באר הפרשה - אידיש · BEER HAPARSHA YIDDISH — נח (2026-10-12)

נח
אינהאלט
פרשת נח
מצא חן בעיני ה' -וויאזוי באקומט מען 'חן' ביים אויבערשטן? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .ד
'קאך' און ַא 'ברען' . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .יד
יאר מיט ַא ָ
בתר רישא אזיל -הייליגן דעם ָאנהייב פונעם ָ
פראבלעמען ,זיך ָאנשעּפן מיט לימוד התורה . . . . . . . . .כב
ָ פאר ַאלע
שתרגילנו בתורתך -די בעסטע עצה ַ
ספה"ק בת עין
בנים' די פסוק זאגט אונז 'אז נח האט געבוירען דריי קינדער'. נח ְׁשלֹ ָׁשה ָ ִ 'וּיֹולד ֹ ַ
ֶ ַ ...
אמּונה די ערשטע קינד זאגט די פסוק איז געווען 'דעם שם' וואס די ווארט 'שם' איז לבחינת ֱ ָ
מרּמז ִ ְ ִ ַ
'את ֵׁשם' ְ ַ ֵ ֶ
ּתֹורה
ׁשה ָ
ּדברים ֶ ַ
לבחינת מ"ח ְ ָ ִ
מרּמז ִ ְ ִ ַ
'את ָחם' די צווייטע קינד זאגט די תורה איז געווען 'דעם חם'ֵ ַ ְ , מרמז צו אמונהֶ .
ּבהם )אבות פ"ו מ"ו( וואס די ווארט 'חם' )די זעלבע אותיות ווי 'מח'( איז מרמז אויף די 'מח דברים' די אכט און נקנית ָ ֶ
ְִֵ
פערציג זאכען וואס די משנה רעכנט אויס אז דורך דעם איז מען קונה די תורה )און דאס איז מרמז צו קביעת עתים
טֹובים די פסוק זאגט ווייטער 'דעם יפת' וואס 'יפת' מיינט די שיינקייט מע ִׂשים ִלבחינת ַ ֲ
מרּמז ִ ְ ִ ַ
יפת' ְ ַ ֵ 'את ָ ֶ לתורה(ֶ .
און איז מרמז אויף די מעשים טובים וואס דער מענטש טוט )צו מקיים זיין 'לעבדה ולשמרה'(.
ּבחינֹות ַה ַּנ"ל דאס מיינט אז דורך תשובה ווערט ערוועקט און נתיילד ְ ֹ ָ
ׁשלׁשה ְ ִ ּתׁשּובה ִ ְ ָ ֵ
ּבחינת ְ ָ ידי ְ ִ ַ ׁשעל ְ ֵהיינּו ֶ ַ
ְַ
אמּונה ) (1די אמונה אז דער באשעפער וויל ּבחינת ֱ ָגעבוירען אינעם מענטש די דריי אויבענדערמאנטע בחינותַ ִ ְ ,
לּתֹורה ) (2און דורכדעם באשטימט דער ּוקביעּות ִע ִּתים ַ ָ
טאהן חסד און איז מקבל די תשובה פון יעדן יודִ ְ ,
ּכּנ"ל ) (3און דאס טאהן מעשים טובים ווי טֹובים ַ ַ
מעׂשים ִ ׂשּיית ַ ֲ ִוע ִ ַ
מענטש א באשטימטע צייט צו לערנעןֲ ַ ,
אויבן דערמאנט.
אמן און דורך די בחינה פון תשובה וועט משיח שנעל ּבימינּו ָ ֵ
ּבמהרה ְ ָ ֵ
צדקנּו ִ ְ ֵ ָ
ׁשיח ִ ְ ֵ
יבא ָמ ִ ַּתׁשּובה ָ ֹ
ּבחינת ְ ָ ידי ְ ִ ַ ועל ְ ֵ
ְַ
)פרשת נח ,ד"ה אלה תולדות נח( קומען אין אונזערע טעג -אמן.
תשו"ח להוצאת "גליון בת עין" באידיש
סדר ועימוד :א.י.ש .אשדוד
באר הפרשה -פרשת נח ã
פרשת נח
ïò÷'î æà© ,ò"éæ ùåã÷ä 'íééçä øåà' øòã èøàã ¨ èâàæ ¨ מצא חן בעיני ה' -וויאזוי באקומט מען 'חן' ביים אויבערשטן?
íòðåô ïøàååòâ
¨ èòååòèàøòâ
© æéà çð æà© ïâàæ
¨ èùéð :øéî ïòðòééì (ç ,å) äùøt øòâéèðééä øòã ïåô óåñ íééá
èùéð èàä ¨ ïåà ÷éãö à© ïòååòâ æéà øò ìééåå ìåáî ïéà ïç ïòðåôòâ èàä ¨ çð .'ä éðéòá ïç àöî çðå
,øòãðé÷ òðééì÷ éã êéåà ïèìàåå
¨ ,éåæà© áéåà ìééåå ,èâéãðéæòâ ïòèùøòáéåà íòã ïåô ïâéåà éãא.
לאמזשע ,הגה"צ רבי האט דערציילטַ ,אז דער גרינדער פון דער ישיבה אין ָ לאïיאן זצ"ל ָ א .הגה"צ רבי אליהו ַ ַ
זאל זיין ַא איד וואס ָפאר זיין ישיבהַ ,אן ערליכן איד ָ האט געזוכט ַא משïיע רוחני ַ אליעזר שולעוויץ זצ"לָ ,
האט דער נאך ַאן עצהָ . פאר דעם צוועק צום גאון בעל 'חפץ חיים' זי"ע ָ געוואנדן ַָ האט זיך 'משכמו ומעלה' .ער ָ
געזאגט:
ָ האט ער אים דאן ָ געטראכט ַא מינוט ,און ַ ַ 'חפץ חיים'
ראדין ,וואוינט ַא גאון און ַא צדיק דא ביי אונז אין שטעטל ,אין ַ פארשלאגָ .
ַ פאר אייך ַא גוטן ָ האב ַ -איך ָ
פארמאכט ,און ער
האט דער כולל זיך ַ ַ לאנג צוריק געווען ַא ראש הכוללָ ,אבער לעצטענס ָ וועלכער איז ביז נישט ַ
פארלוירן זיין ïרנסה .ער איז ַא בר מעלה ,און ער איז ראוי צו דינען ַאלס משגיח און משïיע רוחני אין האט ַ ָ
אייער ישיבה .אויב איר ווילט הערן מיין עצה ,נעמט אים צו אייך אין ישיבה.
באקומען ַא דרינגענדע האט ָאבער רבי אליעזר שולעוויץ ַ דאס איז געווען ערב יום טוב .אינמיטן יום טובָ , ָ
האט געשריבן אין עצם חול המועד ,וואו ער שרייבט וואס דער הייליגער 'חפץ חיים' ָ טעלעגראמע פונעם 'חפץ חיים'ָ , ַ
ראדיןָ ,אבער יעצט דערמאנטן געוועזענעם ראש הכולל פון ַ ַ פארגעשלאגן דעם
ָ טאקע ָ האט ַ צו רבי אליעזרַ ,אז ער ָ
ïאסטן )ער שרייבט אים פאר דעם ָ קאנדידאט ַ
ַ פארשלאגן ַאלס ַ
ָ פארשלאנג ,ווייל ער קען אים נישט ָ ַ ציט ער צוריק זיין ָ
גאר
פארשטאנעןַ ,אז ס'איז געווען ָ
ַ האט רבי אליעזר ַ האט געטוישט זיין החלטה( .צווישן די שורות ָ פארוואס ער ָ
נישט די סיבה ַ ָ
פאר דרינגענד צו שרייבן דעם בריוו אינמיטן חול המועד. האט געפילט ַ פאר דעם 'חפץ חיים' ,ביז ער ָ וויכטיג ַ
ïאסירט דא ַ
האט ָ וואס עס ָ אריבערגעגאנגען צום 'חפץ חיים' ,כדי צו הערן ָ ַ נאך יום טוב ,איז רבי אליעזר ַ באלד ָ ַ
האט דער 'חפץ חיים' אים געענטפערטַ ,אז אין לויף האט דער 'חפץ חיים' געטוישט זיין מיינונגָ . ַאז צוליב דעם ָ
באזוך ,און ביי זייער פונעם יום טוב איז יענער חשוב'ער ראש הכולל ַאריינגעקומען צו אים אויף ַא יום טוב'דיגן ַ
געווארן' .לויט מיין
ָ קאליעוואס איז ַ פאר אים איבער זיין ïרנסה ָ באקלאגט ַ
האט דער ראש הכולל זיך ַ ָ שמועסָ ,
באקלאגט זיך אויף זיין ïרנסה ,איז נישט ראוי צו דינען ַאלס וואס ַ ָ געזאגט' ,איינער ָ ָ האט דער 'חפץ חיים' מיינונג' ָ -
טעלעגראם ַאפילו אינמיטן יום טוב ,כדי איך ַ האב איך אייך געשריבן דעם משגיח ביי אייך אין ישיבה .צוליב דעם ָ
ïאסטן. זאל נישט זיין ַא 'צועק לשעבר' ,אויב איר וועט רעדן מיט אים און ָאïשמועסן מיט אים וועגן זיין נייעם ָ ָ
האטפאר דעם בריסקער רב הגרי"ז זצ"ל ,און ער ָ האט דערציילט הגה"צ רבי שלום שבדרון זצ"ל ַ דאזיגע מעשהָ , די ָ
דאך נישט קיין ספק ַאז דער תלמיד דאזיגער מעשה ,ווייל ס'איז ָ לאïיאן אויף דער ָ צוגעלייגט דעם הסבר פון רבי אליהו ַ ַ
געהאט ַאלע גוטע מעלות ַ האט
האט ממליץ געווען אוף אים אין ָאנהייבָ , וואס דער 'חפץ חיים' בכבודו ובעצמו ָ חכם ָ
אויסגעהאלטן אין ענינים שבין אדם למקום ,און אין ענינים שבין אדם לחבירו. ַ אין תורה און יראת שמים .ער איז געווען
ליבשאפט און מיט בטחון זייןַ האט געזען ַאז ער נעמט נישט ָאן מיט וויבאלד דער 'חפץ חיים' ָ ַ ָאבער מיט דעם ַאלעם,
באשלאסן ַאז יענער איז נישט ראוי צו זיין ַא משïיע רוחניות אין ַא ישיבה. ָ האט ער אויפ'ן ָארט ַ מצבָ ,
ïאסטן, דאך שוין געווען צוגעגרייט ַא נייער ָ פאר יענעם ראש הכולל איז ָ נאך ַא לימודַ . דא קען מען לערנען ָ פון ָ
באצאלט ַא שיינעם מ'וואלט אים ַ ָ ָ לאמזשער ישיבה ,וואו בארימטער ָ ַא גוטע ïרנסה ,צו ווערן ַא משïיע אין דער ַ
מאנגל אין בטחוןַ ,אלעס דערלייגט ,ווייל דורכ'ן זארג און ַ האט ער צוליב זיין ָ געהאלט ,און פונדעסטוועגןָ , ַ בכבוד'יגן
זארגן ,טוט דער מענטש דערווייטערן פון זיך די שפע... ָ
דאס זעלבע איז נאר ָ 'ïאסטן' אין ַא ישיבה און וועגן ïרנסהָ , געווארן נישט דווקא וועגן ַא ָ ָ געזאגט
ָ דאס איז און ָ
דארףזארגן .ער ַ טאר דער מענטש נישט ָ באדערפענישןָ , האנדלט זיך וועגן שידוכים ,רפואה ָאדער ַאנדערע ַ ווען עס ַ
אסאך מער...
פאר אים ַ ַ זארגט ַ וואס ָ באשעפער ָ דא ַא ַ זארגט דערויף ,איז ָ וואס ער ָ דאס ָ פארשטיין ַאז ָ וויסן און ַ
ä באר הפרשה -פרשת נח
úååöî 'ã åà 'â úðéçáá åà ,íãàä ìò ïç êéùîäì èôøàãòâ
© ,'ïéùðåò' ïåô ììë ïéà èùéð êàð
¨ ïòðòæ ñàåå
¨
ñàåå
¨ äåöî à© àã
¨ æéà'ñ æà© ,åèñìàæ ïñéåå ¯ 'úåòåãé êçøë ìòá æåî'î øàð ¨ .ìåáî íòðåô ïøòåå èòååòèàøòâ
©
,ùèðòî íòã óéåà ïç ïééæ åö êéùîî çë íòã èàä ¨ èàäòâ
© äèøç èàä ¨ ìåëéáë øòèùøòáéåà øòã æà© ïâàæ ¨
òèðà÷àá
̈© © øéô øòãਠééøã ïåô äðéçá øòã ïéà øòãà øòã ïåô ïåà ùèðòî íòðåô óàùàá © © íöò íòã óéåà
.ù"ééò ,úååöî äçîà' (æ ,å) èâàæ¨ ÷åñt øòã éåå éåæà© ,èìòåå øòöðàâ
©
.'íéúéùò éë éúîçð éë 'åâå íãàä úà
èùéð øòáਠæðåà è÷òìtèðà© ùåã÷ä 'íééçä øåà' øòã
'éã ïéà ïç ïòðéôòâ ïò÷'î éåæà© éåå 'èðòèàt© íòã çð æéà éåæà© éåå ,ïøòãðåàåå êéæ åèñòåå ,éåæà© áéåà
ìééåå ,ïñéåå êàã
¨ ïìéåå øéî øòáਠ,øòôòùàá © íòðåô ïâéåà íòã óéåà ?ìåáî íòðåô ïøàååòâ ¨ èòååòèàøòâ
©
ìàæ'î ¨ ''ä éðéòá ïç àöî çðå' :÷åñt øòã èâàæ
)éãë øòáà ¨
ïñéåøâ íòã ééá ïç åö ïòîå÷ðਠèùéð ïòã óøàã © øòåå ¨
éã ïåô ïòååòèàø© íéà ìàæ ÷¨ øò æà© ,èìòåå éã ïåô âéðò øò èàä
¨ íòã ïâòåå ïåà ,÷éãö à© ïòååòâ èùéð æéà øò æà© ïâàæ
¨ èùéð
ééñ ,úåéðçåøá ééñ ,'ìåáî' íòðåô ïøòñàåå © òùéîøåèù ìééåå ,(ìåáî íòðåô ïøòåå åö èòååòèàøòâ
© éãë ïç ïáàä
¨ èôøàãòâ
©
íéà úå÷ãö ïééæ èòåå ,÷éãö à© ïòååòâ æéà øò ùèàë
...úåðåéñð ïåà úåøö ,ïèéé÷éøòååù òìà© ïåô ïåà ,úåéîùâá ¨
éåæà© éåå .ïç èàäòâ èàä øò ìééåå øàð ¨ ,ïòååòèàø© èùéð
áéåà æà© ,(äò úåà ,åñ ÷øô) 'íéãøç' øòã íòã óéåà èâàæ
¨ 'íééçä øåà' øòã èâàæ ¨ ¯ ?ïç íòã ïòîå÷àá øò èàä ¨
ïåô ïâéåà éã ïéà ïç ïòðéôòâ ìéåå ùèðòî øòã äúìòåúù äåöî ùéù ,úòãì êì ùé éë' ¯ ò"éæ ùåã÷ä
ַאזוי שרייבט דער רבי ר' אלימלך זי"ע פון ליזענסק ,אין זיין הייליגן ספר 'נועם אלימלך' )פ' בשלח( אויפ'ן ïסוק
)שמות טז ,ד(' ,ויאמר ה' אל משה ,הנני ממטיר לכם לחם מן השמים ויצא העם ולקטו דבר יום ביומו' .דער אויבערשטער
פאר אידישע קינדער און משïיע זיין ïרנסה פון הימל, זאגט צו משה רבינו ע"ה :איך בין גרייט צו געבן ברויט ַ ָ
געהאט גענוג בטחון ַ האבן נישטארויסגעגאנגען פון זייער גדר ,ווייל זיי ָ
ַ וויבאלד 'ויצא העם ולקטו' ,זיי זענען ַ
ַ ָאבער
טאג זוכן ïרנסה. ַאז איך וועל זיי שיקן די ïרנסה ,דעריבער 'ולקטו דבר יום ביומו' ,וועלן זיי מוזן ַארויסגיין יעדן ָ
האבן
יאר אין מדבר .ווען זיי ָ געגאנגען פערציג ָ ַ געזאגט ,די אידן זענען
ָ האט
דער גאון רבי משה פיינשטיין זצ"ל ָ
באקומען? פון איין זייט, האבן זיי ַוואס ָ פאר משה רבינו ע"ה ,און ָ באקלאגט ַ
האבן זיי זיך ַ ָ וואסערָ ,
האבן ַגעדארפט ָ ַ
האבן זיי 'דערלייגט' געשלאגן דעם שטיין( ,און פון דער ַאנדערער זייטָ ,
ָ וואסער )ווען משה רבינו ָ
האט באקומען ַ האבן זיי ַ ָ
געהאט זייער רבי'ן ,משה רבינו ע"ה ,ווייל דורך די מעשה פון די 'מי מריבה' ,איז משה נישט ַאריינגעקומען ַ שאדן
און ָ
באקומען? האבן זיי ַ וואס ָ
האבן זיי געוויינט דערויף ,און ָ געוואלט עסןָ ,
ָ האבן
דאס זעלבע ווען זיי ָאין ארץ ישראלָ .
