gilyoines.com חזרה לאתר · Back to the site

באלעבאטיש · BALEBATISH — נח (2026-10-12)

מוציא לאור: באלעבאטיש · BALEBATISH

שבוע: נח (2026-10-12)

באלעבאטיש · BALEBATISH — נח (2026-10-12)

פתח את ה-PDF הורדה

‫בס"ד‬ ‫הלכה והשקפה צו באשיינען דעם‬ ‫= ליל שבת =‬ ‫שאלה‪ :‬אויב א בית הכסא האט זיך צעבראכן‪ ,‬מעג מען עפענען דעם‬ ‫דעקל פונעם טאנק?‬ ‫תשובה‪ :‬אויב עס פעלט אויס צוליב כבוד הבריות‪ ,‬מ'מעג‬ ‫= ליל שבת קודש =‬ ‫אראפנעמען און צוריקלייגן דעם דעקל‪ ,‬אבער סתם אזוי זאל‬ ‫מ'דערציילט‪ ,‬אז איינער איז אמאל צוגעגאנגען צו א איד מיט א‬ ‫מען מחמיר זיין‪ .‬אויב די קייט אינעם טאנק (וואס הייבט אויף דעם‬ ‫גרויסן מויל‪ ,‬און זאגט אים‪ :‬איך געב דיר הונדערט דאלער אויב דו‬ ‫שטא ּפער) איז אראפגעקומען‪ ,‬טאר מען עס נישט צוריקלייגן שבת‪,‬‬‫ָ‬ ‫רעדסט יעצט א לשון הרע‪" .‬נע"‪ ,‬זאגט יענער‪" ,‬חס ושלום"‪.‬‬ ‫אבער אויב מ'האט נישט קיין אנדערע בית הכסא‪ ,‬מעג מען‬ ‫און אז איך געב דיר צען טויזנט דאלער‪ ,‬יא?‬ ‫בעטן א גוי עס צו פאררעכטן צוליב כבוד הבריות‪.‬‬ ‫"בשום אופן נישט"‪.‬‬ ‫= יום שבת =‬ ‫"אויב אזוי פארוואס בחנם רעדסטו יא?"‬ ‫שאלה‪ :‬אויב עס איז ארויסגעפאלן די גלאז פון די אויגן‪-‬גלעזער‪,‬‬ ‫מסתמא איז דאס נאר א ווערטל‪ .‬די נקודה איז‪ ,‬אז קיין איין איד‬ ‫מעג מען עס צוריקלייגן אין שבת?‬ ‫גייט נישט מאכן א לשם יחוד צו רעדן לשון הרע‪ ,‬אבער מ'דארף‬ ‫תשובה‪ :‬מ'טאר עס נישט צוריקלייגן שבת‪ ,‬אבער אויב עס פאלט‬ ‫אכטונג געבן אז ס'זאל נישט אריינקומען בהבלעה‪.‬‬ ‫כסדר ארויס און מען קען עס נישט באפעסטיגן‪ ,‬איז עס מותר‪.‬‬ ‫די וועלט דערציילט א ווערטל‪ ,‬אז דער חפץ חיים איז אמאל‬ ‫געקומען צו א איד פארקויפן זיינע ספרים אויף שמירת הלשון‪ ,‬האט‬ ‫צוריק‪ ,‬ווען איך בין געווען אן 'עסיסטענט'‪ ,‬און דו ביסט מיר געקומען‬ ‫דער איד געזאגט‪" :‬ש'כח‪ ,‬ס'איז אבער נישט נוגע פאר מיר‪ ,‬איך געב‬ ‫זאגן וואספארא ארבעט איך טו‪ ,‬האב איך זיך געפילט גענוג‬ ‫זיך מורא'דיג אכטונג אויף יעדן דיבור‪ .‬אפשר ביים שכן‪ ,‬דא אויף דער‬ ‫קאנפידענט אנצונעמען א טיטשער דזשאב"‪ .