gilyoines.com חזרה לאתר · Back to the site

דעהו – סטיטשין - אידיש · DEHEU - STITCHIN - Yiddish — נח (2026-10-12)

מוציא לאור: דעהו – סטיטשין - אידיש · DEHEU - STITCHIN - Yiddish

שבוע: נח (2026-10-12)

דעהו – סטיטשין - אידיש · DEHEU - STITCHIN - Yiddish — נח (2026-10-12)

פתח את ה-PDF הורדה

‫פטרון‬ ‫מערכת דעהו‬ ‫שנת תשפ"ז‬ ‫לך לך‬ ‫גליון רצו‬ ‫נתנדב לזכות‬ ‫חיים מרדכי בן יוכבד‬ ‫פעריל בת יוכבד‬ ‫מתוך‬ ‫משנתו‬ ‫של כ"ק‬ ‫דע את אלקי‬ ‫מרן‬ ‫רבינו‬ ‫אביך ועבדהו‬ ‫שליט"א‬ ‫משנת החסידות‬ ‫שני סוגי 'ריבוי'; שבקדושה וההיפך ממנו‬ ‫ויישוב הדבר הוא‪ ,‬כי ישנם שני סוגים שונים במדת‬ ‫ביאורים ויסודות מורחבים בתורת מרן הבעש"ט ותלמידיו זיע"א‬ ‫ה'ריבוי'‪ ,‬כי יש ריבוי ויש ריבוי‪ ,‬ולא הרי כהרי זה‪.‬‬ ‫'ריבוי עם' נחשב כמעלה בכלל ישראל או לא? | הדבוק בנקודת האחדות זוכה להתברך בריבוי גדול | 'הציץ עליו בעל הבירה' לעומת‬ ‫'וירד ה' לראות את העיר ואת המגדל' | מדוע היתה ההתגלות הראשונה לאברהם אבינו עם ציווי ללכת ארצה כנען? | 'עתידה ארץ‬ ‫ריבוי חיצוני‪ :‬שמצד עצם מהותו שייך לעולם הריבוי והפירוד‬ ‫ישראל שתתפשט בכל הארצות' ‪ -‬כענין 'ושמתי את זרעך כחול הים' | מתי יש לחוש מפני עין הרע‪ ,‬ואימתי אומרים 'טוב עין הוא יבורך'‬ ‫הסוג הראשון הוא 'ריבוי' בעצם‪ ,‬והיינו שמצד‬ ‫‪' -‬יברך'?‬ ‫עצם מהותו הוא ענין של ריבוי והתפשטות‪' .‬ריבוי'‬ ‫ֹ‬ ‫ֹ‬ ‫ֹ‬ ‫ְְו ִִה ְְפ ֵֵר ִִת י ֹא ְְת ָָך ִ �ִּב ְְמ ֹא ד ְְמ ֹא ד ‪:‬‬ ‫סוד התפשטות אור האחדות של הקדושה לריבוי עצום‬ ‫כזה שייך לעולם החיצוני‪ ,‬עולם הפירוד‪ ,‬ששם כל‬ ‫דבר נמדד ונחשב רק כפי שהוא מופיע בחיצוניות‪.‬‬ ‫בעולם כזה‪ ,‬דבר שיש לו כמות גדולה ‪ -‬הרי הוא‬ ‫חשוב ותופס מקום‪ ,‬ואילו דבר מועט וקטן שאין בו‬ ‫התפשטות גדול ‪ -‬נחשב לחסר חשיבות‪ .‬ועל ריבוי‬ ‫כזה הוא שנאמר 'לא מרובכם מכל העמים חשק‬ ‫שעיקר מעלתם וחשיבותם של העם הנבחר היא‬ ‫דוקא בכך שהם מעטים‪ ,‬כדכתיב (דברים ז‪ ,‬ז) 'כי‬ ‫א‬ ‫ריבוי המספר בבני ישראל דבוק‬ ‫ה' בכם ויבחר בכם‪ ,‬כי אתם המעט מכל העמים'‪,‬‬ ‫אתם המעט מכל העמים'‪ ,‬כלומר‪ ,‬שאין בהם ריבוי‬ ‫לעולם בנקודת האחדות‬ ‫שכן ריבוי זה נובע כל כולו מהעולם החיצוני‬ ‫חיצוני של כמות‪ ,‬אלא הם קרובים יותר לנקודת‬ ‫והסטרא אחרא‪ ,‬ואין לו מקום כלל בעולם הפנימי‬ ‫האחדות‪ ,‬בבחינת 'יחידה ליחדך' (הושענות)‪ .‬ומצד‬ ‫של הקדושה‪.‬‬ ‫זה דוקא בחר בהם השי"ת‪ ,‬כי אין הקב"ה בוחר‬ ‫ֹ‬ ‫ֹ‬ ‫בריבוי הכמות‪ ,‬אלא בבחינת האחדות‪ .‬ועולה מזה‬ ‫אֶמר ה' ֶֶאל ַַא ְְב ָָרם ֶלֶ ְְך ְלְ ָָך ֵֵמ ַַא ְְר ְְצ ָָך ּּו ִִממֹוַלַ ְְד �ְְּת ָָך ּּו ִִמ ֵ �ֵּבית‬ ‫ַוַ ֹי ֶ‬ ‫ֹ‬ ‫ֹ‬ ‫�‬ ‫�‬ ‫ריבוי פנימי‪ :‬נקודת האחדות המתפשטת‬ ‫לכאורה‪ ,‬שאין שום מעלה ויתרון בריבוי והתפשטות‬ ‫יָך ֶֶאל ָָה ָָא ֶֶרץ ֲֲא ֶֶׁשר ַַא ְְר ֶֶא �ָָּך‪ְ  ,‬וְ ֶֶא ֶֶע ְְׂש ָָך ְלְ גֹוי ָגָ דֹול ַוַ ֲֲא ָָב ֶֶרְכְ ָָך‬ ‫ָָא ִִב ָ‬ ‫�‬ ‫אמנם מאידך ישנו 'ריבוי' ריבוי שאינו אלא‬ ‫אצל כלל ישראל‪.‬‬ ‫ַוַ ֲֲאַגַ ְְדָלָ ה ְְׁש ֶֶמ ָָך ֶוֶ ְְהֵיֵ ה ְ �ְּב ָָרָכָ ה (יב‪ ,‬א‪-‬ב)‪.‬‬ ‫ברכה והתרחבות‪ ,‬והיינו שאינו מנותק מהשורש‪,‬‬ ‫'ואעשך לגוי גדול' הוא לכאורה סתירה‬ ‫אלא הוא מהווה התפשטות והרחבה של נקודת‬ ‫הבטחות רבות על ריבוי עצום במספר בני ישראל‬ ‫לעצם מהותו של אברהם אבינו‬ ‫האחדות עצמה‪ .‬פירוש הדבר‪ ,‬שנקודה הפנימית‬ ‫אך מאידך גיסא אנו מוצאים שישנה מעלה גדולה‬ ‫יש להתבונן במראה הגדול הזה שהבטיח כאן‬ ‫והאחת נשארת במקומה ובמהותה‪ ,‬אלא שחלה בה‬ ‫וחשיבות יתרה דוקא בריבוי הגדול של עם ישראל‪,‬‬ ‫הקב"ה לאברהם אבינו 'ואעשך לגוי גדול'‪ .‬שכן‬ ‫ברכה אלקית שמרחיבה ומפיצה אותה עוד ועוד‪.‬‬ ‫שכן התורה והנביאים מלאים בפסוקים המברכים‬ ‫לכאורה כל עצמה של ברכה זו שאברהם יהיה 'גוי‬ ‫אך למרות הריבוי הגדול בכמות‪ ,‬עצם מהותה לא‬ ‫את ישראל בריבוי עצום לאין שיעור‪ .‬וכמו שנאמר‬ ‫גדול' רב‪-‬כמות בקרב הארץ עומדת בניגוד גמור‬ ‫נשתנה‪ ,‬ולא נעשה כלל מציאות עצמי של 'ריבוי'‪,‬‬ ‫בפרשתנו שהבטיח הקב"ה לאברהם אבינו (יג‪ ,‬טז)‬ ‫לכל הטבע ומהותו הפנימית של אברהם העברי‬ ‫אלא היא נקודת האחדות שמתפשטת‪ ,‬וגם בתוך‬ ‫'ושמתי את זרעך כעפר הארץ‪ ,‬אשר אם יוכל איש‬ ‫(ע"פ להלן יד‪ ,‬יג)‪ .‬כי הרי מהותו של אברהם קשורה‬ ‫הריבוי היא נשארת דבוקה ומקושרת למקור האחדות‪.‬‬ ‫למנות את עפר הארץ גם זרעך ימנה'‪ ,‬ובהמשך (טו‪,‬‬ ‫תמיד לנקודת האחדות והצמצום‪ ,‬ולא להתפשטות‬ ‫לכן‪ ,‬גם לאחר שחל עליו הריבוי‪ ,‬הוא שומר על כל‬ ‫ה) 'ויאמר הבט נא השמימה וספור הכוכבים אם תוכל‬ ‫וריבוי‪ ,‬כענין שנאמר בנביא (יחזקאל לג‪ ,‬כד) 'אחד‬ ‫המעלות הפנימיות של האחדות‪ .‬וריבוי כזה הדבוק‬ ‫לספור אותם‪ ,‬ויאמר לו כה יהיה זרעך'‪ .‬וכן ביצחק‬ ‫היה אברהם'‪ ,‬כלומר שאברהם אבינו היה דבוק‬ ‫ומקושר למקור האחדות‪ ,‬הוא שנתברך בו אברהם‬ ‫נאמר (שם כו‪ ,‬ד) 'והרביתי את זרעך ככוכבי השמים'‪,‬‬ ‫ומקושר כולו למדרגת האחדות‪ .‬וממילא כל ענין‬ ‫אבינו בפרשתנו להיותו ל'גוי גדול'‪ ,‬ובו נתברכו גם‬ ‫וביעקב אבינו (שם כח‪ ,‬יד) 'והיה זרעך כעפר הארץ'‪.‬‬ ‫של ריבוי נראה כסתירה חריפה למדה זו‪ .‬ואם כן‪,‬‬ ‫זרעו אחריו‪.‬‬ ‫ונאמר עוד קרא לאמר (הושע ב‪ ,‬א) 'והיה מספר בני‬ ‫מה מקום יש להבטיח לאברהם אבינו ולברך אותו‬ ‫ישראל כחול הים אשר לא ימד ולא יספר'‪.‬‬ ‫בזכות הליכתו לארץ ישראל‪ ,‬שיזכה לריבוי עצום‪,‬‬ ‫עיקר טעם הבחירה באברהם אבינו ובעם‬ ‫ישראל ‪ -‬הוא מצד בחינת האחדות שבהם‬ ‫רואים מכאן הדגש גדול בתורה על הצורך והמעלה‬ ‫עד שזרעו יהיה מלא הגוים‪.‬‬ ‫וממוצא הדברים נמצא‪ ,‬כי באמת עיקר הבחירה‬ ‫של רוב עם בישראל‪ .‬ודבר זה צריך ביאור‪ ,‬כיצד‬ ‫הבחירה בעם ישראל בגלל היותם 'מעט מכל העמים'‬ ‫שבחר הקב"ה בהעם ישראל הוא מצד נקודת האחדות‬ ‫שני העניינים הללו עולים בקנה אחד‪ .‬איך מתיישבת‬ ‫שבהם‪ ,‬בחינת 'מעט מכל העמים'‪ ,‬שדוקא בנקודה‬ ‫מהותו של עם ישראל‪ ,‬שדבוקה בבחינת האחדות‬ ‫איברא‪ ,‬כי תמיהה זו קיימת לא רק כאן בפרשה‬ ‫הפנימית והמועטת הזו חפץ ה'‪ .‬כמו כן מה שבחר‬ ‫ותלויה לכאורה דוקא בהיותם 'מעט מכל העמים'‪,‬‬ ‫אצל אברהם אבינו‪ ,‬כי אם גם לגבי כל מהותו של‬ ‫השי"ת באברהם אבינו‪ ,‬כענין דכתיב (נחמיה ט‪ ,‬ז)‬ ‫עם הברכה והייעוד של ריבוי גדול ועצום‪.‬‬ ‫עם ישראל בכלל‪ .‬כי מצד אחד מצינו בפסוקים‬ ‫א‬ ‫וכמו שהוא למטה באדם‪ ,‬כך הוא כביכול למעלה‬ ‫לעומת כן‪ ,‬גם הבחירה באברהם אבינו היתה ע"י‬ ‫'אתה הוא ה' האלקים אשר בחרת באברם'‪ ,‬הוא‬ ‫אצל כביכול ב"ה‪ .‬לומר‪ ,‬כי הבטת הקב"ה והשגחתו‬ ‫הבטה והצצה מיוחדת עליו‪ .‬וכפי שהובא במדרש‬ ‫מפני היותו 'יחיד' בעולם ‪' -‬אחד היה אברהם'‬ ‫לטובה אינן אלא במקום של אחדות וברשותו של‬ ‫(בר"ר לט‪ ,‬א) 'משל לאחד שהיה עובר ממקום למקום‪,‬‬ ‫‪ -‬שקרא בשם ה'‪ ,‬עד שבעת שכל העולם כולו‬ ‫ה'יחידו של עולם'‪ ,‬ולא ברשות הרבים ובמקומות‬ ‫וראה בירה אחת דולקת‪ ,‬אמר‪ ,‬תאמר שהבירה זו‬ ‫היה מעבר אחד‪ ,‬היה הוא מעבר אחד (בר"ר מב‪,‬‬ ‫החיצוניים‪.‬‬ ‫בלא מנהיג‪ ,‬הציץ עליו בעל הבירה‪ ,‬אמר לו אני‬ ‫ח)‪ .‬והקב"ה שהוא 'אחד יחיד ומיוחד' אוהב ובוחר‬ ‫הוא בעל הבירה‪ .‬כך לפי שהיה אבינו אברהם‬ ‫בבחינת האחדות‪ .‬אלא שעל נקודת אחדות זו השפיע‬ ‫ההשגחה המיוחדת על אברהם אבינו וכלליות‬ ‫אומר‪ ,‬תאמר שהעולם הזה בלא מנהיג‪ ,‬הציץ עליו‬ ‫ה' ברכה‪ ,‬עד שהתרחבה והתפשטה לעם גדול ועצום‬ ‫ישראל ‪ -‬בהיותם דבוקים במדת האחדות‬ ‫כחול הים אשר לא יספר מרוב‪.‬‬ ‫הקב"ה ואמר לו‪ ,‬אני הוא בעל העולם‪ ,‬הוי 'ויאמר‬ ‫וזהו עומק הטעם להשגחתו והבטתו של הקב"ה‬ ‫ה' אל אברם'‪ ,‬עד כאן לשונם‪ .‬רואים מכאן ששורש‬ ‫על אברהם אבינו‪ .‬כי בהיותו מעוטר ומוכתר במדת‬ ‫הבחירה באברהם וההתגלות אליו נעשה בכח ההבטה‬ ‫הגדלת בני ישראל במצרים היתה בדרך ברכה למעלה מהטבע‬ ‫האחדות‪ ,‬כנ"ל 'אחד היה אברהם'‪ ,‬הסתכל עליו‬ ‫וההשגחה עליו מלמעלה‪.