gilyoines.com חזרה לאתר · Back to the site

אורות יואל · Oires Yoel — נח (2026-10-12)

מוציא לאור: אורות יואל · Oires Yoel

שבוע: נח (2026-10-12)

אורות יואל · Oires Yoel — נח (2026-10-12)

פתח את ה-PDF הורדה

‫בס"ד‬ ‫תשפ"ז נח‬ ‫פרשת‬ ‫תורת רביה"ק מסאטמאר זיע"א‬ ‫או>ר ה<פרשה‬ ‫או>ר ה<דרוש‬ ‫הפלא'דיגע ערקלערונג איבער'ן שמועס‬ ‫דרוש לפרשת נח‬ ‫צווישן נח און דער עורב‬ ‫ְוְ ַַא ָּּתה ַַקח ְלְ ָך ִִמָּכּ ל ַַמ ֲֲאָכָ ל ֲֲא ֶׁׁשר ֵיֵ ָָאֵכֵ ל‬ ‫אדם בדומה לו" (מאמר בן סירא) אז יעדער ציט צו זיין‬ ‫ַוְַיְ ַׁשׁ ַּלּ ח ֶאֶ ת ָָהֹע ֵֵֹרב ַוַ ֵּי ֵֵּצא ָיָ צֹוא ָוָ ׁשֹוב ַַעד ְיְ ֹב ֶֹׁׁשת ַַה ַּּמִיִ ם‬ ‫ְוְ ָָא ַַס ְְפ ָּּת ֵֵאֶלֶיָך ְוְ ָָהָיָ ה ְלְ ָך ְוְ ָלָ ֶהֶ ם ְלְ ָָאְכְ ָלָ ה (ו‪ ,‬כא)‪.‬‬ ‫מין‪ .‬אז מען זעט אמאל אן עוף ציט צו א מענטש זאל‬ ‫ֵֵמ ַַעל ָָה ָָאֶרֶ ץ (ח‪ ,‬ז)‪.‬‬ ‫די מפרשים שטעלן זיך‪ :‬די הלכה איז‬ ‫מען וויסן אז די סיבה איז ווייל 'ובן אדם בדומה לו'‪,‬‬ ‫רש"י הק' זאגט‪' :‬עד יבשת המים‪ ,‬מוכן היה העורב‬ ‫דארט ליגט א נשמה פון א מענטש וואס איז בדומה‬ ‫דאך אז א מענטש טאר נישט עסן אינדערפרי‬ ‫לשליחות אחרת בעצירת גשמים בימי אליהו שנאמר‬ ‫לו‪ .‬די גלגולים דערקענען די מענטשן און זיי ווייסן וואס‬ ‫ווילאנג ער האט נישט געגעבן צו עסן פאר‬ ‫(מלכים א יז( והעורבים מביאים לו לחם ובשר' – עד‬ ‫עס טוט זיך מיט זיי און פון וואו זיי קומען‪.‬‬ ‫יבשת המים איז א רמז צו אן אנדערע טרוקעניש אין די‬ ‫זיינע בהמות‪ ,‬ווי עס שטייט (דברים יא‪ ,‬טו)‪:‬‬ ‫נח האט אוועקגעשיקט דעם עורב און חז"ל זאגן‬ ‫צייט פון אליהו הנביא‪ ,‬וואס דער עורב האט געווארט‬ ‫ֶהְֶמֶּתּ ָך' – און נאכדעם‬ ‫'ְוְ ָנָ ַַתִּתּי ֵֵעֶׂשׂ ב ְּּב ָׂׂש ְְדָך ִלִ ְְב ְ‬ ‫(פרקי דר' אליעזר פכ"ג) אז ער האט מועל געווען אין‬ ‫אויף אן אנדערן שליחות צו ברענגען עסן פאר אליהו'ן‪.‬‬ ‫– 'ְוְ ָָאַכַ ְלְ ָּּת'; אויב אזוי פארוואס שטייט דא אין‬ ‫זיין שליחות‪ .‬ער האט געטראפן ערגעץ א נבילה און‬ ‫מען דארף פארשטיין; וואס איז דער שייכות צווישן‬ ‫פסוק 'ְוְ ָָהָיָ ה "ְלְ ָך ְוְ ָלָ ֶהֶ ם" ְלְ ָָאְכְ ָלָ ה' ‪ -‬קודם די‬ ‫ער איז נישט צוריקגעקומען‪ .‬אבער דער אור החיים‬ ‫די צוויי שליחות'ן פונעם עורב‪ ,‬דא ביי די תיבה און‬ ‫מענטשן און נאכדעם די בעלי חיים?‬ ‫הקדוש זאגט אז ער האט אים נישט געשיקט אויף‬ ‫שפעטער בימי אליהו?‬ ‫קיין שום שליחות‪ ,‬נאר "ַוְַיְ ַׁשׁ ַּלּ ח" ער האט אים פשוט‬ ‫אויך דארף מען פארשטיין דאס אריכות‬ ‫אין מדרש (רבה לג‪ ,‬ה) און אין די גמרא (סנהדרין‬ ‫פארשיקט‪ ,‬ער האט אים נישט געדארפט דארט‪ .‬אינעם‬ ‫הלשון ִ'ִמָּכּ ל ַַמ ֲֲאָכָ ל‪ֲֲ ,‬א ֶׁׁשר ֵיֵ ָָאֵכֵ ל' – פון אלע‬ ‫קח‪ ):‬שטייט עס מער באריכות‪ ,‬אז דער עורב האט‬ ‫אויבנדערמאנטן מדרש זעט אויך אויס אז נח האט אים‬ ‫עסן וואס וועט געגעסן ווערן‪ ,‬און נאכדעם‬ ‫גע'טענה'ט צו נח א תשובה ניצחת‪" :‬רבך שונאני ואתה‬ ‫פארשיקט און אים נישט געוואלט צוריקנעמען‪ ,‬ביז‬ ‫זאגט ער איבער נאכאמאל 'ְוְ ָָהָיָ ה ְלְ ָך ְוְ ָלָ ֶהֶ ם‬ ‫שנאתני" – דער אויבערשטער האט מיך פיינט‪ ,‬ווייל ער‬ ‫דער אויבערשטער האט אים געזאגט אז ער זאל אים‬ ‫האט געזאגט אז פון טמא'נע בעלי חיים זאל מען נאר‬ ‫ְלְ ָָאְכְ ָלָ ה' – און עס וועט זיין פאר דיר און פאר‬ ‫מקבל זיין‪.‬‬ ‫ארייננעמען צוויי אין די תיבה‪ ,‬און דו האסט מיך פיינט‬ ‫זיי צו עסן; דער פסוק וואלט געקענט זאגן אין‬ ‫נאר עס קען זיין אז עס איז געווען אין דעם עורב‬ ‫אז דו שיקסט מיך ארויס פון די תיבה און עס קען‬ ‫עפעס א נשמה און מיט די נפשות המגולגלות קען מען‬ ‫קורצן "ואתה קח לך מכל מאכל" און פארטיג‪,‬‬ ‫עפעס געשען צו מיר און עס וועט נישט בלייבן מער‬ ‫וואס איז דער גאנצער עסק מיט דאס עסן?‬ ‫דאך רעדן‪ .‬דער אר"י הק' האט גערעדט מיט זיי און זיי‬ ‫קיין עורבים אויף דער וועלט; פארוואס שיקסטו פונקט‬ ‫געגעבן א תיקון‪ ,‬ווי עס ווערט געברענגט אן א שיעור‬ ‫מיך? האט נח געזאגט‪ ,‬וואס פעלסטו אויס אויף דער‬ ‫מען קען פארענטפערן די דיוקים בהקדם‬ ‫מעשיות אין די כתבי האר"י פון רבי חיים וויטאל‪ ,‬וואס‬ ‫וועלט? מען קען דיר נישט עסן און נישט ברענגען פאר‬ ‫וואס דער אור החיים הקדוש פרעגט (ט‪ ,‬ג)‪:‬‬ ‫ער האט אליינס געזען ווי דער אר"י הק' רעדט מיט זיי‪.