דעהו – סטיטשין - אידיש · DEHEU - STITCHIN - Yiddish — נח (2026-10-12)

פטרון
מערכת דעהו
שנת תשפ"ז לך לך גליון רצו
נתנדב לזכות
חיים מרדכי בן יוכבד
פעריל בת יוכבד
מתוך
משנתו
של כ"ק דע את אלקי
מרן
רבינו
אביך ועבדהו
שליט"א
משנת החסידות
שני סוגי 'ריבוי'; שבקדושה וההיפך ממנו
ויישוב הדבר הוא ,כי ישנם שני סוגים שונים במדת ביאורים ויסודות מורחבים בתורת מרן הבעש"ט ותלמידיו זיע"א
ה'ריבוי' ,כי יש ריבוי ויש ריבוי ,ולא הרי כהרי זה.
'ריבוי עם' נחשב כמעלה בכלל ישראל או לא? | הדבוק בנקודת האחדות זוכה להתברך בריבוי גדול | 'הציץ עליו בעל הבירה' לעומת
'וירד ה' לראות את העיר ואת המגדל' | מדוע היתה ההתגלות הראשונה לאברהם אבינו עם ציווי ללכת ארצה כנען? | 'עתידה ארץ
ריבוי חיצוני :שמצד עצם מהותו שייך לעולם הריבוי והפירוד
ישראל שתתפשט בכל הארצות' -כענין 'ושמתי את זרעך כחול הים' | מתי יש לחוש מפני עין הרע ,ואימתי אומרים 'טוב עין הוא יבורך'
הסוג הראשון הוא 'ריבוי' בעצם ,והיינו שמצד ' -יברך'?
עצם מהותו הוא ענין של ריבוי והתפשטות' .ריבוי'
ֹ ֹ ֹ
ְְו ִִה ְְפ ֵֵר ִִת י ֹא ְְת ָָך ִ �ִּב ְְמ ֹא ד ְְמ ֹא ד :
סוד התפשטות אור האחדות של הקדושה לריבוי עצום
כזה שייך לעולם החיצוני ,עולם הפירוד ,ששם כל
דבר נמדד ונחשב רק כפי שהוא מופיע בחיצוניות.
בעולם כזה ,דבר שיש לו כמות גדולה -הרי הוא
חשוב ותופס מקום ,ואילו דבר מועט וקטן שאין בו
התפשטות גדול -נחשב לחסר חשיבות .ועל ריבוי
כזה הוא שנאמר 'לא מרובכם מכל העמים חשק
שעיקר מעלתם וחשיבותם של העם הנבחר היא
דוקא בכך שהם מעטים ,כדכתיב (דברים ז ,ז) 'כי
א
ריבוי המספר בבני ישראל דבוק
ה' בכם ויבחר בכם ,כי אתם המעט מכל העמים', אתם המעט מכל העמים' ,כלומר ,שאין בהם ריבוי
לעולם בנקודת האחדות
שכן ריבוי זה נובע כל כולו מהעולם החיצוני חיצוני של כמות ,אלא הם קרובים יותר לנקודת
והסטרא אחרא ,ואין לו מקום כלל בעולם הפנימי האחדות ,בבחינת 'יחידה ליחדך' (הושענות) .ומצד
של הקדושה. זה דוקא בחר בהם השי"ת ,כי אין הקב"ה בוחר ֹ ֹ
בריבוי הכמות ,אלא בבחינת האחדות .ועולה מזה אֶמר ה' ֶֶאל ַַא ְְב ָָרם ֶלֶ ְְך ְלְ ָָך ֵֵמ ַַא ְְר ְְצ ָָך ּּו ִִממֹוַלַ ְְד �ְְּת ָָך ּּו ִִמ ֵ �ֵּבית ַוַ ֹי ֶ
ֹ ֹ � �
ריבוי פנימי :נקודת האחדות המתפשטת לכאורה ,שאין שום מעלה ויתרון בריבוי והתפשטות יָך ֶֶאל ָָה ָָא ֶֶרץ ֲֲא ֶֶׁשר ַַא ְְר ֶֶא �ָָּךְ ,וְ ֶֶא ֶֶע ְְׂש ָָך ְלְ גֹוי ָגָ דֹול ַוַ ֲֲא ָָב ֶֶרְכְ ָָך
ָָא ִִב ָ
�
אמנם מאידך ישנו 'ריבוי' ריבוי שאינו אלא אצל כלל ישראל. ַוַ ֲֲאַגַ ְְדָלָ ה ְְׁש ֶֶמ ָָך ֶוֶ ְְהֵיֵ ה ְ �ְּב ָָרָכָ ה (יב ,א-ב).
ברכה והתרחבות ,והיינו שאינו מנותק מהשורש,
'ואעשך לגוי גדול' הוא לכאורה סתירה
אלא הוא מהווה התפשטות והרחבה של נקודת הבטחות רבות על ריבוי עצום במספר בני ישראל לעצם מהותו של אברהם אבינו
האחדות עצמה .פירוש הדבר ,שנקודה הפנימית אך מאידך גיסא אנו מוצאים שישנה מעלה גדולה יש להתבונן במראה הגדול הזה שהבטיח כאן
והאחת נשארת במקומה ובמהותה ,אלא שחלה בה וחשיבות יתרה דוקא בריבוי הגדול של עם ישראל, הקב"ה לאברהם אבינו 'ואעשך לגוי גדול' .שכן
ברכה אלקית שמרחיבה ומפיצה אותה עוד ועוד. שכן התורה והנביאים מלאים בפסוקים המברכים לכאורה כל עצמה של ברכה זו שאברהם יהיה 'גוי
אך למרות הריבוי הגדול בכמות ,עצם מהותה לא את ישראל בריבוי עצום לאין שיעור .וכמו שנאמר גדול' רב-כמות בקרב הארץ עומדת בניגוד גמור
נשתנה ,ולא נעשה כלל מציאות עצמי של 'ריבוי', בפרשתנו שהבטיח הקב"ה לאברהם אבינו (יג ,טז) לכל הטבע ומהותו הפנימית של אברהם העברי
אלא היא נקודת האחדות שמתפשטת ,וגם בתוך 'ושמתי את זרעך כעפר הארץ ,אשר אם יוכל איש (ע"פ להלן יד ,יג) .כי הרי מהותו של אברהם קשורה
הריבוי היא נשארת דבוקה ומקושרת למקור האחדות. למנות את עפר הארץ גם זרעך ימנה' ,ובהמשך (טו, תמיד לנקודת האחדות והצמצום ,ולא להתפשטות
לכן ,גם לאחר שחל עליו הריבוי ,הוא שומר על כל ה) 'ויאמר הבט נא השמימה וספור הכוכבים אם תוכל וריבוי ,כענין שנאמר בנביא (יחזקאל לג ,כד) 'אחד
המעלות הפנימיות של האחדות .וריבוי כזה הדבוק לספור אותם ,ויאמר לו כה יהיה זרעך' .וכן ביצחק היה אברהם' ,כלומר שאברהם אבינו היה דבוק
ומקושר למקור האחדות ,הוא שנתברך בו אברהם נאמר (שם כו ,ד) 'והרביתי את זרעך ככוכבי השמים', ומקושר כולו למדרגת האחדות .וממילא כל ענין
אבינו בפרשתנו להיותו ל'גוי גדול' ,ובו נתברכו גם וביעקב אבינו (שם כח ,יד) 'והיה זרעך כעפר הארץ'. של ריבוי נראה כסתירה חריפה למדה זו .ואם כן,
זרעו אחריו. ונאמר עוד קרא לאמר (הושע ב ,א) 'והיה מספר בני מה מקום יש להבטיח לאברהם אבינו ולברך אותו
ישראל כחול הים אשר לא ימד ולא יספר'. בזכות הליכתו לארץ ישראל ,שיזכה לריבוי עצום,
עיקר טעם הבחירה באברהם אבינו ובעם
ישראל -הוא מצד בחינת האחדות שבהם רואים מכאן הדגש גדול בתורה על הצורך והמעלה עד שזרעו יהיה מלא הגוים.
וממוצא הדברים נמצא ,כי באמת עיקר הבחירה של רוב עם בישראל .ודבר זה צריך ביאור ,כיצד
הבחירה בעם ישראל בגלל היותם 'מעט מכל העמים'
שבחר הקב"ה בהעם ישראל הוא מצד נקודת האחדות שני העניינים הללו עולים בקנה אחד .איך מתיישבת
שבהם ,בחינת 'מעט מכל העמים' ,שדוקא בנקודה מהותו של עם ישראל ,שדבוקה בבחינת האחדות איברא ,כי תמיהה זו קיימת לא רק כאן בפרשה
הפנימית והמועטת הזו חפץ ה' .כמו כן מה שבחר ותלויה לכאורה דוקא בהיותם 'מעט מכל העמים', אצל אברהם אבינו ,כי אם גם לגבי כל מהותו של
השי"ת באברהם אבינו ,כענין דכתיב (נחמיה ט ,ז) עם הברכה והייעוד של ריבוי גדול ועצום. עם ישראל בכלל .כי מצד אחד מצינו בפסוקים
א
וכמו שהוא למטה באדם ,כך הוא כביכול למעלה לעומת כן ,גם הבחירה באברהם אבינו היתה ע"י 'אתה הוא ה' האלקים אשר בחרת באברם' ,הוא
אצל כביכול ב"ה .לומר ,כי הבטת הקב"ה והשגחתו הבטה והצצה מיוחדת עליו .וכפי שהובא במדרש מפני היותו 'יחיד' בעולם ' -אחד היה אברהם'
לטובה אינן אלא במקום של אחדות וברשותו של (בר"ר לט ,א) 'משל לאחד שהיה עובר ממקום למקום, -שקרא בשם ה' ,עד שבעת שכל העולם כולו
ה'יחידו של עולם' ,ולא ברשות הרבים ובמקומות וראה בירה אחת דולקת ,אמר ,תאמר שהבירה זו היה מעבר אחד ,היה הוא מעבר אחד (בר"ר מב,
החיצוניים. בלא מנהיג ,הציץ עליו בעל הבירה ,אמר לו אני ח) .והקב"ה שהוא 'אחד יחיד ומיוחד' אוהב ובוחר
הוא בעל הבירה .כך לפי שהיה אבינו אברהם בבחינת האחדות .אלא שעל נקודת אחדות זו השפיע
ההשגחה המיוחדת על אברהם אבינו וכלליות אומר ,תאמר שהעולם הזה בלא מנהיג ,הציץ עליו ה' ברכה ,עד שהתרחבה והתפשטה לעם גדול ועצום
ישראל -בהיותם דבוקים במדת האחדות כחול הים אשר לא יספר מרוב.
הקב"ה ואמר לו ,אני הוא בעל העולם ,הוי 'ויאמר
וזהו עומק הטעם להשגחתו והבטתו של הקב"ה ה' אל אברם' ,עד כאן לשונם .רואים מכאן ששורש
על אברהם אבינו .כי בהיותו מעוטר ומוכתר במדת הבחירה באברהם וההתגלות אליו נעשה בכח ההבטה הגדלת בני ישראל במצרים היתה בדרך ברכה למעלה מהטבע
האחדות ,כנ"ל 'אחד היה אברהם' ,הסתכל עליו וההשגחה עליו מלמעלה. ואכן אנו רואים שכל הגדלתם של ישראל לעם
הבורא יתברך באותות אהבה וחיבה בתוך רשות עצום היתה בדרך של ברכה למעלה מהטבע ,כי הם
היחיד שלו .כמו כן ,כלליות העם ישראל מקושרים השי"ת מביט בעיניו כביכול על הארץ הקדושה פרו ורבו שלא כדרך העולם ,כענין שמבואר בחז"ל
למדרגת האחדות ,כמו שקורא להם הכתוב (ש"ב ז, שבהיותם במצרים היו יולדות ששה בכרס אחד
גם הבחירה שבוחר השי"ת בארץ ישראל דומה
כג) 'גוי אחד בארץ' ,לפיכך מביט עליהם הקב"ה (שמו"ר א ,ח; הובא ברש"י שם א ,ז) .הרי שבדרך ברכה
לזו של אברהם אבינו ,שגם היא נעשה באופן של
בהשגחה מיוחדת מלמעלה. ממש נתרבו הם והעצימו במאוד מאוד להיותם עם
השגחה והבטה מיוחדת ,וכפי שמקשר אותם הנביא
גדול ורב.
ארץ ישראל היא 'רשות היחיד' של הקב"ה
(יחזקאל שם) 'אחד היה אברהם ויירש את הארץ'.