‬‬ ‫ואכן אנו רואים שכל הגדלתם של ישראל לעם‬ ‫הבורא יתברך באותות אהבה וחיבה בתוך רשות‬ ‫עצום היתה בדרך של ברכה למעלה מהטבע‪ ,‬כי הם‬ ‫היחיד שלו‪ .‬כמו כן‪ ,‬כלליות העם ישראל מקושרים‬ ‫השי"ת מביט בעיניו כביכול על הארץ הקדושה‬ ‫פרו ורבו שלא כדרך העולם‪ ,‬כענין שמבואר בחז"ל‬ ‫למדרגת האחדות‪ ,‬כמו שקורא להם הכתוב (ש"ב ז‪,‬‬ ‫שבהיותם במצרים היו יולדות ששה בכרס אחד‬ ‫גם הבחירה שבוחר השי"ת בארץ ישראל דומה‬ ‫כג) 'גוי אחד בארץ'‪ ,‬לפיכך מביט עליהם הקב"ה‬ ‫(שמו"ר א‪ ,‬ח; הובא ברש"י שם א‪ ,‬ז)‪ .‬הרי שבדרך ברכה‬ ‫לזו של אברהם אבינו‪ ,‬שגם היא נעשה באופן של‬ ‫בהשגחה מיוחדת מלמעלה‪.‬‬ ‫ממש נתרבו הם והעצימו במאוד מאוד להיותם עם‬ ‫השגחה והבטה מיוחדת‪ ,‬וכפי שמקשר אותם הנביא‬ ‫גדול ורב‪.‬‬ ‫ארץ ישראל היא 'רשות היחיד' של הקב"ה‬ ‫(יחזקאל שם) 'אחד היה אברהם ויירש את הארץ'‪.‬‬ ‫כי על הארץ הקדושה הזאת ישנה השגחה תמידית‬ ‫'כי אחד קראתיו‪ ,‬ואברכהו וארבהו'‬ ‫כן הדבר גם לגבי ארץ ישראל‪ ,‬כי ה'עיני ה'‬ ‫וייחודית מאת ה'‪ ,‬כפי שהתורה מעידה (דברים יא‪ ,‬יב)‬ ‫אלקיך' המסתכלים עליה תמיד כביכול‪ ,‬היא מפני‬ ‫ודברים הללו מפורשים המה בהדיא בדברי הנביא‬ ‫'ארץ אשר ה' אלקיך דורש אותה‪ ,‬תמיד עיני ה'‬ ‫�‬ ‫היותה נקודה אחת מרכזית באמצע העולם‪ ,‬ובכך‬ ‫ישעיה (נא‪ ,‬ב) ַ'ַהִּב�ּ יט ּּו ֶֶאל ַַא ְְב ָָר ָָהם ֲֲא ִִביֶכֶ ם ְוְ ֶֶאל ָׂש ָָׂרה‬ ‫אלקיך בה מראשית השנה ועד אחרית שנה'‪.‬‬ ‫ֹ‬ ‫נחשבת כרשותו היחיד של יחידו של עולם‪ ,‬בבחינת‬ ‫אִתיו‪ַ ,‬וַ ֲֲא ָָב ְְרֵכֵ ה ּּו ְוְ ַַא ְְר ּ �ֵּבה ּּו'‪ .‬והיינו‬ ‫ְּת�ּ חֹוֶלֶ ְלְ ֶכֶ ם‪ִּּ� ,‬כי ֶֶא ָָחד ְְק ָָר ִ‬ ‫'ארבע אמותיו' של הקב"ה‪ .‬שהרי שיעור רחבה של‬ ‫ממש כאמור‪ ,‬שאברהם אבינו הוא בבחינת 'אחדות'‪,‬‬ ‫הבטת הקב"ה על אברהם אבינו ‪ -‬כעין‬ ‫ארץ ישראל הוא ארבע מאות פרסה על ארבע מאות‬ ‫דרישתו את ארץ ישראל‬ ‫'כי אחד קראתיו'‪ ,‬ועל נקודת אחדות זו חלה ברכה‬ ‫פרסה (מגילה ג‪ ,).‬והרי זה מכוון כנגד שיעור רשות‬ ‫וריבוי‪' ,‬ואברכהו וארבהו'‪ ,‬עד שיצא ממנו העם‬ ‫ואכן כפי שמבואר בדברי המדרש הנ"ל‪ ,‬הבחירה‬ ‫היחיד של מטה‪ ,‬שהוא ד' אמות על ד' אמות)א( ‪.‬‬ ‫הנבחר ככוכבי השמים וכחול אשר על שפת הים‪.‬‬ ‫באברהם אבינו שבה הציץ עליו ה' באמרו אליו 'אני‬ ‫הוא בעל העולם'‪ ,‬היתה יחד עם הציווי ללכת ארצה‬ ‫סיכום ותמצית‬ ‫'והיה ברכה'‬ ‫כנען‪ .‬ומשמע‪ ,‬שההצצה של בעל הבירה על אברהם‬ ‫הבחירה באברהם אבינו נעשתה ע"י השגחה מיוחדת מלמעלה‬ ‫אבינו קשורה ישירות להשגחה המיוחדת שמשגיח‬ ‫וזהו עומק כוונת הכתוב בפרשתנו‪ ,‬שאמר הקב"ה‬ ‫‪' -‬הציץ עליו בעל הבירה'‪ .‬ודומה למה שהקב"ה מביט על ארץ‬ ‫כביכול על ארץ הקודש‪.‬‬ ‫לאברהם אבינו 'לך לך מארצך וממולדתך וגו'‪,‬‬ ‫ישראל‪ .‬השי"ת מסתכל רק במקום האחדות‪' ,‬עיניך לנכח יביטו'‪.‬‬ ‫ואעשך לגוי גדול ואברכך וגו' והיה ברכה'‪ .‬הבטיח‬ ‫ארץ ישראל נחשב כרשות היחיד של הקב"ה‪.‬‬ ‫הקב"ה לאברהם שהריבוי שלו להיותו 'גוי גדול'‬ ‫ראייתו של הקב"ה היא במקום האחדות בלבד‬ ‫ו'אב המון גוים' (יז‪ ,‬ד) לא יפגע בבחינת האחדות‬ ‫וביאור הענין הוא‪ ,‬כי הנה ראייתו והשגחתו לטובה‬ ‫שבו‪ ,‬אלא יבוא בדרך של ברכה וקדושה המחוברת‬ ‫ג‬ ‫של הקב"ה חלה אך ורק על רשות היחיד‪ ,‬במקום שבו‬ ‫תמיד אל ה' אחד‪.‬‬ ‫שורה אחדות‪ ,‬ואין הקב"ה מביט על העלמא דפרודא‪.‬‬ ‫מבטו העליון של השי"ת‬ ‫סיכום ותמצית‬ ‫ממשיך ברכה‬ ‫'עיניך לנכח יביטו'‬ ‫עיקר הבחירה בבני ישראל הוא בנקודה הפנימית והאחדות‬ ‫הנה מאחר שנתבאר שההשגחה העליונה מלמעלה‬ ‫יסוד זה מבוסס על דברי האריז"ל בפסוק (משלי‬ ‫שבהם‪ .‬וריבוי מספרם הוא ברכה והתפשטות של נקודת שורשם‪,‬‬ ‫ד‪ ,‬כה; ליקוטי תורה שם) 'עיניך לנכח יביטו'‪ .‬שביאר שם‬ ‫ולא ריבוי של עולם הפירוד‪' .‬אחד קראתיו‪ ,‬ואברכהו וארבהו'‪.‬‬ ‫שורה דוקא על בחינת האחדות‪ ,‬ושזהו סוד ההבטה‬ ‫וההסתכלות של הקב"ה על אברהם אבינו ועל כלל‬ ‫האריז"ל שזהו סוד מה שאמרו (ראה רש"י מנחות קי‪ .‬ד"ה‬ ‫שימי את) על האמורא רב שלא הסתכל חוץ לארבע‬ ‫ישראל‪ ,‬הנה בכך יבואר גם טעם הברכה השורה‬ ‫על נקודת אחדות זו‪ ,‬שנתברכו בו אברהם וזרעו‬ ‫אמותיו‪ .‬שהרי אין האדם יכול להושיט את מבטו‬ ‫ב‬ ‫אחריו להיותם גוי גדול ועצום‪ ,‬ויובן היטב על פי‬ ‫אלא לשלשה צדדים; פנים ושני צדדים‪ ,‬ושם צריך‬ ‫השגחת הקב"ה במקום האחדות‬ ‫ההבדל והחילוק שנתבאר לעיל בין שני סוגי ה'ריבוי'‪.‬‬ ‫שלא יסתכל האדם מחוץ לארבע האמות‪ .‬והנה ג'‬ ‫נבוא בעז"ה להרחיב את הדברים בזה‪.‬‬ ‫פעמים ד'‪ ,‬הן י"ב אמות‪ .‬וזה כנגד ג' שמות הוי"ה‪,‬‬ ‫'אין הברכה מצויה אלא בדבר הסמוי מן העין'‬ ‫שיש בהם י"ב אותיות‪ .‬וזהו סוד הפסוק 'עיניך לנכח‬ ‫הבחירה באברהם אבינו ע"י השגחה מיוחדת מלמעלה‬ ‫הנה חז"ל לימדונו בגמרא (ב"מ מב‪ ).‬ש'אין הברכה‬ ‫יביטו'‪ ,‬שכן 'נכח' עולה כמנין ג' הויו"ת‪ ,‬שלא יושיט‬ ‫ונקדים‪ ,‬דהנה חזינן שבחירתו של הקב"ה באברהם‬ ‫מצויה אלא בדבר הסמוי מן העין'‪ .‬והטעם לזה הוא‪,‬‬ ‫האדם את עיניו רק ג' פעמים ד' אמות‪ ,‬שהן ג'‬ ‫אבינו נעשתה ע"י ראיה והשגחה מיוחדת עליו‬ ‫כי כאשר עינים אנושיות מביטות בדבר שיש בו ריבוי‬ ‫הויו"ת העולים 'נכח'‪ ,‬עכת"ד‪.‬‬ ‫מלמעלה‪ .‬ראשית כן היה בזמן חטא דור הפלגה‪,‬‬ ‫ומספר רב‪ ,‬והן מתפעלות מן הכמות‪ ,‬הן ממשיכות‬ ‫וכנודע שבאותה שעה התחילה הבחירה באברהם‬ ‫בכך 'עין רעה' על אותו הדבר‪ .‬שכן ע"י התפעלות‬ ‫ארבע אמות של האדם הן רשות היחיד שלו‬ ‫אבינו‪ ,‬ושם נאמר (יא‪ ,‬ה) 'וירד ה' לראות את העיר‬ ‫זו מתעורר קטרוג בשמים; מדוע מגיע לאותו חפץ‬ ‫ועומק הענין הוא‪ ,‬כי ארבע אמותיו של האדם‬ ‫ואת המגדל אשר בנו בני האדם'‪ ,‬כלומר שהשגיח‬ ‫ריבוי כזה‪ ,‬וכדומה‪ ,‬ומכח עין הרע הזה נמשך חלילה‬ ‫נחשבות כרשות היחיד שלו‪ ,‬אשר לפיכך הן קונות‬ ‫הקב"ה על העיר והמגדל אשר בנו בני האדם‪ ,‬ומתוך‬ ‫היפך הברכה‪ .‬ובכך אין הברכה מצויה אלא בדבר‬ ‫לו בכל מקום (ב"מ י‪ .).‬לכן‪ ,‬על האדם להגביל את‬ ‫ראייה והשגחה זו הפריד השי"ת את אומות העולם‬ ‫שאין העין שולטת בו‪.‬‬ ‫ראייתו לרשות היחיד שלו ולא להסתכל החוצה‪.‬‬ ‫והבדיל אותן מן הקדושה‪.‬‬ ‫א‪.‬ודבר זה נרמז במאמרם ז"ל במסכת כתובות (קיא‪' ).‬כל המהלך ארבע אמות בארץ ישראל מובטח לו שהוא בן העולם הבא'‪' ,‬ארבע אמות' דייקא‪ ,‬כיון שכל עניינה‬ ‫וקדושתה של ארץ הקדושה היא בבחינת ארבע אמותיו של כביכול ב"ה‪.‬‬ ‫ב‬ ‫בה ברכה וחיים‪ ,‬עד שבכח זה ניתנה בה היכולת‬ ‫ד‬ ‫בראייה פנימית אין מקום לעין הרע‪ ,‬אלא 'טוב עין הוא יבורך'‬ ‫שייכות ה'ברכה' לכוחות‬ ‫להתפשט ולהתרחב עוד ועוד עד העולם‪.‬‬ ‫אולם כל זה נכון רק כאשר הראייה היא חיצונית‪,‬‬ ‫הראייה והאור‬ ‫בעיניים חיצוניים המסתכלות ומתפעלות מריבוי‬ ‫סיכום ותמצית‬ ‫חיצוני‪ ,‬הנה ראייה כזו אכן עלולה להביא עין הרע‬ ‫טבע האור להתפשט בדרך ברכה בלי שיחסר בו כלום ‪ -‬כענין כח‬ ‫ה'אור' מתפשט בדרך ברכה‬ ‫רח"ל‪.‬‬ ‫הראיה הגורם ברכה‪ .‬אברהם אבינו דומה ל'אור' ‪ -‬הממשיך בברכה‪.‬‬ ‫שמן הוא מקור הברכה‪ ,‬וממנו נמשכת הברכה על הררי ציון‪.‬‬ ‫ואכן מצינו שייכות מיוחדת בין כח הראייה לבין‬ ‫ענין הברכה‪ .‬שכן כח הראייה פועל באמצעות מדת‬ ‫אמנם מי שיש לו מבט פנימי ומסתכל בעין פנימית‪,‬‬ ‫האור‪ ,‬ואנו מוצאים כסדר שהברכה דבוקה באור‪.‬‬ ‫אינו מתרשם מריבוי הכמות‪ ,‬ואינו מתפעל ממנו כלל‪,‬‬ ‫ה‬ ‫כעין זה דרשו חז"ל במדרש (בר"ר יא‪ ,‬ב) על הפסוק‬ ‫אלא הוא דבוק תמיד בבחינת האחדות‪ ,‬ומחפש את‬ ‫נקודה הפנימית שבכל איש ישראל‬ ‫(לעיל ב‪ ,‬ג) 'ויברך אלקים את יום השביעי'‪' ,‬ברכו‬ ‫הנקודה הפנימית שבכל דבר‪ ,‬עד שהכמות החיצונית‬ ‫עתידה להאיר את העולם כולו‬ ‫באור פניו של אדם‪ ,‬לא דומה אור פניו של אדם‬ ‫אינה תופסת מקום אצלו‪ .‬הנה בהבטה פנימית זו אין‬ ‫כל ימות השבת כמו שהוא דומה בשבת'‪.