‬‬ ‫א קרבן‪ .‬ביז הקב"ה האט געזאגט‪ ,‬זיי אים מקבל ווייל‬ ‫פארוואס איז נישט מותר געווען פאר אדם‬ ‫איז נח האט גערעדט מיט די נשמה וואס איז דארט‬ ‫מען וועט נאך דארפן צוקומען צו אים ביי אן אנדערע‬ ‫הראשון צו עסן פלייש און נאר פאר נח איז‬ ‫געווען‪ ,‬וואס זיי זענען געווען פון די נשמות פונעם דור‬ ‫טרוקעניש‪.‬‬ ‫המבול‪.‬‬ ‫עס מותר געווארן? און ער ענטפערט אז‬ ‫לכאורה איז דא שווער די קשיא וואס מ'פרעגט‬ ‫וויבאלד נח האט געראטעוועט די וועלט מיט‬ ‫"ִּת ַּּקח‬ ‫וועגן דעם שטייט ִִמֹּכּל ַַהְּב ֵֵּה ָָמה ַַהְּט ָ‬ ‫ּהֹוָרה ּ‬ ‫אלעמאל; האט דער עורב דען געקענט רעדן און פירן‬ ‫ְלְ ָך" (ז‪ ,‬ב)‪ ,‬נח האט זיי געדארפט צוציען צו זיך כדי זיי‬ ‫אלע בעלי חיים האט ער מיט דעם זוכה‬ ‫א גאנצע שמועס מיט נח? און אויב איז געשען א נס‪,‬‬ ‫צו מתקן זיין‪ .‬אבער מיט'ן עורב האט ער געזען אז‬ ‫געווען זיי צו קענען עסן‪ ,‬ווייל ווען נישט אים‬ ‫וואלט ווען געדארפט שטיין 'ויפתח ה' את פי העורב'‬ ‫ס'איז נישט קיין תכלית און ער קען אים נישט מתקן‬ ‫וואלט גארנישט איבערגעבליבן‪.‬‬ ‫זיין‪ ,‬דעריבער האט ער אים אוועקגעשיקט‪ .‬דעמאלטס‬ ‫אזוי ווי עס שטייט ביי בלעם'ס אייזל!? כ'האב שוין‬ ‫אויף דער מינוט האט ער אים נישט געגעבן קיין שום‬ ‫אסאך מאל געשמועסט דערפון‪.‬‬ ‫מען קען מוסיף זיין דערויף נאך מער‪ ,‬אז‬ ‫שליחות‪ .‬אבער דער בורא כל עולמים האט אים געזאגט‬ ‫נאר עס איז ידוע פון אר"י הקדוש אז אין בהמות‬ ‫אדאנק נח האט מען שפעטער זוכה געווען צו‬ ‫– נעם אים אריין‪ ,‬ווייל ער איז צוגעגרייט צו אן אנדערן‬ ‫און עופות טהורות זענען דא גלגולים פון נשמות‬ ‫מתן תורה‪ .‬ווייל תוספות ברענגט א מדרש אז‬ ‫שליחות‪ ,‬און ער וועט נאך אמאל האבן זיין תיקון‪.‬‬ ‫וועלכע דארפן דורכדעם האבן זייער תיקון‪ .‬דער ישמח‬ ‫ווען משה רבינו איז ארויף אין הימל האבן די‬ ‫ממילא פארשטייט מען דעם שייכות צווישן די‬ ‫משה איז מאריך אין דעם די וואך אז פארדעם האט‬ ‫מלאכים גע'טענה'ט "תנה הודך על השמים"‪,‬‬ ‫ביידע שליחות'ן אז דער עורב האט געדארפט האבן א‬ ‫מען מתיר געווען צו עסן בשר נאר נאכן מבול‪ ,‬ווייל‬ ‫דעמאלטס האט זיך אנגעהויבן דער תיקון פון נשמות;‬ ‫און משה רבינו האט געענטפערט‪ :‬עס שטייט‬ ‫תיקון‪ ,‬אבער עס האט נישט געקענט זיין דעמאלטס‪,‬‬ ‫נאר מען האט געדארפט ווארטן אויף שפעטער‪ ,‬און‬ ‫בעפאר'ן מבול איז עס נאכנישט געווען און דעריבער‬ ‫אין די תורה אז מען טאר נישט עסן קיין בשר‬ ‫דאס איז מרומז אין פסוק‪ַ :‬וַ ֵּי ֵֵּצא ָיָ צֹוא ָוָ ׁשֹוב ַַעד ְיְ ֹב ֶֹׁׁשת‬ ‫האט מען נישט געטארט עסן קיין בעלי חיים‪.‬‬ ‫בחלב‪ ,‬און עטס האטס געגעסן ביי אברהם‬ ‫ַַה ַּּמִיִ ם‪.‬‬ ‫ער ברענגט דעם תבואת שור (במס' ב"ק צב‪ ):‬וואס‬ ‫אבינו בשר בחלב‪.‬‬ ‫(ס"ג נח תשכ"ח)‬ ‫טייטשט אויס דעם מאמר "כל עוף למינו ישכון ובן‬ ‫המשך בעמ' הבא‬ ‫א‬ ‫חנ תשרפ תשפ"ז‬ ‫‪ -‬לשון רבינו ‪-‬‬ ‫או>ר הסי<פו<ר‬ ‫אברהם אבינו האט געפרעגט שם מיט נח מיט וואס זיי האבן זוכה געווען‬ ‫זיי ברענגען מעשיות עד אין שיעור אז דער אר"י הקדוש האט גערעדט‬ ‫ארויסצוקומען אין די צייט וואס זיי זענען געווען אין די תיבה‪ ,‬האט ער‬ ‫מיט די אלע נפשות המגולגלות‪ ,‬און ער האט זיי געגעבן א תיקון‪ ,‬אין די‬ ‫געענטפערט מיט דעם וואס זיי האבן זיך מייגע געווען מפרנס צו זיין אלע‬ ‫כתבי האר"י פון ר' חיים וויטאל ווערט געברענגט אן א שיעור מעשיות וואס‬ ‫בהמות וחיות האבן זיי געטון א חסד מיט כל בריות בעולם‪ ,‬מיט דעם‬ ‫ער האט אליין געזעהן‪ ,‬דער אר"י הקדוש האט געברענגט צו אים און ער האט‬ ‫כח החסד זענען זיי אדורכגעגאנגען די זמנים אין די תיבה און זיי זענען‬ ‫אים געוויזן‪.‬‬ ‫ארויסגעקומען בשלום‪ .‬האט אברהם אבינו געזאגט‪ ,‬מה – דאך אז מען‬ ‫דער בעל שם טוב הקדוש ברענגט אין דעם בריוו וואס ער האט‬ ‫האט געטון חסד נאר מיט בהמות וחיות איזז מען אזוי זוכה על אחת כמה‬ ‫געשריבן פאר ר' גרשון קיטוב'ער‪ ,‬עס איז געדריקט (סוף ספר בן פורת יוסף)‪ ,‬ער‬ ‫וכמה מיט מענטשן‪ ,‬האט ער זיך פון דעם אפגענומען די מדה פון צדקה‬ ‫האט גערעדט מיטן ס"מ און האט מיט אים געטענה'ט אקעגן גזירות וואס‬ ‫וגמילות חסדים‪' ,‬גדולה קנאה' מיט קנאה קען מען צוקומען‪ ,‬אברהם אבינו‬ ‫ער האט אנגעארבעט‪ ,‬און וואס ער האט אים געענטפערט אז דאס מיינט ער‬ ‫איז צוגעקומען צו טון גמילות חסדים דורך קנאה פון נח‪ ,‬פון וואס נח האט‬ ‫שוין ערנסט [לשם שמים]‪.