כי על הארץ הקדושה הזאת ישנה השגחה תמידית 'כי אחד קראתיו ,ואברכהו וארבהו'
כן הדבר גם לגבי ארץ ישראל ,כי ה'עיני ה' וייחודית מאת ה' ,כפי שהתורה מעידה (דברים יא ,יב)
אלקיך' המסתכלים עליה תמיד כביכול ,היא מפני ודברים הללו מפורשים המה בהדיא בדברי הנביא
'ארץ אשר ה' אלקיך דורש אותה ,תמיד עיני ה' �
היותה נקודה אחת מרכזית באמצע העולם ,ובכך ישעיה (נא ,ב) ַ'ַהִּב�ּ יט ּּו ֶֶאל ַַא ְְב ָָר ָָהם ֲֲא ִִביֶכֶ ם ְוְ ֶֶאל ָׂש ָָׂרה
אלקיך בה מראשית השנה ועד אחרית שנה'. ֹ
נחשבת כרשותו היחיד של יחידו של עולם ,בבחינת אִתיוַ ,וַ ֲֲא ָָב ְְרֵכֵ ה ּּו ְוְ ַַא ְְר ּ �ֵּבה ּּו' .והיינו
ְּת�ּ חֹוֶלֶ ְלְ ֶכֶ םִּּ� ,כי ֶֶא ָָחד ְְק ָָר ִ
'ארבע אמותיו' של הקב"ה .שהרי שיעור רחבה של ממש כאמור ,שאברהם אבינו הוא בבחינת 'אחדות',
הבטת הקב"ה על אברהם אבינו -כעין
ארץ ישראל הוא ארבע מאות פרסה על ארבע מאות דרישתו את ארץ ישראל 'כי אחד קראתיו' ,ועל נקודת אחדות זו חלה ברכה
פרסה (מגילה ג ,).והרי זה מכוון כנגד שיעור רשות וריבוי' ,ואברכהו וארבהו' ,עד שיצא ממנו העם
ואכן כפי שמבואר בדברי המדרש הנ"ל ,הבחירה
היחיד של מטה ,שהוא ד' אמות על ד' אמות)א( . הנבחר ככוכבי השמים וכחול אשר על שפת הים.
באברהם אבינו שבה הציץ עליו ה' באמרו אליו 'אני
הוא בעל העולם' ,היתה יחד עם הציווי ללכת ארצה
סיכום ותמצית 'והיה ברכה'
כנען .ומשמע ,שההצצה של בעל הבירה על אברהם
הבחירה באברהם אבינו נעשתה ע"י השגחה מיוחדת מלמעלה אבינו קשורה ישירות להשגחה המיוחדת שמשגיח וזהו עומק כוונת הכתוב בפרשתנו ,שאמר הקב"ה
' -הציץ עליו בעל הבירה' .ודומה למה שהקב"ה מביט על ארץ
כביכול על ארץ הקודש. לאברהם אבינו 'לך לך מארצך וממולדתך וגו',
ישראל .השי"ת מסתכל רק במקום האחדות' ,עיניך לנכח יביטו'. ואעשך לגוי גדול ואברכך וגו' והיה ברכה' .הבטיח
ארץ ישראל נחשב כרשות היחיד של הקב"ה. הקב"ה לאברהם שהריבוי שלו להיותו 'גוי גדול'
ראייתו של הקב"ה היא במקום האחדות בלבד
ו'אב המון גוים' (יז ,ד) לא יפגע בבחינת האחדות
וביאור הענין הוא ,כי הנה ראייתו והשגחתו לטובה שבו ,אלא יבוא בדרך של ברכה וקדושה המחוברת
ג של הקב"ה חלה אך ורק על רשות היחיד ,במקום שבו תמיד אל ה' אחד.
שורה אחדות ,ואין הקב"ה מביט על העלמא דפרודא.
מבטו העליון של השי"ת סיכום ותמצית
ממשיך ברכה 'עיניך לנכח יביטו'
עיקר הבחירה בבני ישראל הוא בנקודה הפנימית והאחדות
הנה מאחר שנתבאר שההשגחה העליונה מלמעלה יסוד זה מבוסס על דברי האריז"ל בפסוק (משלי שבהם .וריבוי מספרם הוא ברכה והתפשטות של נקודת שורשם,
ד ,כה; ליקוטי תורה שם) 'עיניך לנכח יביטו' .שביאר שם ולא ריבוי של עולם הפירוד' .אחד קראתיו ,ואברכהו וארבהו'.
שורה דוקא על בחינת האחדות ,ושזהו סוד ההבטה
וההסתכלות של הקב"ה על אברהם אבינו ועל כלל האריז"ל שזהו סוד מה שאמרו (ראה רש"י מנחות קי .ד"ה
שימי את) על האמורא רב שלא הסתכל חוץ לארבע
ישראל ,הנה בכך יבואר גם טעם הברכה השורה
על נקודת אחדות זו ,שנתברכו בו אברהם וזרעו אמותיו .שהרי אין האדם יכול להושיט את מבטו ב
אחריו להיותם גוי גדול ועצום ,ויובן היטב על פי אלא לשלשה צדדים; פנים ושני צדדים ,ושם צריך
השגחת הקב"ה במקום האחדות
ההבדל והחילוק שנתבאר לעיל בין שני סוגי ה'ריבוי'. שלא יסתכל האדם מחוץ לארבע האמות .והנה ג' נבוא בעז"ה להרחיב את הדברים בזה.
פעמים ד' ,הן י"ב אמות .וזה כנגד ג' שמות הוי"ה,
'אין הברכה מצויה אלא בדבר הסמוי מן העין' שיש בהם י"ב אותיות .וזהו סוד הפסוק 'עיניך לנכח הבחירה באברהם אבינו ע"י השגחה מיוחדת מלמעלה
הנה חז"ל לימדונו בגמרא (ב"מ מב ).ש'אין הברכה יביטו' ,שכן 'נכח' עולה כמנין ג' הויו"ת ,שלא יושיט
ונקדים ,דהנה חזינן שבחירתו של הקב"ה באברהם
מצויה אלא בדבר הסמוי מן העין' .והטעם לזה הוא, האדם את עיניו רק ג' פעמים ד' אמות ,שהן ג'
אבינו נעשתה ע"י ראיה והשגחה מיוחדת עליו
כי כאשר עינים אנושיות מביטות בדבר שיש בו ריבוי הויו"ת העולים 'נכח' ,עכת"ד.
מלמעלה .ראשית כן היה בזמן חטא דור הפלגה,
ומספר רב ,והן מתפעלות מן הכמות ,הן ממשיכות וכנודע שבאותה שעה התחילה הבחירה באברהם
בכך 'עין רעה' על אותו הדבר .שכן ע"י התפעלות ארבע אמות של האדם הן רשות היחיד שלו
אבינו ,ושם נאמר (יא ,ה) 'וירד ה' לראות את העיר
זו מתעורר קטרוג בשמים; מדוע מגיע לאותו חפץ ועומק הענין הוא ,כי ארבע אמותיו של האדם ואת המגדל אשר בנו בני האדם' ,כלומר שהשגיח
ריבוי כזה ,וכדומה ,ומכח עין הרע הזה נמשך חלילה נחשבות כרשות היחיד שלו ,אשר לפיכך הן קונות הקב"ה על העיר והמגדל אשר בנו בני האדם ,ומתוך
היפך הברכה .ובכך אין הברכה מצויה אלא בדבר לו בכל מקום (ב"מ י .).לכן ,על האדם להגביל את ראייה והשגחה זו הפריד השי"ת את אומות העולם
שאין העין שולטת בו. ראייתו לרשות היחיד שלו ולא להסתכל החוצה. והבדיל אותן מן הקדושה.
א.ודבר זה נרמז במאמרם ז"ל במסכת כתובות (קיא' ).כל המהלך ארבע אמות בארץ ישראל מובטח לו שהוא בן העולם הבא'' ,ארבע אמות' דייקא ,כיון שכל עניינה
וקדושתה של ארץ הקדושה היא בבחינת ארבע אמותיו של כביכול ב"ה.
ב
בה ברכה וחיים ,עד שבכח זה ניתנה בה היכולת ד בראייה פנימית אין מקום לעין הרע ,אלא 'טוב עין הוא יבורך'
שייכות ה'ברכה' לכוחות
להתפשט ולהתרחב עוד ועוד עד העולם. אולם כל זה נכון רק כאשר הראייה היא חיצונית,
הראייה והאור
בעיניים חיצוניים המסתכלות ומתפעלות מריבוי
סיכום ותמצית
חיצוני ,הנה ראייה כזו אכן עלולה להביא עין הרע
טבע האור להתפשט בדרך ברכה בלי שיחסר בו כלום -כענין כח ה'אור' מתפשט בדרך ברכה רח"ל.
הראיה הגורם ברכה .אברהם אבינו דומה ל'אור' -הממשיך בברכה.
שמן הוא מקור הברכה ,וממנו נמשכת הברכה על הררי ציון. ואכן מצינו שייכות מיוחדת בין כח הראייה לבין
ענין הברכה .שכן כח הראייה פועל באמצעות מדת אמנם מי שיש לו מבט פנימי ומסתכל בעין פנימית,
האור ,ואנו מוצאים כסדר שהברכה דבוקה באור. אינו מתרשם מריבוי הכמות ,ואינו מתפעל ממנו כלל,
ה כעין זה דרשו חז"ל במדרש (בר"ר יא ,ב) על הפסוק אלא הוא דבוק תמיד בבחינת האחדות ,ומחפש את
נקודה הפנימית שבכל איש ישראל
(לעיל ב ,ג) 'ויברך אלקים את יום השביעי'' ,ברכו הנקודה הפנימית שבכל דבר ,עד שהכמות החיצונית
עתידה להאיר את העולם כולו
באור פניו של אדם ,לא דומה אור פניו של אדם אינה תופסת מקום אצלו .הנה בהבטה פנימית זו אין
כל ימות השבת כמו שהוא דומה בשבת'. האדם גורם שום רעה או עין הרע ח"ו ,אלא אדרבה,
עליו נאמר 'טוב עין הוא יבורך' (משלי כב ,ט) ,ודרשו
הסתכלותו של הקב"ה ממשיכה ברכות
יתרה מזו ,כל עצם טבעו של האור הוא להתפשט חז"ל (סוטה לח ):אל תקרי 'יבורך' אלא 'יברך' ,כלומר
נמצינו למדים ,שהסתכלותו והשגחתו של הקב"ה, בדרך של ברכה וריבוי ,כמו שמדליקין מנר לנר ,עד שבמבטו זה של ה'טוב עין' לא נמשכת על הדבר
שהיא בעצם המשכת שפע של אור עליון ,מביאות שניתן להדליק הרבה נירות מנר אחד ,מבלי שיחסר המושגח כי אם ברכה מרובה ,ולא ההיפך ממנה כלל.
רב ברכות לעם ישראל ,להיותם מתרבים ככוכבי מאורו של הנר הראשון כלום .והרי זה מורה על
השמים אשר לא יספר מרוב .אמנם ,מאחר שריבוי ריבוי יתרה הנעשה באופן של ברכה. ברכה מרובה שבעם ישראל -מכח השגחת
זה נעשה באופן של ברכה שמתוך ההשגחה העליונה, הבורא על נקודת האחדות שבהם
אין זה ריבוי חיצוני של עולם הפירוד ,אלא הוא אברהם אבינו הוא בבחינת 'אור' -הדבוק בברכה מעתה נבין את גודל הברכה שחלה על כלל
התפשטות והתרחבות של בחינת האחדות שבכלל ואכן בזוהר הקדוש בפרשתן (עח ):המשילו את ישראל ,שבה נתברך אביהם הראשון בלכתו
ישראל ,ה'מעט מכל העמים'. אברהם אבינו לבחינת 'אור' ,כענין שדרשו שם על לארץ 'ואעשך לגוי גדול' .כי הרי מכיון שאמרנו
ע"י דבקותו של אברהם אבינו בבחינת הפסוק (איוב לח ,טו) 'וימנע מרשעים אורם'' ,דא נמרוד שהסתכלותו של השי"ת היא על נקודת ה'אחדות'
האחדות זכה להיות 'אב המון גוים'
ובני דריה ,דנפק אברהם מנייהו דהוה אורם'-[ ,זהו בלבד ,ועיני השי"ת הרי ודאי אינן מתפעלות מריבוי
מעתה זהו עומק כוונת הפסוק שהזכרנו לעיל נמרוד ובני דורו ,שיצא מהם אברהם שהיה האור של כמות החיצוני ,כענין שאמר הכתוב (תהלים לד,
'הביטו אל אברהם אביכם ואל שרה תחוללכם ,כי שלהם] ,עד כאן .הרי כי אברהם אבינו נחשב למהות יז-יח) 'שקר הסוס לתשועה וברוב חילו לא ימלט,
אחד קראתיו ואברכהו וארבהו' .כלומר ,כי על כל של 'אור' ,ובכן חלה עליו הברכה העליונה הדבוקה הנה עין ה' אל יראיו' וגו' .מעתה ,הדבוק בבחינת
איש מישראל להסתכל ולהתבונן בהנהגתו של אברהם באור ,וזכה להתרבות ולהיות לגוי עצום ורב. האחדות ,עומד תחת השגחתו הפנימית של הבורא
אבינו וללמוד ממנה לדורות .כי כשם שאברהם היה יתעלה ,וממילא חלה עליו הברכה העליונה ,כענין
כביכול רק נקודה קטנה בעולם ,מכל מקום בגלל 'שמן' -שורש האור -הוא מקור הברכה
'טוב עין הוא יבורך' .ומטעם זה זוכה כלל ישראל
היותו דבוק באור האחדות המוחלטת ' -אחד היה כמו כן ,ה'שמן' -שהוא השורש של האור -נחשב גם להתברך בריבוי עצום לאין שיעור ,אך זהו ריבוי
אברהם' -זכה להשגחה פרטית ומיוחדת מלמעלה, כן למקור הברכה העליונה ,כפי שמובא בזוהר הקדוש קדוש שאינו נפרד משורש האחדות ,ואינו אלא
ומכח זה חלה עליו הברכה להיותו 'אב המון גויים', (ח"א פח ).בענין מה שאמר אלישע הנביא לאשת עובדיה התפשטות לנקודת העצם הפנימית.