‬‬ ‫האדם גורם שום רעה או עין הרע ח"ו‪ ,‬אלא אדרבה‪,‬‬ ‫עליו נאמר 'טוב עין הוא יבורך' (משלי כב‪ ,‬ט)‪ ,‬ודרשו‬ ‫הסתכלותו של הקב"ה ממשיכה ברכות‬ ‫יתרה מזו‪ ,‬כל עצם טבעו של האור הוא להתפשט‬ ‫חז"ל (סוטה לח‪ ):‬אל תקרי 'יבורך' אלא 'יברך'‪ ,‬כלומר‬ ‫נמצינו למדים‪ ,‬שהסתכלותו והשגחתו של הקב"ה‪,‬‬ ‫בדרך של ברכה וריבוי‪ ,‬כמו שמדליקין מנר לנר‪ ,‬עד‬ ‫שבמבטו זה של ה'טוב עין' לא נמשכת על הדבר‬ ‫שהיא בעצם המשכת שפע של אור עליון‪ ,‬מביאות‬ ‫שניתן להדליק הרבה נירות מנר אחד‪ ,‬מבלי שיחסר‬ ‫המושגח כי אם ברכה מרובה‪ ,‬ולא ההיפך ממנה כלל‪.‬‬ ‫רב ברכות לעם ישראל‪ ,‬להיותם מתרבים ככוכבי‬ ‫מאורו של הנר הראשון כלום‪ .‬והרי זה מורה על‬ ‫השמים אשר לא יספר מרוב‪ .‬אמנם‪ ,‬מאחר שריבוי‬ ‫ריבוי יתרה הנעשה באופן של ברכה‪.‬‬ ‫ברכה מרובה שבעם ישראל ‪ -‬מכח השגחת‬ ‫זה נעשה באופן של ברכה שמתוך ההשגחה העליונה‪,‬‬ ‫הבורא על נקודת האחדות שבהם‬ ‫אין זה ריבוי חיצוני של עולם הפירוד‪ ,‬אלא הוא‬ ‫אברהם אבינו הוא בבחינת 'אור' ‪ -‬הדבוק בברכה‬ ‫מעתה נבין את גודל הברכה שחלה על כלל‬ ‫התפשטות והתרחבות של בחינת האחדות שבכלל‬ ‫ואכן בזוהר הקדוש בפרשתן (עח‪ ):‬המשילו את‬ ‫ישראל‪ ,‬שבה נתברך אביהם הראשון בלכתו‬ ‫ישראל‪ ,‬ה'מעט מכל העמים'‪.‬‬ ‫אברהם אבינו לבחינת 'אור'‪ ,‬כענין שדרשו שם על‬ ‫לארץ 'ואעשך לגוי גדול'‪ .‬כי הרי מכיון שאמרנו‬ ‫ע"י דבקותו של אברהם אבינו בבחינת‬ ‫הפסוק (איוב לח‪ ,‬טו) 'וימנע מרשעים אורם'‪' ,‬דא נמרוד‬ ‫שהסתכלותו של השי"ת היא על נקודת ה'אחדות'‬ ‫האחדות זכה להיות 'אב המון גוים'‬ ‫ובני דריה‪ ,‬דנפק אברהם מנייהו דהוה אורם'‪-[ ,‬זהו‬ ‫בלבד‪ ,‬ועיני השי"ת הרי ודאי אינן מתפעלות מריבוי‬ ‫מעתה זהו עומק כוונת הפסוק שהזכרנו לעיל‬ ‫נמרוד ובני דורו‪ ,‬שיצא מהם אברהם שהיה האור‬ ‫של כמות החיצוני‪ ,‬כענין שאמר הכתוב (תהלים לד‪,‬‬ ‫'הביטו אל אברהם אביכם ואל שרה תחוללכם‪ ,‬כי‬ ‫שלהם]‪ ,‬עד כאן‪ .‬הרי כי אברהם אבינו נחשב למהות‬ ‫יז‪-‬יח) 'שקר הסוס לתשועה וברוב חילו לא ימלט‪,‬‬ ‫אחד קראתיו ואברכהו וארבהו'‪ .‬כלומר‪ ,‬כי על כל‬ ‫של 'אור'‪ ,‬ובכן חלה עליו הברכה העליונה הדבוקה‬ ‫הנה עין ה' אל יראיו' וגו'‪ .‬מעתה‪ ,‬הדבוק בבחינת‬ ‫איש מישראל להסתכל ולהתבונן בהנהגתו של אברהם‬ ‫באור‪ ,‬וזכה להתרבות ולהיות לגוי עצום ורב‪.‬‬ ‫האחדות‪ ,‬עומד תחת השגחתו הפנימית של הבורא‬ ‫אבינו וללמוד ממנה לדורות‪ .‬כי כשם שאברהם היה‬ ‫יתעלה‪ ,‬וממילא חלה עליו הברכה העליונה‪ ,‬כענין‬ ‫כביכול רק נקודה קטנה בעולם‪ ,‬מכל מקום בגלל‬ ‫'שמן' ‪ -‬שורש האור ‪ -‬הוא מקור הברכה‬ ‫'טוב עין הוא יבורך'‪ .‬ומטעם זה זוכה כלל ישראל‬ ‫היותו דבוק באור האחדות המוחלטת ‪' -‬אחד היה‬ ‫כמו כן‪ ,‬ה'שמן' ‪ -‬שהוא השורש של האור ‪ -‬נחשב גם‬ ‫להתברך בריבוי עצום לאין שיעור‪ ,‬אך זהו ריבוי‬ ‫אברהם' ‪ -‬זכה להשגחה פרטית ומיוחדת מלמעלה‪,‬‬ ‫כן למקור הברכה העליונה‪ ,‬כפי שמובא בזוהר הקדוש‬ ‫קדוש שאינו נפרד משורש האחדות‪ ,‬ואינו אלא‬ ‫ומכח זה חלה עליו הברכה להיותו 'אב המון גויים'‪,‬‬ ‫(ח"א פח‪ ).‬בענין מה שאמר אלישע הנביא לאשת עובדיה‬ ‫התפשטות לנקודת העצם הפנימית‪.‬‬ ‫ואורו הפנימי התברך והתרבה‪ ,‬כדכתיב 'ואברכהו‬ ‫'הגידי לי מה יש לך בבית' (מ"ב ד‪ ,‬ב)‪ ,‬וזה לשונם‪' :‬דהא‬ ‫וארבהו'‪ ,‬עד שהאיר לעולם כולו‪ .‬וכפי שדרשו חז"ל‬ ‫ברכאן דלעילא לא שריין על פתורא ריקניא ולא באתר‬ ‫ארץ ישראל יש בה כח התפשטות‬ ‫על הפסוק (ישעיה מא‪ ,‬ב; בר"ר ב‪ ,‬ג) 'מי העיר ממזרח‬ ‫ריקניא‪ .‬מה כתיב‪' ,‬ותאמר אין לשפחתך כל בבית כי‬ ‫צדק יקראהו לרגלו' אל תקרי 'העיר' אלא 'האיר'‪.‬‬ ‫כן הדבר גם לגבי הארץ הנבחרת‪ ,‬כי גם היא‬ ‫אם אסוך שמן'‪ ,‬אמר לה‪ ,‬נחמתני‪ ,‬דהא לא ידענא היאך‬ ‫ברוכה ברכה עליונה מפי השם יתברך‪ ,‬המעניקה לה‬ ‫נקודת האחדות שבכל איש ישראל‬ ‫ישרון ברכאן דלעילא בדוכתא ריקניא‪ .‬אבל השתא‬ ‫צריכה להאיר לכל העולם כולו‬ ‫את התכונה להתפשט ולהתרחב למעלה מכל שיעור‬ ‫דאית לך שמן‪ ,‬דא הוא אתר לאשתכחא ביה ברכאן‪.‬‬ ‫וגבול‪ ,‬כדאמרינן בגמרא (גיטין נז‪ ).‬בטעם היותה מכונה‬ ‫כך ממש צריך כל אדם מישראל לדעת ולהשיב‬ ‫מנלן‪ ,‬דכתיב (תהלים קלג‪ ,‬ב) 'כשמן הטוב'‪ ,‬וסיפיה מה‬ ‫אל ליבו‪ ,‬כי כל עצם מהותו של העם ישראל היא‬ ‫'ארץ הצבי' (דניאל יא‪ ,‬טז)‪' ,‬מה צבי זה אין עורו מחזיק‬ ‫כתיב (פסוק ג') 'כי שם צוה ה' את הברכה חיים עד‬ ‫את בשרו‪ ,‬אף ארץ ישראל בזמן שיושבין עליה‬ ‫אור נפלא ונשגב שהקב"ה נטע בתוך העולם הזה‪.‬‬ ‫העולם'‪ ,‬ובאתרא דא שראן ברכאן'‪-[ ,‬שהרי ברכות‬ ‫מעתה‪ ,‬הגם שנכון הדבר שהאור הזה אינו אלא‬ ‫רווחא'‪ .‬הרי ששורה ברכה מיוחדת של התרחבות‬ ‫שלמעלה אינן שורות על שולחן ריקן ולא במקום‬ ‫והרחבת המקום בארץ הקדושה‪.‬‬ ‫נקודה דקה שכמעט אינה תופסת מקום‪ ,‬בבחינת‬ ‫ריקן‪ .‬מה כתיב‪' ,‬ותאמר אין לשפחתך כל בבית כי אם‬ ‫'מעט מכל העמים'‪ ,‬אך יש בו סגולה שתחול עליו‬ ‫אסוך שמן'‪ ,‬אמר לה‪ ,‬נחמתני‪ ,‬שהרי לא ידעתי כיצד‬ ‫'עתידה ארץ ישראל שתתפשט בכל הארצות'‬ ‫הברכה העליונה‪ ,‬והוא עתיד להתפשט ולהתרחב עד‬ ‫ישרו ברכות של מעלה במקום ריקן‪ .‬אבל עכשיו שיש‬ ‫שישפיע על כל יושבי תבל‪ ,‬כענין דכתיב (צפניה ג‪ ,‬ט)‬ ‫ולא עוד‪ ,‬אלא שחכמינו ז"ל גילו לנו והגידו‬ ‫לך שמן‪ ,‬זה הוא מקום להימצא בו ברכות‪ .‬מנין לנו‪,‬‬ ‫'כי אז אהפוך אל עמים שפה ברורה לקרוא כולם‬ ‫ש'עתידה ארץ ישראל שתתפשט בכל הארצות' (ספרי‬ ‫דכתיב 'כשמן הטוב'‪ ,‬וסופו מה כתיב 'כי שם צוה ה' את‬ ‫בשם ה' לעבדו שכם אחד'‪.‬‬ ‫דברים א; ילקו"ש ישעיה רמז תק"ג)‪ .‬ונמצא שנעוצה בארץ‬ ‫הברכה חיים עד העולם'‪ ,‬ובמקום זה שורות ברכות]‪,‬‬ ‫לפיכך צריך כל איש ישראל להעמיד את עצמו‬ ‫עד כאן לשון הזוהר‪ .‬הרי שהשמן והאור‪ ,‬המשמשים‬ ‫הזאת ברכת ריבוי מופלאה למעלה מן המשוער‪.‬‬ ‫תחת השגחת עיני ה'‪ ,‬ועליו להשתדל ולחפש‬ ‫את כח הראייה‪ ,‬נחשבים כמקור ושורש הברכה‪.‬‬ ‫וכל זה נובע מכח עיני העליון ברוך הוא המביט‬ ‫תמיד אחר אותה מדרגה פנימית‪ ,‬אור האחדות ורב‬ ‫הברכה בארץ ישראל ובציון נמשכת מן ה'שמן הטוב'‬ ‫עליה בחיבה יתרה ובטוב עין‪ ,‬ובכך ניתנה בה הכח‬ ‫האיכות‪ ,‬שעיני ה' משתדלים אחריה‪ .‬ועל ידי כך‬ ‫להתפשט ולהתרחב בדרך 'ברכה' של רשות היחיד‪,‬‬ ‫תחול עליו ברכה מרובה‪ ,‬ויזכה לגדל ולפרסם את‬ ‫ואכן רואים בפסוקים לגבי הברכה השורה בארץ‬ ‫מבלי שום עיכוב או צמצום של עין הרע ח"ו‪.‬‬ ‫אור זיו שכינה בכל העולם כולו‪ ,‬לקרוא כולם בשם‬ ‫הקדושה‪ ,‬ובירושלים עיר הקודש ‪ -‬על דרך שנאמר‬ ‫ה' ולעבדו שכם אחד‪ ,‬אמן‪.‬‬ ‫(תהלים קכח‪ ,‬ה) 'יברכך ה' מציון' ‪ -‬כי המה נמשכים‬ ‫סיכום ותמצית‬ ‫סיכום ותמצית‬ ‫מן השמן הטוב‪ .‬כי כן כתוב (שם קלג‪ ,‬שם) 'כשמן‬ ‫עין הרע נמשך מהסתכלות חיצונית המתפעלת מריבוי הכמות‪.‬‬ ‫הטוב על הראש יורד על הזקן וגו'‪ ,‬כטל חרמון‬ ‫אדם פנימי מחפש רק הפנימיות והאחדות ואינו מתפעל מריבוי‬ ‫אברהם אבינו דבק בבחינת האחדות‪ ,‬ובכך זכה לברכה עליונה‬ ‫עד שהתפשט להיות 'אב המון גוים'‪ .‬כמו כן נקודת האחדות שבכל‬ ‫שיורד על הררי ציון‪ ,‬כי שם צוה ה' את הברכה‬ ‫חיצוני‪' .‬טוב עין הוא יבורך' ‪' -‬יברך'‪ .‬הברכה שבכלל ישראל‬ ‫איש ישראל עתידה להתברך ולהתפשט אורו בכל העולם‪ ,‬עד‬ ‫חיים עד העולם'‪ .‬והיינו שה'טוב עין' של השי"ת‪,‬‬ ‫ובארץ ישראל להיותם מתפשטים בלי שיעור וגבול ‪ -‬מכח‬ ‫שכל הגוים יבואו לקרוא בשם ה'‪.‬‬ ‫ה'עיני ה'' המשגיחות על הארץ תמיד‪ ,‬משפיעים‬ ‫השגחת השי"ת עליהם בטוב עין‪.‬‬ ‫ג‬ ‫דברים נעימים‬ ‫גנוזים וכלולים בכל אחד מחלקי התורה‪ ,‬והוא יכול ללמוד את‬ ‫בתחילה כתוב ״וילך אברם כאשר דבר אליו ה'״ (יב‪ ,‬ד)‪,‬‬ ‫פשטי התורה ודרושיה עם רמזיה באופן של השגת הסודות‬ ‫וכאן לא נזכר דבר זה שהיה הילוכו הנגבה על פי ציוויו‬ ‫דברי נועם ופרפראות‬ ‫הטמונים בהם‪.‬‬ ‫של מקום‪.