‬‬ ‫אויפגעטון אין די תיבה‪.‬‬ ‫(לשון רבינו ס"ג נח תשט"ז)‬ ‫ר' משה חיים לוצאטו ברענגט אין קל"ח פתחי חכמה אין די הקדמה‬ ‫(נדפס בספר דרך עץ החיים)‪ ,‬אז אין שנת ת"ח ווען עס איז געווען די הריגות‪,‬‬ ‫~‬ ‫האט ר' שמשון אסטראפליער געפרעגט דעם ס"מ וואס ווילסטו אזויפיל‬ ‫האבן פון אידן‪ ,‬ער האט זיך אויסגע'טענה'ט מיטן ס"מ‪ ,‬האט אים דער‬ ‫דער מדרש זאגט (ילקוט נו) דער שקר איז געקומען מען זאל אים‬ ‫ס"מ געענטפערט לאזן זיי מבטל זיין די דריי זאכן 'תורה' 'שבת' און 'מילה'‬ ‫אריינעמען אין דער תיבה‪ ,‬האט ער אים געהייסן ברענגען א בן זוג‪ ,‬האט ער‬ ‫דעמאלטס וועל איך זיי לאזן געמאכט‪ ,‬האט אים ר' שמשון אסטראפאליער‬ ‫גענומען פחתא [שלומזל] פאר א בן זוג‪.‬‬ ‫געענטפערט דאס וועט נישט זיין‪ ,‬ווען חס ושלום עס זאל זיין נאך אן אבדון‬ ‫דאס איז שווער צו פארשטיין 'לקרב אל השכל'‪ ,‬פארוואס האט ער דאס‬ ‫נאך אסאך מער פון דעם וועט מען דאס נישט מבטל זיין‪ ,‬די תורה הקדושה‬ ‫אויך געדארפט אריינעמען אין דער תיבה‪ ,‬שקר איז דאך נישט עפעס קיין‬ ‫טאר מען נישט מבטל זיין‪.‬‬ ‫גוף‪ ,‬דאס איז דאך א מדה‪ ,‬א בחינה‪.‬‬ ‫איך האב געהערט אמאל‪ ,‬דער זיידע זכרונו לברכה דער ישמח משה איז‬ ‫קען זיין אז דאס איז אזאלעכע מענטשן וואס זענען מלובש אין זיי דער‬ ‫אמאל ארויסגעגאנגען אויף דער נאכט‪ ,‬האט ער געהערט צוויי נפשות‪ ,‬איינער‬ ‫כח השקר און דער כח הפחתא‪ ,‬דער בורא כל עולמים האט דאך אלעס‬ ‫רעדט צום אנדערן און ער וויינט פאר אים‪ ,‬ער האט געשריגן 'דוד' 'דוד' ער‬ ‫געלאזט 'לנסות את בני אדם'‪ ,‬האט מען געברויכט אריינעמען אין די תיבה‬ ‫זאל אריינגיין צום רב‪ ,‬אז ער איז שוין אוועק און ער האט איבערגעלאזט‬ ‫אזאלעכע מענטשן וואס עס איז מלובש אין זיי דער גאנצער כח השקר‪,‬‬ ‫אן אלמנה און עס איז נישט געווען קיין חליצה האט ער נישט קיין מנוחה‪,‬‬ ‫מען האט זיי געברויכט לאזן פאר נסיונות פאר די וועלט‪ ,‬דער בורא כל‬ ‫ער זאל זעהן עפעס צו ארדענען [ארלעדיגן]‪ ,‬האט ער אים געפרעגט‬ ‫עולמים האט אזוי באשאפן דעם עולם התחתון – דעם עולם הנסיון – דעם‬ ‫פארוואס גייסטו נישט אליין‪ ,‬האט ער געענטפערט ער איז געווען א מתנגד‪,‬‬ ‫עולם העשיה – אז מען זאל זיך פלאגן – מען זאל דאס גובר זיין‪ ,‬מען זאל‬ ‫ער איז קיינמאל נישט אריין צום רב בחייו האט ער נישט קיין רשות יעצט‪,‬‬ ‫זיך מתגבר זיין אויף די כחות הטומאה און אויף די כחות השקר‪ ,‬דאס איז‬ ‫דו פלעגסט דאך יא גיין נו קענסטו גיין‪ .‬האט ער [דער ישמח משה] דאס‬ ‫אינגאנצן דער כח מען זאל האבן די זכיה מען זאל זיך מדבק זיין אין בורא‬ ‫געהערט‪ ,‬צופרי האט ער חוקר ודורש געווען און עס איז געווען אלעס אמת‪,‬‬ ‫כל עולמים און אין דרך האמת‪ ,‬דער בורא כל עולמים האט אזוי באשאפן‬ ‫עס האט געשטימט‪ ,‬און ער האט געמאכט א תיקון‪ ,‬ער האט געלאזט רופן‬ ‫די וועלט 'מה רבו מעשיך ה' כולם בחכמה עשית' מען דארף צו וויסן עס‬ ‫און מען האט געגעבן חליצה‪ .‬ער ברענגט עס בכתב יד קדשו בקיצור‪ ,‬ער איז‬ ‫איז גרויסע נסיונות דאס האט מען איבערגעלאזט‪ ,‬איבערהויפט יעצט אין‬ ‫מרמז אויף די מעשה‪.‬‬ ‫(לשון רבינו ס"ג נח תשכ"ח)‬ ‫לעצטן דור דאס זענען די שווערסטע נסיונות פון עיקבא דמשיחא‪ ,‬די גרויסע‬ ‫נסיונות וואס א איד ברויך זיך מתגבר צו זיין אז מען זאל זיך האלטן אין‬ ‫~‬ ‫אמת‪ ,‬אין דעם דרך התורה און אין דרך האמת אין דרכי אבותינו‬ ‫(לשון רבינו ס"ג נח תשט"ו)‬ ‫שטייט אין מדרש (שוח"ט לז) און אין ילקוט ראובני ברענגט עס אויכעט‪,‬‬ ‫המשך אור הדרוש‬ ‫ֳֳק ָָדָׁשׁיו" – די דברים שבקדושה וואס א מענטש‬ ‫פאר די מלאכים בשר בחלב‪ ,‬האט כלל ישראל זוכה‬ ‫פרעגט תוספות א קשיא אז אין א צווייטע‬ ‫טוט‪ ,‬די מצוות און מעשים טובים‪" ,‬לֹו ִיִ ְְהיּו" – דאס‬ ‫געווען צו מתן תורה און משה רבינו האט געקענט‬ ‫מדרש שטייט אז אברהם אבינו האט אפגעהיטן די‬ ‫איז זיינס! דאס באלאנגט פאר אים‪.‬‬ ‫באזיגן די מלאכים‪.‬‬ ‫גאנצע תורה‪ ,‬אפילו עירוב תבשילין‪ ,‬איז וויאזוי קען‬ ‫מיט דעם קען מען טייטשן דעם פסוק‪ְ :‬וְ ַַא ָּּתה‬ ‫דאס קען זיין פשט דא אין פסוק‪ :‬דער בורא כל‬ ‫זיין אז ער האט געגעבן צו עסן בשר בחלב?