הליכות החיים · HALICHOS CHAIM — נח (2026-10-12)

בס"ד ע"י
הרב נחום צבי מאיר ראזענפעלד שליט״א
בשיכון סקווירא
נח -לך־לך ׀ שנת תשפ"ז לפ"ק ׀ גליון תקי"ב
לע"נ אאמו"ר הרה"ח ר' יעקב גרשון ב"ר שלמה ז"ל
"התפללתי והושעתי ,בזכות זיך גליון זה נתנדב
מחזק זיין אין תפילה!" לז"נ האי גברא יקירא איש טוב ומטיב בצדקה וחסד ,והכל בהצנע לכת ,באמונה טהורה
שאב חיזוק משיעוריו בתורה הקדושה בקביעות נאמנה בכל הזמנים והעתים
לכבוד מכון הליכות החיים ,אחדשה"ט,
איך האב געהאט א מעשה מיט אסאך עגמת הרה"ח ר' אברהם יצחק ב"ר משה הכהן ע"ה פראנצאז (שם אמו פיגא)
נפש ,וואס האט ב"ה געהאט א פרייליכע ענדע, יא"צ ל' תשרי
ממש פאר דעם פארגאנגענעם ראש השנה .חול לימוד התורה וההתעוררות לטובה של אלפי ישראל יהא לעילו נשמתו
המועד האב איך דאס דערציילט ביי א מסיבה, וימליץ טוב בשמי מרומים בעד כל בני משפחתו
און די באטייליגטע האבן געזאגט אז מען דארף
דאס אריינשיקן און מפרסם זיין אין "הליכות
החיים" .ומעשה שהי' כך הי': אקטועלע שכיח'דיגע שאלות (סו) הרוצה בתשובה
איך פיר אן אוועקגעשטעלטן ביזנעס וואס
איז ב"ה שטארק סוקסעספול ,מיט עטליכע
אפטיילונגען אין פארשידענע געגנטן ,וואו מען אבער אויב מען איז נאר געווען "בגילופין" ,ד.ה. צוגעזאגט א גרויסן סכום ביים
פארקויפט אסאך סחורה .אדאנק די געטרייע מען געדענקט אז מען האט צוגעזאגט געלט, עולה זיין שמחת תורה
ארבעטער און גוטע קאסטומערס ,האלט דער נאר מען וואלט דאס נישט געטון אויב מען
שאלה :דעם פארלאפענעם שמחת תורה,
ביזנעס בסייעתא דשמיא אין איין וואקסן מער וואלט נישט געווען אנגעטרונקען ,דעמאלט
האב איך געדאוונט אין א שול וואו אסאך
און מער ,און מען פארקויפט שוין סחורה אין דארף מען יא באצאלן.1
מענטשן האבן געמאכט קידוש און געטרונקען
דער ווערד פון עטליכע מיליאן דאלער א יאר.
עס דארף אנגעמערקט ווערן ,אז אויב איינער פאר'ן לייענען ,און איך האב געטרונקען
העכער צוויי יאר צוריק ,האט זיך געמאכט
איז שטארק שיכור און ווייסט נישט וואס עס אביסל איבער דער מאס .ווען ס'איז געקומען
פלָאו" אין דעם ָ א צייט וואס דער "קעש
ביזנעס האט אנגעהויבן ווערן שוואכער און טוט זיך ,זאל מען אים נישט אויפרופן צו דער צום לייענען ,האט מען מיר געגעבן א עליה,
שוואכער .מתחילה האב איך געטראכט אז עס תורה ,און אויך שטייט אין שולחן ערוך אז אזא און לויט ווי דער גבאי פונעם בית המדרש
איז א נארמאלע זאך ,און אפילו גאר א גוטער איינער טאר נישט דאוונען און זיין תפילה איז טענה'ט ,האב איך צוגעזאגט ביים לייענען צו
סימן ,ווייל ווען א ביזנעס וואקסט דארף מען פאר'מיאוס'ט .2 געבן א גרויסן סכום געלט ,קרוב צו צען טויזנט
אריינלייגן געלט צו קויפן מער סחורה ,און עס דאלער ,פאר "בדק הבית" ,צו פאררעכטן
נעמט צייט ביז עס שטעלט זיך אוועק ,אבער פארשידנס אינעם בית המדרש ,און עס זענען
אויסגערופן "בעבור שנדר חמשים
עס איז אריבער א לענגערע צייט און עס איז דא עדות וואס זענען געשטאנען דארט און
דאלער" אנשטאט "חמש מאות"
גארנישט בעסער געווארן ,נאר פארקערט ,עס האבן עס געהערט.
איז געווארן אלץ שווערער און שווערער ,און ווען שאלה :איך פיר אן מיט'ן פארקויפן די עליות
איך געדענק דאס בכלל נישט; נישט אז איך
עס איז געקומען צו צאלן די ארבעטער ,האב איך ביי אונז אין בית המדרש ,און עס איז דא ביי
זיך ממש נישט געקענט קיין עצה געבן. האב עולה געווען ,און נישט אז איך האב
אונז א נגידישער איד ,וואס געווענליך ווען ער
איך האב זיך ארומגעזען אין א קלעם .פון צוגעזאגט געלט .צי דארף איך עס באצאלן,
קויפט אן עליה יום-טוב ,שנדר'ט ער א שיינעם
א געלונגענעם ביזנעסמאן וואס האט געהאט אדער בין איך פטור ווייל איך בין געווען
סכום פון פינף הונדערט דאלער ,און דאס איז
פרנסה בהרחבה ,האב איך יעצט נישט געקענט אנגעטרונקען און נישט געוואוסט וואס איך
אויסער דער עליה אליין ,וואס ער קויפט פאר
דעקן די וואקסנדע הוצאות ,און איך האב נישט רעד?
גוט געלט .מען רופט דאס אויס הויך ,און דער
געהאט קיין הרחבת הדעת ,נישט בייטאג און
עולם באדאנקט זיך פאר אים .ער האט הנאה תשובה :אויב מען איז געווען אזוי שטארק
נישט ביינאכט.
