אורות יואל · Oires Yoel — נח (2026-10-12)

בס"ד
תשפ"ז נח
פרשת
תורת רביה"ק מסאטמאר זיע"א
או>ר ה<פרשה או>ר ה<דרוש
הפלא'דיגע ערקלערונג איבער'ן שמועס דרוש לפרשת נח
צווישן נח און דער עורב ְוְ ַַא ָּּתה ַַקח ְלְ ָך ִִמָּכּ ל ַַמ ֲֲאָכָ ל ֲֲא ֶׁׁשר ֵיֵ ָָאֵכֵ ל
אדם בדומה לו" (מאמר בן סירא) אז יעדער ציט צו זיין ַוְַיְ ַׁשׁ ַּלּ ח ֶאֶ ת ָָהֹע ֵֵֹרב ַוַ ֵּי ֵֵּצא ָיָ צֹוא ָוָ ׁשֹוב ַַעד ְיְ ֹב ֶֹׁׁשת ַַה ַּּמִיִ ם ְוְ ָָא ַַס ְְפ ָּּת ֵֵאֶלֶיָך ְוְ ָָהָיָ ה ְלְ ָך ְוְ ָלָ ֶהֶ ם ְלְ ָָאְכְ ָלָ ה (ו ,כא).
מין .אז מען זעט אמאל אן עוף ציט צו א מענטש זאל ֵֵמ ַַעל ָָה ָָאֶרֶ ץ (ח ,ז).
די מפרשים שטעלן זיך :די הלכה איז
מען וויסן אז די סיבה איז ווייל 'ובן אדם בדומה לו', רש"י הק' זאגט' :עד יבשת המים ,מוכן היה העורב
דארט ליגט א נשמה פון א מענטש וואס איז בדומה דאך אז א מענטש טאר נישט עסן אינדערפרי
לשליחות אחרת בעצירת גשמים בימי אליהו שנאמר
לו .די גלגולים דערקענען די מענטשן און זיי ווייסן וואס ווילאנג ער האט נישט געגעבן צו עסן פאר
(מלכים א יז( והעורבים מביאים לו לחם ובשר' – עד
עס טוט זיך מיט זיי און פון וואו זיי קומען. יבשת המים איז א רמז צו אן אנדערע טרוקעניש אין די זיינע בהמות ,ווי עס שטייט (דברים יא ,טו):
נח האט אוועקגעשיקט דעם עורב און חז"ל זאגן צייט פון אליהו הנביא ,וואס דער עורב האט געווארט ֶהְֶמֶּתּ ָך' – און נאכדעם 'ְוְ ָנָ ַַתִּתּי ֵֵעֶׂשׂ ב ְּּב ָׂׂש ְְדָך ִלִ ְְב ְ
(פרקי דר' אליעזר פכ"ג) אז ער האט מועל געווען אין אויף אן אנדערן שליחות צו ברענגען עסן פאר אליהו'ן. – 'ְוְ ָָאַכַ ְלְ ָּּת'; אויב אזוי פארוואס שטייט דא אין
זיין שליחות .ער האט געטראפן ערגעץ א נבילה און מען דארף פארשטיין; וואס איז דער שייכות צווישן פסוק 'ְוְ ָָהָיָ ה "ְלְ ָך ְוְ ָלָ ֶהֶ ם" ְלְ ָָאְכְ ָלָ ה' -קודם די
ער איז נישט צוריקגעקומען .אבער דער אור החיים די צוויי שליחות'ן פונעם עורב ,דא ביי די תיבה און מענטשן און נאכדעם די בעלי חיים?
הקדוש זאגט אז ער האט אים נישט געשיקט אויף שפעטער בימי אליהו?
קיין שום שליחות ,נאר "ַוְַיְ ַׁשׁ ַּלּ ח" ער האט אים פשוט אויך דארף מען פארשטיין דאס אריכות
אין מדרש (רבה לג ,ה) און אין די גמרא (סנהדרין
פארשיקט ,ער האט אים נישט געדארפט דארט .אינעם הלשון ִ'ִמָּכּ ל ַַמ ֲֲאָכָ לֲֲ ,א ֶׁׁשר ֵיֵ ָָאֵכֵ ל' – פון אלע
קח ):שטייט עס מער באריכות ,אז דער עורב האט
אויבנדערמאנטן מדרש זעט אויך אויס אז נח האט אים עסן וואס וועט געגעסן ווערן ,און נאכדעם
גע'טענה'ט צו נח א תשובה ניצחת" :רבך שונאני ואתה
פארשיקט און אים נישט געוואלט צוריקנעמען ,ביז זאגט ער איבער נאכאמאל 'ְוְ ָָהָיָ ה ְלְ ָך ְוְ ָלָ ֶהֶ ם
שנאתני" – דער אויבערשטער האט מיך פיינט ,ווייל ער
דער אויבערשטער האט אים געזאגט אז ער זאל אים
האט געזאגט אז פון טמא'נע בעלי חיים זאל מען נאר ְלְ ָָאְכְ ָלָ ה' – און עס וועט זיין פאר דיר און פאר
מקבל זיין.
ארייננעמען צוויי אין די תיבה ,און דו האסט מיך פיינט זיי צו עסן; דער פסוק וואלט געקענט זאגן אין
נאר עס קען זיין אז עס איז געווען אין דעם עורב אז דו שיקסט מיך ארויס פון די תיבה און עס קען
עפעס א נשמה און מיט די נפשות המגולגלות קען מען קורצן "ואתה קח לך מכל מאכל" און פארטיג,
עפעס געשען צו מיר און עס וועט נישט בלייבן מער וואס איז דער גאנצער עסק מיט דאס עסן?
דאך רעדן .דער אר"י הק' האט גערעדט מיט זיי און זיי קיין עורבים אויף דער וועלט; פארוואס שיקסטו פונקט
געגעבן א תיקון ,ווי עס ווערט געברענגט אן א שיעור מיך? האט נח געזאגט ,וואס פעלסטו אויס אויף דער מען קען פארענטפערן די דיוקים בהקדם
מעשיות אין די כתבי האר"י פון רבי חיים וויטאל ,וואס
וועלט? מען קען דיר נישט עסן און נישט ברענגען פאר וואס דער אור החיים הקדוש פרעגט (ט ,ג):
ער האט אליינס געזען ווי דער אר"י הק' רעדט מיט זיי.