‬ס'איז נישט פשוט‪ ,‬ווי‬ ‫רעכטער זייט‪ ,‬ער רעדט גאנץ אפט לשון הרע‪ ,‬אים דארף מען אפשר‬ ‫בלויז מיט א ווארט קען מען טון אזויפיל!‬ ‫גיין פארקויפן די ספרים‪"...‬‬ ‫א גוט ווארט‪ :‬מ'האט פריעדיגע וואך געשריבן פארוואס א שידוך‬ ‫הלכה‪ :‬אויב איינער פרעגט אינפארמאציע וועגן א געוויסע‬ ‫הייסט א "ווארט"‪ ,‬ווייל נאך א שידוך קען מען קונה זיין עולם הבא‬ ‫געשעפט‪ ,‬האטעל אדער פירמע‪ ,‬ווייל ער איז אינטערעסירט אין וואס‬ ‫מיט א גוט ווארט מענין לענין‪ :‬הרה"ג רבי חיים שמערלער שליט"א‪,‬‬ ‫זי י פארקויפן‪ ,‬מעג מען איבערגעבן נעגאטיווע אינפארמאציע‪ ,‬אויב‬ ‫יו"ר 'הגפן' (עזר לשידוכים)‪ ,‬דערציילט וואס ער האט געהערט פונעם‬ ‫עס זענען פארהאן אלע תנאים פון 'תועלת'‪.‬‬ ‫בעל המעשה פון לעקוואויד‪ :‬כ'האב א פיינער בחור‪ ,‬האט יענער‬ ‫דער חפץ חיים לייגט צו‪ ,‬אז עס איז א נאטור פון סוחרים‬ ‫דערציילט‪ .‬מ'האט אים אנגעטראגן א שידוך‪ ,‬א כלה נאה וחסידה‪,‬‬ ‫אוועקצומאכן די סחורה פון זייער'ס א קאנקורענץ (קאמפעטיש"ן)‪ .‬זיי‬ ‫ממש א מושלמת‪ .‬עס האט זיך אויסגעשטעלט אז דער בחור האט‬ ‫בארעכטיגן זיך אז פאר פרנסה איז עס מותר‪ .‬אבער ס'איז נישט אמת‪,‬‬ ‫אויך מיטגעהאלטן די שידוך‪.‬‬ ‫דאס נעמט זיך פון די מידה פון קנאה‪.‬‬ ‫געציילטע טעג שפעטער האט דער שדכן‬ ‫אויב וואלטן זיי אריינגעטראכט‪,‬‬ ‫צוריקגעברענגט דער אומערווארטער‬ ‫וואלטן זיי איינגעזען אז אדרבה‪ ,‬די‬ ‫ענטפער "זיי האלטן זייער שטארק פון דיין‬ ‫בעסטע סגולה פאר הצלחה אין‬ ‫בחור‪ ,‬אבער זיי זוכן עפעס בעסער‪"...‬‬ ‫מסחר איז אכטונג צו געבן אויף‬ ‫דער בחור האט אויך מיטגעהאלטן דער‬ ‫שמירת הלשון‪.‬‬ ‫תשובה‪ ,‬ס'איז נישט געווען לייכט‪ ,‬אבער ער‬ ‫= יום שבת קודש =‬ ‫האט עס אראפגעשלינגען‪ .‬געציילטע טעג‬ ‫א איד דערציילט‪ :‬מיין אידענע‬ ‫שפעטער קומט דער בחור צו זיין טאטע און‬ ‫האט געארבעט אין א סקול‪ ,‬וואס‬ ‫זאגט‪ ,‬אז ער טאקע נישט א שפיץ בחור‪,‬‬ ‫ס'איז געווען דארט א פרוי אן‬ ‫אבער ער האט א חברותא‪ ,‬וואס שטייט‬ ‫'עסיסטענט' (העלפער)‪ ,‬און מיין‬ ‫אסאך העכער פון אים‪ ,‬אפשר זאל מען עס‬ ‫אידענע איז איין טאג צוגעגאנגען צו‬ ‫אנטראגן פאר יענע משפחה‪.