‬‬ ‫על הפרשה ומועדי השנה‬ ‫ולפי זה נמצא כי זה מה שאמר הקב״ה לאברהם אבינו‪ ,‬שיתן‬ ‫ויש לומר כי אכן הקב״ה לא אמר לו אלא שילך לארץ‬ ‫לו את כל חלקי התורה‪ ,‬באופן שיראה איך נהר מצרים שהוא‬ ‫ישראל‪ ,‬והוא מעצמו הוסיף את הענין ללכת אל ירושלים‪,‬‬ ‫כנגד דרך הפשט מקושר ומאוחד עם ״הנהר הגדול נהר פרת״‬ ‫אשר הוא מקום מקודש יותר‪ .‬ובמקו״א נתבאר באריכות‪,‬‬ ‫שהוא בחי' סודות התורה‪ .‬ויש לרמז על כך בשמו של אברהם‬ ‫כי ענין ארץ ישראל היא מקום קיום התורה והמצוות בפשטות‪,‬‬ ‫א‬ ‫אבינו‪ ,‬אשר מתחלה נקרא שמו 'אברם'‪ ,‬ואחר כך הוסיף לו‬ ‫לפי מה שמחוייב כל איש ישראל על פי הלכה ותורת הנגלה‪.‬‬ ‫הקב״ה אות ה' על שמו‪ .‬ויש לומר דהיינו שצריכים להכפיל‬ ‫ואילו ירושלים היא מקום עבודת הלב בדרך החסידות‪ ,‬אשר‬ ‫הקב״ה גילה לאברהם אבינו את סוד הקץ‬ ‫את האות ה' על אותיות 'אברם' [ה' פעמים 'אברם']‪ ,‬ועה״כ‬ ‫אין מחוייבים בה‪ ,‬וכל אחד נכנס בה מרצונו הטוב‪ .‬ולכן על‬ ‫ויאמר ה' אל אברם לך לך מארצך וגו' אל הארץ אשר‬ ‫הוא בגי' 'פשט רמז דרוש סוד'‪ ,‬לרמז על כך שזכה לשלימות‬ ‫הכניסה לארץ ישראל היה ציווי מפורש‪ ,‬אבל את ההליכה‬ ‫אראך (יב‪ ,‬א)‪.‬‬ ‫ארבע חלקי התורה‪.‬‬ ‫לירושלים היה אברהם אבינו צריך להבין מעצמו‪.‬‬ ‫הקב״ה ציוה לאברהם אבינו ללכת אל הארץ אשר יראהו‪,‬‬ ‫ולפי זה יש להוסיף עוד‪ ,‬כי כל הנסיונות שהיו לו לאברהם‬ ‫ונראה בלשון הפסוק שיש כאן הדגשה על ה'ארץ' דוקא‪ ,‬שהרי‬ ‫אבינו אחר כך‪ ,‬היו כתוצאה מהליכה זו אל ירושלים‪ .‬כי כאשר‬ ‫היה יכול לומר 'אל המקום אשר אראך' וכדומה‪.‬‬ ‫ה‬ ‫הולכים למקום מקודש ביותר‪ ,‬רוצה הסט״א להיאחז בו ביותר‬ ‫או לנסות למנוע זאת ממנו‪ ,‬ולכן באים עליו עוד נסיונות‪.‬‬ ‫ויש לומר כי רמז לו הקב״ה שהוא הולך לגלות לו את סוד‬ ‫בבריתו של אברהם אבינו נתגלה 'רזא דאחד'‬ ‫ואכן תיכף אחר שנאמר כי הלך לבא אל ירושלים‪ ,‬כתוב ״ויהי‬ ‫הקץ‪ ,‬אשר הוא סוד המקושר אל ענין הארץ‪ .‬כמו שנתבאר‬ ‫בזוה״ק (תיקו״ז ד‪ ):‬בענין הפסוק ״אמת מארץ תצמח״ (תהלים פה‪,‬‬ ‫ואברהם בן תשעים ותשע שנה בהימלו בשר ערלתו (יז‪ ,‬כד)‪.‬‬ ‫רעב בארץ״ (יב‪ ,‬י)‪ ,‬שבאו והתחילו אז נסיונות חדשות‪ .‬וכמובן‬ ‫שאברהם אבינו ידע והבין כל זאת לכתחלה‪ ,‬ובכל זאת נכנס‬ ‫יב)‪ ,‬שהוא ענין סוד הקץ הכתוב בספר דניאל ״אלף מאתיים‬ ‫מספר צ״ט שנותיו של אברהם אבינו‪ ,‬יכולים לחלק לשני‬ ‫תשעים״ (דניאל יב‪ ,‬יא)‪ .‬שכן ראשי התיבות א'לף מ'אתיים‬ ‫חלקים של פ״ו י״ג [כנגד פ״ו השנים שהיו עד לידת ישמעאל‪,‬‬ ‫לזה 'אדעתא דהכי'‪.‬‬ ‫ת'שעים הוא 'אמת'‪ ,‬וכן מנין הגי' של מספר זה הוא א'לף ר״צ‬ ‫וי״ג שנה אחר כך עד המילה]‪ .‬והנה פ״ו הוא בגי' שם 'אלקי״ם'‪,‬‬ ‫וכך גם מה שלקחו אחר כך את שרה אל בית פרעה‪ ,‬היתה‬ ‫הרמוז בתיבת 'ארץ'‪ ,‬וזהו ענין ״אמת מארץ תצמח״‪ .‬ועל ענין‬ ‫וי״ג פעמים 'אלקי״ם' הוא בגי' ״שמע ישראל ה' אלקינו ה'‬ ‫זאת תוצאה מהליכתו אל ירושלים‪ .‬כי ירושלים היא מקום‬ ‫זה אמר הכתוב ״מכנף הארץ זמירות שמענו״ (ישעיה כד‪ ,‬טז)‪ ,‬אשר‬ ‫אחד״‪ .‬ויש לומר כי בזה נרמז ענין 'רזא דאחד' אשר המשיך‬ ‫היופי‪ ,‬כמו שכתוב עליה ״יפה נוף משוש כל הארץ״ (תהלים מח‪,‬‬ ‫'מכנף' הוא בגי' 'קץ'‪ .‬והוא אכן 'מכנף' ה'ארץ'‪ ,‬היינו ענין הקץ‬ ‫אברהם אבינו בשעת המילה [וידוע כי 'ברית' במילואו (בי״ת‬ ‫ג)‪ ,‬ואמרו חז״ל 'עשרה קבים יופי ירדו לעולם‪ ,‬תשעה נטלה‬ ‫המקושר אל הארץ כנ״ל‪ .‬וביותר מיוחד ענין הקץ לזו הארץ‬ ‫רי״ש יו״ד תי״ו) הוא בגי' 'ברוך שם כבוד מלכותו לעולם ועד'‪ ,‬ובזה‬ ‫ירושלים‪ ,‬ואחד כל העולם כולו' (קידושין מט‪ .):‬וכיון שהלכו‬ ‫הנקראת 'ארץ כנען'‪ ,‬אשר 'כנען' הוא בגי' 'קץ'‪.‬‬ ‫נשלם היחוד לגמרי]‪.‬‬ ‫אל מקום היופי דקדושה‪ ,‬רצתה הסט״א גם כן להיאחז בענין‬ ‫היופי‪ .‬ועל כך אכן התיירא אברהם באמרו ״הנה נא ידעתי‬ ‫ועוד יש לרמז בענין זה‪ ,‬כי הנה עיקר תיבת 'ארץ' הוא‬ ‫והנה אמר הכתוב ״הוי״ה הוא האלקי״ם״ (דברים ד‪ ,‬לה)‪ ,‬ובכן יש‬ ‫אותיות ר'ץ' שבה‪ ,‬כמו שאמרו חז״ל 'למה נקרא שמה ארץ‪,‬‬ ‫לרמז על י״ג פעמים הוי״ה כמו שרמזנו על י״ג פעמים אלקי״ם‪.‬‬ ‫כי אשה יפת מראה את״ (יב‪ ,‬יא)‪ ,‬כי היה ירא שלא יאחזו בה‬ ‫החיצונים ח״ו‪.‬‬ ‫שרצתה לעשות רצון קונה' (ב״ר ה‪ ,‬ח)‪ ,‬הרי שעיקר שמה הוא‬ ‫ואכן י״ג פעמים הוי״ה הוא בגי' ראשי התיבות של ש'מע‬ ‫על שם ריצתה או רצונה המרומזים באותיות ר'ץ'‪[ .‬ובמקו״א‬ ‫י'שראל י' א'לקינו י' א'חד‪ ,‬עם האות ו' אשר תקשר לעתיד לבא‬ ‫והנה ידוע כי כל הנסיונות שנתנסה בהם אברהם אבינו היו‬ ‫נתבאר כי האות א' הנוספת בה‪ ,‬היא בעצם מן ה'שמים'‪ .‬שהרי‬ ‫בין ״שמע ישראל״ ו'ברוך שם' כידוע‪.‬‬ ‫כדי לבוא על ידיהם ממדרגה למדרגה עד הנסיון האחרון‪,‬‬ ‫הם נקראו על שם 'אש ומים' (חגיגה יב‪ ,).‬ולפי זה היו צריכים‬ ‫שהוא נסיון העקידה‪ .‬אשר נסיון זה האחרון‪ ,‬היה דומה אל‬ ‫להיקרא 'אשמים'‪ ,‬אלא האות א' עברה ל'ארץ' כדי לאחד‬ ‫הנסיון הראשון של ״לך לך מארצך״‪ .‬כמבואר במדרש על‬ ‫ביניהם‪ ,‬ואכמ״ל]‪ .‬וחשבון 'מספר הקודמי' של אותיות ר' וצ'‬ ‫ו‬ ‫הפסוק ״ולך לך אל ארץ המוריה״ (כב‪ ,‬ב) וז״ל‪' :‬מהו לך לך‪,‬‬ ‫(מנין כל האותיות מא' עד ר' ‪ -‬תשצ״ה‪ ,‬ומאות א' עד צ' ‪ -‬תצ״ה) הוא בגי'‬ ‫נסיון אחרון כנסיון הראשון‪ ,‬נסיון הראשון בלך לך מארצך‬ ‫אלף ר״צ‪ ,‬שהוא סוד הקץ כנ״ל‪ .‬וגם תיבת 'קץ' במילואו (קו״ף‬ ‫אברהם אבינו המתיק את דיני‬ ‫וממולדתך‪ ,‬ונסיון אחרון בלך לך אל ארץ המוריה' (תנחומא‬ ‫צד״י) הוא בגי' ר״צ‪ ,‬ועה״כ הוא 'ארץ'‪.‬‬ ‫ה'צדק' על ידי ה'צדקה'‬ ‫וירא כב)‪ .‬והיינו כי בנסיון האחרון נתבררה קדושת ירושלים‪,‬‬ ‫כאשר נתגלה לו כי שם יהיה ״הר ה' יראה״ (כב‪ ,‬יד)‪ .‬ובזה‬ ‫ובענין זה היה יתרון לאברהם אבינו על נח‪ ,‬כי נח לא זכה‬ ‫בהפטרה‪ :‬מי העיר ממזרח צדק יקראהו לרגלו (ישעיה מא‪ ,‬ב)‪.‬‬ ‫נתגלה למפרע מה הוא קדושת המקום הזה‪ ,‬אשר אליו ביקש‬ ‫שיתגלה אליו סוד הקץ‪ .‬וזה הוא ענין מה שנאמר אצל נח ״קץ‬ ‫איתא בספה״ק זרע קודש (פר' חיי שרה ד״ה במדרש)‪ ,‬כי פסוק זה‬ ‫כל בשר בא לפני״ (בראשית ו‪ ,‬יג)‪ ,‬שהוא בחי' 'קץ הימים' (שם ד‪,‬‬ ‫נאמר על אברהם אבינו‪ ,‬לפי שעסק לתקן את הדינים הנקראים‬ ‫לבוא מיד בשעת הנסיון הראשון‪ .‬אבל כדי שתהיה קדושה‬ ‫זו יכולה להתגלות כראוי‪ ,‬היה עליו לעבור מתחילה את כל‬ ‫ג; זוה״ק ח״א קלד‪ ,).‬שהוא קץ שאינו מתוקן כמבואר בזוה״ק בכמה‬ ‫'צדק'‪ ,‬אשר הם דינים גדולים מאד‪ .‬כדאיתא בזוה״ק שאמר‬ ‫מקומות‪ .‬מה שאין כן הקץ הטוב מכונה ״קץ הימין״ (דניאל יב‪,‬‬ ‫רשב״י בעת פטירתו‪' :‬אסהדנא עלי‪ ,‬דכל יומאי הוינא מצטער‬ ‫שאר הנסיונות עד נסיון העקידה‪ ,‬ואז נגמרה ונתגלתה קדושת‬ ‫ירושלים ובית המקדש‪.‬‬ ‫יג)‪ ,‬שהוא ענין הקץ האמיתי‪ .‬ומפני שאברהם אבינו זכה לגילוי‬ ‫על עלמא דלא יערע בדינוי דצדק‪ ,‬ולא יוקיד עלמא בשלהובוי'‬ ‫הקץ האמיתי‪ ,‬מה שלא זכה בו נח‪ ,‬לכן 'אברהם' הוא יותר‬ ‫(ח״ג רצב‪ .).‬ומתקנים דינים אלו על ידי שעושים מ'צדק' להיות‬ ‫ממספר 'נח' כמנין 'קץ'‪.‬‬ ‫'צדקה'‪ ,‬וזו היתה עבודתו של אברהם אבינו‪ ,‬כמו שכתוב‬ ‫״אשר יצוה את בניו ואת ביתו אחריו ושמרו דרך ה' לעשות‬ ‫ד‬ ‫צדקה״ וגו' (יח‪ ,‬יט)‪ ,‬ולכן נאמר עליו הפסוק ״מי העיר ממזרח‬ ‫ב‬ ‫צדק״‪ ,‬עיי״ש [ויש לומר כי בתיקון זה התעסק אברהם אבינו‬ ‫הקב״ה נתן לאברהם אבינו את‬ ‫שלימות ד' חלקי התורה‬ ‫בעת שעזר למלך סדום‪ ,‬שכן 'מלך סדם' הוא בגי' 'צדק'‪ ,‬ולכן‬ ‫הקב״ה ציוה לאברהם אבינו להתכלל‬ ‫השתדל עמו ועשה עמו 'צדקה' כדי לתקן את דיניו]‪.‬‬ ‫לזרעך נתתי את הארץ הזאת מנהר מצרים עד הנהר הגדול‬ ‫עם מדת יצחק אבינו‬ ‫נהר פרת (טו‪ ,‬יח)‪.‬‬ ‫והמשך הפסוק הוא ״מי העיר ממזרח צדק‪ ,‬יקראהו לרגלו״‪.‬‬ ‫ויאמר ה' אל אברם לך לך וגו' והיה ברכה (יב‪ ,‬א‪-‬ב)‪.‬‬ ‫יש להבחין כי הפסוק מקשר כאן בין 'נהר מצרים' ל'נהר‬ ‫ויש לומר בזה‪ ,‬כי עיקר אחיזת הדינים ב'צדק'‪ ,‬הוא ברגל האות‬ ‫אברהם אבינו הוא בחי' מדת החסד‪ ,‬ויצחק אבינו הוא בחי'‬ ‫פרת'‪ ,‬והרי 'נהר מצרים' הוא נהר פישון‪ ,‬אשר הוא הנהר‬ ‫ק' היורד עד למטה‪ ,‬אשר שם נאחזים הקליפות‪ .