באמיען ַארום דעם מן ,צו געדארפט ַ
ַ האבן זיי זיך
באקומען 'מן' פון הימלָ ,אבער פון דער ַאנדערער זייטָ , האבן ַ זיי ָ
נאר
קיינמאל נישט ָאïגערעדט דערויףָ , ָ האבן זיך
נאר לגבי די קליידער ,וואו זיי ָ מאלן ,און ַאזוי ווייטערָ .
קלויבןָ ,
געווארן
ָ פארזיכערט אויף דעם אויבערשטען ַאז ַאלעס וועט זיין ערלעדיגט ,איז ביי זיי מקוים אינגאנצן ַ
ַ האבן זיךזיי ָ
דערפאר ,ווייל
ַ דאס איז
געווארןָ .
ָ קאליע
קיינמאל נישט ַ
ָ 'שמלתך לא בלתה מעליך' )דברים ח ,ד( ,די קליידער זענען
באקומט ַאלעס זאךַ , באקלאגט זיך נישט אויף קיין שום ַ פארזיכערט זיך אויף דעם אויבערשטען און ער ַ ָ וואס ַ דער ָ
דארףָ ,אן שוועריגקייטן.
וואס ער ַ ָ
aA
cמן הבאר c
מאכן ַא זכר צו
פארוואס מיר געפינען ביי דעם יום טוב סוכות ַאז מיר ַ זאגט ַא טעם ַ ָ דער חיד"א זי"ע ָ
באפוילן
האט דער אויבערשטער אונז נישט ַ פאר דעם 'באר' )ברונעם( און דעם מןָ , די 'ענני הכבוד'ָ ,אבער ַ
דאך אויך געקומען צו די אידן בדרך נס. מאכן ַא זכר .זיי זענען ָצו ַ
נאך
באקומען ָהאבן די אידן ַענטפערט דער חיד"א )אין איינעם פון זיינע תירוצים(ַ ,אז דעם 'מן' און דעם 'באר'ָ ,
פאר זיי קיין זכר ,ווייל ס'איז נישט
מאכט מען נישט ַ באקלאגט דערויף ,און דעריבער ַ האבן זיך ַ ָ דעם ווי זיי ָ
האבן די
וואס איז געקומען פון אומצופרידנהייטָ .אבער צו די ענני הכבוד ָ זאך ָ פאר ַא ַ מאכן ַא זכרון ַ
כדאי צו ַ
דערפאר ,מיט'ן בויען ַא סוכה.
ַ מאכט מען ַא זכר
דערפאר ַ
ַ באקלאגענישן ,און
אידן זוכה געווען ָאן קיין שום ַ ָ
באר הפרשה -פרשת נח å
èøàåå
¨ ñàã ¨ øòáéøòã .(ùåã÷ä øòã éåå éåæà© ,ñòë ïéà ïøòåå èùéð øò ìàæ
¨ ìééåå ,ïç ïòðåôòâ çð èàä ¨ ,øòôòùàá
©
.ã"ëò ,'çð' éåå úåéúåà òáìòæ éã èàä'¨ 'ïç èùéð èâàæ ¨ øò ïåà ,''ä éðéòá ïç àöî çðå' èâàæ ¨ ÷åñt
æîåøî øòáਠæéà ñò .ïç ïòðåôòâ èàä ¨ øò ñàååøàô
© ¨
øòã æà© (:âé÷ íéçñô) àøîâ éã èâàæ¨ ,øòèøòåå òëéìðò åøåáéãá çð' ïòååòâ æéà øò .'çð' ¯ ïòîàð ¨ íöò ïééæ ïéà
øòðééà :ïùèðòî ééøã áéì èàä ¨ øòèùøòáéåà ïéà ïåà ,ïãòø ïééæ ïéà ïñàìòâ
© ¯ 'åëåìéäáå åéùòîáå
èùéð èøòåå ñàåå ב
¨ øòðééà , èùéð êéæ èøòæééá ñàåå ¨ øäåæ ïéà èééèù ñò éåå) âðàâ
© ïééæ èéî ïåà ,íéùòî òðééæ
שטארק מכבד ַ גארהאט כל ימיו ָ וואס ָ ב .עס ווערט געברענגט אין 'ספר חסידים' )סימן תרנ"ה( ַא מעשה מיט ַא זון ָ
געזאגט צו זיין קינד' :הער זיך איין ,דו ָ טאטע האט דער ַ פאר'ן ַאוועקגיין פון דער וועלטָ , טאטןַ . געווען זיין ַ
נאךזאלסט מיך ָ וואס דו ָ זאך ָ אזא שיינעם אופן ,וויל איך דיר בעטן איין ַ יארן מיך מכבד געווען אויף ַ ַ האסט ַאלע ָ ָ
נאכט'. לאזן איבערנעכטיגן דיין כעס איין ַ זאלסט אייביג ָ מכבד זיין אויך שפעטער' :תלין את כעסך לילה אחד' -דו ָ
האט דער זון, אנזאגַ .א צייט שïעטערָ , טאטנ'ס ָ ָ געפאלגט זיין ַ ָ האט
דערציילט דער 'ספר חסידים'ַ ,אז דער זון ָ
יארן. לאנגע ָ לאנד אויף ַ אוועקפארן אין ַא ווייטן ַ
ָ געדארפט ַ
ַ געהאט קיין קינדער, ַ האט נישט וועלכער ָ
נאכטָ ,אן איינמעלדן פריער פאר זיינע בני בית אז ער קומט ַאהיים .די ער איז צוריקגעקומען ַאהיים אינמיטן ַ
שטאק ,און שטייענדיג אונטן הערט ער ווי זיין ווייב רעדט מיט ַא מענטש אויבן .ער האט ָ געהאט צווייַ האט דירה ָ
ארויפגעלאפן ,און איז געווען גרייט צו הרג'ענען ביידע ָ פארשטאנען אז זי וואוינט מיט א נייעם מאן ,איז ער שנעל ַ
האט טאטע ָ וואס זיין ַ דערמאנט אין דער צוואה ָ ַ האט ער זיך מיט זיין שווערדָ .אבער אינמיטן לויפן אויף די טרעָ ï
צוריקגעהאלטן פון ַארויפלויפן אויבן צו זיי. ַ האט זיךלאזן 'איבערנעכטיגן' זיין כעס ,און ער ָ אנגעזאגט ,צו ָ ָ אים ָ
שאד ,דו ווייסט, "א ָ וואס איז געווען מיט איר אויבןַ , זאגט צו יענעם ָ האט ער געהערט ווי זיין פרוי ָ דערנאך ָ ָ
האט ער בכלל נישט געוואוסט ַאז מיר גייען האבן ַא קינד ,ווען אויסלאנדָ ,
ַ ארויסגעפארן קיין
ָ טאטע איז ַ ווען דיין ַ
מאכן'.
לאנג צוריקגעקומען ,כדי דיך חתונה צו ַ וואלט ער שוין ַ דא ַא קינדָ , האט ָ ער ווייסט ַאז ער ָ
געזאגט' :ברוך ה' שעצר כעסי ,וברוך אבי שציוני לעצור כעסי לילה ָ האט ער דאס געהערטָ , האט ָ מאן ָ ווען דער ַ
וואס ער פאטער ָ איינגעהאלטן מיין כעס ,און געלויבט איז מיין ָ ַ האט
וואס ער ָ באשעפער ָ אחד' .געלויבט איז דער ַ
האב איך נישט גע'הרג'עט נישט וואס אין דעם זכות ָ נאכטָ , איינהאלטן מיין כעס איין ַ ַ זאל
אנגעזאגט איך ָ ָ האט מיר ָ ָ
גאנצן פאר'ן ַ געïראוועט ַא סעודה ַ ַ גאר ַא גרויסע שמחה ,און האבן זיך געפרייט מיט ָ דיך און נישט מיין זון .זיי ָ
דארט געפונען ,ע"כ. האט זיך ָ וואס ָ ציבור ָ
זלאטשובער זי"ע )מובא בספר "תורת המגיד מזלאטשוב"(ַ ,אז ער ָ באקאנט די מעשה פון הרה"ק רבי מיכל'ע עס איז ַ ַ
וואספארקויפן די תפילין ָ געוואלט ַ
ָ האט ער ָאבער נישט טראץ זיין דחקותָ , ָ האט געליטן פון דחקות און ָארימקייט. ָ
טראץ ַאלע בעטענישן פון די ָ דראהביטשער זי"ע, ָ געהאט בירושה פון זיין טאטע ,הרה"ק רבי יצחק'ל ַ האט ער ָ
פאר די קינדער. זאל קענען געבן צו עסן ַ פארקויפן כדי זי ָ זאל עס ַ רביצין ער ָ
האט געהערט ַאז עס פאר'ן יום טוב סוכות ,און ווען רבי מיכל'ע ָ מאנגל אין אתרוגים ַ יאר איז געווען ַא ַ איין ָ
פארקויפן דעם אתרוג באקומען ַא מהודר'דיגן אתרוג ,און איז גרייט צו ַ באוויזן צו ַ האט ַ וואס ָ דא ַא סוחר ָ איז ָ
געטראכט ,ערַ האט רבי מיכל'ע נישט צופיל פאר'ן סכום פון פופציג רייניש ַ -א גאר גרויסער סכום בימים ההם ָ - ַ
האט ער געקויפט דעם מהודר'דיגן אתרוג. פאר דעם געלט ָ טאטן'ס תפילין ,און ַ פארקויפט זיין ַ האט ַ ָ
געווארן .רבי
ָ אראïגעביסן דעם ïיטום ,און דער אתרוג איז ïסול האט זי ַ ָ באמערקטָ , האט עס ַ ווען די רביצין ָ
געזאגט:
ָ האט אויפגעהויבן זיינע הייליגע אויגן צום הימל ,און נאר ער ָ געווארן אין כעסָ , ָ מיכל'ע איז ָאבער נישט
נאך זיין אין כעס אויך?! זאל איך ָ האב איך אויך נישטָ , האב איך נישט ,קיין אתרוג ָ -רבונו של עולם! קיין תפילין ָ
געזאגט:
ָ האט אים פאטער ָ טאטן אין חלום ,און דער ָ האט רבי מיכל'ע זוכה געווען צו זען זיין הייליגן ַ שïעטער ָ
פארקויפט די האסט ַ וואס דו ָ דאס ָ אסאך ַא גרעסערע ïעולה ווי ָ איינהאלטן פון כעס ,איז געווען ַ ַ ַ -דיין זיך
פאר'ן אתרוג! תפילין ַ
האט ער צוגעגעבן מיט התïעלות: האט דערציילט די מעשהָ , ווען הרה"ק בעל אמרי חיים זצ"ל פון וויזשניץ ָ
האט נישט צו עסן, וואס ָזאך פון מסירות נפשַ ,א מענטש ָ דאך אויך געווען ַא ַ פארקויפן די תפילין איז ָ דאס ַ ָ -
גאנצע לעבן דאס ַ פאר ַאן אתרוגָ ... פארקויפט ַ האט ער עס ַ דא ָ פארקויפט די תפילין קעגן זיין רצון ,און ָ און ער ַ
æ באר הפרשה -פרשת נח
øåáéã ,åðéúùøô) 'ìàøùé çîùé' ÷"äôñ ïéà èééèù ñò òðééæ óéåà èùéð êéæ èìòèù ñàåå
¨ øòðééà ïåà ,øåëéù
æà© ,íú åðéáøì 'øùéä øôñ' ïåô ïòîàð¨ ïéà ('à ).('åéúåãéî ìò øéáòî' à© æéà øò øàð
¨ úåãéîג
איינהאלטן זיך פון כעס )ראה
ַ דאס נישט ָאנגעקומען צו איין
פאר ַא דבר מצוה ,און אפילו הכי איז ָ
פארקויפט ער ַ
ַ
ספר 'שרפי קודש' ,ע' תרנה-תרנט(.
גאלינסקי זצ"ל( איז בערוב ימיו ליידער געווען נישט )א זון פון דעם מגיד מישרים הגה"צ רבי יעקב ַ גאלינסקי ז"ל ַ הרב ר' נחמן ַ
האבן זיינע ידידים ַאדורכגעפירט געלט אסאך געלט לצרכי רפואהָ , האבן ַ ַ געדארפט ָ ַ 'האטוויבאלד מ ָ ַ געזונט רח"ל.
ַאïילס.