ואורו הפנימי התברך והתרבה ,כדכתיב 'ואברכהו 'הגידי לי מה יש לך בבית' (מ"ב ד ,ב) ,וזה לשונם' :דהא
וארבהו' ,עד שהאיר לעולם כולו .וכפי שדרשו חז"ל ברכאן דלעילא לא שריין על פתורא ריקניא ולא באתר ארץ ישראל יש בה כח התפשטות
על הפסוק (ישעיה מא ,ב; בר"ר ב ,ג) 'מי העיר ממזרח ריקניא .מה כתיב' ,ותאמר אין לשפחתך כל בבית כי
צדק יקראהו לרגלו' אל תקרי 'העיר' אלא 'האיר'. כן הדבר גם לגבי הארץ הנבחרת ,כי גם היא
אם אסוך שמן' ,אמר לה ,נחמתני ,דהא לא ידענא היאך ברוכה ברכה עליונה מפי השם יתברך ,המעניקה לה
נקודת האחדות שבכל איש ישראל ישרון ברכאן דלעילא בדוכתא ריקניא .אבל השתא
צריכה להאיר לכל העולם כולו את התכונה להתפשט ולהתרחב למעלה מכל שיעור
דאית לך שמן ,דא הוא אתר לאשתכחא ביה ברכאן. וגבול ,כדאמרינן בגמרא (גיטין נז ).בטעם היותה מכונה
כך ממש צריך כל אדם מישראל לדעת ולהשיב מנלן ,דכתיב (תהלים קלג ,ב) 'כשמן הטוב' ,וסיפיה מה
אל ליבו ,כי כל עצם מהותו של העם ישראל היא 'ארץ הצבי' (דניאל יא ,טז)' ,מה צבי זה אין עורו מחזיק
כתיב (פסוק ג') 'כי שם צוה ה' את הברכה חיים עד את בשרו ,אף ארץ ישראל בזמן שיושבין עליה
אור נפלא ונשגב שהקב"ה נטע בתוך העולם הזה. העולם' ,ובאתרא דא שראן ברכאן'-[ ,שהרי ברכות
מעתה ,הגם שנכון הדבר שהאור הזה אינו אלא רווחא' .הרי ששורה ברכה מיוחדת של התרחבות
שלמעלה אינן שורות על שולחן ריקן ולא במקום והרחבת המקום בארץ הקדושה.
נקודה דקה שכמעט אינה תופסת מקום ,בבחינת ריקן .מה כתיב' ,ותאמר אין לשפחתך כל בבית כי אם
'מעט מכל העמים' ,אך יש בו סגולה שתחול עליו
אסוך שמן' ,אמר לה ,נחמתני ,שהרי לא ידעתי כיצד 'עתידה ארץ ישראל שתתפשט בכל הארצות'
הברכה העליונה ,והוא עתיד להתפשט ולהתרחב עד
ישרו ברכות של מעלה במקום ריקן .אבל עכשיו שיש
שישפיע על כל יושבי תבל ,כענין דכתיב (צפניה ג ,ט) ולא עוד ,אלא שחכמינו ז"ל גילו לנו והגידו
לך שמן ,זה הוא מקום להימצא בו ברכות .מנין לנו,
'כי אז אהפוך אל עמים שפה ברורה לקרוא כולם ש'עתידה ארץ ישראל שתתפשט בכל הארצות' (ספרי
דכתיב 'כשמן הטוב' ,וסופו מה כתיב 'כי שם צוה ה' את
בשם ה' לעבדו שכם אחד'. דברים א; ילקו"ש ישעיה רמז תק"ג) .ונמצא שנעוצה בארץ
הברכה חיים עד העולם' ,ובמקום זה שורות ברכות],
לפיכך צריך כל איש ישראל להעמיד את עצמו עד כאן לשון הזוהר .הרי שהשמן והאור ,המשמשים הזאת ברכת ריבוי מופלאה למעלה מן המשוער.
תחת השגחת עיני ה' ,ועליו להשתדל ולחפש את כח הראייה ,נחשבים כמקור ושורש הברכה. וכל זה נובע מכח עיני העליון ברוך הוא המביט
תמיד אחר אותה מדרגה פנימית ,אור האחדות ורב
הברכה בארץ ישראל ובציון נמשכת מן ה'שמן הטוב'
עליה בחיבה יתרה ובטוב עין ,ובכך ניתנה בה הכח
האיכות ,שעיני ה' משתדלים אחריה .ועל ידי כך
להתפשט ולהתרחב בדרך 'ברכה' של רשות היחיד,
תחול עליו ברכה מרובה ,ויזכה לגדל ולפרסם את ואכן רואים בפסוקים לגבי הברכה השורה בארץ מבלי שום עיכוב או צמצום של עין הרע ח"ו.
אור זיו שכינה בכל העולם כולו ,לקרוא כולם בשם הקדושה ,ובירושלים עיר הקודש -על דרך שנאמר
ה' ולעבדו שכם אחד ,אמן. (תהלים קכח ,ה) 'יברכך ה' מציון' -כי המה נמשכים סיכום ותמצית
סיכום ותמצית מן השמן הטוב .כי כן כתוב (שם קלג ,שם) 'כשמן
עין הרע נמשך מהסתכלות חיצונית המתפעלת מריבוי הכמות.
הטוב על הראש יורד על הזקן וגו' ,כטל חרמון אדם פנימי מחפש רק הפנימיות והאחדות ואינו מתפעל מריבוי
אברהם אבינו דבק בבחינת האחדות ,ובכך זכה לברכה עליונה
עד שהתפשט להיות 'אב המון גוים' .כמו כן נקודת האחדות שבכל
שיורד על הררי ציון ,כי שם צוה ה' את הברכה חיצוני' .טוב עין הוא יבורך' ' -יברך' .הברכה שבכלל ישראל
איש ישראל עתידה להתברך ולהתפשט אורו בכל העולם ,עד חיים עד העולם' .והיינו שה'טוב עין' של השי"ת, ובארץ ישראל להיותם מתפשטים בלי שיעור וגבול -מכח
שכל הגוים יבואו לקרוא בשם ה'. ה'עיני ה'' המשגיחות על הארץ תמיד ,משפיעים השגחת השי"ת עליהם בטוב עין.
ג
דברים נעימים
גנוזים וכלולים בכל אחד מחלקי התורה ,והוא יכול ללמוד את בתחילה כתוב ״וילך אברם כאשר דבר אליו ה'״ (יב ,ד),
פשטי התורה ודרושיה עם רמזיה באופן של השגת הסודות וכאן לא נזכר דבר זה שהיה הילוכו הנגבה על פי ציוויו דברי נועם ופרפראות
הטמונים בהם. של מקום. על הפרשה ומועדי השנה
ולפי זה נמצא כי זה מה שאמר הקב״ה לאברהם אבינו ,שיתן ויש לומר כי אכן הקב״ה לא אמר לו אלא שילך לארץ
לו את כל חלקי התורה ,באופן שיראה איך נהר מצרים שהוא ישראל ,והוא מעצמו הוסיף את הענין ללכת אל ירושלים,
כנגד דרך הפשט מקושר ומאוחד עם ״הנהר הגדול נהר פרת״ אשר הוא מקום מקודש יותר .ובמקו״א נתבאר באריכות,
שהוא בחי' סודות התורה .ויש לרמז על כך בשמו של אברהם כי ענין ארץ ישראל היא מקום קיום התורה והמצוות בפשטות, א
אבינו ,אשר מתחלה נקרא שמו 'אברם' ,ואחר כך הוסיף לו לפי מה שמחוייב כל איש ישראל על פי הלכה ותורת הנגלה.
הקב״ה אות ה' על שמו .ויש לומר דהיינו שצריכים להכפיל ואילו ירושלים היא מקום עבודת הלב בדרך החסידות ,אשר הקב״ה גילה לאברהם אבינו את סוד הקץ
את האות ה' על אותיות 'אברם' [ה' פעמים 'אברם'] ,ועה״כ אין מחוייבים בה ,וכל אחד נכנס בה מרצונו הטוב .ולכן על
ויאמר ה' אל אברם לך לך מארצך וגו' אל הארץ אשר
הוא בגי' 'פשט רמז דרוש סוד' ,לרמז על כך שזכה לשלימות הכניסה לארץ ישראל היה ציווי מפורש ,אבל את ההליכה אראך (יב ,א).
ארבע חלקי התורה. לירושלים היה אברהם אבינו צריך להבין מעצמו.
הקב״ה ציוה לאברהם אבינו ללכת אל הארץ אשר יראהו,
ולפי זה יש להוסיף עוד ,כי כל הנסיונות שהיו לו לאברהם ונראה בלשון הפסוק שיש כאן הדגשה על ה'ארץ' דוקא ,שהרי
אבינו אחר כך ,היו כתוצאה מהליכה זו אל ירושלים .כי כאשר היה יכול לומר 'אל המקום אשר אראך' וכדומה.
ה הולכים למקום מקודש ביותר ,רוצה הסט״א להיאחז בו ביותר
או לנסות למנוע זאת ממנו ,ולכן באים עליו עוד נסיונות. ויש לומר כי רמז לו הקב״ה שהוא הולך לגלות לו את סוד
בבריתו של אברהם אבינו נתגלה 'רזא דאחד' ואכן תיכף אחר שנאמר כי הלך לבא אל ירושלים ,כתוב ״ויהי הקץ ,אשר הוא סוד המקושר אל ענין הארץ .כמו שנתבאר
בזוה״ק (תיקו״ז ד ):בענין הפסוק ״אמת מארץ תצמח״ (תהלים פה,
ואברהם בן תשעים ותשע שנה בהימלו בשר ערלתו (יז ,כד). רעב בארץ״ (יב ,י) ,שבאו והתחילו אז נסיונות חדשות .וכמובן
שאברהם אבינו ידע והבין כל זאת לכתחלה ,ובכל זאת נכנס יב) ,שהוא ענין סוד הקץ הכתוב בספר דניאל ״אלף מאתיים
מספר צ״ט שנותיו של אברהם אבינו ,יכולים לחלק לשני תשעים״ (דניאל יב ,יא) .שכן ראשי התיבות א'לף מ'אתיים
חלקים של פ״ו י״ג [כנגד פ״ו השנים שהיו עד לידת ישמעאל, לזה 'אדעתא דהכי'.
ת'שעים הוא 'אמת' ,וכן מנין הגי' של מספר זה הוא א'לף ר״צ
וי״ג שנה אחר כך עד המילה] .והנה פ״ו הוא בגי' שם 'אלקי״ם', וכך גם מה שלקחו אחר כך את שרה אל בית פרעה ,היתה הרמוז בתיבת 'ארץ' ,וזהו ענין ״אמת מארץ תצמח״ .ועל ענין
וי״ג פעמים 'אלקי״ם' הוא בגי' ״שמע ישראל ה' אלקינו ה' זאת תוצאה מהליכתו אל ירושלים .כי ירושלים היא מקום זה אמר הכתוב ״מכנף הארץ זמירות שמענו״ (ישעיה כד ,טז) ,אשר
אחד״ .ויש לומר כי בזה נרמז ענין 'רזא דאחד' אשר המשיך היופי ,כמו שכתוב עליה ״יפה נוף משוש כל הארץ״ (תהלים מח, 'מכנף' הוא בגי' 'קץ' .והוא אכן 'מכנף' ה'ארץ' ,היינו ענין הקץ
אברהם אבינו בשעת המילה [וידוע כי 'ברית' במילואו (בי״ת ג) ,ואמרו חז״ל 'עשרה קבים יופי ירדו לעולם ,תשעה נטלה המקושר אל הארץ כנ״ל .וביותר מיוחד ענין הקץ לזו הארץ
רי״ש יו״ד תי״ו) הוא בגי' 'ברוך שם כבוד מלכותו לעולם ועד' ,ובזה ירושלים ,ואחד כל העולם כולו' (קידושין מט .):וכיון שהלכו הנקראת 'ארץ כנען' ,אשר 'כנען' הוא בגי' 'קץ'.