‬‬ ‫איר‪ ,‬און געזאגט וואספארא גוטע‬ ‫דער טאטע האט גערופן דער שדכן און‬ ‫ארבעט זי מאכט‪ ,‬און מ'זעט ווי זי איז‬ ‫מ'האט עס אנגעטראגן‪ .‬ס'איז אריבער‬ ‫אזוי איבערגעגעבן פאר די קינדער‪.‬‬ ‫עטליכע טעג און דער שדכן רופט צוריק און‬ ‫ס'איז דורכגעגאנגען א תקופה‪ ,‬און‬ ‫זאגט אז זיי ווילן גיין ווייטער‪ ,‬אבער נישט‬ ‫יענער איז געווארט א טיטשער‪ ,‬און‬ ‫מיט'ן חברותא‪ ,‬נאר מיט דעם בחור אליין‪.‬‬ ‫מיין טאכטער האט געלערנט ביי איר‪.‬‬ ‫די כלה האט געהערט אז ער האט פארגינט‬ ‫איין טאג איז זי צוגעקומען צו מיין‬ ‫צו טון אזא זאך פאר א חבר‪ ,‬א בחור מיט‬ ‫אידענע און געזאגט‪" :‬איך וויל דיר‬ ‫אזעלכע מידות וויל זי פאר א חתן‪ .‬די‬ ‫נאר זאגן אין וועלכע זכות איך בין‬ ‫שידוך איז געווארן למזל טוב!‬ ‫געווארן א טיטשער‪ .‬עטליכע יאר‬ ‫פרשת נח \ תשפ"ז‬ ‫בס"ד‬ ‫דעם אלטן נוסח‬ ‫א איד וואס האט מנדב געווען א גרויסער בנין‪ ,‬האט ביים ענדיגן‬ ‫אסרו חג סוכות‪ ,‬קומט צו אן ערנסטער איד און זאגט‪" :‬האסט מיר‬ ‫אנגעפרעגט ביי זיין רבי'ן אויב ער זאל לייגן א טאוועל פון אינדרויסן‪" ,‬לעילוי‬ ‫געמאכט אן אמת'ער שמחת יו"ט!"‬ ‫נשמת‪" "...‬נתנדב ע"י‪ "...‬האט זיין רבי אים געענטפערט קורץ און שארף‪:‬‬ ‫איך קוק אים אן מיט וואונדער‪ ,‬אפשר מאכט ער א טעות מיט א צווייטער‬ ‫"דארפסט מחליט זיין‪ ,‬וואס דו ווילסט‪ ,‬אדער אויף דער וועלט אדער אויף‬ ‫וואס האט אים עפעס געשיקט לכבוד יו"ט?‪...‬‬ ‫יענער וועלט!" כעין זה האט כ"ק מרן אדמו"ר זצוק"ל אמאל געזאגט אויף‬ ‫ער לאזט מיר נישט ווארטן‪ ,‬און זאגט‪" :‬דעם חול המועד סוכות האב איך‬ ‫דער ענין פון מפרסם זיין‪" :‬דארט וואו מ'דארף וויסן‪ ,‬ווייסט מען!" מ'זעט‬ ‫געזען אויף די טישן אין ביהמ"ד צעטליך‪ ,‬אז לרגל דער הילולא קדישא פון‬ ‫טאקע אז ערליכע אידן האבן דוקא נישט געוואלט מפרסם זיין זייערע‬ ‫הרה"ק רב ייבי זי"ע (דער מחבר פונעם קונטרס 'מורא מקדש' בענייני קדושת‬ ‫צדקות און מעשים טובים‪ ,‬פארקערט‪ ,‬עס האט זיי ממש מצער געווען ווען‬ ‫ביהמ"ד)‪ ,‬זאל מען מקבל זיין נישט צו האבן מיט זיך אן אנגעצינדענעם‬ ‫מ'האט גערעדט דערפון‪ .‬אבער ווי געזאגט‪ ,‬פעלט דאס אמאל אויס אלס‬ ‫סעלפאן בשעת'ן דאווענען‪ ,‬און נישט ליינען קיין גליונות בשעת'ן דאווענען‪.