דא
מ'זאמלט ָ ַ האט געהערט ַאז יארק ,און ווען דער ראש ישיבה ָ אמאל זענען זיי געווען אין ַא ישיבה אין ניו ָ ַ ָ
פאר ר' נחמן געזאגטַ ,אז ַָ האט דער ראש ישיבה געהייסן ָאïשטעלן דעם ַאïיל ,און גאלינסקיָ , פאר רבי נחמן ַ געלט ַ
צוזאמענגערופן די בני ַ האט דאס געלט .וכך הוה ,ער ָ שאפן ָ גאנצן עול ,צו ַ גאלינסקי נעמט ער אויף זיך דעם ַ ַ
גאנצע לעבן'. דאס ַ פאר נחמן ָ געזאגט' ,מיר אלע זענען שולדיג ַ ָ הישיבה און
יארק ,און שוואכע משפחה אין ניו ָ ַ געשטאמט פון ַא
ַ האט
דערנאך האט דער ראש ישיבה דערציילטַ ,אז ער ָ ָ
פארגעלערנט אין ישיבה ַא האט ָ אמאל ווען דער ראש ישיבה ָ איז געקומען לערנען אין ַא ישיבה אין בני ברקָ ַ .
ïאïיר אויפ'ן ראש ישיבה... געפאלן ַא 'פליגער' פון ַ ַ געווארפן אינמיטן שיעור ָ האט ער ,דער בחור, שיעור כלליָ ,
געווארפן אויף אים דעם 'פליגער', ָ האט וואס ָ געזאגטַ ,אז דער ָ ָ פארמאכט די גמרא ,און האט דער ראש ישיבה ַ ַ ָ
האט זיך נישט אויפגעהויבן פון ָארט ,און פארשטענדליךַ ,אז קיינער ָ פארלאזן די ישיבה .ס'איז זעלבסט ַ זאל שוין ַ ָ ָ
פארזעצן צו געזאגטַ ,אז ער וועט נישט ָ ָ האט ווידער מאלָ ,אבער דער ראש ישיבה ָ ַאזוי איז געווען אויך ַא צווייט ָ
גאלינסקי -איינער פון האט ר' נחמן ַ '-ווארפער וועט נישט ַארויסגיין פון שיעורָ . זאגן דעם שיעור ביז דער 'פליגער ַ ָ
ארויסגעגאנגען...
ַ די בחורים ביים שיעור -זיך אויפגעהויבן און איז ַ
'זאל צוריק ַארייננעמען גאלינסקי ז"ל ,זיך משתדל געווען מ ָ פאטער ,רבי יעקב ַ האט זיין ָ ïאר טעג שïעטער ָ ַא ָ
האט דער ראש ישיבה אויסגעפירט: זיין זון נחמן אין ישיבהָ .
געדארפט
ַ וואלט
דאס ïעקל אויפ'ן ראש ישיבה ...אויב איך ָ געווארפן ָָ האט באמת וואס ָ -איך בין געווען דער ָ
געהאלטן בייַ 'האב שוין נישט געווארן ,ווייל כ ָ ָ קאליע
נאך מער ַ וואלט איך ח"ו ָ דעמאלסָ , ָ פארלאזן די ישיבה ַ ָ
גאלינסקי קא ïח"וָ ,אבער זעענדיג ווי נחמן ַ קאïל פון ָ אראïגענומען דעם ַ וואלט מעגליך ַאפילו שוין ַ ָ גארנישט .איך ָ ָ
האט געטוהן די וואס ָ דאס 'ïעקל' ,כאילו ער איז געווען דער ָ האט זיך אויפגעשטעלט און גענומען אויף זיך ָ ָ
האב איך זיך מיישב געווען, ïאïיר אויפ'ן ראש ישיבה אינמיטן שיעורָ , דאס שטיקל ַ ווארפן ָ געפערליכע עוולה פון ַ
זאך,
אזא ַהאט ער געקענט טוהן ַ ַ אויב ַא מענטש קען דערגרייכן ַאזעלכע הויכע מדריגות אין מידות טובות ,ווי ַאזוי ָ
דאס אין מיר ַאריינגעגעבן ַא מחשבה טובה פון התעוררות ,אויב ַאזוי מוז איך האט ָ דאס ïעקלָ , נעמען אויף זיך ָ
פאר נחמנ'ען ַא הכרת הטוב .אין זיין זכות בין זיך נעמען צום לערנען ,און ממילא בין איך און איר ַאלע שולדיג ַ
געווארן ַא ראש ישיבה און מרביץ תורה! ָ איך
באקאנטן
ïאסירט מיט זיינס ַא ַ ַ האט ַ וואס ָ יונגערמאן פון אונזער חבורהַ ,א מעשה ָ ַ האבן געהערט פון ַא ג .מיר ָ
'האט
פאררופן ַא וויכטיגע אסיפה ,וואו מ ָ האט ַא געוויסע קהילה אין ַאמעריקע ַ יאר ָ יאר תשע"זָ .אנהייב ָ אין ָ
וואס געפינען זיך אין יענער קהילה ,כדי זיי מעורר צו זיין זיך ַאריינצולייגן אין דער איינגעזאמלט ַאלע 'שדכנים' ָ ַ
דעמאלס געמערט אין יענער ָ האבן זיך וואס ָ פאר עלטערע בחוריםָ , הייליגער ַארבעט דורכצופירן גוטע שידוכים ַ
האט מען איין שדכן פון יענע קהילה נישט גערופן צו די אסיפה )און ס'איז נישט קיין חילוק ,צוליב ָ
וואס קהילה ...למעשהָ ,
געווארן דערפון ,און מיט ָ שטארק געטשעïעט ַ גארמ'האט אים נישט גערופן צו דער אסיפה( .דער שדכן איז ָ ָ פאר ַא 'חשבון' ַ
פאר יעדן שדכן צאלן ַא שיינעם סכום ַ צוגעזאגט ַאז די קהילה וועט ָ ָ האט מען רעכט ...בפרט ַאז ביי יענע אסיפה ָ
דאך נישט ביים אסיפה און איז דעריבער וואס געפונט זיך דא און וועט אויספירן ַא שידוך ,און יענער שדכן איז ָ ָ
ווארטן אויף זייער זיווג, וואס ַ באקומען די ליסטע פון די בחורים ָ האט ער נישט ַ 'צוזאג' .אויך ָ ָ ארויסגעפאלן פונעם
באקומען... האבן ַ באטייליגט אין דער אסיפה ָ האבן זיך ַ וואס ָ ַאזוי ווי די ַאנדערע שדכנים ָ
נאר
'קלאָ ,'ï
ַ צובראכן פונעם
ָ געווארן
ָ האט זיך ָאבער נישט געקימערט דערמיט ,און ער איז נישט יענער שדכן ָ
פארגעזעצט מיט די הייליגע ַארבעט צו האט ווייטער ָ איבערנאטורליכע כוחות ,און ָ ַ געשטארקט מיט ַ האט זיך ער ָ
באר הפרשה -פרשת נח ç
.òøòãðà© ñàã
¨ èâðòøá êàæ © ïééà ìééåå ,äðååë ïééà ïáàä
íòã ïìééååàåöñéåà ,äøéçá à© èàä
¨ ¨ ùèðòî øòã ùèàë ¨
æéà øò ïåà ,àæâåø ïåô ïåà ñòë ïåô êéæ èéä ñàåå ¨ øòãùèðòî øòã áéåà øòáਠ,å"ç èøò÷øàô © øòãਠâòåå ïèåâ
òðééæ ïéà ïåà ,âðàâ
© ïééæ ïéà ,ãééø òðééæ ïéà ïñàìòâ © øòã èåè ,øòôòùàá © ïåô ïâéåà éã ïéà ïç èðéôòâ
æéà àìéîî ïåà ,øòãðé÷ òëéìøò åö äëåæ æéà ,íéùòî æà© ,äøéçá éã ïåô øòëòä ïáééäôéåà íéà øòèùøòáéåà
.ïç åö äëåæ øò øàð¨ ïäåè ,úåäî ïééæ ïåà òáè ïééæ ãöî ïôøàã
© ìàæ ¨ øò
æéà'ñ ìééåå ,íòìà© íòã åö äëåæ æéà øò ïåà ,ñèåâ
çð .'ïç àöî çðå' ,÷åñt íòðåô äðååë éã æéà ñàã ¨
¨òøæ') úåøåã òëéìøò íéà ïåô ïòîå÷åöñéåøà© èééøâòâðà
,ïùèðòî èéî ïñàìòâ
© ïåà âéàåø èøéôòâ êéæ èàä¨
.('÷éãöå øùë
'åéúåãéî ìò øéáòî' à© ïòååòâ æéà øòדíòã áéìåö ïåà ,
íéà ïåô ïòîå÷ñéåøà© ïìàæ'ñ
¨ æà© ïòååòâ äëåæ øò èàä
¨ ,òãééá ïåô øòèøòåå éã æà© ,'ìàøùé çîùé' øòã èâàæ ¨
òøòãðà© òìà© ïåà ä"ò åðéáà íäøáà ,øòãðé÷ òëéìøò ,'íéãøç' íòðåô ééñ ïåà ,'øùéä øôñ' íòðåô ééñ
איינגעלאדן צו דער
ַ 'האט אים נישט וואס מ ָ מאכנדיג ַא 'טומל' וועגן דעם ָ ïרובירן ַאדורכפירן שידוכים ,נישט ַ
געמאכט ַא חשבון ַ האט דער שדכן יאר תשע"זָ , פארזאמלונג פון די שדכנים .און וואונדער איבער וואונדער :ענדע ָ ַ ַ
האט ער אויסגעפירט 19שידוכים, יאר ָ האט געזען ַאז אין משך פונעם ָ יאר ,און ער ָ גאנצן ָ און ַא סך הכל פון ַ
יארן.
האט אויסגעפירט אין די פריערדיגע ָ אסאך מער ווי ער ָ ַ ַ
פארברענט מען ערב ïסח .דעם געזאגט :דעם לולבַ , ָ האטדער קלויזענבורגער רב ,הרה"ק בעל 'שפע חיים' זי"ע ָ
באלד הושענא האבן די ערבות זוכה געווען ַאז זיי ווערן ַ פארוואס ָ
אתרוג ,עסט מען חמשה עשר בשבט .אויב ַאזויָ ַ ,
דאך נישט קיין טעם און נישט קיין ריח )ווי האט ָ )נאך די הושענות( ַארויפגעלייגט אויפ'ן ארון הקודש ,די ערבה ָ רבה ָ
זאגט אין ïרשת אמור(?
דער מדרש ָ
מ'האט
ָ וויבאלד
ַ האט נישט קיין שום ווערדָ ,אבער פונדעסטוועגן, כאטש די ערבה ָ איז דער תירוץַ ,אז אדרבהָ ,
מאל אויף דער ערד ,איז עס זוכה צו שטיין אויף ַא מדרגה צו שטיין העכער דעם ארון אויסגעקלאïט פינף ָ
ַ עס
'קלאïט' זיי ,און זיי נעמען ַ וואס שווייגן אויך אויב עמיצער הקודש .פון דעם קען מען לערנען וועגן דעם כח פון די ָ
פארשעמונג. ָאן באהבה זייער ַ
געהאט גרויס התנגדות צוליב זיינע ַאקטיוויטעטן ַ האט דער גערער רבי ,הרה"ק בעל 'אמרי אמת' זי"ע, ד .ווי ַ ַ
באקאנטָ ,
געוואלט מיט ַאלע כוחות איינשטילן ָ האט
פאר'ן גערער רבי'ן ,און ער ָ האט זייער וויי געטוהן ַ דאס ָ לטובת הכללָ .
באגעגענט דארט ַ האט ער ָ מארינבאדָ ,
ַ קור-ארט ַ
ָ אמאל זייענדיג אין
בארואיגן די געמיטער פון זיינע קעגנערָ ַ . און ַ
בארואיגן די זאל זען צו ַ שטארק געבעטן ַאז ער ָ ַ האט אים דעם נאוואמינסקער רבי'ן זי"ע ,און דער גערער רבי ָ
געזאגט צום גערער רבי'ן: ָ נאוואמינסקער רבי
האט דער ָ ָ געמיטער פון זיינע קעגנערָ .
-מיר זענען אייניקלעך פונעם בעל שם טוב הקדוש זי"ע ,און ס'איז ָאנגענומען אין דער משïחהַ ,אז דער בעל שם
שאדט עס אים חלילה צו זיין אריכות ימים. האט נישט קעגן זיך ַא התנגדותַ , געזאגטַ ,אז אויב ַא מנהיג ָ ָ האט
טוב ָ
בארואיגט ,ווייל דורך האט ער זיך ַ נאוואמינסקער רבי'ןָ , האט געהערט די ווערטער פונעם ָ ָ ווען דער 'אמרי אמת' ָ
געווארן
ָ טאקע נסתלק לאנג אויף דער וועלט )דער 'אמרי אמת' איז ַ האפענטליך זוכה זיין צו לעבן ַ דאך ָ די התנגדות וועט ער ָ
אין ירושלים שבועות תש"ח ,זייענדיג העכער די ַאכציג ָיאר(.
האט זיין זון און ממלא מקום ַאלס גערער רבי ,הרה"ק בעל 'בית ישראל' זי"ע ,געטייטשט די ווערטער לויט דעם ָ
פארשטיין, דארף מען ַ פון רש"י ז"ל ָאנהייב היינטיגע סדרה' ,יש מרבותינו דורשין אותו לשבח ,ויש שדורשין לגנאי'ַ .