‬ולכן תיקונו‬ ‫מדת הגבורה‪ ,‬וצריכים לכלול את זה בזה‪ .‬ויש לומר כי על‬ ‫הראשון בין ד' הנהרות הנזכרות בפרשת בראשית‪ ,‬ואילו 'נהר‬ ‫הוא על ידי שעושים מ'צדק' להיות 'צדקה'‪ ,‬שהוא מרמז על‬ ‫כך אמר הקב״ה לאברהם אבינו ״והיה ברכה״‪ ,‬כי 'אברהם'‬ ‫פרת' הוא הנהר האחרון בין הנהרות‪.‬‬ ‫הפיכת האות ק' לה'‪ ,‬כאשר מרוממים ומגביהים את הרגל‬ ‫עם 'יצחק' הוא בגי' ב' פעמים 'ברוך'‪ ,‬ונמצא כי כאשר הם‬ ‫היורדת למטה‪ ,‬וזהו ענין ַ'ַצד ק' הנהפך להיות 'ה'‪ ,‬ואז אין הקלי'‬ ‫אכן באמת מתחלה היו כל הנהרות כלולות בנהר אחד‪,‬‬ ‫מתכללים זה בזה עולה כל אחד מהם כמספר 'ברוך'‪ ,‬וזה הוא‬ ‫יכולים להיאחז ברגל הק'‪ .‬ולכן נאמר ״יקראהו לרגלו״‪ ,‬לרמז‬ ‫כמו שנאמר ״ונהר יוצא מעדן וגו'‪ ,‬ומשם יפרד והיה לארבעה‬ ‫מה שאמר לו ״והיה ברכה״ שיתכלל עם יצחק ואז יהיה בגי'‬ ‫שעיקר התיקון הוא ברגל הק'‪.‬‬ ‫ראשים״ (ב‪ ,‬י)‪ .‬ואמרו חז״ל כי הנהר הרביעי שנאמר עליו ״הוא‬ ‫'ברוך'‪.‬‬ ‫פרת״ (שם‪ ,‬יד) היינו אשר 'הוא פרת דמעיקרא' (בכורות נה‪,):‬‬ ‫וענין זה היה גם כן העסק שהיה עם שרה אמנו‪ ,‬כי באמת‬ ‫או יש לומר בנוסח אחר‪ ,‬שהמספר העומד באמצע בין הגי' של‬ ‫פירוש שהוא עצמו הנהר הראשון היוצא מעדן לפני התחלקות‬ ‫לא היה אברהם אבינו צריך להתיירא מלרדת למצרים‪ .‬שהרי‬ ‫'אברהם' (רמ״ח)‪ ,‬למנין הגי' של 'יצחק' (ר״ח)‪ ,‬הוא מספר 'ברוך'‬ ‫ארבעת הנהרות‪.‬‬ ‫כל יניקת מצרים היא מן הדינים של ג' פעמים 'אלקי״ם'‪ ,‬שהם‬ ‫(רכ״ח)‪ ,‬אשר הוא כ' יותר מיצחק וכ' פחות מאברהם‪ .‬ועל כך‬ ‫דיני ה'גרון' בגי' ג' פעמים 'אלקי״ם' עה״כ‪ ,‬שהוא בחי' 'הערף'‬ ‫ועומק הדברים הוא‪ ,‬כי איתא בזוה״ק (ח״א כו‪ ):‬שארבעת‬ ‫אמר הכתוב ״לך לך״‪ ,‬דהיינו שילך אל מספר כ' פחות ממספרו‪,‬‬ ‫של 'פרעה' (שעה״פ וישב)‪ .‬ואברהם כבר המתיק את אלו הדינים‬ ‫הנהרות הם כנגד ארבע חלקי התורה 'פשט רמז דרוש סוד'‪ ,‬לפי‬ ‫וכך גם יתקרב יצחק אליו כ' יותר ממספרו‪ ,‬ועל ידי זה ״והיה‬ ‫בצאתו מחרן‪ ,‬כי 'חרן' הוא גם כן בגי' ג' פעמים 'אלקי״ם'‪ .‬אלא‬ ‫הסדר של 'פישון גיחון חידקל פרת'‪ .‬ובזה מובן למה נקרא כאן‬ ‫ברכה״ יגיע למספר 'ברוך' העומד באמצע ומקשר ביניהם‪.‬‬ ‫כל חששו היה אודות שרה‪ ,‬אשר היתה ״אשה יפת מראה״ (יב‪,‬‬ ‫נהר פרת בשם ״הנהר הגדול״‪ ,‬כי סודות התורה מכונים בגמ'‬ ‫יא)‪ ,‬ועל כך נאמר ״שקר החן והבל היופי״ (משלי לא‪ ,‬ל)‪ ,‬שיכולים‬ ‫בשם 'דבר גדול' (סוכה כח‪ .).‬ולפי זה מבואר‪ ,‬כי מה שאמרו בגמ'‬ ‫הקלי' של 'שקר' לאחוז בענין היופי‪ ,‬על אשר גם בתיבת‬ ‫הנ״ל שנהר פרת הוא הנהר היוצא מעדן‪ ,‬וגם אחר כך 'הוא פרת‬ ‫ג‬ ‫'שקר' יש אות ק' היורדת מטה‪ .‬וזה מרומז בענין 'יפת מראה'‬ ‫דמעיקרא'‪ ,‬היינו אשר הלומד את סודות התורה באופן נכון‪,‬‬ ‫אשר הזכיר בדבריו אל שרה‪ ,‬כי 'יפה' הוא בגי' החילוק שבין‬ ‫הרי הוא זוכה לראות את כל ד' חלקי התורה הכלולים כאחד‬ ‫התגברות הנסיונות כאשר באים לקדושת ירושלים‬ ‫ה' לק'‪ ,‬אשר שם הוא בחי' אחיזת החיצונים‪ .‬אבל באמת אצל‬ ‫בסודות התורה [וכן מבואר ב'סבא דמשפטים' בזוה״ק (ח״ב‬ ‫שרה לא אחזו החיצונים כלל‪ ,‬כנרמז בשמה 'שרה' שהוא תיבת‬ ‫צח‪ ,):‬כי הלומד את התורה באופן נכון‪ ,‬הרי הוא זוכה לעמוד‬ ‫ויסע אברם הלוך ונסוע הנגבה (יב‪ ,‬ט)‪.‬‬ ‫'שקר' בהפיכת האות ק' לאות ה'‪ ,‬והיתה כל כולה בבחי' יופי‬ ‫על סוד טעמיה ומסתר צפונותיה‪ ,‬גם מתוך נגלותיה המסתירים‬ ‫פירש רש״י שכל מסעיו של אברהם אבינו היו ללכת לדרומה‬ ‫של קדושה‪.‬‬ ‫עליה]‪ .‬ועל ידי זה יכול הוא לראות את סודות התורה כמו שהם‬ ‫של ארץ ישראל‪ ,‬שהיא לצד ירושלים‪ .‬ויש להעיר בזה‪ ,‬כי‬ ‫ד‬ ‫דור לדור ישבח‬ ‫חובת הלבבות‬ ‫מעשיך‪:‬‬ ‫אין דער היינטיגער‬ ‫וועלט איז פארהאן‬ ‫שער הבטחון פרק ג‬ ‫נייע סארט נסיונות‬ ‫ש י ע ור י א – א‬ ‫אין אמונה – אנדערש‬ ‫ווי אמאל‬ ‫ש י ע ור י ה ש ק פה ומו ס ר ב ד רך ה ח ס י ד ות‬ ‫א‬ ‫די תנאי הטבע זענען 'גזירות' פונעם רצון העליון‬ ‫גוזר ומקיים‪:‬‬ ‫דער רבוש"ע האט באשאפן א גאנצן סדר פון טבע | ער האט אריינגעלייגט דערין פארשידענע הגבלות פון 'כמות'‪' ,‬איכות'‪' ,‬זמן' און 'מקום' | דאס איז א חלק פון זיינע גזירות וועלכע קומט פון רצון העליון | מיר קענען‬ ‫דאס נישט פארשטיין מיט אונזער שכל | מיר טארן נישט ווערן מבולבל פון די אלע תנאי הטבע | די טבע וואלט קיינמאל גארנישט געקענט טון – ָָאן דעם וואס דא שטייט א 'מסובב' און דרייט עס | תפלה 'קען' טוישן די‬ ‫טבע | נישטא קיין הבטחה אז עס 'וועט' זיכער טוישן די טבע | טאמער דער רבוש"ע וויל נישט נאכגעבן די בקשה – וועט ער נישט טוישן די טבע | די נסיונות ארום דעם | דער חיזוק צו גלייבן אין תפלה | מיט אלע הסתרות‬ ‫זעט מען גענוג פעלער ווי די תפלה האט געטוישט די גאנצע טבע‬ ‫קיין שום הגיון! נו אויב אזוי‪ ,‬דארפסטו דאך מודה זיין אז‬ ‫בפרט היינטיגע צייטן אין גלות – וואו עס הערשט א‬ ‫יעדע זאך אין טבע איז באגרעניצט‬ ‫עס איז נישטא קיין 'דרך הטבע'! ווען דו לייגסט אריין א‬ ‫הסתר פנים‪.‬‬ ‫צו פיר באדינגונגען‬ ‫קערנדל אין דער ערד – מאכט דעמאלט דער אויבערשטער‬ ‫דער חובת הלבבות דא אין פרק ג (ד"ה והשביעי)‬ ‫א 'נס' אז עס וואקסט ארויס א בוים! איי‪ ,‬פארוואס מוז‬ ‫דער נארישער מענטש ווערט נתפעל פון‬ ‫באציהט זיך צו א פשוט'ע פאקט וואס יעדער זעט מיט‬ ‫די 'תנאי הטבע' – כאילו טבע האט עפעס‬ ‫דאס זיין געבונדן מיט אזויפיל באדינגונגען און גרעניצן?‬ ‫די אויגן‪ ,‬אז יעדע טבע'דיגע השתדלות וואס א מענטש‬ ‫דאס איז 'גזירות הבורא'! די אלע הגבלות און צמצומים‬ ‫ביים קורצזיכטיגן מענטש‪ ,‬וועמען דער חובת הלבבות‬ ‫טוט – וועט די 'תוצאה' וועלכע וועט ארויסקומען דערפון‬ ‫אין 'כמות'‪' ,‬איכות'‪' ,‬זמן' און 'מקום' – איז בלויז א‬ ‫רופט ָָאן ‪" :‬אינו מבין עניני העולם" – זענען די הגבלות‬ ‫– זיין באגרעניצט און געצוימט מיט פיר ערליי גרעניצן א)‬ ‫פלאן וואס דער אויבערשטער האט אזוי אויסגעשטעלט!‬ ‫פון יעדע זאך גורם צו שוועריקייטן אין אמונה‪ .‬לאמיר‬ ‫כמות‪ .‬ב) איכות‪ .‬ג) זמן‪ .‬ד) מקום‪ .‬לדוגמא‪ :‬טאמער וועט‬ ‫פארוואס ער האט דאס אויסגעשטעלט? נישט ווייל ער‬ ‫אנכאפן די דוגמא פון א בוים‪ :‬לו יצוייר טאמער וואלט‬ ‫א מענטש נעמען א קערנדל און איינפלאנצן א מילגרוים‬ ‫קען נישט אנדערש – נאר ווייל ער וויל נישט אנדערש!‬ ‫נישט געווען קיין שום 'הגבלות הטבע'‪ ,‬און מען וואלט‬ ‫בוים‪ ,‬און עס וועט טאקע ארויסקומען דערפון א בוים‪,‬‬ ‫פארוואס ער וויל נישט? ווייסן מיר נישט! מיר קענען‬ ‫געזען בלויז די 'הגבלות' פון 'שכר ועונש' ‪ -‬וואלט‬ ‫וועט דער בוים זיין באגרעניצט אין 'כמות' – וויפיל‬ ‫נישט פארשטיין צום רצון העליון! און אויף דעם איז‬ ‫אים געווען זייער גרינג צו געדענקען‪ ,‬אז עכט איז‬ ‫מילגרוימען ער וועט ארויסגעגעבן‪ ,‬וואס ווען ער וועט‬ ‫געזאגט געווארן דער פסוק (ישעיה נה‪ ,‬ט)‪ִּ" :‬כִ י ָגָ ְְבהּו ָָׁש ַַמִיִ ם‬ ‫נישטא קיין 'דרך הטבע' וואס מאכט דאס וואקסן‪ ,‬נאר‬ ‫אנקומען צו א געוויסן צאל – וועט ער זיך אפשטעלן‪' ,‬עד‬ ‫ּוַמ ְְח ְְׁשֹב ַַֹתי ִִמ ַַמ ְְח ְְׁשֹב ֵֵֹתיֶכֶ ם"‪.‬‬ ‫ֵֵמ ָָא ֶֶרץ ֵּכֵ ן ָגָ ְְבהּו ְְד ָָרַכַ י ִִמ ַַד ְְרֵכֵ יֶכֶ ם ַ‬ ‫דער אויבערשטער אליינס מאכט דאס וואקסן‪ ,‬און דער‬ ‫כאן'‪ ,‬ער קען נישט ארויסגעבן מער פון דעם‪ .‬אזוי אויך‬ ‫קערנדל איז בלויז געווען עפעס א קליינע השתדלות‬ ‫איז ער באגרעניצט אינעם 'איכות' – ווי גוט אין 'טעם'‪,‬‬ ‫ער זעט נישט ווי די תפלות האבן געהאלפן‬ ‫וואס דער אויבערשטער פארלאנגט פונעם מענטש צו‬ ‫ווי רייך אין מיניראלען‪ ,‬ווי שיין אין 'מראה' וכדומה – די‬ ‫מען וועט צולייגן נאך א נקודה‪ :‬אמאל מאכט זיך –‬ ‫טון‪ .‬אבער יעצט נאכדעם וואס ער זעט‪ ,‬אז יעדע זאך‬ ‫מילגרוימען זאלן זיין – יעדע פרי האט זיך זיין גרעניץ‬ ‫עס זאל זיך נישט מאכן – א מענטש וואס ער מוטשעט‬ ‫אויף דער וועלט קומט מיט אזויפיל באדינגונגען און‬ ‫ביז וואו ער גייט‪ .