‬ ‫ַַקח "ְלְ ָך" – נעם צו "דיר"‪ ,‬ווייל דאס איז א זאך‬ ‫עולמים האט געזאגט פאר נח ְוְ ַַא ָּּתה ַַקח ְלְ ָך ִִמָּכּ ל‬ ‫אבער באמת קען מען ענטפערן אז עס איז‬ ‫וואס איז שייך צו די נשמה‪ ,‬ווייל אדאנק די בעלי‬ ‫ַַמ ֲֲאָכָ ל ‪ -‬אז ער זאל נעמען בעלי חיים אין די תיבה‪.‬‬ ‫נישט קיין קשיא‪ ,‬ווייל כאטש אברהם אבינו האט‬ ‫חיים וועלכע וועלן מותר ווערן צו עסן וועט מען‬ ‫וואס כאטש יעצט איז עס נאך אסור באכילה‪ ,‬אבער‬ ‫פאר זיך איינגעהאלטן די גאנצע תורה‪ ,‬אבער פאר‬ ‫זוכה זיין צו מתן תורה און משה רבינו וועט קענען‬ ‫"ֲא ֶׁׁשר ֵיֵ ָָאֵכֵ ל" – עס וועט שפעטער ווערן מותר צו‬ ‫ֲ‬ ‫אנדערע מענטשן – וועלכע זענען בכלל נישט‬ ‫באזיגן די מלאכים‪.‬‬ ‫עסן‪ ,‬ווי דער אור החיים הקדוש זאגט‪.‬‬ ‫געווען מצווה מיט דעם – האט ער יא געגעבן‪.‬‬ ‫יעצט איז שוין נישט שווער די קשיא פון די‬ ‫און פארוואס עס שטייט קודם 'לך' און דערנאך‬ ‫אבער דאס וואס אברהם אבינו האט זיי‬ ‫מפרשים פארוואס ער איז מקדים די מאכל אדם‬ ‫'להם' קען מען פארשטיין בהקדם וואס דער ספר‬ ‫געקענט געבן פלייש‪ ,‬איז נאר צוליב דעם וואס‬ ‫פאר די מאכל בהמה‪ ,‬ווייל ווען עס קומט צו‬ ‫הק' סידורו של שבת טייטשט דעם פסוק (במדבר ה‪,‬‬ ‫די בני נח זענען מותר געווארן צו עסן פלייש פון‬ ‫שלימות הנפש קומט אודאי דער מענטש פאר די‬ ‫י)‪ְ" :‬וְ ִִאיׁש ֶאֶ ת ֳֳק ָָדָׁשׁיו לֹו ִיִ ְְהיּו"‪ ,‬אז א זאך וואס גייט‬ ‫בעלי חיים אין זכות פון נח‪ ,‬ווייל ווען נישט דעם‬ ‫בהמות‪ ,‬און דעמאלטס זאגט מען נישט אז מען‬ ‫פאר'ן גוף – ווי למשל עסן און אנדערע צרכי הגוף‬ ‫וואלט אברהם אבינו זיי נישט געקענט געבן קיין‬ ‫דארף קודם געבן צו עסן פאר די בהמות‪ ,‬און דא‬ ‫פונעם מענטש ‪ -‬ווערט נישט גערופן 'זיינס'‪ ,‬ווייל‬ ‫פלייש‪ ,‬און אפשר אפילו נישט קיין מילך‪.‬‬ ‫רעדט מען דאך וועגן אנגרייטן עסן וואס וועט‬ ‫דער גוף איז נישט דער עיקר פונעם מענטש‪ ,‬נאר‬ ‫קומט אויס אז בלויז דערפאר וואס נח האט‬ ‫צוברענגען צו קבלת התורה‪.‬‬ ‫א זאך וואס גייט פאר די נשמה דאס קען אנגערופן‬ ‫זוכה געווען אין די בעלי חיים זיי צו מעגן עסן‪,‬‬ ‫(ס"ג נח תשי"ז)‬ ‫ווערן 'זיינס'‪ .‬דאס איז פשט אין פסוק‪ְ" :‬וְ ִִאיׁש ֶאֶ ת‬ ‫וואס צוליב דעם האט אברהם אבינו געקענט געבן‬ ‫חנ תשרפ תשפ"ז‬ ‫ב‬ ‫‪ -‬לשון רבינו ‪-‬‬ ‫או>ר הקו<דש‬ ‫אנדערן דור וואס עס איז שוין גאר אנדערש‪ ,‬אזוי ווי דער סוף איז געווען‪ ,‬איז דאס געווען‬ ‫די אלע נשמות וואס קומען אראפ אויף‬ ‫זייער תיקון‪.‬‬ ‫דער וועלט מגולגל און מ'העלפט זיי‬ ‫שלמה המלך זאגט אין קהלת (ד‪ ,‬א)‪'[ ,‬ושבתי אני ואראה את כל העשוקים אשר‬ ‫נעשים תחת השמש והנה] דמעת העשקים ואין להם מנחם'‪ ,‬זאגט רש"י ['דמעת‬ ‫נישט‪ ,‬בארויבט מען זיי פון זייער תיקון‬ ‫העשקים'] ‪ -‬דאס מיינט מען די בכיות פון די וואס זענען אין גיהנם [אין די הענט פון]‬ ‫ותשחת הארץ לפני האלקים ותמלא הארץ חמס‪ ,‬וירא אלקים את הארץ והנה‬ ‫מלאכים אכזריים‪ ,‬ואין להם מנחם ‪ -‬זענען בוכים בעמק הבכא‪ .‬לכאורה וואס זענען זיי‬ ‫נשחתה כי השחית כל בשר את דרכו על הארץ (ו‪ ,‬יב)‪ .‬זעהט אויס אז דאס גאנצע איז‬ ‫עפעס בארויבט‪ ,‬עס איז דאך הכל בדין ובמשפט‪ ,‬עס איז טאקע א שווערער דין‪ ,‬אבער‬ ‫געווען 'כי השחית כל בשר'‪ ,‬אז די השחתה האט גורם געווען‪[ ,‬אבער ווייטער] זעהט מען‬ ‫מען האט זיך דאס גורם געווען מיט די מעשים‪ ,‬איז דאך נישט שייך צו זאגן לשון עושק‪,‬‬ ‫דאך אין פסוק אז דער גזל האט גורם געווען‪'[ ,‬כי מלאה הארץ חמס' זאגט רש"י] לא‬ ‫דאס טוט דאך דער בורא כל עולמים‪ ,‬דאס ווערט דאך געטוהן דורכן בית דין של מעלה‪,‬‬ ‫נחתם גזר דינם אלא על הגזל‪ ,‬עס איז דאך עפעס ווי א סתירה‪.‬‬ ‫וואס איז דער פשט 'עשוקים'‪ ,‬ווער בארויבט זיי דען‪.‬‬ ‫ב) וירא אלקים את הארץ והנה נשחתה כי השחית כל בשר את דרכו על הארץ‪ ,‬זאגט‬ ‫אין מדרש רבה דארט (קהלת רבה ד‪ ,‬א)‪ ,‬איז דא אסאך פשטים אין דעם‪ ,‬און אלע‬ ‫רש"י אפילו בהמה חיה ועוף נזקקין לשאינן מינן‪ .‬לכאורה ברויך מען פארשטיין‪ ,‬אין פסוק‬ ‫פשטים פארענטפערן וואס דער עושק איז‪ .‬איין פשט זאגט ער‪' ,‬דמעת העשוקים' מיינט‬ ‫זעהט אויס אז דער עיקר השחתת הארץ איז געווען ווייל השחית 'כל' בשר ‪ -‬ווייל חיה‬ ‫מען די קינדער וואס זיי גייען אוועק בעון אביהם‪ ,‬זיי זענען נישט שולדיג‪ ,‬די עלטערן‬ ‫ועוף נזקקין לשאינם מינן‪ ,‬בהמות וחיות זענען דאך נישט קיין בעלי בחירה ‪ -‬נישט קיין‬ ‫זענען שולדיג‪ .