נישט‬ ‫פאראיאר קען היי־יאר שוין נישט זיין‬ ‫אלעס בלייבט אויף די רעלסן‪ .‬אך און וויי‬ ‫אוועילעבל‪.‬‬ ‫גענוג‪.‬‬ ‫אויב מען דערמאנט זיך ערשט דעמאלט‬ ‫עפעס מסדר צו זיין‪.‬‬ ‫פונדעסטוועגן מוזן די לעצטע הכנות‬ ‫געענדיגט ווערן אין די עשרת ימי תשובה‪,‬‬ ‫מיר האבן פלענער אויף יעדער‬ ‫צווישן יום כיפור און סוכות‪ ,‬און טייל גאר‬ ‫סיטואציע‪ .‬ווילאנג יעדע פאטענציעלע‬ ‫אין חול המועד כפי המותר ע''פ פסק‬ ‫פארוואס דארף מען‬ ‫גליון חפץ בחיי״ם | ריבניץ תשפ״ז | ‪51‬‬ ‫זאל נישט שפירן פארלוירן‪ ,‬נאר האבן‬ ‫שטרויכלונג האט א פארגעגרייטן‬ ‫ישוב הדעת‪.‬‬ ‫ארויסקומען פונ'ם‬ ‫ענטפער בלייבט דער פראבלעם‬ ‫מען לייגט זיך אריין אינ'ם מצב‬ ‫ציון אא"וו‪ .‬קענט איר‬ ‫באגרעניצט צום אינצידענט; אן א פלאן‬ ‫קען עס אפשטעלן דעם גאנצן סיסטעם‪.‬‬ ‫פונ'ם באזוכער פון דער מינוט וואס ער‬ ‫דערציילן וואס ליגט‬ ‫שטייגט אראפ פון באס‪ :‬וואו וואשט ער‬ ‫די הענט‪ ,‬וואו איז דער בית הכסא‪ ,‬צי איז‬ ‫דערונטער?‬ ‫דא גענוג פאפיר‪ ,‬האנטוכער און נטילת‪-‬‬ ‫ידים געברויכן‪ ,‬וואו נעמט ער א תהלים‪,‬‬ ‫ר' יוחי‪:‬‬ ‫די ארדענונג וואס מען‬ ‫און וואו טרעפט ער פאפיר און א פען צו‬ ‫אין יעדער קלייניגקייט ליגט חדשים‬ ‫זעט ביים יארצייט איז‬ ‫שרייבן א קוויטל‪.‬‬ ‫ארבעט‪ .‬מען גייט איבער יעדע שילד און‬ ‫שַאטערס און‬‫וואו עס זאל הענגען‪ ,‬די ַ‬ ‫טאקע וואונדערליך‪,‬‬ ‫דער זעלבער סדר בלייבט סיי אין‬ ‫די פארנומענסטע שעות און סיי צוויי‬ ‫אלע צוגעהערן‪ .‬עס איז אזוי גוט מסודר‪,‬‬ ‫אנגעהויבן ביי די‬ ‫אזייגער ביינאכט‪ .‬יעדער ווייסט וואו צו‬ ‫אז דער באזוכער באמערקט ניטאמאל‬ ‫וויפיל מען האט צוגעשטעלט‪ ,‬אין א‬ ‫טראנספארטאציע‪ ,‬די‬ ‫גיין‪ ,‬וואו דער באס שטייט און וואו מען‬ ‫טרעפט וואס מען דארף‪ ,‬אן דארפן זוכן‬ ‫בחינה פון אין בעל הנס מכיר בנסו‪.‬‬ ‫טראפיק‪ ,‬די תפילות‬ ‫אדער פרעגן‪.‬‬ ‫באסעס פארן כסדר‪ ,‬פארקינג איז‬ ‫מסודר און די בתי כבוד ווערן געהאלטן‬ ‫און השתטחות ביים‬ ‫ריין און שיין‪ .‬דער ציל איז אז דער מענטש‬ ‫ציון‪ ,‬די עסן ביים‬ ‫‪ | 52‬גליון חפץ בחיי״ם | ריבניץ תשפ״ז‬ ‫פארוואס זעט דער ועד הפועל‬ ‫פאר וויכטיג אונטערצונעמען‬ ‫אזא ריזיגן אפאראט לכבוד דעם‬ ‫יארצייט?‬ ‫ר' מענדל סאמעט‪:‬‬ ‫ווען מען באטראכט גוט דעם גאנצן בילד זעט מען אז אלעס‬ ‫וואס ווערט צוגעשטעלט ביים יארצייט איז דרינגנד וויכטיג און‬ ‫גארנישט דערפון איז איבריג‪ .‬עס קומען צום יארצייט טויזנטער‬ ‫אידן פון איבער גאנץ אמעריקע‪ ,‬און אויך פילע אידן מעבר לים‪.‬‬ ‫עס זענען דא אידן וועלכע לאזן זיך ארויס מוצאי יום טוב שפעט‬ ‫ביינאכט פון לאנדאן קיין ניו יארק אויף א רייזע פון לאנגע שעות‪.‬‬ ‫אזוי אויך זענען דא אידן וועלכע פארן מיט באסעס און אויטאס‬ ‫פון אנדערע שטעט און זיצן שעות ארוכות אויף די וועגן‪.‬‬ ‫ווען די אידן קומען אן צום בית החיים‪ ,‬דארפן זיי האבן א‬ ‫פלאץ וואו זיך אראפצוזעצן און עסן א זעטיג מאכל‪ ,‬טרינקען א‬ ‫ווארעמע קאווע אדער א קאלט גלעזל וואסער‪ .‬זיי דארפן האבן‬ ‫ריינע און געהעריגע ערטער פאר זייערע פערזענליכע געברויכן‪,‬‬ ‫און א רואיגע און געשמאקע אטמאספערע ביים ציון און אין די‬ ‫שאטערס ארום‪ ,‬כדי צו קענען מתפלל זיין מיט ישוב הדעת‪.‬‬ ‫פון די אנדערע זייט דארף מען שטארק אכט געבן אז דער‬ ‫ציון זאל נישט פארוואנדלט ווערן אין א פלאץ וואו דער הויפט‬ ‫דגש ליגט אויף די מאכלים און דער "עקספיריענס" ארום דאס‬ ‫עסן‪ .‬זענען טאקע די עסקנים גאר שטארק שוקל יעדע זאך וואס‬ ‫יא און וואס נישט‪ ,‬פארשטייט זיך אז אזעלכע החלטות נעמט‬ ‫דער ועד הפועל נישט אויף דער אייגענער האנט‪ .‬מען איז זיך‬ ‫מתייעץ מיט די גדולי הרבנים שליטא און על פיהם ישק כל דבר‪.‬‬ ‫נאך א וויכטיגע נקודה וואס מען דארף נעמען אין באטראכט‬ ‫איז דער פאקט אז דער בית החיים געפינט זיך אין א פלאץ וואס‬ ‫איז בכלל נישט געאייגנט פאר אזא ריזן ציבור‪ .‬עס זענען נישטא‬ ‫קיין גרויסע שטחים אין בית החיים זעלבסט וואו דער עולם קען‬ ‫זיך אויסשפרייטן‪ ,‬און דער וועג אריין צום בית החיים איז זייער‬ ‫שמאל פאר אזא ציבור‪.‬‬ ‫דערצו געפינט זיך דער וויזשניצער בית החיים נעבן דעם גאר‬ ‫פארנומענעם רוט ‪ 306‬אין מאנסי‪ .‬יעדע קליינע שטערונג אויפ'ן‬ ‫וועג קען ברענגען שווערע טראפיק אינ'ם גאנצן געגנט‪.‬‬ ‫נאך א וויכטיגע נקודה איז וויכטיג צו דערמאנען‪ ,‬געווענליך‬ ‫ביי אנדערע גרויסע יארצייטן ווערט נישט צוגעלאזט קיין נשים‬ ‫צדקניות ביים ציון‪ .‬דא איז אבער אנדערש‪ ,‬עס איז שוין אזוי‬ ‫גליון חפץ בחיי״ם | ריבניץ תשפ״ז | ‪53‬‬ ‫אהיימפארן מיט רואיגקייט און זיכערקייט‬ ‫ווייטערע געגנטער‪ ,‬ווי וויליאמסבורג‪,‬‬ ‫איינגעפירט זייט דעם ערשטן יארצייט‪,‬‬ ‫מיט פולע ישועות‪.‬‬ ‫בארא פארק‪ ,‬לעיקוואוד‪ ,‬קרית יואל‬ ‫און פאר דעם לייגן מיר אריין מורא'דיגע‬ ‫און נאך‪ ,‬קען פארקירן די אויטאס‪ .‬פון‬ ‫כוחות אז די גדרי הקדושה והצניעות‬ ‫די פארקינג לאטס ווערט דער ציבור‬ ‫זאלן זיין אויפ'ן בעסטן און מערסט‬ ‫אריבערגעפירט מיט ספעציעלע שאטלס‬ ‫אויסגעהאלטענעם פארנעם‪.‬‬ ‫ווען איז דער ועד‬ ‫ביז צום ציון הקדוש‪.‬‬ ‫הפועל געגרינדעט‬ ‫אין צוגאב איז דא א באזונדערער‬ ‫געווארן?‬ ‫אפאראט פון באסעס וואס ברענגען און‬ ‫וויאזוי גייט צו דער‬ ‫ר' משה יוסף גליק‪:‬‬ ‫טראגן אידן פון די ווייטערע געגנטער‪.‬‬ ‫עס פארט אויך א לאקאלער שאטל ארום‬ ‫טעכנישער חלק‬ ‫דאס ערשטע יאר נאך וואס דער רבי‬ ‫מאנסי און נעמט אויף דעם ציבור‪ ,‬כדי די‬ ‫גאסן זאלן נישט ווערן אנגעלייגט מיט‬ ‫פון טראנספארטירן‬ ‫זי"ע איז נפטר געווארן‪ ,‬אין יאר תשנ"ז‪,‬‬ ‫פריוואטע אויטאס וואס פארן אלע אין‬ ‫אזויפיל טויזנטער אידן‬ ‫האט מען אנגעהויבן מסדר צו זיין דעם‬ ‫יומא דהילולא בזעיר אנפין‪ .‬צווישן די‬ ‫ריכטונג פון בית החיים‪.‬‬ ‫צום ציון?‬ ‫ערשטע עסקנים זענען געווען מיין זיידע‬ ‫אלע חלקים דארפן זיין גוט‬ ‫ר' יוחי‪:‬‬ ‫הרה"ח ר' אברהם הערש גליק ז"ל‪ ,‬א גבאי‬ ‫צאמגעשטעלט‪ .‬די באסעס דארפן קענען‬ ‫ביים רבי'ן; יבלחט"א מיין טאטע ר' שמואל‬ ‫אנקומען און אוועקפארן מיט א סדר‪ ,‬די‬ ‫פאר'ן טראנספארטאציע חלק אליין‬ ‫גליק וואס האט אויך אסאך משמש‬ ‫שאטלס דארפן זיין אין טאקט‪ ,‬און דער‬ ‫זיצן מיר שוין חדשים פריער מיט די‬ ‫געווען די לעצטע יארן; הרה"ח ר' הערשל‬ ‫ציבור דארף קלאר וויסן וואו מען דארף‬ ‫פאליציי און אנדערע פאראנטווארטליכע‬ ‫שענוואלד שליט"א משב''ק; און הרה"ח ר'‬ ‫גיין‪ .‬ווען מען רעדט פון אזויפיל טויזנטער‬ ‫כדי אויסצוארבעטן אלע דעטאלן‪ .‬מען‬ ‫ארי' לייב געלדצעהלער שליט"א משב''ק‪.‬‬ ‫מענטשן‪ ,‬קען אפילו א קליינע שטערונג‬ ‫דארף באשליסן וועלכע גאסן דארפן‬ ‫אין איין טייל פונ'ם סיסטעם האבן אן‬ ‫ווערן אפגעשפארט‪ ,‬וועלכע דארפן זיין‬ ‫פון יאר צו יאר איז דער ציבור‬ ‫אויסווירקונג אויפ'ן גאנצן סדר‪.‬‬ ‫באגרעניצט‪ ,‬און וויאזוי מען וועט האלטן‬ ‫געווארן אלץ גרעסער‪ ,‬און מיט די יארן‬ ‫דעם געווענליכן טראפיק אין מאנסי אין‬ ‫זענען אריינגעקומען פרישע כוחות צו‬ ‫דאס אלעס איז בלויז דער מינימום‬ ‫באוועגונג בשעת דער ריזיגער ציבור‬ ‫ארגאניזירן דעם יארצייט‪ .‬איך בין מיט די‬ ‫שבמינימום וואס מען מוז צושטעלן‪,‬‬ ‫קומט צום ציון‪.‬‬ ‫יארן אריינגעקומען אין בילד אינאיינעם‬ ‫כדי זאכן זאלן נישט ארויסגיין פון‬ ‫מיט נאך יונגעלייט מיט פרישע יונגע‬ ‫גלייכגעוויכט‪ ,‬און דער ציבור זאל קענען‬ ‫דער ועד הפועל דינגט אויך אפ‬ ‫כוחות‪ ,‬אזוי אויך האבן מיר א משמש יעדן‬ ‫אנקומען צום ציון‪ ,‬מתפלל זיין און צוריק‬ ‫פארקינג לאטס וואו דער עולם פון די‬ ‫‪ | 54‬גליון חפץ בחיי״ם | ריבניץ תשפ״ז‬ ‫טאג אויפ'ן ציון וואס עינו ולבו שם כל הימים‪ ,‬כדי צו קענען‬ ‫האלטן דאס פלאץ בכבוד'יג און אויסברייטערן די אפעראציעס‪.‬‬ ‫מיט דער צייט האבן מיר געזען אז מען דארף דא האבן‬ ‫א מייסטער ארגאניזירער פונ'ם העכסטן שטאפל‪ .‬דאן האט‬ ‫מען אויפגענומען ר' יוחי פליישמאן אנצופירן דעם פראיעקט‪,‬‬ ‫און ברוך השם ער שטייט שוין עטליכע יאר אין שפיץ פונ'ם‬ ‫סוקסעספולן ריבניצער יארצייט‪ ,‬כולם שוים לטובה‪.‬‬ ‫וועלכע צייט פון טאג איז די‬ ‫פארנומענסטע אין לויף פונ'ם‬ ‫יומא דהילולא?‬ ‫ר' משה יוסף גליק‪:‬‬ ‫די לעצטע שעה פאר'ן זמן ר"ת‪.‬‬ ‫גיב איבער אביסל פאקטן און‬ ‫ציפערן איבער וואס עס טוט זיך‬ ‫אפ ארום דעם יארצייט?‬ ‫ר' משה יוסף גליק‪:‬‬ ‫אזויפיל ווי אכצן טענטס ווערן אוועקגעשטעלט אויפ'ן‬ ‫בית החיים פאר די פארשידענע צוועקן‪ ,‬ווי ליכט‪ ,‬קוויטלעך‪,‬‬ ‫גליון חפץ בחיי״ם | ריבניץ תשפ״ז | ‪55‬‬ ‫הנדיב ר' שרגא יעקב האפמאן הי''ו זינט‬ ‫א געוויסן חלק אין די הוצאות‪ ,‬זינט דאן‬ ‫תהילים זאגן‪ ,‬מניני תפילה ועוד‪.‬‬ ‫דעם ערשטן יומא דהילולא תשנ''ז‪ .‬ער‬ ‫האט ער געזען אויסטערלישע הצלחות‬ ‫אין זיין ביזנעס‪ .‬יעדעס יאר קלינגט ער‬ ‫אין די פארנומענע שעות פונ'ם‬ ‫לייגט זיך אריין אין דער גאנצער זאך און‬ ‫אן זיכער מאכן אז ער פארלירט נישט די‬ ‫יארצייט זענען דא אזויפיל ווי ‪250‬‬ ‫נעמט אויף זיך די הוצאות יעדעס יאר‪.‬‬ ‫זכיה צו האבן א חלק אינ'ם יארצייט‪ .‬פון‬ ‫ארבעטער וועלכע געבן זיך אפ מיט אלע‬ ‫אפילו דער ציבור וואקסט און די הוצאות‬ ‫אנגעלעגנהייטן‪ ,‬ווי האלטן די זיכערהייט‬ ‫יאר צו יאר איז ער מוסיף אויף זיין נדבה‬ ‫ווערן כסדר גרעסער‪ ,‬האלט ער ווייטער‬ ‫אינעווייניג אינ'ם בית החיים און אינדרויסן‬ ‫מיט נאך עטליכע טויזנט דאלער‪.‬‬ ‫אן מיט דער זעלבער איבערגעגעבנקייט‪,‬‬ ‫אויף די שאסייען‪ ,‬רייניגונגס‪-‬ארבעטער‬ ‫כדי אויפצוהאלטן דעם רבי'נס נאמען און‬ ‫פאראיאר איז געווען נאך א מענטש‬ ‫וואס מאכן זיכער אז אלעס איז זויבער‬ ‫זכר אויף יעדן מעגליכן אופן‪.‬‬ ‫וואס האט געהאט א גאר גרויסע‬ ‫און צאמגענומען‪ ,‬טראנספארטאציע‬ ‫און קאמפליצירטע געשעפט וואס‬ ‫דרייווער וועלכע ברענגען און טראגן דעם‬ ‫דער נדבן איז אויך דער פטרון‬ ‫האט געדארפט דורכגיין‪ .‬ער האט זיך‬ ‫עולם‪ ,‬אא"וו‪.‬‬ ‫פונ'ם בנין התלמוד תורה‪ ,‬וואס איז‬ ‫אונטערגענומען צו העלפן דעקן די‬ ‫אויפגעשטעלט געווארן אלס א זכרון‬ ‫גרויסע הוצאות פונ'ם יארצייט‪ .‬ברוך‬ ‫נצחי פאר'ן רבי'ן זי"ע‪ ,‬און דער בנין‬ ‫השם‪ ,‬דער דיעל איז דורך און יעצט איז‬ ‫טראגט טאקע דעם נאמען פון ר' שרגא‬ ‫ער שוין פארנומען מיט א פרישן דיעל‬ ‫הערט איר צוריק‬ ‫יעקב שליט"א‪ .‬ר' שרגא יעקב האפמאן‬ ‫איז געווען פון די נאנטסטע מקורבים‬ ‫מיט'ן רבי'ן‪.‬‬ ‫ישועות וואס מענטשן‬ ‫ביים רבי'ן‪ .‬ער האט בחיים חיותו פונ'ם‬ ‫זעען נאכ'ן נושא בעול‬ ‫רבי'ן זצ''ל געשטיצט דעם רבי'נס שטוב‬ ‫און געווען צוהילף מיט א געוואלדיגער‬ ‫וואס איז מיט דער‬ ‫זיין אין די הוצאות‬ ‫געטריישאפט‪ .‬אויך יעצט לאחר פטירתו‬ ‫יארצייט סעודה?‬ ‫היארצייט?‬ ‫שטרענגט ער זיך אן צו האלטן דעם רבי'נס‬ ‫ר' משה יוסף גליק‪:‬‬ ‫ר' מענדל סאמעט‪:‬‬ ‫זכר‪ ,‬סיי דורכ'ן אויסהאלטן די יארצייט‬ ‫סעודה און סיי דורכ'ן אויפשטעלן דעם‬ ‫די גאנצע יארצייט סעודה ווערט‬ ‫עס איז דא א איד וואס איז אליין‬ ‫בנין התלמוד תורה על שמו ולזכרו‪.