און מיר האבן הנאה ,און אזוי גייט דאס פון יאר שיכור אז מען געדענקט גארנישט ,איז מען
זעענדיג אז דער מצב מיט'ן ביזנעס איז
נישט אין ארדענונג ,האב איך מקיים געווען צו יאר. פטור פון באצאלן.
"בואו חשבון" .איך האב זיך אוועקגעזעצט מיט .1כמבואר בחו"מ סי' רל"ה סכ"ב :השיכור מקחו מקח וממכרו ממכר ומתנותיו קיימים ,ואם הגיע לשכרותו של לוט ,דהיינו העושה ואינו יודע מה
.2כמבואר בסי' קפ"ה ס"ד ,דאם נשתכר עד שאינו יכול לדבר כראוי יכול לברך ברכת המזון; עושה ,אין מעשיו כלום והרי הוא כמו שוטה.
אין לעיין בגליונות בשעת התפלה וקריאת התורה כמבואר בהפוסקים לאיסור
גליון ב"יקת | ךל־ךל -חנ ז"פשת הליכות החיים | 1
)וס( תולאש עגיד'חיכש עלעוטקא || המשך הבושתב הצורה
דאס הייסט א נדר פאר צדקה וואס מען מוז
מיין בוכהאלטער איבערצוגיין די ביכער פון די מדור זה נתנדב
איינהאלטן .צום סוף האבן מיר ביידע מסכים
חשבונות ,און די ביכער האבן געוויזן קלאר אז געווען אז מיר וועלן אריינשיקן די שאלה דא
ע"י גיסי היקר
דער ביזנעס מאכט רווח פון עטליכע הונדערט הרה"ח ר' אהרן חנוך העניך איילבוים
צו "הליכות החיים" און מיר וועלן טון ווי מען
טויזנט דאלער א יאר .דאס איז גוט געווען אויפ'ן שליט"א
וועט אויס'פסק'ענען.
פאפיר ,אבער איך האב נאכנישט געקענט דערמיט לזכר נשמת אשתו אחותי היקרה מופלגת במעשיה
דעקן די באנק .עס איז געבליבן א מיסטעריע: תשובה :אויב איינער האט אפגעמאכט ביי הטובים ובפרט בעשיית חסד עם הזולת יום ולילה
פון איין זייט ,טענה'ט דער בוכהאלטער אז זיך אין הארצן צו געבן דעם סכום פון פינף במסירות נאמנה
אלעס פארט גוט ,אבער פון דער אנדערער זייט הונדערט דאלער ,איז ער מחוייב דאס צו געבן, מרת חנה גאלדא בת אאמו"ר הרה"ח ר' יעקב
איך זע נישט דאס געלט און האב נישט מיט גרשון ז"ל למלאות שנה לפטירתה ביום ד'
און ער קען נישט צוריקציען צוליב דעם וואס
מרחשוון
וואס צו באצאלן די בילס. מען האט אויסגערופן אז ער גיט נאר פופציג
ולעילו נשמת אמו האשה החשובה מרת שרה בת
איך האב זיך געמוזט אנבארגן געלט צו דאלער. ר' משה הכהן יא"צ ח' מרחשוון ת.נ.צ.ב.ה.
באצאלן ארבעטערס און קרעדיט קארדס,
אויסגעליידיגט אלע "ליינס ָָאוו קרעדיט" וואס אויב ער טענה'ט ,אבער ,אז ער האט דאס
געוואלט געבן נאר ווייל ער ווייסט אז מען רופט היי-יאר האב איך איין טאג יום טוב נישט
איך האב נאר געהאט און געבארגט פון מענטשן
און פון בענק .איך האב נישט געהאט קיין טאג אויס דעם סכום פון פינף הונדערט דאלער געקענט דאוונען ביי אונז אין בית המדרש,
און קיין נאכט. און דאס איז אים א כבוד ,און אויב ער וואלט האב איך געבעטן איינעם צו מאכן אנשטאט
איך האב נישט געהאט קיין ברירה און כ'האב געוואוסט אז מען וועט אויסרופן נאר פופציג מיר די "מי שברכ'ס" .ווען דער נגיד האט
געדונגען א דרויסנדיגן ביזנעס-אנאליסט וואלט ער קיינמאל נישט געטראכט צו געבן עולה געווען ,האט ער ווי אלעמאל געוויזן איין
וואס זאל דורכקוקן גרינטליך די ביכער און פינף הונדערט -דעמאלט איז ער פטור פון גאנצע האנט (חמש מאות) ,אבער דער "במקום
דערגיין וואו עס זענען די לעכער וואס מאכן די באצאלן ,ווייל ער האט קיינמאל נישט באמת שמש" האט אויסגערופן "בעבור שיתן חמשים
פראבלעמען אין דעם ביזנעס .נאך א שטיק צייט, געטראכט צו געבן דעם סכום אויב עס וועט דאלער" – פופציג ,אנשטאט פינף הונדערט.
איז ער צוריקגעקומען און האט מיר געזאגט: נישט זיין דער פרסום. יעצט ,נאך יום טוב ,ווען איך האב זיך געוואנדן
"אלעס קוקט אויס צו זיין הונדערט-פראצענט
(וויבאלד דאס איז א הארבע שאלה אין הלכות נדרי צום נגיד און געבעטן פון אים די פינף
גוט .די ביכער ווייזן אז יעדער פראדוקט ווערט
צדקה ,זאל מען פרעגן א שאלה ווען עס איז נוגע הונדערט דאלער ,האט ער געזאגט אז ער גיט
פארקויפט מיט א שיינעם ּפראפיט .און אז מען
נאר פופציג .ער האט צוגעגעבן אז עס איז
פארקויפט סחורה פאר מיליאנען דאלער א למעשה ,ווייל אמאל קען די הלכה זיין אנדערש צוליב
יאר ,און די הוצאות זענען נישט אזוי הויך אין געוויסע פרטים ).3 אים געווען א בזיון ווען מען האט אויסגערופן
פארגלייך מיט די הכנסות ,איז קלאר אז דער "חמשים דאלער" ,און ער וואלט דאס אויך
ביזנעס מאכט שיין רווח ".ער האט געוואונטשן אוועקשטעלן פאלשע קאטשקעס נישט געגעבן ,נאר אזויפיל וועט ער יא געבן,
אלע מיינע פריינט כאטש נישט ווייניגער אפצושרעקן פייגל אבער נישט מער.