‬איין פשט איז גאר‪ ,‬דאס מיינט מען ממזרים‪ ,‬די עלטערן האבן געזינדיגט‪,‬‬ ‫בעלי דעה ‪ -‬זענען נישט מצווה‪ ,‬וועל איך דען זאגן א הוה אמינא אז דאס איז נאך מער ווי‬ ‫קומט ער אראפ אויף דעם עולם א ממזר‪ ,‬ער האט גארנישט געזינדיגט‪ ,‬איז ער בארויבט‬ ‫די עונות פונעם מענטש‪ ,‬פארקערט‪ ,‬די עבירה פונעם מענטש איז אסאך מער‪ ,‬ער איז א‬ ‫דורך די עלטערן‪[ ,‬דאס איז] 'דמעת העשוקים'‪ .‬דער מדרש זאגט דארט נאך עטליכע‬ ‫בעל בחירה‪ ,‬מען האט אים געגעבן דעת ער זאל מושל זיין איבער זיך‪ ,‬דער עיקר איז דאך‬ ‫פשטים‪ ,‬אלעס אזאלעכע פשטים אז עס געשעהט דורך אן אנדערן‪ ,‬זיי זענען גארנישט‬ ‫וואס מענטשן זענען געווען רחמנא ליצלן אין דער השחתה‪.‬‬ ‫שולדיג‪ ,‬רופט ער דאס אן זיי זענען עשוקים‪.‬‬ ‫ג) ויאמר אלקים לנח קץ כל בשר בא לפני כי מלאה הארץ חמס מפניהם והנני‬ ‫קען מען זאגן אויך רש"י'ס פשט אויפן גיהנם איז דאס זעלבע‪[ .‬אזויווי מ'געפינט אז]‬ ‫משחיתם את הארץ‪ .‬וואס איז דער פשט 'מפניהם'‪ ,‬זיי טוען דאך דעם חמס‪ .‬און דער‬ ‫שרה האט געזאגט פאר אברהם אבינו (בראשית טז‪ ,‬ה) 'חמסי עליך'‪ ,‬זאגט רש"י חמסי איז‬ ‫אור החיים הקדוש פרעגט‪ ,‬ווי קען זיין 'מלאה הארץ חמס'‪ ,‬אז עס איז גזילה איז דאך דא‬ ‫עליך‪ ,‬דו ביסט מיך חומס‪ ,‬דו ביסט שולדיג – ווייל דו האסט מיר געקענט העלפן‪ ,‬פארוואס‬ ‫נגזלים אויך‪.‬‬ ‫האסטו נישט מתפלל געווען אויף מיר‪ .‬נאך זאגט רש"י דברים אתה חומס ממני‪ ,‬דו האסט‬ ‫דער אמת‪ ,‬דער אר"י הקדוש זאגט דאך ארויס אין פרשת שמות (שער הפסוקים)‪,‬‬ ‫דיך געקענט אננעמען על כבודי‪ .‬רופט ער עס אן 'חמס'‪ .‬איבערדעם די נשמות וואס זענען‬ ‫דאס דור המבול איז געווען הויכע נשמות‪ ,‬און זענען נעבעך אריינגעפאלן אין ביטערע‬ ‫אין גיהנם‪ ,‬זיי האבן ווען געקענט האבן א תיקון אז זיי קומען אראפ [מגולגל אין] די‬ ‫עונות‪ ,‬דער בורא כל עולמים האט געזוכט א תיקון פארן דור‪ ,‬זענען זיי נאכאמאל מגולגל‬ ‫קינדער – וואס מען וועט זיי דא מתקן זיין‪ ,‬אבער אז זיי קומען אראפ און מען העלפט‬ ‫געווארן אין דור הפלגה‪ ,‬איז ווייטער נישט גוט געווען‪ ,‬זענען זיי נאכאמאל מגולגל געווארן‬ ‫זיי נישט איז מען חומס פון זיי‪ ,‬דאס איז 'דמעת העשוקים' פון די וואס זענען אין גיהנם‪.‬‬ ‫אין סדום‪[ ,‬ביז] ענדליך זענען זיי מגולגל געווארן אין מצרים‪ ,‬אין 'די' ששים רבוא אידן‬ ‫דאס קען זיין דער פשט‪ ,‬דער פעלער איז דאך אז כי השחית 'כל' בשר‪ ,‬עס איז‬ ‫וואס האבן מקבל געווען די תורה איז געווען 'די נשמות' פונעם דור המבול‪.‬‬ ‫נישטא קיין תיקון אפילו זיי ווערן נאכאמאל מגולגל‪ ,‬דאס איז שוין א חמס פון 'דעם' דור‪,‬‬ ‫דער זרע קודש זאגט‪' ,‬מבול' באטרעפט 'חסדו'‪ ,‬עס איז געווען א חסד‪ ,‬ווען נישט‬ ‫מען וואלט זיי געקענט העלפן ‪ -‬אבער מען פירט זיך אזוי אז זיי ווערן נאכמער נתגשם‪,‬‬ ‫דאס מבול וואלט מען ווען נישט געקענט צוקומען צו קבלת התורה‪ ,‬אפילו אברהם אבינו‬ ‫ווי דער מדרש רופט עס אן 'עשוקים'‪ ,‬דאס קען זיין דער פשט כי מלאה הארץ חמס‬ ‫וואלט נישט געקענט זיין אויף 'דער בחינה' ווי ער איז געווען‪.‬‬ ‫מפניהם‪ ,‬מען מיינט נישט בלויז דאס וואס מען האט גערויבט איינער [פון אנדערן‪ ,‬נאר‬ ‫מען מיינט] די אלע נשמות וואס זיי קומען אראפ זענען בארויבט‪ ,‬עס ווערט אנגערופן‬ ‫נאר לכאורה [לויט דעם] איז עס דאך נאר געווען א חסד פאר די וועלט‪,‬‬ ‫גוזל את המתים‪.‬‬ ‫אבער דער אמת איז עס געווען פאר זיי אליין א חסד‪ ,‬זיי האבן דאך אליין געברויכט‬ ‫נאכאמאל אראפקומען [בגלגול אז זיי] זאלן האבן א תיקון‪ ,‬און ווען זיי זענען נאכאמאל‬ ‫איבערדעם איז רעכט דאס קען זיין טאקע איין זאך‪ ,‬דער 'כי השחית' כל בשר מיט‬ ‫אראפגעקומען אין דעם דור [אין חיות און עופות] זענען זיי נאך ארגער געווארן‪ ,‬מען‬ ‫דעם כי מלאה הארץ 'חמס'‪ ,‬דאס איז איין בחינה‪ ,‬ווייל עס איז השחית 'כל' בשר‪ ,‬אז דאס‬ ‫האט זיי מחטיא געווען בשאינו מינו (סנהדרין קח‪ ,‬א)‪ ,‬און אז די עופות אליין זענען מגולגלים‬ ‫דור איז אזוי אז מען קומט נישט צו צו קיין שום תיקון‪ ,‬דאס איז מלאה הארץ 'חמס'‬ ‫און זיי האבן זיך אויפגעפירט אזוי שפל'דיג האט עס געשאדט פאר די נפשות וואס‬ ‫מפניהם‪ .