האבן מיט זייער דאזיגע 'דורשים לגנאי' ָ נאר די ָ האבן גע'דרש'ענט נח'ן לגנאי? ָ וואס ָ
פארוואס זענען געווען אידן ָ ַ ָ
לאנגגאר ַ האט ָ טאקעַ ,אז נח ָ האבן אריכות ימים .און ַאזוי געפינען מיר ַ זאל ָ דרשה לגנאי גורם געווען ַאז נח ָ
האט נאכ'ן ַארויסקומען פון די תיבה ָ יאר ַאלט ,און ָ געלעבט .אין צייט פונעם מבול איז נח געווען זעקס הונדערט ָ
אזא הויכן עלטער )אין האט אים געביסן אין די טעג פונעם מבול אין ַ ַ כאטש דער לייב ָ יארָ , נאך ָ 350ער געלעבט ָ
וואס ער קעגנערשאפט ָ
ַ נאר דורך די האט נח זוכה געווען ָ יאר( .צו דעם ַאלעם ָ האבן מענטשן געלעבט בערך ָ 400יענע צייטןָ ,
האבן אים גע'דרש'ענט לגנאי, וואס ָ טאקע געווען די כוונה פון די ָ דאס איז ַ געהאט ,און ס'איז מעגליך ַאז ָ ַ האט
ָ
פאר נח'ן אריכות ימים מער ווי די געווענליכע מענטשן אין זיין דור. גורם צו זיין ַ
è פרשת נח- באר הפרשה
èøàã
¨ èøéô ä"ò êìîä ãåã éåå ïåà ,ïùèðòî ïåô ïåà ïòðåôòâ øò èàä
¨ ,àìéîî ïåà ,èìòåå øòã óéåà íé÷éãö
.'íìåòì íé÷åìà êëøá ïë ìò' :ñéåà äëåæ èàä¨ øò ïåà ,øòôòùàá© íòðåô ïâéåà éã ïéà ïç
¨ ÷åñt øòã æà© ,êéåà øéî ïòðéôòâ çð ééá
úåãò èâàæ .úåëøá ïåà úåáåè ïèøàñ
¨ òìà© åö ïòååòâ
àøîâ éã ïåà ,(è ,å) 'íéîú ÷éãö ùéà' ,íéà óéåà ïç ÷öåä' (â ,äî íéìäú) ÷åñt ï'ôéåà ïâàæ ¨ íéøôñ éã
íéîú' ,èðééî 'íéîú' èøàåå ¨ ñà㨠æà© (.å æ"ò) èâàæ
¨ ètàë © ñàååøàô¨ © ,øòååù æéà äøåàëì .'êéúåúôùá
¯ åéëøãá íéîú' ,é"ùø èâàæ ¨ .'åéùòîá ÷éãö ,åéëøãá ñà㨠èùéð ïåà ,('êéúåúôù') 'ïtéì' éã ä"ò êìîä ãåã ïà¨
.'çåø ìôùå åéðò øéô øàð ¨ ñéåøà© ùèðòî øòã èâàæ ¨ ïtéì éã èéî ?'ìéåî'
äáéùé ùàø ,ì"öæ õéååòìåîù íééç éáø ïåàâ øòã èâàæ ¨ èâàæ¨ úåéúåà òøòãðà© éã øòáਠ,'ô 'î 'å 'á úåéúåà
,øñåî úåçéù) íéìùåøé ïéà äáéùé øòøéî øòã ïåô ,âðåö éã èéî ,æãìàä © ï'èéî ,ïòîåâ ï'èéî ñéåøà© ïòî
äëåæ çð èàä ¨ íòã áéìåö æà© ïâàæ ¨ ïò÷'î æà© ,(â"ìùú êìîä ãåã èáéåì ñàååøàô ¨ © ,éåæà© áéåà .ïééö éã èéî ïåà
éåå ,åéðò à ïòååòâ æéà øò ìééåå ,ïç ïòðéôòâ åö ïòååòâ èâàæ'î ¨ ñàåå¨ ,'ìéåî' ñàã
¨ èùéð ïåà ,'ïtéì' éã à÷ååã ä"ò
ïéà êéåà .'ïç ïúé íéåðòìå' (ãì ,â éìùî) èâàæ¨ ÷åñt øòã ?úåéúåà òìà© èéîøòã ñéåøà©
èàä¨ øæòìà éáø (.áö ïéøãäðñ) øéî ïòðåôòâ àøîâ éã øò ïòåå 'ïç' èîå÷àá © ùèðòî øòã æà© ,õåøéú øòã æéà
åéðò éåä' ,é"ùø èâàæ ¨ .'íéé÷å ìá÷ éåä íìåòì' ,èâàæòâ
¨ ïòééèù ñàåå ¨ øòèøòåå ïâàæñéåøà
¨ © ïåô ÷éøåö êéæ èìàä
©
.ïáòì åèñòåå ,ïééì÷ ïèìàä © êéæ èñòåå åã áéåà .'äéçúå ...ïâàæñéåøà
¨ © ïéåù ñò ìéåå øò ïåà ,'âðåö øòã óéåà' íéà
,('øîàéå' ä"ã ,õ÷î 'ô) 'ìàøùé çîùé' øòã èáééøù éåæà© ïåô èåðéî øòã ïéà ïåôøòã ÷éøåö êéæ èìàä © øò øòáà̈
íëéçà äæä øîàéå' (èë ,âî úéùàøá) ÷åñt ï'ôéåà .'ïç' åö äëåæ øò æéà íòã êøåã .ïåéñð à©
æà ,'éðá êðçé íé÷åìà øîàéå ,éìà íúøîà øùà ïè÷ä íòã ìééåå ,'ïtéì' éã ä"ò êìîä ãåã èáéåì íòã áéìåö
,'ïè÷ä íëéçà' ïôåøòâਠàã ¨ èøòåå ïéîéðá æà© ,ïâàæ
¨ ì"æç
èìàä © ñàåå ¨ ùèðòî øòã èðéãøàô © áéåì ïèñòøâ
çîùé' øòã èâàæ ¨ .ïééì÷ ïèìàäòâ
© êéæ èàä
¨ øò ìééåå
êàð¨ êéæ èðéôòâ ñàåå ¨ 'èøàåå'
¨ à© ïâàæ
¨ ïåô ÷éøåö êéæ
'úåéìåâñ' úååöî àã ¨ ïòðòæ ñò æà© èðà÷àá
© © æéà'ñ ,'ìàøùé
éåå éåæà© ïòðòæ ñàåå ¨ ,ïtéì éã ïåà ïééö òðééæ ïùéååö øàð ¨
à© êéæ ïéà ïèìàäèðà© © úååöî òñéååòâ ,èñééä ñàã ¨ ¯
íòðåô ñéåøà© ïòîå÷ ñàåå ¨ øòèøòåå éã óéåà ïøòéåî ééååö
óéåà ìâåñî æéà ñàåå ¨ ,áà ãåáéë ,ìétùééá íåö ,äìåâñ
øòã ïéà ÷éøåö êéæ èìàä © ñàåå
¨ øòã .ìéåî ñ'ïùèðòî
ãáë' (áé ,ë úåîù) èâàæ ¨ ÷åñt øòã éåå ,íéîé úåëéøà
èééøâ ïéåù íéà ïòééèù øòèøòåå éã ïòåå ,èåðéî øòèöòì
.'êéîé ïåëéøàé ïòîì êîà úàå êéáà úà ,ãééø òâéæétù èéî íòðòé 'ïëòèù' åö ,ïtéì òðééæ óéåà
äãî øòã ïåô äìåâñ éã æà© ,'ìàøùé çîùé' øòã èâàæ ¨ ,øåèàð
© ïééæ óéåà êéæ øò è÷øàèù
© ïâòååèñòãðåô ïåà
æéà ,ïééì÷ êéæ èìàä ¨ øòã æà© ,æéà äåðò ïåô
© ñàåå íòã êøåã øò æéà ,ïãòø èùéð øàè'î
¨ ñàåå
¨ ïãòø èùéð
ñàåå
¨ øàð © øòã ,èøò÷øàô
© êéåà éåæà© ïåà ,ïç åö äëåæ ïòèùøòáéåà íòã ïåô ïâéåà éã ïéà ïç úåàéùð åö äëåæ
'אמאל 'ענג
ָ ַ מאכןַ וואס
ָ מ'האט קעגן זיך מענטשן
ָ ַאז ווען,לערנען ַא מוסר השכלïארא
ָ ַ פון דעם קענען מיר זיך
דעמאלס זיין ַא 'מעביר
ָ דארף
ַ און ער,פאר די טובה פונעם מענטשַ נאר
ָ פארשטיין ַאז ַאלעס איז
ַ זאל מעןָ ,חלילה
האט אים גורם ָ וואס ער
ָ פאר דעם
ַ צוריקצאלן
ָ און אים נישט, נישט צו ווערן אין כעס אויף יענעם,'על מידותיו
.געווען ַא צער
aA
c מן הבארc
,' אויף די ווערטער פונעם תנא )אבות פ"ב מ"י( 'אל תהי נוח לכעוס,זאגט ָ הרה"ק בעל 'ישמח משה' זי"ע
דאך
ָ טאר ער ָ , ווייל אויב כעס איז ַאן עבירה,טאר דער מענטש נישט איילן זיך צו בייזערן ָ ,ַאז ממה נפשך
און,האט איז לשם שמים ָ וואס ער ָ דאזיגער כעס ָ און אויב דער,נישט עובר זיין ַאן עבירה און זיך בייזערן
האבן
ָ דאךָ דארף מען ַ ' ווייל צו ַא 'מצוה,דארף ער זיך ַאוודאי נישט זיך איילן צו בייזערן ַ ,עס איז ַא מצוה
(' ד"ה 'קח, פ' נשא, ד"ה ועוד: ברכות כט, )חידושים על הש"ס... און צוגיין צו די מצוה מיט ישוב הדעת,'ַא 'הכנה
באר הפרשה -פרשת נח é
êàðøòã
¨ ïòðòæ íòã ïåô ïåà ,ïééù ïòååòâ èùéð ,÷éãö à© æéà øò æà© ïééà êéæ èãòø øò ,ñéåøâ êéæ èìàä ©
©øòðééì÷ à© ìééåå ,'åùòé àì øùà íéùòî' ïòîå÷òâñéåøà .è'ñåàéî'øàô
© ïåà èòèðééôøàô © æéà
÷ìå÷ì÷ ïøòñòøâ ìéô à© åö èøéô áééäðਠïéà ìå÷ì
øòãéøá òðééæ øàô© ïòååòâ æîøî ÷éãöä óñåé èàä ¨ ñàã
¨
óåñ íééáה.ã"ëò ,
ïåô äãî éã èàä ¨ ïéîéðá ãìàáéåå
© æà© ,íéèáù éã
íòðåô øòèøòåå éã ïéà ïééæ ïðåáúî êàñà © © êéæ óøàã'î
© øòã æà© ïééæ äëåæ øò èòåå ,ïééì÷ êéæ èìàä © øò ,äåðò
áééäðਠï'ôéåà ïèéä óøàã'î
© 'èééåå éåå ,'åðøåôñ ,ãñç ìù èåç à© íéà óéåà ïòéöôéåøà© èòåå øòèùøòáéåà
ïöðàâ© ï'èéî ïåà äùåã÷á ïééæ ìàæ'ñ¨ © øòãòé ïåô äëøá éã èéî èùèðòáòâ íéà øò èàä
æà© ,êàæ ¨ øòáéøòã ïåà
éøôøòãðéà ïééèùôéåà íééá ,ìétùééá íåö éåå ,úåîéìù .ïç úåàéùð ïåô ïéðò ïà© æéà ñàååו, '¨ ,'éðá êðçé íé÷åìà
ïòåå ïøàååòâ
¨ èâàæòâ
¨ øòî âéëàôìéô
© êàð
¨ æéà ñàã
¨ ïåà
øàéז.
¨ íòðåô áééäðਠíééá èìàä'î © יאר מיט ַא
בתר רישא אזיל -הייליגן דעם ָאנהייב פונעם ָ
'קאך' און ַא 'ברען'
ָ
,'ïéùéã÷ ïéøéò') èâàæòâ
¨ ¨ ò"éæ øòðéæåø øòâéìééä øòã
èàä (ë ,è úéùàøá) äùøt øòâéèðééä øòã ïéà ÷åñt ï'ôéåà
èøòåå ùãåç øòã ñàååøàô ¨ © íòè à© (ïåùç ùãåç 'øòã èáééøù ,'íøë òèéå äîãàä ùéà çð ìçéå
æà© (:àë äìéâî) èâàæ
¨ àøîâ éã ìééåå ,'ïåùçøî' ïôåøòâðਠæéà ñàåå
¨ êàæ© à© èéî ïáéåäòâðਠèàä
'¨ çð æà© ,'åðøåôñ
האט ָאבער ַאריינגעלייגט דעם אויבערשטען קנעïל ה .על דרך משלַ ,א מענטש טוט ָאן אין איילעניש ַאן ַאנצוג .ער ָ
געכאïט
ַ האט ער זיך דאן ָ
האט ער ָאנגעקנעïלט ַאלע קנע ïביז אונטן ,און ערשט ַ לאך ,און ַאזוי ָאין דעם צווייטן ָ
דארף ער יעצט צוריק עפענען ַאלע קנע ,ïאון צוריק ַאז דער אנצוג ליגט נישט גוט אויף אים ...בלית ברירהַ ,
דאס ַאלעס צוליב זיין טעות אינעם 'ראשית'... איינקנעלïלען דאס רעקל געהעריגָ .
זאגט )בראשית ד ,ב-ז(' ,וקין היה עובד אדמה ,ויהי מקץ ימים ויבא קין מïרי האדמה מנחה לה' ,והבל ו .דער ïסוק ָ
הביא גם הוא מבכורות צאנו ומחלביהן .וישע ה' אל הבל ואל מנחתו ,ואל קין ואל מנחתו לא שעה .ויחר לקין
מאד ויפלו ïניו ,ויאמר ה' אל קין ,למה חרה לך ולמה נפלו פניך .הלא אם תיטיב שאת ואם לא תיטיב לפתח
חטאת רובץ ,ואליך תשוקתו ואתה תמשל בו'.
געזאגט אויפ'ן
ָ האבן
וואס צדיקים ָבאקאנט ָ מאדזשיצער רבי ,הרה"ק בעל 'דברי ישראל' זי"ע ס'איז ַ ַ זאגט דער ָ ָ
]דאס איז מרומזïסוק )שמות יג ,ב( 'קדש לי כל בכור'ַ ,אז די הויïט עבודה פון ַא איד איז צו הייליגן דעם 'ראשית'ָ .
טאג .לויט
וואס איז ַאן ערשטער געבוירענער[ ,און אין דעם כלל איז אויך דער ָאנהייב פון דעם ָ אין דעם 'בכור'ָ ,
טאג' ,גופא בתר רישא גריר'. גאנצער ָ דעם ָאנהייבַ ,אזוי זעט אויס דער ַ
נאך איידער מ'לייגט שלאףָ ,
ָ באלד ווען מ'שטייט אויף פון זאגן 'מודה אני'ַ , האבן חז"ל מתקן געווען צו ָ צוליב דעם ָ
זאל זיין ַא
טאגָ ,וואס מ'וועט טוהן ביים ָאנהייב פונעם נייעם ָ זאך ָארא ïדי פוס אויף דער ערד ,כדי די ערשטע ַ ַ ָ
דבר שבקדושה.
זאגט דער ïסוק' ,לפתח חטאת רובץ' .די הויïט גליסטונג פון דעם יצר הרע איז 'לפתח' -צו און אויף דעם ָ
דאן וועט דער טאג ,און ביים ָאנהייב פון יעדן דבר שבקדושה ,ווייל ַ שטרויכלען דעם מענטש ביים ָאנהייב פון דעם ָ
דארף דער מענטש זען צו געוועלטיגן אויף אים' .ואתה דארטן דייקא ַ טאג שוין חלילה זיין 'זיינער' ,און ָ גאנצער ָ ַ
באהערשן דעם יצר הרע. תמשל בו' .אויב דו וועסט זיך ָאנשטרענגען ָאנצוהייבן גוט ,וועסטו קענען ַ
האטדאס הייסט ,ער ָ האט געברענגט 'מבכורות צאנו'ָ . דאס איז געווען דער חילוק צווישן קין און הבל .הבל ָ ָ
טאג מיט עבודת השם .ממילא איז זיין תפילה געווען ריין און ציכטיג ,און דעריבער געהייליגט דעם ָאנהייב פון יעדן ָ
האט ָאנגענומען זיין עבודה. 'וישע ה' אל הבל ואל מנחתו' .דער אויבערשטער ָ
טאג ,איז געווען די האט געטוהן ָאנהייב ָ וואס ער ָ זאך ָ ערד-ארבעטער .די ערשטע ַ ַ קין איז ָאבער געווען ַאן
דאווענעןַ ,אזוי ווי ס'איז מרומז אינעם ïסוק, געגאנגען ַ
ַ טאג ,איז ער
נאר שïעטער ,ביים סוף פון ָ פעלד-ארבעטָ .