הצלחה ,און דערמיט איז ער אוועקגעגאנגען, שאלה :איך האב אוועקגעשטעלט ביי מיין איך האב גע'טענה'ט צו אים ,אז ער אליין האט
נישט ברענגענדיג קיין פראקטישע לייזונג צו הויז עטליכע פאלשע קאטשקעס פון יא געמיינט צו שנדר'ן פינף הונדערט ,און
דער רעטעניש...
.3דמחשבה גמורה לצדקה ובסי' צ"ט ס"א לענין תפילה ,דאם אינו יכול לדבר לפני המלך אסור לו להתפלל ,ואפי' בדיעבד תפילתו תועבה.
די פראפעסיאנעלע מיינונג פון דעם
ספעציאליסט האט מיר געהאלפן אזויפיל ,צו
האבן א שטיקל צופרידנהייט-געפיל אז דער
ביזנעס לויפט אין דער גוטער ריכטונג .איך האב
דאס אבער נישט געקענט "איינקעשן" ,און די
פראבלעם איז ווייטער געבליבן ווי פריער; איך קטע ממכתב קודש
האב נישט געהאט קיין קעש אנצוגיין מיט דעם מאת כ״ק אדמו״ר הגה״ק מקאלאשיץ
ביזנעס ,און כ'האב זיך ווייטער ארומגעדרייט זצוקללה״ה הי״ד
אן א קאפ ,פרובירט יעדע עצה און סגולה ָָ -אן
...כל עניני הכולל גאליציען
ערפאלג.
עס איז געקומען צו א פונקט ,אז איך האב עד עתה הי' ג״כ בישועות השי״ת
געזאגט :עד-כאן! עס האט נישט קיין זין מער צו ובוודאי כן יהי' עד ביאת
דרייען מיט מיליאנען און בלייבן מיט חובות .אז
עס גייט נישט ,גייט עס נישט .איך וועל פרובירן
המשיח במהרה בימינו...
נאך עטליכע וואכן ,און אויב עס וועט נישט
בעסער ווערן -פארמאך איך דעם ביזנעס.
| 2הליכות החיים ךל־ךל -חנ ז"פשת | גליון ב"יקת
)וס( תולאש עגיד'חיכש עלעוטקא || המשך הבושתב הצורה
גאנצן יאר) ,און אויב איך האב געליטן מדור זה נתנדב
אין די קומענדיגע טעג ,האב איך מתפלל געווען מעומק הלב און א שאדן אין איין ביזנעס קען איך דאס
מקיים געווען "יפשפש במעשיו" ,אז ווען עס גייט פאר א מענטש ע״י ידידינו הנכבד
אראפרעכענען פון די פארדינסטן הרב יעקב יוסף האגער שליט״א
שווער ,זאל ער נאכזוכן צי עס איז דא עפעס אין וואס ער דארף
פון דעם אנדערן ביזנעס; אדער לרגל שמחת נישואי בנו הרב דוד עב״ג בת
זיך פארבעסערן .עס איז מיר ארויפגעקומען א מחשבה :איך זוך
יעדע געשעפט איז א חשבון פאר הרב לוי יצחק האניג שליט"א למז״ט
די לעכער אין דעם ביזנעס ,אבער וואס איז מיט די לעכער אינעם
דאוונען? אפשר האבן די צוויי זאכן א שייכות?... זיך ,און היות איך האב פארדינט פון זכות לימוד תורה דרבים יעמוד בעדם
איין אינוועסטמענט צוויי הונדערט לבנות בית נאמן בישראל בבני חיי
אין דער צייט וואס איך בין געווען פארנומען ראשו ורובו מיט'ן ומזוני רוויחי וכל ההשפעות טובות
ביזנעס ,איז דאס דאוונען געהעריג מיט מנין אביסל פארנאכלעסיגט טויזנט דאלער ,מוז איך אראפנעמען
געווארן .איך פלעג זיך אסאך צוכאפן ווען מען האט שוין געהאלטן צוואנציג טויזנט דאלער מעשר, פלאסטיק וואס זעען אויס ווי עכטע,
טיף אינמיטן דאוונען ,און כ'האב אלץ געהאט תירוצים ,אז עס וועט כאטש אין דעם אנדערן געשעפט כדי אפצושרעקן די פייגל וואס קומען
נעמען צייט ביז דער אנדערער מנין שטעלט זיך ,כ'האב נישט קיין האב איך פארלוירן געלט. עסן די גראז.
ברירה ,כ'מוז זיין צוריק ביים ביזנעס.
תשובה :אסאך פוסקים נעמען אן ,אז לעצטנס איז אריבערגעגאנגען א איד,
איך האב מחליט געווען אז איך וועל אנהייבן דאס מתקן צו
מען קען אזוי טון און מאכן איין חשבון און ער האט מיר מעורר געווען אז די
זיין ,און איך האב אויפגעהויבן מיינע אויגן צום הימל און געזאגט:
אויף א גאנץ יאר (אדער א האלבן יאר), עצה איז טאקע פראקטיש א גוטע,
"רבונו של עולם ,איך ווייס אז דאס דאוונען דארף א תיקון ,עס איז
פול מיט לעכער ,ווייל איך בין פארנומען מיט'ן בויען דעם ביזנעס, צום ביישפיל ,פון ראש השנה ביז אבער אפשר איז דא דערביי א שאלה
און דערווייל איז דער ביזנעס חרוב .איך וועל ארבעטן צו פארמאכן ראש השנה האט מען אינוועסטירט, פון "לא תעשה לך פסל" ,אז מען
די לעכער אינעם דאוונען ,און איך בעט דיר ,אז דו זאלסט מיר שיקן פארדינט און דערלייגט כך-וכך ,און טאר נישט מאכן קיין אויסגעשניצטע
הצלחה ,עס זאל נישט זיין קיין לאך אין מיין ביזנעס ,און דאס געלט אויב נאך אלע חשבונות איז מען געשטאלט .וואס איז די הלכה?
