באלעבאטיש · BALEBATISH — נח (2026-10-12)

בס"ד
הלכה והשקפה צו באשיינען דעם
= ליל שבת =
שאלה :אויב א בית הכסא האט זיך צעבראכן ,מעג מען עפענען דעם
דעקל פונעם טאנק?
תשובה :אויב עס פעלט אויס צוליב כבוד הבריות ,מ'מעג = ליל שבת קודש =
אראפנעמען און צוריקלייגן דעם דעקל ,אבער סתם אזוי זאל מ'דערציילט ,אז איינער איז אמאל צוגעגאנגען צו א איד מיט א
מען מחמיר זיין .אויב די קייט אינעם טאנק (וואס הייבט אויף דעם גרויסן מויל ,און זאגט אים :איך געב דיר הונדערט דאלער אויב דו
שטא ּפער) איז אראפגעקומען ,טאר מען עס נישט צוריקלייגן שבת,ָ רעדסט יעצט א לשון הרע" .נע" ,זאגט יענער" ,חס ושלום".
אבער אויב מ'האט נישט קיין אנדערע בית הכסא ,מעג מען און אז איך געב דיר צען טויזנט דאלער ,יא?
בעטן א גוי עס צו פאררעכטן צוליב כבוד הבריות. "בשום אופן נישט".
= יום שבת = "אויב אזוי פארוואס בחנם רעדסטו יא?"
שאלה :אויב עס איז ארויסגעפאלן די גלאז פון די אויגן-גלעזער, מסתמא איז דאס נאר א ווערטל .די נקודה איז ,אז קיין איין איד
מעג מען עס צוריקלייגן אין שבת? גייט נישט מאכן א לשם יחוד צו רעדן לשון הרע ,אבער מ'דארף
תשובה :מ'טאר עס נישט צוריקלייגן שבת ,אבער אויב עס פאלט אכטונג געבן אז ס'זאל נישט אריינקומען בהבלעה.
כסדר ארויס און מען קען עס נישט באפעסטיגן ,איז עס מותר. די וועלט דערציילט א ווערטל ,אז דער חפץ חיים איז אמאל
געקומען צו א איד פארקויפן זיינע ספרים אויף שמירת הלשון ,האט
צוריק ,ווען איך בין געווען אן 'עסיסטענט' ,און דו ביסט מיר געקומען דער איד געזאגט" :ש'כח ,ס'איז אבער נישט נוגע פאר מיר ,איך געב
זאגן וואספארא ארבעט איך טו ,האב איך זיך געפילט גענוג זיך מורא'דיג אכטונג אויף יעדן דיבור .אפשר ביים שכן ,דא אויף דער
קאנפידענט אנצונעמען א טיטשער דזשאב" .ס'איז נישט פשוט ,ווי רעכטער זייט ,ער רעדט גאנץ אפט לשון הרע ,אים דארף מען אפשר
בלויז מיט א ווארט קען מען טון אזויפיל! גיין פארקויפן די ספרים"...
א גוט ווארט :מ'האט פריעדיגע וואך געשריבן פארוואס א שידוך הלכה :אויב איינער פרעגט אינפארמאציע וועגן א געוויסע
הייסט א "ווארט" ,ווייל נאך א שידוך קען מען קונה זיין עולם הבא געשעפט ,האטעל אדער פירמע ,ווייל ער איז אינטערעסירט אין וואס
מיט א גוט ווארט מענין לענין :הרה"ג רבי חיים שמערלער שליט"א, זי י פארקויפן ,מעג מען איבערגעבן נעגאטיווע אינפארמאציע ,אויב
יו"ר 'הגפן' (עזר לשידוכים) ,דערציילט וואס ער האט געהערט פונעם עס זענען פארהאן אלע תנאים פון 'תועלת'.
בעל המעשה פון לעקוואויד :כ'האב א פיינער בחור ,האט יענער דער חפץ חיים לייגט צו ,אז עס איז א נאטור פון סוחרים
דערציילט .מ'האט אים אנגעטראגן א שידוך ,א כלה נאה וחסידה, אוועקצומאכן די סחורה פון זייער'ס א קאנקורענץ (קאמפעטיש"ן) .זיי
ממש א מושלמת .עס האט זיך אויסגעשטעלט אז דער בחור האט בארעכטיגן זיך אז פאר פרנסה איז עס מותר .אבער ס'איז נישט אמת,
אויך מיטגעהאלטן די שידוך. דאס נעמט זיך פון די מידה פון קנאה.