א קרבן .ביז הקב"ה האט געזאגט ,זיי אים מקבל ווייל פארוואס איז נישט מותר געווען פאר אדם
איז נח האט גערעדט מיט די נשמה וואס איז דארט
מען וועט נאך דארפן צוקומען צו אים ביי אן אנדערע הראשון צו עסן פלייש און נאר פאר נח איז
געווען ,וואס זיי זענען געווען פון די נשמות פונעם דור
טרוקעניש.
המבול. עס מותר געווארן? און ער ענטפערט אז
לכאורה איז דא שווער די קשיא וואס מ'פרעגט וויבאלד נח האט געראטעוועט די וועלט מיט
"ִּת ַּּקח וועגן דעם שטייט ִִמֹּכּל ַַהְּב ֵֵּה ָָמה ַַהְּט ָ
ּהֹוָרה ּ
אלעמאל; האט דער עורב דען געקענט רעדן און פירן
ְלְ ָך" (ז ,ב) ,נח האט זיי געדארפט צוציען צו זיך כדי זיי אלע בעלי חיים האט ער מיט דעם זוכה
א גאנצע שמועס מיט נח? און אויב איז געשען א נס,
צו מתקן זיין .אבער מיט'ן עורב האט ער געזען אז געווען זיי צו קענען עסן ,ווייל ווען נישט אים
וואלט ווען געדארפט שטיין 'ויפתח ה' את פי העורב'
ס'איז נישט קיין תכלית און ער קען אים נישט מתקן וואלט גארנישט איבערגעבליבן.
זיין ,דעריבער האט ער אים אוועקגעשיקט .דעמאלטס אזוי ווי עס שטייט ביי בלעם'ס אייזל!? כ'האב שוין
אויף דער מינוט האט ער אים נישט געגעבן קיין שום אסאך מאל געשמועסט דערפון. מען קען מוסיף זיין דערויף נאך מער ,אז
שליחות .אבער דער בורא כל עולמים האט אים געזאגט נאר עס איז ידוע פון אר"י הקדוש אז אין בהמות אדאנק נח האט מען שפעטער זוכה געווען צו
– נעם אים אריין ,ווייל ער איז צוגעגרייט צו אן אנדערן און עופות טהורות זענען דא גלגולים פון נשמות מתן תורה .ווייל תוספות ברענגט א מדרש אז
שליחות ,און ער וועט נאך אמאל האבן זיין תיקון. וועלכע דארפן דורכדעם האבן זייער תיקון .דער ישמח
ווען משה רבינו איז ארויף אין הימל האבן די
ממילא פארשטייט מען דעם שייכות צווישן די משה איז מאריך אין דעם די וואך אז פארדעם האט
מלאכים גע'טענה'ט "תנה הודך על השמים",
ביידע שליחות'ן אז דער עורב האט געדארפט האבן א מען מתיר געווען צו עסן בשר נאר נאכן מבול ,ווייל
דעמאלטס האט זיך אנגעהויבן דער תיקון פון נשמות; און משה רבינו האט געענטפערט :עס שטייט
תיקון ,אבער עס האט נישט געקענט זיין דעמאלטס,
נאר מען האט געדארפט ווארטן אויף שפעטער ,און בעפאר'ן מבול איז עס נאכנישט געווען און דעריבער אין די תורה אז מען טאר נישט עסן קיין בשר
דאס איז מרומז אין פסוקַ :וַ ֵּי ֵֵּצא ָיָ צֹוא ָוָ ׁשֹוב ַַעד ְיְ ֹב ֶֹׁׁשת האט מען נישט געטארט עסן קיין בעלי חיים. בחלב ,און עטס האטס געגעסן ביי אברהם
ַַה ַּּמִיִ ם. ער ברענגט דעם תבואת שור (במס' ב"ק צב ):וואס אבינו בשר בחלב.
(ס"ג נח תשכ"ח) טייטשט אויס דעם מאמר "כל עוף למינו ישכון ובן המשך בעמ' הבא
א חנ תשרפ תשפ"ז
-לשון רבינו -
או>ר הסי<פו<ר
אברהם אבינו האט געפרעגט שם מיט נח מיט וואס זיי האבן זוכה געווען זיי ברענגען מעשיות עד אין שיעור אז דער אר"י הקדוש האט גערעדט
ארויסצוקומען אין די צייט וואס זיי זענען געווען אין די תיבה ,האט ער מיט די אלע נפשות המגולגלות ,און ער האט זיי געגעבן א תיקון ,אין די
געענטפערט מיט דעם וואס זיי האבן זיך מייגע געווען מפרנס צו זיין אלע כתבי האר"י פון ר' חיים וויטאל ווערט געברענגט אן א שיעור מעשיות וואס
בהמות וחיות האבן זיי געטון א חסד מיט כל בריות בעולם ,מיט דעם ער האט אליין געזעהן ,דער אר"י הקדוש האט געברענגט צו אים און ער האט
כח החסד זענען זיי אדורכגעגאנגען די זמנים אין די תיבה און זיי זענען אים געוויזן.
ארויסגעקומען בשלום .האט אברהם אבינו געזאגט ,מה – דאך אז מען דער בעל שם טוב הקדוש ברענגט אין דעם בריוו וואס ער האט
האט געטון חסד נאר מיט בהמות וחיות איזז מען אזוי זוכה על אחת כמה געשריבן פאר ר' גרשון קיטוב'ער ,עס איז געדריקט (סוף ספר בן פורת יוסף) ,ער
וכמה מיט מענטשן ,האט ער זיך פון דעם אפגענומען די מדה פון צדקה האט גערעדט מיטן ס"מ און האט מיט אים געטענה'ט אקעגן גזירות וואס
וגמילות חסדים' ,גדולה קנאה' מיט קנאה קען מען צוקומען ,אברהם אבינו ער האט אנגעארבעט ,און וואס ער האט אים געענטפערט אז דאס מיינט ער
איז צוגעקומען צו טון גמילות חסדים דורך קנאה פון נח ,פון וואס נח האט שוין ערנסט [לשם שמים].