זאל נישט אויסרינען". געבליבן מיט א ריווח פון א האלבן תשובה :עס איז מותר .4
איך האב גענומען אויף זיך די קבלה אויף פערציג טעג ,און עס מיליאן דאלער ,נעמט מען פופציג
איז מיר בכלל נישט געווען גרינג דאס אויסצופירן .אויב עס האט טויזנט דאלער מעשר (אדער א "חומש"- איין מעשר-חשבון אויף
זיך געמאכט אמאל אז איך בין נישט געווען גרייט מיט טלית- פינפטל :הונדערט טויזנט דאלער) .5 אלע געשעפטן פון יאר
ותפילין ביי "הודו" ,בין איך ארויסגאנגען פון בית המדרש און שאלה :סוף פארגאנגענעם יאר ,בין
געגאנגען זוכן א מנין ערגעץ אנדערש .אזוי אויך ביי מנחה און מען זאל אבער נישט רעכענען
חשבונות פון איין יאר אויפ'ן צווייטן. איך איבערגעגאנגען די חשבונות פון
מעריב -ביי יעדע תפילה האב איך געמוזט זיין גרייט נאך פאר דער
די געלט-פארדינסטן וואס איך האב
בעל-תפילה האט אנגעהויבן.
פאר יזכור פון מעשר געמאכט דורכ'ן יאר כדי צו נעמען
יעדעס מאל וואס איך האב זיך געטראפן גיין צו אן אנדערן בית
מעשר ,און עס איז אויסגעקומען
המדרש צוליב דעם וואס איך בין נאכנישט געווען גרייט ווען דער שאלה :איך האב צוגעזאגט צו געבן
מנין האט זיך געשטעלט ,האב איך געשעפטשעט א שטילע תפילה אז פון א געוויסן אינוועסטמענט
געלט ביי "יזכור" און כ'האב אינזין
צום אויבערשטן ,אז ער זאל זיך אויך פירן מיט מיר מדה כנגד מדה האב איך פארדינט צוויי הונדערט
געהאט עס צו געבן פון מעשר-געלט.
און פארשטאפן די לעכער אין מיין ביזנעס ,אז דאס בלוט און געלט טויזנט דאלער ,וואס דאס מיינט אז
מעג מען עס טאקע געבן פון מעשר-
וואס איך לייג דארט אריין זאל נישט גיין לטמיון. איך דארף אראפנעמען צוואנציג
געלט?
עס איז געקומען צום סוף פון די פערציג טעג ,און די פראבלעמען טויזנט דאלער מעשר ,אבער אין דער
מיט'ן ביזנעס זענען גארנישט בעסער געווארן .פארקערט ,עס איז תשובה :מען זאל געבן כאטש א חלק זעלבער צייט האב איך אינוועסטירט
מיר יעצט אונטערגעקומען א פרישער נסיון .עס האט זיך געמאכט נישט פון מעשר-געלט ,ווייל דער עיקר אין אנדערע געשעפטן ,וואס האבן
א וויכוח צווישן מיר און דעם מענעדזשער ,וועלכער האט דאס פון "יזכור" איז אז מען זאגט צו געלט נישט געהאט קיין הצלחה און איך
גענומען שווער ,און פון איין מינוט אויף דער צווייטער האט ער פאר צדקה לטובת דער נשמה ,אבער האב שאדן געהאט געלט.
מיר געלאזט וויסן אז ער געזעגנט זיך מיט מיר און לאזט איבער אויב מען גיט עס בלויז פון מעשר, מיין שאלה איז ,צי מען קען מאכן
דעם ביזנעס. וואס איז שוין צדקה-געלט ,טוט מען דעם חשבון פון מעשר אויפ'ן סך-הכל
איך האב ווייטער מתפלל געווען און געזאגט" :רבוש"ע! איך נעם דערמיט גארנישט פאר דער נשמה. פון אלע פארדינסטן דורכ'ן יאר (אזוי
אן דיינע וועגן באהבה .עס איז זיכער אלעס לטובה ,און איך וועל
נישט אפלאזן מיין גוטע קבלה אפילו יעצט נאך די פערציג טעג, עס דארף באמערקט ווערן ,אז אויב ווי ,להבדיל ,ביי שטייערן רעכנט מען דעם
נאר אין די קומענדיגע פערציג טעג וועל איך זיך ווייטער מחזק מען האט נישט אינזין געהאט בשעת'ן סך-הכל פון אלע הכנסות און הוצאות פון
זיין אינעם דאוונען ,און נישט ווייל איך ווייס זיכער אז דער ביזנעס המשך בעמוד 6
וועט בעסער ווערן ,נאר ווי דער ניגון גייט' ...הייליגער באשעפער ,דו היא נדר ואסור לחזור ,דאפי' אם הוא רק מחשבה וגמירת דעת יש ליתן ,כמבואר בחו"מ סי' רי"ב ברמ"א ס"ח וביו"ד סי' רנ"ח
סי"ג ,דיש להחמיר כסברא ראשונה שכיון שגמר בלבו ליתן לצדקה חייב ליתן אף שלא הוציא בשפתיו ,דכתיב "כל נדיב לב".
האסט געהייסן דאווענען '...און דאוונען דארף מען ווי א איד דארף ובפרט באופן זה שרמז באצבעיו ,שבדרך כלל הוא חמש מאות ,בוודאי דצריך לקיים .והא דיש לקיים מחשבתו הוא רק אם
דאוונען". .4כמבואר ביו"ד סי' קמ"א ס"ו :צורת היה גמירת דעת ,אבל במחשבה בעלמא א"צ ליתן ,ועיין שו"ת קני בושם סי' ק"י.
הבהמות ,חיות ,עופות ודגים מותר לצור אותם ואפי' הם בולטות; ובט"ז וש"ך דהלא שור ,גדי ואריה הם בכלל המזלות עיי"ש,
וויבאלד דער מענעדזשער האט זיך אפגעזאגט ,האב איך יעצט .5עיין ספר צדקה ומשפט ועיין בדרכי תשובה אות מ"ו ,אבער צורת אווזים – 'קאטשקע' בלע"ז – בוודאי דמותר.