געציילטע טעג שפעטער האט דער שדכן אויב וואלטן זיי אריינגעטראכט,
צוריקגעברענגט דער אומערווארטער וואלטן זיי איינגעזען אז אדרבה ,די
ענטפער "זיי האלטן זייער שטארק פון דיין בעסטע סגולה פאר הצלחה אין
בחור ,אבער זיי זוכן עפעס בעסער"... מסחר איז אכטונג צו געבן אויף
דער בחור האט אויך מיטגעהאלטן דער שמירת הלשון.
תשובה ,ס'איז נישט געווען לייכט ,אבער ער = יום שבת קודש =
האט עס אראפגעשלינגען .געציילטע טעג א איד דערציילט :מיין אידענע
שפעטער קומט דער בחור צו זיין טאטע און האט געארבעט אין א סקול ,וואס
זאגט ,אז ער טאקע נישט א שפיץ בחור, ס'איז געווען דארט א פרוי אן
אבער ער האט א חברותא ,וואס שטייט 'עסיסטענט' (העלפער) ,און מיין
אסאך העכער פון אים ,אפשר זאל מען עס אידענע איז איין טאג צוגעגאנגען צו
אנטראגן פאר יענע משפחה. איר ,און געזאגט וואספארא גוטע
דער טאטע האט גערופן דער שדכן און ארבעט זי מאכט ,און מ'זעט ווי זי איז
מ'האט עס אנגעטראגן .ס'איז אריבער אזוי איבערגעגעבן פאר די קינדער.
עטליכע טעג און דער שדכן רופט צוריק און ס'איז דורכגעגאנגען א תקופה ,און
זאגט אז זיי ווילן גיין ווייטער ,אבער נישט יענער איז געווארט א טיטשער ,און
מיט'ן חברותא ,נאר מיט דעם בחור אליין. מיין טאכטער האט געלערנט ביי איר.
די כלה האט געהערט אז ער האט פארגינט איין טאג איז זי צוגעקומען צו מיין
צו טון אזא זאך פאר א חבר ,א בחור מיט אידענע און געזאגט" :איך וויל דיר
אזעלכע מידות וויל זי פאר א חתן .די נאר זאגן אין וועלכע זכות איך בין
שידוך איז געווארן למזל טוב! געווארן א טיטשער .עטליכע יאר
פרשת נח \ תשפ"ז בס"ד
דעם אלטן נוסח
א איד וואס האט מנדב געווען א גרויסער בנין ,האט ביים ענדיגן אסרו חג סוכות ,קומט צו אן ערנסטער איד און זאגט" :האסט מיר
אנגעפרעגט ביי זיין רבי'ן אויב ער זאל לייגן א טאוועל פון אינדרויסן" ,לעילוי געמאכט אן אמת'ער שמחת יו"ט!"
נשמת" "...נתנדב ע"י "...האט זיין רבי אים געענטפערט קורץ און שארף: איך קוק אים אן מיט וואונדער ,אפשר מאכט ער א טעות מיט א צווייטער
"דארפסט מחליט זיין ,וואס דו ווילסט ,אדער אויף דער וועלט אדער אויף וואס האט אים עפעס געשיקט לכבוד יו"ט?...
יענער וועלט!" כעין זה האט כ"ק מרן אדמו"ר זצוק"ל אמאל געזאגט אויף ער לאזט מיר נישט ווארטן ,און זאגט" :דעם חול המועד סוכות האב איך
דער ענין פון מפרסם זיין" :דארט וואו מ'דארף וויסן ,ווייסט מען!" מ'זעט געזען אויף די טישן אין ביהמ"ד צעטליך ,אז לרגל דער הילולא קדישא פון
טאקע אז ערליכע אידן האבן דוקא נישט געוואלט מפרסם זיין זייערע הרה"ק רב ייבי זי"ע (דער מחבר פונעם קונטרס 'מורא מקדש' בענייני קדושת
צדקות און מעשים טובים ,פארקערט ,עס האט זיי ממש מצער געווען ווען ביהמ"ד) ,זאל מען מקבל זיין נישט צו האבן מיט זיך אן אנגעצינדענעם
מ'האט גערעדט דערפון .אבער ווי געזאגט ,פעלט דאס אמאל אויס אלס סעלפאן בשעת'ן דאווענען ,און נישט ליינען קיין גליונות בשעת'ן דאווענען.