‬‬ ‫שוין באצאלט דורכ'ן חשובן נדבן הרה"ח‬ ‫צוגעקומען און זיך אנגעטראגן צו נעמען‬ ‫‪ | 56‬גליון חפץ בחיי״ם | ריבניץ תשפ״ז‬ ‫חלקים מדברי הספד‬ ‫שנשא הגאון האדיר‬ ‫רבי אברהם יצחק‬ ‫אולמאן שליט״א חבר‬ ‫הבד״ץ העדה החרדית‬ ‫אצל עצרת השלושים לפטירתו של רביה״ק ר׳ חיים זאנוויל בן ר׳‬ ‫משה מריבניץ זי״ע בביהמ״ד סאטמאר יואל בירושלים עיה״ק‬ ‫מען‬ ‫עולם‪ ,‬די חסידים‪ ,‬ווילן אים אויפנעמען‬ ‫איך האב געהערט נאכזאגן פון ר'‬ ‫זאל ער אים געבן א הדרכה‪ ,‬ער זאל ווערן‬ ‫יוסף חיים זאנענפעלד‪ ,‬דער נאטור פון די‬ ‫א מנהיג‪ ,‬א פועל ישועות‪ .‬האט ער אים‬ ‫מענטשן איז‪ ,‬ווען מ'הערט א יונגערמאן‬ ‫נישט געענטפערט‪ .‬האט ער געבעטן‪,‬‬ ‫גייט אוועק רח"ל פון די וועלט‪ ,‬ווערט‬ ‫שוין‪ ,‬אויב מ'וועט אים יא אויפנעמען‬ ‫מען דערציטערט‪ .‬האט ער געזאגט‪ ,‬דער‬ ‫אלס רבי‪ ,‬איז אלע זיינע ברכות זאלן‬ ‫עיקר דארף מען ווערן דערציטערט ווען‬ ‫מקוים ווערן‪ .‬האט ער ווייטער נישט‬ ‫אן עלטערער איד גייט אוועק‪ ,‬ווייל א‬ ‫האט שוין געהערט ווארעמע ווערטער‬ ‫געענטפערט‪.‬‬ ‫מקרה איז נישט קיין ראיה ס'וועט פאסירן‬ ‫פון דברי הספד‪ ,‬דברי התעוררות‪ .‬אבער‬ ‫ביי יעדן איינעם‪.‬‬ ‫לכאורה שטעלט זיך א שאלה‪ :‬מ'איז‬ ‫ווען ער איז ארויסגעגאנגען‪ ,‬האט ער‬ ‫רגיל‪ ,‬מ'איז איינגעוואוינט‪ ,‬מ'מאכט א‬ ‫(דער רבי) געזאגט אז ס'גייט נישט אזוי‪.‬‬ ‫אבער אויב מ'זעט אן עלטערער איד‬ ‫הספד ווען עס פאסירט א דבר היוצא‬ ‫צו די אלע ענינים קען מען נאר צוקומען‬ ‫גייט אוועק‪ ,‬דאס איז דרכו של עולם‪ .‬פון‬ ‫מן הכלל‪ ,‬נישט קיין נארמאלער זאך‪,‬‬ ‫דורך הארעווען אין די יונגע יארן‪ .‬אויב‬ ‫ווען ס'איז ארויסגעגאנגען די גזירה אויף‬ ‫א פלוצלינגדיגער אומגליק‪ ,‬נעמט מען‬ ‫מ'הארעוועט נישט אין די יונגע יארן‪ ,‬קען‬ ‫אדם הראשון‪ ,‬איז אויסער די יחידים וואס‬ ‫צוזאם דעם עולם און מ'איז מעורר דעם‬ ‫מען נישט צוקומען צו די מדרגות פון די‬ ‫ווערן דערמאנט אין גמרא‪ ,‬נישטא קיינער‬ ‫עולם פאר וואספארא סיבה די זאך איז‬ ‫וואס זייערע ברכות ווערן אנגענומען‪ ,‬די‬ ‫וואס איז ניצול געווארן פון דער גזירה‪ ,‬און‬ ‫געקומען‪.‬‬ ‫ביי וועמען עס ווערט מקוים "ותגזר אומר‬ ‫אויב אזוי ווען אן עלטערער איד גייט פון‬ ‫ויקם לך"‪.‬‬ ‫דער וועלט דארף דאס מער מעורר זיין‪.‬‬ ‫לכאורה דא שטייען מיר מספיד זיין‬ ‫הגה"צ קדוש מפורסם ר' חיים זאנוויל‬ ‫ב"ר משה‪ ,‬דער ריבניצער רבי‪ ,‬וואס איז‬ ‫אבילות על חורבן בית‬ ‫יגיעה פון די יונגע יארן‬ ‫צוגעקומען נישט נאר צו ימי זקנה‪ ,‬נישט‬ ‫המקדש‬ ‫ימי שיבה‪ ,‬נאר אריבערגעגאנגען גבורות‪,‬‬ ‫איך האב געזען אראפברענגען א‬ ‫ער איז שוין צוגעקומען באלד ביי צו די‬ ‫מיר האבן געקענט דעם ריבניצער‬ ‫מעשה פון ריבניצער רבי'ן‪ ,‬אז ס'איז‬ ‫הונדערט יאר‪ ,‬איז לכאורה‪ ,‬וואס פעלט‬ ‫רבי'ן זי״ע אין די עלטערע יארן‪ .‬מ'האט‬ ‫געקומען אמאל צו אים א בנן של קדושים‪,‬‬ ‫אויס צוזאמנעמען דעם עולם און מעורר‬ ‫געזען זיין עבודת השם‪ ,‬מ'האט געזען זיין‬ ‫און ער האט געבעטן פון אים אז היות דער‬ ‫זיין?‬ ‫‪ | 58‬גליון חפץ בחיי״ם | ריבניץ תשפ״ז‬ ‫דיין‪ ,‬ראזינער רב‪ ,‬און ער האט באקומען‬ ‫צו קלאגן אויפ'ן חורבן‬ ‫די הוראה פון קעשינאווער רב‪ .‬ס'איז‬ ‫בית המקדש‪.‬‬ ‫געווען וואכן מיט חדשים וואס ער האט‬ ‫פארברענגט אין פארהערן זיך די הוראה‪.‬‬ ‫אבער אז ס'טרעפט‬ ‫זיך אינמיטן דער נאכט‬ ‫האט ער דערציילט‪ ,‬אז ״א יונגערמאן״‬ ‫(פונקט) מען קען נישט‬ ‫האט גענומען הוראה‪ ,‬און ער האט פאר‬ ‫אזוי גוט שלאפן‪ ,‬מען‬ ‫די הוראה איבערגע'חזר'ט הונדערט מיט‬ ‫גיבט מען זיך א וועק‬ ‫איין מאל יורה דעה‪ ,‬טו״ז‪ ,‬ש"ך מיט אלע‬ ‫אויף‪ ,‬זאל מען געבן א‬ ‫פרי מגדימ'ס‪.‬‬ ‫קרעכץ‪ .‬אפילו ער קען‬ ‫מיר זענען אלע מאמינים‪ ,‬ס'איז‬ ‫נישט מקיים זיין "קומי‬ ‫נישט דא קיין יונגערמאן וואס איז דא‬ ‫רוני בלילה" (יעדע‬ ‫וואס זאל נישט מאמין זיין אין דעם‬ ‫נאכט)‪ ,‬ער קען נישט‬ ‫מאמר חז"ל‪" ,‬אינו דומה שונה פרקו‬ ‫אויפשטיין‪ ,‬ער קען זיך‬ ‫מאה פעמים למי ששונה מאה פעמים‬ ‫נישט מתגבר זיין פון‬ ‫בעט אראפגיין (אבער‬ ‫ואחד"‪ .‬איך האב געהערט אבער א שיחה‬ ‫אויב דערוועקט ער זיך‬ ‫נאה פון איינער וואס איז מקיים געווען‬ ‫פונקט איז ראוי לקונן)‪.‬‬ ‫בפועל; עס איז געווען ר׳ ישראל טויסיג‪,‬‬ ‫מאטערסדארפער ראש בית דין ‪ -‬אין‬ ‫און בפרט‪ ,‬ס'ווערט‬ ‫מאטערסדארף איז געווען איינגעטיילט‪,‬‬ ‫דערמאנט פון רבי‬ ‫ס'איז געווען א ישיבה וואס ר' שמואל‬ ‫שלום פון ניישטאט‪,‬‬ ‫עהרנפעלד (מאטערסדארפער רב) האט‬ ‫וואס איז די סיבה‬ ‫מסירות נפש פאר א דאווענען‪ ,‬מסירות‬ ‫געפירט‪ ,‬און יורה דעה האט ער (דער דיין‬ ‫מ'זעט אז מ'האט באזונדערער פארגעניגן‬ ‫נפש וואס ער האט געהאט צו קלאגן‬ ‫ר׳ ישראל) פארגעלערנט‪.‬‬ ‫צו שלאפן אינדערפרי? ס'האט עפעס‬ ‫אויפ'ן חורבן בית המקדש‪ .‬וואס לכאורה‬ ‫א העכערער ענין אויך‪ ,‬אפשר טאר‬ ‫ביי חסידים ווערט איינגעטיילט (מען‬ ‫איז געווען דא א איד‪ ,‬א וואוילער‬ ‫מען נישט מגלה זיין ברבים‪ ...‬ער זאגט‪,‬‬ ‫ווייזט נישט ארויס דאס אבילות אזוי אפן)‪,‬‬ ‫איד‪ ,‬ר׳ שמחה בונם שטערן האט ער‬ ‫דעמאלט איז די שירה פון די מלאכים‪ ,‬און‬ ‫מ'איז עוסק בתפילה‪ ,‬אבער ווען ס'קומט‬ ‫געהייסן‪ ,‬ער איז געקומען לערנען ביים‬ ‫דאס ברענגט אן עקסטערע רואיגקייט אז‬ ‫צו די אלע ענינים פון חורבן בית המקדש‪,‬‬ ‫מאטערסדארפער רב‪ ,‬האט ער געזאגט‬ ‫דער מענטש קען רואיג שלאפן‪ .‬ממילא‬ ‫לכאורה דערקענט מען דאס נישט‪.‬‬ ‫ער זאל צוגיין צום דיין אויך וועגן יורה‬ ‫איז שווער (אויפצושטיין)‪ .‬ס'הייבט זיך אן‬ ‫דעה‪ .‬איז ער געקומען צו אים‪ ,‬האט‬ ‫ס'איז ידוע די מעשה מיט'ן ישמח‬ ‫די משמורות‪ ,‬ביי חלוקת המשמורות איז‬ ‫ער אים געפרעגט דעם מאמר חז"ל‪,‬‬ ‫משה מיט'ן הייליגן חוזה פון לובלין‪ ,‬ער‬ ‫די שירה פון מלאכים וואס איז גורם אז‬ ‫"יונגערמאן‪ ,‬גלייבן זי אין דעם מאמר חז"ל‬ ‫האט געזאגט אז במסתרים וויינט ער‬ ‫מ'זאל האבן אפעטיט צו שלאפן‪ ,‬קען מען‬ ‫'אינו דומה שונה פרקו מאה פעמים למאה‬ ‫נישט אויפשטיין‪ .‬אבער (אויב כאפט מען‬ ‫מער אויפ'ן חורבן בית המקדש ווי אסאך‬ ‫פעמים ואחד?" כאפט א ציטער‪ ,‬וועלכער‬ ‫זיך אויף) זאל ער געבן א קרעכץ אויפ'ן‬ ‫אנדערע‪ .‬אבער ביי אים (ביים רבי׳ן) האט‬ ‫יונגערמאן גלייבט נישט אין מאמר חז"ל?‬ ‫חורבן בית המקדש‪ ,‬און ממילא ווערט‬ ‫מען ביידע געזען‪ ,‬ביי אים איז נישט געווען‬ ‫(האט ר׳ שמחה בונם געענטפערט)‬ ‫אויך מקוים "ראוי לקונן"‪.‬‬ ‫קיין סתירה‪ .‬די שמחה פון עבודת השם‬ ‫"אוודאי‪ ,‬אוודאי‪".‬‬ ‫פון איין זייט‪ ,‬און די אנדערע זייט די "קומי‬ ‫אבער ביי אים (ביים רבי׳ן) האט ער‬ ‫רוני בלילה"‪ ,‬און ווען ס'איז געקומען די‬ ‫זאגט ער אים‪" ,‬ניין‪ ,‬ניין‪ ,‬יונגערמאן‪,‬‬ ‫נישט יוצא געווען מיט אזעלכע רמזים‪,‬‬ ‫דריי וואכן‪ ,‬איז עס געווען בייטאג אויך‬ ‫דעם מאמר חז"ל טאר מען נישט גלייבן‪.‬‬ ‫מיט אזעלכע סברות‪ .‬ער האט מקיים‬ ‫האט ער געקלאגט אויף צער השכינה‪.‬‬ ‫דאס דארף מען פילן! דארף מען מקיים‬ ‫געווען‪ ,‬געקלאגט שעות אויף שעות‪ ,‬און‬ ‫זיין‪ ,‬ס'זאל זיין מאה פעמים און מאה‬ ‫מתפלש געווען באפר‪.‬‬ ‫ווי מיין זיידע דער חות יאיר שרייבט‪,‬‬ ‫פעמים ואחד‪".‬‬ ‫אין מחבר שטייט "ראוי לכל ירא שמים‬ ‫לקונן על חורבן בית המקדש"‪ .‬מ'לערנט‬ ‫וועלכער יונגערמאן קען זאגן אויף‬ ‫עס ארויס פון פסוק "קומי רוני בלילה"‪,‬‬ ‫איין בלאט גמרא אז ער האט עס געלערנט‬ ‫עבודתו בלימוד התורה‬ ‫און די אלע מפרשים און די פוסקים‬ ‫מאה פעמים ואחד? און ער קומט אים‬ ‫מיר האבן (טאקע) נישט געזען ווי‬ ‫ברענגען דאס אראפ‪ .‬און דער מחבר האט‬ ‫זאגן אזא מין געוואלדיגע זאך‪( ,‬אז) יורה‬ ‫ער זיצט און לערנט שעות נאך שעות‪.‬‬ ‫דאס משמיט געווען (צו דערמאנען דעם‬ ‫דעה (האט ער) דורכגעלערנט מיט פרי‬ ‫(אבער) ברענגען זיי אראפ‪ ,‬אז אין די‬ ‫פסוק)‪ ,‬ער האט משמיט געווען בכוונה‬ ‫מגדים‪ ,‬ש"ך און ט״ז‪ ,‬הונדערט און איין‬ ‫יונגע יארן איז ער געווארן אן איידעם ביי‬ ‫זאגט ער‪ ,‬היינטיגע צייטן איז זייער שווער‪,‬‬ ‫מאל!‬ ‫א מפורסמ'דיגן מורה הוראה‪ ,‬ר' שלמה‬ ‫נישט יעדער איינער קען דאס מקיים זיין‬ ‫גליון חפץ בחיי״ם | ריבניץ תשפ״ז | ‪59‬‬ ‫תורה (קען מען אפשר ברענגען א ראי׳ פון‬ ‫ר׳ חנינא בן דוסא וואס מען ווייסט נישט‬ ‫קיין מאמרים בשמו‪ ,‬אבער דאך איז ער‬ ‫געווען א פועל ישועות)‬ ‫אבער באמת איז עס פאלש‪ ,‬ס'איז‬ ‫נישט אמת די זאך‪ .‬רבי חנינא בן דוסא‬ ‫האט געהאט תורה‪ ,‬און וואספארא תורה‬ ‫האט ער געהאט? די גמרא דערציילט אז‬ ‫ס'איז געווען איינער פון די שרים חיצונים‬ ‫הממונה מיט אכצן טויזנט חיילים וואס‬ ‫האבן רשות מזיק צו זיין וועמען זיי ווילן‪.‬‬ ‫האט ער זיך אמאל געטראפן מיט רבי‬ ‫חנינא בן דוסא‪ ,‬האט ער אויסגערופן‪,‬‬ ‫"אלמלא מכריזין עליך ברקיע 'הזהרו‬ ‫בחנינא ובתורתו' סכנתיך"‪ .‬ווען נישט‬ ‫מ'רופט אויס אז מ'זאל אכטונג געבן אויף‬ ‫חנינא מיט זיין תורה‪ ,‬וואלט איך דיר מסכן‬ ‫געווען‪ .‬האט ער געזאגט‪" ,‬דו האסט יא‬ ‫ס'איז געווארן איינס אזייגער‪ ,‬און צוויי אזייגער‪ ,‬און דריי אזייגער‪ ,‬און ער‬ ‫שטייט נאך מיט די קוויטלעך און ער קוקט‪ .‬מ'זאגט פאר'ן ריבניצער רבי'ן‪,‬‬ ‫ס'ווערט דאך שוין באלד די עלות השחר‪( ,‬אבער ער האט געענטפערט)‬ ‫יא‪ ,‬ס'איז דא נאך א איד‪ ,‬זאל ער אריינקומען‪( .‬און אזוי ווייטער) נאך א‬ ‫איד‪ ,‬נאך א איד‪ ,‬נאך א איד‪ ,‬ביז ער איז שוין ארויסגעקומען‪.‬‬ ‫צו פועל׳ן ישועות)‪.‬‬ ‫ֿאון ווידער שפעטער‪ ,‬איז געווען‬ ‫מורא פון מיר?" האט ער אים מסלק‬ ‫דעמאלט דער סקווערער רבי זכרונו‬ ‫געווען‪ ,‬איבערגעלאזט נאר ליל שבתות‬ ‫ווען מיר קוקן אין די הייליגע משנה‪,‬‬ ‫לברכה‪ ,‬ער איז געווען א יונגערמאן‪ ,‬ער‬ ‫ורביעות (וואס דעמאלט האט ער רשות‬ ‫הייליגע חז"ל‪ ,‬מיר ווייסן איינער פון‬ ‫צו שעדיגן)‪.‬‬ ‫האט געוואוינט אין יאס‪ ,‬דעמאלט האט‬ ‫די גרויסע פועל ישועות וואס ווערט‬ ‫מען אים נישט גערופן קיין רבי אדער‬ ‫שפעטער האט ער געטראפן אביי‪,‬‬ ‫דערמאנט אין חז"ל איז געווען רבי חנינא‬ ‫רב‪ .‬זענען זיי געקומען און זיי האבן‬ ‫האט ער אויך געזאגט‪" ,‬הזהרו בנחמני‬ ‫בן דוסא‪ .‬ער איז געווען די בחינה פון אן‬ ‫געלערנט פון נאך מעריב ביז פינף אזייגער‬ ‫ובתורתו"‪ .‬אביי‪ ,‬ווער ווייסט נישט? הוויות‬ ‫עבד ביים קיסר וואס קען אריינגיין ווען‬ ‫פארטאגס‪ .‬און אויב ס'איז גוט געגאנגען‪,‬‬ ‫אביי ורבא‪ ,‬אביי איז מפורסם אין גאנץ‬ ‫ער וויל‪ ,‬און ער האט געוואוסט גלייך ווער‬ ‫האבן זיי געלערנט ביז אכט אזייגער‪ .‬זיי‬ ‫ש"ס גמרא ווער ס'איז אביי‪ .‬אבער וואו‬ ‫ס'קען לעבן און ווער ס'קען נישט לעבן‪.‬‬ ‫זענען געזעצן און געהארעוועט תורה‪,‬‬ ‫האט מען געהערט רבי חנינא בן דוסא'ס‬ ‫שגורה תפלתו בפיו איז ידוע שהוא חי און‬ ‫געלערנט תורה‪ .