נשלם היחוד לגמרי]. אל מקום היופי דקדושה ,רצתה הסט״א גם כן להיאחז בענין
היופי .ועל כך אכן התיירא אברהם באמרו ״הנה נא ידעתי ועוד יש לרמז בענין זה ,כי הנה עיקר תיבת 'ארץ' הוא
והנה אמר הכתוב ״הוי״ה הוא האלקי״ם״ (דברים ד ,לה) ,ובכן יש אותיות ר'ץ' שבה ,כמו שאמרו חז״ל 'למה נקרא שמה ארץ,
לרמז על י״ג פעמים הוי״ה כמו שרמזנו על י״ג פעמים אלקי״ם. כי אשה יפת מראה את״ (יב ,יא) ,כי היה ירא שלא יאחזו בה
החיצונים ח״ו. שרצתה לעשות רצון קונה' (ב״ר ה ,ח) ,הרי שעיקר שמה הוא
ואכן י״ג פעמים הוי״ה הוא בגי' ראשי התיבות של ש'מע על שם ריצתה או רצונה המרומזים באותיות ר'ץ'[ .ובמקו״א
י'שראל י' א'לקינו י' א'חד ,עם האות ו' אשר תקשר לעתיד לבא והנה ידוע כי כל הנסיונות שנתנסה בהם אברהם אבינו היו נתבאר כי האות א' הנוספת בה ,היא בעצם מן ה'שמים' .שהרי
בין ״שמע ישראל״ ו'ברוך שם' כידוע. כדי לבוא על ידיהם ממדרגה למדרגה עד הנסיון האחרון, הם נקראו על שם 'אש ומים' (חגיגה יב ,).ולפי זה היו צריכים
שהוא נסיון העקידה .אשר נסיון זה האחרון ,היה דומה אל להיקרא 'אשמים' ,אלא האות א' עברה ל'ארץ' כדי לאחד
הנסיון הראשון של ״לך לך מארצך״ .כמבואר במדרש על ביניהם ,ואכמ״ל] .וחשבון 'מספר הקודמי' של אותיות ר' וצ'
ו הפסוק ״ולך לך אל ארץ המוריה״ (כב ,ב) וז״ל' :מהו לך לך, (מנין כל האותיות מא' עד ר' -תשצ״ה ,ומאות א' עד צ' -תצ״ה) הוא בגי'
נסיון אחרון כנסיון הראשון ,נסיון הראשון בלך לך מארצך אלף ר״צ ,שהוא סוד הקץ כנ״ל .וגם תיבת 'קץ' במילואו (קו״ף
אברהם אבינו המתיק את דיני וממולדתך ,ונסיון אחרון בלך לך אל ארץ המוריה' (תנחומא צד״י) הוא בגי' ר״צ ,ועה״כ הוא 'ארץ'.
ה'צדק' על ידי ה'צדקה' וירא כב) .והיינו כי בנסיון האחרון נתבררה קדושת ירושלים,
כאשר נתגלה לו כי שם יהיה ״הר ה' יראה״ (כב ,יד) .ובזה ובענין זה היה יתרון לאברהם אבינו על נח ,כי נח לא זכה
בהפטרה :מי העיר ממזרח צדק יקראהו לרגלו (ישעיה מא ,ב).
נתגלה למפרע מה הוא קדושת המקום הזה ,אשר אליו ביקש שיתגלה אליו סוד הקץ .וזה הוא ענין מה שנאמר אצל נח ״קץ
איתא בספה״ק זרע קודש (פר' חיי שרה ד״ה במדרש) ,כי פסוק זה כל בשר בא לפני״ (בראשית ו ,יג) ,שהוא בחי' 'קץ הימים' (שם ד,
נאמר על אברהם אבינו ,לפי שעסק לתקן את הדינים הנקראים לבוא מיד בשעת הנסיון הראשון .אבל כדי שתהיה קדושה
זו יכולה להתגלות כראוי ,היה עליו לעבור מתחילה את כל ג; זוה״ק ח״א קלד ,).שהוא קץ שאינו מתוקן כמבואר בזוה״ק בכמה
'צדק' ,אשר הם דינים גדולים מאד .כדאיתא בזוה״ק שאמר מקומות .מה שאין כן הקץ הטוב מכונה ״קץ הימין״ (דניאל יב,
רשב״י בעת פטירתו' :אסהדנא עלי ,דכל יומאי הוינא מצטער שאר הנסיונות עד נסיון העקידה ,ואז נגמרה ונתגלתה קדושת
ירושלים ובית המקדש. יג) ,שהוא ענין הקץ האמיתי .ומפני שאברהם אבינו זכה לגילוי
על עלמא דלא יערע בדינוי דצדק ,ולא יוקיד עלמא בשלהובוי' הקץ האמיתי ,מה שלא זכה בו נח ,לכן 'אברהם' הוא יותר
(ח״ג רצב .).ומתקנים דינים אלו על ידי שעושים מ'צדק' להיות ממספר 'נח' כמנין 'קץ'.
'צדקה' ,וזו היתה עבודתו של אברהם אבינו ,כמו שכתוב
״אשר יצוה את בניו ואת ביתו אחריו ושמרו דרך ה' לעשות ד
צדקה״ וגו' (יח ,יט) ,ולכן נאמר עליו הפסוק ״מי העיר ממזרח ב
צדק״ ,עיי״ש [ויש לומר כי בתיקון זה התעסק אברהם אבינו הקב״ה נתן לאברהם אבינו את
שלימות ד' חלקי התורה
בעת שעזר למלך סדום ,שכן 'מלך סדם' הוא בגי' 'צדק' ,ולכן הקב״ה ציוה לאברהם אבינו להתכלל
השתדל עמו ועשה עמו 'צדקה' כדי לתקן את דיניו]. לזרעך נתתי את הארץ הזאת מנהר מצרים עד הנהר הגדול עם מדת יצחק אבינו
נהר פרת (טו ,יח).
והמשך הפסוק הוא ״מי העיר ממזרח צדק ,יקראהו לרגלו״. ויאמר ה' אל אברם לך לך וגו' והיה ברכה (יב ,א-ב).
יש להבחין כי הפסוק מקשר כאן בין 'נהר מצרים' ל'נהר
ויש לומר בזה ,כי עיקר אחיזת הדינים ב'צדק' ,הוא ברגל האות אברהם אבינו הוא בחי' מדת החסד ,ויצחק אבינו הוא בחי'
פרת' ,והרי 'נהר מצרים' הוא נהר פישון ,אשר הוא הנהר
ק' היורד עד למטה ,אשר שם נאחזים הקליפות .ולכן תיקונו מדת הגבורה ,וצריכים לכלול את זה בזה .ויש לומר כי על
הראשון בין ד' הנהרות הנזכרות בפרשת בראשית ,ואילו 'נהר
הוא על ידי שעושים מ'צדק' להיות 'צדקה' ,שהוא מרמז על כך אמר הקב״ה לאברהם אבינו ״והיה ברכה״ ,כי 'אברהם'
פרת' הוא הנהר האחרון בין הנהרות.
הפיכת האות ק' לה' ,כאשר מרוממים ומגביהים את הרגל עם 'יצחק' הוא בגי' ב' פעמים 'ברוך' ,ונמצא כי כאשר הם
היורדת למטה ,וזהו ענין ַ'ַצד ק' הנהפך להיות 'ה' ,ואז אין הקלי' אכן באמת מתחלה היו כל הנהרות כלולות בנהר אחד, מתכללים זה בזה עולה כל אחד מהם כמספר 'ברוך' ,וזה הוא
יכולים להיאחז ברגל הק' .ולכן נאמר ״יקראהו לרגלו״ ,לרמז כמו שנאמר ״ונהר יוצא מעדן וגו' ,ומשם יפרד והיה לארבעה מה שאמר לו ״והיה ברכה״ שיתכלל עם יצחק ואז יהיה בגי'
שעיקר התיקון הוא ברגל הק'. ראשים״ (ב ,י) .ואמרו חז״ל כי הנהר הרביעי שנאמר עליו ״הוא 'ברוך'.
פרת״ (שם ,יד) היינו אשר 'הוא פרת דמעיקרא' (בכורות נה,):
וענין זה היה גם כן העסק שהיה עם שרה אמנו ,כי באמת או יש לומר בנוסח אחר ,שהמספר העומד באמצע בין הגי' של
פירוש שהוא עצמו הנהר הראשון היוצא מעדן לפני התחלקות
לא היה אברהם אבינו צריך להתיירא מלרדת למצרים .שהרי 'אברהם' (רמ״ח) ,למנין הגי' של 'יצחק' (ר״ח) ,הוא מספר 'ברוך'
ארבעת הנהרות.
כל יניקת מצרים היא מן הדינים של ג' פעמים 'אלקי״ם' ,שהם (רכ״ח) ,אשר הוא כ' יותר מיצחק וכ' פחות מאברהם .ועל כך
דיני ה'גרון' בגי' ג' פעמים 'אלקי״ם' עה״כ ,שהוא בחי' 'הערף' ועומק הדברים הוא ,כי איתא בזוה״ק (ח״א כו ):שארבעת אמר הכתוב ״לך לך״ ,דהיינו שילך אל מספר כ' פחות ממספרו,
של 'פרעה' (שעה״פ וישב) .ואברהם כבר המתיק את אלו הדינים הנהרות הם כנגד ארבע חלקי התורה 'פשט רמז דרוש סוד' ,לפי וכך גם יתקרב יצחק אליו כ' יותר ממספרו ,ועל ידי זה ״והיה
בצאתו מחרן ,כי 'חרן' הוא גם כן בגי' ג' פעמים 'אלקי״ם' .אלא הסדר של 'פישון גיחון חידקל פרת' .ובזה מובן למה נקרא כאן ברכה״ יגיע למספר 'ברוך' העומד באמצע ומקשר ביניהם.
כל חששו היה אודות שרה ,אשר היתה ״אשה יפת מראה״ (יב, נהר פרת בשם ״הנהר הגדול״ ,כי סודות התורה מכונים בגמ'
יא) ,ועל כך נאמר ״שקר החן והבל היופי״ (משלי לא ,ל) ,שיכולים בשם 'דבר גדול' (סוכה כח .).ולפי זה מבואר ,כי מה שאמרו בגמ'
הקלי' של 'שקר' לאחוז בענין היופי ,על אשר גם בתיבת הנ״ל שנהר פרת הוא הנהר היוצא מעדן ,וגם אחר כך 'הוא פרת ג
'שקר' יש אות ק' היורדת מטה .וזה מרומז בענין 'יפת מראה' דמעיקרא' ,היינו אשר הלומד את סודות התורה באופן נכון,
אשר הזכיר בדבריו אל שרה ,כי 'יפה' הוא בגי' החילוק שבין הרי הוא זוכה לראות את כל ד' חלקי התורה הכלולים כאחד התגברות הנסיונות כאשר באים לקדושת ירושלים
ה' לק' ,אשר שם הוא בחי' אחיזת החיצונים .אבל באמת אצל בסודות התורה [וכן מבואר ב'סבא דמשפטים' בזוה״ק (ח״ב
שרה לא אחזו החיצונים כלל ,כנרמז בשמה 'שרה' שהוא תיבת צח ,):כי הלומד את התורה באופן נכון ,הרי הוא זוכה לעמוד ויסע אברם הלוך ונסוע הנגבה (יב ,ט).
'שקר' בהפיכת האות ק' לאות ה' ,והיתה כל כולה בבחי' יופי על סוד טעמיה ומסתר צפונותיה ,גם מתוך נגלותיה המסתירים פירש רש״י שכל מסעיו של אברהם אבינו היו ללכת לדרומה
של קדושה. עליה] .ועל ידי זה יכול הוא לראות את סודות התורה כמו שהם של ארץ ישראל ,שהיא לצד ירושלים .ויש להעיר בזה ,כי
ד
דור לדור ישבח
חובת הלבבות
מעשיך:
אין דער היינטיגער
וועלט איז פארהאן
שער הבטחון פרק ג
נייע סארט נסיונות
ש י ע ור י א – א
אין אמונה – אנדערש
ווי אמאל
ש י ע ור י ה ש ק פה ומו ס ר ב ד רך ה ח ס י ד ות
א
די תנאי הטבע זענען 'גזירות' פונעם רצון העליון
גוזר ומקיים:
דער רבוש"ע האט באשאפן א גאנצן סדר פון טבע | ער האט אריינגעלייגט דערין פארשידענע הגבלות פון 'כמות'' ,איכות'' ,זמן' און 'מקום' | דאס איז א חלק פון זיינע גזירות וועלכע קומט פון רצון העליון | מיר קענען
דאס נישט פארשטיין מיט אונזער שכל | מיר טארן נישט ווערן מבולבל פון די אלע תנאי הטבע | די טבע וואלט קיינמאל גארנישט געקענט טון – ָָאן דעם וואס דא שטייט א 'מסובב' און דרייט עס | תפלה 'קען' טוישן די
טבע | נישטא קיין הבטחה אז עס 'וועט' זיכער טוישן די טבע | טאמער דער רבוש"ע וויל נישט נאכגעבן די בקשה – וועט ער נישט טוישן די טבע | די נסיונות ארום דעם | דער חיזוק צו גלייבן אין תפלה | מיט אלע הסתרות
זעט מען גענוג פעלער ווי די תפלה האט געטוישט די גאנצע טבע
קיין שום הגיון! נו אויב אזוי ,דארפסטו דאך מודה זיין אז בפרט היינטיגע צייטן אין גלות – וואו עס הערשט א יעדע זאך אין טבע איז באגרעניצט
עס איז נישטא קיין 'דרך הטבע'! ווען דו לייגסט אריין א הסתר פנים.