ַ
וויבאלד
ַ פארנאכטס ,ווען מ'דאוונט שוין מנחה... דאוונען ערשט ַ געגאנגען ַ
ַ ויבא קין מïרי האדמה 'מנחה' לה' .ער איז
פארמישט מיט 'פרי האדמה' -מיט מחשבות געארבעט אויפ'ן פעלד ,איז אויך זיין תפילה געווען ַ ַ האט פריערער ָ
האט דער אויבערשטער נישט ָאנגענומען זיין מנחה. פעלד-ארבעט .צוליב דעם ָ ַ זרות פון ïרנסה און
àé באר הפרשה -פרשת נח
באקאנט ַאז די תורה איז ַא נצחיותַ .אזוי איז אין יעדן דור דא ַא בחינה דער 'דברי ישראל' פירט אויס ,ס'איז ַ ַ
פאר הבלי עולם הזה ,וועט טאג ַ פון 'קין' ,און ַא בחינה פון 'הבל' .אויב דער מענטש נוצט אויס דעם ָאנהייב פונעם ָ
דאווענען ,איז עס קודש 'מפרי האדמה' ...מיט טאג אויסזען ַאזוי ,און אויך ווען ער גייט שïעטער ַ דער גאנצער ָ
פאר עבודת הבורא מיט תורה טאג ַ פארזינקען אין גשמיותָ .אבער ווען ער נעמט דעם ָאנהייב פונעם ָ מחשבות זרות ַ
פארזונקען אינעם האנדלען ,איז ער נישט ַ ותפילה' ,אחד המרבה ,ואחד הממעיט' ,איז אויך ווען ער גייט שïעטער ַ
דאס איז תורה' ,ודי למבין'. האנדלט מיט אמונה און בטחון ,און אויך ָ נאר ער ַ האנדלָ ,
לויט דעם ,טייטשט דער 'דברי ישראל' דעם ïסוק אין דער היינטיגער ïרשה )ו ,כ( 'מהעוף למינהו'' .מהעוף' איז
דאווענען, דאוונט .די מחשבות בשעת'ן ַ קא ïפונעם מענטש ווען ער ַ וואס פליט ַאריין אין ָ ַא רמז אויף דער מחשבהָ ,
האט עוסק געווען פארן דאווענען .אויב ער ָ האט געטראכט ַ וואס ער ָ סארט מחשבות ָ זענען 'למינהו' -פון זעלבן ָ
דאווענען פונעם זעלבן מין און ענין -הייליגע און ריינע מחשבות. אין תורה און עבודה ,זענען די מחשבות ביים ַ
הארץ בשעת'ן פארזינקען אין הבלי עולם הזה ,קומען ַאריין אין זיין ַ פארן דאווענען איז ער געווען ַ ָאבער אויב ַ
דאווענען מחשבות זרות רח"ל .דער 'דברי ישראל' פירט אויס' :והוא בדוק ומנוסה וברור למבין'.
שטאט .ער ָ גאלדערס גרין געגנט פון אסאך בנינים אין דער ָ האט ַ ָ
פארמאגט ַ ַ זַ .א היימישער איד אין לאנדאןָ ,
האט מקïיד האט ער געצויגן זיין ïרנסה .ער ָ פאר ַאנדערע מענטשן ,און פון דעם ָ פארדינגען די דירות ַ פלעגט ַ
באקאנט אלס ַא וואס זענען ַ ַ שווארצעָ , ַ פארפאר גוים ,סïעציעל נישט ַ פארדינגען פון זיינע דירות ַ געווען נישט צו ַ
פאר די אייגנטימער. צאלן נישט דעם 'רענט' ַ וואס ָ פאלק ,גנבים און גזלנים ָ שווער ָ
געפאלן ,זענעןַ האנדל איז גאנצער ריעל עסטעיט ַ יארן צוריק ,ווען ס'זענען געקומען שווערע צייטן און דער ַ ָ
געוואלט דינגען ביי אים ָ שווארצער גוי און ַ טאג איז געקומען ַא געשטאנען ליידיג .אין ַא ָ ַ אסאך פון זיינע דירותַ ַ
פארמאגט עטליכע געשעפטן. געזאגט ַאז ער ַ ָ האט זיך ַאהערגעשטעלט ווי ַא רייכער סוחר ,און ַא דירה .דער גוי ָ
געשטאנען
ַ וואס זענען סיי-ווי פארדינגען איינע פון זיינע דירותָ , האט דער איד מסכים געווען אים צו ַ און ַאזוי ָ
ליידיג.
האט זיך ס'איז ָאבער ַאדורך ַא חודש ,צוויי חדשים ,דריי חדשים און פיר חדשים ,און 'אין קול ואין עונה' ...עס ָ
פאר דער באצאלן 'רענט' ַ געוואלט ַ ָ ָ האט נישט ïראפעסיאנעלער גנב ,און ער ָ ָ ָ ַארויסגעשטעלטַ ,אז דער גוי איז ַא
דירה אפילו ַא ïרוטה.
פאר'ןבאצאלן 'רענט' ַ האלט נישט ביים ַ ָ האט געזען ַאז 'כלו כל הקיצין' -דער גוי ַ ווען דער אידישער סוחר ָ
האט געהערט זיינע טענות און האט דער איד אים גערופן אין געריכט ,וואו דער שופט ָ וואוינען אין דער דירהָ ,
באצאלן
דארף אים נישט ַ ָ האט דער גוי געענטפערט ַאז ער ַ האט צו ענטפערן דערויףָ . וואס ער ָגעפרעגט דעם גוי ָ
קיינמאל
ָ וואסער איז דאס ַ נאר צרות אין דער דירהָ . געהאט ָ
ַ האט באלד אין ָאנהייב ַאפילו ַא ïרוטה ,ווייל ער ָ
האבן זיך כסדר געשיילט מער און מער ,די טירן פון דעם הויז מאכן ַא געווארן ,די ווענט ָ ָ אנגעווארימט
ַ נישט ָ
קראן איז שמוציג. ַ וואסער אינעם דאס ַ פארראסטעטָ , פארזשאווערט און ַ ַָ וואס זיי זענען ַ שרעקליכן רעש צוליב דעם ָ
וואס מ'קען נישט אויפווייזן נאך אזעלכע טענות און אויסריידן ָ נאך און ָ קאלט ,און זומער איז הייס ...און ָ ווינטער איז ַ
פאלשקייט.זייער ַ
רעזולטאט
ַ פארלירן דעם משïט ,סïעציעל ַאלס האט שוין אויסגעזען ווי ער גייט ח"ו ַ ביי דעם איד אין די אויגן ָ
לאנד-געזעצן באקאנט ַאלס שונאי ישראל ,און דערצו טוהען די ַ אייראïע זענען ַ ַ ָ וואס די ריכטער איןפאקט ָ פון דעם ַ
גארנישט געקענט טוהן... האט ָאבער ָ וואס דינגט ַא דירה .ער ָ פאר דעם טענענט ָ אסאך ַ צוהעלפן ַ ַ
באצאלטיא ַ ָ איינמאל ָ
ָ כאטשהאט ָ האט דער שופט געפרעגט דעם גוי'אישן גוי'אישן טענענט ,אויב ער ָ צום סוף ָ
האט דער ריכטער אזא דירה'ָ ... פאר ַ ַ צאלן ַ זאל איך ָ פארוואס ָ
האט דער גוי געענטפערט' ,ניין ,נייןָ ַ ... דעם רענטָ .
געזאגט צו דעם גוי'אישן טענענט: ָ
האסט וואלט געזען ַאז דו ָ טאקע ַא פולשטענדיגער גנב און שווינדלער .אויב איך ָ -יעצט זע איך ַאז דו ביסט ַ
וויבאלד דוַ וואלט אפשר געווען ַאן ָארט ָאנצונעמען ַאלע דיינע טענותָ .אבער באצאלט דעם רענטָ , אין ָאנהייב ַ ָ
באצאלן,
געטראכט צו ַ ָ ַ קיינמאל נישט
ָ האסט דאך פון דעם ַאז דו ָ קיינמאל נישט באצאלט רענט ,זע איך ָ ָ האסט ָ
באצאלן ַאפילו ַא שוה ïרוטה .יעצט און ַאלע דיינע טענות זענען נישט מער ווי אויסריידן ,ווייל דו ווילסט נישט ַ ָ
וואס דו וואוינסט אין דער דירה ,ביז היינט. גאנצער צייט ָ פאר דער ַ גאנצן רענטַ , באצאלן דעם ַ מוזטו ַ ָ
באר הפרשה -פרשת נח áé
'úåìéôú éã ïåô ,ïåùç ùãåç ïéà êéåà ,'ïòì÷àù¨ ©õìà éåæà© ,ïòðòååàã
© èâéãðò ùèðòî øòã éåå íòã êàð ¨ êéåà
ñà㨠ח
. éøùú ùãåç ïéà èðååàãòâ
© ïáàä
¨ øéî ñàåå
¨ èééö éã èîéåæøàô © èùéð êàð ¨ êéæ èàä¨ øò éåå âðàì
åö úåëééù à© õìà© êàð¨ ïáàä
¨ øéî æà© ,æðåà èðøòì ïééæ æéà ,ïìééà øéô ïåô âòåå à© ïééâ åö èøòéåã ñò ñàåå
¨
ט
, äáåèì åðéìò åøáòù âòè òâéìééä éã ïåô äãåáò øòã ''ïòì÷àù
¨ ïtéì òðééæ ,'åéôá äøåãñ' õìà© êàð¨ äìéôú
âòè òâéìééä éã ñàåå
¨ úåòtùä òèåâ òìà© éã åö ïåà .äìéôú ïééæ ïåô øòèøòåå éã ïâàæ ¨ ïåà ,êàð
¨ êéæ
.èâðòøáòâ ïáàä
¨
ïòî ïò÷ òáìòæ ñà㨠æà© ,èâàæòâ
¨ øòðéæåø øòã èàä
¨
úà' (âé ,è) êéåà øéî ïòðòééì äùøt øòâéèðééä øòã ïéà òðòáéåäòâ òìéô éã êàð
¨ .ïåùç ùãåç ïâòåå ïâàæ
¨
÷ïéáå éðéá úéøá úåàì äúéäå ,ïðòá éúúð éúù êàð
¨ êéæ ïtéì òøòæðåà ïòåè ,éøùú ùãåç ïåô úåìéôú
גאלדערס גרין געגנט, האט געוואוינט אין דער ָ ראדאמישלא ,וועלכער ָ האלïערן זצ"ל אב"ד ַ ַ הגה"צ רבי אלחנן ַ
וואס מיר נעמען אויף זיך אין די פלעגט ַארויסלערנען פון דער מעשה ַא לימוד וועגן די תשובה און גוטע קבלות ָ
באלד הייבט יעדער איינער ָאן מיט זיינע הייליגע טעג פון חודש תשריָ .אט גייען ַאריבער די הייליגע טעג ,און ַ
האט ַא נישט גוטע חברותא, תירוצים :ער ַארבעט שווער אויף ïרנסהָ ,אדער ביים ערציען די קינדערָ ,אדער ער ָ
כאטש ביים ָאנהייב פון וועג האט ָדי ישיבה און דער כולל זענען נישט גוט ,און ַאזוי ווייטערָ .אבער אויב ער ָ
האטזאגן ַאז ער ָ באלד ביים ָאנהייב ïרובירט היטן זיינע גוטע קבלות( ,קען מען ָ האט ַ)דאס הייסטַ ,אז ער ָ
ָ 'באצאלט' זיינע קבלות
ַ ָ
נאך נישט מקיים געווען זיינע האט ָיאר ,ווען ער ָ באלד ָאנהייב ָ האט ַ וואס ָ רעכט מיט זיינע תירוציםָ .אבער איינער ָ
דאך ַא גרויסער ספק אויב זיינע קבלות האלטן די קבלות ,איז ָ פארוואס ער קען נישט ַ האט ער שוין תירוצים ַ ָ קבלותָ ,
אמאל געווען מיט ַאן אמת... זענען ַ ָ
ווארט אויף די ווערטער פון מדרש )ב"ר פ"י( אויפ'ן ïסוק אין דער האבן געהערט פון ַא איד ַא צדיקַ ,א ָ מיר ָ
זאגט דער פריערדיגער ïרשה )בראשית ג ,יב( 'ויאמר האדם האשה אשר נתת עמדי היא נתנה לי מן העץ ואוכל'ָ .
וואס ער
נאר ָ )וואס קען געטייטשט ווערן אויך אויפ'ן עתיד(ַ ,אז נישט ָָ נאר 'ואוכל',זאגט נישט 'ואכלתי'ָ , מדרש ,דער ïסוק ָ
האט אדם נאך פונעם עץ הדעת .פרעגן די ספרים הקדושים ,צי דען ָ האט שוין געגעסן ,נאר ער וועט ווייטער עסן ָ ָ
נאך מער ח"ו? באשעפער ַאז ער וועט זינדיגן ָ פאר'ן ַ זאגן ַ הראשון געזוכט חלילה צו טוהן להכעיס און ָ
האט געזינדיגט, באלד מודה געווען ַאז ער ָ האט נישט ַ זאגטַ ,אז אדם הראשון ָ איז דער תירוץ ,ווייל דער מדרש ָ
האט מיר געגעבן צו עסן פון פארענטפערן מיט תירוציםַ ,אז 'זי' )חוה( איז שולדיג ...זי ָ האט ָאנגעהויבן זיך ַ נאר ער ָ ָ
ïלאן ווייטער צו עסן פון די פרוכט... ַ האט איןדי ïירות פונעם בוים .דאס איז געווען א באווייז ַאז ער ָ
וואס דרייט זיך אויף דער ראד ָ געזאגט ַא משלַ :א ָ ָ האט ח .דער וויזשניצער רבי ,הרה"ק בעל 'אמרי חיים' זי"עָ ,
פארלירט דעם כח צו שטוïן ,קיינער דרייט עס נישט מער ,וועט עס זיך ווייטער נאך דעם ווי עס ַ ערד ,אויך ָ
קאלערן.