פ"ה ס"ט ,שו"ת שבט הלוי ח"ה סי' רל"ג ,ועיין ממונם של ישראל ח"א פ"ב הלכה ד'.
| 3הליכות החיים ךל־ךל -חנ ז"פשת | גליון ב"יקת
געמוזט אויפנעמען א צווייטן .ברוך ה' ,איך האב געטראפן א היתר עיסקא (ז) בעולם המסחר
טויגליכן יונגערמאן ,וואס האט שנעל אויפגעכאפט די סיסטעם
און האט געארבעט געטריי און פראפעסיאנעל .מיט זיינע יונגע פאר די אייגענע פארדינסטן .אויב
און פרישע כוחות האט ער אנגעהויבן פירן און אוועקשטעלן מדור זה נתנדב
מען פארבארגט פאר יענעם אויף
זאכן אין דעם ביזנעס; אבער קיין געלט האב איך דערווייל נישט פראצענט מיט א היתר עיסקא ,איז ע"י ידידינו הנדיב הנכבד
געזען... מו"ה ר' יצחק אהרן שפירא הי"ו
עס מער נישט די ספעציעל-גרויסע
איין טאג רופט דער נייער מענעדזשער מיר אן און זאגט, לרגל שמחת הנחת תפילין לבנו בכורו
מצוה פון "אם כסף תלוה" ,כאטש
אז ער וויל נאר זיכער מאכן צי "מארק" ,איינער פון די נישט- כמר מנחם מענדל ני"ו
אידישע ארבעטער ,איז אויך אונטער זיין פאראנטווארטליכקייט עס איז א מצוה און מען איז מקבל
זכות לימוד תורה דרבים של אלפי ישראל
און צי ער דארף אבסערווירן זיין ארבעט. שכר פאר'ן העלפן אן אנדערן איד. יעמוד בעדו לרוות רוב נחת דקדושה מכל יו"ח
ווער איז דאס מארק? בבריות גופא ונהורא מעליא ולברכת התורה
שיקן בלומען פאר'ן בארגן אורך ימים בימינה בשמאלה עושר וכבוד
מארק איז געווען אן ארבעטער וואס יעדער ביזנעס-
אייגנטימער וואלט זיך געוואונטשן צו האבן .ער האט אויף "היתר עיסקא"
געארבעט ביי מיר יארן לאנג און איז געווען ווי א סימבאל פון שאלה :איך האב געדארפט וויכטיג מצות הלוואה ווען מען
געטריישאפט .אין לויף פון די יארן ,האט ער אויפגעבויט ביי
האבן א סכום פון פופציג טויזנט פארבארגט אויף "היתר עיסקא"
מיר א שטארקן צוטרוי .איך האב אים געקענט רופן פיר-און-
דאלער ,און איך האב געבעטן פון
צוואנציג שעה אין מעת-לעת ,און אויף אלעם איז זיין ענטפער
געווען "יא ".און נישט נאר צו מיר ,נאר צו יעדן איינעם – צו אלע א חבר אז ער זאל מיר פארבארגן
דאס געלט מיט א "היתר עיסקא". שאלה :איך האב געזען שטיין
ארבעטערס און צו אלע קאסטומערס .ער האט געקענט דעם
ביזנעס אדורך-און-אדורך און איז געווען מיין רעכטע האנט, ער האט מיר געענטפערט אז עס אינעם מדור "בעולם המסחר" ,אז
דער פארטרויאונגס-מאן פונעם ביזנעס. קומט אים אן שווער ,האב איך אים ווען מען פארבארגט געלט פאר
אויף דער פראגע פון דעם מענעדזשער צי ער דארף זיך אויף פארגעשלאגן צו מאכן א היתר איינעם אויף "היתר עיסקא" ,האט
אים אומקוקן ,האב איך אים ערשט געוואלט ענטפערן אז נישט, עיסקא ,וואס ער וועט דורך דעם מען נישט מקיים געווען די מצוה
אבער איך האב זיך באלד בארעכנט און אים געזאגט" :אז דו פון הלוואה .איך וויל פארשטיין
אויך פארדינען .ער וועט טאקע
קוקסט אויף יעדן ,קוק אויף אים אויך". דעם טעם דערפון .יענער האט דאך
באקומען א פראצענט ,אבער עס
ווען די צווייטע פערציג טעג האבן זיך שוין געהאלטן ביים
איז נישט עפעס וואס ער טוט פאר נאך אלץ הנאה ,און מען העלפט
ענדיגן ,האט דער נייער מענעדזשער מיר איין טאג געשיקט
פרנסה ,און איך ווייס אז מיט דעם אים דערמיט מצליח זיין .פארוואס
א מעסעדזש ,אז עס זעט אים אויס ווי מארק טראגט ארויס
קעסטלעך סחורה אין דער הינטערשטער אפטיילונג אינעם אלעם איז עס אים נישט אנגעקומען איז דאס נישט אין כלל פון "אם
וועירהַאוז ,א קעסטל דא און א קעסטל דארט ,דארט וואו עס ַ גרינג ,און ער האט עס מיר געטון כסף ַּּתלוה" ,כאטש מען פארדינט
ווערט געווענליך ארויסגעפירט באצאלטע סחורה ,און ער ווייסט אלס א טובה פאר א גוטן חבר .איך פון דעם היתר עיסקא?
נישט צי די קעסטלעך זענען רעקארדירט אין דער סיסטעם.