אויפגעטון אין די תיבה.
(לשון רבינו ס"ג נח תשט"ז) ר' משה חיים לוצאטו ברענגט אין קל"ח פתחי חכמה אין די הקדמה
(נדפס בספר דרך עץ החיים) ,אז אין שנת ת"ח ווען עס איז געווען די הריגות,
~ האט ר' שמשון אסטראפליער געפרעגט דעם ס"מ וואס ווילסטו אזויפיל
האבן פון אידן ,ער האט זיך אויסגע'טענה'ט מיטן ס"מ ,האט אים דער
דער מדרש זאגט (ילקוט נו) דער שקר איז געקומען מען זאל אים
ס"מ געענטפערט לאזן זיי מבטל זיין די דריי זאכן 'תורה' 'שבת' און 'מילה'
אריינעמען אין דער תיבה ,האט ער אים געהייסן ברענגען א בן זוג ,האט ער
דעמאלטס וועל איך זיי לאזן געמאכט ,האט אים ר' שמשון אסטראפאליער
גענומען פחתא [שלומזל] פאר א בן זוג.
געענטפערט דאס וועט נישט זיין ,ווען חס ושלום עס זאל זיין נאך אן אבדון
דאס איז שווער צו פארשטיין 'לקרב אל השכל' ,פארוואס האט ער דאס נאך אסאך מער פון דעם וועט מען דאס נישט מבטל זיין ,די תורה הקדושה
אויך געדארפט אריינעמען אין דער תיבה ,שקר איז דאך נישט עפעס קיין טאר מען נישט מבטל זיין.
גוף ,דאס איז דאך א מדה ,א בחינה. איך האב געהערט אמאל ,דער זיידע זכרונו לברכה דער ישמח משה איז
קען זיין אז דאס איז אזאלעכע מענטשן וואס זענען מלובש אין זיי דער אמאל ארויסגעגאנגען אויף דער נאכט ,האט ער געהערט צוויי נפשות ,איינער
כח השקר און דער כח הפחתא ,דער בורא כל עולמים האט דאך אלעס רעדט צום אנדערן און ער וויינט פאר אים ,ער האט געשריגן 'דוד' 'דוד' ער
געלאזט 'לנסות את בני אדם' ,האט מען געברויכט אריינעמען אין די תיבה זאל אריינגיין צום רב ,אז ער איז שוין אוועק און ער האט איבערגעלאזט
אזאלעכע מענטשן וואס עס איז מלובש אין זיי דער גאנצער כח השקר, אן אלמנה און עס איז נישט געווען קיין חליצה האט ער נישט קיין מנוחה,
מען האט זיי געברויכט לאזן פאר נסיונות פאר די וועלט ,דער בורא כל ער זאל זעהן עפעס צו ארדענען [ארלעדיגן] ,האט ער אים געפרעגט
עולמים האט אזוי באשאפן דעם עולם התחתון – דעם עולם הנסיון – דעם פארוואס גייסטו נישט אליין ,האט ער געענטפערט ער איז געווען א מתנגד,
עולם העשיה – אז מען זאל זיך פלאגן – מען זאל דאס גובר זיין ,מען זאל ער איז קיינמאל נישט אריין צום רב בחייו האט ער נישט קיין רשות יעצט,
זיך מתגבר זיין אויף די כחות הטומאה און אויף די כחות השקר ,דאס איז דו פלעגסט דאך יא גיין נו קענסטו גיין .האט ער [דער ישמח משה] דאס
אינגאנצן דער כח מען זאל האבן די זכיה מען זאל זיך מדבק זיין אין בורא געהערט ,צופרי האט ער חוקר ודורש געווען און עס איז געווען אלעס אמת,
כל עולמים און אין דרך האמת ,דער בורא כל עולמים האט אזוי באשאפן עס האט געשטימט ,און ער האט געמאכט א תיקון ,ער האט געלאזט רופן
די וועלט 'מה רבו מעשיך ה' כולם בחכמה עשית' מען דארף צו וויסן עס און מען האט געגעבן חליצה .ער ברענגט עס בכתב יד קדשו בקיצור ,ער איז
איז גרויסע נסיונות דאס האט מען איבערגעלאזט ,איבערהויפט יעצט אין מרמז אויף די מעשה.
(לשון רבינו ס"ג נח תשכ"ח)
לעצטן דור דאס זענען די שווערסטע נסיונות פון עיקבא דמשיחא ,די גרויסע
נסיונות וואס א איד ברויך זיך מתגבר צו זיין אז מען זאל זיך האלטן אין ~
אמת ,אין דעם דרך התורה און אין דרך האמת אין דרכי אבותינו
(לשון רבינו ס"ג נח תשט"ו) שטייט אין מדרש (שוח"ט לז) און אין ילקוט ראובני ברענגט עס אויכעט,
המשך אור הדרוש
ֳֳק ָָדָׁשׁיו" – די דברים שבקדושה וואס א מענטש פאר די מלאכים בשר בחלב ,האט כלל ישראל זוכה פרעגט תוספות א קשיא אז אין א צווייטע
טוט ,די מצוות און מעשים טובים" ,לֹו ִיִ ְְהיּו" – דאס געווען צו מתן תורה און משה רבינו האט געקענט מדרש שטייט אז אברהם אבינו האט אפגעהיטן די
איז זיינס! דאס באלאנגט פאר אים. באזיגן די מלאכים. גאנצע תורה ,אפילו עירוב תבשילין ,איז וויאזוי קען
מיט דעם קען מען טייטשן דעם פסוקְ :וְ ַַא ָּּתה דאס קען זיין פשט דא אין פסוק :דער בורא כל זיין אז ער האט געגעבן צו עסן בשר בחלב?