‬מיר האבן נישט געזען‬ ‫תורה? מ'וואלט ווען געדארפט זאגן‬ ‫חלילה פארקערט‪ .‬א פועל ישועות איז ער‬ ‫(ווי ער לערנט)‪ ,‬אבער מ'קען דאך גלייבן‬ ‫"הזהרו בתפלתו של רבי חנינא בן דוסא"‪.‬‬ ‫געווען‪.‬‬ ‫אזא מין זאך‪.‬‬ ‫(אבער) ניין‪ ,‬מ'האט דאס נישט געזאגט‪.‬‬ ‫קענען מיר נעמען פון חז"ל עפעס‬ ‫די ישועות קומען מכוח התורה‬ ‫דער יעב״ץ וויל זאגן עפעס די לשון‪,‬‬ ‫א מאמר חז"ל וואס ער רבי חנינא בן‬ ‫פארוואס שטייט נישט "הזהרו בתורתו‬ ‫דוסא זאל האבן געזאגט? עפעס א הלכה‬ ‫מ'קען ברענגען א שטיקל ראיה צו‬ ‫של רבי חנינא"‪( ,‬נאר עס ) שטייט "בחנינא‬ ‫אויסער דעם? אפשר נאכאמאל ווערט ער‬ ‫דעם ענין (פון די גרויסע מופתים וואס‬ ‫ובתורתו"‪ .‬אז (דאס ווארט) חנינא פאר זיך‬ ‫דערמאנט‪ ,‬איך געדענק נישט א מאמר‬ ‫מען האט ביי אים געזען) אז ס'מוז האבן‬ ‫זאגט אויך עפעס (א לשון חינון)‪ ,‬וואס‬ ‫חז"ל‪ .‬ממילא‪ ,‬ווען מ'וויל זאגן א דוגמא‪,‬‬ ‫א קשר מיט דער תורה‪ .‬ווייל מ'קען זאגן‪,‬‬ ‫מיינט מכח התפלה זיינע‪( .‬אבער אט דער‬ ‫מ'וויל זאגן אזא מין זאך‪( ,‬אז) מ'קען‬ ‫ווער זאגט ס'האט מיט תורה? מ'קען אן‬ ‫פשט אויף) "חנינא" איז געווען נאר ברמז‪,‬‬ ‫טרעפן א פועל ישועות‪ ,‬א רבי‪ ,‬און אן‬ ‫תורה אויך באקומען (אזעלכע מדריגות‬ ‫‪ | 60‬גליון חפץ בחיי״ם | ריבניץ תשפ״ז‬ ‫פון רבי׳ן)‪ ,‬און אין די ניין טעג איז א‬ ‫איינהאלטן און נישט הנאה האבן‬ ‫(וואס מען האט יא געזאגט) קלאר האט‬ ‫חשיבות מ'עסט נישט (אין די וואכן טעג‬ ‫דערפון) וויפיל מענטשן זענען זיך‬ ‫מען ארויסגעזאגט "בחנינא ובתורתו"‪.‬‬ ‫אויסער) שבת א פליישיגע סעודה‪ ,‬זענען‬ ‫צוזאמענגעקומען‪( ,‬ווען) מ'וואלט ווען‬ ‫דא געבליבן אפאר אידן און געווארט אויף‬ ‫(אלא מאי ווייל) צוצוקומען צו אזא‬ ‫אויסגערופן (אז) מ'טיילט הונדערט‬ ‫דער פליישיגער סעודה (ווייל ביי מלוה‬ ‫מדרגה‪ ,‬צוצוקומען צו אזא מין כח אז‬ ‫דאלער? (אזויפיל) מענטשן אז אין גאנץ‬ ‫ס'זאל זיין תפלתו שגורה בפיו‪ ,‬ער זאל זיין‬ ‫מלכה מעג מען יא עסן)‪.‬‬ ‫ירושלים העט ווען נישט געקענט זיין‬ ‫אזא פועל ישועות‪ ,‬מוז עס קומען מכח‬ ‫פלאץ‪ .‬אבער ער האט נישט געזוכט דאס‪.‬‬ ‫ס'איז געווארן איינס אזייגער‪ ,‬און צוויי‬ ‫התורה‪ ,‬מוז זיין "הזהרו בחנינא ובתורתו"‪.‬‬ ‫איך ווייס נישט אויב ס'איז דא א בית‬ ‫אזייגער‪ ,‬און דריי אזייגער‪ ,‬און ער שטייט‬ ‫המדרש אין אמעריקע ווי גרויס ס'איז‪,‬‬ ‫נאך מיט די קוויטלעך און ער קוקט‪.‬‬ ‫אבער ער האט נישט געזוכט די אייגענע‬ ‫מ'זאגט פאר'ן ריבניצער רבי'ן‪ ,‬ס'ווערט‬ ‫צרכים‪ .‬מ'איז געקומען צו אים‪ ,‬האט ער‬ ‫נישט נהנה געווען מעולם הזה‬ ‫דאך שוין באלד די עלות השחר‪( ,‬אבער‬ ‫פארקוקט פון זיינע זאכן‪.‬‬ ‫ער האט געענטפערט) יא‪ ,‬ס'איז דא נאך‬ ‫דאס איז דער יסוד מיט דעם‪ .‬ווער‬ ‫א איד‪ ,‬זאל ער אריינקומען‪( .‬און אזוי‬ ‫קען נישט דערציילן? מסתמא כמעט‬ ‫ווייטער) נאך א איד‪ ,‬נאך א איד‪ ,‬נאך א‬ ‫יעדער איינער האט געהאט עפעס א‬ ‫איד‪ ,‬ביז ער איז שוין ארויסגעקומען‪.‬‬ ‫געוואלדיגע סיגופים פון‬ ‫מופת‪ ,‬עפעס אן עובדא געווען‪ ,‬אבער‬ ‫הנאות עולם הזה‬ ‫דאס איז נישט געווען קיין מופתים‪ ,‬דאס‬ ‫שוין גענומען (די הענט ‪ -‬נטל ידיו)‪,‬‬ ‫האט זיך געשאפן (מיט זיינע געוואלדיגע‬ ‫מ'האט צוגעברענגט דאס וואסער‪ ,‬און‬ ‫איין זאך וואס מ'האט בייגעוואוינט‬ ‫מסירת נפש פארן אויבערשטן) דאס איז‬ ‫מ'שטעלט זיך שוין צו וואשן‪ .‬ער האט‬ ‫ווען מיר זענען געווען ביים אים‪ .‬א מוצאי‬ ‫געווען מיט אן עבודה‪ ,‬וויפיל מאל וואס א‬ ‫זיך מסתמא דארטן בייטאג אויך נישט‬ ‫שבת‪ ,‬שבת חזון‪ ,‬איז געווען דארט אן‬ ‫מסירות נפש האט ער געהאט אין מקוה‪,‬‬ ‫געגעסן‪ ,‬און מ'איז גרייט‪ ,‬מ'גייט זיך‬ ‫עולם צאמגעקומען‪ ,‬ס'איז געווען שוין‬ ‫פלעגט ער זאגן אז מ׳גייט אין מקוה‪ ,‬אלעס‬ ‫וואשן צום מלוה דמלכה‪ .‬גיט (דער רבי)‬ ‫צוועלף אזייגער‪ ,‬בעפאר דעם האט מען‬ ‫ווערט אים ליכטיג‪ ,‬און ער זעט‪ .‬אסאך‬ ‫א פרעג‪ ,‬וויפיל איז דער זייגער? (האט‬ ‫נישט געטראכט ס'וועט זיין א מלוה‬ ‫אידן גיין אין מקוה און זיי זעען נישט‪ ...‬ער‬ ‫מען אים געענטפערט) ס'איז געווען נאך‬ ‫דמלכה‪ .‬מ'האט גערעדט דארט‪ ,‬וועט זיין‬ ‫האט עס יא געזען‪ ,‬אבער דאס איז אלעס‬ ‫פרי‪ ,‬נאך סאך פאר עלות השחר‪ .‬ער וויל‬ ‫א פליישיגע סעודה‪ ,‬נישט קיין פליישיגע‪,‬‬ ‫געקומען מיט מעשים‪ ,‬דאס איז אלעס‬ ‫דאך זען‪ ,‬ווען איז דער עלות השחר?‬ ‫(אין ענדע) מ'האט זיך צוגעגרייט א‬ ‫געקומען נאך א הקדמה פון מעשים‪.‬‬ ‫מ'האט נאכאמאל געקוקט וויפיל איז‬ ‫פליישיגע סעודה‪ ,‬און ס'איז געווען א‬ ‫דער זייגער‪ ,‬בקיצור‪ ,‬עס איז געווארן א‬ ‫פליישיגע סעודה‪.‬‬ ‫דער צדיק וועמען מיר זענען מספיד‪,‬‬ ‫פארברענגעניש‪ ,‬מ'קוקט נאך אלע זאכן‪.‬‬ ‫האט פון די וועלט‪ ,‬קען מען נישט זאגן אז‬ ‫דערנאך זענען געווען אפאר אידן‬ ‫ער האט געהאט די פארגעניגן‪ ,‬אפילו זאל‬ ‫נו‪ ,‬מ'האט שוין געזען אז ס'איז געווען‬ ‫(וואס האבן געווארט זיך צו געזעגענען‬ ‫מען זאגן די בחינה פון פירותיהם בעולם‬ ‫הזה (אויך נישט)‪ .‬דער מענטש האט‬ ‫דאך געפאסט משבת לשבת‪ ,‬און דאס‬ ‫אויספאסטן ווי האט אויסגעזען? אויך‬ ‫כמעט גארנישט געגעסן‪ .‬און ווידער‪ ,‬ער‬ ‫האט משפחה אויך נישט געהאט‪ ,‬גרויסע‬ ‫ירושות ווייס איך אויך נישט צי ער האט‬ ‫געלאזט‪.‬‬ ‫דאס קען מען רואיג זאגן אויפ'ן‬ ‫ריבניצער רבי זכותו יגן עלינו‪ .‬ליידער א‬ ‫מענטש וואס האט נישט איבערגעלאזט‬ ‫קיין דורות נאך זיך‪ ,‬האט זיך געקענט ווען‬ ‫פאר זיך פארזארגן‪ ,‬געקענט ווען (מיט)‬ ‫די קוויטל געלט צוזאמנעמען געלט‪,‬‬ ‫אויפבויען א בנין‪ ,‬און א גאנצער בנין‬ ‫רופן אויף זיין נאמען‪ ,‬און אריינלייגן אין‬ ‫פארשידענע קרנות‪ ,‬דער נאמען וואלט‬ ‫געקענט בלייבן‪.‬‬ ‫(וועלכע מענטש וואס באקומט‬ ‫אזויפיל געלט וואלט זיך געקענט‬ ‫גליון חפץ בחיי״ם | ריבניץ תשפ״ז | ‪61‬‬ ‫פארן דאווענען‪.‬‬ ‫מורא'דיגע תפילות‪ ,‬דעם רחמנא אידכר‬ ‫פונקט א האלבע שעה‪ ,‬פונקט א האלבע‬ ‫לן‪ ,‬ס'ליגט מיר נאך אין די ביינער וואס‬ ‫שעה פריער‪( ,‬דער רבי האט ווייטער‬ ‫ארום עלף אזייגער קומט אן א‬ ‫ער האט דארטן אפגעזאגט‪ .‬אבער עס‬ ‫געפרעגט צו עס איז) א מינוט פארדעם‪,‬‬ ‫יונגערמאן פון שטאט‪ ,‬דער זון פון ישראל‬ ‫איז געקומען דארט נאך יום כיפור קטן‬ ‫און נאכדעם‪ .‬זאגט ער‪ ,‬ער וויל אבער‬ ‫ראזנצווייג‪ ,‬ער האט שוין נישט קיין מנין‬ ‫דאוונט מען מנחה‪( ,‬האט דער רבי זיך‬ ‫פינקטליך וויסן וויפיל אזייגער ס'איז‪.‬‬ ‫אין שטאט‪ ,‬אין שניי איז נישטא קיין מנין‪,‬‬ ‫געשטעלט קוקן) אויב מען קען זאגן‬ ‫מ׳האט אנגעפאנגען קוקן אלעמענ'ס‬ ‫ער האלט פונקט אין יאר פון זיין מאמע‪,‬‬ ‫תחנון אדער נישט‪.‬‬ ‫זייגער אויף פינקטליך‪ .‬ביז ווען ער האט‬ ‫און (מען האט אים געזאגט) דא וועט ער‬ ‫שוין מחליט געווען (אז מען וועט יא עסן‬ ‫טרעפן א מנין‪ .‬א גרויסע שמחה‪ ,‬מ'האלט‬ ‫איז ער געשטאנען‪ ,‬ער האט געקוקט‬ ‫פלייש) איז שוין פינקטליך געווען ניין און‬ ‫פאר'ן דאווענען‪ ,‬מ'וועט טרעפן א מנין‪.‬‬ ‫און געקוקט‪( .‬ביז ווען) האט ער געזאגט‪,‬‬ ‫צוואנציג מינוט פאר'ן עלות‪( ...‬האט דער‬ ‫און ס'איז טאקע דא אידן‪ ,‬מ'איז גרייט צום‬ ‫״אה‪ ,‬ס'איז ליכטיג נאך״‪ ,‬האט ער געזאגט‬ ‫רבי דעמאלט געזאגט) נו‪ ,‬מ'קען זיך שוין‬ ‫דאווענען‪ ( .‬דער רבי האט געפרעגט צי)‬ ‫תחנון‪ .‬אבער עס איז נישט געווען סתם‬ ‫נישט וואשן‪ ...‬ער איז צוריקגעגאנגען‪,‬‬ ‫ער איז געווען אין מקוה‪ ,‬נישט געווען אין‬ ‫אזא (געווענליכע ליכטיגקייט)‪ .‬פארוואס‬ ‫אויס מלוה מלכה געווען‪ ,‬אויס פליישיגע‬ ‫מקוה‪ ,‬ס'האט זיך געשלעפט דאס מנין‪.‬‬ ‫האט ער געזען (די ליכטיגקייט)? מיר‬ ‫סעודה‪ ,‬מ'האט זיך נישט געוואשן‪ ,‬דער‬ ‫האבן נישט געזען‪ ,‬אבער ער האט דאס‬ ‫קוקט מען אן (‪ -‬דער רבי האט זיך‬ ‫גאנצער עולם איז אהיימגעגאנגן אן דעם‬ ‫(יא) געזען (און מיר האבן נישט קיין השגה‬ ‫ארומגעקוקט און געפרעגט) "ס'איז דא‬ ‫אין די זאכן)‪.‬‬ ‫מלוה מלכה‪.‬‬ ‫שוין (א מנין) צום דאווענען?" ס'איז דא‬ ‫פינף מתפללים‪" .‬פינף מתפללים קען מען‬ ‫דער רבי ווארט‬ ‫אויף אייער שותפות‬ ‫נישט דאווענען"‪ ,‬זאגט ער‪ ...‬רופט זיך אן‬ ‫ס׳וועט זיין מנין‬ ‫עבודה למעלה מן הזמן‬ ‫ישראל ראזנצווייג‪( ,‬מיין זון) ער האט דאך‬ ‫נישט‪ ,‬ווי קען מען דא האבן נאך א מנין?‬ ‫נאכאמאל בין איך געווען (ביים‬ ‫ווער ווייסט דאס (ווער קען‬ ‫מ'קוקט ארויס אויף די שניי און מ'זעט‬ ‫רבי׳ן‪ ,‬אין ירושלים נאך)‪ ,‬ס'איז געווען די‬ ‫פארשטיין)‪ ,‬כאטש מ'האט געזען ער‬ ‫קיין מענטש נישט‪( .‬אבער דער רבי איז‬ ‫גרויסע שניי‪ ,‬דוכט זיך מיר תשל"ג (בימי‬ ‫איז געקומען דאווענען‪ ,‬די זמן תפלה‬ ‫געבליבן רואיג) ס'וועט נאך זיין‪ ,‬ס'וועט‬ ‫י״א וי״ב שבט שנת תשל״ג היה שלג גדול‬ ‫איז געווען עפעס חוץ לזמן (אבער ביי‬ ‫נאך זיין‪.‬‬ ‫ונדיר בירושלים עיה״ק)‪ .‬און (קיין) ישיבה‬ ‫דעם מלוה מלכה האט ער עפעס יא גאר‬ ‫איז נישט געווען‪ ,‬איך בין געווען א מגיד‬ ‫שטארק מקפיד געווען אויף די זמן‪ ,‬און‬ ‫דערווייל איז געווען שוין איינער פון‬ ‫דאס איז עפעס וואס מיר פארשטייען‬ ‫שיעור‪ ,‬ס'איז נישט געווען פאר וועמען צו‬ ‫די צען‪ ,‬וואס איז געווען די צענטער איד‪,‬‬ ‫נישט פארוואס אמאל יא און פארוואס‬ ‫זאגן א שיעור‪...‬‬ ‫ער איז שוין געווען אן אפגעדאוונטער‪,‬‬ ‫אמאל נישט)‪.‬‬ ‫(און ער האט געזאגט פאר'ן עולם) ער‬ ‫איך האב מיטגענומען צוויי בחורים‪,‬‬ ‫האט נישט קיין צייט צו ווארטן‪ ,‬ער קען‬ ‫געווען דארט יוסף דוד לעפקאוויטש‪,‬‬ ‫ס'איז טאקע אויך געווען איינמאל‬ ‫ווארטן ביז צוועלף‪ ,‬נאך צוועלף ווייסט‬ ‫זיין ברודער אפרים‪ ,‬און (זיי געזאגט)‬ ‫א יום כיפור קטן‪ ,‬ס'איז געווען א יום‬ ‫ער נישט‪( .‬ואכן) ער איז אוועקגעגאנגען‪.‬‬ ‫אראפגיין צום ריבניצער רבי׳ן‪ ,‬מיר זענען‬ ‫כיפור (קטן) מוקדם מיר זענען געקומען‬ ‫אראפגעקומען צען אזייגער‪ ,‬ס'האט נאך‬ ‫שוין נאך מעריב‪ ,‬ער האט געהאלטן‬ ‫און ער (דער רבי) שטייט ביים‬ ‫נישט געהייסן (אז מען האלט ערגעץ‪ ,‬מען‬ ‫אינמיטן יום כיפור קטן‪ ,‬און ער האט‬ ‫פענסטער‪ ,‬און ער קוקט‪ ,‬מ'זעט נישט קיין‬ ‫האט אונז געזאגט אז) מען האלט נאך‬ ‫טאקע אראפגעלייגט אזא מין תפילה‪,‬‬ ‫‪ | 62‬גליון חפץ בחיי״ם | ריבניץ תשפ״ז‬ ‫נפש חיה‪ .‬אבער ער איז אזוי געשטאנען א‬ ‫האלבע שעה ביים פענסטער‪ ,‬ער האט‬ ‫געקוקט אויף די שניי אפשר וועט עפעס‬ ‫קומען‪ .‬און פלוצלינג טאקע קלאפט אריין‬ ‫א איד‪ .‬וואס איז דער איד? מ'האט געמיינט‬ ‫ער וויל א קוויטל‪ ,‬זאגט ער ניין‪ ,‬ער האט‬ ‫נאך נישט געדאוונט‪ ,‬ער זוכט פאר א מנין‪.‬‬ ‫וואס איז געשען? ער איז א שומר‬ ‫אין שערי צדק (שפיטאל)‪ ,‬און דער וואס‬ ‫האט געדארפט אים איבערבייטן איז‬ ‫נישט געקומען‪ ,‬ער איז אויף געווען זעקס‬ ‫און דרייסיג שעה‪ ,‬און יעצט האט ער‬ ‫זיך געלייגט שלאפן‪ ,‬האט ער געהאלטן‬ ‫אינאיין שלאפן פאר צוועלף שעה‪ ,‬און‬ ‫יעצט האט ער זיך אויפגעוועקט‪ .‬האב ער‬ ‫געטראכט‪ ,‬אפשר דא וועט זיין א מנין‪...