‬אזוי אויך איז ער באגרעניצט אין 'זמן'‬ ‫זיך מיט א שווערע צרה ל"ע‪ .‬לדוגמא‪ :‬ער האט אין שטוב‬ ‫צמצומים פון טבע‪ ,‬עס קען וואקסן נאר 'דארט' און נאר‬ ‫– ווי לאנג עס נעמט פארן בוים צו וואקסן – וואס ער‬ ‫א קינד וועלכער איז ממש א חולה מסוכן‪ ,‬וואס על פי‬ ‫'דעמאלט'‪ ,‬נאר 'אזוי' און נאר 'אזוי' – ווערט ביי אים א‬ ‫וועט נישט קענען ארויסוואקסן בעפאר דער זמן‪ .‬אזוי‬ ‫דרך הטבע האט ער נישט קיין שאנסן ארויסצוקריכן פון‬ ‫הסתרה‪" :‬וואס איז א חילוק פארן רבונו של עולם 'וואו'‬ ‫אויך איז ער באגרעניצט אינעם 'מקום' – וואס נישט‬ ‫דער מחלה‪ .‬און דער איד איז מתפלל הייסע תפילות צום‬ ‫מען פלאנצט דאס איין?! פארוואס זאל ער עס נישט‬ ‫איבעראל קען ער וואקסן‪ ,‬און בלויז אין דעם געוויסן‬ ‫אויבערשטן‪ ,‬ער זאגט אסאך תהלים און ער גיסט טרערן‬ ‫מאכן וואקסן איבעראל?! פארוואס מוז עס נאכקומען‬ ‫קלימאט און אטמאספערע קען ער וואקסן‪ ,‬אבער ערגעץ‬ ‫ביי 'רפאנו'‪ ,‬אז דער אויבערשטער זאל רחמנות האבן‬ ‫אזויפיל באדינגונגען און צמצומים פון טבע?!"‪ .‬און‬ ‫אנדערש וועט גארנישט ווערן פונעם קערנדל וואס מען‬ ‫און שיקן א רפואה שלימה פאר זיין קינד‪ .‬אבער ליידער‬ ‫דערפאר פאלט ער אריין אין דער הרגש פון 'חכמות‬ ‫וועט אריינלייגן אין דער ערד‪ .‬דאס איז‬ ‫ענדיגט זיך די מעשה זייער נישט בא'טעמ'ט‪ ,‬און דער איד‬ ‫הטבע'‪ ,‬כאילו אז די זאך וואס מאכט דאס‬ ‫דער פאקט וואס מען זעט מיט די אויגן‬ ‫מוז נעבעך מקבל זיין דעם גזר דין באהבה‪.‬‬ ‫וואקסן איז דער און דער סארט נאטור‪,‬‬ ‫נקודות‪:‬‬ ‫ביי יעדע זאך אין דער וועלט‪ ,‬אז פון‬ ‫וואס דערפאר מוז עס האבן דעם קלימאט‪,‬‬ ‫יעדע תפלה‬ ‫אלע זייטן האט עס אזויפיל צמצומים‬ ‫'טבע' איז גארנישט און 'תפלה'‬ ‫דער סארט ערד און דער צייט אפשניט –‬ ‫ווערט‬ ‫און גבולות וועלכע מען קען נישט רירן‬ ‫איז אלעס – און דאך האט דער‬ ‫רבוש"ע נישט געוואלט‬ ‫ביז ווען דער בוים קומט ארויס‪ ,‬וכדומה‪.‬‬ ‫אויסגעהערט‬ ‫פון פלאץ‪.‬‬ ‫דער חובת הלבבות איז מסביר‬ ‫און דער‬ ‫אמונה איז דאך זייער א הייקעלע זאך‪ ,‬און די‬ ‫אויבערשטער‬ ‫אילו זכינו וואלטן מיר געזען‬ ‫ווי לעכערליך עס איז דער‬ ‫ווי אלעס ווענדט זיך אין‬ ‫קלענסטע קלייניקייט וואס שטימט אים נישט – איז שוין‬ ‫גאנצער 'חכמת הטבע'‬ ‫רעכנט זיך‬ ‫'שמירת תורה ומצוות'‬ ‫גורם נסיונות אין אמונה‪ .‬און אזא סארט געשיכטע קען‬ ‫דערמיט‪ ,‬און‬ ‫מאכן א שוועריקייט אין אמונה‪" :‬תפלה קען דאך משנה‬ ‫קומט דער חובת הלבבות און שמועסט‬ ‫צומאל וועט‬ ‫יעדער איד ליינט קריאת שמע יעדן‬ ‫זיין די טבע‪ ,‬נו‪ ,‬פארוואס האבן די אלע תפלות נישט‬ ‫אויס‪ :‬ווי קענסטו האבן אזא געפיל‪ ,‬אז דער‬ ‫ער אפילו טון‬ ‫טאג‪ ,‬און דארט זאגט ער‪" :‬והיה אם‬ ‫געהאלפן?! דער רבונו של עולם קען דאך אלעס און ער‬ ‫און דער נאטור איז גורם אז דער בוים זאל‬ ‫'למעלה מדרך‬ ‫שמוע תשמעו וגו' ונתתי מטר ארצכם וגו'‬ ‫איז נישט משועבד צו דער טבע‪ ,‬נו‪ ,‬פארוואס האט ער‬ ‫וואקסן?! צי דען איז פארהאן א סברא אין‬ ‫הטבע' צוליב‬ ‫ואספת דגנך וגו' השמרו לכם וגו' והאדמה‬ ‫נישט אויסגעהיילט דאס קינד – למעלה מדרך הטבע –‬ ‫דער וועלט‪ ,‬אז איין קערנדל זאל זיין א‬ ‫דעם – אבער‬ ‫לא תתן את יבולה" – דא שטייט אנדערע‬ ‫בזכות פון די אלע תפלות?!"‪ .‬און אויף דעם דארף מען‬ ‫סיבה ארויסצוגעבן א גאנצער בוים פול‬ ‫נישט אלעמאל‬ ‫'הגבלות' כדי עס זאל וואקסן‪ ,‬אז דאס‬ ‫מיט פירות?! איז דען אט דער סיבה פאר‬ ‫וויל דער רבוש"ע‬ ‫צוריק קומען צו דאס וואס דער חובת הלבבות זאגט דא‪:‬‬ ‫נאכגעבן די‬ ‫איז אלעס תלוי אין 'שכר ועונש'‪ ,‬צי‬ ‫אודאי פירט דער אויבערשטער אליינס די גאנצע וועלט!‬ ‫זיך‪ ,‬גענוג א מסתבר'דיגע סיבה – צו זאגן אז‬ ‫מען היט אפ די תורה אדער חלילה‬ ‫בקשה‪ ,‬ווייל‬ ‫אודאי שטארבט נישט קיינער צוליב די 'מחלה' – נאר‬ ‫פון איינס זאל ארויסקומען צען טויזנט?!‬ ‫דער 'רצון‬ ‫נישט‪ .‬אבער דאס אלעס טוט זיך אפ‬ ‫צוליב רצון ה'! אודאי קען דער אויבערשטער אויסהיילן‬ ‫עס מוז דאך זיין אז די גאנצע מציאות וואס‬ ‫העליון לטובה'‬ ‫אויף גאר א באהאלטענעם אופן‪ ,‬ווייל‬ ‫'למעלה מדרך הטבע'! אודאי קען תפלה אויפטון צו‬ ‫טוט זיך דא אפ איז בלויז ווייל אזוי וויל‬ ‫האט אנדערש‬ ‫בגלוי זעט מען נישט ווי עס האט עפעס‬ ‫טוישן די טבע! איי‪ ,‬פארוואס טאקע טוט דאס נישט דער‬ ‫דער אויבערשטער! אנדערש האט עס נישט‬ ‫באשטימט‬ ‫צוטון מיט 'שמירת תורה ומצוות'‪ ,‬און‬ ‫ה‬ ‫דער רבוש"ע האט נישט אריינגעלייגט‬ ‫א צווייטער זאגט‪ :‬ער האט מיר באצאלט האלב פון די‬ ‫אויבערשטער?! ווייל ער וויל נישט! מיר פארשטייען נישט‬ ‫א תנאי אז די טבע מוז זיך‬ ‫הוצאת החתונה!"‪ .‬נו‪ ,‬וועט זיין איינער וועלכער וועט‬ ‫פארוואס און פאר ווען‪ ,‬אבער 'כך גזרה רצונו יתברך'‪.‬‬ ‫אלעמאל רוקן פאר תפלה‬ ‫דאס וועלן נאכגיין‪ ,‬וועט ער זיך אוועקשטעלן אינדרויסן‬ ‫פונעם עושר'ס דירה – וואו ער נעמט אויף 'קבלת קהל'‬ ‫תפלה משנה הטבע – אבער בדרך כלל‬ ‫לעניננו‪ :‬תפלה איז טאקע משנה די טבע‪ .‬אבער‬ ‫וועט ווייטער בלייבן א דרך הטבע‬ ‫דאס מיינט נישט צו זאגן‪ ,‬אז פון היינט און ווייטער‪ ,‬ווי‬ ‫– פאר דריי‪-‬פיר שעה‪ ,‬און ער וועט פרעגן יעדן איינעם‬ ‫נאר א מענטש געפונט זיך אין 'מצב סכנה' און ער איז‬ ‫וועלכער קומט ארויס‪" :‬וויפיל האסטו באקומען פון‬ ‫אין אנדערע ווערטער‪ :‬אויב איז למשל פארהאן‬ ‫אים?"‪ .‬יעדער וועט אים ענטפערן‪" :‬איך האב באקומען‬ ‫א סטאטיסטיק ביי די פארשער‪ ,‬אז פינף און ניינציג‬ ‫מתפלל צום אויבערשטן – איז עס שוין 'אויס סכנה'!‬ ‫הונדערט דאלאר!"‪ .‬וועט דער מענטש אנקומען צו א‬ ‫פראצענט פון די וועלכע ליידן פון א געוויסע מחלה –‬ ‫דער אויבערשטער האט נישט אוועקגעשטעלט 'תפלה'‬ ‫מסקנא‪" :‬עה‪ ,‬ער איז נישט אזא גרויסער בעל צדקה!‬ ‫שטארבן דערפון‪ ,‬וועט מען נישט קענען צופיל טוישן‬ ‫אלס א פארזיכערונג אז יעדער מענטש ָָאן אויסנאם וועט‬ ‫ער צאלט נישט אויס קיין הוצאת החתונות‪' ...‬לא דובים‬ ‫דעם פראצענט און עס אראפרוקן צו ניינציג פראצענט‪.‬‬ ‫ארויסגיין מיט א ישועה! דער אויבערשטער וועלכער האט‬ ‫ולא יער'‪ ,‬עס איז סתם איבערגעטריבענע גוזמאות! ער‬ ‫וויפיל מען וועט טאקע מתפלל זיין – און אודאי וועלן‬ ‫איינגעשטעלט דעם סדר פון 'טבע' – וויל נישט אינגאנצן‬ ‫גיבט נישט מער ווי הונדערט דאלאר פאר יעדן איינעם!"‪.‬‬ ‫געוויסע יחידים געהאלפן ווערן 'למעלה מדרך הטבע'‬ ‫צוברעכן דעם 'סדר הטבע'‪ ,‬אז תפלה זאל ווערן דער מהלך‬ ‫אבער אליבא דאמת איז דער סדר פון דעם עושר‪ ,‬אז‬ ‫– דאך וועט אבער ווייטער בלייבן א גרויסע פראצענט‬ ‫אויסצושפילן דעם געווענליכן סיסטעם!‬ ‫פונצווישן די הונדערטער מענטשן וועמען ער נעמט‬ ‫חולי ישראל וועלכע מאכן עס נישט דורך‪ .‬ווייל דאס‬ ‫גענוג מאל וואס די תפלה איז טאקע‬ ‫אויף דורכאויס די וואך – וואס פאר יעדן גיבט ער טאקע‬ ‫וואס די ספרים זאגן‪ ,‬אז 'תפלה משנה הטבע' – מיינט‬ ‫משנה די טבע – גענוג אויף צו ווייזן‬ ‫בלויז הונדערט דאלער – גייט ער אמאל ארויס פון זיין‬ ‫נאכנישט‪ ,‬אז 'יעדע תפלה' טוישט די טבע‪ ,‬נאר עס איז‬ ‫אז יעדע תפלה ווערט געהערט‬ ‫פארהאן געוויסע פעלער וואס בדרך הטבע וואלט דער חולה‬ ‫גדר‪ ,‬און ער גיבט סכומים פון דרייסיג טויזנט דאלער‬ ‫פון צווייטן זייט‪ :‬עס איז יעדן טאג פארהאן‬ ‫אדער אפילו מער! געווענליך קומט עס אויס בערך צו‬ ‫געשטארבן – ווען נישט 'תפלה'‪ ,‬און נאר בזכות פון דער‬ ‫וואונדערליכע מעשיות‪ ,‬וויאזוי מענטשן האבן געזען‬ ‫צוואנציג מענטשן א וואך וועמען ער גיבט די גאר גרויסע‬ ‫תפילה איז ער אויסגעהיילט געווארן! און די געציילטע‬ ‫'ישועות שלא כדרך הטבע' דורך 'תפלה'! עס איז היינט‬ ‫סכומים – צוליב זיינע סיבות פארוואס ער האט רחמנות‬ ‫פעלער איז שוין גענוג 'חיזוק' אין אמונה‪ ,‬צו גלייבן אז‬ ‫פארהאן גליונות און טעלעפאן ליניעס וועלכע דערציילן‬ ‫געהאט אויף זיי ספעציעל‪ .