ַַקח "ְלְ ָך" – נעם צו "דיר" ,ווייל דאס איז א זאך עולמים האט געזאגט פאר נח ְוְ ַַא ָּּתה ַַקח ְלְ ָך ִִמָּכּ ל אבער באמת קען מען ענטפערן אז עס איז
וואס איז שייך צו די נשמה ,ווייל אדאנק די בעלי ַַמ ֲֲאָכָ ל -אז ער זאל נעמען בעלי חיים אין די תיבה. נישט קיין קשיא ,ווייל כאטש אברהם אבינו האט
חיים וועלכע וועלן מותר ווערן צו עסן וועט מען וואס כאטש יעצט איז עס נאך אסור באכילה ,אבער פאר זיך איינגעהאלטן די גאנצע תורה ,אבער פאר
זוכה זיין צו מתן תורה און משה רבינו וועט קענען "ֲא ֶׁׁשר ֵיֵ ָָאֵכֵ ל" – עס וועט שפעטער ווערן מותר צו ֲ אנדערע מענטשן – וועלכע זענען בכלל נישט
באזיגן די מלאכים. עסן ,ווי דער אור החיים הקדוש זאגט. געווען מצווה מיט דעם – האט ער יא געגעבן.
יעצט איז שוין נישט שווער די קשיא פון די און פארוואס עס שטייט קודם 'לך' און דערנאך אבער דאס וואס אברהם אבינו האט זיי
מפרשים פארוואס ער איז מקדים די מאכל אדם 'להם' קען מען פארשטיין בהקדם וואס דער ספר געקענט געבן פלייש ,איז נאר צוליב דעם וואס
פאר די מאכל בהמה ,ווייל ווען עס קומט צו הק' סידורו של שבת טייטשט דעם פסוק (במדבר ה, די בני נח זענען מותר געווארן צו עסן פלייש פון
שלימות הנפש קומט אודאי דער מענטש פאר די י)ְ" :וְ ִִאיׁש ֶאֶ ת ֳֳק ָָדָׁשׁיו לֹו ִיִ ְְהיּו" ,אז א זאך וואס גייט בעלי חיים אין זכות פון נח ,ווייל ווען נישט דעם
בהמות ,און דעמאלטס זאגט מען נישט אז מען פאר'ן גוף – ווי למשל עסן און אנדערע צרכי הגוף וואלט אברהם אבינו זיי נישט געקענט געבן קיין
דארף קודם געבן צו עסן פאר די בהמות ,און דא פונעם מענטש -ווערט נישט גערופן 'זיינס' ,ווייל פלייש ,און אפשר אפילו נישט קיין מילך.
רעדט מען דאך וועגן אנגרייטן עסן וואס וועט דער גוף איז נישט דער עיקר פונעם מענטש ,נאר קומט אויס אז בלויז דערפאר וואס נח האט
צוברענגען צו קבלת התורה. א זאך וואס גייט פאר די נשמה דאס קען אנגערופן זוכה געווען אין די בעלי חיים זיי צו מעגן עסן,
(ס"ג נח תשי"ז) ווערן 'זיינס' .דאס איז פשט אין פסוקְ" :וְ ִִאיׁש ֶאֶ ת וואס צוליב דעם האט אברהם אבינו געקענט געבן
חנ תשרפ תשפ"ז ב
-לשון רבינו -
או>ר הקו<דש
אנדערן דור וואס עס איז שוין גאר אנדערש ,אזוי ווי דער סוף איז געווען ,איז דאס געווען
די אלע נשמות וואס קומען אראפ אויף
זייער תיקון.
דער וועלט מגולגל און מ'העלפט זיי
שלמה המלך זאגט אין קהלת (ד ,א)'[ ,ושבתי אני ואראה את כל העשוקים אשר
נעשים תחת השמש והנה] דמעת העשקים ואין להם מנחם' ,זאגט רש"י ['דמעת
נישט ,בארויבט מען זיי פון זייער תיקון
העשקים'] -דאס מיינט מען די בכיות פון די וואס זענען אין גיהנם [אין די הענט פון] ותשחת הארץ לפני האלקים ותמלא הארץ חמס ,וירא אלקים את הארץ והנה
מלאכים אכזריים ,ואין להם מנחם -זענען בוכים בעמק הבכא .לכאורה וואס זענען זיי נשחתה כי השחית כל בשר את דרכו על הארץ (ו ,יב) .זעהט אויס אז דאס גאנצע איז
עפעס בארויבט ,עס איז דאך הכל בדין ובמשפט ,עס איז טאקע א שווערער דין ,אבער געווען 'כי השחית כל בשר' ,אז די השחתה האט גורם געווען[ ,אבער ווייטער] זעהט מען
מען האט זיך דאס גורם געווען מיט די מעשים ,איז דאך נישט שייך צו זאגן לשון עושק, דאך אין פסוק אז דער גזל האט גורם געווען'[ ,כי מלאה הארץ חמס' זאגט רש"י] לא
דאס טוט דאך דער בורא כל עולמים ,דאס ווערט דאך געטוהן דורכן בית דין של מעלה, נחתם גזר דינם אלא על הגזל ,עס איז דאך עפעס ווי א סתירה.
וואס איז דער פשט 'עשוקים' ,ווער בארויבט זיי דען.
ב) וירא אלקים את הארץ והנה נשחתה כי השחית כל בשר את דרכו על הארץ ,זאגט
אין מדרש רבה דארט (קהלת רבה ד ,א) ,איז דא אסאך פשטים אין דעם ,און אלע רש"י אפילו בהמה חיה ועוף נזקקין לשאינן מינן .לכאורה ברויך מען פארשטיין ,אין פסוק
פשטים פארענטפערן וואס דער עושק איז .איין פשט זאגט ער' ,דמעת העשוקים' מיינט זעהט אויס אז דער עיקר השחתת הארץ איז געווען ווייל השחית 'כל' בשר -ווייל חיה
מען די קינדער וואס זיי גייען אוועק בעון אביהם ,זיי זענען נישט שולדיג ,די עלטערן ועוף נזקקין לשאינם מינן ,בהמות וחיות זענען דאך נישט קיין בעלי בחירה -נישט קיין
זענען שולדיג .איין פשט איז גאר ,דאס מיינט מען ממזרים ,די עלטערן האבן געזינדיגט, בעלי דעה -זענען נישט מצווה ,וועל איך דען זאגן א הוה אמינא אז דאס איז נאך מער ווי
קומט ער אראפ אויף דעם עולם א ממזר ,ער האט גארנישט געזינדיגט ,איז ער בארויבט די עונות פונעם מענטש ,פארקערט ,די עבירה פונעם מענטש איז אסאך מער ,ער איז א
דורך די עלטערן[ ,דאס איז] 'דמעת העשוקים' .דער מדרש זאגט דארט נאך עטליכע בעל בחירה ,מען האט אים געגעבן דעת ער זאל מושל זיין איבער זיך ,דער עיקר איז דאך
פשטים ,אלעס אזאלעכע פשטים אז עס געשעהט דורך אן אנדערן ,זיי זענען גארנישט וואס מענטשן זענען געווען רחמנא ליצלן אין דער השחתה.