צו פיר באדינגונגען
קערנדל אין דער ערד – מאכט דעמאלט דער אויבערשטער דער חובת הלבבות דא אין פרק ג (ד"ה והשביעי)
א 'נס' אז עס וואקסט ארויס א בוים! איי ,פארוואס מוז דער נארישער מענטש ווערט נתפעל פון באציהט זיך צו א פשוט'ע פאקט וואס יעדער זעט מיט
די 'תנאי הטבע' – כאילו טבע האט עפעס
דאס זיין געבונדן מיט אזויפיל באדינגונגען און גרעניצן? די אויגן ,אז יעדע טבע'דיגע השתדלות וואס א מענטש
דאס איז 'גזירות הבורא'! די אלע הגבלות און צמצומים ביים קורצזיכטיגן מענטש ,וועמען דער חובת הלבבות טוט – וועט די 'תוצאה' וועלכע וועט ארויסקומען דערפון
אין 'כמות'' ,איכות'' ,זמן' און 'מקום' – איז בלויז א רופט ָָאן " :אינו מבין עניני העולם" – זענען די הגבלות – זיין באגרעניצט און געצוימט מיט פיר ערליי גרעניצן א)
פלאן וואס דער אויבערשטער האט אזוי אויסגעשטעלט! פון יעדע זאך גורם צו שוועריקייטן אין אמונה .לאמיר כמות .ב) איכות .ג) זמן .ד) מקום .לדוגמא :טאמער וועט
פארוואס ער האט דאס אויסגעשטעלט? נישט ווייל ער אנכאפן די דוגמא פון א בוים :לו יצוייר טאמער וואלט א מענטש נעמען א קערנדל און איינפלאנצן א מילגרוים
קען נישט אנדערש – נאר ווייל ער וויל נישט אנדערש! נישט געווען קיין שום 'הגבלות הטבע' ,און מען וואלט בוים ,און עס וועט טאקע ארויסקומען דערפון א בוים,
פארוואס ער וויל נישט? ווייסן מיר נישט! מיר קענען געזען בלויז די 'הגבלות' פון 'שכר ועונש' -וואלט וועט דער בוים זיין באגרעניצט אין 'כמות' – וויפיל
נישט פארשטיין צום רצון העליון! און אויף דעם איז אים געווען זייער גרינג צו געדענקען ,אז עכט איז מילגרוימען ער וועט ארויסגעגעבן ,וואס ווען ער וועט
געזאגט געווארן דער פסוק (ישעיה נה ,ט)ִּ" :כִ י ָגָ ְְבהּו ָָׁש ַַמִיִ ם נישטא קיין 'דרך הטבע' וואס מאכט דאס וואקסן ,נאר אנקומען צו א געוויסן צאל – וועט ער זיך אפשטעלן' ,עד
ּוַמ ְְח ְְׁשֹב ַַֹתי ִִמ ַַמ ְְח ְְׁשֹב ֵֵֹתיֶכֶ ם".
ֵֵמ ָָא ֶֶרץ ֵּכֵ ן ָגָ ְְבהּו ְְד ָָרַכַ י ִִמ ַַד ְְרֵכֵ יֶכֶ ם ַ דער אויבערשטער אליינס מאכט דאס וואקסן ,און דער כאן' ,ער קען נישט ארויסגעבן מער פון דעם .אזוי אויך
קערנדל איז בלויז געווען עפעס א קליינע השתדלות איז ער באגרעניצט אינעם 'איכות' – ווי גוט אין 'טעם',
ער זעט נישט ווי די תפלות האבן געהאלפן וואס דער אויבערשטער פארלאנגט פונעם מענטש צו ווי רייך אין מיניראלען ,ווי שיין אין 'מראה' וכדומה – די
מען וועט צולייגן נאך א נקודה :אמאל מאכט זיך – טון .אבער יעצט נאכדעם וואס ער זעט ,אז יעדע זאך מילגרוימען זאלן זיין – יעדע פרי האט זיך זיין גרעניץ
עס זאל זיך נישט מאכן – א מענטש וואס ער מוטשעט אויף דער וועלט קומט מיט אזויפיל באדינגונגען און ביז וואו ער גייט .אזוי אויך איז ער באגרעניצט אין 'זמן'
זיך מיט א שווערע צרה ל"ע .לדוגמא :ער האט אין שטוב צמצומים פון טבע ,עס קען וואקסן נאר 'דארט' און נאר – ווי לאנג עס נעמט פארן בוים צו וואקסן – וואס ער
א קינד וועלכער איז ממש א חולה מסוכן ,וואס על פי 'דעמאלט' ,נאר 'אזוי' און נאר 'אזוי' – ווערט ביי אים א וועט נישט קענען ארויסוואקסן בעפאר דער זמן .אזוי
דרך הטבע האט ער נישט קיין שאנסן ארויסצוקריכן פון הסתרה" :וואס איז א חילוק פארן רבונו של עולם 'וואו' אויך איז ער באגרעניצט אינעם 'מקום' – וואס נישט
דער מחלה .און דער איד איז מתפלל הייסע תפילות צום מען פלאנצט דאס איין?! פארוואס זאל ער עס נישט איבעראל קען ער וואקסן ,און בלויז אין דעם געוויסן
אויבערשטן ,ער זאגט אסאך תהלים און ער גיסט טרערן מאכן וואקסן איבעראל?! פארוואס מוז עס נאכקומען קלימאט און אטמאספערע קען ער וואקסן ,אבער ערגעץ
ביי 'רפאנו' ,אז דער אויבערשטער זאל רחמנות האבן אזויפיל באדינגונגען און צמצומים פון טבע?!" .און אנדערש וועט גארנישט ווערן פונעם קערנדל וואס מען
און שיקן א רפואה שלימה פאר זיין קינד .אבער ליידער דערפאר פאלט ער אריין אין דער הרגש פון 'חכמות וועט אריינלייגן אין דער ערד .דאס איז
ענדיגט זיך די מעשה זייער נישט בא'טעמ'ט ,און דער איד הטבע' ,כאילו אז די זאך וואס מאכט דאס דער פאקט וואס מען זעט מיט די אויגן
מוז נעבעך מקבל זיין דעם גזר דין באהבה. וואקסן איז דער און דער סארט נאטור, נקודות: ביי יעדע זאך אין דער וועלט ,אז פון
וואס דערפאר מוז עס האבן דעם קלימאט, יעדע תפלה אלע זייטן האט עס אזויפיל צמצומים
'טבע' איז גארנישט און 'תפלה' דער סארט ערד און דער צייט אפשניט – ווערט און גבולות וועלכע מען קען נישט רירן
איז אלעס – און דאך האט דער
רבוש"ע נישט געוואלט ביז ווען דער בוים קומט ארויס ,וכדומה. אויסגעהערט פון פלאץ.
דער חובת הלבבות איז מסביר און דער
אמונה איז דאך זייער א הייקעלע זאך ,און די אויבערשטער אילו זכינו וואלטן מיר געזען
ווי לעכערליך עס איז דער ווי אלעס ווענדט זיך אין
קלענסטע קלייניקייט וואס שטימט אים נישט – איז שוין גאנצער 'חכמת הטבע' רעכנט זיך 'שמירת תורה ומצוות'
גורם נסיונות אין אמונה .און אזא סארט געשיכטע קען דערמיט ,און
מאכן א שוועריקייט אין אמונה" :תפלה קען דאך משנה קומט דער חובת הלבבות און שמועסט צומאל וועט יעדער איד ליינט קריאת שמע יעדן
זיין די טבע ,נו ,פארוואס האבן די אלע תפלות נישט אויס :ווי קענסטו האבן אזא געפיל ,אז דער ער אפילו טון טאג ,און דארט זאגט ער" :והיה אם
געהאלפן?! דער רבונו של עולם קען דאך אלעס און ער און דער נאטור איז גורם אז דער בוים זאל 'למעלה מדרך שמוע תשמעו וגו' ונתתי מטר ארצכם וגו'
איז נישט משועבד צו דער טבע ,נו ,פארוואס האט ער וואקסן?! צי דען איז פארהאן א סברא אין הטבע' צוליב ואספת דגנך וגו' השמרו לכם וגו' והאדמה
נישט אויסגעהיילט דאס קינד – למעלה מדרך הטבע – דער וועלט ,אז איין קערנדל זאל זיין א דעם – אבער לא תתן את יבולה" – דא שטייט אנדערע
בזכות פון די אלע תפלות?!" .און אויף דעם דארף מען סיבה ארויסצוגעבן א גאנצער בוים פול נישט אלעמאל 'הגבלות' כדי עס זאל וואקסן ,אז דאס
מיט פירות?! איז דען אט דער סיבה פאר וויל דער רבוש"ע
צוריק קומען צו דאס וואס דער חובת הלבבות זאגט דא: נאכגעבן די איז אלעס תלוי אין 'שכר ועונש' ,צי
אודאי פירט דער אויבערשטער אליינס די גאנצע וועלט! זיך ,גענוג א מסתבר'דיגע סיבה – צו זאגן אז מען היט אפ די תורה אדער חלילה
בקשה ,ווייל
אודאי שטארבט נישט קיינער צוליב די 'מחלה' – נאר פון איינס זאל ארויסקומען צען טויזנט?! דער 'רצון נישט .אבער דאס אלעס טוט זיך אפ
צוליב רצון ה'! אודאי קען דער אויבערשטער אויסהיילן עס מוז דאך זיין אז די גאנצע מציאות וואס העליון לטובה' אויף גאר א באהאלטענעם אופן ,ווייל
'למעלה מדרך הטבע'! אודאי קען תפלה אויפטון צו טוט זיך דא אפ איז בלויז ווייל אזוי וויל האט אנדערש בגלוי זעט מען נישט ווי עס האט עפעס
טוישן די טבע! איי ,פארוואס טאקע טוט דאס נישט דער דער אויבערשטער! אנדערש האט עס נישט באשטימט צוטון מיט 'שמירת תורה ומצוות' ,און
ה
דער רבוש"ע האט נישט אריינגעלייגט א צווייטער זאגט :ער האט מיר באצאלט האלב פון די אויבערשטער?! ווייל ער וויל נישט! מיר פארשטייען נישט
א תנאי אז די טבע מוז זיך הוצאת החתונה!" .נו ,וועט זיין איינער וועלכער וועט פארוואס און פאר ווען ,אבער 'כך גזרה רצונו יתברך'.
אלעמאל רוקן פאר תפלה דאס וועלן נאכגיין ,וועט ער זיך אוועקשטעלן אינדרויסן
פונעם עושר'ס דירה – וואו ער נעמט אויף 'קבלת קהל' תפלה משנה הטבע – אבער בדרך כלל
לעניננו :תפלה איז טאקע משנה די טבע .אבער וועט ווייטער בלייבן א דרך הטבע
דאס מיינט נישט צו זאגן ,אז פון היינט און ווייטער ,ווי – פאר דריי-פיר שעה ,און ער וועט פרעגן יעדן איינעם
נאר א מענטש געפונט זיך אין 'מצב סכנה' און ער איז וועלכער קומט ארויס" :וויפיל האסטו באקומען פון אין אנדערע ווערטער :אויב איז למשל פארהאן
אים?" .יעדער וועט אים ענטפערן" :איך האב באקומען א סטאטיסטיק ביי די פארשער ,אז פינף און ניינציג
מתפלל צום אויבערשטן – איז עס שוין 'אויס סכנה'!
הונדערט דאלאר!" .וועט דער מענטש אנקומען צו א פראצענט פון די וועלכע ליידן פון א געוויסע מחלה –
דער אויבערשטער האט נישט אוועקגעשטעלט 'תפלה'
מסקנא" :עה ,ער איז נישט אזא גרויסער בעל צדקה! שטארבן דערפון ,וועט מען נישט קענען צופיל טוישן
אלס א פארזיכערונג אז יעדער מענטש ָָאן אויסנאם וועט
ער צאלט נישט אויס קיין הוצאת החתונות' ...לא דובים דעם פראצענט און עס אראפרוקן צו ניינציג פראצענט.
ארויסגיין מיט א ישועה! דער אויבערשטער וועלכער האט
ולא יער' ,עס איז סתם איבערגעטריבענע גוזמאות! ער וויפיל מען וועט טאקע מתפלל זיין – און אודאי וועלן
איינגעשטעלט דעם סדר פון 'טבע' – וויל נישט אינגאנצן
גיבט נישט מער ווי הונדערט דאלאר פאר יעדן איינעם!". געוויסע יחידים געהאלפן ווערן 'למעלה מדרך הטבע'
צוברעכן דעם 'סדר הטבע' ,אז תפלה זאל ווערן דער מהלך
אבער אליבא דאמת איז דער סדר פון דעם עושר ,אז – דאך וועט אבער ווייטער בלייבן א גרויסע פראצענט
אויסצושפילן דעם געווענליכן סיסטעם!
פונצווישן די הונדערטער מענטשן וועמען ער נעמט חולי ישראל וועלכע מאכן עס נישט דורך .ווייל דאס
גענוג מאל וואס די תפלה איז טאקע אויף דורכאויס די וואך – וואס פאר יעדן גיבט ער טאקע וואס די ספרים זאגן ,אז 'תפלה משנה הטבע' – מיינט
משנה די טבע – גענוג אויף צו ווייזן בלויז הונדערט דאלער – גייט ער אמאל ארויס פון זיין נאכנישט ,אז 'יעדע תפלה' טוישט די טבע ,נאר עס איז
אז יעדע תפלה ווערט געהערט פארהאן געוויסע פעלער וואס בדרך הטבע וואלט דער חולה
גדר ,און ער גיבט סכומים פון דרייסיג טויזנט דאלער
פון צווייטן זייט :עס איז יעדן טאג פארהאן אדער אפילו מער! געווענליך קומט עס אויס בערך צו געשטארבן – ווען נישט 'תפלה' ,און נאר בזכות פון דער
וואונדערליכע מעשיות ,וויאזוי מענטשן האבן געזען צוואנציג מענטשן א וואך וועמען ער גיבט די גאר גרויסע תפילה איז ער אויסגעהיילט געווארן! און די געציילטע
'ישועות שלא כדרך הטבע' דורך 'תפלה'! עס איז היינט סכומים – צוליב זיינע סיבות פארוואס ער האט רחמנות פעלער איז שוין גענוג 'חיזוק' אין אמונה ,צו גלייבן אז
פארהאן גליונות און טעלעפאן ליניעס וועלכע דערציילן געהאט אויף זיי ספעציעל .קומט אויס ,אויב מען וועט דער אויבערשטער פירט די וועלט און אז ער הערט זיך
אמת'ע סיפורים פון 'כלי ראשון' – פון מענטשן וועלכע מאכן א חשבון וויפיל געלט דער עושר גיבט אויס אויף איין צו יעדע אידישע תפלה – אפילו אויב דער חולה
האבן אליינס געזען שטוינענדע ישועות 'שלא כדרך צדקה דורכאויס איין וואך – וועט עס דערגרייכן צו גאר ווערט נישט געהאלפן ל"ע.