וויל אים יעצט שיקן בלומען אויף
א קעסטל סחורה ביי מיר אין געשעפט קען זיין ווערד א סכום תשובה :ווי מיר האבן געשריבן,
שבת אלס דאנק פאר דער הלוואה,
פון העכער טויזנט דאלער .עס איז זייער-טייערע סחורה! איך פסק׳נט אזוי דער "חפץ חיים" ,און
בין נישט געווען גלייך צו שטארק באזארגט ,וויבאלד איך פלעג און מיין שאלה איז צי עס איז מותר
מען זעט אין זיינע ווערטער אז די
בעטן פון מארק אסאך זייטיגע שליחות'ן וואס קיינער האט וויבאלד מיר האבן געמאכט א היתר
גרויסע מצוה פון הלוואה – וואס
נישט מיטגעהאלטן ,און מען פלעגט אים כסדר זען פארנומען עיסקא ,אדער עס איז אסור צוליב
חז"ל לויבן דאס גאר שטארק אויס
מיט אנדערע ארבעט; אבער "למיחש מיהא בעי" ,און לכל- ריבית? און זאגן אז דאס איז א חסד סיי
הפחות דארף מען זיין פארזיכטיג .דערפאר האב איך געראטן
תשובה :מען זאל נישט געבן קיין מיט ארעמע און סיי מיט רייכע –
דעם מענעדזשער אז ער זאל ווייטער האלטן אן אויג ,און אויב
מתנה פאר איינעם וואס איז נאר ווען מען טוט עס נישט
מעלתה:
מיט בלויז עטליכע מינוט א טאג זענט איר מקיים די
מצוה פון לערנען יעדן טאג אלע חלקי התורה דאס איז א "חק" רבבות אלפי ישראל שפירן א נייעם טעם אינעם
סגולתה:
עס איז מסוגל אויף פרנסה בהרחבה
הרה"ק משינאווא זי"ע ועוד צדיקים
מיט א טעם" ...טעגליכן" לימוד "חק לישראל"
איבערצושמועסן די הלכות וואס ווערן געברענגט אינעם גליון ,אדער צו איבערלאזן א שאלה קען מען רופן 845.499.5084
אויב קיין ענטפער ,ביטע לאזט איבער א מעסעדזש
גליון ב"יקת | ךל־ךל -חנ ז"פשת הליכות החיים | 4
רתיה || המשך )ז( אקסיע רחסמה םלועב
אין די פריערדיגע גליונות) ,נאר
באמערקט ער עפעס פארדעכטיגט ,זאל ער מיר לאזן וויסן און איך
מדור זה נתנדב
אנשטאט אים געבן דעם רווח וועל
וועל זען וואס צו טון. לז"נ האי גברא יקירא הרבני הנעלה
איך באצאלן פאר'ן באנק דעם
א פאר טעג שפעטער ,קומט דער מענעדזשער צו מיר און זאגט, הרה"ח ר' מאיר דוב ב"ר זושא ע"ה
"אינטערעסט" אויף דער הלוואה.
אז לויט ווי ער האט אבסערווירט ,איז מארק כסדר פארנומען גרינבערג
מיט'ן ארויסטראגן קעסטלעך פון דער הינטערשטער טיר ,און יעדן בשעת דאס געלט איז נאך געלעגן יא"צ ז מרחשון ת.נ.צ.ב.ה.
טאג גייען ארויס פון דארט קעסטלעך וואס זענען נישט פארשריבן אין זיין אקאונט ,פאר איך האב לימוד תורה דרבים וההתעוררות לטובה
אין דער סיסטעם .די פראגע איז ,צי דאס ווערט געטון אויף מיין של אלפי ישראל יהא לעילו נשמתו
עס ארויסגענומען ,האט ער מיר
וימליץ טוב בעד כל בני משפחתו
פארלאנג און מיין וויסן. געזאגט אז ער נויטיגט זיך יעצט
די ווערטער "פון דער הינטערשטער טיר" האבן אנגעצונדן ביי אין א סכום פון פינף טויזנט
מיר א רויט לעמפל .די הינטערשטע טיר איז געווען באשטימט מען האט געבארגט געלט פון אים
דאלער ,און ער האט געבעטן אז אפילו מיט א היתר עיסקא ,אויסער
אויסשליסליך נאר פאר באצאלטע און דאקומענטירטע סחורה,
און עס האט נישט געקענט דורכגיין דארט קיין זאך וואס איז איך זאל אים געבן דעם סכום און אויב מען האט געמאכט א היתר
נישט באצאלט און דאקומענטירט געווארן .קיין שום ארבעטער מען וועט דאס רעכענען אלס דעם עיסקא וואס איז "כולו פקדון" (ד.ה.
אדער מענעדזשער האט דארט גארנישט געקענט סתם אזוי רווח וואס איך דארף אים באצאלן, ווען דאס גאנצע געלט ווערט באטראכט
ארויסטראגן ,אפילו נישט איך אליין. אין צוגאב צום אינטערעסט וואס אלס "פקדון" ,נישט ווי א געווענליכער
זייענדיג אזוי שטארק געטרויט ביי מיר און וויסנדיג אז קיינער איך וועל באצאלן פאר'ן באנק היתר עיסקא פון "חצי מלוה חצי פקדון",
קוקט אים נישט נאך ,ווייל ער איז דאך "דער ביזנעס אליין" ,האט
אויף די הונדערט טויזנט דאלער, ווי ערקלערט אין די פריערדיגע גליונות),
מארק זעט אויס ,אויסגענוצט זיין נאמנות ארויסצופירן פון דארט
ווי מען האט אפגערעדט. וואס אויף דעם אופן איז דאס מותר,
וואס עס האט זיך אים געוואלט.
אין די קומענדיגע טעג ,האט מען אנגעהויבן איבערקוקן די צי מעג מען דאס טון ,אדער און מען זאל עס דורכרעדן מיט א
קאמערעס און אנדערע סיסטעמס וואס מיר פארמאגן ,און די עס איז אסור וויבאלד איך האב מורה הוראה.
האר פון קאפ האבן זיך מיר ממש אויפגעשטעלט .עס האט זיך נאכנישט גענוצט און אינוועסטירט
ארויסגעשטעלט אז אין לויף פון די פארגאנגענע העכער צוויי מיט דאס געלט (אין א געשעפט ,וואס געבן "רווח" וואס איז
א האלב יאר ,האט דער "געטרייער" ארבעטער געפירט ביי מיר נאכנישט דא ביי א הלוואה
דאס מיינט אן "עיסקא") און עס איז
אין דעם ביזנעס אן אייגענע ווירטשאפט און האט רעגלמעסיג מיט א "היתר עיסקא"
נאכנישט דא קיין רווח צו געבן?