שולדיג ,רופט ער דאס אן זיי זענען עשוקים.
ג) ויאמר אלקים לנח קץ כל בשר בא לפני כי מלאה הארץ חמס מפניהם והנני
קען מען זאגן אויך רש"י'ס פשט אויפן גיהנם איז דאס זעלבע[ .אזויווי מ'געפינט אז] משחיתם את הארץ .וואס איז דער פשט 'מפניהם' ,זיי טוען דאך דעם חמס .און דער
שרה האט געזאגט פאר אברהם אבינו (בראשית טז ,ה) 'חמסי עליך' ,זאגט רש"י חמסי איז אור החיים הקדוש פרעגט ,ווי קען זיין 'מלאה הארץ חמס' ,אז עס איז גזילה איז דאך דא
עליך ,דו ביסט מיך חומס ,דו ביסט שולדיג – ווייל דו האסט מיר געקענט העלפן ,פארוואס נגזלים אויך.
האסטו נישט מתפלל געווען אויף מיר .נאך זאגט רש"י דברים אתה חומס ממני ,דו האסט
דער אמת ,דער אר"י הקדוש זאגט דאך ארויס אין פרשת שמות (שער הפסוקים),
דיך געקענט אננעמען על כבודי .רופט ער עס אן 'חמס' .איבערדעם די נשמות וואס זענען
דאס דור המבול איז געווען הויכע נשמות ,און זענען נעבעך אריינגעפאלן אין ביטערע
אין גיהנם ,זיי האבן ווען געקענט האבן א תיקון אז זיי קומען אראפ [מגולגל אין] די
עונות ,דער בורא כל עולמים האט געזוכט א תיקון פארן דור ,זענען זיי נאכאמאל מגולגל
קינדער – וואס מען וועט זיי דא מתקן זיין ,אבער אז זיי קומען אראפ און מען העלפט
געווארן אין דור הפלגה ,איז ווייטער נישט גוט געווען ,זענען זיי נאכאמאל מגולגל געווארן
זיי נישט איז מען חומס פון זיי ,דאס איז 'דמעת העשוקים' פון די וואס זענען אין גיהנם.
אין סדום[ ,ביז] ענדליך זענען זיי מגולגל געווארן אין מצרים ,אין 'די' ששים רבוא אידן
דאס קען זיין דער פשט ,דער פעלער איז דאך אז כי השחית 'כל' בשר ,עס איז וואס האבן מקבל געווען די תורה איז געווען 'די נשמות' פונעם דור המבול.
נישטא קיין תיקון אפילו זיי ווערן נאכאמאל מגולגל ,דאס איז שוין א חמס פון 'דעם' דור,
דער זרע קודש זאגט' ,מבול' באטרעפט 'חסדו' ,עס איז געווען א חסד ,ווען נישט
מען וואלט זיי געקענט העלפן -אבער מען פירט זיך אזוי אז זיי ווערן נאכמער נתגשם,
דאס מבול וואלט מען ווען נישט געקענט צוקומען צו קבלת התורה ,אפילו אברהם אבינו
ווי דער מדרש רופט עס אן 'עשוקים' ,דאס קען זיין דער פשט כי מלאה הארץ חמס
וואלט נישט געקענט זיין אויף 'דער בחינה' ווי ער איז געווען.
מפניהם ,מען מיינט נישט בלויז דאס וואס מען האט גערויבט איינער [פון אנדערן ,נאר
מען מיינט] די אלע נשמות וואס זיי קומען אראפ זענען בארויבט ,עס ווערט אנגערופן נאר לכאורה [לויט דעם] איז עס דאך נאר געווען א חסד פאר די וועלט,
גוזל את המתים. אבער דער אמת איז עס געווען פאר זיי אליין א חסד ,זיי האבן דאך אליין געברויכט
נאכאמאל אראפקומען [בגלגול אז זיי] זאלן האבן א תיקון ,און ווען זיי זענען נאכאמאל
איבערדעם איז רעכט דאס קען זיין טאקע איין זאך ,דער 'כי השחית' כל בשר מיט
אראפגעקומען אין דעם דור [אין חיות און עופות] זענען זיי נאך ארגער געווארן ,מען
דעם כי מלאה הארץ 'חמס' ,דאס איז איין בחינה ,ווייל עס איז השחית 'כל' בשר ,אז דאס
האט זיי מחטיא געווען בשאינו מינו (סנהדרין קח ,א) ,און אז די עופות אליין זענען מגולגלים
דור איז אזוי אז מען קומט נישט צו צו קיין שום תיקון ,דאס איז מלאה הארץ 'חמס'
און זיי האבן זיך אויפגעפירט אזוי שפל'דיג האט עס געשאדט פאר די נפשות וואס
מפניהם .איבערהויפט לויטן פשט אין מדרש מיינט מען ממזרים ,זיי ווערן בארויבט ,ווערן
זענען [מגולגל] דארט ,האט נישט געקענט צוקומען צו קיין תיקון ,איבערדעם האט מען
זיי אנגערופן עשוקים ,איז דאס טאקע איין זאך ,זיי האבן אזוי זיך געפירט עס איז פיל
געמוזט אינגאנצן [מאבד זיין] דאס דור ,נאכדעם איז עס געווען פאר זיי אליין א טובה,
געווארן מיט ממזרים ,איז מלאה הארץ 'חמס' ,דאס איז טאקע חמס ,דאס איז אלעס איין
זענען אראפגעקומען אין א שפעטערע דור [בגלגול] אין די בני אברהם יצחק יעקב אין
בחינה.