הטבע' אין זכות פון 'תפלה'! און די אלע מופתים זענען א גרויסער סכום! נו ,איז ער דען נישט קיין 'בעל צדקה'?!
דער גרעסטער בעל צדקה – צאלט
טאקע מחזק די אמונה אין א איד ,אז דער אויבערשטער אודאי איז ער א גרויסער 'בעל צדקה'! אבער דאס מיינט נישט אויס פאר יעדן די גאנצע חתונה
איז 'שומע תפלת כל פה'! דער אויבערשטער רעכנט זיך דען צו זאגן ,אז יעדער ארימאן וועט ארויסגיין מיט
מיט יעדע אידישע תפלה! און צומאל וועט ער אפילו טוישן דרייסיג טויזנט דאלער? ניין! ער איז נישט קיין 'פזרן' משל למה הדבר דומה :אמאל הערט מען אויף א
די 'טבע' צוליב דעם! אבער נאך אלעם איז 'למעלה מדרך וועלכער טיילט אלעס אויס ָָאן קיין חשבון ,ער האט זיך געוויסן עושר ,אז ער איז א גרויסער 'בעל צדקה' .עס
הטבע' א 'חידוש' ,און דער רבונו של עולם וויל נישט זיין נארמאלער סדר ווען און וויפיל ער גיבט ,און דאך דרייען זיך ארום אסאך ארץ ישראל'דיגע אידן וועלכע
מאכן דעם 'חידוש' בקביעות ממש! איז ער א שיינער בעל צדקה. זאגן" :ער האט מיר אויסגעצאלט די גאנצע חתונה!".
ב
מען דארף איבערטייטשן די ספרי מוסר צום היינטיגן מציאות החיים
בינו שנות דור ודור:
מוסר איז א חכמה | אמאל איז געווען שווער דאס צו גלייבן | היינט זעט מען שוין אין דער גוי'אישער וועלט אז דער נפש איז טיף | פון דעם קען מען זיך ארויסלערנען ווי טיף דער נפש אלוקית איז | מען דארף אפלערנען
מוסר מיט א שטארקן עיון | מען קען זיין א גרויסער גאון דערין | מען דארף אריינלייגן אסאך מחשבה וויאזוי אפצוטייטשן יעדן מושג – אינעם היינטיגן מציאות החיים | אויב דער גשמיות'דיגער לעבן האט זיך געטוישט
– האט זיך אויך געטוישט אלע נסיונות און שוועריקייטן אין אידישקייט | מען דארף לערנען דעם זעלבן חובת הלבבות – אבער עס פארטייטשן לויטן היינטיגן מצב
די 'הוראה' אז דער מענטש קען טאקע 'חכמת המוסר'. עיון אין מוסר – פונקט ווי אין אנדערע 'חלקי התורה', 'מוסר' איז נישט פרום – עס איז קלוג
מען וואלט ארויסגעשריבן אינעם 'כתב הוראה' וועלכע ווייל 'מוסר' איז אויך א חלק אין דער תורה; ווי מען דער מסילת ישרים זאגט אין זיין הקדמה ,אז 'לימוד
מקצועות ער האט זיך אלץ פארהערט און ער האט א זעט אז אין נ"ך איז פארהאן א 'ספר משלי' און א 'מגילת המוסר' איז נישט סתם א פרומע זאך וועלכע פאדערט
'סמיכה' צו פסק'ענען שאלות דערין :הלכות גאוה ,הלכות קהלת' .אין משניות איז פארהאן א מסכתא און מוטשעט דעם מענטש ,נאר דאס
קנאה ,הלכות עצלות ,הלכות כעס ,הלכות השקפה ,הלכות אבות ,און אויך דער רמב"ם האט געמאכט איז א גרויסע און טיפע חכמה! און דאס
אהבה ,הלכות יראה ,און אזוי ווייטער .ווייל א מענטש א 'הלכות דעות' – צו אויסצולערנען פאר נקודות: זעלבסט – וואס די וועלט האט באקומען
קען זיין א גאון אין דעם – טאמער ער האט דאס גוט א איד וויאזוי מען קוקט אויף זאכן .בכלל היינט איז אזא בטלנ'ישן בליק אויף 'חכמת המוסר'
דורכגעטון ,אדער קען ער זיין ממש אן עם הארץ דערין איז פארהאן גאר אסאך 'אגדתא גמרות', פארהאן 'שאלות – איז פון די 'תחבולות היצר' וואס ער
– טאמער ער האט דאס געלערנט בלויז פון אויבנאויף. וואס זענען צושפרייט אין גאנץ ש"ס, ותשובות' האט עס אראפגעמאלן אזוי אומעטיג און
אין דער היינטיגער וועלט איז שוין
און אויך איז פארהאן גאר אסאך מדרשי ספרים וועלכע צוקוועטשט ,כאילו אז דאס איז נישט
פארהאן אזא באגריף ווי 'חכמת הנפש' חז"ל איבער די ענינים פון מוסר און יראת זענען דן אויף קיין שום חכמה .אבער אינ'אמת'ן ליגט
שמים ,וואס ווען מען זאל צוזאמנעמען יעדע נייע אין 'לימוד המוסר' א געוואלדיגע 'חכמת
פארצייטנס ווען מען האט געזאגט אז 'מוסר' איז די אלע מאמרי חז"ל און עס מסדר זיין טעכנעלאגיע צי החיים' ,וועלכע לערנט אויס דעם מענטש
א חכמה – האט מען געדארפט גלייבן אז עס איז אזוי, לויט ענינים – וואלט מען געקענט מאכן וועלכן דין דאס א בליק אויפן לעבן! עס לערנט אויס דעם
ווייל אין דער וועלט האט געהייסן 'חכמה' נאר אזא זאך גאנצע מסכתות' :מסכת הגאוה'' ,מסכת איז דומה – אט מענטש א גאר קלוגע און טיפע 'מהלך
וועלכע איז נוגע צו עפעס וואס איז אינדרויסן פונעם היראה'' ,מסכת האהבה' און אזוי ווייטער. אזוי דארף מען
א האבן היינט החיים'! עס לערנט אויס פארן מענטש
נפש האדם; ווי 'חכמת התכונה' ,אדער 'חכמת הרפואה' און דאס וואלט מען געקענט לערנען בעיון דעם 'דרך החכמה' – וועלכער סארט וועג
וכדומה .עס האט אויסגעזען בפשטות ,אז צו וויסן וויאזוי
פארמיטלער
מיט א דיקן קובץ מפרשים ...ווייל דאס איז אפצולערנען פירט צום עכטן 'תכלית החיים' ,וואס
זיך אויפצופירן אין לעבן – איז נישט קיין 'חכמה' .אבער פון די טיפסטע סוגיות וועלכע פאדערן א דעם געדאנק דאס קען מען נישט ארויסהאבן דורכן
אין דער היינטיגער וועלט ,איז שוין זייער לייכט צו גלייבן שטארקן עיון. פונעם חובת אויבערפלעכליכן בליק ,נאר דורכן טיפן
אז 'מוסר' איז א 'חכמה' ,ווייל היינט זיצן דאך די גרעסטע הלבבות 'חכמת המוסר'.
פסיכילאגישע חכמים און פראפעסארן און טוען דורך די מען וואלט געקענט געבן א בעיון ,און זיך
'כתב הוראה' אויף מוסר... מען דארף לערנען מוסר
חכמה פונעם 'נפש האדם'! עס איז געווארן א מצב ,וואס אריינשטעלן
יעדער איינער איז שוין מודה אז דער מענטש האט אין אין אנדערע ווערטער :טאמער וואלט אינעם מצב בעיון – פונקט ווי אלע
'מוסר' געווען א זאך וועלכע איז נוגע צו פונעם דור ,און טיפע סוגיות הש"ס
זיך א טיפקייט ,וועלכע מוז ווערן געפירט דורך א קלוגן
מענטש וועלכער פארשטייט צו דער טיפקייט פונעם פסק'ענען שאלות – וואלט מען געדארפט עס פארטייטשן דער מסילת ישרים איז דארט מאריך,
מענטשליכן נפש! אודאי רעדן זיי נישט איבער דעם גיין צו א רב זיך פארהערן און באקומען אין אונזער לעבן אז דערפאר דארף מען אריינלייגן א גרויסן
ו
וועלט! און אזוי גייט עס אלץ שנעלער און שנעלער .און שטערן פון צו זיין אן ערליכער איד! וויאזוי דארף מען 'תכלית הנצחי' און איבער 'עבודת השם' ,נאר בלויז פון
אויטאמאטיש איז דאס אלעס משפיע אויפן רוחניות'דיגן באהאנדלען אלע 'בלבולי הדעת' און 'נסיונות החיים' די פשוט'ע פראבלעמען וואס מענטשן האבן אין זייער
זין ,אז דער גאנצער 'מהלך המחשבה' וויאזוי מענטשן פון דער היינטיגער תקופה! וואס זענען די עצות און מהלך החיים ,וואס זיי קענען פשוט נישט לעבן ווי א
טראכטן – ווערט געטוישט ,עס ווערט א נייער 'סדר תחבולות וויאזוי ארויסצוברענגען אלע עניני 'השקפת נארמאלער גוי! זיי האבן אנטוויקלט א גאנצע 'חכמת
החיים' ,און די 'נסיונות' ווערן אנדערע נסיונות. התורה' – מכח אל הפועל! און עס וואלט געדארפט זיין א הנפש' ,וועלכע לערנט אויס פארן מענטש וויאזוי צו
דבר פשוט ,אז טאמער איינער האט עפעס א פראבלעם אין באהאנדלען זיינע הרגשים! וויאזוי צו טראכטן פאזיטיוו!
היינט דארף מען זיך פארטיפן די אלע עניני מוסר – גייט ער צו א רוחניות'דיגער דאקטער,
וויאזוי עס אריבערצוברענגען צו וויאזוי זיך צו קאנטראלירן אין שווערע מצבים! וכדומה.
אונזער דור מיט אירע נסיונות א בעל מוסר וועלכער איז אויסגעקאכט אין עניני מוסר ,און און דאס איז א חכמה ווי אלע 'חכמות חיצוניות' –
בעט אים א באהאנדלונג צו זיין גייסטישע קרענק – נישט וועלכע איז געבויעט אויף די חכמי הטבע.
ווען מען לערנט חובת הלבבות אדער סיי וועלכער
ווייניגער ווי אין דער פסיכאלאגישער וועלט.