ארויסגעטראגן פון דארט סחורה ָָאן מיין וויסן.
ער פלעגט עס ארויספירן אומבאמערקט פון דער הינטערשטער תשובה :עס איז אסור אזוי צו טון, שאלה :איך האב ארויסגענומען א
טיר ,און שפעטער פלעגן קומען געוויסע קונים עס אפנעמען, אבער מען קען אויסארבעטן א סכום פון הונדערט טויזנט דאלער
איבערלאזנדיג פאר אים געלט אויף פלעצער וואו מען האט היתר עיסקא אויף אן אופן אז עס פון א "ליין ָָאוו קרעדיט" אויף
אפגעשמועסט פון פאראויס .אין איין חודש אליין ,פלעגט ער מיין חבר'ס נאמען ,און מיר האבן
זאל זיין מותר (ווי מען מאכט היינט
ארויסרוקן צען ביז צוואנציג טויזנט דאלער ווערד פון סחורה ,וואס
אין רוב היתר עיסקא'ס) ,און אויב מען אפגעמאכט אז עס זאל זיין אויף
איז נישט אריינגעגאנגען אין דער קאמפיוטער-סיסטעם! ער האט
האט אפגעמאכט אז עס זאל זיין אן אופן פון "היתר עיסקא" (ד.ה.
טאקע נישט פארדינט אזויפיל ,ווייל ער האט עס פארקויפט פאר
זייער ביליג ,אבער איך האב שאדן געהאט הונדערטער טויזנטער אויף אזא אופן פון היתר עיסקא אז די העלפט פונעם רווח וואס מען
דאלער. איז עס מותר ,און מען זאל דאס פארדינט פון דעם געלט גייט פאר דעם
דער אויבערשטער האט געהאלפן ,אז איך האב געהאט א גוטע איבעררעדן מיט א מורה הוראה. וואס גיט די הלוואה ,ווי ערקלערט
סיסטעם נאכקוקן וואס עס איז ארויסגעגאנגען ,און אזוי האב
איך געקענט צוזאמענשטעלן א בילד ,וואס איז פארגעקומען אין ברכת מזל טוב לידידינו ותומכינו הנכבד הרה"ח ר' אברהם הערש זילבער
הי"ו לרגל שמחת נישואי בתו עב"ג החתן פנחס אזרילעוויטש למז"ט ויה"ר
די לעצטע צוויי מיט א האלב יאר .עס האט זיך ארויסגעשטעלט, שיזכו לבנות בית נאמן בישראל בבני חיי ומזוני וכל ההשפעות טובות
אז אין דער דאזיגער צייט האט מארק ארויסגעפירט שטילערהייט *
העכער א פערטל מיליאן דאלער ווערד פון סחורה. ברכת מזל טוב לידידינו ותומכינו הנכבד הרה"ח ר' משה אלי' פאללמאן הי"ו לרגל שמחת
אירוסי בתו עב"ג החתן המופלג בתויא"ש אפרים יוסף בן הרב איילוש באכנער שליט"א
איך האב אריינגערופן מארק און אים פארגעלייגט די למז"ט ויה"ר שיזכו לרוות לבנות בית נאמן בישראל בבני חיי ומזוני וכל ההשפעות טובות
צו באשטעלן סיי-וועלכן סארט
שטר ,צוגעפאסט ספעציעל
פאר אייער באדערפעניש
שטרי היתר עיסקא שטרי שותפות שטרי מכירה אלע מודעה משמחת
רופט אריין צום מכון
שטרי צוואות שטרי הלוואה שטרי שכירות סארטן דערמיט טוען מיר מעלדן אז פון
היינט אן קענט איר באקומען ביים
"הליכות החיים"
845.276.3170 ext. 5
shtar@halichus.com
די שטרות וועלן בעזר ה' צוגעשטעלט ווערן פאר אייך דורך מורי הוראה ,מומחים וואס זענען באהאוונט אין די חלקי הלכה פון
די אומצאליגע שאלות וואס טרעפן זיך אין ענייני ממונות ,ווי אויך אינעם פראקטישן מציאות אין דער היינטיגער מסחר-וועלט שטרות: מכון "הליכות החיים"
| 5הליכות החיים ךל־ךל -חנ ז"פשת | גליון ב"יקת
אקטועלע שכיח'דיגע שאלות (סו) || המשך הרוצה בתשובה
אינפארמאציע וואס איך האב וועגן אים ,און איך
הפצת הגליון נתנדב
האב אים קלאר געמאכט אז איך קען אריינגעבן לז"נ של הרה"ק מריבניץ זי"ע
אויף אים א געריכטליכע אנקלאגע ,מיט קלארע זכותו הגדול והקדוש יגן עלינו ועל כל ישראל
באווייזן און בילדער .ער האט זיך מודה געווען זכות הלימוד של אלפי ישראל לעילו נשמתו וההתעוררות לטובה יעמוד בעד הנדבן החשוב
אין דעם פארברעכן און האט זיך געבעטן אז לזיווג הגון בקרוב ולבנות בית נאמן בישראל ולראות דורות ישרים ומבורכים
איך זאל אים נישט פארשיקן און ער וועט מיר
צוריקצאלן דאס געלט. מאכל ,און דערפאר זאל מען מאכן המוציא המשך מעמוד 3
א גרויסן חלק ,א סכום פון איבער הונדערט אויף דער בולקע און נישט אויפ'ן רעפטל? צוזאגן אז מען וויל עס געבן פון מעשר-געלט,
טויזנט דאלער ,האט ער מיר שוין צוריקגעצאלט, תשובה :די הלכה אז מען דארף מאכן די זאל מען געבן דאס גאנצע פונעם אייגענעם
און דאס וויכטיגסטע פאר מיר וואס איז געשען ברכה אויפ'ן גאנצן מאכל ,איז נאר ווען מען געלט און גארנישט געבן פון מעשר.