‬איבערהויפט לויטן פשט אין מדרש מיינט מען ממזרים‪ ,‬זיי ווערן בארויבט‪ ,‬ווערן‬ ‫זענען [מגולגל] דארט‪ ,‬האט נישט געקענט צוקומען צו קיין תיקון‪ ,‬איבערדעם האט מען‬ ‫זיי אנגערופן עשוקים‪ ,‬איז דאס טאקע איין זאך‪ ,‬זיי האבן אזוי זיך געפירט עס איז פיל‬ ‫געמוזט אינגאנצן [מאבד זיין] דאס דור‪ ,‬נאכדעם איז עס געווען פאר זיי אליין א טובה‪,‬‬ ‫געווארן מיט ממזרים‪ ,‬איז מלאה הארץ 'חמס'‪ ,‬דאס איז טאקע חמס‪ ,‬דאס איז אלעס איין‬ ‫זענען אראפגעקומען אין א שפעטערע דור [בגלגול] אין די בני אברהם יצחק יעקב אין‬ ‫בחינה‪.‬‬ ‫מצרים‪ ,‬זיי זענען געווען גדורים בעריות‪ ,‬און געהאט נאך מדות [טובות]‪ ,‬ביז זיי האבן‬ ‫דאס וואס מען האט גערויבט איינער [פון אנדערן] איז אויכעט נכלל‪ ,‬איינס ברענגט‬ ‫זוכה געווען צו קבלת התורה‪ ,‬זענען זיי נתעלה געווארן‪[ ,‬קומט אויס] איז געווען א גרויסע‬ ‫דאס אנדערע‪ ,‬עס איז מעורר‪ ,‬אזוי ווי דער פסוק זאגט אויך אין קהלת (ז‪ ,‬כז) 'אחת לאחת‬ ‫טובה פארן דור המבול‪.‬‬ ‫למצוא חשבון'‪ ,‬זאגט רש"י דעם פשט עס נעמט זיך צוזאם אסאך עונות אינאיינעם [עד‬ ‫דאס קען זיין דער פשט‪ ,‬דער בורא כל עולמים האט געזאגט וירא אלקים את הארץ‬ ‫שמצטרפות לחשבון גדול]‪ .‬עס איז דאך א גמרא אין סוטה (ח‪ ,‬ב)‪ ,‬זאגט ער פארקערט אויך‪,‬‬ ‫והנה נשחתה‪ ,‬איי כ'וועל זיי נאכאמאל אראפשיקן אויף דעם עולם‪[ ,‬אבער] כי השחית‬ ‫אז עונשים צוביסלעך איז אויך מכפר אינאיינעם‪ ,‬למצוא חשבון דאס נעמט זיך צוזאם‪.‬‬ ‫'כל' בשר את דרכו על הארץ‪ ,‬חיה ועוף נזקקים לשאינם מינם‪ ,‬קענען זיי נישט האבן קיין‬ ‫דער בורא כל עולמים זאל העלפן‪ ,‬מיר זאלן זוכה זיין במהרה געהאלפן ווערן‪ ,‬מיר‬ ‫תיקון‪ ,‬איז נישטא קיין עצה‪ .‬לפי זה זאגט נישט דער פסוק 'דעם' טעם כי השחית 'כל'‬ ‫זאלן זעהן דעם תיקון השלם‪ ,‬מען זאל נישט זיין חלילה קיין נעשק‪ ,‬מען זאל ניצול ווערן‬ ‫בשר – וועגן דעם חטא פון די בעלי חיים וואס זענען נישט קיין בעלי בחירה‪ ,‬נאר דער‬ ‫דמעת העשוקים‪ ,‬השי"ת ירחם עלינו – דער בורא כל עולמים זאל אונז מציל זיין פון מים‬ ‫פסוק זאגט א נתינת טעם ‪ -‬דער בורא כל עולמים האט געזעהן אז עס נישטא קיין תקנה‬ ‫הזדונים‪ ,‬מיר זאלן זוכה זיין צו גיין בדרך האמת‪ ,‬מען זאל די זכיה האבן צו מכוון זיין דעם‬ ‫פארן דור‪ ,‬ווייל ווען זיי קומען אראפ מגולגל טויג נישט‪ ,‬סיי אין די מענטשן און סיי אין די‬ ‫רצון הבורא ברוך הוא‪ ,‬מיר זאלן זעהן די ישועה שלימה בהתרומות קרן התורה וישראל‪,‬‬ ‫עופות און די חיות‪ ,‬וואו מען לייגט זיי אראפ קענען זיי נישט קומען צו קיין שום תיקון‪,‬‬ ‫ובהתגלות כבוד שמים עלינו‪ ,‬במהרה בימינו אמן‪.‬‬ ‫אזוי האט אויסגעזעהן די דורות‪ ,‬האט דער בורא כל עולמים נישט געזעהן קיין אנדערן‬ ‫(לשון רבינו ס"ג נח תשכ"ז)‬ ‫תיקון פאר זיי ‪ -‬נאר דאס וואס עס איז געשעהן דורכן מבול‪ ,‬זיי זאלן אראפקומען אין אן‬ ‫ג‬ ‫חנ תשרפ תשפ"ז‬ ‫או>ר ה<פניני<ם‬ ‫זייערע שלעכטע מעשים‪ ,‬דורכדעם האבן זיי געטון די‬ ‫געווען צוליב גזל?‬ ‫א‬ ‫מעשי גזילה‪ .‬און פארוואס טאקע ווערט ווייניגער ווי‬ ‫ווידער איז דא א מדרש (שמות רבה פ"ל סי"ג)‪ ,‬אז דער‬ ‫א שוה פרוטה פאררעכנט ביי זיי אלס גזילה‪ ,‬ווייל זיי‬ ‫אויבערשטער האט געוואלט געבן פאר'ן דור המבול די‬ ‫מדת הענוה קען מען נישט‬ ‫זענען געווען פארדארבן מיט עריות‪ ,‬זענען זיי געווארן‬ ‫תורה‪ ,‬און זיי האבן עס נישט געוואלט מקבל זיין‪ ,‬האט‬ ‫דערגרייכן בדרך הטבע‪,‬‬ ‫נאר מיט סייעתא דשמיא‬ ‫מושרש מיט מידות רעות‪ ,‬און דערפאר זענען זיי נישט‬ ‫דער אויבערשטער געזאגט אז צוליב דעם זענען זיי‬ ‫קיין בני מחילה‪.‬‬ ‫געווארן פארלוירן פון די וועלט‪.‬‬ ‫(ליל ש"ק נח תשכ"ז)‬ ‫האבן מיר שוין נאך א שיטה איבער'ן חטא פונעם דור‬ ‫ֵֵאֶּלּ ה ּתֹוְלְ ֹדֹת ֹנ ַַֹח ֹנ ַַֹח ִִאיׁש ַַצ ִּּדיק ָּּת ִִמים ָָהָיָ ה ְּּבֹדֹֹר ָָֹתיו ֶֶאת‬ ‫המבול וואס האט גורם געווען די גזירה‪ .‬לכאורה די דריי‬ ‫ְתְַהֶּלּ ְך ֹנ ַַֹח‪( .‬ו‪ ,‬ט)‪.‬‬ ‫ֹלִקים ִִה ַ‬ ‫ָָה ֱֱא ִ‬ ‫מהלכים זענען זיך סותר איינער דעם אנדערן‪.