מצרים ,זיי זענען געווען גדורים בעריות ,און געהאט נאך מדות [טובות] ,ביז זיי האבן
דאס וואס מען האט גערויבט איינער [פון אנדערן] איז אויכעט נכלל ,איינס ברענגט זוכה געווען צו קבלת התורה ,זענען זיי נתעלה געווארן[ ,קומט אויס] איז געווען א גרויסע
דאס אנדערע ,עס איז מעורר ,אזוי ווי דער פסוק זאגט אויך אין קהלת (ז ,כז) 'אחת לאחת טובה פארן דור המבול.
למצוא חשבון' ,זאגט רש"י דעם פשט עס נעמט זיך צוזאם אסאך עונות אינאיינעם [עד
דאס קען זיין דער פשט ,דער בורא כל עולמים האט געזאגט וירא אלקים את הארץ
שמצטרפות לחשבון גדול] .עס איז דאך א גמרא אין סוטה (ח ,ב) ,זאגט ער פארקערט אויך,
והנה נשחתה ,איי כ'וועל זיי נאכאמאל אראפשיקן אויף דעם עולם[ ,אבער] כי השחית
אז עונשים צוביסלעך איז אויך מכפר אינאיינעם ,למצוא חשבון דאס נעמט זיך צוזאם.
'כל' בשר את דרכו על הארץ ,חיה ועוף נזקקים לשאינם מינם ,קענען זיי נישט האבן קיין
דער בורא כל עולמים זאל העלפן ,מיר זאלן זוכה זיין במהרה געהאלפן ווערן ,מיר תיקון ,איז נישטא קיין עצה .לפי זה זאגט נישט דער פסוק 'דעם' טעם כי השחית 'כל'
זאלן זעהן דעם תיקון השלם ,מען זאל נישט זיין חלילה קיין נעשק ,מען זאל ניצול ווערן בשר – וועגן דעם חטא פון די בעלי חיים וואס זענען נישט קיין בעלי בחירה ,נאר דער
דמעת העשוקים ,השי"ת ירחם עלינו – דער בורא כל עולמים זאל אונז מציל זיין פון מים פסוק זאגט א נתינת טעם -דער בורא כל עולמים האט געזעהן אז עס נישטא קיין תקנה
הזדונים ,מיר זאלן זוכה זיין צו גיין בדרך האמת ,מען זאל די זכיה האבן צו מכוון זיין דעם פארן דור ,ווייל ווען זיי קומען אראפ מגולגל טויג נישט ,סיי אין די מענטשן און סיי אין די
רצון הבורא ברוך הוא ,מיר זאלן זעהן די ישועה שלימה בהתרומות קרן התורה וישראל, עופות און די חיות ,וואו מען לייגט זיי אראפ קענען זיי נישט קומען צו קיין שום תיקון,
ובהתגלות כבוד שמים עלינו ,במהרה בימינו אמן. אזוי האט אויסגעזעהן די דורות ,האט דער בורא כל עולמים נישט געזעהן קיין אנדערן
(לשון רבינו ס"ג נח תשכ"ז) תיקון פאר זיי -נאר דאס וואס עס איז געשעהן דורכן מבול ,זיי זאלן אראפקומען אין אן
ג חנ תשרפ תשפ"ז
או>ר ה<פניני<ם
זייערע שלעכטע מעשים ,דורכדעם האבן זיי געטון די געווען צוליב גזל? א
מעשי גזילה .און פארוואס טאקע ווערט ווייניגער ווי ווידער איז דא א מדרש (שמות רבה פ"ל סי"ג) ,אז דער
א שוה פרוטה פאררעכנט ביי זיי אלס גזילה ,ווייל זיי אויבערשטער האט געוואלט געבן פאר'ן דור המבול די מדת הענוה קען מען נישט
זענען געווען פארדארבן מיט עריות ,זענען זיי געווארן תורה ,און זיי האבן עס נישט געוואלט מקבל זיין ,האט דערגרייכן בדרך הטבע,
נאר מיט סייעתא דשמיא
מושרש מיט מידות רעות ,און דערפאר זענען זיי נישט דער אויבערשטער געזאגט אז צוליב דעם זענען זיי
קיין בני מחילה. געווארן פארלוירן פון די וועלט.
(ליל ש"ק נח תשכ"ז)
האבן מיר שוין נאך א שיטה איבער'ן חטא פונעם דור ֵֵאֶּלּ ה ּתֹוְלְ ֹדֹת ֹנ ַַֹח ֹנ ַַֹח ִִאיׁש ַַצ ִּּדיק ָּּת ִִמים ָָהָיָ ה ְּּבֹדֹֹר ָָֹתיו ֶֶאת
המבול וואס האט גורם געווען די גזירה .לכאורה די דריי ְתְַהֶּלּ ְך ֹנ ַַֹח( .ו ,ט).
ֹלִקים ִִה ַ ָָה ֱֱא ִ
מהלכים זענען זיך סותר איינער דעם אנדערן.
יִתי
שפעטער אין די פרשה (ז ,א) שטייטִּּ :כי ֹאְֹתְ ָך ָָר ִִא ִ
מ'קען דאס אלעס פארשטיין מיט דעם וואס דער
ג מדרש ברענגט (בראשית רבה פר' ל"א) אויפ'ן פסוק ֵֵקץ ָּכּל
ַַצ ִּּדיק ְלְ ָָפַנַ י ַּבּּדֹור ַַהֶּזּ ה און דארט שטייט שוין נישט
'תמים' ,דארף מען פארשטיין פארוואס שטייט שפעטער
נח האט נישט געגלייבט אז ָּבּ ָׂשׂר ָּבּא ְלְ ָָפַנַ י ,אז די אנשי דור המבול פלעגן טון אזוי:
ווען איינער האט ארויסגענומען א שאכטל אנגעפילט
נאר 'צדיק' און נישט 'תמים'? (עס איז באקאנט וואס חז"ל
ער איז א צדיק ,דעריבער מיט תורמוסים ,איז געקומען איינער און גענומען
זאגן אויף דעם ,ועוד לאלקי מילין).