מוסר ספר – דארף מען נוצן גאר אסאך חכמה און מען דארף זיך לערנען פון זיי – צו
עיון ,צו נעמען דעם תוכן וואס ער זאגט ,און דאס די מוסר ספרים זענען געשריבן אפלערנען די טיפקייטן פון 'חכמת המוסר'
אראפברענגען און איבערלייגן לויט די נסיונות פונעם געווארן אין א צייט וואס דער לעבנ'ס
היינטיגן דור! פונקט ווי אין הלכה דארף מען האבן די
שטייגער איז געווען אנדערש אין אזא וועלט ווי היינט דארף שוין זיין זייער
'שאלות ותשובות' ספרים פון די היינטיגע רבנים ,וואס איינע פון די זאכן וועלכע פאדערן היינט א שטארקן לייכט צו גלייבן דעם מסילת ישרים ,אז 'מוסר' איז א
זיי זענען דן אויף יעדע נייע סארט טעכנעלאגיע צי דאס 'עיון' איז – צו איבערטייטשן די פארצייטישע מוסר חכמה וועלכע פאדערט עיון .היינט דארף מען מקיים
איז דומה צו דעם דין אדער צו יענעם דין – אט אזוי ספרים צום היינטיגן מציאות .ווייל אמאליגע צייטן איז די זיין דעם 'מאויבי תחכמני' ,אז עס זאלן זיצן אינגעלייט
דארף מען היינט האבן 'גדולי מוסר' ,וועלכע פארמאגן וועלט געפארן אויפן זעלבן מהלך פאר דורי דורות .פאר און בחורים און אוועקגעבן צייט דורכצוטון דעם נפש
א ספעציעלע 'סייעתא דשמיא' ריכטיג מכוון צו זיין, הונדערטער און טויזנטער יארן איז געווען 'עולם כמנהגו האדם – מצד די קדושה – וועלכע איז אן אמת'ע און
אז יעדע זאך וואס עס שטייט אין די פארצייטישע נוהג' ,עס איז געפארן כמעט אויפן זעלבן מהלך .אבער טיפע 'חכמת התורה'! א מענטש זאל דורכטון וויאזוי
ספרים – זאלן זיי קענען מקרב זיין צו אונזער דור! מען אין די לעצטע צוויי הונדערט יאר איז די גאנצע וועלט דארף איך צוגעוואוינען מיין מוח צו טראכטן און אנקוקן
דארף האבן א פארמיטלער וועלכער האט די כוחות דורכגעגאנגען געוואלדיגע שינויים .די גאנצע 'הנהגות זאכן – על פי די ריכטיגע השקפת התורה! וויאזוי דארף א
אפצולערנען בעיון דעם געדאנק פונעם חובת הלבבות, העולם' און 'סדר החיים' האט זיך איבערגעדרייט פון מענטש באהאנדלען זיינע הרגשים – על פי די ריכטיגע
און זיך אריינשטעלן אינעם מצב און נסיונות פונעם דור, אויבן ביז אונטן .און היינט צוטאג גייט עס נאך שנעלער, השקפת התורה! וויאזוי דארף דאס אידישע הארץ זיין
און עס פארטייטשן לויט וויאזוי מען דארף עס אפלערנען אויף א פארנעם וואס מען קען זאגן אז די וועלט טוישט אויסגעשטעלט – וואס ליב צו האבן און פון וואס מורא
היינטיגע צייטן. זיך יעדע פאר יאר! די וועלכע זענען געבוירן געווארן צו האבן – על פי די ריכטיגע השקפת התורה! וויאזוי
אין די לעצטע פינף יאר – זענען שוין געבוירן צו א נייע קען מען זיך קאנטראלירן אין שווערע מצבים – וועלכע
ג
נישט ווערן נתפעל פון דער טבע'דיגע פראפאגאנדע
ולא פנה אל רהבים:
היינט איז געווארן א הרחבה אין אסאך ענינים | דאס איז אויך פונעם רבוש"ע | מען דארף דאנקען דעם רבוש"ע אויף די ישועות און הרחבות | די גוי'אישע וועלט טריאומפירט א 'כוחי ועוצם ידי' אויף א שרעקליכן
פארנעם | זיי שטעלן זיך אהער כאילו די וועלט האט נישט היינט קיין שום פראבלעם | אינ'אמת'ן האט היינט די וועלט מער פראבלעמען ווי אמאל | עס איז נאך קיינמאל נישט געווען אזעלכע קראנקע נפשות ווי היינט
| עס איז נאך קיינמאל נישט געווען אזויפיל קראנקע מיט די ביטערע מחלה ווי היינט | עס איז נאך קיינמאל נישט געווען אזעלכע ריזיגע בעלי חובות ווי היינט | מען דארף זיך אפשאקלען פון זייער פראפאגאנדע און
צוריקגיין צום אמת | מען דארף געדענקען אז מיר זענען תלוי ביד ה' | מיר דארפן זיך האלטן אין אמונה ,תפלה ,תשובה און בטחון
נישט צו פארקילן! דער מענטש האט געדאנקט דעם אז ער האט וואס צו עסן .אמאליגע צייטן איז יעדע היינט מוטשעט מען זיך אין אמונה
אויבערשטן אז ער האט וואס צו עסן און ער שטארבט 'יולדות' געווען ממש אין א 'סכנת חיים' ,און היינט
צוליב די אפנקייט פון 'יכולת הטבע'
נישט פאר הונגער! די יולדת האט אפגעגעבן א שבח איז פארהאן פארגעשריטענע שפיטעלער מיט גוטע היינט דארף מען מעורר זיין אויף א נייער סארט
והודאה ,אז זי האט דורכגעלעבט די לידה או געבליבן א מעטאדן ,וואס עס איז מסתם נישטא קיין גאנצער מצב פון 'נסיון האמונה' – וועלכע איז מער שייך צו
געזונטע מאמע .דער מענטש איז געווען פארנומען כסדר פראצענט פון 'לידות' וועלכע זענען ממש פארבונדן אונזערע צייטן ,און דאס איז דער ענין פון 'כוחי ועוצם
צו דאווענען און צו דאנקען דעם רבונו של עולם ,און די מיט א 'סכנת חיים' .אמאליגע צייטן זענען געווען ידי' :היינט האט זיך געעפנט די וועלט מיט אזעלכע
אמונה האט זיך געלעבט! תפלה און הודאה איז געווען מענטשן וועלכע האבן זיך נישט געקענט קאנצענטרירן חכמות און טעכנעלאגיע ,וואס דאס לעבן איז געווארן
א חלק פונעם לעבן! אבער היינט איז שוין אין לערנען ,און היינט איז פארהאן אזויפיל גרינגער און באקוועמער .און דאס איז היינט דער
זייער שווער דאס צו שפירן פון זיך אליינס, מעדעצינען וועלכע האלט דעם מוח גרויסער נסיון אין אמונה! ווייל אמאל האט א מענטש
ווייל דער געפיל שפירט זיך ,כאילו חס ושלום נקודות: אויפן פלאץ ,און ער קען לערנען מיט געוואוסט אז עס זענען פארהאן ָָאן א שיעור מצבים וואס
מען דארף שוין נישט אנקומען צום רבונו מיר לעבן היינט דער גאנצער קאנצענטראציע .און אזוי עס איז נישטא קיין עצה דערפאר! און אויטאמאטיש,
של עולם! דער יצר הרע לייגט אריין אינעם אין א וועלט איז פארהאן נאך א לאנגע ליסטע פון וואס טוט א איד – ווען ער קומט ָָאן צו א מצב וואו ער קען
מענטש אזא מחשבה פון 'והייתם כאלקים' ,אז וואס עס זעט אויפטוען מיט וואס די היינטיגע וועלט זיך נישט קיין עצה געבן? ער איז זיך מחזק מיט אמונה און
ער קען זיך שוין אליינס אן עצה געבן! יעדע אויס ווי דער איז געבענטשט געווארן .און באמת בטחון ,און ער פארלאזט זיך אויפן רבונו של עולם! אבער
זאך וואס אמאל האט מען געזאגט" :אוי ,מען מענטש קען איז דאס אלעס א חסד פונעם רבונו די היינטיגע וועלט שרייט אויס א פראפאגאנדע ,אז מען
דארף מתפלל זיין! אוי ,מען דארף תשובה אלעס – אבער של עולם – וואס ער איז דער 'מסבב קען זיך אן עצה געבן מיט יעדע פראבלעם! נו ,אויב קען
טון! אוי ,מען דארף מזכיר זיין ביים רבי'ן!" – מיט א ניכטערן כל הסיבות' ,ער האט געשאנקען די מען זיך אלעמאל אן עצה געבן ,איז שוין א היבשער נסיון
זאגט מען בזמן הזה" :אוי ,מען דארף גיין צום בליק זעט מען: דאזיגע חכמה פארן היינטיגן דור ,און צו וויסן אז מען דארף אנקומען צום רבונו של עולם!
דאקטער! אוי ,מען דארף גיין צום פסיכאלאג!
די וועלט איז אונז געמאכט לייכטער אונזער לעבן, עס איז שוין נישט אזוי לייכט צו געדענקען אז נאר דער
אוי ,מען דארף גיין צום ביזנעס יועץ!" .דאס
היינט אין א און מען דארף דאנקען דעם רבונו של
ערגערע מצב רבונו של עולם איז מסבב די אלע סיבות!
איז דער היינטיגער שוועריקייט אין אמונה – ווי אמאל! קעגן עולם דערויף.
דאס וואס עס איז פארהאן אסאך ווייניגער אזויפיל פון די אמאליגע 'נסים'
יעדע פראבלעם דער פראבלעם :דער מענטש איז היינט געווארן 'דרך הטבע'
'הגבלות בדרך הטבע' ווי אמאל. וואס דער רעדט זיך איין אז ער קען
מענטש קען זיך אליינס אן עצה געבן אמאליגע צייטן איז געווען אזויפיל שכיח'דיגע
חשבון הנפש :צי איז דען היינט לעזן – קומט מחלות ל"ע – ווי למשל לונגען אנטצינדונג ,וכדומה –
א בעסערע וועלט ווי אמאל? אפיר א נייער פון צווייטן זייט :אמאליגע צייטן וואס מען האט נישט געהאט קיין רפואה ,און היינט
פונקט ווי דער חובת הלבבות איז מחזק די פראבלעם מיט ווען יעדע לונגען אנטצינדונג איז איז פארהאן אנטי-ביאטעק ,וואס 'בדרך הטבע' ווערט
אמונה מיט דער טענה ,אז די 'סיבה' אליינס וואס ער קען זיך געווען א סכנה – האט דער מענטש מען אויסגעהיילט ביז א פאר טעג .אמאליגע צייטן
איז נאכנישט גענוג שטארק צו קענען ברענגען נישט קיין עצה געשפירט א גאנצן צייט ,אז ער דארף האט דער ארימאן פשוט געקענט שטארבן פון הונגער,
די 'תוצאה' – דארף מען דאס היינט זאגן מיט געבן אנקומען צום רבונו של עולם זיך און היינט וועט די רעגירונג אים שטיצן און פארזיכערן
ז
דרכי הצדיקים
אן אנדערן קנייטש – כלפי אונזער נסיון פון 'כוחי ועוצם ידי'
פעם ביום שב״ק בעת שמחת קידושא רבא של
וועלכע שרייט אז מען קען זיך אן עצה געבן מיט יעדן פראבלעם, אחד מנכדי כ״ק מרן רבינו ,הגיע גיסו של רבינו פרשת לך לך
דארף מען זיך אפשטעלן און פרעגן זיך זעלבסט" :אונטערשטע כ״ק האדמו״ר רבי ישראל מבלאזוב זצ״ל להשתתף
שורה; צי האט דען די היינטיגע וועלט ווייניגער פראבלעמען ווי די בשמחה .והתחילו לשוחח יחדיו אודות זקינם הק'
פארצייטישע וועלט?! נאך אלע תחבולות וואס מען האט זיך שוין בעל צבי לצדיק( ,כ״ק מרן רבינו זי״ע היה חתן בנו הרה״ק בעל
'קרן ישועה' מריבאטיטש זי״ע ).באותה שיחה סיפר האדמו״ר
מיט אלעמען אן עצה געגעבן – וויפיל גייסטישע און פסיכאלאגישע
מבלאזוב את העובדא דלהלן: הרה״ק רבי אלימלך רודניק'ער זי״ע [נכדו של הרה״ק
פראבלעמען איז היינט דא פון אלע זייטן?! מען זעט נאכנישט הרבי ר' אלימלך מליזענסק זי״ע ותלמידו של הרה״ק
אז היינט זאלן זיין געזונטערע נפשות ווי פאר צוויי הונדערט בחצרות הק' דינוב ובלאזוב היה 'עסק' גדול בכל ליל
מראפשיץ זי״ע] היה בידידות קרובה מאוד עם הרה״ק
שב״ק מן הזמר 'י-ה רבון' ,והיו משוררים אותו בהתעוררות
יאר צוריק ,נאר פארקערט! אזויפיל מענטשן היינט זענען אזוי גדולה בניגון המקובל מפי הרה״ק בעל בני יששכר זי״ע,
הרבי ר' אליעזר'ל מדזיקוב זי״ע .פעם אחת כאשר הלך
דיפרעסט ,אז זיי קענען זיך ממש נישט אויפהייבן פון בעט און הרה״ק מרודניק למסעיו לקבץ ממון ,שהה בשבת פרשת
והיו מכנים את הזמר בשם 'רבון עלם' .וסיפר האדמו״ר
'לך לך' בעיר דזיקוב .בעת עריכת השולחן בליל ש״ק אמר
אנגיין מיט א נארמאלן לעבן! מיט די גאנצע 'חכמת הרפואה' – מבלאזוב כי בשבת בראשית לא היה זקינו הק' משורר את
הרר״א בדברי תורתו 'ויסע אברם ,אז דער צדיק פארט אויף
וויפיל יונגע מענטשן שטארבן יעדן טאג פון יענע מחלה ל"ע?! הזמר 'רבון עלם' ,אלא היה רגיל לומר' :די וואך דארף מען
א וועג ,הלוך ונסוע הנגבה' ,הנגבה' איז גימטריא אדנו״ת
נישט זינגען 'רבון עלם' ,די תורה הקדושה איז אליינ'ס מעיד
עס איז כמעט א בחינה פון א מגפה! וויפיל מענטשן זינקען [שם אדנ״י] ,גייט די שכינה מיט מיט'ן צדיק' ('ויסע אברם'
״בראשית ברא אלקים את השמים ואת הארץ״ ,דארף מען
היינט אין חובות פון שווערע הונדערטער טויזנטער דאלער – נאך זאגן רבון עלם ועלמיא?' (בשבוע זה אין צריכים לשורר 'רבון
כאשר הצדיק נוסע ,אזי 'הלוך ונסוע הנגבה'' ,הנגבה' הוא בגימטריא שם אדנ״י,
הולכת השכינה יחד עם הצדיק).