‬‬ ‫יִתי‬ ‫שפעטער אין די פרשה (ז‪ ,‬א) שטייט‪ִּּ :‬כי ֹאְֹתְ ָך ָָר ִִא ִ‬ ‫מ'קען דאס אלעס פארשטיין מיט דעם וואס דער‬ ‫ג‬ ‫מדרש ברענגט (בראשית רבה פר' ל"א) אויפ'ן פסוק ֵֵקץ ָּכּל‬ ‫ַַצ ִּּדיק ְלְ ָָפַנַ י ַּבּּדֹור ַַהֶּזּ ה און דארט שטייט שוין נישט‬ ‫'תמים'‪ ,‬דארף מען פארשטיין פארוואס שטייט שפעטער‬ ‫נח האט נישט געגלייבט אז‬ ‫ָּבּ ָׂשׂר ָּבּא ְלְ ָָפַנַ י‪ ,‬אז די אנשי דור המבול פלעגן טון אזוי‪:‬‬ ‫ווען איינער האט ארויסגענומען א שאכטל אנגעפילט‬ ‫נאר 'צדיק' און נישט 'תמים'? (עס איז באקאנט וואס חז"ל‬ ‫ער איז א צדיק‪ ,‬דעריבער‬ ‫מיט תורמוסים‪ ,‬איז געקומען איינער און גענומען‬ ‫זאגן אויף דעם‪ ,‬ועוד לאלקי מילין‪).‬‬ ‫האט ער געטראכט אז עס‬ ‫ְתְַהֶּלּ ְך ֹנ ַַֹח‪ ,‬זאגט רש"י הק' אז ביי אברהם‬ ‫ֹלִקים ִִה ַ‬ ‫ֶֶאת ָָה ֱֱא ִ‬ ‫ווייניגער ווי א שוה פרוטה‪ ,‬און אזוי האט יעדער‬ ‫ְתְַהַּלּ ְכְִּתּ י ְלְ ָָפָנָ יו‪ ,‬ווייל 'נח היה צריך‬ ‫שטייט (כד‪ ,‬מ)‪ֲֲ :‬אֶׁשׁר ִִה ַ‬ ‫וועט נישט זיין קיין מבול‬ ‫גענומען ווייניגער ווי א שוה פרוטה‪ ,‬און דער מוכר איז‬ ‫געבליבן אויסגעלערט פון סחורה‪ ,‬און ניטאמאל געקענט‬ ‫סעד לתומכו אבל אברהם היה מתחזק בצדקו מאליו'‪.‬‬ ‫לכאורה ביי נח שטייט אינעם שפעטערדיגן פסוק‪ַַ :‬צ ִּּדיק‬ ‫ֵּתָּבה ִִמ ְּּפֵנֵ י‬ ‫ְוְִאְׁשּׁתֹו ּוְנְֵׁשׁ י ָָבָנָ יו ִִאּתֹו ֶֶאל ַַה ָ‬ ‫ּוָבָנָ יו ִ‬ ‫ַוַ ָּיֹּבֹא ֹנ ַַֹח ָ‬ ‫רופן קיינעם לדין‪.‬‬ ‫ְלְ ָָפַנַ י פונקט ווי ביי אברהם‪.‬‬ ‫ֵֵמי ַַהַּמּּבּול (ז‪ ,‬ז)‪.‬‬ ‫פרעגט דער יפה תואר‪ ,‬א בן נח איז דאך נהרג אפילו‬ ‫אויך דארף מען פארשטיין פארוואס דא שטייט‬ ‫רש"י הק' ברענגט פון מדרש‪ :‬אף נח מקטני אמנה‬ ‫אויף פחות משוה פרוטה‪ ,‬איז וואס האבן זיי אויפגעטון‬ ‫ּ'ְּבֹדֹֹר ָָֹתיו' און שפעטער שטייט 'ַּבּּדֹור ַַהֶּזּ ה'?!‬ ‫היה‪ ,‬מאמין ואינו מאמין שיבא מבול‪ ,‬ולא נכנס לתיבה‬ ‫מיט זייער תחבולה צו נעמען ווייניגער פון א שוה‬ ‫פרוטה?!‬ ‫עס שטייט אין נועם מגדים (פ' בהעלותך) אויפ'ן פסוק‪:‬‬ ‫עד שדחקוהו המים‪.‬‬ ‫נאר‪ ,‬מ'קען דאס פארשטיין מיט'ן אויבנדערמאנטן‬ ‫ה‪ָ ‬עָנָ יו ְמְֹאֹד ִִמֹּכּל ָָה ָָא ָָדם ֲֲאֶׁשׁר ַַעל ְּּפֵנֵ י ָָה ֲֲא ָָד ָָמה‪,‬‬ ‫ְוְָה ִִאיׁש ֹמֶֹׁשׁ ָ‬ ‫ָ‬ ‫לכאורה איז זייער שווער צו פארשטיין‪ :‬וויאזוי קען‬ ‫אז עס זענען דא צוויי סארטן פון ענוה; עס איז דא ענוה‬ ‫זיין אז אזא צדיק ווי נח אויף וועם די תורה הק' זאגט‬ ‫מדרש וואס זאגט אז דער אויבערשטער האט געוואלט‬ ‫געבן די תורה פאר'ן דור המבול‪ ,‬און זיי האבן עס‬ ‫וואס דער מענטש האלט זיך קליין ווייל ער אנערקענט‬ ‫עדות‪ִִ :‬איׁש ַַצ ִּּדיק ָּּת ִִמים ָָהָיָ ה ְּּבֹדֹֹר ָָֹתיו (ו‪ ,‬ט) זאל נישט‬ ‫זיין נישטיגקייט קעגן דעם בורא כל עולמים‪ ,‬אבער ווען‬ ‫גלייבן אין די קלארע ווערטער וואס ער האט אליינס‬ ‫נישט געוואלט מקבל זיין‪ .‬דער פשט איז‪ ,‬אז נישט נאר‬ ‫זיי האבן נישט געוואלט מקבל זיין די תורה‪ ,‬נאר זיי‬ ‫עס קומט קעגן אנדערע מענטשן איז ער נישט קיין‬ ‫געהערט פונעם אויבערשטן?!‬ ‫עניו‪ .‬אבער משה האט זיך געהאלטן קלענער אפילו‬ ‫האבן גאר געברענגט א ראיה פון די תורה צו זייערע‬ ‫נאר מען קען זאגן אז די דרך פון אמת'ע צדיקים איז‬ ‫צווישן מענטשן‪ ,‬און ער האט געהאלטן אז ער איז די‬ ‫שלעכטע מעשים‪ ,‬צו בארעכטיגן גזילה פחות משוה‬ ‫אז זיי האלטן זיך אלעמאל קליין‪ ,‬און ווי מער זיי שטייגן‬ ‫ווייניגסטע און קלענסטע פון יעדן איינעם‪.‬‬ ‫פרוטה‪ ,‬הגם וואס ביי זיי זעלבסט הייסט עס יא גניבה‪.‬‬ ‫אין זייערע מדריגות ווערט זייער עניוות און שפלות‬ ‫אין אמת'ן אריין איז אזא מדריגה פון ענוה נישט‬ ‫אלץ גרעסער און זיי האלטן אז זיי זענען נישט ווערד‬ ‫אזוי ווי דער דרך הרשעים איז‪ ,‬אז נישט גענוג וואס‬ ‫זיי זענען נישט מקיים תורה ומצוות‪ ,‬נאר זיי זענען‬ ‫בדרך הטבע‪ ,‬ווייל די נאטור פון א מענטש איז זיך‬ ‫און זענען נישט קיין צדיקים‪ .‬אזוי ווי מען זאגט אויפ'ן‬ ‫גרויס צו האלטן קעגן אנדערע‪ ,‬און מען דארף האבן א‬ ‫הייליגן רבי'ן פון לובלין זי"ע אז ער האט געזאגט‪:‬‬ ‫מהפך דברי אלקים חיים און זיי ברענגען א ראיה פון‬ ‫די תורה צו זייערע דברי הבאי‪ .‬זיי געבן זיך נאך אלע‬ ‫ספעציעלע סייעתא דשמיא צו קענען זוכה זיין צו אזא‬ ‫"אפילו אויב דער אויבערשטער אליינס וועט מיך זאגן‬ ‫גרויסע מדריגה פון ענוה‪ ,‬ווי דוד המלך האט מתפלל‬ ‫אז איך בין א צדיק‪ ,‬וועל איך עס נאר גלייבן יענע רגע‪,‬‬ ‫תאוות און זאגן אז דאס איז גאר פון די מצוות ה' רח"ל‪,‬‬ ‫דורכ'ן אריינלערנען נישט אמת'ע פשטים אין די פסוקי‬ ‫בֹוֵאִנִ י ֶֶרֶגֶ ל ַּג ֲֲּאָוָ ה‪.