האט ער געטראכט אז עס
ְתְַהֶּלּ ְך ֹנ ַַֹח ,זאגט רש"י הק' אז ביי אברהם ֹלִקים ִִה ַ ֶֶאת ָָה ֱֱא ִ
ווייניגער ווי א שוה פרוטה ,און אזוי האט יעדער
ְתְַהַּלּ ְכְִּתּ י ְלְ ָָפָנָ יו ,ווייל 'נח היה צריך שטייט (כד ,מ)ֲֲ :אֶׁשׁר ִִה ַ
וועט נישט זיין קיין מבול גענומען ווייניגער ווי א שוה פרוטה ,און דער מוכר איז
געבליבן אויסגעלערט פון סחורה ,און ניטאמאל געקענט
סעד לתומכו אבל אברהם היה מתחזק בצדקו מאליו'.
לכאורה ביי נח שטייט אינעם שפעטערדיגן פסוקַַ :צ ִּּדיק
ֵּתָּבה ִִמ ְּּפֵנֵ י
ְוְִאְׁשּׁתֹו ּוְנְֵׁשׁ י ָָבָנָ יו ִִאּתֹו ֶֶאל ַַה ָ
ּוָבָנָ יו ִ
ַוַ ָּיֹּבֹא ֹנ ַַֹח ָ רופן קיינעם לדין.
ְלְ ָָפַנַ י פונקט ווי ביי אברהם.
ֵֵמי ַַהַּמּּבּול (ז ,ז). פרעגט דער יפה תואר ,א בן נח איז דאך נהרג אפילו
אויך דארף מען פארשטיין פארוואס דא שטייט
רש"י הק' ברענגט פון מדרש :אף נח מקטני אמנה אויף פחות משוה פרוטה ,איז וואס האבן זיי אויפגעטון
ּ'ְּבֹדֹֹר ָָֹתיו' און שפעטער שטייט 'ַּבּּדֹור ַַהֶּזּ ה'?!
היה ,מאמין ואינו מאמין שיבא מבול ,ולא נכנס לתיבה מיט זייער תחבולה צו נעמען ווייניגער פון א שוה
פרוטה?! עס שטייט אין נועם מגדים (פ' בהעלותך) אויפ'ן פסוק:
עד שדחקוהו המים.
נאר ,מ'קען דאס פארשטיין מיט'ן אויבנדערמאנטן הָ עָנָ יו ְמְֹאֹד ִִמֹּכּל ָָה ָָא ָָדם ֲֲאֶׁשׁר ַַעל ְּּפֵנֵ י ָָה ֲֲא ָָד ָָמה, ְוְָה ִִאיׁש ֹמֶֹׁשׁ ָ
ָ
לכאורה איז זייער שווער צו פארשטיין :וויאזוי קען אז עס זענען דא צוויי סארטן פון ענוה; עס איז דא ענוה
זיין אז אזא צדיק ווי נח אויף וועם די תורה הק' זאגט מדרש וואס זאגט אז דער אויבערשטער האט געוואלט
געבן די תורה פאר'ן דור המבול ,און זיי האבן עס וואס דער מענטש האלט זיך קליין ווייל ער אנערקענט
עדותִִ :איׁש ַַצ ִּּדיק ָּּת ִִמים ָָהָיָ ה ְּּבֹדֹֹר ָָֹתיו (ו ,ט) זאל נישט זיין נישטיגקייט קעגן דעם בורא כל עולמים ,אבער ווען
גלייבן אין די קלארע ווערטער וואס ער האט אליינס נישט געוואלט מקבל זיין .דער פשט איז ,אז נישט נאר
זיי האבן נישט געוואלט מקבל זיין די תורה ,נאר זיי עס קומט קעגן אנדערע מענטשן איז ער נישט קיין
געהערט פונעם אויבערשטן?! עניו .אבער משה האט זיך געהאלטן קלענער אפילו
האבן גאר געברענגט א ראיה פון די תורה צו זייערע
נאר מען קען זאגן אז די דרך פון אמת'ע צדיקים איז צווישן מענטשן ,און ער האט געהאלטן אז ער איז די
שלעכטע מעשים ,צו בארעכטיגן גזילה פחות משוה
אז זיי האלטן זיך אלעמאל קליין ,און ווי מער זיי שטייגן ווייניגסטע און קלענסטע פון יעדן איינעם.
פרוטה ,הגם וואס ביי זיי זעלבסט הייסט עס יא גניבה.
אין זייערע מדריגות ווערט זייער עניוות און שפלות אין אמת'ן אריין איז אזא מדריגה פון ענוה נישט
אלץ גרעסער און זיי האלטן אז זיי זענען נישט ווערד אזוי ווי דער דרך הרשעים איז ,אז נישט גענוג וואס
זיי זענען נישט מקיים תורה ומצוות ,נאר זיי זענען בדרך הטבע ,ווייל די נאטור פון א מענטש איז זיך
און זענען נישט קיין צדיקים .אזוי ווי מען זאגט אויפ'ן גרויס צו האלטן קעגן אנדערע ,און מען דארף האבן א
הייליגן רבי'ן פון לובלין זי"ע אז ער האט געזאגט: מהפך דברי אלקים חיים און זיי ברענגען א ראיה פון
די תורה צו זייערע דברי הבאי .זיי געבן זיך נאך אלע ספעציעלע סייעתא דשמיא צו קענען זוכה זיין צו אזא
"אפילו אויב דער אויבערשטער אליינס וועט מיך זאגן גרויסע מדריגה פון ענוה ,ווי דוד המלך האט מתפלל
אז איך בין א צדיק ,וועל איך עס נאר גלייבן יענע רגע, תאוות און זאגן אז דאס איז גאר פון די מצוות ה' רח"ל,
דורכ'ן אריינלערנען נישט אמת'ע פשטים אין די פסוקי בֹוֵאִנִ י ֶֶרֶגֶ ל ַּג ֲֲּאָוָ ה.