קנאת סופרים ,עס הייבט די השגות ביי אנדערע אידן ,און ס'איז דא דער פון אונטן איז געשטאנען מיט גרויסע אותיות "מתן שכרה בצדה -מיטן
בחינה פון "יתן ויתנו אחרים". נעמען א קבלה "שלא על מנת לקבל פרס" ,איז דער נחת רוח אין הימל כפלי
מ'קען אפשר מאכן א שטיקל פשרה ביים דעם ענין .אזוי ווי ביי אלע דברים כפליים!"
גשמיים אכילה שתייה וכדו' ,זעט מען אין שו"ע אז אפילו דער מענטש עסט "אזא חידוש בדורינו ,מ'זאל מפרסם זיין א קבלה טובה שלא על מנת לקבל
א מאכל טוב ,זאל ער נישט מכוון זיין צו עסן פאר זיין הנאה ,נאר טראכטן אז פרס? ...כ'האב זיך ממש געפריידט צו זען אזעלכע צעטליך זיך וואלגערן אויף
ער עסט כדי לחזק גופו וכו' .די זעלבע ביים שלאפן ,שפאצירן וכו' ,זאל די די טישן".
כוונה זיין אז מ'זאל קענען דינען דעם אויבערשטן ,הגם בשעת מעשה האט "פאר דרייסיג יאר צוריק" ,רעדט זיך דער איד אויס" ,איז נישט געווען אזא
דער מענטש א גופניות'דיגע הנאה. זאך ווי געבן מתנות ביי יעדע צדקה-אקציע און יעדע דבר שבקדושה.
די זעלבע איז ווען עס קומט צו דער ענין פון כבוד ,אויב מ'קען טון א מצוה "בימי החנוכה פלעגן טאקע די קינדער ארומגיין פארקויפן א גורל ,וואס
בלויז פאר'ן באשעפער ,און קיינער זאל נישט וויסן דערפון ,מה טוב ומה פאר א דאלער האט מען געקענט געווינען א סעט מקראות גדולות אדער
נעים .ס'איז זיכער אז דאס איז די מערסטע באליבט ביים באשעפער יו"ט ערליך טעיפס ,אבער דער גאנצער הלוך ילך וואס טוט זיך היינט ,איז
למהדרין מן המהדרין .און וועמען מען בעט זיך אז ער זאל מסכים זיין צו בכלל נישט געווען בשנים קדמוניות .כהיום הזה ,קוים וואס מ'זעט עפעס א
נעמען אביסל כבוד ,איז דאס אויך א מצוה גדולה ,אבער מ'זאל נישט שעפן צדקה-אקציע אן א באלוינונג .דער גאנצער וועלט לויפט אויפן סיסטעם פון
קיין גרויסע נחת פון דער כבוד .וואויל איז דער וואס קען מסיח דעת זיין "מתן שכר בצדה".
דערפון ,און וויסן אז כבוד איז א 'שונא' וואס זעט אויס ווי א 'אוהב' ,ער קען "פארוואס טוט עס מיר אזוי וויי" ,זאגט דער איד ווייטער" ,ווייל לעצטנס
נעמען א מענטש און פארדרייען א קאפ .אמאל הייבט דער מענטש אן צו האט זיך איינער אפגערעדט צו מיר ,אז אידישקייט ארבעט נישט פאר
טון זיין עסקנות און צדקות פאר'ן אויבערשטן ,אבער פלוצלינג ווערט ער אים?...
ערגעץ פאר'תאוה'ט אויף די געבראטענע 'לעבער' ,און דער מהלך המחשבה "כ'האב זיך דערשראקען צו הערן אזעללכע דיבורים ,און איך פרעג אים
ווערט געטוישט אויף איין זאך ,וואו מ'קען באקומען נאך אביסל. וואס הייסט?...