‬קומט אויס‪ ,‬אויב מען וועט‬ ‫דער אויבערשטער פירט די וועלט און אז ער הערט זיך‬ ‫אמת'ע סיפורים פון 'כלי ראשון' – פון מענטשן וועלכע‬ ‫מאכן א חשבון וויפיל געלט דער עושר גיבט אויס אויף‬ ‫איין צו יעדע אידישע תפלה – אפילו אויב דער חולה‬ ‫האבן אליינס געזען שטוינענדע ישועות 'שלא כדרך‬ ‫צדקה דורכאויס איין וואך – וועט עס דערגרייכן צו גאר‬ ‫ווערט נישט געהאלפן ל"ע‪.‬‬ ‫הטבע' אין זכות פון 'תפלה'! און די אלע מופתים זענען‬ ‫א גרויסער סכום! נו‪ ,‬איז ער דען נישט קיין 'בעל צדקה'?!‬ ‫דער גרעסטער בעל צדקה – צאלט‬ ‫טאקע מחזק די אמונה אין א איד‪ ,‬אז דער אויבערשטער‬ ‫אודאי איז ער א גרויסער 'בעל צדקה'! אבער דאס מיינט‬ ‫נישט אויס פאר יעדן די גאנצע חתונה‬ ‫איז 'שומע תפלת כל פה'! דער אויבערשטער רעכנט זיך‬ ‫דען צו זאגן‪ ,‬אז יעדער ארימאן וועט ארויסגיין מיט‬ ‫מיט יעדע אידישע תפלה! און צומאל וועט ער אפילו טוישן‬ ‫דרייסיג טויזנט דאלער? ניין! ער איז נישט קיין 'פזרן'‬ ‫משל למה הדבר דומה‪ :‬אמאל הערט מען אויף א‬ ‫די 'טבע' צוליב דעם! אבער נאך אלעם איז 'למעלה מדרך‬ ‫וועלכער טיילט אלעס אויס ָָאן קיין חשבון‪ ,‬ער האט זיך‬ ‫געוויסן עושר‪ ,‬אז ער איז א גרויסער 'בעל צדקה'‪ .‬עס‬ ‫הטבע' א 'חידוש'‪ ,‬און דער רבונו של עולם וויל נישט‬ ‫זיין נארמאלער סדר ווען און וויפיל ער גיבט‪ ,‬און דאך‬ ‫דרייען זיך ארום אסאך ארץ ישראל'דיגע אידן וועלכע‬ ‫מאכן דעם 'חידוש' בקביעות ממש!‬ ‫איז ער א שיינער בעל צדקה‪.‬‬ ‫זאגן‪" :‬ער האט מיר אויסגעצאלט די גאנצע חתונה!"‪.‬‬ ‫ב‬ ‫מען דארף איבערטייטשן די ספרי מוסר צום היינטיגן מציאות החיים‬ ‫בינו שנות דור ודור‪:‬‬ ‫מוסר איז א חכמה | אמאל איז געווען שווער דאס צו גלייבן | היינט זעט מען שוין אין דער גוי'אישער וועלט אז דער נפש איז טיף | פון דעם קען מען זיך ארויסלערנען ווי טיף דער נפש אלוקית איז | מען דארף אפלערנען‬ ‫מוסר מיט א שטארקן עיון | מען קען זיין א גרויסער גאון דערין | מען דארף אריינלייגן אסאך מחשבה וויאזוי אפצוטייטשן יעדן מושג – אינעם היינטיגן מציאות החיים | אויב דער גשמיות'דיגער לעבן האט זיך געטוישט‬ ‫– האט זיך אויך געטוישט אלע נסיונות און שוועריקייטן אין אידישקייט | מען דארף לערנען דעם זעלבן חובת הלבבות – אבער עס פארטייטשן לויטן היינטיגן מצב‬ ‫די 'הוראה' אז דער מענטש קען טאקע 'חכמת המוסר'‪.‬‬ ‫עיון אין מוסר – פונקט ווי אין אנדערע 'חלקי התורה'‪,‬‬ ‫'מוסר' איז נישט פרום – עס איז קלוג‬ ‫מען וואלט ארויסגעשריבן אינעם 'כתב הוראה' וועלכע‬ ‫ווייל 'מוסר' איז אויך א חלק אין דער תורה; ווי מען‬ ‫דער מסילת ישרים זאגט אין זיין הקדמה‪ ,‬אז 'לימוד‬ ‫מקצועות ער האט זיך אלץ פארהערט און ער האט א‬ ‫זעט אז אין נ"ך איז פארהאן א 'ספר משלי' און א 'מגילת‬ ‫המוסר' איז נישט סתם א פרומע זאך וועלכע פאדערט‬ ‫'סמיכה' צו פסק'ענען שאלות דערין‪ :‬הלכות גאוה‪ ,‬הלכות‬ ‫קהלת'‪ .‬אין משניות איז פארהאן א מסכתא‬ ‫און מוטשעט דעם מענטש‪ ,‬נאר דאס‬ ‫קנאה‪ ,‬הלכות עצלות‪ ,‬הלכות כעס‪ ,‬הלכות השקפה‪ ,‬הלכות‬ ‫אבות‪ ,‬און אויך דער רמב"ם האט געמאכט‬ ‫איז א גרויסע און טיפע חכמה! און דאס‬ ‫אהבה‪ ,‬הלכות יראה‪ ,‬און אזוי ווייטער‪ .‬ווייל א מענטש‬ ‫א 'הלכות דעות' – צו אויסצולערנען פאר‬ ‫נקודות‪:‬‬ ‫זעלבסט – וואס די וועלט האט באקומען‬ ‫קען זיין א גאון אין דעם – טאמער ער האט דאס גוט‬ ‫א איד וויאזוי מען קוקט אויף זאכן‪ .‬בכלל‬ ‫היינט איז‬ ‫אזא בטלנ'ישן בליק אויף 'חכמת המוסר'‬ ‫דורכגעטון‪ ,‬אדער קען ער זיין ממש אן עם הארץ דערין‬ ‫איז פארהאן גאר אסאך 'אגדתא גמרות'‪,‬‬ ‫פארהאן 'שאלות‬ ‫– איז פון די 'תחבולות היצר' וואס ער‬ ‫– טאמער ער האט דאס געלערנט בלויז פון אויבנאויף‪.‬‬ ‫וואס זענען צושפרייט אין גאנץ ש"ס‪,‬‬ ‫ותשובות'‬ ‫האט עס אראפגעמאלן אזוי אומעטיג און‬ ‫אין דער היינטיגער וועלט איז שוין‬ ‫און אויך איז פארהאן גאר אסאך מדרשי‬ ‫ספרים וועלכע‬ ‫צוקוועטשט‪ ,‬כאילו אז דאס איז נישט‬ ‫פארהאן אזא באגריף ווי 'חכמת הנפש'‬ ‫חז"ל איבער די ענינים פון מוסר און יראת‬ ‫זענען דן אויף‬ ‫קיין שום חכמה‪ .‬אבער אינ'אמת'ן ליגט‬ ‫שמים‪ ,‬וואס ווען מען זאל צוזאמנעמען‬ ‫יעדע נייע‬ ‫אין 'לימוד המוסר' א געוואלדיגע 'חכמת‬ ‫פארצייטנס ווען מען האט געזאגט אז 'מוסר' איז‬ ‫די אלע מאמרי חז"ל און עס מסדר זיין‬ ‫טעכנעלאגיע צי‬ ‫החיים'‪ ,‬וועלכע לערנט אויס דעם מענטש‬ ‫א חכמה – האט מען געדארפט גלייבן אז עס איז אזוי‪,‬‬ ‫לויט ענינים – וואלט מען געקענט מאכן‬ ‫וועלכן דין דאס‬ ‫א בליק אויפן לעבן! עס לערנט אויס דעם‬ ‫ווייל אין דער וועלט האט געהייסן 'חכמה' נאר אזא זאך‬ ‫גאנצע מסכתות‪' :‬מסכת הגאוה'‪' ,‬מסכת‬ ‫איז דומה – אט‬ ‫מענטש א גאר קלוגע און טיפע 'מהלך‬ ‫וועלכע איז נוגע צו עפעס וואס איז אינדרויסן פונעם‬ ‫היראה'‪' ,‬מסכת האהבה' און אזוי ווייטער‪.‬‬ ‫אזוי דארף מען‬ ‫א‬ ‫האבן‬ ‫היינט‬ ‫החיים'! עס לערנט אויס פארן מענטש‬ ‫נפש האדם; ווי 'חכמת התכונה'‪ ,‬אדער 'חכמת הרפואה'‬ ‫און דאס וואלט מען געקענט לערנען בעיון‬ ‫דעם 'דרך החכמה' – וועלכער סארט וועג‬ ‫וכדומה‪ .‬עס האט אויסגעזען בפשטות‪ ,‬אז צו וויסן וויאזוי‬ ‫פארמיטלער‬ ‫מיט א דיקן קובץ מפרשים‪ ...‬ווייל דאס איז‬ ‫אפצולערנען‬ ‫פירט צום עכטן 'תכלית החיים'‪ ,‬וואס‬ ‫זיך אויפצופירן אין לעבן – איז נישט קיין 'חכמה'‪ .‬אבער‬ ‫פון די טיפסטע סוגיות וועלכע פאדערן א‬ ‫דעם געדאנק‬ ‫דאס קען מען נישט ארויסהאבן דורכן‬ ‫אין דער היינטיגער וועלט‪ ,‬איז שוין זייער לייכט צו גלייבן‬ ‫שטארקן עיון‪.‬‬ ‫פונעם חובת‬ ‫אויבערפלעכליכן בליק‪ ,‬נאר דורכן טיפן‬ ‫אז 'מוסר' איז א 'חכמה'‪ ,‬ווייל היינט זיצן דאך די גרעסטע‬ ‫הלבבות‬ ‫'חכמת המוסר'‪.‬‬ ‫פסיכילאגישע חכמים און פראפעסארן און טוען דורך די‬ ‫מען וואלט געקענט געבן א‬ ‫בעיון‪ ,‬און זיך‬ ‫'כתב הוראה' אויף מוסר‪...‬‬ ‫מען דארף לערנען מוסר‬ ‫חכמה פונעם 'נפש האדם'! עס איז געווארן א מצב‪ ,‬וואס‬ ‫אריינשטעלן‬ ‫יעדער איינער איז שוין מודה אז דער מענטש האט אין‬ ‫אין אנדערע ווערטער‪ :‬טאמער וואלט‬ ‫אינעם מצב‬ ‫בעיון – פונקט ווי אלע‬ ‫'מוסר' געווען א זאך וועלכע איז נוגע צו‬ ‫פונעם דור‪ ,‬און‬ ‫טיפע סוגיות הש"ס‬ ‫זיך א טיפקייט‪ ,‬וועלכע מוז ווערן געפירט דורך א קלוגן‬ ‫מענטש וועלכער פארשטייט צו דער טיפקייט פונעם‬ ‫פסק'ענען שאלות – וואלט מען געדארפט‬ ‫עס פארטייטשן‬ ‫דער מסילת ישרים איז דארט מאריך‪,‬‬ ‫מענטשליכן נפש! אודאי רעדן זיי נישט איבער דעם‬ ‫גיין צו א רב זיך פארהערן און באקומען‬ ‫אין אונזער לעבן‬ ‫אז דערפאר דארף מען אריינלייגן א גרויסן‬ ‫ו‬ ‫וועלט! און אזוי גייט עס אלץ שנעלער און שנעלער‪ .‬און‬ ‫שטערן פון צו זיין אן ערליכער איד! וויאזוי דארף מען‬ ‫'תכלית הנצחי' און איבער 'עבודת השם'‪ ,‬נאר בלויז פון‬ ‫אויטאמאטיש איז דאס אלעס משפיע אויפן רוחניות'דיגן‬ ‫באהאנדלען אלע 'בלבולי הדעת' און 'נסיונות החיים'‬ ‫די פשוט'ע פראבלעמען וואס מענטשן האבן אין זייער‬ ‫זין‪ ,‬אז דער גאנצער 'מהלך המחשבה' וויאזוי מענטשן‬ ‫פון דער היינטיגער תקופה! וואס זענען די עצות און‬ ‫מהלך החיים‪ ,‬וואס זיי קענען פשוט נישט לעבן ווי א‬ ‫טראכטן – ווערט געטוישט‪ ,‬עס ווערט א נייער 'סדר‬ ‫תחבולות וויאזוי ארויסצוברענגען אלע עניני 'השקפת‬ ‫נארמאלער גוי! זיי האבן אנטוויקלט א גאנצע 'חכמת‬ ‫החיים'‪ ,‬און די 'נסיונות' ווערן אנדערע נסיונות‪.‬‬ ‫התורה' – מכח אל הפועל! און עס וואלט געדארפט זיין א‬ ‫הנפש'‪ ,‬וועלכע לערנט אויס פארן מענטש וויאזוי צו‬ ‫דבר פשוט‪ ,‬אז טאמער איינער האט עפעס א פראבלעם אין‬ ‫באהאנדלען זיינע הרגשים! וויאזוי צו טראכטן פאזיטיוו!‬ ‫היינט דארף מען זיך פארטיפן‬ ‫די אלע עניני מוסר – גייט ער צו א רוחניות'דיגער דאקטער‪,‬‬ ‫וויאזוי עס אריבערצוברענגען צו‬ ‫וויאזוי זיך צו קאנטראלירן אין שווערע מצבים! וכדומה‪.‬‬ ‫אונזער דור מיט אירע נסיונות‬ ‫א בעל מוסר וועלכער איז אויסגעקאכט אין עניני מוסר‪ ,‬און‬ ‫און דאס איז א חכמה ווי אלע 'חכמות חיצוניות' –‬ ‫בעט אים א באהאנדלונג צו זיין גייסטישע קרענק – נישט‬ ‫וועלכע איז געבויעט אויף די חכמי הטבע‪.