‬‬ ‫געווען (תהלים לו‪ ,‬יב)‪ַַ :‬אל ְּּת ֵ‬ ‫אבער א רגע דערנאך קען שוין זיין אז איך בין מער‬ ‫נישט קיין צדיק‪".‬‬ ‫התורה ודברי חז"ל‪.‬‬ ‫לויט דעם קען מען זאגן אז דאס וואס די תורה הק'‬ ‫און צו פארענטפערן די אויבנדערמאנטע סתירות‬ ‫ְתְַהֶּלּ ְך ֹנ ַַֹח' אז נח האט געדארפט‬ ‫ֹלִקים ִִה ַ‬‫זאגט‪ֶ'ֶ :‬את ָָה ֱֱא ִ‬ ‫די זעלבע קען מען זאגן אז נח האט נישט געגלייבט‬ ‫וואס דער חטא פונעם דור המבול איז געווען‪ ,‬קען‬ ‫צוקומען צו א 'סעד לתומכו' דאס איז נאר בנוגע די‬ ‫אין זיך‪ ,‬און אפילו דער אויבערשטער האט אים געזאגט‬ ‫מען זאגן‪ :‬ווייל די סיבה פארוואס א בן נח ווערט נהרג‬ ‫מדה פון ענוה‪ ,‬וואס דער פסוק זאגט דא ַַצ ִּּדיק ּ'ָּת ִִמים'‬ ‫אז ער איז א צדיק האט ער עס נאר געגלייבט יענע רגע‪,‬‬ ‫אפילו פחות משוה פרוטה און א איד נישט‪ ,‬ווייל א‬ ‫ָָהָיָ ה ְּּבֹדֹֹר ָָֹתיו‪ ,‬ווייל כדי צו זיין אן עניו און 'תמים'‬ ‫אבער שפעטער האט ער שוין נישט געהאלטן אז ער איז‬ ‫גוי האט נישט קיין מדת רחמנות מוחל צו זיין‪ ,‬און‬ ‫(עיין רש"י ע"ז ו‪ .‬ד"ה תמים) קעגן אלע מענטשן האט ער‬ ‫א צדיק‪ .‬און אויב אזוי אז עס איז נישט דא קיין איין‬ ‫ער איז נישט מוותר אפילו אויף ווייניגער פון א שוה‬ ‫געדארפט האבן א הילף פון אויבן‪ ,‬אבער שפעטער ווען‬ ‫צדיק אויף דער וועלט וואס איז ווערד איבערצובלייבן‬ ‫פרוטה‪ ,‬משא"כ א איד האט די מדת רחמנות‪ ,‬און מצד‬ ‫יִתי ַַצ ִּּדיק ְלְ ָָפַנַ י‪ ,‬און דער‬ ‫ֹאְתְ ָך ָָר ִִא ִ‬ ‫די תורה זאגט סתם‪ִּּ :‬כי ֹ‬ ‫לעבן‪ ,‬איז ווער וועט איבערבלייבן לקיום העולם?‬ ‫זייערע גוטע מידות זענען זיי מוחל אויף ווייניגער פון‬ ‫פסוק רעדט נישט דארט פון ענוה‪ ,‬דארט שטייט שוין‬ ‫ממילא האט ער געהאלטן אז עס וועט נישט קומען‬ ‫א שוה פרוטה‪.‬‬ ‫פונקט ווי ביי אברהם "ְלְ ָָפַנַ י"‪ ,‬ווייל צו זיין א צדיק האט‬ ‫דער מבול און יעדער וועט געראטעוועט ווערן‪.‬‬ ‫ער געקענט אויך מיט די אייגענע כוחות‪.‬‬ ‫דעריבער האט ער פארשטאנען אז וועגן דעם האט‬ ‫די גוטע מידות וואס א איד פארמאגט איז ירושה להם‬ ‫(מכתי"ק דבר"י דף קטו)‬ ‫ְוְָכל ֵּבּ יְתְ ָך ֶֶאל‬ ‫אים דער באשעפער געזאגט (ז‪ ,‬א)‪ֹּ :‬בּא ַַא ָּּתה ָ‬ ‫מאבותיהם‪ ,‬ווייל זיי שטאמען פון א הייליגן מקור‪ ,‬און‬ ‫יִתי ַַצ ִּּדיק ְלְ ָָפַנַ י ַּבּּדֹור ַַהֶּזּ ה‪ ,‬ווייל אלעס‬ ‫ֵּתָּבה ִּּכי ֹאְֹתְ ָך ָָר ִִא ִ‬ ‫ַַה ָ‬ ‫אלעס גייט נאכ'ן עיקר ושורש‪ ,‬און ס'גייט אריין דער‬ ‫איז אנגעהאנגען אין דעם אז ער איז א צדיק‪ ,‬און וועגן‬ ‫כח הפועל בנפעל‪ .‬משא"כ בני נח‪ ,‬וואס זייער שורש‬ ‫דעם וועט יעדער פארניכטעט ווערן און נאר ער וועט‬ ‫איז א פארדארבענע‪ ,‬זיי זענען געווען להוט נאך עריות‬ ‫בלייבן‪ .‬אבער אויב ער איז אויך נישט קיין צדיק‪ ,‬וועט‬ ‫און זיי האבן פארדארבן די גאנצע וועלט‪ ,‬איז געווארן‬ ‫ב‬ ‫עבירות ברענגט‬ ‫נישט דער באשעפער חרוב מאכן די גאנצע וועלט‪.‬‬ ‫אין זיי מושרש א כח הרע פון מידות מושחתות‪ ,‬און זיי‬ ‫זענען נישט קיין בני מחילה‪.‬‬ ‫פארדארבענע מידות‬ ‫דאס איז פשט אין די ווערטער פון רש"י‪' :‬מאמין‬ ‫ואינו מאמין' – ער האט געגלייבט יענע רגע וואס‬ ‫מיט דעם קען מען פארשטיין אז באמת זענען אלע‬ ‫דער בורא כל עולמים האט אים געזאגט אז ער איז א‬ ‫דריי חטאים געווען א גרמא צו דער גזירה פונעם‬ ‫צדיק‪ ,‬אבער אויף א רגע דערנאך האט ער מער נישט‬ ‫מבול‪ ,‬סיי עריות‪ ,‬סיי גזל‪ ,‬און סיי דאס נישט מקבל‬ ‫ְׁשִׁחית ָּכּל ָּבּ ָׂשׂר ֶֶאת ַּדְּרְּכֹו ַַעל ָָה ָָא ֶֶרץ (ו‪ ,‬יב)‪.‬‬ ‫ִּּכי ִִה ִ‬ ‫געגלייבט אז ער איז נאך א צדיק‪ ,‬און דעריבער איז‬ ‫זיין די תורה‪ .‬ווייל דורכדעם וואס זיי האבן נישט מקבל‬ ‫שפעטער שטייט אין פסוק‪ֵ'ֵ :‬קץ ָּכּל ָּבּ ָׂשׂר ָּבּא ְלְ ָָפַנַ י‬ ‫ער נישט אריין אין די תיבה ביז די וואסער האט אים‬ ‫געווען די תורה‪ ,‬און נישט נאר זיי האבן עס נישט‬ ‫ִּּכי ָָמְל ְָָאה ָָה ָָא ֶֶרץ ָָח ָָמס' וגו'‪ .‬פרעגן אלע מפרשים אויף‬ ‫געשטיפט‪.‬‬ ‫מקבל געווען‪ ,‬נאר זיי האבן מהפך געווען דברי אלקים‬ ‫די סתירה‪ :‬קודם איז משמע אז די גזירת המבול איז‬ ‫(לקט שושנה שנת תרצ"ו סי' כב)‬ ‫חיים‪ ,‬זיך באנוצנדיג מיט די דיני התורה צו בארעכטיגן‬ ‫געווען אויף עריות‪ ,‬און נאכדעם זאגט ער אז ס'איז‬ ‫לנדב זכות הגליון יפנה אל המערכת‪:‬‬ ‫ד‬ ‫‪ 845-662-7267‬או‪samekstein@gmail.com :‬‬