‬‬ ‫איז טאקע דעמאלט געווען זעקס אידן‬ ‫(ששה מתפללים)‪ ,‬און מיט דעם האט מען‬ ‫פורים אין לאס אנדזשעלעס‪ .‬ווערט געזען ר׳ איטשע מאיר באזשעקאווסקי און יבלחט״א ר׳ מענדל בערקאוויטש‬ ‫געדאוונט‪.‬‬ ‫איז געווען א שמחה (וואס דער רבי‬ ‫דמעות על אדם כשר‪ .‬וואו איז דא נאך‬ ‫געהאט געשטאנען‪ ,‬ס'איז אסאך מאל‬ ‫האט) געהאט‪( ,‬ער האט געהאט) אן‬ ‫אזויווי סאטמארער רב אזא אדם כשר?‬ ‫(געווען וואס מ׳האט) געדאוונט‪( ,‬און‬ ‫עקסטערע שמחה וואס ער האט געהאט‬ ‫מ'האט נישט יוצא געווען‪( ,‬ער איז) נישט‬ ‫מענטשן האבן באטראכט דעם פלאקאט‬ ‫ביי דעם וואס ער האט זוכה געווען צו‬ ‫רואיג געווען‪.‬‬ ‫ווי) ס'זעט אויס א פראפאגאנדע‪ ,‬מ׳וויל‬ ‫די מנין‪ ,‬זעקס מתפללים‪ .‬זעט מען אז‬ ‫אפאר פונט‪ ,‬די העדה החרדית וויל אפאר‬ ‫ס'איז נישט געווען די זאכן אז מ'האט‬ ‫וויפיל האט ער געקלאגט (אויף‬ ‫פונט (דער עולם זאל געבן ביים עצרת‬ ‫מדלג געווען (און מקיל געווען ווען עס‬ ‫הרה״ק מסאטמאר) מען זאגט ער‬ ‫תפילה)‪.‬‬ ‫איז געווען שווער)‪ ,‬ס'איז געווען (אויף‬ ‫איז געווען אויפ'ן ציון‪ ,‬האט ער זיך‬ ‫דעם אופן אז) וואסערע הנהגה האט ער‬ ‫ארויפגעלייגט אפאר שעה‪ ,‬און ער האט‬ ‫מ'איז טאקע געגאנגען דארט‪,‬‬ ‫געהאט (איז עס געגאנגן עד הסוף)‪ ,‬אבער‬ ‫געקלאגט און געוויינט‪( ,‬אבער נאכאלץ)‬ ‫אפילו נישט א גרויסער עולם געקומען‪.‬‬ ‫דאס האט ער געהאלטן פעסט‪ .‬ס'איז‬ ‫זאגט ער מען האט נישט יוצא געווען‪.‬‬ ‫אבער אינמיטן‪ ,‬מ'האט געהאלטן שוין‬ ‫געקומען צו די זאך‪ ,‬די זעקס מתפללים‪,‬‬ ‫ממש ביי די לעצטע קאפיטלעך‪ ,‬ר' דוד‬ ‫און מ'איז געקומען דארטן (ביי די מעשה‬ ‫מיר האבן א השגה? מיר האבן א‬ ‫אייכלער האט געדאוונט פארן עמוד‪,‬‬ ‫פון דעם מלוה מלכה) א האלבע שעה‬ ‫השגה? מ׳קען נישט פארשטעלן די‬ ‫בערך קאפיטל קמ"ג‪ ,‬קמ"ד‪( ,‬האט מען)‬ ‫פאר עלות השחר‪ ,‬האט ער גארנישט‬ ‫השגה אז (אויב דער ריבניצער רבי ביי)‬ ‫מפסיק געווען דארט דער בית דין‪ ,‬דער רב‬ ‫מוותר געווען פון דעם‪.‬‬ ‫סאטמארער רב האט מען נישט יוצא‬ ‫זכרונו לברכה (הגאון האדיר בעל מנחת‬ ‫געווען די הספדים מיט די וויינעריי וואס‬ ‫יצחק דער שפעטערדיגער גאב״ד) מיט'ן‬ ‫איז געווען‪( ,‬איז אונז) ווי קענען מיר יוצא‬ ‫גאנצן בית דין זענען ארויסגעגאנגען‪,‬‬ ‫זיין (צו באוויינען אזא אדם גדול)?‬ ‫איז דעמאלט אנגעקומען די ידיעה‪.‬‬ ‫זענען מיר יוצא מיטן מספיד‬ ‫ווי קענען מיר דא שטיין און יוצא זיין‬ ‫ס'איז געווען מענטשן וואס האבן זיך‬ ‫זיין?‬ ‫צו קלאגן‪ ,‬צו וויינען אויף אזא מין איד‬ ‫געווארפן אויף דער ערד‪ .‬וואס א בכיות‬ ‫ער האט געזאגט‪ ,‬סאטמאר רב איז‬ ‫וואס מיר ווייסן דאך נישט‪ ,‬ער איז געווען‬ ‫ס'איז אראפגעגאנגען דארטן‪ ,‬און וואס‬ ‫נפטר געווארן‪ ,‬מ'ווייסט אויך אז ער איז‬ ‫אזא באהאלטענער וואס האט נישט‬ ‫איז נאכדעם געווען בשעת ההספד‪ ,‬און‬ ‫געווען אן עלטערער איד‪ ,‬אבער ס׳איז‬ ‫מגלה געווען (זיינע געוואלדיגע מדריגות)‪.‬‬ ‫אוודאי אין אמעריקע (ביים לויה) אסאך‬ ‫געווען כרעם ביום בהיר‪.‬‬ ‫ער האט נישט מגלה געווען קיין אצבע‪,‬‬ ‫מער‪.‬‬ ‫אפילו קטנה שבאצבעות‪ ,‬און ער האט‬ ‫איך געדענק מ'האט געדאוונט‬ ‫האט מכסה געווען דורך כמה כיסוים‪ .‬קען‬ ‫האט זיך ריבניצער רבי אנגערופן‪,‬‬ ‫אינדערפרי איז טאקע געווען דא א‬ ‫מען דען יוצא זיין מיט דעם ענין? קען מען‬ ‫ער ווייסט נישט צו מ'האט יוצא געווען‬ ‫פלאקאט אין סאטמאר בית המדרש (צו‬ ‫אוודאי נישט יוצא זיין‪.‬‬ ‫ידי חובתם‪ ,‬מ'האט נישט גענוג מספיד‬ ‫מתפלל זיין לרפואתו פון סאטמאר רב)‪,‬‬ ‫געווען‪( .‬און ער האט מסביר געווען) מיר‬ ‫איז געווען פון העדה החרדית‪ ,‬מ'גייט‬ ‫האבן קיין השגה נישט וואס הייסט מוריד‬ ‫דאווענען‪ .‬אבער ס׳איז אפאר מאל שוין‬ ‫גליון חפץ בחיי״ם | ריבניץ תשפ״ז | ‪63‬‬ ‫ווערן‪ ,‬און דער וואס דארף געהאלפן‬ ‫ווען קומען בחיים‪ ,‬ער זאל קומען אויף‬ ‫דער רבי איז דא מיט אונז‬ ‫מיט שידוכים‪ ,‬טרעפן די ריכטיגע שידוך‪.‬‬ ‫א טאג און ער נעמט אויף מענטשן‪ ,‬ווער‬ ‫נאכדעם קומט די גוטע גוטע דאגה צו‬ ‫וואלט נישט געלאפן‪ ,‬וויפיל וואלט מען‬ ‫אבער קען זיין‪( ,‬איך וועל) איין ווארט‬ ‫טרעפן דירות‪.‬‬ ‫ווען געצאלט ווען‪ .‬יעצט רבותי איז ער‬ ‫זאגן אויף איבערזאגן‪ ,‬דער זיידע דער‬ ‫דא‪ ,‬איך ווייס נישט ווי לאנג וועט דויערן‬ ‫יריעות שלמה האט מספיד געווען זיין‬ ‫אבער אויב מיר וועלן פארקערט‪ ,‬זיך‬ ‫די הספד‪ ,‬אבער כל זמן מען איז מספיד‬ ‫שווער ר' בנימין אייגער‪ ,‬האט ער געזאגט‪,‬‬ ‫מחזק זיין מיט אלע ענינים‪ ,‬מיר וועלן זיך‬ ‫איז ער דא!‬ ‫וואס איז די לשון אחים בהספדא דהתם‬ ‫נישט פרייען באידם (פון די רשעים)‪ ,‬ווי‬ ‫קאימנא?‬ ‫ווער ס'האט עפעס א בקשה (קען‬ ‫ווייניגער שייכות מיט זיי האבן‪ .‬יעצט איז‬ ‫יעצט אויסבעטן)‪ ,‬און ווער האט דען נישט‬ ‫נאר שטייט ווען מ'איז מספיד איז‬ ‫ארויסגעקומען אן איסור פון די בית דין‬ ‫קיין בקשה‪ .‬הן ענינים וואס ס'פעלט אויס‬ ‫דער נפטר דארט‪ .‬רש"י שטעלט זיך‪( ,‬ביי‬ ‫שליט"א‪ ,‬מ'דארף נישט האבן די חיזוק‪,‬‬ ‫רפואה‪ ,‬מ׳האט אזויפיל דערמאנט דעם‬ ‫דער פטירה פון) רב האט מען געדארפט‬ ‫מיר זאלן זיך נישט ציילן צווישן זיי‪ .‬דאס‬ ‫גרויסן צדיק‪ ,‬דער תולדות אהרן רבי‪ ,‬רבי‬ ‫מעורר זיין? נאר היות ער איז שוין געווען‬ ‫איז דער פשוט'ער טעם וואס מ'האט על‬ ‫אברהם יצחק בן שיינדל ברכה (הרה״ק‬ ‫אן אלטער איד‪ ,‬דריי הונדערט יאר‪ ,‬האט‬ ‫ער געדארפט אז מ׳זאל‬ ‫שוין מעורר זיין‪.‬‬ ‫אבער (עס איז פארט‬ ‫שווער) אז מ'דערציילט‬ ‫ווען די אלע גדלות וואס‬ ‫רב איז געווען‪ ,‬ווער וועט‬ ‫דען נישט אראפלאזן‬ ‫קיין דמעות? מ'האט‬ ‫געוואוסט וויפיל טובות‬ ‫ער האט געטון פאר‬ ‫כלל ישראל‪ ,‬וויפיל‬ ‫גזירת רעות איז מען‬ ‫אראפגעגאנגען פון אים‬ ‫(‪ -‬אין זיין זכות)‪ ,‬וואלט‬ ‫פון יעדן איינעם אראפ‬ ‫א טרער‪.‬‬ ‫נאר דער פראבלעם‬ ‫איז‪ ,‬ס'שטייט אין‬ ‫שפאצירנדיג אין לאס אנדזשעלעס מיט ר׳ יעקב קארנוואסער און יבלחט״א ר׳ הערשל וועגה‬ ‫אומרים לאדם אלא‬ ‫מקצת שבחו לפניו‪,‬‬ ‫ממילא זאגט ער התם‬ ‫פי הלכה מברר געווען‪.‬‬ ‫בעל דברי אמונה מתולדות אהרן שהיה אז‬ ‫קאימנא ‪ -‬איך שטיי דארט‪ ,‬און אויב ער‬ ‫במצב קשה) זאל האבן א רפואה שלימה‪,‬‬ ‫שטייט דארט‪ ,‬וועסטו דאך נישט קענען‬ ‫וועט דאס אלעס מעורר זיין דא די‬ ‫און אזוי ווייטער אנדערע צענדליגער‬ ‫דערציילן אלע שבחים‪ ,‬נאר מקצת שבחו‪,‬‬ ‫זכות הצדיק‪ ,‬וואס ער איז געווען טאקע‪,‬‬ ‫צענדליגער וואס פעלט זיי אויס רפואות‪.‬‬ ‫ממילא דארף מען אנווארעמען‪.‬‬ ‫זיך מוסר נפש געווען על כל קוצו של‬ ‫און נאכדעם ווער דארף נישט‪,‬‬ ‫רבותי‪ ,‬לויט דעם מאמר חז"ל‪ ,‬איז‬ ‫יוד‪ ,‬אזוי ווי ער איז געווען‪ ,‬מה כאן איז‬ ‫פרנסה פעלט אויס‪ ,‬דאס גרויסע דחקות‬ ‫דער נפטר שטייט יעצט דא! ער איז‬ ‫ער געווען נפשי תערג אליך אלוקים‪ ,‬ער‬ ‫וואס איז דא‪ ,‬וואס איז טאקע אסאך פון‬ ‫נפטר געווארן אין אמעריקע‪ ,‬ווער האט‬ ‫האט פון זיך פארגעסן‪ ,‬ער האט נאר אינזין‬ ‫מידת הצניעות‪ .‬ווען ס'איז דא די צניעות‬ ‫זיך געקענט ערלויבן צו גיין צו אים‪ ,‬און‬ ‫געהאט כלל ישראל‪ ,‬וועט ער יעצט אויך‬ ‫איז דא די ברכה מצויה בעיסה‪ .‬אין אלע‬ ‫ווער האט מען אריינגעלאזט‪ ,‬אבער יעצט‬ ‫אינזין האבן נאר דעם כלל ישראל‪ .‬יעדע‬ ‫אופנים פון צניעות‪ .‬א שערה זאל נישט‬ ‫שטייט ער דא!‬ ‫איינציגע בקשה וואס ער טראכט און וואס‬ ‫זיין מגולה‪ ,‬אין די אריכות פון די בגדים‪,‬‬ ‫ער וויל טראכטן זאל נתמלא ווערן‪ ,‬ימלא‬ ‫און פארשידענע זאכן ביי מענער און ביי‬ ‫הזמן מסוגל‬ ‫די פרויען‪.‬‬ ‫ה' כל משאלותינו לטובה‪ ,‬און מיר וועלן‬ ‫מיר ווייסן‪ ,‬גדולים צדיקים במיתתן‬ ‫זוכה זיין צו ישועה וגאולה קרובה‪ ,‬במהרה‬ ‫ווידער חתונה מאכן קינדער‪ ,‬אויסער‬ ‫יותר מבחייהם‪ .‬ווער ווייסט‪ ,‬ווען‬ ‫בימינו אמן‪.‬‬ ‫דעם וואס יעדער איינער דארף געהאלפן‬ ‫מ'טרעפט דא (‪ -‬א מעלדונג) אז ער זאל‬ ‫‪ | 64‬גליון חפץ בחיי״ם | ריבניץ תשפ״ז‬ ‫ביומא דהילולא קדישא‪:‬‬ ‫סיינט אויף א‬ ‫מעמבערשיפ‬ ‫מיט תהלים ריבניץ‬ ‫און זעט באלדיגע‬ ‫ישועות!‬ ‫סיינט יעצט אויף א מעמבערשיפ‬ ‫די שלוחי המוסד‬ ‫וועלן אויסזאגן‬ ‫‪845.250.‬‬ ‫‪1‬‬ ‫‪818‬‬ ‫אדער ביומא דהילולא ביים ציון‬ ‫"‬ ‫פאר אייך תהלים‬ ‫יעדן טאג פון יאר‬ ‫און ברענגען‬ ‫באלדיגע ישועות‬ ‫המקוה‬ ‫של‬ ‫הרבי‪:‬‬ ‫וואו איז‬ ‫עס‬ ‫כהיום?‬ ‫א מקוה אין ריבניץ איז א שם דבר אין דער גאנצער וועלט | די היסטארי ע פון דער‬ ‫מקוה אין עיר התורה והחסידות מאנסי וואס איז געבויט געווארן ספעצי על פאר הרה״ק‬ ‫מריבניץ זי״ע | די שרעקליכע שריפה‪ ,‬די ווידעראויפבוי פון דעם הייליגן ווינקל ביז'ן‬ ‫היינטיגן טאג ווען מען גרייט זיך צו באניי ען די מקוה פון פריש | באר מים חיי״ם‬ ‫שמואל ווייס‬ ‫א‬ ‫ווָאסער (מקוה) אין ארה״ק‬ ‫דער רבי ביים ארויסקומען פון ָ‬ ‫מאנסי טראגט א ספעציעל חשיבות‪ .‬די מקוה‬ ‫אין געדאנק דאס דמות פונ'ם קדוש וטהור ציס"ע‬ ‫עקיבא ‪,‬אביקע ׳ר רמ‬ ‫ר׳‬ ‫מר‬ ‫זיצט הארט נעבן דעם בנין התלמוד תורה נחלת‬ ‫הרה״ק ר׳ חיים זאנוויל בן ר׳ משה מריבניץ זי״ע‬ ‫אשריכם ישראל לפני‬ ‫חיים ריבניץ וואס איז אוועקגעשטעלט לשמו‬ ‫דער צדיק וואס זיין גאנץ לעבן איז געווען איין‬ ‫מי אתם מטהרים ומי‬ ‫ולזכרו פון דעם גרויסן צדיק וואס האט ליידער‬ ‫שטיק קדושה וטהרה און זיך טובל׳ן טבילות‬ ‫מטהר אתכם‪ ,‬אביכם‬ ‫נישט איבערגעלאזט קיין זרע של קימא און האט‬ ‫במקוה וואס דערמיט האט ער גע׳פועל׳ט‬ ‫שבשמים‪ .‬מיט אט די‬ ‫זיך אויסגעדרוקט עטליכע מאל במשך די יארן‬ ‫ישועות פאר כלל ישראל‪ ,‬עס איז וועלט‬ ‫הייליגע ווערטער ענדיגט זיך מסכת יומא‪ ,‬די‬ ‫אז ער וויל האבן א תלמוד תורה אויף זיין נאמען‬ ‫בארימט זיין הייליגע עבודה נאך אינדערהיים אין‬ ‫מסכתא וואס ווידמעט אראפצולייגן עבודתו‬ ‫וואו קליינע קינדערלעך זאלן זיצן און לערנען‬ ‫רוסלאנד ווען ער פלעגט ממש ברעכן אייז אין די‬ ‫של כהן גדול אין הייליגסטן טאג פון יאר‪ .‬דער‬ ‫תורה‪.‬‬ ‫פארפרוירענע טייכן זיך צו מטהר זיין אין מקוה‪.‬‬ ‫כהן גדול זעלבסט האט זיך גע׳טובל׳ט פינף‬ ‫מאל בקדושה וטהרה אין דעם גרויסן טאג‪ ,‬און‬ ‫אט יענע מקוה איז וואו דער רבי זצ״ל פלעגט‬ ‫דא אין אמעריקע זענען פארהאן פילע‬ ‫מען קען זאגן אז יום הקדוש אין ביהמ"ק לויפט‬ ‫זיך מקדש און מטהר זיין במשך זיינע לעצטע‬ ‫מקוואות וואס דער רבי פלעגט ניצן פאר אט‬ ‫סינאנים מיט טבילה וקידוש במקוה‪.‬‬ ‫יארן עלי אדמות‪ ,‬דארט איז וואו ער פלעגט‬ ‫דער עבודה‪ ,‬אבער ״דעם רבי׳נס מקוה״ וואס‬ ‫גיין מיט מסירת נפש ממש אין די יארן ווען ער‬ ‫געפונט זיך אויפ'ן אלד נייעק טורנפייק גאס אין‬ ‫אז מען רעדט פון טבילה במקוה קומט גלייך‬ ‫גליון חפץ בחיי״ם | ריבניץ תשפ״ז | ‪67‬‬ ‫ביים שפאצירן פארנט פון ביהמ״ד מיט רבי ארי׳ לייב געלדצעהלער‪ ,‬ר׳ אברהם עזרא אפעלדארפער‪ ,‬ר׳ משה חיים שטיינבערג‬ ‫און להבדיל בין חיים לחיים ר׳ אברהם הערש גליק ז״ל ‪ -‬גיסו ומשמשו בקודש‬ ‫מען האט עס טאקע אפגעקויפט‪.