‬‬ ‫קנאת סופרים‪ ,‬עס הייבט די השגות ביי אנדערע אידן‪ ,‬און ס'איז דא דער‬ ‫פון אונטן איז געשטאנען מיט גרויסע אותיות "מתן שכרה בצדה ‪ -‬מיטן‬ ‫בחינה פון "יתן ויתנו אחרים"‪.‬‬ ‫נעמען א קבלה "שלא על מנת לקבל פרס"‪ ,‬איז דער נחת רוח אין הימל כפלי‬ ‫מ'קען אפשר מאכן א שטיקל פשרה ביים דעם ענין‪ .‬אזוי ווי ביי אלע דברים‬ ‫כפליים!"‬ ‫גשמיים אכילה שתייה וכדו'‪ ,‬זעט מען אין שו"ע אז אפילו דער מענטש עסט‬ ‫"אזא חידוש בדורינו‪ ,‬מ'זאל מפרסם זיין א קבלה טובה שלא על מנת לקבל‬ ‫א מאכל טוב‪ ,‬זאל ער נישט מכוון זיין צו עסן פאר זיין הנאה‪ ,‬נאר טראכטן אז‬ ‫פרס?‪ ...‬כ'האב זיך ממש געפריידט צו זען אזעלכע צעטליך זיך וואלגערן אויף‬ ‫ער עסט כדי לחזק גופו וכו'‪ .‬די זעלבע ביים שלאפן‪ ,‬שפאצירן וכו'‪ ,‬זאל די‬ ‫די טישן"‪.‬‬ ‫כוונה זיין אז מ'זאל קענען דינען דעם אויבערשטן‪ ,‬הגם בשעת מעשה האט‬ ‫"פאר דרייסיג יאר צוריק"‪ ,‬רעדט זיך דער איד אויס‪" ,‬איז נישט געווען אזא‬ ‫דער מענטש א גופניות'דיגע הנאה‪.‬‬ ‫זאך ווי געבן מתנות ביי יעדע צדקה‪-‬אקציע און יעדע דבר שבקדושה‪.‬‬ ‫די זעלבע איז ווען עס קומט צו דער ענין פון כבוד‪ ,‬אויב מ'קען טון א מצוה‬ ‫"בימי החנוכה פלעגן טאקע די קינדער ארומגיין פארקויפן א גורל‪ ,‬וואס‬ ‫בלויז פאר'ן באשעפער‪ ,‬און קיינער זאל נישט וויסן דערפון‪ ,‬מה טוב ומה‬ ‫פאר א דאלער האט מען געקענט געווינען א סעט מקראות גדולות אדער‬ ‫נעים‪ .‬ס'איז זיכער אז דאס איז די מערסטע באליבט ביים באשעפער‬ ‫יו"ט ערליך טעיפס‪ ,‬אבער דער גאנצער הלוך ילך וואס טוט זיך היינט‪ ,‬איז‬ ‫למהדרין מן המהדרין‪ .‬און וועמען מען בעט זיך אז ער זאל מסכים זיין צו‬ ‫בכלל נישט געווען בשנים קדמוניות‪ .‬כהיום הזה‪ ,‬קוים וואס מ'זעט עפעס א‬ ‫נעמען אביסל כבוד‪ ,‬איז דאס אויך א מצוה גדולה‪ ,‬אבער מ'זאל נישט שעפן‬ ‫צדקה‪-‬אקציע אן א באלוינונג‪ .‬דער גאנצער וועלט לויפט אויפן סיסטעם פון‬ ‫קיין גרויסע נחת פון דער כבוד‪ .‬וואויל איז דער וואס קען מסיח דעת זיין‬ ‫"מתן שכר בצדה"‪.‬‬ ‫דערפון‪ ,‬און וויסן אז כבוד איז א 'שונא' וואס זעט אויס ווי א 'אוהב'‪ ,‬ער קען‬ ‫"פארוואס טוט עס מיר אזוי וויי"‪ ,‬זאגט דער איד ווייטער‪" ,‬ווייל לעצטנס‬ ‫נעמען א מענטש און פארדרייען א קאפ‪ .