נאך אונטער דער השïעה פון דער פריערדיגער ïעולה פונעם ָ קאלערן ,ווייל עס געפינט זיך ָ ָ
געדאנקט און געלויבט דעם אויבערשטען ,און ַ אסאך מתïלל געווען ,און האט ַ ַ דער נמשל איז ,אונזער מויל ָ
'האט מרבה געווען מיט בקשות און תחינות אין די הייליגע טעג .ממילא ,אויך ווען די טעג גייען אריבער ,דערקענט מ ָ
דערנאך.
ָ וואס קומט
נאך די השïעה פון קדושה אויפ'ן חודש חשון ָ נאך ַאלץ ,און עס ציט זיך ָ זיך ָ
טאג פון חודש חשון, זאגט )תענית יַ (.אז מ'הייבט ָאן צו בעטן אויף רעגן )אין ארץ ישראל( אין דעם זיבעטן ָ ט .די גמרא ָ
זאל צוריק קענען האט עולה געווען קיין ירושליםָ , וואס ָ נאך יום טוב סוכות ,כדי דער לעצטער איד ָ פופצן טעג ָ
האבן קיין צער ווען זיי קערן זיך אהיים, זאלן נישט ָ דאס מיינט ַאז די עולי רגלים ָ ָאנקומען צום טייך ïרת אין בבלָ .
און עס רעגנט אויף זייער.
וואס איז
געדארפט אויפהערן בעטן אויף רעגן ראש חודש ניסןָ , ַ וואלטן זיי
איז לכאורה שווערַ ,אז לויט דעם ָ
וואס זענען עולה רגל אין ïסח צום בית המקדש אין ירושלים, פאר יום טוב ïסח .כדי ַאז די עולי רגלים ָ פופצן טעג ַ
דארפן גיין ַאהין ווען עס רעגנט ַארויף אויף זיי. זאלן נישט ַ ָ
געוואלט לערנען ַאז מ'קומט נישט צוריק פונעם יום טוב מיט ָ האבן אונזקען מען ענטפערן בדרך רמזַ ,אז חז"ל ָ
וואלט
טאג-טעגליכן לעבנס-שטייגער גלייך ווי עס ָ דאס מיינט ,מ'קען נישט צוריקגיין צום ָ בלאטע אויף די פיסָ ...ָ
דארף זיךנישט ערשט געווען די ימים נוראים ,דער יום טוב סוכות ,שמיני עצרת און שמחת תורה ...דער מענטש ַ
זען ַאלס 'ריין' ,און ָאנהייבן ַאלעס פון 'בראשית'.
âé פרשת נח- באר הפרשה
èàäòâ
© ïáàä
¨ øéî ñàåå¨ úåøøåòúä éã ïò÷ðòãòâ åö ,'úéøá èòåå øò æà© ,ïøéåàååùòâ èàä ¨ øòôòùàá © øòã .'õøàä
י
. èåâ ïééæ âéáééà æðåà ìàæ¨ ñò ,âòè òâéìééä éã ïéà øò ïåà ,èìòåå øòã óéåà ìåáî à© ïòâðòøá èùéð øòî
íòã êøåã .ïâéåáðâòø íòã ,óéåøòã ïëééö à© ïáòâòâ èàä ¨
ìàæ¨ ùèðòî øòã æà© ,âðåàééðàá © ïåô ïéðò íòã ïâòåå
.'íëéðéáå éðéá øùà éúéøá úà éúøëæå' ,ïâéåáðâòø
'ïùéøôôéåà' êéæ ïåà ïòééðàá © åö êéæ ïòæ âéãðòèù
ïåô íðåá äçîù éáø ÷"äøä èâàæ ¨ ,ú"éùä úãåáò ïéà øòñéåøâ øòã óøàã © ïòã éö ,ïééèùøàô © ïòî óøàã ©
äøãñ òâéèðééä áééäðਠ÷åñt íòã óéåà ò"éæ àçñéùô èùéð øòî âðåðàîøòã © à© ïåà ïëééö à© øòôòùàá©
äéä íéîú ÷éãö ùéà çð ,çð úåãìåú äìà' (è ,å) ,êàã ¨ ïñééåå øéî ?èìòåå øòã óéåà ìåáî à© ïòâðòøá åö
òñéåøâ éã ïééæ æîøî æðåà èîå÷ ÷åñt øòã æà© ,'åéúåøåãá .'êãåáë àñë éðôì äçëù ïéà' æà©
.ïòééðàá© åö êéæ ,'úåùãçúä' ïåô ïéðò íòã ïåô úåáéùç
,'çð ¯ çð úåãìåú äìà' ,÷åñt ïåô äðååë éã æéà ñàã ¨
ò÷àè © èàä
¨ øòèùøòáéåà øòã æà© ,õåøéú øòã æéà
øòééð à© ïøòåå åö ,'ïøéåáòâ' ïééìà© âéáééà êéæ èàä ¨ çð
øàô øàð ¨ ,êéæ øàô © ïëééö íòã èæàìòâøòáéà
¨ èùéð
åö ÷ñåò ééðñàãðåô ïáéåäòâðਠâéãðòèù èàä ¨ øò .'çð'
øòèñòá øòã æà© ,ïáòì ïéà âòåå à© ïòðøòì æðåà åö ,æðåà
.âðåàééðàá
© òâéãðòèù à© èéî ,ú"éùä úãåáò ïéà ïééæ
'äùøt' øòöðàâ © øòã ïåô ïøòåå åö èòååòèàøòâ © âòåå
ñàã
¨ .íìåò ïåøëæì ïëééö à© ïáòâ êøåã ,æéà ìåáî íòðåô
íééá ïòééèù øéî ïòåå ,èöòé ,'áåè äî åúòá øáã' òèåâ êéæ óéåà èîòð ùèðòî øòã ñàåå ¨ íòã êøåã æéà
úåáéùé éã ïéà ééñ ,ïîæ¯øòèðéåå íòééð ïåô áééäðà̈ êéæ øàô © èîéèùàá © øò ïåà ,íéâééñå íéøãâ ïåà úåìá÷
à© èâéì ,øúàå øúà ìëá éã íéììåë éã ïéà ééñ ïåà ,ïåéñð à© ïåô èééö ïéà ïòðàîøòã © íéà ìàæ¨ ñàåå
¨ ïëééö à©
ïåô ïéðò íòã ïéà ïèëàøèàá © © åö êéæ æðåà óéåà èëéìô ,äøéáò øòã ïåô ïèìàä÷éøåö © íòã èéî êéæ øò èåè
íòã ééá æéà ñò èáéìàá © éåå ,áééäðਠíòééð à© ,'úéùàø' .ïâéðééø ïåà ïâéìééä åö êéæ äëåæ æéà øò ïåà
יא
. àåä êåøá ïòèùøòáéåà
ïøàååòâ
¨ èâàæòâ
¨ øòî êàð¨ æéà ñà㨠æà© ,êéæ èééèùøàô ©
èùèééèòâ èàä ¨ ò"éæ øòùèéååòëòì éëãøî éáø ÷"äøä øàé ¨ íòééð íòðåô áééäðà íééá èééèù'î ïòåå
:ïਠêéæ èáééä äøåú éã ïëìòåå èéî ÷åñt íòã úåà' ïà© ,ïëééö à© ïëàî © óøàã'î
© æà© ,äáåèì åðéìò àáä
קען מען כסדר הערן מענטשן פרעגן איינער, אנגעהויבן פון די ימי הרחמים והסליחות ביז'ן סוף חודש תשרי.י
האסט ָ ?רותïגעשלאגן כָ האסט שויןָ ?געבלאזן שופר
ָ האסט שויןָ ?געזאגט סליחות
ָ 'האסט שוין ָ :דעם ַאנדערן
ט דיïגעקלא
ַ האסט שוין ָ ?געשאקלט לולבָ האסט שוין ָ ?האסט שוין געקויפט די ד' מינים ָ ?שוין געבויט ַא סוכה
דאס איז ָ '?געהאט אן עליה ַ האסטו שוין
ָ 'צי:וואס מ'פרעגט אין די ימים נוראים איז ָ די לעצטע שאלה.'?הושענות
צו שטייגן און זיך דערהייבן פון ַאלעם,האבן ַאן עלייה ָ גאנצן חודש תשרי איז צו ַ תכלית פון-טï ַאז דער הוי,ַא רמז
דערנאך צוריקגיין צום
ָ ראווען ַאן עבודה אין די הייליגע טעג אוןï ַ צוï נישט ָא,'האט געטוהן אינעם חודש ָ וואס מָ
.פאריאר
ָ ַ 'האט זיך געפירט
ָ ַאלטן און זיך אויפפירן ַאזוי ווי מ
.' 'ויחל נח איש האדמה,רשהï סוק אין דער היינטיגערï דעם,האט געטייטשט הרה"ק בעל 'ייטב לב' זי"ע ָ ַאזוי
ציט ער זיך צוריק פון ַאלע רוחניות'דיגע- ' 'איש האדמה.רשת נחï נאר ָאנגעקומען ָ ַאזוי ווי ס'איז- ''ויחל נח
.'געווארן דער זעלבער ַאלטער 'איש האדמה ָ און ער איז צוריק,האט געטוהן אין חודש תשרי ָ וואס ערָ עולותï
.'פארזינקען ווערן חלילה צו זיין ַא שטיק 'ערד ַ 'זאל נישט
ָ שטארק היטן מַ 'דארף זיך דעריבער
ַ מ
איז אויף דעם.'האב נישט מצליח געווען ָ מאל און איך ָ אסאךַ ַ רובירטï 'איך האב שוין,זאגןָ וועט דער מענטש
... תשפ"ז ראשי תיבות ת'נסה ש'וב פ'עם ז'את.יאר תשפ"ז הבעל"ט ָ דא ַא רמז אין דעם היינטיגן נייעם ָ
גלאז
ָ ווען מ'וויל טרינקען ַא הייסן, על דרך משל.'שטארקן צו טוהן ַאלעס מיט ַא 'התחדשות ַ מ'דארף זיך
ַ .יא
און,קאווע ַ דערנאך גרייט מען צו די ָ .גראד
ַ וואסער ביז'ן העכסטן ַ דאסָ קאכןïא
ָ ָ טוט מען פריער,קאווע ַ
, איז לכאורה ַא וואונדער.מ'זאל עס קענען טרינקען ָ כדי ַאז,נאכלאזן
ָ ָ 'ווארט ַאביסל ביז די היץ וועט ַאביסל ַ מ
'זאל
ָ און מ,זאל נישט זיין ַאזוי הייס ָ קאכן אויף ַאן אופן ַאז עסïא
ָ ָ באלד לכתחילה ַ פארוואס טוט מען עס נישט ָ ַ
?ווארימערהייט
ַ עס קענען טרינקען
פרשת נח- באר הפרשה ãé
úòåùúå' åö ïééæ äëåæ åèñòåå óåñ íåö ïåà ,çë ï÷øàèù
© à© ïåà ,'õøàä úàå íéîùä úà íé÷åìà àøá úéùàøá'
íòã ïåô ïøòåå èòååòèàøòâ
© èñòåå éã .'àðåù ãéî íùôð éã] úéùàø ìéáùá ,úéùàøá' ,ì"æç ïåô èâðòøá é"ùø
(.áð äëåñ) ïâàæ
¨ ì"æç ñàåå
¨ ,òøä øöé øòã ¯ 'àðåù' ïñéåøâ èàä¨ .['úéùàø' ïôåøòâðਠïøòåå ñàåå ¨ ,ïãéà éã ïåà ,äøåú
,'àðåù' æéà ,òøä øöé íòðåô ïòîòð ïáéæ éã ïåô øòðééà æà© øòã ,èâàæòâ ¨ ò"éæ øòùèéååòëòì øòâéìééä øòã
.ùèðòî íòðåô èðééô øòèñòøâ øòã æéà øò ìééåå ïåô äìçúä éã ,'áééäðà'¨ íòã áéì èàä ¨ øòèùøòáéåà
åö íéà ïਠèáééä øò ïòåå ùèðòî íòðåô äãåáò éã
,פראבלעמען
ָ פאר ַאלע ַ די בעסטע עצה- שתרגילנו בתורתךøòã èàä ¨ 'áééäðà'¨ ïâéæàã
¨ íòã øàô © ïåà ,ïòðéã
זיך ָאנשעּפן מיט לימוד התורה
.ãøò ïåà ìîéä ïôàùàá © © øòèùøòáéåà
éã æà© ,'ìàåîùî íù' ÷"äôñ ïéà èâðòøáòâ èøòåå ñò
÷öà÷î¨ ÷"äøä ,òãééæ ïééæ ñàåå ¨ øòèøòåå òèöòì ïâéìééä ïééæ ïéà èáééøù ,ò"éæ øòöéðéì äéìãâ éáø ÷"äøä
åùàø çéðéù éî ìë' æà© ïòååòâ æéà ,èâàæòâ ¨ èàä
¨ ,ò"éæ øéî ñàåå ¨ øòèøòåå éã óéåà ,'ïç úåàåùú' øôñ
øòðééà øòãòé .'àááå äæá åãòá áøò éðéøä ,äøåúá íéùãç éùàø' ,ùãåç ùàø ïåô óñåî úìéôú ééá ïâàæ ¨
êéà èôàä © ,äøåú ïéà tà÷ ¨ ïééæ ïâééìðééøà© èòåå ñàåå ¨
øàô© êéæ èøòôèðòøàô © ùèðòî øòã ïòåå .'úúð êîòì
øòáਠ,èìòåå øòðòé óéåà ïåà èìòåå øòã óéåà íéà øàô ©
à© ïáòâòâ øéî èñàä ¨ åã ,âéãðâàæ ¨ ,ïòèùøòáéåà íòã
,èðééî ñàã)
¨ 'íéùèùåèî ùéèééì' éã ïåô æéà ñàåå ¨ øòã
èùéð êéæ ïò÷ êéà ïëìòåå èéî ,òøä øöé ï÷øàèù¯åö ©
ïìàôðééøà
© © èòåå (ïãééøñéåà òðòãéùøàô
© èéî âéãééì êéæ èééøã øò
:øòèùøòáéåà øòã íéà èâàæ ¨ ,ïâéæàá
© åö íéà 'ïòååàøtñ'
©
.ì"ëò ,'äáø àîåäúã àá÷åð' ïéà âàè
¨ íòã ïãéà éã ÷ìàô ¨ ïééî øàô © ïáòâòâ áàä ¨ êéà
(áé ,áë àø÷éå) èáééøù ò"éæ ùåã÷ä 'íééçä øåà' øòã éãë ,âðåàééðàá © óéåà æîøî æéà ñàåå ¨ ,ùãåç ùàø ïåô
èðøòì ñàåå ¨ øòã æà© ,ùåã÷ä øäåæ ïåô ïòîàð ¨ ïéà © êéæ çëá âéáééà æéà ãéà à æà© ïééæ åö æîøî
ïåà ïòééðàá
òèñâéøòãéð éã ïéà ïééæ èòåå øò áéåà åìéôà'© ,äøåú êàæ © ïééà øàð ¨ øéã ïåô âðàìøàô
© © êéà .ééðñàãðåô
¨ ïáééäðà̈
èòåå øò áéåà øòáਠ,å"ç êéìâòî øàð ¨ ñàåå ¨ äâéøãî èéî òøä øöé ï'èéî äîçìî ïééã ïáééäðਠèñìàæ ¨ éã ¯
כאטש דער ָ ווייל,אינגאנצן נישט זיין זיס
ַ ''קאווע
ַ וועט דער טעם פון די, אויב מ'וועט ַאזוי טוהן,וואס דען ָ נאר
ָ
ווען די,דאן
ַ און,גראד
ַ קאכן ביז'ן העכסטן ָ דארף פריערַ ָאבער עס,וואסער ַ קאכעדיגעָ מענטש קען נישט טרינקען
וואסער
ַ נאר די לויליכע ָ ַאז,דאס הייסטָ .געשמאק צום רטינקען
ַ קאווע זיין גוט און
ַ וועט די,נאך ָ לאזט ַאביסל
ָ היץ
.וואס איז לכתחילה געווען לוילעך ָ וואסערַ ָאבער נישט,געשמאק
ַ געקאכט איז זיס אוןïא
ָ ָ וואס ווערט פריערָ
דאן
ַ און, מיט ַא גרויסע התרגשות,''קאך ָ דארפן מיר ביים ָאנהייב פונעם זמן ָאנהייבן מיט ַא 'ברען' און ַא ַ ַאזוי
'קאך' פון
ָ נאך דעם ווי דער 'ברען' און ָ אויך,גאנצן זמן ווי געהעריג
ַ פארזעצן במשך פונעם ָ וועט מען ממילא קענען
.'קילןï'א
ָ ָאנהייב זמן וועט זיך
aA
c מן הבארc
טאג
ָ רוכת אין דעם הייליגןï ריצט אויפ'ןïהאט געש ָ זאגט )יומא פ"ה מ"ג( ַאז ווען דער כהן גדול
ָ די משנה
און,' אחת ושלש, אחת ושתים, אחת ואחת, אחת, 'וכך היה מונה,האט ער געציילט די הזאות ָ ,ורïיום כי
געזאגט
ָ ,מאל ביים ציילן
ָ האט יעדעס ָ ַאז דער כהן גדול,זאגט הרה"ק בעל 'שפת אמת' זי"ע ָ .ַאזוי ווייטער
זייענדיג דבוק אין די עולמות,'אריינגעגאנגען 'לפני ולפנים
ַ ַ ַאז ווען דער כהן גדול איז, מרמז צו זיין,''אחת
זאלסט מיר אייביג ָ דו, איך בעט דיך,טאטע אין הימלַ ליבער:האט ער געבעטן דעם אויבערשטען ָ ,העליונים
האבָ דעמאלס
ָ .'געהאלטן ביי 'אחת
ַ נאך
ָ האב
ָ ווען איך, דעם ָאנהייב פון מיין עבודה- 'געדענקען דעם 'אחת
האב איך זוכה געווען צו שטייגן ָ און מיט'ן כח פון אט די התעלות,ירט ַא גרויסע התעוררותïדאך געש ָ
,'מאל 'אחת ושתים ָ צוליב דעם דערמאנט ער יעדעס.העכער און העכער און איך בין ָאנגענומען ביז ַאהער
. שטייט ער יעצט אינעם קודש הקדשים,דאזיגע התחלה ָ נאר מיט'ן כח פון די ָ ווייל,.וו.א. א,''אחת ושלש
åè באר הפרשה -פרשת נח
ïééæ ïéà ,ò"éæ ùåã÷ä 'íééçä øåà' øòã èáééøù éåæà© ïééæ âéùî øò èòåå ,äøåú ïòðøòì åö ïâðòøèùðà êéæ
÷ñò àåä ïåáéìäå' :(á"ô éìùî) 'ïåéöì ïåùàø' øôñ òéðàååòøàäיב.