‬‬ ‫דער רבי‬ ‫ליידער געווען פארשלאפט און יעדער ריר איז‬ ‫אים אנגעקומען מיט מורא׳דיגע שוועריגקייטן‪,‬‬ ‫דער פלאן איז געווען אז ענדע חודש‬ ‫אלול וועט דער רבי זצ״ל זיך אהינציען פאר‬ ‫אין מאנסי‬ ‫און דארט איז וואו מען האט אדורכגעפירט די‬ ‫טהרה אויף גופו הטהור נאך די הסתלקות‪.‬‬ ‫די הייליגע טעג פון יאר תשמ״ב‪ ,‬אבער עס‬ ‫״דער רבי איז אנגעקומען קיין מאנסי‬ ‫איז תיכף קלאר געווען אז מען דארף האבן‬ ‫חודש ניסן תשמ״א‪ ,‬יענע יאר איז געווען‬ ‫*‬ ‫א מקוה אויפ'ן פלאץ שוין פון דעם ערשטן‬ ‫קידוש החמה אין חודש ניסן און דער רבי‬ ‫טאג‪.‬‬ ‫שטייענדיג פאר'ן יארצייט פון דעם צדיק‬ ‫איז אהינגעקומען און געמאכט די ברכה‬ ‫הרה״ק מריבניץ זי״ע איז פאסיג פארצושטעלן‬ ‫זייענדיג ביי זיין אכסניא אויפ'ן קאנקארד‬ ‫א טיפערן אריינבליק אין דער היסטאריע פון‬ ‫גאס וואו ער איז איינגעשטאנען‪ ,‬און פון‬ ‫בניית המקוה‬ ‫דער מקוה‪ .‬אריינקוקנדיג אביסל דערין און‬ ‫דעמאלט איז דער רבי פארבליבן אין‬ ‫נאכפארשנדיג טיפער האבן מיר אנגעטראפן א‬ ‫שטאט ביז צו דער פטירה‪.‬‬ ‫שיינע פאר אידן החיים אתנו ויבדל לחיים וואס‬ ‫מען דארף פאר קיינעם נישט דערציילן‬ ‫נאך פסח האט מען זיך געצויגן צו א הויז‬ ‫האבן געהאט א יד אין אויפבויען די היסטארישע‬ ‫דעם רבי׳נס גרויסע עבודה פון טבילה במקוה‬ ‫אויף לעין סטריט נעבן סעדל ריווער‪ ,‬אבער‬ ‫מקוה‪.‬‬ ‫וואס האט געקענט זיין עטליכע מאל אין טאג‪,‬‬ ‫מען האט כסדר געזוכט אן אייגן ווינקל ווי‬ ‫דער רבי פלעגט דאך קענען כאפן א מקוה‬ ‫פאר דעם צוועק האבן מיר אפגעהאלטן א‬ ‫זיך מסדר צו זיין און אוועקשטעלן אן אייגן‬ ‫אומגעראכטן אין אלע שעות פון טאג‪ .‬ווען‬ ‫מקום געאייגנט פאר'ן צדיק‪.‬‬ ‫שמועס מיט הרה״ח ר׳ שמואל גליק שליט״א‬ ‫אימער מ׳האט געדארפט פועל׳ן א ישועה פאר‬ ‫א נאנטער פלומעניק פון רבי׳ן זצ״ל זון פון זיין‬ ‫א איד‪ ,‬אפילו אינמיטן דער נאכט‪ ,‬איז ער געגאנגן‬ ‫נאכן זוכן א שטיק צייט איז מען‬ ‫טאטן הרה״ח ר׳ אברהם הערש גליק ז״ל‬ ‫זיך מטהר זיין מיט א טבילה במקוה‪ .‬עס האט‬ ‫אנטקעגן געקומען א הויז אויף די אלד נייעק‬ ‫וועלכע האט זיך אסאך געפארעט און באדינט‬ ‫געקענט זיין צוויי אזייגער ביינאכט וואס ער זאל‬ ‫טוירנפייק גאס‪ ,‬וואס איז דעמאלט נאך‬ ‫דעם רבי׳ן אין די לעצטערע יארן‪ .‬ר׳ שמואל‪,‬‬ ‫ווָאסער״ און‬ ‫זיך אנרופן און זאגן ״מ׳געיט אין ָ‬ ‫געווען היבש אינדרויסן פון די באוואוינטע‬ ‫וועלכער איז אויפגעוואקסן אין שאטן פון רבי׳ן‬ ‫מען איז געגאנגן צו איינעם פון די מקוואות אין‬ ‫מאנסי‪ ,‬אבער יענע הויז האט געהאט‬ ‫און געאטעמט מיטן צדיק ביז'ן לעצטן טאג‪,‬‬ ‫מאנסי‪ .‬עס איז געווען א גאנצער עסק‪ ,‬וואו מען‬ ‫אסאך מעלות צווישן אנדערע זייענדיג אויף‬ ‫געדענקט אסאך זכרונות פון יענע יארן‪ ,‬און מיט‬ ‫קען יעצט גיין‪ ,‬און ווילאנג מען האט געכאפט‬ ‫א שטח פון דריי דירות וואס דאס מיינט‬ ‫זיין הילף האבן מיר געמאכט א שטיקל סדר‬ ‫איינעם וואס זאל אויפשפארן די מקוה איז געווען‬ ‫אז מען האט געקענט אוועקשטעלן איין‬ ‫הדברים וויאזוי זאכן האבן זיך אנטוויקלט ביז ווי‬ ‫א געוואלדיגע טירחא‪ .‬און אז די דירה געפינט‬ ‫הויז אויף צום וואוינען איינס פאר א בית‬ ‫מען שטייט היינט‪.‬‬ ‫זיך אינדרויסן פון שטאט האט מען געוואוסט אז‬ ‫המדרש‪ ,‬און די אנדערע פאר געסט צימערן‬ ‫מען דארף האבן א מקוה אויפ'ן פלאץ‪.‬‬ ‫איינצושטיין און נאך זייטיגע געברויכן‪ ,‬און‬ ‫‪ | 68‬גליון חפץ בחיי״ם | ריבניץ תשפ״ז‬ ‫וה של הרבי‬ ‫אויפן שטח ביתו ובית מדרשו של רבנו ‪ -‬מיט ר׳ ליפא פרידעמאן שו״ב סעליש און יבלחט״א ר׳ משה בערקאוויטש‬ ‫די בנין פון פארנט איז בית מדרשו און פון אונטען איז ביתו נאוה קדשו‬ ‫די טרעפ און אזוי אויך צוגעגרייט א המשכה‬ ‫מקוה‪ ,‬נאר עס איז געווען ווי א פלאטפארמע‬ ‫איז דעמאלט געווען א איד הרה״ח ר׳‬ ‫וואו דאס וואסער זאל לויפן‪ .‬ווען עס איז‬ ‫אינמיטן שטוב‪ .‬איך האב אויסגלייגט‬ ‫אברהם מאיר ראזנוואסער הי''ו‪ ,‬און ער‬ ‫לָאמינג האט מען‬ ‫געקומען אבער צו די ּּפ ָ‬ ‫גרויסע בלאקן ציגל און עס באשמירט מיט‬ ‫האט זיך אריינגעלייגט אויפצובויען א מקוה׳לע‬ ‫געמוזט נעמען א ספעציעלן מומחה מיט‬ ‫ליים און עס באשיצט פון וואסער אז עס‬ ‫פאר'ן רבי׳ן‪ .‬אין א שמועס מיט ר׳ אברהם מאיר‬ ‫באזונדערע פארשטאנד צו די ענינים‪ ,‬האב‬ ‫זאל נישט ארויסרינען פונ'ם בור און געבויט‬ ‫דערציילט ער זיין זייט פון דער מעשה מיט די‬ ‫איך געבעטן הרה״ח ר׳ יוסף דוב לאנדא‬ ‫האלצערנע טרעפ אריינצוגיין‪.‬‬ ‫דעטאלן וויאזוי דאס בויען איז צוגעגאנגן‪:‬‬ ‫שליט״א אב״ד זלאטשוב פון קרית יואל אז‬ ‫ער זאל ערלעדיגן די ארבעט‪ .‬איך האב‬ ‫עס איז געווען ממש א קליינער בור‪,‬‬ ‫״דער רבי האט זיך געצויגן אויף אלד‬ ‫שוין געהאט געארבעט מיט ר׳ יוסף דוב פון‬ ‫און היות דער דאך איז געווען היבש נידריג‬ ‫נייעק הארט פאר ראש השנה‪ ,‬איך האב‬ ‫פריער און איך האב געוואוסט אז מען קען‬ ‫האט מען ביים ארויפגיין די טרעפ זיך ממש‬ ‫דעמאלט געדארפט א ישועה ווייל איך‬ ‫זיך אויף אים פארלאזן און ער איז א מומחה‬ ‫געדארפט איינבייגן דעם קאפ‪ .‬אבער אלעס‬ ‫האב געליטן אויף א געוויסן מיחוש וואס‬ ‫און נאבעלער מאן‪.‬‬ ‫איז געווען בעסער ווי זיין אנגעוויזן אויף‬ ‫האט מיר געשאפט געפערליכע ווייען‪ ,‬האב‬ ‫טובות פון אנדערע‪ ,‬און זוכן וואו מען קען‬ ‫איך געוואלט עפעס טון פאר'ן רבי׳ן פאר א‬ ‫הרה״ח ר׳ יוסף דוב לאנדא שליט״א‬ ‫טרעפן אן אפענע מקוה אינמיטן נאכט‪.‬‬ ‫זכות לרפואה‪.‬‬ ‫אב״ד זלאטשוב פון קרית יואל עראינערט זיך‬ ‫זיינע זכרונות און פארציילט אונז ערשטאהאנטיג‪:‬‬ ‫איך געדענק אז ביים בויען פלעגט מיין‬ ‫איך האב דעמאלט געהערט אז מען‬ ‫ב"ב מיר באגלייטן און דארט זיין בשעת׳ן‬ ‫נויטיגט זיך אין א פרישער מקוה אינ'ם‬ ‫איך האב אויפגעשריבן מיין נאמען‬ ‫בויען אזוי אז איך זאל נישט בלייבן אליין‪,‬‬ ‫רבי'נס נייע דירה‪ ,‬האב איך מיך גענומען צו‬ ‫לזכרון טוב אויף די טרעפ פון דער מקוה‪,‬‬ ‫ווי נישט ווי איז עס נאך דעמאלט געווען‬ ‫דער ארבעט פון אויפבויען א מקוה פאר'ן‬ ‫אינמיטן די טרעפ איז געווען א שטיק האלץ‬ ‫אויסער די שטאט‪ .‬מיר האבן אריינגעלייגט‬ ‫רבי׳ן אז דער רבי זאל האבן וואו זיך צו‬ ‫און איך האב דארט פארצייכנט אז דער רבי‬ ‫גרויסע כוחות אז אלעס זאל געבויט ווערן‬ ‫טובל׳ן און אפרעכטן זיין עבודת הקודש און‬ ‫זאל עס זען בשעת׳ן טובל׳ן און אינזין האבן‬ ‫מיט'ן שענסטן און בעסטן ווי ווייט שייך‪.‬‬ ‫ווי אויך אז דאס זאל מיר זיין לזכות‪.‬‬ ‫לדבר ישועה ורחמים‪.‬‬ ‫איך בין געשטאנען אויף אלע דעטאלן‬ ‫איך האב דעמאלט געבויט די ערשטע‬ ‫ר׳ אברהם מאיר איז ממשיך‪:‬‬ ‫פונ'ם פראיעקט‪ ,‬און איך האב אלעס אליין‬ ‫מקוה פאר'ן רבי׳ן‪ ,‬עס איז נישט געווען‬ ‫נאכ'ן אהערשטעלן די מקוה בין איך‬ ‫געבויט מיט די אייגענע הענט‪ .‬פונ'ם בור ביז‬ ‫אריינגעגראבן אין דער ערד ווי א געווענליכע‬ ‫גליון חפץ בחיי״ם | ריבניץ תשפ״ז | ‪69‬‬ ‫נישט געוואלט אזוי גרינג אפראוון דאס‬ ‫זיך געפינען אין זיין געגנווארט‪ .‬עס האט אלס‬ ‫בויען‪ ,‬אבער מיט סיעתא דשמיא האט מען‬ ‫געהערשט עפעס א מין ליכטיגקייט ביים רבי׳ן‪,‬‬ ‫דאס אויך דורכגעבראכן‪.‬‬ ‫עס האבן זיך דארט געדרייט אלע סארט אידן‪,‬‬ ‫לאו דוקא גאר צאמגענומענע מענטשן‪ ,‬אבער‬ ‫די צווייטע מקוה איז שוין געווען‬ ‫דער רבי פלעגט זיי מקרב זיין‪ ,‬באגיסן מיטן‬ ‫גרעסער און מיט מער הרחבה‪ ,‬מען האט‬ ‫ליבשאפט און נענטער ברענגן צום אויבערשטן‪.‬‬ ‫געגאסן צעמענט‪ ,‬עס איז שוין געווען א‬ ‫געהעריגע אריינגעגראבענע בור טבילה‪,‬‬ ‫באזונדער פלעגן דארט קומען אידן וואס‬ ‫און עס האט אסאך פארגרינגערט‪ .‬אלע‬ ‫דער רבי האט מיט זיי געהאט שייכות נאך אין‬ ‫יארן איז געווען טיילס נאר אין בור אבער די‬ ‫רוסלאנד‪ ,‬די אידן האבן געהאט גאר שטארקע‬ ‫שטוב ארום האט נישט געהאט קיין טיילס‪,‬‬ ‫תמימות און ערליכקייט און הגם וואס זיי האבן‬ ‫דאס האט מען ערשט צוגעלייגט שפעטער‪.‬‬ ‫נישט געוואוסט קיין סאך האבן זיי זיך אבער‬ ‫איך געדענק אבער אז נאך פאר מען האט‬ ‫געדרייט דארט און דער רבי האט זיי מקרב‬ ‫געלייגט די טיילס איז שוין געווען דארט א‬ ‫געווען‪.‬‬ ‫טאוול מיט מיין נאמען "אברהם מאיר בן‬ ‫אינטערעסאנט צו באמערקן‪ ,‬ווי באקאנט‬ ‫שפאצירנדיג מיט ר׳ יצחק גלושטיין אויף לעין סט‪.‬‬ ‫רבקה" וואס איך האב געהאט ארויפגעלייגט‬ ‫פלעגט דער רבי קענען פרעגן צי מען איז געווען‬ ‫נאכ'ן פארענדיגן דאס בויען‪".‬‬ ‫אין וואסער איידער ער האט געגעבן די הענט‪,‬‬ ‫אריין צום רבי׳ן און געבעטן א ברכה אז איך‬ ‫אבער אנדערש ווי געווענליך פלעגט ער די‬ ‫זאל ווערן אויסגעהיילט פון דעם מיחוש‪.‬‬ ‫טהרה במסירת‬ ‫סארט אידן נישט פרעגן צו זיי זענען געווען אין‬ ‫מקוה‪ .‬דער רבי האט גאר גוט פארשטאנען צו‬ ‫דער רבי האט זיך אויסטערליש געפרייט צו‬ ‫נפש‬ ‫זיי און געוואוסט אז פאר זיי דארף מען זיך זארגן‬ ‫דער נייער מקוה‪ ,‬און ער האט מיר טאקע‬ ‫אויף אנדערע זאכן פאר מקוה…‬ ‫גאר שיין אנגעוואונטשן און מיר געזאגט‬ ‫דעמאלט אפענע זאכן‪.‬‬ ‫אלעס האט זיך אבער געטוישט אין יאר‬ ‫תשמ״ו ווען דער רבי זצ״ל איז ליידער נישט‬ ‫איך האב דעמאלט נאכנישט געהאט‬ ‫געזונט געווארן און פארשלאפט געווארן פאר‬ ‫די צווייטע‬ ‫קיין אינגלעך‪ ,‬און היות מיין ווייב האט‬ ‫די לעצטע צען יאר פון זיין לעבן‪ ,‬טראץ דעם‬ ‫שווערן מצב האט דער רבי נישט מוותר געווען‬ ‫מקוה‬ ‫געהאט א חלק אינ'ם בויען האב איך געבעטן‬ ‫א ברכה פאר איר אויך אז זי זאל זוכה זיין צו‬ ‫און געגאנגען אין מקוה יעדן טאג‪ ,‬ווי ר׳ שמואל‬ ‫א בן זכר‪ .‬דער רבי האט מיר געגעבן א קוק‬ ‫די מקוה איז געשטאנען צום דינסט פון רבי׳ן‬ ‫שילדערט אונז‪:‬‬ ‫אן‪ ,‬און ער זאגט מיר‪" ,‬אה‪ ,‬באשטעלסט‬ ‫פאר א שטיק צייט‪ ,‬אבער יענע ערשטע מקוה‬ ‫דיך…" האב איך שוין געוואוסט אז זי וועט‬ ‫״אין די לעצטערע יארן איז געווען א‬ ‫איז נישט געווען אזוי ווייט געבויט פערמענאנט‪,‬‬ ‫האבן א מיידל…‬ ‫תקופה פון מלך אסיר ברהטים‪ ,‬דער רבי איז‬ ‫ווי געזאגט האט מען געבויט דעם מקוה כדי צו‬ ‫געווען פארשלאפט און ווייניג גערעדט‪ ,‬מען‬ ‫האבן א מקוה תיכף ומיד אז דער רבי זאל זיך‬ ‫האבן וואו צו טובל׳ן‪ ,‬אלזא האט מען זיך באלד‬ ‫דער ריבניצער‬ ‫האט אים צומאל אויפגעשטעלט און ער‬ ‫האט געקענט גיין עטליכע טריט‪ .‬אין מקוה‬ ‫גענומען צו די פלענער אויפצובויען א געהעריגע‬ ‫איז ער אבער געגאנגן במסירות נפש‪ ,‬מיר‬ ‫פלעגן אים באגלייטן און אים אריינטראגן‬ ‫מקוה ווי עס פאסט זיך‪ .‬ר׳ אברהם מאיר האט‬ ‫זיך תיכף אריינגעווארפן און געווארן פארמישט‬ ‫הויף‬ ‫אין בור‪ ,‬און זייענדיג אין בור הטבילה האט‬ ‫אויך אין דעם פראיעקט‪ ,‬ווי ער אליין דערציילט‪.‬‬ ‫צוביסלעך איז דער ריבניצער הויף געווארן‬ ‫ער זיך שוין אליין איינגעבויגן און גע׳טובל׳ט‬ ‫״איך געדענק הרבני הנגיד ר׳ בעריש‬ ‫מער באקאנט צווישן די מאנסיער איינוואוינער‪,‬‬ ‫גופו הטהור‪.