‬אמאל הייבט דער מענטש אן צו‬ ‫האט זיך איינער אפגערעדט צו מיר‪ ,‬אז אידישקייט ארבעט נישט פאר‬ ‫טון זיין עסקנות און צדקות פאר'ן אויבערשטן‪ ,‬אבער פלוצלינג ווערט ער‬ ‫אים?‪...‬‬ ‫ערגעץ פאר'תאוה'ט אויף די געבראטענע 'לעבער'‪ ,‬און דער מהלך המחשבה‬ ‫"כ'האב זיך דערשראקען צו הערן אזעללכע דיבורים‪ ,‬און איך פרעג אים‬ ‫ווערט געטוישט אויף איין זאך‪ ,‬וואו מ'קען באקומען נאך אביסל‪.‬‬ ‫וואס הייסט?‪...‬‬ ‫"כבוד" טייטשט שווער‪ ,‬עס זעט אויס זיס‪ ,‬אבער ס'איז שווער‪ .‬דער יצר‬ ‫"האט ער זיך אויסגערעדט צו מיר‪ ,‬אז ער האט געדארפט א ישועה אין א‬ ‫הרע פון כבוד און התנשאות מאכט נישט קיין חילוק מקטן ועד גדול‪ ,‬ער גייט‬ ‫געוויסן ענין‪ ,‬האט ער אפירגענומען אלע סארט קבלות און סגולות‪ :‬ער האט‬ ‫אפילו צו גאונים וצדיקים‪ ,‬און פראבירט זיי אריינצושלעפן אין זיין נעץ‪ .‬מיר‬ ‫גענומען א קבלה נישט צו רעדן ביים דאווענען און קריאת התורה; ער האט‬ ‫האבן נישט קיין השגה אין די צדיקים וקדושים‪ ,‬אבער ס'איז באקאנט אז דער‬ ‫געזאגט ‪ 04‬טעג פרק שירה און שיר השירים; ער האט איבערגעבעטן אלע‬ ‫בעש"ט הק' אין די לעצטע רגעים פון זיין לעבן האט מען אים געזען שעפשן‬ ‫וואס ער האט געהאט אפילו א ספק‪-‬ספיקא אז ער האט זיי אמאל וויי‪-‬געטון;‬ ‫מיט'ן מויל "אל תבואני רגל גאוה"‪.‬‬ ‫און אפילו געקויפט א בושה פון א צווייטן; געגעבן זיין קרעדיט קארטל פאר‬ ‫און מ'בעט דעם עולם מ'זאל ווייטער געבן מיליאנען‪ ,‬און ווייטער לאזן לייגן‬ ‫די אלע "כוללים"‪ ,‬און באצאלט מתפלל צו זיין ביי קברי צדיקים אויך‪ ,‬און ער‬ ‫די נעמען אויף די בניינים און אויף די צעטליך‪ ,‬ווייל למעשה ברענגט דאס‬ ‫זעט נישט זיין ישועה‪ .‬זעט אויס אז אידישקייט ארבעט נישט פאר מיר‪!...‬‬ ‫נאך געלט‪ ,‬און באמת ווערט שוין געברענגט אין די פוסקים (רשב"א) אז מ'זאל‬ ‫"איר הערט וואו מיר זענען אנגעקומען?‪ "...‬פירט דער איד אויס אביסל‬ ‫לייגן א טאוול פון דער נדבן‪ .‬די נקודה איז אז מ'זאל נישט זיין קיין "רודף אחר‬ ‫אויפגעברויזט‪" .