וואס דאס איז נישט געווען אמאליגע צייטן! מיט אלע חכמות עלם' ,כאשר התורה הקדושה בעצמה מעידה ״בראשית ברא אלקים את השמים
און תחבולות – וויפיל מענטשן מוטשען זיך מיט האבן קינדער?! ואת הארץ״ ,צריכים עוד לשורר רבון עלם ועלמיא?!). ויהי בבוקרו של יום ראשון (פר' וירא) למחרת אותה שבת,
נהג הרה״ק מרודניק כדרך האדמורי״ם ,וקיבל קוויטלעך
אונטערשטע שורה איז דאך היינט דא אסאך מער פראבלעמען גם בשבת אחר כך ,שב״ק פרשת נח ,לא היה משורר מתושבי דזיקוב .ראה זאת הרה״ק בעל 'אמרי נועם' זי״ע,
ווי אמאל! און עס איז נישטא קיין שום עצה וויאזוי אויסצומיידן 'רבון עלם' ,והיה אומר על כך' :זינגען 'רבון עלם'?! ֶֶעה! והיצר לו על מה שהוא נוהג ברבנות 'באתרא דמר' של אביו
די אלע פראבלעמען ,נאר צו בעטן און מתפלל זיין צום רבונו של ווי קען מען זינגען 'רבון עלם'?! דער רבונו של עולם האט הרבי ר' אליעזר'ל .ובכן נכנס אל אביו ,ואמר לו בלשון של
באשאפן א וועלט ,און ער האט עס דערנאך חרוב געמאכט, תרעומת' :נו ,אוודאי נעמט מיילעך קוויטלעך אין דזיקוב,
עולם ,אז ער זאל געבן געזונט! אז ער זאל געבן 'שמחת החיים'
ֶֶעה'! (לשורר 'רבון עלם'?! וכי איך יכולים לשורר 'רבון עלם'?! הרבונו של אז דו זאגסט אזוינע תורות ,נעמט ער קוויטלעך( '...ודאי לוקח
און 'רצון החיים'! אז ער זאל געבן פרנסה! אז ער זאל געבן גוטע עולם ברא עולם ,ואחר כך החריב אותו). רבי אלימלך קוויטלעך כאן בדזיקוב ,כי אם אתה אומר תורות כאלו ,הוא לוקח
קינדער! און אזוי ווייטער. קוויטלעך )...שאל אותו הרר״א' :וועלכע תורות' (אלו תורות?) ,חזר
אבל כאשר הגיעה השבת הבאה פרשת לך לך ,פתח
ואמר' :די וואך שטייט אין די פרשה ״ועבדום וענו אותם האמרי נועם בפניו על דברי התורה שאמר בליל שבת.
דער 'כוחי ועוצם ידי' איז בלויז אן
אויפגעבלאזענער באלאן... ארבע מאות שנה״ַַ ,א ְְמ ַַחֶיֶ ה! ס'קומט ַַא פסח אויפ'ן וועלט! ענה לו הרר״א' :איך געדענק גאר נישט אז איך האב
ַַא ְְמ ַַחֶיֶ ה! יעצט קען מען זינגען רבון עלם'! (בזה השבוע כתוב אזוי געזאגט ...נו ,און אויב איך האב אזוי געזאגט ,מעג ער
קומט אויס :מען דארף נישט זיין קיין אזא גרויסער נאיווער בפרשה ״ועבדום וענו אותם ארבע מאות שנה״ַַ ,א ְְמ ַַחֶיֶ ה! מגיע חג הפסח נעמען קוויטלעך( '...אינני זוכר שאמרתי כך ...נו ,ואם אכן אמרתי דברים
מענטש – צו איינזען אז מען מוז אנקומען צום רבונו של עולם לעולם! ַַא ְְמ ַַחֶיֶ ה! כעת יכולים לשורר רבון עלם!) ,ואכן היה משורר את אלו ,הרי שמותר לו לקחת קוויטלעך .)...כי בשעת עריכת השולחן
הזמר בהתעוררות והתלהבות גדולה. היה מופשט לגמרי מזה העולם ,ולכן לא זכר כלל את מה
אויף טריט און שריט – אפילו אין דער היינטיגער וועלט ,ווייל
[כאשר סיפר זאת האדמו״ר מבלאזוב לפני כ״ק רבינו, שאמר בדברי תורתו .אבל אם מן השמים יצאו הדברים,
עס איז זייער קלאר און זעהבאר .מען דארף בלויז אויפכאפן שאמר עליו שבחים כאלו ,ודאי ראוי הוא לכך.
והזכיר את הפסוק שנקט זקינם הק' :״ועבדום וענו אותם״,
אז די גאנצע 'דמיון' אז אויף אלעס איז פארהאן אן עצה – איז
עצר אותו כ״ק רבינו והגיב בנוסח של תרעומתָ' :יָ א ָיָ א! ַַא
בלויז די פראפאגאנדע פון דער חיצוניות'דיגער גאס! דער 'כוחי ְְמ ַַחֶיֶ ה! ַַא ְְמ ַַחֶיֶ ה'!].
ועוצם ידי' פון דער גוי'אישער וועלט איז אין דער הויך ,און די פעם אחת עמד הרה״ק מרוזין זי״ע בתפלת העמידה של
הוסיף האדמו״ר מבלאזוב וסיפר ,כי פעם באחת מן מעריב בליל ראש השנה למשך זמן ארוך מאד ,וראו במחזור
גוי'אישע וועלט האט זיך אריינגעכאפט איבעראל ,און ממילא איז השבתות הנ״ל כאשר לא זימר זקינו בעת ה'טיש' את אשר היה מונח לפניו כי הוא עודנו עומד בברכה הראשונה,
דאס געווארן דער נוסח אויך פון דער אידישער גאס ,אז וויבאלד ה'רבון עלם' ,חשב לעצמו 'וכי יתכן הדבר שיעבור ליל וכך עמד על מקומו ולא נע ולא זע במשך הרבה זמן.
עס איז שוין היינט פארהאן אזויפיל עצות און מעטאדן – איז שב״ק ,וזקני הק' לא ישורר רבון עלם'?! וגמר בדעתו כי
אחר שהמתינו זמן רב ,ניגש בנו הרה״ק רבי שלום
געווארן דער צייטונג שפראך פון אלע עדווערטייזמענטס" :דו בוודאי משורר זאת זקינו הק' בביתו לעצמו .והסכים על
יוסף מסאדיגורה זי״ע אל מקומו ,והפך עבורו את הדף של
הדבר יחד עם חברו הקרוב הרה״ג ר' מאטל'ע שפאלטער
האסט א פראבלעם? נישט געזארגט! טוה דאס און דאס ,און דו המחזור .ואחר זמן מה ניגש שוב והפך דף נוסף ,וכך עשה
דָסאנּוק ,והחליטו לעקוב אחר הרה״ק מבלאזוב
ז״ל הדיין ָ
ביסט גאראנטירט מיט א לעזונג!" .זיי זאגן נישט אויס דעם אמת, כמה פעמים .עד שכעבור זמן לא רב ,סיים את תפלתו ופסע
ולראות מה יעשה בדבר .וכאשר חשבו כך אכן ראו ,כי לאחוריו.
אז נישט יעדע פראבלעם האט א לעזונג ,און אפילו אויב יא – כאשר הרה״ק מבלאזוב נכנס לחדרו ,הוא התיישב ליד
שפראצן אבער כסדר ארויס נייע פראבלעמען – וועלכע האבן התנור והתחיל לשורר 'רבון עלם' בבכיות עצומות .וכאשר שאלו החסידים את רבי שלום יוסף מה היה הפשט בזה
הגיע אל סוף הפיוט בחלק המתחיל 'למקדשך תוב', המעשה ,ואיך העיז לעשות את מה שעשה .ענה ואמר להם:
נאכנישט קיין לעזונג ,און אז נישט יעדע לעזונג ארבעט טאקע. 'דער טאטע דאוונט פון אינעווייניג ,ער דאוונט נישט פון
התחיל לשורר ולפרש את הזמר לעצמו בשפת 'אידיש'
קיינער עדווערטייזט נישט די אמונה" :דו האסט א פראבלעם? המדוברת ,וכך המשיך לשורר עד סוף הזמר בהתעוררות אויסערווייניג .דער טאטע איז געשטאנען אין אזא פחד
דו דארפסט אנקומען צום רבונו של עולם! דאווען און טוה נפלאה. פאר'ן בורא כל עולמים ,אז ער האט נישט געקענט איבער
תשובה – וועסטו געהאלפן ווערן!". מישן דעם בלעטל .ממילא איז ער געבליבן שטיין ,האט ער
כאשר גמר לשורר ,הבחין בנכדו העומד מרחוק ומביט נישט געקענט ווייטער דאווענען .איך האב איבער געמישט
עליו ,מיד קרא אליו בחביבות' :ווער איז דארט? ישראל'קע'?
מען הענגט פונקט אזוי אויפן אויבערשטן (מי זה שם? ישראל'קע?) וקראו אל חדרו פנימה ,והתחיל לדבר
דעם בלעטל ,האט ער ווייטער געדאוונט ,און געקענט
ווי אין די אמאליגע צייטן איתו בהתלהבות גדולה על קדושת השב״ק .ובתוך דבריו
ענדיגן דאווענען'( .אבי מתפלל מתוך הכתב ,הוא אינו מתפלל בעל פה.
ועמד אבי בכזה פחד לפני הבורא כל עולמים ,עד שלא היה יכול להפוך את
היינט דארף מען האלטן קאפ מער ווי אמאל – מיט א הראה על הנרות בהתרגשות' :די לעכט זאגן עדות אז היינט הדף .ולכן נשאר על עמדו ,ולא היה יכול להתפלל הלאה .ואני הפכתי לו את
באזונדערע זהירות אין אמונה און השקפה ,אדורכצוזען יעדע איז שבת! זעסט נישט?! ווי די לעכט צאנגען און זאגן עדות הדף ,והמשיך להתפלל ,וכך היה יכול לסיים את תפלתו).
אז היינט איז שבת'! (הרי הנרות אומרים עדות שהיום הוא שבת! וכי
'דרך הטבע' – אז דאס איז בלויז א 'לבוש' פונעם רבונו של אינך רואה?! הרי הנרות דולקים ואומרים עדות שהיום הוא שבת!). על פי מעשה זה פירש פעם הרה״ק רבי מרדכי חיים (ר'
עולם! אודאי איז דא דער היינטיגער סארט השתדלות – וואס ָָמאטל) סלאנימ'ער זי״ע את הפסוק שכתוב בפרשת לך לך
אחר כך הוסיף בהתלהבותו והתבטא ואמר' :מען גייט על אברהם אבינו ,שאמר לו הקב״ה ״שא נא עיניך וראה מן
מען איז מחויב צו טון לויטן היינטיגן מצב – אבער מען טאר מיר איינרעדן 'מעין עולם הבא יום שבת מנוחה' ,אז שבת המקום אשר אתה שם צפונה ונגבה וקדמה וימה״ (בראשית
נישט אריינפאלן אין אזא סארט מחשבה ,אז דער 'השתדלות' איז נאר א מעין פון עולם הבא?! איך וואונטש מיך נישט יג ,יד) ,ומפרש שם האור החיים הק' וז״ל' :עשה לו נס עצום,
איז פארזיכערט און גאראנטירט! ניין ,נאכן טון דעם 'השתדלות'
ישר 718.484.2189
קיין בעסערע עולם הבא ווי דער טעם וואס איך שפיר שיוכל לראות מצפון לדרום וממערב למזרח ממקום אחד,
– הענגט מען פונקט אזוי אויפן רבונו של עולם ,ווי מען האט אמאל יעצט!' (מנסים להגיד לי כי 'מעין עולם הבא יום שבת מנוחה' ,ששבת הוא מבלי שיוצרך לסובב' .ובפשטות צריך ביאור מה היה הצורך
געהאנגען! טאמער זאל דער רבונו של עולם חס ושלום מעלים זיין רק מעין של עולם הבא?! אני לא מאחל לעצמי עולם הבא טוב יותר מן הטעם בנס עצום זה ,וכי לא יכול היה אברהם אבינו להסתובב
שאני מרגיש עכשיו!). בעצמו לד' הצדדים .ואמר רבי ָָמאט'ל ,כי על פי זה המעשה
איין רגע – איז 'אויס מענטש'! "הסתרת פניך הייתי נבהל" .און מובן הדבר היטב .כי אברהם אבינו היה עומד בפחד עצום
דער וואס טראכט אביסל מיט דעת – זעט עס אפן און קלאר. ואכן כ״ק מרן רבינו היה נוהג לפרש 'מעין -הוא -
עולם הבא ,יום שבת מנוחה' ,כלומר ,העולם הבא אינו כזה לפני ה' ,עד שלא היה מסוגל לזוז ולהסתובב כלל ,ולכן
מען דארף זיך נאר פשוט אפשאקלען פונעם יצר הרע פון דער אלא 'מעין' של יום השבת [והוא על דרך המאמר המובא
עשה הקב״ה נס שיוכל לראות לכל הצדדים בלי להניע את
גוי'אישער פראפאגאנדע ,און האלטן קאפ וויאזוי א איד דארף אבריו.
בספה״ק בית אהרן לפרש בזה ,שהשב״ק היא 'מעיין' ומקור
טראכטן. לעולם הבא].
ארה"ב718.536.2347 :
לקבל הגליון מדי שבוע במייל, כל הזכויות שמורות תולדות יהודה
סט
יט ן
לסדר מוקד הפצה ,ולתרומות: ארה"ק072.3323310 :
מכו
שין
למכון תולדות יהודה סטיטשין
ענגלאנד033.0175.9024 : אין להעתיק שום חלק מגליון
gilyondoeihu@gmail.com | 347.662.3229 זה בלי רשות המערכת כ " <ל ה ו צ א ת ס פ רי ט "א
קאנאדע438.771.1003 :
ק מ ר ן ר בי נ ו ש <ל י