‬‬ ‫קאהן הי״ו פון מאנטריאל האט געגעבן דאס‬ ‫אידן פלעגן קומען צו די טישן און מיטהאלטן די‬ ‫געלט און עס איז אפילו געלעגן דארט א‬ ‫תפילות ביים רבי׳ן‪ .‬עס איז נישט געווען גרינג צו‬ ‫גיין‪ ,‬דארט ווי עס איז היינט די בית רחל מיידל‬ ‫שבק לן חיי״ם‬ ‫גרויסער טאוול מיט זיין נאמען לזכרון‪.‬‬ ‫שולע אויף סעדל ריווער האט זיך געפונען א‬ ‫וואס איז זיכער איז אז איך האב געהאט‬ ‫גויאיש הויז און פרייטאג צונאכטס ווען מען איז‬ ‫מוצאי שמחת תורה תשנ"ו איז דער‬ ‫די זכיה צו בויען אויך די צווייטע מקוה‪ ,‬ר׳‬ ‫דארט דורכגעגאנגען פלעגט מען קענען צומאל‬ ‫הייליגער רבי נסתלק געווארן לגנזי מרומים‪ ,‬ווען‬ ‫יצחק גלושטיין‪ ,‬פון די נאנטע מקורבים‬ ‫ווערן באפאלן פון צעלאזטע גוים‪ .‬אבער מיר‬ ‫די בשורה האט זיך צעשפרייט האט א טרויער‬ ‫ביים רבי'ן וועלכער איז אויך געווען א‬ ‫פלעגן גיין אין גרופעס אזוי אז די גוים האבן נישט‬ ‫זיך אראפגעלאזט ביי אידן איבעראל‪.‬‬ ‫ארכיטעקט‪ ,‬האט געמאכט די פלענס פאר‬ ‫געזוכט זיך צו פארטשעפען מיט אונז‪.‬‬ ‫דער מקוה און איך האב דאס געבויט‪.‬‬ ‫די טהרה פון הייליגן רבי׳ן זצ״ל איז‬ ‫ביים בויען האט מען זיך אנגעשטויסן מיט‬ ‫מען קען נישט גענוג אראפלייגן וויאזוי עס‬ ‫פארגעקומען אין זיין מקוה וואס ער האט געניצט‬ ‫שוועריגקייטן מצד דעם טאון‪ ,‬זיי האבן‬ ‫האט אויסגעזען די עבודה ביים רבי׳ן און בלויז‬ ‫‪ | 70‬גליון חפץ בחיי״ם | ריבניץ תשפ״ז‬ ‫וה של הרבי‬ ‫שפאצירנדיג פארנט פון ביהמ״ד מיט ר׳ הערשל שאהנוואלד און ר׳ הערשל וועגה‬ ‫די בנינים‪ ,‬און מען האט אנגעפאנגען מיט די‬ ‫אין יאר תשס״ה האב איך מיך אריינגעלייגט‬ ‫יעדן טאג‪ ,‬און אזוי אויך די גרויסע לויה איז‬ ‫פלענער אויפצובויען דעם חדר דארט‪ .‬דער‬ ‫אויסצולייזן דאס פלאץ און ווידער עפענען‬ ‫פארגעקומען פארנט פון זיין בית המדרש‪ .‬ער‬ ‫ארכיטעקט וועמען די מוסד האבן אויפגענומען‬ ‫אוועקצושטעלן א שם ושארית פאר'ן‬ ‫איז געקומען לקבורה אין דעם וויזניצער ביה''ח‬ ‫אויסצופלאנירן די בוי ארבעט האט געדארפט‬ ‫הייליגן צדיק‪.‬‬ ‫אין מאנסי וואו זיין ציון הקדוש איז היינט א תל‬ ‫אראפקומען אויסמעסטן די בנינים‪ ,‬אבער‬ ‫תלפיות פאר טויזנטער אידן וואס שטראמען צו‬ ‫קיין לעקטער איז דאך נישט געווען עס איז‬ ‫מתפלל זיין און פועל׳ן ישועות‪.‬‬ ‫דאך געווארן אפגעהאקט דורך די שטאט‪,‬‬ ‫א זכר‬ ‫ר׳ שמואל שילדערט ווייטער‪:‬‬ ‫על שמו‬ ‫האט ער געדארפט קומען אהין מיט גרויסע‬ ‫פלעשלייטס… מען האט אלעס געטון וואס מען‬ ‫נאכ'ן רבי'נס פטירה איז דאס בית‬ ‫האט געקענט דאס צו מאכן געשען‪.‬‬ ‫המדרש געבליבן אפן פאר עטליכע יאר‪ ,‬עס‬ ‫איך האב די זכיה צו זיין א טייל אין‬ ‫איז געווען אן אייגנארטיג כאראקטעריסטיש‬ ‫דער ריבניצער הויף נאך בשעתו פון רבי׳ן איז‬ ‫נעמען א חלק אין אנפירן דעם ריבניצער‬ ‫מקום וואס איז געווען אפן פאר יעדן איינעם‪.‬‬ ‫נישט געווען קיין רייכע הויף‪ ,‬עס האט זיך נישט‬ ‫חדר על שמו וזכרו פון רבי׳ן זצ״ל‪ ,‬און‬ ‫עס האבן זיך געדרייט דארט כל מיני אידן‪,‬‬ ‫געגאסן דארט קיין געלט‪ ,‬די ארבעט אויפ'ן חדר‬ ‫דעריבער האב איך זייער געוואלט אז דער‬ ‫ביז נאך א שטיק צייט איז דאס ביהמ״ד‬ ‫שטַאט בעת מען מושטעט‬ ‫ַ‬ ‫איז צוגעגאנגען זייער‬ ‫חדר זאל זיך אריינציען אינ'ם אמאליגן‬ ‫פארשלאסן געווארן‪.‬‬ ‫זיך אויפצוקומען מיט געלט אוועקצושטעלן א‬ ‫ביהמ"ד אין דעם זעלבן מקום קדוש וואס‬ ‫זכרון שארית אויפ'ן רבי׳נס נאמען‪ .‬אידן מיט‬ ‫דער רבי האט געפראוועט זיין הייליגע‬ ‫דאס הייליגע ביהמ"ד איז געבליבן‬ ‫שכל האבן געוואוסט אריינצוכאפן און איינקויפן‬ ‫עבודה בחיים חיותו‪.‬‬ ‫פארשפארט‪ ,‬מען האט אפגעהאקט די‬ ‫זכותים און נאר אין זייער זכות האט מען געקענט‬ ‫לעקטער‪ ,‬און דער אמאליגער הייליגער‬ ‫אנגיין אבער ראיתי בני עליה והן מיעוטים‪ ,‬עס‬ ‫מיט אויסטערלישער סיעתא דשמיא‬ ‫הויף איז געבליבן פארלאזט‪ ,‬עס איז געווען‬ ‫איז געווען ווייט פון וויפיל מען האט געדארפט‪.‬‬ ‫האט מען באוויזן אפצוקויפן דעם שטח מיט‬ ‫זייער ווייטאגליך צוצוקוקן דעם מצב און‬ ‫אייער נאמען איז‬ ‫‪505/86‬‬ ‫קריצט היינט‬ ‫שוין אויפן קוויטל?‬ ‫אריין אייער נאמען‬ ‫אינעם גאנץ‪-‬יעריגן‬ ‫קוויטל ביים רבי׳ן‬ ‫גליון חפץ בחיי״ם | ריבניץ תשפ״ז | ‪71‬‬ ‫ריבניץ‬ ‫ברענט‬ ‫אמר ר' יוחנן מיום שחרב בית המקדש‬ ‫נגזרה גזירה על בתיהן של צדיקים ברכות דף נח‪ ,‬ב‬ ‫קלאפ‪.‬‬ ‫געווען איז עס אין א שפעטער זומער נאכט פון יאר תשס״ז‪ ,‬די‬ ‫ארבעט אויפ'ן חדר איז שוין אנגעגאנגן פאר א גוטע צוויי יאר‪ ,‬און איך‬ ‫דאס הייליגע בית המדרש וואו דער רבי האט אפגעראכטן זיין‬ ‫האב מיך געגרייט צו גיין לייגן נאך א פולן טאג ארבעט פון ארומלויפן‬ ‫עבודה‪ ,‬די ריינע מקוה וואו דער רבי האט זיך גע׳טובל׳ט פועל׳נדיג‬ ‫שאפן געלט פאר'ן חדר‪.‬‬ ‫ישועות און רפואות פאר כלל ישראל‪ ,‬איז איינגעהילט אין העלישע‬ ‫פלאמען פייער‪ .‬דעם רבי'נס ווינקעלע ברענט!!!‬ ‫אבער פלוצלינג האט זיך מיין טעלעפאן צעקלונגען און יענער אויף‬ ‫דער צווייטער זייט האט מיר קורץ געמאלדן די שוידערליכע בשורה‪,‬‬ ‫איך בין געשטאנען דארט אין דער זייט הילפסלאז‪ ,‬איך האב‬ ‫״ריבניץ ברענט״‪ .‬איך האב געכאפט הענט און פוס און מיט איין אטעם‬ ‫גארנישט געקענט טון‪ ,‬איך בין געשטאנען און געקוקט מיט גרויס שאק‬ ‫אריבערגעלאפן קיין אלד נייעק טורנפייק צום שטח פון דער שול און‬ ‫ווי אלעס פארגייט אין רויך‪ .‬אלע הייליגע זכרונות וואס איך האב פון‬ ‫מקוה דארט וואו איך האב אריינגעארבעט אויפצובויען דעם חדר‪,‬‬ ‫דעם פלאץ אלעס פארגייט אינ'ם ברוטאלן פייער‪ ,‬די סצענע איז מיר‬ ‫אנקומענדיג אהין האט מיין הארץ‬ ‫ממש געווען א הארצוויי‪.‬‬ ‫פארפעלט א‬ ‫דעם קומענדיגן טאג נאך וואס‬ ‫די פלאמען זענען פארלאשן געווארן‬ ‫און מען האט שוין‬ ‫געקענט‬ ‫אריינגיין‬ ‫אין שטח‬ ‫איז דער‬ ‫ווייטאג‬ ‫‪ | 72‬גליון חפץ בחיי״ם | ריבניץ תשפ״ז‬ ‫וה של הרבי‬ ‫די אריגינעלע בור וועלכע שטייט על עמדו אויפן שטח החדש און ווערט געזען אינעם הונטערגרונד די עקזיסטירנדע ריזן בנין המוסד‬ ‫אויף קעסל און כלים אויפצושטעלן א נייעם בנין פאר'ן ריבניצער חדר‬ ‫פארשטערקערט געווארן‪ ,‬עס איז נישט געבליבן קיין זכר פון די‬ ‫אוועקצושטעלן דעם נאמען פון רבי׳ן לנצח נצחים‪ .‬לכתחילה איז דער פלאן‬ ‫אמאליגע געביידעס‪ .‬נישט קיין טישן‪ ,‬נישט קיין בענק‪ ,‬ניטאמאל א‬ ‫געווען צו בויען א צייטוויייליגן בנין אויף א חלק פונ'ם שטח גלייך דערנעבן‪,‬‬ ‫שטיקל שמות אדער א פרוכת איז געבליבן גאנץ‪ .‬דא דארט האבן מיר‬ ‫און אויף יענעם פונדאמענט זאל מען ברענגען טרעילערס צו ניצן בשעת די‬ ‫געטראפן פארברענטע תשמושי קדושה און ספרים אבער מיר האבן‬ ‫ארבעט פארן נייעם בנין גייט אן‪ ,‬אבער קלוגע אידן האבן אונז געזאגט אז‬ ‫אלעס געדארפט באגראבן‪ .‬פאר לאנגע טעג זענען מיר געשטאנען‬ ‫דאס וועט נישט לוינען און אז מען בויט שוין א יסוד זאל מען שוין בויען א‬ ‫דארט און דורכגעזיפט הויפנס ברוכווארג‪ ,‬מיר האבן ארויסגעקליבן די‬ ‫געהעריגן בנין‪.‬‬ ‫פארברענטע ספרים און שמות און צוגעגרייט צום באערדיגן כדת וכדין‪.‬‬ ‫אזוי האט מען טאקע געטון‪ ,‬מען האט אויפגעשטעלט דעם נייעם בנין‬ ‫נאך דער שריפה זענען אראפגעקומען אויספארשער וואס האבן‬ ‫התלמוד תורה נחלת חיים ריבניץ‪ ,‬א פראכטפולער בנין וואס איז לכאורה‬ ‫חושד געווען אז די געביידע איז געווארן בייזוויליג אונטערגעצונדן‪ ,‬זיי‬ ‫דער שענסטער חדר‪-‬בנין אין שטאט מאנסי‪ .‬דאס בויען איז צוגעגאנגן מיט‬ ‫האבן גע׳טענה׳ט אז היות די געביידע איז געווען אפגעהאקט פון גאז און‬ ‫אסאך בלוט און שווייס‪ ,‬און געלויבט דער הייליגער באשעפער אז די שווערע‬ ‫לעקטער איז נישט שייך עס זאל זיך אליין אנצינדן נאר עס מוז זיין אז‬ ‫ארבעט האט זיך אויסעגעצאלט און דער נייער בנין איז פארענדיגט געווארן‬ ‫איינער האט דאס בדווקא אונטערגעשטעלט כדי ארויסצונעמען די‬ ‫במלוא הודו והדרו געציילטע יאר צוריק‪.‬‬ ‫אינשורענס געלטער‪.‬‬ ‫איך האב זיי באלד קלארגעשטעלט אז עס איז בכלל נישטא קיין‬ ‫התחדשות המקוה‬ ‫אינשורענס אויפ'ן שטח און עס איז נישטא קיין שום אינטערעסע דאס‬ ‫צו פארברענען‪ ,‬נאר פארקערט‪ ,‬עס איז א מורא׳דיגער ווייטאג אז אזא‬ ‫מקום קדוש איז געווארן פארברענט‪ .‬הערנדיג דאס האבן זיי מיך באלד‬ ‫עיקר תולדותיהם של צדיקים מעשיהם הטובים‪ ,‬דער חדר וואס ווערט‬ ‫אפגעלאזט‪.‬‬ ‫גערופן על שמו גייט אן מיט א זעלטענער סיעתא דשמיא אן קיין עכטע הסבר‬ ‫בדרך הטבע‪ ,‬די וואוקס פונ'ם חדר איז נישט עפעס וואס איינער קען ערקלערן‬ ‫די מקוה איז פארבליבן‬ ‫אויף פענע און פאפיר‪ .‬געציילטע יארן נאכ'ן פארענדיגן דעם נייעם חדר איז עס‬ ‫שוין גענצליך איבערגעפילט און מיר זענען תיכף אריינגעשפרונגען אין א נייעם‬ ‫פראיעקט אויפצושטעלן א נאך א בנין גרעסער און שענער ווי די יעצטיגע‪ ,‬און‬ ‫דאסמאל וועט עס זיין ממש באותו מקום וואו עס איז געשטענען דעם רבינ׳ס‬ ‫נאך דער שריפה האט זיך ארויסגעשטעלט אן אויסטערלישער יד‬ ‫בית המדרש וואס איז פארברענט געווארן ביי דער שריפה‪.‬‬ ‫השם‪ ,‬אז דבר שנצטער בו אותו צדיק‪ ,‬די עבודה און יסוד פון רבי׳ן זצ״ל – די‬ ‫היסטארישע מקוה וואס איז געבויט געווארן בטירחא יתירה‪ ,‬פונקט דאס איז‬ ‫אלס טייל פון דעם בוי פראיעקט גרייט מען זיך איבערצובויען די‬ ‫די איינציגסטע זאך וואס איז געבליבן פון דעם גאנצן אמאליגע בנין‪.‬‬ ‫היסטארישע הייליגע מקוה‪ ,‬און עס צוריק באנייען לטהרתן וקדושתן של‬ ‫ישראל‪ .‬די זעלבע מקוה וואו דער הייליגער רבי זצ״ל האט זיך גע׳טובל׳ט‪,‬‬ ‫אלעס אלעס איז פארלענדט געווארן‪ ,‬נאר דאס איז געבליבן שטיין על‬ ‫די זעלבע הייליגע מקוה וואו עס איז פארגעקומען די טהרה פון גופו הקדוש‬ ‫מכונו‪ ,‬און ביז'ן היינטיגן טאג שטייט נאך די סלעב פון דער מקוה און דער בור‬ ‫וטהור נאך דער פטירה וועט ווידער אויפגיין און שטיין צום באנוץ פון טהרה‬ ‫הטבילה מיט טרעפ אראפצוגיין‪.‬‬ ‫וקדושה פון אידישע קינדער מיט'ן אויבערשטנ׳ס הילף‪ ,‬ומה מקוה מטהר את‬ ‫מען האט זיך אבער נישט געבראכן נאר באלד אנגעפאנגען ארבעטן‬ ‫הטמאים אף הקב"ה מטהר את ישראל‪.‬‬ ‫גליון חפץ בחיי״ם | ריבניץ תשפ״ז | ‪73‬‬ ‫במיתתם קרויים חיי״ם‬ ‫ביי מיר האט‬ ‫עס פאסירט‬ ‫וואונדערליכע און ערשטהאנטיגע מופתים וועלכע האבן זיך אפגעשפילט‬ ‫אין די נאענטע פארגאנגענהייט בזכותו וכוחו של רביה״ק זיעוכי״א‬ ‫דער רבי שדכן׳ט אן א לעבער מיט א‬ ‫מקבל אינעם ווייטן מעקסיקא‬ ‫ליינט א האר‪-‬אויפשטעלנדע געשיכטע וואס האט זיך אפגעשפילט בעת א צובראכענע פרוי פון מעקסיקא איז‬ ‫אראפגעגאנגען פונ'ם בערגל ביים ציון הקדוש‪ ,‬נאכ'ן פארגיסן טייכן טרערן אז איר מאן זאל טרעפן א פאסיגן לעבער‪-‬נדבן‬ ‫וואס זאל ראטעווען זיין לעבן ממות לחיים‪ .‬פערזענליך געשילדערט דורכ'ן בעל המעשה הרב צ‪ .‬א‪ .‬ר‪ .‬פלעטבוש‪:‬‬ ‫אריינגעפאלן אין א קאומא און דאקטוירים האבן‬ ‫לאנגע יארן צום גוטן יעדן ערב ראש חודש‪,‬‬ ‫בעת וואס איך שילדער די געשיכטע‬ ‫שוין כמעט אויפגעגעבן‪.