‬דער יונגערמאן האט פארשטאנען‪ ,‬אז אידישקייט מיינט‬ ‫הכבוד"‪ ,‬ווייל חז"ל לערנען אונז אז דאס איז פון די זאכן "שמוציאין את‬ ‫נעמען א קבלה און זען א ישועה‪ .‬מ'באצאלט געלט פאר געוויסע צדקה‬ ‫האדם מן העולם!"‬ ‫צוועק‪ ,‬און מען באקומט א שידוך תיכף ומיד‪ .‬כאילו מ'מאכט דיעלס מיטן‬ ‫ס'זענען דא זייער פיל אידן וואס טוען עסקנות קליינע און גרויסע און זיי‬ ‫באשעפער‪ ,‬און אויב עס געלונגט נישט‪ ,‬זאגט מען אז אידישקייט ארבעט‬ ‫הערן "קיינמאל" נישט קיין גוט ווארט‪ ,‬און עס קען זיך אריינכאפן א מחשבה‬ ‫נישט!" ה"י‪.‬‬ ‫צו טראכטן‪ ,‬וואס טוט זיך מיט אביסל "הכרת הטוב"?‪ ...‬מ'קען טראכטן‪,‬‬ ‫מ'דארף קלאר מאכן‪ ,‬אז אמאל איז 'עת לעשות לה''‪ ,‬דארף מען נעמען א‬ ‫יענער טוער‪ ,‬ווייל ער מאכט א צימעס פון זיך‪ ,‬באקומט ער כבוד מלכים‪,‬‬ ‫מהלך פון שלא לשמה כדי צו קומען צו לשמה‪ ,‬כמובא בחז"ל‪ .‬און דאס וועט‬ ‫יעדער לויבט אים און רימט אים‪ ,‬און איך‪ ,‬אדער מיין מאן‪ ,‬ווייל ער רעדט‬ ‫אויך יעדער מודה זיין‪ ,‬אז פאר דרייסיג יאר צוריק איז נישט געווען קיין‬ ‫נישט קיין סאך‪ ,‬ער טוט עס בסוד‪ ,‬באקומט ער גארנישט‪.‬‬ ‫פערטל פון די תורה ותפילה וואס טוט זיך היינט‪ ,‬און מצות צדקה אודאי‬ ‫רבותי‪ ,‬וויסן זאלט איר‪ ,‬אז די מצוות וואס מ'האט גארנישט באקומען אויף‬ ‫נישט‪ .‬אבער מ'דארף כאטש הערן פון עפעס אנדערש‪ ,‬מ'דארף חזר'ן דער‬ ‫דער וועלט בלייבן גאנץ און גלאנציג! ווער רעדט נאך ווען מ'באקומט צוריק‬ ‫מתי יגיע מעשי למעשי אבותי‪ ,‬כאטש בנגיעה‪ ,‬מ'זאל מזמן לזמן זיך‬ ‫בזיונות‪ ,‬איז עס ממש א מתנה גמורה! דאס איז די בעסטע שמירה צו באהיטן‬ ‫דערמאנען "דעם אלטן נוסח" פונדערהיים וויאזוי אונזערע זיידעס האבן‬ ‫די עסקנות און חסדים פון גאוה און פניות‪.‬‬ ‫אמאל געטון מצוות און מעשים טובים‪ ,‬געלערנט תורה און געגעבן צדקה‪.‬‬ ‫ווען מ'וועט ארויפקומען אויף יענער וועלט‪ ,‬וועט מען טאנצן פון שמחה‬ ‫די זעלבע ווען עס קומט צו געבן 'כבוד'‪ ,‬פון איין זייט דארף מען מפרסם‬ ‫צו זען אז די זאכן וואס האבן דא וויי‪-‬געטון‪ ,‬זענען דארט אויבן ריין און‬ ‫זיין די עושי מצוות‪ .‬אבער מצד שני ווייסן מיר‪ ,‬אז טון מצוות מיט'ן חשבון צו‬ ‫ציכטיג‪.‬‬ ‫באקומען כבוד און שעצונג‪ ,‬עסט אויף א שיין חלק פונעם שכר‪.‬‬