"כבוד" טייטשט שווער ,עס זעט אויס זיס ,אבער ס'איז שווער .דער יצר "האט ער זיך אויסגערעדט צו מיר ,אז ער האט געדארפט א ישועה אין א
הרע פון כבוד און התנשאות מאכט נישט קיין חילוק מקטן ועד גדול ,ער גייט געוויסן ענין ,האט ער אפירגענומען אלע סארט קבלות און סגולות :ער האט
אפילו צו גאונים וצדיקים ,און פראבירט זיי אריינצושלעפן אין זיין נעץ .מיר גענומען א קבלה נישט צו רעדן ביים דאווענען און קריאת התורה; ער האט
האבן נישט קיין השגה אין די צדיקים וקדושים ,אבער ס'איז באקאנט אז דער געזאגט 04טעג פרק שירה און שיר השירים; ער האט איבערגעבעטן אלע
בעש"ט הק' אין די לעצטע רגעים פון זיין לעבן האט מען אים געזען שעפשן וואס ער האט געהאט אפילו א ספק-ספיקא אז ער האט זיי אמאל וויי-געטון;
מיט'ן מויל "אל תבואני רגל גאוה". און אפילו געקויפט א בושה פון א צווייטן; געגעבן זיין קרעדיט קארטל פאר
און מ'בעט דעם עולם מ'זאל ווייטער געבן מיליאנען ,און ווייטער לאזן לייגן די אלע "כוללים" ,און באצאלט מתפלל צו זיין ביי קברי צדיקים אויך ,און ער
די נעמען אויף די בניינים און אויף די צעטליך ,ווייל למעשה ברענגט דאס זעט נישט זיין ישועה .זעט אויס אז אידישקייט ארבעט נישט פאר מיר!...
נאך געלט ,און באמת ווערט שוין געברענגט אין די פוסקים (רשב"א) אז מ'זאל "איר הערט וואו מיר זענען אנגעקומען? "...פירט דער איד אויס אביסל
לייגן א טאוול פון דער נדבן .די נקודה איז אז מ'זאל נישט זיין קיין "רודף אחר אויפגעברויזט" .דער יונגערמאן האט פארשטאנען ,אז אידישקייט מיינט
הכבוד" ,ווייל חז"ל לערנען אונז אז דאס איז פון די זאכן "שמוציאין את נעמען א קבלה און זען א ישועה .מ'באצאלט געלט פאר געוויסע צדקה
האדם מן העולם!" צוועק ,און מען באקומט א שידוך תיכף ומיד .כאילו מ'מאכט דיעלס מיטן
ס'זענען דא זייער פיל אידן וואס טוען עסקנות קליינע און גרויסע און זיי באשעפער ,און אויב עס געלונגט נישט ,זאגט מען אז אידישקייט ארבעט
הערן "קיינמאל" נישט קיין גוט ווארט ,און עס קען זיך אריינכאפן א מחשבה נישט!" ה"י.
צו טראכטן ,וואס טוט זיך מיט אביסל "הכרת הטוב"? ...מ'קען טראכטן, מ'דארף קלאר מאכן ,אז אמאל איז 'עת לעשות לה'' ,דארף מען נעמען א
יענער טוער ,ווייל ער מאכט א צימעס פון זיך ,באקומט ער כבוד מלכים, מהלך פון שלא לשמה כדי צו קומען צו לשמה ,כמובא בחז"ל .און דאס וועט
יעדער לויבט אים און רימט אים ,און איך ,אדער מיין מאן ,ווייל ער רעדט אויך יעדער מודה זיין ,אז פאר דרייסיג יאר צוריק איז נישט געווען קיין
נישט קיין סאך ,ער טוט עס בסוד ,באקומט ער גארנישט. פערטל פון די תורה ותפילה וואס טוט זיך היינט ,און מצות צדקה אודאי
רבותי ,וויסן זאלט איר ,אז די מצוות וואס מ'האט גארנישט באקומען אויף נישט .אבער מ'דארף כאטש הערן פון עפעס אנדערש ,מ'דארף חזר'ן דער
דער וועלט בלייבן גאנץ און גלאנציג! ווער רעדט נאך ווען מ'באקומט צוריק מתי יגיע מעשי למעשי אבותי ,כאטש בנגיעה ,מ'זאל מזמן לזמן זיך
בזיונות ,איז עס ממש א מתנה גמורה! דאס איז די בעסטע שמירה צו באהיטן דערמאנען "דעם אלטן נוסח" פונדערהיים וויאזוי אונזערע זיידעס האבן
די עסקנות און חסדים פון גאוה און פניות. אמאל געטון מצוות און מעשים טובים ,געלערנט תורה און געגעבן צדקה.
ווען מ'וועט ארויפקומען אויף יענער וועלט ,וועט מען טאנצן פון שמחה די זעלבע ווען עס קומט צו געבן 'כבוד' ,פון איין זייט דארף מען מפרסם
צו זען אז די זאכן וואס האבן דא וויי-געטון ,זענען דארט אויבן ריין און זיין די עושי מצוות .אבער מצד שני ווייסן מיר ,אז טון מצוות מיט'ן חשבון צו
ציכטיג. באקומען כבוד און שעצונג ,עסט אויף א שיין חלק פונעם שכר.