‬‬ ‫כאטש וואס מיין וואוינארט איז אין פלעטבוש‬ ‫טוט זיך נאך מיין חשוב'ע ב"ב ערהוילן פון‬ ‫און מ'רעדט יעדעס מאל פון א לאנגע וועג אהין‬ ‫דער אפעראציע וואס זי איז אריבער דעם‬ ‫אין יענע טעג איז געקומען אהער א גרויסער‬ ‫און צוריק איז עס עפעס וואס איך האלט אן‬ ‫פארגאנגענעם כ"ג אב מיט'ן ציל צו ראטעווען‬ ‫מקובל פון ארץ ישראל פון דער באקאנטער‬ ‫כמעט חק ולא יעבור‪.‬‬ ‫דאס לעבן פון נאך א איד דורך דינען אלס נדבן‬ ‫משפחת אבוחצירא‪ ,‬זיין נאמען איז הרב יצחק‬ ‫פאר א לעבנסוויכטיגע איבערפלאנצונג‪ .‬דער‬ ‫אבוחצירא שליט"א‪ ,‬א גאר דערהויבענער איד‪.‬‬ ‫דאס גייט שוין אן צוועלף יאר צום גוטן‬ ‫אויבערשטער זאל איר שיקן א רפואה שלימה‪,‬‬ ‫דער טאטע פונ'ם קינד איז אריינגעגאנגען זיך‬ ‫אדער מער‪ .‬אנגעהויבן האט זיך עס מיט א‬ ‫זי זאל זיך קענען שנעל ערהוילן און צוריקגיין צו‬ ‫מזכיר זיין‪ ,‬און ער האט אים געהייסן גיין קיין‬ ‫ישועה וואס איך האב פערזענליך מיטגעהאלטן‬ ‫איר געווענליכן סדר היום וואס איז פארנומען‬ ‫ריבניץ‪ .‬אזוי האט מען געטון און וואונדער‬ ‫ביי איינעם ביי אונז אין ביהמ"ד‪ .‬עס האט זיך‬ ‫מיט אזויפיל חסד‪.‬‬ ‫איבער וואונדער‪ ,‬נאך יענעם טאג האט זיך‬ ‫גערעדט פון א איד צו וועמען עס איז געבוירן א‬ ‫דאס קינד אנגעהויבן אויפצואוועקן‪ ,‬דאס איז‬ ‫קינד למזל טוב‪ ,‬און נאך עטליכע חדשים האט‬ ‫מיין שייכות קיין ריבניץ האט זיך אנגעהויבן‬ ‫געווען א גרויסער וואונדער הפלא ופלא‪ ,‬און‬ ‫מען אנגעהויבן באמערקן אז עפעס איז נישט‬ ‫נאך אסאך איידער דער פאסירונג האט זיך‬ ‫די דאקטוירים האבן מעיד געווען אז דא האט‬ ‫בסדר‪ .‬מען האט אריינגעפירט דאס קינד אין‬ ‫אפגעשפילט‪.‬‬ ‫געמוזט זיין א העכערער און הימלישער כח וואס‬ ‫שפיטאל און די זאך איז געווארן גאר פארוויקלט‬ ‫האט געראטעוועט דאס קינד‪.‬‬ ‫און קאמפליצירט‪ ,‬ביז ווען דאס קינד איז ליידער‬ ‫איך האב שוין די זכיה צו קומען קיין ריבניץ‬ ‫‪ | 74‬גליון חפץ בחיי״ם | ריבניץ תשפ״ז‬ ‫איך אליין האב‬ ‫שוין אויך זוכה‬ ‫געווען צו זען‬ ‫אסאך ישועות‪,‬‬ ‫אבער דאס‬ ‫וואס מיינע אויגן‬ ‫האבן געזען אין‬ ‫די לעצטערע‬ ‫טעג איז עפעס‬ ‫וואס איז ממש‬ ‫מבהיל'דיג‪,‬‬ ‫און ווער נאר‬ ‫עס הערט עס‬ ‫שפרינגט ממש‬ ‫אונטער‬ ‫גאר באקאנט בעולם הרפואה‪ ,‬און מיר האבן זיך‬ ‫אלע שיכטן און קרייזן קומען אהין‪ ,‬און מ'הערט‬ ‫איך געדענק אז דער מקובל האט מיר‬ ‫געוואלט שואל עצה זיין מיט'ן רבי'ן איידער מיר‬ ‫כסדר דערציילן אפענע מופתים וואס זיי האבן‬ ‫דעמאלט געזאגט אז ער שפירט א זעלטענע‬ ‫לאזן זיך אריין אין אזא גרויסער אונטערנעמונג‪.‬‬ ‫דארט געזען‪.‬‬ ‫קדושה ביים ציון‪ .‬מען רעדט דא פון א גאר‬ ‫דערהויבענעם איד‪ ,‬ער איז אן אייניקל פון באבא‬ ‫דער רבי האט אונז גאר שטארק מחזק‬ ‫חאקי‪ ,‬וואס איז געווען א ברודער פונעם הייליגן‬ ‫געווען‪ ,‬ער האט מייעץ געווען אז מ'זאל נאר‬ ‫געבן די לעבער פאר א קינד‪ ,‬זאגנדיג אז ווען‬ ‫עיני ראו לא זר‬ ‫באבא סאלי‪ ,‬אידן קדושים וטהורים‪.‬‬ ‫מ'גיט פאר א קינד דארף מען ארויסנעמען נאר‬ ‫איך אליין האב שוין אויך זוכה געווען צו זען‬ ‫ביי יענעם אריבערגאנג‪ ,‬ווען איך האב‬ ‫א קליינעם פראצענט פון די לעבער‪ ,‬וואס דאס‬ ‫אסאך ישועות‪ ,‬אבער דאס וואס מיינע אויגן‬ ‫מיטגעהאלטן פון דער זייט וויאזוי א איד האט‬ ‫מאכט עס אסאך מער פארזיכערט בס"ד‪.‬‬ ‫האבן געזען אין די לעצטערע טעג איז עפעס‬ ‫געזען ממש אן אפענע ישועה‪ ,‬בין איך געווארן‬ ‫וואס איז ממש מבהיל'דיג‪ ,‬און ווער נאר עס‬ ‫גאר ווארעם‪ ,‬און מ'האט ביי אונז אין ביהמ"ד‬ ‫נאכן רעדן מיט'ן רבי'ן האבן מיר זיך באלד‬ ‫הערט עס שפרינגט ממש אונטער‪ ,‬זעענדיג אז‬ ‫אנגעהויבן א נייע הנהגה אז יעדן ערב ראש חודש‬ ‫פארבונדן מיט די ארגאניזאציעס וואס טוען אין‬ ‫מ'רעדט דא פון א הימלישן כח וואס האט ממש‬ ‫גייט מען קיין ריבניץ‪.‬‬ ‫דעם ענין‪ ,‬און מ'האט געהערט אז ס'איז דא א‬ ‫אינגעלע אין בני ברק וואס דארף באקומען א‬ ‫נישט קיין ערקלערונג על פי דרך הטבע‪.‬‬ ‫איך מיין אז זינט דאן איז עס אייביג‬ ‫לעבער‪ .‬ס'איז שוין געווען נאך א יונגערמאן פון‬ ‫אנגעגאנגען; עפעס ליגט מיר אין קאפ אז איין‬ ‫די מעשה האט זיך אנגעהויבן אזוי‪ :‬מיין‬ ‫בארא פארק וואס איז געווען גרייט צו געבן די‬ ‫מאל איז געווען א גרויסער שטורעם און מ'האט‬ ‫רביצין האט שוין מיט ניין יאר צוריק געגעבן א‬ ‫לעבער‪ ,‬און מ'האט געגעבן די אויסוואל פאר'ן‬ ‫נישט געקענט מאכן דעם וועג‪ ,‬אבער אויסער‬ ‫ניר‪ ,‬און זי האט געשפירט די געוואלדיגע זכיה‬ ‫דאקטער ער זאל אויסקלויבן וועלכע פון די צוויי‬ ‫דעם איז עס ממש געווארן א חלק פון מיין לעבן‪,‬‬ ‫צו קענען אוועקגעבן א שטיקל פון זיך פאר א‬ ‫עס וועט זיין מער פאסיג‪.‬‬ ‫און יעדן ערב ראש חודש קומט מען ארויס‬ ‫צווייטן איד'ס לעבן‪ .‬אין די לעצטע תקופה האט‬ ‫זי געוואלט נאכאמאל אונטערנעמען אזא מצוה‬ ‫אינאיינעם מיט נאך א קבוצה אידן פון אונזער‬ ‫און געבן א שטיקל לעבער פאר א צווייטן איד‪.‬‬ ‫ביהמ"ד‪.‬‬ ‫דער דאקטער זאגט‬ ‫ניין‬ ‫מיר זענען געגאנגען שואל עצה זיין ביי כ"ק‬ ‫רעדנדיג וועגן ערב ראש חודש‪ ,‬איז ממש‬ ‫אדמו"ר מסקווירא שליט"א‪ ,‬וואס צוגאב צו‬ ‫א פלא וויאזוי דער ציון איז אויסגעשטיגן אלס‬ ‫דער דאקטער האט אריינגעקוקט דערין און‬ ‫זיין גרויסקייט און סייעתא דשמיא‪ ,‬איז ער אויך‬ ‫א מקום וואס איז ממש א קיבוץ גליות‪ ,‬אידן פון‬ ‫גליון חפץ בחיי״ם | ריבניץ תשפ״ז | ‪75‬‬ ‫דער ריבניצער רבי‬ ‫געווען אז היינט צוטאגס זענען דא נייע מהלכים‬ ‫וויאזוי מען פירט דורך דעם פראצעדור און דאס‬ ‫איז צוגעקומען צום אויספיר אז היות מ'רעדט‬ ‫איז געווען שדכן‬ ‫האט צוגעברענגט אז עס זאל כמעט נישט זיין‬ ‫דא פון א אינגל איז מער פאסיג צו נעמען די‬ ‫לעבער פון א יונגערמאן‪ ,‬צוליב וואס דער חילוק‬ ‫נאכן האבן די אנווייזונגען פון צדיקים‬ ‫קיין חילוק צווישן געבן פאר א קינד אדער פאר‬ ‫אין די יארן איז נישט אזוי גרויס‪.‬‬ ‫און תפילות ביים הייליגן ציון‪ ,‬איז מיין ב"ב‬ ‫אן ערוואקסענעם‪.‬‬ ‫נו‪ ,‬אז דער דאקטער זאגט אזוי‪ ,‬זאל זיין‬ ‫צוריקגעגאנגען צום שפיטאל וואו זי האט‬ ‫אזוי‪ .‬אבער למעשה איז מיין חשוב'ע רביצין‬ ‫אנגעהויבן דעם פראצעדור‪ ,‬כדי צו קענען‬ ‫געווען זייער צעבראכן און זי האט געשפירט‬ ‫שענקען א שטיקל לעבן פאר א צווייטן איד‬ ‫דריי דאקטוירים‬ ‫אז זי וויל אויך‪ ,‬איר לאנג‪-‬יעריגער חלום איז‬ ‫וועמען זי וועט מעגליך קיינמאל נישט קענען‪.‬‬ ‫זענען מחליט‬ ‫יעצט געקומען אונטער א פראגע‪-‬צייכן‪ .‬פון איין‬ ‫בשעת די גרויסע אפעראציע האב איך מיך‬ ‫נאכן הערן וואס דער דאקטער האט‬ ‫זייט האט דער רבי געהייסן אז מ'זאל נאר געבן‬ ‫פארבונדן מיט דער פרוי פון דעם מעקסיקאנער‬ ‫געזאגט‪ ,‬האט מיין רביצין געזאגט אז זי הערט‬ ‫פאר א קינד‪ ,‬און פון דער צווייטער זייט זאגט‬ ‫איד און גערעדט מיט איר‪ ,‬ווייל איך בין געווען‬ ‫דעם דאקטוירישן קוקווינקל‪ ,‬אבער יעצט דארף‬ ‫דער דאקטער אז זי איז שוין צו אלט צו קענען‬ ‫נייגעריג צו הערן מער פרטים וויאזוי זיי זענען‬ ‫זי צוריקגיין צום סקווערער רבי'ן הערן וואס דער‬ ‫לכתחילה געבן פאר א קינד‪ .‬נו‪ ,‬וואס טוט מען‬ ‫בכלל אנגעקומען אהער קיין אמעריקע‪.‬‬ ‫רבי זאגט‪ ,‬כדי צו קענען מאכן דעם באשלוס‪.‬‬ ‫דא?‬ ‫רעדנדיג מיט איר דערציילט זי וואונדערליך‬ ‫מיר זענען צוריקגעגאנגען צום רבי'ן און אים‬ ‫זי האט אנגעהויבן זאגן פאר'ן דאקטער אז‬ ‫אז איר מאן איז געווען גאר קראנק‪ ,‬און די‬ ‫דערציילט וויאזוי די זאכן האבן זיך אנטוויקלט‪.‬‬ ‫זי וויל אויך שענקען א לעבער‪ ,‬האט איר דער‬ ‫דאקטוירים האבן געזאגט אז אויב ער גייט‬ ‫הערנדיג וואס מיר זאגן‪ ,‬האט ער צוגעשטימט‬ ‫דאקטער געזאגט אז עס איז דא א איד אין‬ ‫נישט האבן קיין לעבער איבערפלאנצונג אין די‬ ‫און געזאגט אז אויב עס זענען דא כאטש נאך‬ ‫מעקסיקא וואס ווארט אויך צו באקומען א‬ ‫קומענדיגע צוויי חדשים‪ ,‬וועט שוין נישט זיין‬ ‫דריי דאקטוירים וואס באשטעטיגן וואס דער‬ ‫לעבער‪ ,‬און אז זי איז גרייט‪ ,‬קען מען איר מזכה‬ ‫פאר וועמען צו מאכן דעם פראצעדור רח"ל‪.‬‬ ‫דאקטער זאגט‪ ,‬קען מען גיין ווייטער מיט'ן‬ ‫זיין מיט דער הייליגער מצוה‪.‬‬ ‫ביישטייערן די לעבער פאר דעם איד פון‬ ‫מיר זענען זיך געגאנגען דורכשמועסן מיט‬ ‫מעקסיקא‪.‬‬ ‫דער פאקט אז מיין רביצין האט שוין געהאט‬ ‫אונזער לאקאלן רב צו הערן פון אים וואס מיר‬ ‫דורכגעמאכט די נויטיגע אונטערזוכונגען‪ ,‬האט‬ ‫קענען טון עפעס צו פארלייכטערן דעם שווערן‬ ‫מיר זענען צוריקגעגאנגען צום דאקטער‬ ‫גלייך באשטעטיגט פאר'ן דאקטער אז זי איז א‬ ‫צושטאנד און ברענגען א ישועה‪ ,‬דער רב‬ ‫און אים פארגעלייגט וואס דער סקווערער‬ ‫גוטע "מעטש" צו קענען זיין א לעבער‪-‬נדבנית‪.‬‬ ‫האט אונז גאר שטארק מחזק געווען און אונז‬ ‫רבי האט אונז אנגעוויזן‪ .‬מען האט אנגעהויבן‬ ‫אבער יעצט איז אויפגעקומען א רבנישע שאלה‪,‬‬ ‫אנגעוויזן צו גיין דאווענען ביים ציון פון הייליגן‬ ‫מאכן ריסערטש און געפרעגט דאקטוירים‬ ‫צוליב וואס דער סקווערער רבי שליט"א האט‬ ‫ריבניצער‪ .‬דאס איז געווען א נייער דערהער פאר‬ ‫וואס פארשטייען אין דעם פעלד‪ ,‬און כולם פה‬ ‫קלאר אנגעוויזן אז מ'זאל נאר געבן פאר א קינד‪.‬‬ ‫אונז‪ ,‬אבער וואס טוט מען נישט ביים דורכגיין‬ ‫אחד האבן מעיד געווען אז ביי דעם ספעציפישן‬ ‫אזא שווערע מצב‪.‬‬ ‫דאקטער‪ ,‬וואס איז גאר א גרויסער מומחה‪,‬‬ ‫דער דאקטער האט אויסגעהערט די‬ ‫דארף נישט זיין קיין נפק"מ און עס איז באמת‬ ‫דילעמע און ער האט צוגעשטימט אז בעצם‬ ‫מיר זענען אנגעקומען צום הייליגן ציון און‬ ‫נישטא וואס צו זיין באזארגט‪.‬‬ ‫פארשטייט ער די זארג‪ ,‬אבער ער האט מסביר‬ ‫אידן פארציילן ישועות‪.‬‬ ‫פארזיכערט אייער נאמען‪.‬‬ ‫א י י ע ר נ א מ ע ן א ו י פ ׳ ן ג א נ ץ ‪ -‬י ע ר י ג ן ק ו ו י ט ל ו ו א ס ל י ג ט בי י ם צ י ו ן ה ק ׳‬ ‫מיר זענען‬ ‫זיך געגאנגען‬ ‫דורכשמועסן מיט‬ ‫אונזער לאקאלן רב‬ ‫צו הערן פון אים וואס‬ ‫מיר קענען טון‪ ...‬דער‬ ‫רב האט אונז גאר‬ ‫שטארק מחזק געווען‬ ‫און אונז אנגעוויזן‬ ‫צו גיין דאווענען‬ ‫ביים ציון פון הייליגן‬ ‫ריבניצער‪.‬‬ ‫בשעת'ן מאכן דעם וועג אראפ באקומען מיר א‬ ‫בערגל אנצוקומען צום קאר כדי צו מאכן דעם‬ ‫געדאוונט א לענגערע צייט ווארטנדיג אויף א‬ ‫טעלעפאן קאל אז די זאך איז מסודר‪".‬‬ ‫וועג צוריק צום שפיטאל‪ .‬מיטאמאל קלינגט דער‬ ‫ישועה פון הימל‪ .‬מיר ווייסן איז דאך ישועת השם‬ ‫טעלעפאן‪ ,‬איך זע דעם נומער פונ'ם דאקטער‬ ‫כהרף עין‪ ,‬האבן מיר געהאפט אז די ריכטיגע‬ ‫דעם פארגאנגענעם כ"ג אב איז‬ ‫און מיין הארץ זאגט מיר אז דא קומט גוטע‬ ‫מינוט וועט אנקומען וואס שנעלער‪ ,‬ווייל מיר‬ ‫פארגעקומען די לעבער‪-‬איבערפלאנצונג‪ ,‬ווען‬ ‫נייעס‪.‬‬ ‫זענען ממש געענגט אין צייט; געציילטע טעג‬ ‫מיין ב"ב האט זיך אראפגעלייגט אויפ'ן שפיטאל‬ ‫קענען ברענגען א ישועה אויף וואס מ'ווארט‬ ‫בעטל פאר א צווייטן איד‪ .‬דעמאלט איז געשען‬ ‫איך הייב אויף דעם טעלעפאן מיט א‬ ‫שוין אזוי לאנג‪ ,‬אדער דאס פארקערטע חלילה‪.