© ¨ ïééæ èéåì ,úåâéøãî òñéåøâ øàâ
¨
געזאגט על דרך מליצה ,אויף די ווערטער פון דער משנה ָ האטיב .דער גערער רבי ,הרה"ק בעל 'לב שמחה' זי"עָ ,
וואס ווייניגערזאל ָ )אבות פ"ד מ"ו( 'הוי ממעט בעסק ועסוק בתורה'ַ .אז די כוונה דערפון איזַ ,אז דער מענטש ָ
זאל שוין ָאנהייבן לערנעןָ ,אן איבעריגע נאר ער ָ 'באשעפטיגן' מיט אלעס 'ארום' לימוד התורהָ , 'רעדן' און זיך ַ
איינגערעדטע הכנות...
פארשידענע מדריגות ,ווי מ'קען שטייגן מיר געפינען ַאז רבי ïנחס בן יאיר רעכנט אויס אין דער ברייתא )ע"ז כַ (:
העכער און העכער אין עבודת השי"ת' :תורה מביאה לידי זהירות ,זהירות מביאה לידי זריזות' וכו' .ביי ַאלע מדריגות
זאגט נישט רבי פנחס בן יאיר שטייט געשריבן ווי ַאזוי מ'קען עס דערגרייכן )איינס פירט צום ַאנדערן(ָ ,אבער ביי 'תורה'ָ ,
מ'זאל זיך
ָ וואס ברענגט צו תורה ,איז די תורה ַאליין... זאך ָ וועלכע מדה ברענגט צו תורה ,ווייל די איינציגע ַ
ַאוועקזעצן לערנען...
האט ַאליין געלערנט אין דער טשעבינער ישיבה אין ירושלים ביי דעם בראזיל ,וועלכער ָ ַ עס דערציילט ַא איד פון
האט ער זוכה געווען צו ברענגען זיין עלטסטן זון יאר שïעטערָ , צוואנציג ָ
ָ גאון רבי אברהם גניחובסקי זצ"לַ ,אז
האבן די זכיה צו לערנען ביי רבי זאל ָ געוואלט ַאז אויך זיין זון ָ ָ שטארק
ַ האט זייער וויבאלד ער ָ ַ אין דער ישיבה.
אריינגעגאנגען צו אים מיט זיין זון .אין יענער צייט ,איז רבי אברהם שוין ליידער געווען זייער ַ אברהם ,איז ער ַ
האט זיי אויפגענומען דאס ָאבער נישט דערקענט אויף אים ,ווייל ער ָ האבן ָ שוואך און געליטן גרויסע יסורים רח"ל .זיי ָ ַ
זאל מעורר זיין דעם זון זיינעם האט געבעטן רבי אברהם גניחובסקיַ ,אז ער ָ טאטע ָ גאר פריינטליך און ליבלעך .דער ַ ָ
פאלגענדע מעשה: האט רבי אברהם אים געענטפערט ,מיט'ן דערציילן די ָ וועגן התמדה בלימודָ .
צוזאמען מיט איינעם ַ ïאלאץ,
ïאצירן אין קייסערליכן הויף פון זיין ַ ַ ארויסגעגאנגען ש ַ
ַ אמאל ַַא גרויסער קעניג איז ַ ָ
זאל אים ראטגעבער ער ָ האט דער קעניג געבעטן זיין אידישן ַ שïאצירנדיג ַאזויָ , ַ ראטגעבערַ ,א איד. פון זיינע ַ
געטראנק פון די בעסטע פרוכטן, ַ פאר'ן קעניג ַא געגאנגען און געברענגט ַ ַ ברענגען עïעס צו טרינקען .איז דער איד
באצירט מיט האלץ ,און ַ געמאכט פון ָ ַ וואס איז געווען וואס איז געלעגן אין ַא פלעשל ָ אין ַא גאלדענעם בעכערָ ,
דיאמאנטן.
טייערע ַ ַ
האלטן אין זיך גרויסע לעמï געהאט דעם ציל צו ַ ַ האבן
וואס ָגארטן ,זענען געווען קליינע טיפע גריבער ָ אינעם ָ
געארבעט ,און דעריבער ,ווען דער ַ האט נישט נאכט-שטונדן .איינער פון די לעמָ ï גארטן אין די ַ באלייכטן דעם ָ צו ַ
אריינגעפאלן אין אים מיט'ן פלעשל ַ באמערקט דעם גרוב און איז ַ האט ער נישט ַ געגאנגעןָ , ַ פארביי איד איז אים ַ
ראטעווען דעם בעכער פון באוויזן צו ַ נאך ַ האט ָ פארלוירן און ער ָ האט זיך נישט ַ און דעם בעכער .דער איד ָ
ראטעווען. באוויזן צו ַ האט ער שוין נישט ַ פלאש ָ ַ אריינפאלן אינעם גרובָ ,אבער דעם ַ ַ
ראטגעבער און האבן ַאלע קייסערליכע ַ אסאך געלטָ , גאר ַ ַ פלאש איז ווערד געווען ָ ַ וויבאלד דער קייסערליכער ַ
פלאש פונעם גרוב ,וועלכער איז געווען ַ טראכטן ַא עצה ווי ַאזוי ַארויסצונעמען דעם ַ פארזאמלט צו
מיניסטארן זיך ַ ַ ָ
געראטן ברייטער ָ האט
ראטגעבער ָ האט נישט געקענט ַאריינגיין דערין .דער ערשטער ַ שמאל און ַא מענטש ָ ָ גאר
ָ
געווארן דורך די ַאנדערע יועצים ,מיט'ן טענה ַאז ווען ָ אïגעווארפן
ָ באלד ָמאכן דעם גרובָ ,אבער זיין עצה איז ַ צו ַ
פלאש
ַ אריינפאלן אינעם גרוב און דער ַ מאכן דעם גרוב ,וועלן ַאלע שטיקלעך ערד פון זיינע ווענט ַ מ'וועט ברייטער ַ
נאך ַא גרוב נעבן גראבן ָָ פארגעשלאגן צו
ָ האט ָ ראטגעבער ָ 'באגראבן ווערן' אויף אייביגַ .אן ַאנדערער ַ דארט ַ ָ וועט ָ
אראïשïרינגען אין דעם נייעם גרוב ,און דאן וועט ַא מענטש קענען ַ ָ זאל זיין פיל ברייטער ,און ַ וואס ָ יענעם גרובָ ,
פלאש
ַ וואנט צווישן ביידע גריבער ,און ַאזוי ַארויסנעמען דעם גראבן אין דער ַ ָ דארט וועט מען קענען לייכט פון ָ
גראבן
ָ האבן אויסגערעכנט ַאז צו געווארן ,ווייל זיי ָ ָ דאזיגע עצה איז ָאבער אויך נישט ָאנגענומען פונעם גרוב .די ָ
פלאש ,און אויב ַאזוי' ,מה הועילו ַ קאסטן ïונקט ַאזוי פיל געלט וויפיל ס'איז די ווערד פונעם ַא צווייטן גרוב וועט ָ
חכמים בתקנתם'...
וואס ביי יעדן ענין פרעג איך זיין עצה .וועל האב ַא 'רב'ָ , האט דער איד זיך ָאנגערופן צום קעניג :איך ָ צום סוף ָ
האט דער קעניג און זיינע פלאש פונעם גרובָ . ַ איך יעצט גיין און אים פרעגן ַאן עצה ,ווי ַאזוי ַארויסצונעמען דעם
וויבאלד
ַ זאגנדיג ,דיין רב איז דען קלוגער פון דעם קעניג'ס חכמים און יועצים? אïגעלאכט פונעם אידָ , ַ ראטגעבער ָ ַ
באר הפרשה -פרשת נח æè
æéà éàãååà© æà© ,èøòôèðòòâ 'úîà éøîà' øòã èàä ¨ 'ïåáéì' øòã ¯ 'ùà àéäù äòéâéá úåéãéîúá äøåúä
åö âéãðòèù êéæ ãéà à© ïåô äãåáò¯ètéåä éã ñàåå
¨ äàîåè éã ïåô 'ï'øùë' êéæ åö ,ùèðòî íòã øàô ©
æà© (à ,èé úåîù ,é"ùø ïéà èâðòøáòâ) ïâàæ
¨ ì"æç éåå ,ïòééðàá © ,å"ç ïâéãðéæ ï'ëøåã èâðòøáòâôéåøà© êéæ óéåà èàä¨ øò
éåå êééìâ ,âàè
¨ ïãòé ééð éåå ïééæ ïôøàã © äøåú éøáã éã òéðàååòøàä
© ¨ à© èéî ,äãîúä èéî äøåú ïòðøòì åö æéà
øòáਠ.éðéñ øä ïôéåà ïøàååò⨠ïáòâòâ èðééä ïèìàåå ¨ ééæ úòéìá àéöåú äøåúä ùà éãé ìò' .øòééô æéà ñàåå ¨
,æéà êúøåúá 'åðìéâøúù' äù÷á øòæðåà ïåô äðååë éã ïåô øòééô øòã ¯ 'äøéáòá íãàä óåâá òìáðù øåñéàä
éåå éåæà© ,íòã ïéà èðéåàååòâ ïééæ ìàæ ©¨ ùèðòî øòã æà æéà ñàåå
¨ øåñéà ïåô 'äòéìá' éã ïòîòðñéåøà© èòåå äøåú
ùèàë ¨ .ééðñàãðåô
¨ âàè
¨ ïãòé ïñò åö èðéåàååòâ æéà øò .äøéáò éã êøåã ùèðòî íòðéà ïøàååò⨠''ïòâðéìùòâðééà
øò èøétù ,èòæ øòã åö ïñòâòâ ïèëòð êéåà èàä ¨ øò
èéî ñò èåè øò øàð ¨ ,'èééäèðéåàååòâ' à© èðééä èùéð ÷"äøä ,ï'éáø øòøòâ íòã èâòøôòâ ìàîà ¨ © èà䩨 ãéà à
éåæà© ,ééðñàãðåô
¨ âàè¨ ïãòé èéé÷ùéøô ïåà âðåàééðàá ©© à íòðåô øãñë ïøòä øéî' :ò"éæ 'úîà éøîà' ìòá
ïåà èéé÷ùéøô à© ïøétù äøåú ééá êéåà ïòî óøàã © ïéà ïòééðàá© êéæ ïåô ïéðò íòã ïâòåå ìéåî ïâéìééä ñ'ðéáø
äéçé åãáì íçìä ìò àì éë' :âàè ¨ ïãòé âðåàééðàá
© äøåàëì øòáਠæéà ñàã ¨ .áöî ïãòé ïéà ïåà èééö øòãòé
øòã .'íãàä äéçé 'ä éô àöåî ìë ìò éë ,íãàä ,ïòðòååàã
© íééá ïèòá øéî ñàåå ¨ ©íòã åö äøéúñ à
éåæà© ,úåùãçúä à© èéî ïòðøòì âàè ¨ ïãòé ìàæ ¨ ùèðòî æðåà ìàæ'¨ øòèùøòáéåà øòã æà© ¯ 'êúøåúá åðìéâøúù
íòã ïøòä åö 'âéøòâðåä' æéà ñàåå ¨ øòðééà éåå ,òîùî æéà íòã ïåô ñàåå ¨ ,äøåú ïééæ èéî ïòðéåàååòâåö
יג
. èøàåå ¨ ñ'ïòèùøòáéåà .âðåàééðàá©© óéåà èùéð ïåà ,úåìéâø óéåà ïèòá øéî æà
באפוילן צו גיין צו זיין רבי'ן ...ווען דער
האט דער קעניג אים ַ געהאט קיין ַאנדערע ברירהָ , ַ האבן ָאבער נישט זיי ָ
וואסער,
האט דער רבי אים געהייסן נעמען פולע עמערס מיט ַ איד האט דערציילט פאר זיין רבי'ן די גאנצע מעשהָ ,
האבן ַאלע געזען ווי דער האט ער געטוהן ,און ביז עטליכע מינוט ָ זאל זיי ַאריינגיסן אינעם גרובַ .אזוי ָ און ער ָ
האבן זיי לייכט געקענט ַארויסנעמען פלאש איז ַארויפגעשווימען צום שïיץ פונעם גרוב ...און ַאזוי ָ ַ האלצערנערָ
וואסער.