געווען (תהלים לו ,יב)ַַ :אל ְּּת ֵ
אבער א רגע דערנאך קען שוין זיין אז איך בין מער
נישט קיין צדיק". התורה ודברי חז"ל. לויט דעם קען מען זאגן אז דאס וואס די תורה הק'
און צו פארענטפערן די אויבנדערמאנטע סתירות ְתְַהֶּלּ ְך ֹנ ַַֹח' אז נח האט געדארפט ֹלִקים ִִה ַזאגטֶ'ֶ :את ָָה ֱֱא ִ
די זעלבע קען מען זאגן אז נח האט נישט געגלייבט
וואס דער חטא פונעם דור המבול איז געווען ,קען צוקומען צו א 'סעד לתומכו' דאס איז נאר בנוגע די
אין זיך ,און אפילו דער אויבערשטער האט אים געזאגט
מען זאגן :ווייל די סיבה פארוואס א בן נח ווערט נהרג מדה פון ענוה ,וואס דער פסוק זאגט דא ַַצ ִּּדיק ּ'ָּת ִִמים'
אז ער איז א צדיק האט ער עס נאר געגלייבט יענע רגע,
אפילו פחות משוה פרוטה און א איד נישט ,ווייל א ָָהָיָ ה ְּּבֹדֹֹר ָָֹתיו ,ווייל כדי צו זיין אן עניו און 'תמים'
אבער שפעטער האט ער שוין נישט געהאלטן אז ער איז
גוי האט נישט קיין מדת רחמנות מוחל צו זיין ,און (עיין רש"י ע"ז ו .ד"ה תמים) קעגן אלע מענטשן האט ער
א צדיק .און אויב אזוי אז עס איז נישט דא קיין איין
ער איז נישט מוותר אפילו אויף ווייניגער פון א שוה געדארפט האבן א הילף פון אויבן ,אבער שפעטער ווען
צדיק אויף דער וועלט וואס איז ווערד איבערצובלייבן
פרוטה ,משא"כ א איד האט די מדת רחמנות ,און מצד יִתי ַַצ ִּּדיק ְלְ ָָפַנַ י ,און דער ֹאְתְ ָך ָָר ִִא ִ
די תורה זאגט סתםִּּ :כי ֹ
לעבן ,איז ווער וועט איבערבלייבן לקיום העולם?
זייערע גוטע מידות זענען זיי מוחל אויף ווייניגער פון פסוק רעדט נישט דארט פון ענוה ,דארט שטייט שוין
ממילא האט ער געהאלטן אז עס וועט נישט קומען
א שוה פרוטה. פונקט ווי ביי אברהם "ְלְ ָָפַנַ י" ,ווייל צו זיין א צדיק האט
דער מבול און יעדער וועט געראטעוועט ווערן.
ער געקענט אויך מיט די אייגענע כוחות.
דעריבער האט ער פארשטאנען אז וועגן דעם האט די גוטע מידות וואס א איד פארמאגט איז ירושה להם
(מכתי"ק דבר"י דף קטו)
ְוְָכל ֵּבּ יְתְ ָך ֶֶאל
אים דער באשעפער געזאגט (ז ,א)ֹּ :בּא ַַא ָּּתה ָ מאבותיהם ,ווייל זיי שטאמען פון א הייליגן מקור ,און
יִתי ַַצ ִּּדיק ְלְ ָָפַנַ י ַּבּּדֹור ַַהֶּזּ ה ,ווייל אלעס ֵּתָּבה ִּּכי ֹאְֹתְ ָך ָָר ִִא ִ
ַַה ָ אלעס גייט נאכ'ן עיקר ושורש ,און ס'גייט אריין דער
איז אנגעהאנגען אין דעם אז ער איז א צדיק ,און וועגן כח הפועל בנפעל .משא"כ בני נח ,וואס זייער שורש
דעם וועט יעדער פארניכטעט ווערן און נאר ער וועט איז א פארדארבענע ,זיי זענען געווען להוט נאך עריות
בלייבן .אבער אויב ער איז אויך נישט קיין צדיק ,וועט און זיי האבן פארדארבן די גאנצע וועלט ,איז געווארן ב
עבירות ברענגט
נישט דער באשעפער חרוב מאכן די גאנצע וועלט. אין זיי מושרש א כח הרע פון מידות מושחתות ,און זיי
זענען נישט קיין בני מחילה.
פארדארבענע מידות
דאס איז פשט אין די ווערטער פון רש"י' :מאמין
ואינו מאמין' – ער האט געגלייבט יענע רגע וואס מיט דעם קען מען פארשטיין אז באמת זענען אלע
דער בורא כל עולמים האט אים געזאגט אז ער איז א דריי חטאים געווען א גרמא צו דער גזירה פונעם
צדיק ,אבער אויף א רגע דערנאך האט ער מער נישט מבול ,סיי עריות ,סיי גזל ,און סיי דאס נישט מקבל ְׁשִׁחית ָּכּל ָּבּ ָׂשׂר ֶֶאת ַּדְּרְּכֹו ַַעל ָָה ָָא ֶֶרץ (ו ,יב).
ִּּכי ִִה ִ
געגלייבט אז ער איז נאך א צדיק ,און דעריבער איז זיין די תורה .ווייל דורכדעם וואס זיי האבן נישט מקבל שפעטער שטייט אין פסוקֵ'ֵ :קץ ָּכּל ָּבּ ָׂשׂר ָּבּא ְלְ ָָפַנַ י
ער נישט אריין אין די תיבה ביז די וואסער האט אים געווען די תורה ,און נישט נאר זיי האבן עס נישט ִּּכי ָָמְל ְָָאה ָָה ָָא ֶֶרץ ָָח ָָמס' וגו' .פרעגן אלע מפרשים אויף
געשטיפט. מקבל געווען ,נאר זיי האבן מהפך געווען דברי אלקים די סתירה :קודם איז משמע אז די גזירת המבול איז
(לקט שושנה שנת תרצ"ו סי' כב) חיים ,זיך באנוצנדיג מיט די דיני התורה צו בארעכטיגן געווען אויף עריות ,און נאכדעם זאגט ער אז ס'איז
לנדב זכות הגליון יפנה אל המערכת: ד
845-662-7267אוsamekstein@gmail.com :