‬‬ ‫דער צאמשטעל וואס דער הייליגער רבי האט‬ ‫צאפלדיג הארץ און איך הער ווי דער דאקטער‬ ‫זאגט‪' :‬אייער מאן זאל שוין אריבערקומען אין‬ ‫די פרוי דערציילט ווייטער‪" :‬נאכן ענדיגן‬ ‫אנגעדרייט‪ :‬פון איין זייט איז געלעגן מיין רביצין‬ ‫שפיטאל‪ ,‬ווייל עס איז דא א 'מעטש' וואס‬ ‫דאווענען און זיך אויסוויינען דאס הארץ ביים‬ ‫וואס האט שוין אזוי לאנג געוואלט דאס טון‪,‬‬ ‫שטימט מיט אים און מען קען אנהייבן דעם‬ ‫ציון‪ ,‬האבן מיר פארלאזט דעם ליכטיגן פלאץ‪.‬‬ ‫און פון דער צווייטער זייט איז געלעגן דער‬ ‫פראצעדור‪'.‬‬ ‫דאס פארקלעמטע הארץ איז שוין געווען‬ ‫צעבראכענער איד וואס האט זיך געוואלגערט‬ ‫אנגעפילט מיט האפענונג אז די ישועה איז שוין‬ ‫צווישן לעבן און טויט‪ ,‬נישט וויסנדיג וואס דער‬ ‫איך האב ממש נישט געקענט גלייבן וואס‬ ‫נענטער ווי ווייטער‪".‬‬ ‫מארגן גייט ברענגען‪ ,‬און א תפילה ביים רבי'נס‬ ‫מיינע אויערן הערן‪ .‬דא שטייען מיר און ווארטן‬ ‫ציון האט דאס וואונדערליך צאמגעברענגט‪.‬‬ ‫אויף א ישועה שלא כדרך הטבע‪ ,‬און פונקט‬ ‫"מיר שפאצירן אזוי אראפ פונ'ם קליינעם‬ ‫דריי ישועות אויף אמאל‬ ‫אויף די אייגענע הויט וועט עס נישט פארשטיין‪.‬‬ ‫ליינט א וואונדערליכע געשיכטע וויאזוי א חשוב'ער מרביץ תורה‬ ‫איז אנגעקומען צו ארבעטן אין תלמוד תורה ריבניץ‪ ,‬נאכ'ן מתפלל זיין‬ ‫מען דארף גיין איינקויפן קליידונג פאר די קינדער‪ ,‬מען דארף קויפן עסן‬ ‫אומאויפהערליך ביים ציון הקדוש‪ ,‬בעת ער האט זוכה געווען צו נאך‬ ‫און אלע געברויכן‪ ,‬אבער ס'איז נישטא גארנישט ‪ -‬עס איז פשוט נישטא‬ ‫ישועות אויף וואס ער האט ארויסגעקוקט בכליון עיניים‪ .‬געשילדערט‬ ‫קיין געלט‪ .‬די ב"ב רופט בעטן געלט פאר וויכטיגע באדערפענישן‪ ,‬און מען‬ ‫דורכ'ן בעל המעשה זעלבסט‪.‬‬ ‫קלאפט זיך אין קעשענע איינמאל און נאכאמאל פילייכט איז אריינגעפאלן‬ ‫עטליכע דאלער פון עפעס א לאך‪.‬‬ ‫ס'ווערט שוין צוויי יאר זינט יענעם טאג‪ ,‬אבער איך וועל עס קיינמאל‬ ‫נישט פארגעסן‪ .‬מ'האט געהאלטן נאך א חודש תשרי אן קיין ארבעט‪ ,‬עס איז‬ ‫אזוי איז מען אנגעגאנגען דעם גאנצן חודש נישט וויסנדיג וואס‬ ‫אוממעגליך מסביר צו זיין וואס דאס מיינט צו לעבן א חודש תשרי אן קיין‬ ‫דער מארגן וועט ברענגען‪ .‬עס איז געווען מוצאי שמחת תורה‪ ,‬נאך א‬ ‫געהעריגער פינאנציעלער הכנסה‪ .‬דער וואס האט עס נאכנישט געשפירט‬ ‫גליון חפץ בחיי״ם | ריבניץ תשפ״ז | ‪77‬‬ ‫די צווייטע קבלה איז געווען אז אויב איך וועל טרעפן א גוטע דירה וועל‬ ‫דערהויבענעם יום טוב‪ .‬בעת דער מח האט אנגעהויבן מאכן פלענער פארן‬ ‫איך געבן נאך ‪ 360‬דאלער‪ .‬און די דריטע קבלה איז געווען אז אויב מיין ב"ב‬ ‫לאנגן ווינטער‪ ,‬האב איך געשפירט אז איך מוז עפעס טון צו ברענגען א טויש‪.‬‬ ‫וועט טרעפן אן ארבעטס‪-‬פאזיציע‪ ,‬וועל איך מוסיף זיין נאך ‪ 360‬דאלער‪.‬‬ ‫אבער טאטע אין הימל‪ ,‬וואו הייבט מען אן? וואס קען איך טון צו טרעפן אן‬ ‫ארבעט? עס איז נישט אזוי אז איך בין געזעצן מיט פארלייגטע הענט און‬ ‫בסך הכל האט מען גערעדט פון איבער טויזנט דאלער‪ .‬איך האב‬ ‫געווארט אויף א ישועה; איך האב שוין פרובירט אזוי פיל‪ ,‬אבער גארנישט‬ ‫געשפירט אז זיך אונטערצונעמען אזא סומע אין אזא מקום קדוש‪ ,‬בתנאי אז‬ ‫האט זיך אויסגעארבעט‪.‬‬ ‫דאס וועט ברענגען גוטע רעזולטאטן כדי איך זאל האבן פון וואו צו נעמען די‬ ‫נדבה‪ ,‬איז גאר א שטארקע אונטערנעמונג; עפעס אויף וואס איך וועל דארפן‬ ‫באזונדער איז די משפחה אונטערגעוואקסן און די הייזקע איז געווארן‬ ‫שטיין אפילו אויב עס וועט מיר זיין שווער אפצוגעבן די נדבה‪ ,‬ווייל יענע‬ ‫קלענער פון טאג צו טאג‪ .‬מ'האט זיך געטראפן אריינשפאצירן אין די קינדער‬ ‫תקופה האב איך שוין גאר שטארק געזונקען אין חובות אויך‪.‬‬ ‫וואו מ'איז נאר געשטאנען‪ ,‬און ס'איז איבעריג צו זאגן אז ווען דער מצב ווערט‬ ‫זייער אנגעלייגט‪ ,‬איז דאס אויך נישט קיין טובה פאר די הצלחה פון א שטוב‪.‬‬ ‫נאכן ענדיגן שרייבן דעם צעטל האב איך עס איבערגעגעבן פאר'ן גבאי‬ ‫בקיצור‪ ,‬מ'האט געווארט אויף גרויסע ישועות‪.‬‬ ‫צדקה ביים טישל‪ ,‬ער האט מיר ממש געגעבן צו שפירן מיט א זיכערקייט אז‬ ‫איך גיי בעזר השם האבן א ישועה‪ ,‬ער האט מיר געזאגט אז ער האט שוין‬ ‫"מ'גייט קיין ריבניץ!" האט זיך מיר אנגעצונדן א חשק‪ .‬איך האב ממש‬ ‫מיטגעהאלטן אזויפיל אידן וואס האבן זוכה געווען צו ישועות שלא כדרך‬ ‫געשפירט אז ריבניץ זיין דער ריכטיגער אריינטריט צום ווינטער‪ ,‬מיט‬ ‫האפענונג אז דאס זאל זיין דער מקום וואו איך וועל קענען פועל'ן א ישועה‬ ‫הטבע‪.‬‬ ‫און ווערן אויפגעראכטן מיט א בעסערער פרנסה‪.‬‬ ‫פון דארט בין איך געגאנגען ווייטער צום גרויסן שאטער‪ ,‬וואו מיין‬ ‫אנקומענדיג צום שטח פון בית החיים איז שוין דארט אנוועזנד געווען א‬ ‫אנוועזנהייט האט זיך אויסגעמישט מיט די הונדערטער אידן וואס זענען‬ ‫ריזן ציבור אידן‪ ,‬מ'האט שוין געדארפט זוכן פארקינג‪ .‬איך האב אבער ממש‬ ‫געקומען דאווענען‪ .‬איך האב געזען אז ביים קבר וועל איך נישט קענען‬ ‫נישט באמערקט קיין מענטשן‪ ,‬איך בין געווען אזוי אריינגעטון אין מיין אייגן‬ ‫שטיין קיין לאנגע צייט‪ ,‬האב איך זיך געשטעלט אין א זייט מיט מיין תהלימ'ל‬ ‫לעבן אז איך האב נישט געוויסט וואו אויף דער וועלט איך געפין מיך‪.‬‬ ‫און אנגעהויבן אויסוויינען דאס הארץ כתינוק הבוכה‪ .‬מיטאמאל זענען‬ ‫ארויפגעקומען אלע שוועריגקייטן אויף אמאל‪ ,‬אלעס האט זיך באוויזן אין‬ ‫אזוי האט מען געמאכט דעם וועג ארויף‪ ,‬בשעת מ'האט ארויסגעקראצט‬ ‫דער עפנטליכקייט‪ ,‬דא איז געווען אוממעגליך צו באהאלטן די הרגשים‪.‬‬ ‫עטליכע דאלער פון טאש צו געבן צדקה לזכות פון מיין פאמיליע מיט אלע‬ ‫ענינים‪.‬‬ ‫איך האב אנגעהויבן וויינען אויף די שוועריגקייטן וואס מיין פאמיליע‬ ‫מאכט מיט‪ ,‬אלעס צוליב דעם אומדערטרעגליכן פינאנציעלן דרוק וואס‬ ‫אנקומענדיג צום טישל פאר'ן ריבניצער תלמוד תורה‪ ,‬וואס האט‬ ‫נעמט נישט קיין עק‪.‬‬ ‫אויפגעשטעלט א הערליכן מקום תורה וואו הבל פיהם של תשב"ר איז אלעס‬ ‫לשמו ולזכרו פונ'ם צדיק‪ ,‬האב איך מיך אפגעשטעלט און געמאכט א מינוט‬ ‫נאכ'ן שטיין דארט א לענגערע צייט האב איך געשפירט ממש‬ ‫התבוננות צו זען וואס איך קען מיך אונטערנעמען‪.‬‬ ‫אויסגעוואשן‪ .‬איך האב געפילט מיין בקשה איז נתקבל געווארן‪ ,‬און מיין‬ ‫אינערליך געפיל איז געווען אז מען האט דא גע'פועל'ט א ישועה‪.‬‬ ‫דאס מציאות איז געווען אז בעת איך בין דארט געשטאנען האב איך‬ ‫גארנישט געקענט אונטערנעמען‪ ,‬דאס מערסטע וואס איך וואלט געקענט‬ ‫נאכ'ן אריבערגיין אזא לאנגע נאכט מיט אזויפיל איבערגענומענע‬ ‫צאמקראצן וואלט געווען צען דאלער‪ .‬אבער אזויווי מ'איז געשטאנען דא ביי‬ ‫הרגשים‪ ,‬האב איך געמאכט דעם וועג אראפ מיט א פארזיכערט געפיל אז‬ ‫אזא גרויסן מקום ישועות‪ ,‬איז מיר אריינגעקומען אין מחשבה אזא מהלך אז‬ ‫מ'האט גע'פועל'ט א ישועה‪ .‬איך בין געווען זיכער אז נענטער ווי ווייטער גייען‬ ‫מ'גייט דא מאכן "ביזנעס"‪ .‬איך זאג פאר'ן גבאי צדקה דארט אז איך וויל‬ ‫זיך זאכן אנהייבן ריקן אין די גוטע ריכטונג‪.‬‬ ‫אונטערנעמען א קבלה‪ ,‬אבער דאס גייט נאר זיין על תנאי‪.‬‬ ‫דריי טעג נאך אסרו חג סוכות האט זיך מיין טעלעפאן צעקלונגען‪ .‬אויפ'ן‬ ‫ער נעמט ארויס א צעטל און לאזט מיר אראפשרייבן מיין קבלה‪ .‬איך‬ ‫טעלעפאן רעדט צו מיר איינער פון די איינגעשטעלטע פון מוסדות ריבניץ‪,‬‬ ‫האב גענומען דאס פאפיר און ארויפגעשריבן דריי באזונדערע קבלות‪ :‬די‬ ‫און ער פרעגט מיר אויב איך וואלט געוואלט קומען ארבעטן אין ריבניצער‬ ‫ערשטע איז געווען אז אויב איך טרעף א גוטע ארבעט פאזיציע בין איך‬ ‫תלמוד תורה‪.‬‬ ‫מקבל צו געבן ‪ 360‬דאלער פאר'ן מוסד‪.‬‬ ‫א יאר שפעטער אסרו חג‬ ‫סוכות האב איך שוין געוואוינט‬ ‫אין מיין נייער הערליכער‬ ‫דירה וואס איז געווען ממש‬ ‫געוואונטשן‪ .‬פארשטייט זיך‬ ‫אז מ'האט זיכער געמאכט‬ ‫אפצוגעבן די דריי הונדערט און‬ ‫זעכציג דאלער‪.‬‬ ‫‪ | 78‬גליון חפץ בחיי״ם | ריבניץ תשפ״ז‬ ‫הערנדיג די שאלה האט מיר ממש געכאפט א‬ ‫טרייסל‪ ,‬און פון גרויס התרגשות האט מיר גענומען‬ ‫א וויילע צו קומען צום ווארט‪ .‬איך האב פרובירט‬ ‫צו שטופן אלע הרגשים אין א זייט כדי אים צו מאכן‬ ‫שפירן אז איך בין מוכן ומזומן פאר די ארבעט; עס איז‬ ‫עפעס וואס רעדט צו מיר און עס איז ממש א לכתחילה‬ ‫שבלכתחילה‪.‬‬ ‫טויזענטער אידן פארזיכערן‬ ‫מ'האט אפגעשמועסט א צייט זיך אראפצוזעצן‬ ‫אויסארבעטן די ווייטערדיגע פרטים‪ .‬אין קורצן‪ :‬איך‬ ‫שטיי שוין יעצט צוויי יאר שפעטער‪ ,‬און ב"ה איך בין‬ ‫זייער נאמען אויפ׳ן בארימטן‬ ‫געווארן אן ַאנגעשטעלטער אין דעם הייליגן מוסד‪,‬‬ ‫וואס דאס איז ממש א זכיה וואס איך קען נישט‬ ‫גאנץ יעריגן קריץ‪-‬קוויטל‬ ‫גענוג ארויסשרייבן‪ .‬די ישועה איז געקומען מיט אזא‬ ‫שטארקייט און איז געגאנגען אסאך ווייטער ווי מיינע‬ ‫ערווארטונגען און האפענונגען‪.‬‬ ‫ביים ציון הק׳‪ ,‬דורכ׳ן שליסן‬ ‫די מעשה האט זיך אבער נישט אפגעשטעלט‬ ‫דא‪ .‬צוויי וואכן שפעטער באקומט מיין ב"ב א קאל‬ ‫א מינימאלן שותפות מיט׳ן‬ ‫פון א חבר'טע מיט וועמען זי פלעגט ארבעטן אין דער‬ ‫פארגאנגענהייט‪ ,‬און יענע פרעגט איר אזוי דרך אגב‬ ‫אויב זי וואלט געקענט אננעמען נאך ארבעט‪ .‬פאר מיין‬ ‫רבי׳נס קינדערלאך‪ ,‬די הייליגע‬ ‫ב"ב איז דאס געווען א געוואלדיגע‪ ,‬לאנג‪-‬ערווארטעטע‬ ‫טעלעפאן רוף‪ ,‬און נאכ'ן הערן די פרטים האט זיך‬ ‫מוסד וועלכע ערפילט רצון‬ ‫ארויסגעשטעלט אז די רעדע איז פון א ארבעטס‪-‬‬ ‫פאזיציע וואס איז ממש געגאסן פאר איר‪ .‬זי האט‬ ‫טאקע באקומען די פאזיציע און דאס האט מיר מחייב‬ ‫קדשו‬ ‫געווען צו געבן די צווייטע דריי הונדערט און זעכציג‬ ‫דאלער‪.‬‬ ‫אבער די מעשה שטעלט זיך נאך נישט אפ דא‪.‬‬ ‫וואס טוט זיך מיט א הויז? דאס איז שוין נישט געגאנגען‬ ‫אזוי איינס‪-‬צוויי‪ .‬ערשטנס זענען מיינע פינאנציעלע‬ ‫מעגליכקייטן געווען גאר שווער‪ ,‬און איך האב מיך‬ ‫אפילו נישט געקענט זען אריינשפרינגען אין אזא‬ ‫גרויסער אונטערנעמונג‪ ,‬אבער ביסלעכווייז האבן זאכן‬ ‫זיך אנגעהויבן זעצן און מ'האט שוין געקענט אנהייבן‬ ‫קלערן פון אריינקוקן דערין‪.‬‬ ‫צו מאכן א לאנגע מעשה קורץ‪ ,‬א יאר שפעטער‬ ‫אסרו חג סוכות האב איך שוין געוואוינט אין מיין נייער‬ ‫הערליכער דירה וואס איז געווען ממש געוואונטשן‪.‬‬ ‫פארשטייט זיך אז מ'האט זיכער געמאכט אפצוגעבן די‬ ‫דריי הונדערט און זעכציג דאלער‪.‬‬ ‫תשפ"ו‪ ,‬ווען איך בין ארויפגעגאנגען צום ציון‬ ‫הקדוש‪ ,‬איז עס שוין געווען אונטער גאר א צווייטן‬ ‫איינדרוק‪ .‬איך בין שוין געקומען מער בתורת הכרת‬ ‫הטוב‪ ,‬אפצוגעבן א יישר כח פארן רבי'ן וואס האט‬ ‫זיך אזוי שטארק געמיט פאר מיר דארט אויבן און‬ ‫איינגעריסן וועלטן אז מיין מזל זאל זיך טוישן צום גוטן‪.‬‬ ‫זכותו יגן עלינו ועל כל ישראל אמן‪.‬‬ ‫האט איהר בייגעוואוינט א‬ ‫פערזענליכע מופת?‬ ‫רופט אריין ‪845.426.2056 #607‬‬