איז ,אז עס האט זיך אפגעשטעלט די "בלוטיגונג"; וויל עסן פון ביידע ,אבער אויב מען וויל עסן (וכתבו הפוסקים שיש להיזהר לשלם את נדרו מיד
דער ביזנעס האט זיך אוועקגעשטעלט ,און דאס נאר דאס שטיקל ,מוז מען נישט מאכן די לאחר יו"ט).
געלט האט אויפגעהערט ארויסרינען .עס קומט ברכה אויפ'ן גאנצן מאכל און מען קען מאכן
אריין און עס גייט ארויס ,און מען קען ב"ה "המוציא" אויפ'ן רעפטל. "המוציא" אויף א רעפטל ברויט
באצאלן די בילס; עס פארט ווי א געזונטער (כמבואר בסי' קס"ח ברמ"א ס"א דכ"ז הוא כשרוצה שאלה :ווען מען וואשט זיך צו ברויט ,און מען
ביזנעס ָָאן קאמפליקאציעס. לאכול משניהם; ועיין מ"ב ס"ק ה' דאם ברצונו שוה קען עסן אדער א בולקע אדער א רעפטל
נאכ'ן איבערטראכטן די זאך ,האב איך לאכול מזה או מזה ושניהם מונחים לפניו ,מצוה מן ברויט ,צי גייט אן דערביי די הלכה אז אויב
איינגעזען אז אייגנטליך האט די ישועה זיך המובחר לבצוע על המוקדם בפסוק ושאר המעלות, מען האט פאר זיך א גאנצע מאכל און אויך א
אנגעהויבן שוין ביים סוף פון די ערשטע פערציג ועיין ספר מכלל יופי). שטיקל ,זאל מען מאכן די ברכה אויפ'ן גאנצן
טעג ,ווען דער אלטער מענעדזשער -וואס נישט
אים און נישט מיר איז איינגעפאלן צו לייגן א מכתבים למערכת
פארדאכט אויף דעם ארבעטער -האט פארלאזט
די קאמפאני ,מאכנדיג דערמיט פריי דעם פלאץ
פאר פרישע ענערגישע כוחות צו טרעפן לעכער בענין בורר בחצי שעה סמוך לסעודה
אין דעם ביזנעס וואס דארפן באהאנדלט ווערן. לכבוד האי גאון ומזכה את הרבים ,הרה"ג ר' הערשל שליט"א ,אשר עומד בראש גליון הנפלא
דאס וואס האט מיר ערשט אויסגעזען צו זיין נאך הליכות החיים ,שכשמו כן הוא ,המאיר לנו אורחות החיים ,ובפרט בהל' שבת שמבאר כל דבר
א דורכפאל ,האט זיך ארויסגעשטעלט צו זיין דער באופן השוה לכל נפש ,ושמעתי מכמה אנשים שנמלטו מאיסורי שבת החמורים ע"י לימוד
בהגליון.
אנהייב פון דער ישועה.
ונהנתי לראות באחד מן הגליונות שהזהיר על דבר הנפוץ שמכינים 'סאלאט' זמן רב קודם
די לעכער האבן זיך פארשטאפט -פון דעם שלש סעודות ,והוא נגד הלכה מפורשת ברמ"א שאסור לקלף ירקות כשאינו סמוך לסעודה,
ביזנעס ,און נאך וויכטיגער ,פונעם דאוונען .עס והרבה נשים נכשלים בזה.
דאוונט זיך מיט פיל מער רואיגקייט און כוונה. ורציתי לעורר מה שראיתי כמה פעמים בהגליון להתיר לברור ולקלף "חצי שעה" קודם
הסעודה ,וכך נפוץ בכמה מקומות בכלל ישראל לנהוג כן ,וכך הוא דעת שבט הלוי [ובדעת החזו"א
נישט קיין פארגלייך צו א מיטגעכאפטן דאוונען!
יש אריכות ,ואכמ"ל].
* אך לפי האמת דבר זה שנוי במחלוקות ,ודעת הרבה מגדולי הפוסקים שאין היתר לעשותו חצי
השי"ת ווארט אויף אונזערע תפילות .לאמיר שעה קודם הסעודה ,אלא צריך להיות סמוך ממש להזמן שמתחילים להכין הסעודה ,ולמשל אם
זיך מחזק זיין אין דאוונען ווי עס דארף צו זיין צריכים 10דקות להכין הסעודה ,אזי אסור לברור ולקלף קודם מכן אף שהוא תוך חצי שעה של
און זוכה זיין צו גאנצע ישועות. הסעודה.
כך הוא דעת האג"מ (או"ח ח"ד סי' ע"ד בורר אות י"ג) ,הגר"מ שטרנבוך (בתשובות והנהגות ח"ב סי'
ידידכם ,ש.ב.א.
קע"ט וסי' קפ"ה אות ג') ,הגר"נ קרליץ (בחוט שני עמ' ע"ז) ,הגרפ"א פאלק (בזכור ושמור בורר עמ' ,))293
* ועוד הרבה [ראה מה שביררנו בזה בפרדס יצחק (בפרי הפרדס פרק ב' ענפי י"ח)].
מיטצוטיילן מעשיות להנאת אלפי הקוראים, ולכן יש להעיר ,כיון שנוגע באיסור בורר שהוא דאורייתא ,בודאי נכון להחמיר כדעת פוסקים
ביטע פארבינדט זיך צו דער הנהלת המכון אלו.
דורך ,4592885MHH@gmail.comאדער בכבוד רב
דורכ'ן פעקס ,845.288.2040 :אדער לאזט א יעקב יצחק גארדאן
מח"ס פרדס יצחק עמ"ס הש"ס ועל הלכות בורר
מעסעדזש אויפ'ן טעלעפאן845.276.3170 :
כל הזכויות שמורות | הרשות נתונה לצלם הגליון ע"מ להפיצו ,ואין להעתיק תוכן הגליון בלי רשות בכתב מהמערכת
להערות והארות ,ולכל החפצים להשיג גליון זה בתמידות ,נא לפנות אלינו :טלפון / 845.276.3170 :פעקס / 845.288.2040 :אימייל.4592885mhh@gmail.com :
גליון ב"יקת | ךל־ךל -חנ ז"פשת הליכות החיים | 6