פלאש פונעם ַ ַ דעם
זאגנדיג:
האט אויסגעפירט זיין סיïור המעשה צו דעם בחורָ , רבי אברהם גניחובסקי ָ
וויבאלד דער מענטש וויל ַ פארשידענע תקופות ,און -הער מיך גוט אויס .יעדער מענטש גייט ַאריבער אין לעבן ַ
ראטעווען פון זיין צרה.פארשידענע עצות און תחבולות זיך צו ַ ענגשאפטï ,רובירט ער מיט ַ ַ אייביג ַארויסגיין פון זיין
ראטעוועןָ :אנצופילן
נאר איין-איינציגע עצה ווי ַאזוי זיך צו ַ דא ָ די ַאלע תחבולות העלפן אים ָאבער נישט .ס'איז ָ
זאגן )ב"ק יז' (.אין מים אלא תורה' .ווען דער דאס מיינט מען די תורה ,ווי חז"ל ָ וואס ָ 'וואסער'ָ , ַ דאס לעבן מיטָ
דאס מיינט ,פון זיינע'וואסער' פון די הייליגע תורה ,שווימט ער ַארויף אויפ'ן גרובָ , מענטש טוט זיך ָאנפילן מיט'ן ַ
צרות און יסורים.
האט עולה געווען קיין ארץ באקאנט ַאלס דער 'ינוקא'ָ ,סטאלינער רבי'ן הרה"ק רבי ישראל זי"עַ ַ , ָ ַא חסיד פון
סטאלינער רבי'ן ַא סגולה ָאïגעהיטן צו ָ האט ער געבעטן פונעם האט זיך געזעגענט מיט'ן 'ינוקא'ָ , ישראל .ווען ער ָ
האט דער 'ינוקא' אים געענטפערט: ווערן פון ַאלעם בייזןָ .
דא ַא גרעסערע סגולה ווי צו לערנען זאלסטוַ ,אז ס'איז נישט ָ -מיר פירן זיך נישט צו געבן סגולותָ ,אבער וויסן ָ
צומארגענס איבער'חזר'ן
ָ זאלסטוקלארָ ,
ָ שלאף ,און אויב דיין מח איז נישט ריין אוןָ פאר'ן
בלאט גמרא מיט תוספות ַ ַא ַ
פאר'ן מענטש אויף דער וועלט. דאס איז די בעסטע סגולה און שמירה ַ האסט געלערנטָ . וואס דו ָ בלאט גמרא ָ ַ דעם
האבן הצלחה אין דער הייליגער תורה ,ווי דער הארעווען כדי צו ָ שטארק ָ
ַ דארף מען ָאבער צוזאמען דערמיט ַ ַ
וואס
פאנגט זיך ָאן מיט'ן אות ב' )בראשית( ָ געזאגטַ ,אז די תורה ַָ האט
גערער רבי ,הרה"ק בעל 'אמרי אמת' זי"עָ ,
נאר דורך איר קען דער מענטש איז דער צווייטער אות פון אל"ף-בי"ת ,ווייל דער 'א' איז די גרויסע יגיעה ,און ָ
דערגרייכן די הייליגע תורה.
האט ָאנגעפילט זיין 'בויך' מיט ש"ס און ïוסקים דאס לשון 'מילא כריסו בש"ס וïוסקים' -ער ָ מאל ָאסאך ָ יג .מיר געפינען ַ ַ
געדארפט זיין ,מילא 'ראשו' בש"ס וïוסקים...ַ דאס לשון ענדערש וואלט ָ)זע רמב"ם ,הלכות יסודי התורה פ"ד ,ה"ג( .לכאורה ָ
æé באר הפרשה -פרשת נח
© ïôéè ïåô ììtúî ïòðòæ øéî
© © íòã ïåô âòè òâéèöòé éã ïéà òtùð ïøòåå åðéáà éðôìî ïåöø éäé ,ïöøàä
íòðòâðàâøàô
ïôìàäòâ
¨ יד
,äáåèì åðéìò àáäå äáåèì åðéìò øáòä ùãåç øéî ïåà , úîàá êãáòì åðéáì øäèå ,íéîùáù
.ïîà ,áéø÷ ïîæáå àìâòá ,úåòåùé òìà© èéî ïøòåå åö ñàåå
¨ úåòtùä òâéìééä ïåà úåëøá òìà© åö ïééæ äëåæ ïìàæ
¨
דארף זיין ַאזוי ווי דער 'בויך'דאס לערנען תורה ַ געזאגטַ ,אז דער תירוץ איזַ ,אז ָ ָ קאצקער רבי זי"ע האט דער ָ ָ
געווארן זעט פון עסן און טרינקען ,איז ער עטליכע שעה שïעטער ווייטער ָ כאטש דער מענטש איז פונעם מענטשָ .
האטוואס ער ָבאגעניגענען מיט דעם ָ טאר זיך נישט ַ דאס זעלבע איז ביי תורה ,דער מענטש ָ הונגעריג און דורשטיגָ .
פאר דער תורה. דארף אייביג זיין הונגעריג און דורשטיג ַ נאר ער ַ שוין היינט געלערנטָ ...
הארץ )דעם יצר הרע,דאס שטיינערנע ַ וואס איז מסוגל ָאïצוטוהן פון אונז ָ יד .סïעציעל אין היינטיגן חודש חשוןָ ,
האטהארץ ,ווי הרה"ק בעל 'חידושי הרי"ם' זי"ע ָ באקומען ַא ניי ַ זאלן ַ וואס ווערט ָאנגערופן 'לב האבן'( ,און ַאז מיר ָ
ָ
זאלןווארט 'חשון' איז פון לשון פון ïסוק )תהלים מה ,ב( 'רחש לבי דבר טוב'ַ ,אז אין דעם חודש ָ דאס ָ געזאגטַ ,אז ָָ
אידישע הערצער נתעורר ווערן צום גוטן) .געברענגט אין ספר 'שיח שרפי קודש' ,און אין 'אמרי הרי"ם' ,לחודש מרחשוון(
דער 'מאור ושמש' שרייבט )פ' שמיני ,ד"ה 'אל'( ַאז דער היינטיגער חודש חשון איז מסוגל משיג צו זיין 'דעת התורה',
מער ווי אין די ַאנדערע חדשים ,עיי"ש.
ונח מצא חן בעיני ה'
פאך פון שניידעריי,וואס איז געווען ַא 'יחיד מומחה' אין דער ַמ'דערציילטַ ,א איד ָ
וויבאלד
ַ פאר ַא גוטן ּפרייז.
גאר שיינע בגדיםַ ,
פאר מענטשן ָ ער פלעגט אויפנייען ַ
טאקע האט ער ַ נאמען ַאלס גוטער שניידערָ , געהאט ַא ברייט-באקאנטן ַָ האט
ער ָ
האט דער 'ּפריץ' פון דער געגענט אמאל ָ
געהאט דערפון ּפרנסה בהרחבהָ ַ . ַ
פאר ַא הויכגעשעצטן ּפריץ, ּפאסט ַבאשטעלט ביי אים ַא נייעם ַאנצוג ווי עס ַ ַ
פאר זיינע חברים די ַאנדערע בארימען ַ
זאל זיך קענען ַ ַאן אנצוג מיט וועלכן ער ָ
פאר אים ַא 'קלייניגקייט',דאס איז ַ
געזאגטַ ,אז ָ
ָ האט דער שניידער אים ּפריציםָ .
וואס 'עין לא ראתה'...און ער וועט ַאוודאי ַארויסגעבן ַא שיינעם בגדַ ,א מלבוש ָ
זאלהאט דער ּפריץ אים געגעבן ַא טייער און שיין שטיקל סחורה ,כדי ער ָ ָ
צוגרייטן דערפון דעם ַאנצוג.
עטליכע טעג שּפעטער ,איז דער שניידער צוריקגעקומען צום ּפריץ מיט'ן אנצוג,
זאל עס ָאנטוהן און זען אויב עס איז פאר דעם ּפריץ ,ער ָדערלאנגט ַ
ַ און עס
מאן דעם ּפריץ האט געזען אין ַ מאס .ווען די ּפריצ'טע ָצוגעּפאסט צו זיין ָ
ַ
האט נישט קיין האט זי גע'טענה'ט ַאז דער אנצוג ָָאנגעטוהן אין דעם ַאנצוגָ ,
טעם און קיין ריח ,נישט קיין חן און נישט קיין שיינקייט ...איז דער ּפריץ
האט אים שטארק אין כעס אויף דעם אידישן שניידער ,און ער ָ ַ געווארן
ָ
פאר דערבאצאלנדיג אים ַאפילו ַא ּפרוטה ַ
ּפאלאץ ,נישט ַ ָ
ארויסגעווארפן פון זיין ַ ַ
ָ ַ
באוויזן
האט נישט ַ שטאט איז ַארויס ַא קול ַאז דער שניידער ָָ ַארבעט .אין
האבן מענטשן אויפגעהערט צו דאן ָצופרידנצושטעלן דעם ּפריץ ,און זינט ַ
באשטעלן ביי אים שניידעריי ַארבעט ,און ער איז נעבעך געבליבן ָאן ּפרנסה. ַ
געפארן צו הרה"ק רבי שמחה בונם פון פשיסחא זי"ע און זיך
ָ איז דער שניידער
אהיימפארן
ָ האט דער רבי ר' בונם אים געהייסן צוריק ַ
פאר ַא ישועהָ .
מזכיר געווען ַ
פאר דעם ּפריץ .ערהאט ָאנגעגרייט ַוואס ער ָ זאל נעמען דעם אנצוג ָאון ער ָ
זאל ערדאן ָ
צוזאמענגענייט ,און ַ
ַ דארטהאט ָוואס ער ָ
זאל אויפטרענען ַאלעס ָ ָ
וואגן צו
זאל נישט ַ מאס ווי פריער .ער ָ עס ווידער אויפנייען לויט די זעלבע ָ
פאדעם.
טוישן ַאפילו ַא ָ
וואס
פארשטאנען דעם רבינ'ס עצה ,און ָ
ַ האט דער שניידער נישט ַ בשעת מעשהָ ,
דא העלפן אויב ער וועט עס צעטרענען און צוריק אויפנייען ַאזוי עס וועט אים ָ
האטהאט ער ָאבער געטוהן ַאזוי ווי דער רבי ר' בונם ָ ווי פריער ...בלית ברירהָ ,
צוריקגעגאנגען צום ּפריץ מיט'ן ניי-אויפגענייטן
ַ באפוילן צו טוהן ,און ער איז
אים ַ
שטארקַ טאקע געווען
'פארראכטן' .דער ּפריץ איז ַ
האט עס ַ ָ זאגנדיג ַאז ער ָאנצוגָ ,
באגייסטערט פון דער שיינקייט פונעם ָאנצוג ,פון דער ּפונקטליכער ַארבעט... ַ
האט
דאן ָ
דערפאר ַא שיינעם סכום געלט ,און זינט ַ
ַ באצאלט
האט אים ַ ָאון ער ָ
באשטעלן ביי אים
האבן ווידער ָאנגעהויבן ַ
זיין מזל צוריק אויפגעשיינט .מענטשן ָ
פאר זיי קליידער און ַאנצוגן.
אויפצונייען ַ
געגאנגען קיין ּפשיסחא צום רבי'ן ר' בונם ,און
ַ דאן איז דער שניידער צוריק ַ
האב אויפגענייט
וואס איך ָ
אים געפרעגט' ,ילמדינו רבינו ,מה נשתנה' ...דער אנצוג ָ
דאך אויסגעזען גענוי ווי דער ערשטער אנצוג.האט ָ
מאלָ , פאר'ן ּפריץ ַא צווייטן ָ
ַ
ארויסגעווארפן
ָ נאך ַ
האט דער ּפריץ פריער עס נישט געגליכן ,און מיך ָ פארוואס ָ
ַ ָ
געווארן?
ָ שטארק געפעלן
ַ דערנאך איז דער אנצוג אים ַאזוי
ָ מיט בזיונות ,און
האט דער רבי ר' בונם אים געענטפערט: ָ
האט נישט מאל ,און עס ָ -באמת ,איז דער אנצוג געווען שיין אויך ביים ערשטן ָ
האסט עס אויפגענייט וואס דען ,ווען דו ָ נאר ָ געהאט קיין שום חסרון און פעלערָ .ַ
געהאלטן מיט
ַ שטאלץ און זיך גרויס
ָ 'אנגעבלאזן' מיט
ָ אנפאנג ,ביזטו געווען ָ
אין ָ ַ
אזא גוטער שניידער ווי גאנצער וועלט ַ ַ דא אויף דער ַ גאווהַ ,אז עס איז נישט ָ
פאר אים באשטעלט ביי דיר צו נייען ַ האט ַ דו ...והא ראיה ,אפילו דער ּפריץ ָ
האט איינגעפירט אין דער ַאן ַאנצוג .מיר ווייסן ָאבערַ ,אז דער אויבערשטער ָ
האטהאלט זיך קלייןָ , וואס ַ וועלט ַא כלל פון 'לענוים יתן חן' .יעדער מענטש ָ
חן אין די אויגן פון ַאנדערע מענטשן ,און 'מכלל הן ,אתה שומע לאו' ,ווייל
גרויסהאלטעריי איז ַא פולשטענדיגע סתירה צו חן ,און צוליב דעם איז דער ַ דאס
ָ
פאר'מיאוס'ט ביי דעם אויבערשטען ,און ַאפילו ביי מענטשן אין געווארן ַ
ָ ַאנצוג
האסטצובראכן ביי זיך ,און דו ָָ געווארן
ָ די אויגןָ ...אבער יעצטַ ,אז דו ביזט שוין
האט דער אנצוג הארץָ , צובראכן ַ
ָ אויפגענייט דעם נייעם ָאנצוג מיט הכנעה און ַא
פאר דעם ּפריץ... אזא געפעלן ַ האט עס ַ ַ באקומען ַא חן ,און דעריבער ָ ַ