‬‬ ‫ווען מען לערנט חובת הלבבות אדער סיי וועלכער‬ ‫ווייניגער ווי אין דער פסיכאלאגישער וועלט‪.‬‬ ‫מוסר ספר – דארף מען נוצן גאר אסאך חכמה און‬ ‫מען דארף זיך לערנען פון זיי – צו‬ ‫עיון‪ ,‬צו נעמען דעם תוכן וואס ער זאגט‪ ,‬און דאס‬ ‫די מוסר ספרים זענען געשריבן‬ ‫אפלערנען די טיפקייטן פון 'חכמת המוסר'‬ ‫אראפברענגען און איבערלייגן לויט די נסיונות פונעם‬ ‫געווארן אין א צייט וואס דער לעבנ'ס‬ ‫היינטיגן דור! פונקט ווי אין הלכה דארף מען האבן די‬ ‫שטייגער איז געווען אנדערש‬ ‫אין אזא וועלט ווי היינט דארף שוין זיין זייער‬ ‫'שאלות ותשובות' ספרים פון די היינטיגע רבנים‪ ,‬וואס‬ ‫איינע פון די זאכן וועלכע פאדערן היינט א שטארקן‬ ‫לייכט צו גלייבן דעם מסילת ישרים‪ ,‬אז 'מוסר' איז א‬ ‫זיי זענען דן אויף יעדע נייע סארט טעכנעלאגיע צי דאס‬ ‫'עיון' איז – צו איבערטייטשן די פארצייטישע מוסר‬ ‫חכמה וועלכע פאדערט עיון‪ .‬היינט דארף מען מקיים‬ ‫איז דומה צו דעם דין אדער צו יענעם דין – אט אזוי‬ ‫ספרים צום היינטיגן מציאות‪ .‬ווייל אמאליגע צייטן איז די‬ ‫זיין דעם 'מאויבי תחכמני'‪ ,‬אז עס זאלן זיצן אינגעלייט‬ ‫דארף מען היינט האבן 'גדולי מוסר'‪ ,‬וועלכע פארמאגן‬ ‫וועלט געפארן אויפן זעלבן מהלך פאר דורי דורות‪ .‬פאר‬ ‫און בחורים און אוועקגעבן צייט דורכצוטון דעם נפש‬ ‫א ספעציעלע 'סייעתא דשמיא' ריכטיג מכוון צו זיין‪,‬‬ ‫הונדערטער און טויזנטער יארן איז געווען 'עולם כמנהגו‬ ‫האדם – מצד די קדושה – וועלכע איז אן אמת'ע און‬ ‫אז יעדע זאך וואס עס שטייט אין די פארצייטישע‬ ‫נוהג'‪ ,‬עס איז געפארן כמעט אויפן זעלבן מהלך‪ .‬אבער‬ ‫טיפע 'חכמת התורה'! א מענטש זאל דורכטון וויאזוי‬ ‫ספרים – זאלן זיי קענען מקרב זיין צו אונזער דור! מען‬ ‫אין די לעצטע צוויי הונדערט יאר איז די גאנצע וועלט‬ ‫דארף איך צוגעוואוינען מיין מוח צו טראכטן און אנקוקן‬ ‫דארף האבן א פארמיטלער וועלכער האט די כוחות‬ ‫דורכגעגאנגען געוואלדיגע שינויים‪ .‬די גאנצע 'הנהגות‬ ‫זאכן – על פי די ריכטיגע השקפת התורה! וויאזוי דארף א‬ ‫אפצולערנען בעיון דעם געדאנק פונעם חובת הלבבות‪,‬‬ ‫העולם' און 'סדר החיים' האט זיך איבערגעדרייט פון‬ ‫מענטש באהאנדלען זיינע הרגשים – על פי די ריכטיגע‬ ‫און זיך אריינשטעלן אינעם מצב און נסיונות פונעם דור‪,‬‬ ‫אויבן ביז אונטן‪ .‬און היינט צוטאג גייט עס נאך שנעלער‪,‬‬ ‫השקפת התורה! וויאזוי דארף דאס אידישע הארץ זיין‬ ‫און עס פארטייטשן לויט וויאזוי מען דארף עס אפלערנען‬ ‫אויף א פארנעם וואס מען קען זאגן אז די וועלט טוישט‬ ‫אויסגעשטעלט – וואס ליב צו האבן און פון וואס מורא‬ ‫היינטיגע צייטן‪.‬‬ ‫זיך יעדע פאר יאר! די וועלכע זענען געבוירן געווארן‬ ‫צו האבן – על פי די ריכטיגע השקפת התורה! וויאזוי‬ ‫אין די לעצטע פינף יאר – זענען שוין געבוירן צו א נייע‬ ‫קען מען זיך קאנטראלירן אין שווערע מצבים – וועלכע‬ ‫ג‬ ‫נישט ווערן נתפעל פון דער טבע'דיגע פראפאגאנדע‬ ‫ולא פנה אל רהבים‪:‬‬ ‫היינט איז געווארן א הרחבה אין אסאך ענינים | דאס איז אויך פונעם רבוש"ע | מען דארף דאנקען דעם רבוש"ע אויף די ישועות און הרחבות | די גוי'אישע וועלט טריאומפירט א 'כוחי ועוצם ידי' אויף א שרעקליכן‬ ‫פארנעם | זיי שטעלן זיך אהער כאילו די וועלט האט נישט היינט קיין שום פראבלעם | אינ'אמת'ן האט היינט די וועלט מער פראבלעמען ווי אמאל | עס איז נאך קיינמאל נישט געווען אזעלכע קראנקע נפשות ווי היינט‬ ‫| עס איז נאך קיינמאל נישט געווען אזויפיל קראנקע מיט די ביטערע מחלה ווי היינט | עס איז נאך קיינמאל נישט געווען אזעלכע ריזיגע בעלי חובות ווי היינט | מען דארף זיך אפשאקלען פון זייער פראפאגאנדע און‬ ‫צוריקגיין צום אמת | מען דארף געדענקען אז מיר זענען תלוי ביד ה' | מיר דארפן זיך האלטן אין אמונה‪ ,‬תפלה‪ ,‬תשובה און בטחון‬ ‫נישט צו פארקילן! דער מענטש האט געדאנקט דעם‬ ‫אז ער האט וואס צו עסן‪ .‬אמאליגע צייטן איז יעדע‬ ‫היינט מוטשעט מען זיך אין אמונה‬ ‫אויבערשטן אז ער האט וואס צו עסן און ער שטארבט‬ ‫'יולדות' געווען ממש אין א 'סכנת חיים'‪ ,‬און היינט‬ ‫צוליב די אפנקייט פון 'יכולת הטבע'‬ ‫נישט פאר הונגער! די יולדת האט אפגעגעבן א שבח‬ ‫איז פארהאן פארגעשריטענע שפיטעלער מיט גוטע‬ ‫היינט דארף מען מעורר זיין אויף א נייער סארט‬ ‫והודאה‪ ,‬אז זי האט דורכגעלעבט די לידה או געבליבן א‬ ‫מעטאדן‪ ,‬וואס עס איז מסתם נישטא קיין גאנצער‬ ‫מצב פון 'נסיון האמונה' – וועלכע איז מער שייך צו‬ ‫געזונטע מאמע‪ .‬דער מענטש איז געווען פארנומען כסדר‬ ‫פראצענט פון 'לידות' וועלכע זענען ממש פארבונדן‬ ‫אונזערע צייטן‪ ,‬און דאס איז דער ענין פון 'כוחי ועוצם‬ ‫צו דאווענען און צו דאנקען דעם רבונו של עולם‪ ,‬און די‬ ‫מיט א 'סכנת חיים'‪ .‬אמאליגע צייטן זענען געווען‬ ‫ידי'‪ :‬היינט האט זיך געעפנט די וועלט מיט אזעלכע‬ ‫אמונה האט זיך געלעבט! תפלה און הודאה איז געווען‬ ‫מענטשן וועלכע האבן זיך נישט געקענט קאנצענטרירן‬ ‫חכמות און טעכנעלאגיע‪ ,‬וואס דאס לעבן איז געווארן‬ ‫א חלק פונעם לעבן! אבער היינט איז שוין‬ ‫אין לערנען‪ ,‬און היינט איז פארהאן‬ ‫אזויפיל גרינגער און באקוועמער‪ .‬און דאס איז היינט דער‬ ‫זייער שווער דאס צו שפירן פון זיך אליינס‪,‬‬ ‫מעדעצינען וועלכע האלט דעם מוח‬ ‫גרויסער נסיון אין אמונה! ווייל אמאל האט א מענטש‬ ‫ווייל דער געפיל שפירט זיך‪ ,‬כאילו חס ושלום‬ ‫נקודות‪:‬‬ ‫אויפן פלאץ‪ ,‬און ער קען לערנען מיט‬ ‫געוואוסט אז עס זענען פארהאן ָָאן א שיעור מצבים וואס‬ ‫מען דארף שוין נישט אנקומען צום רבונו‬ ‫מיר לעבן היינט‬ ‫דער גאנצער קאנצענטראציע‪ .‬און אזוי‬ ‫עס איז נישטא קיין עצה דערפאר! און אויטאמאטיש‪,‬‬ ‫של עולם! דער יצר הרע לייגט אריין אינעם‬ ‫אין א וועלט‬ ‫איז פארהאן נאך א לאנגע ליסטע פון‬ ‫וואס טוט א איד – ווען ער קומט ָָאן צו א מצב וואו ער קען‬ ‫מענטש אזא מחשבה פון 'והייתם כאלקים'‪ ,‬אז‬ ‫וואס עס זעט‬ ‫אויפטוען מיט וואס די היינטיגע וועלט‬ ‫זיך נישט קיין עצה געבן? ער איז זיך מחזק מיט אמונה און‬ ‫ער קען זיך שוין אליינס אן עצה געבן! יעדע‬ ‫אויס ווי דער‬ ‫איז געבענטשט געווארן‪ .‬און באמת‬ ‫בטחון‪ ,‬און ער פארלאזט זיך אויפן רבונו של עולם! אבער‬ ‫זאך וואס אמאל האט מען געזאגט‪" :‬אוי‪ ,‬מען‬ ‫מענטש קען‬ ‫איז דאס אלעס א חסד פונעם רבונו‬ ‫די היינטיגע וועלט שרייט אויס א פראפאגאנדע‪ ,‬אז מען‬ ‫דארף מתפלל זיין! אוי‪ ,‬מען דארף תשובה‬ ‫אלעס – אבער‬ ‫של עולם – וואס ער איז דער 'מסבב‬ ‫קען זיך אן עצה געבן מיט יעדע פראבלעם! נו‪ ,‬אויב קען‬ ‫טון! אוי‪ ,‬מען דארף מזכיר זיין ביים רבי'ן!" –‬ ‫מיט א ניכטערן‬ ‫כל הסיבות'‪ ,‬ער האט געשאנקען די‬ ‫מען זיך אלעמאל אן עצה געבן‪ ,‬איז שוין א היבשער נסיון‬ ‫זאגט מען בזמן הזה‪" :‬אוי‪ ,‬מען דארף גיין צום‬ ‫בליק זעט מען‪:‬‬ ‫דאזיגע חכמה פארן היינטיגן דור‪ ,‬און‬ ‫צו וויסן אז מען דארף אנקומען צום רבונו של עולם!‬ ‫דאקטער! אוי‪ ,‬מען דארף גיין צום פסיכאלאג!‬ ‫די וועלט איז‬ ‫אונז געמאכט לייכטער אונזער לעבן‪,‬‬ ‫עס איז שוין נישט אזוי לייכט צו געדענקען אז נאר דער‬ ‫אוי‪ ,‬מען דארף גיין צום ביזנעס יועץ!"‪ .‬דאס‬ ‫היינט אין א‬ ‫און מען דארף דאנקען דעם רבונו של‬ ‫ערגערע מצב‬ ‫רבונו של עולם איז מסבב די אלע סיבות!‬ ‫איז דער היינטיגער שוועריקייט אין אמונה –‬ ‫ווי אמאל! קעגן‬ ‫עולם דערויף‪.‬‬ ‫דאס וואס עס איז פארהאן אסאך ווייניגער‬ ‫אזויפיל פון די אמאליגע 'נסים'‬ ‫יעדע פראבלעם‬ ‫דער פראבלעם‪ :‬דער מענטש‬ ‫איז היינט געווארן 'דרך הטבע'‬ ‫'הגבלות בדרך הטבע' ווי אמאל‪.‬‬ ‫וואס דער‬ ‫רעדט זיך איין אז ער קען‬ ‫מענטש קען‬ ‫זיך אליינס אן עצה געבן‬ ‫אמאליגע צייטן איז געווען אזויפיל שכיח'דיגע‬ ‫חשבון הנפש‪ :‬צי איז דען היינט‬ ‫לעזן – קומט‬ ‫מחלות ל"ע – ווי למשל לונגען אנטצינדונג‪ ,‬וכדומה –‬ ‫א בעסערע וועלט ווי אמאל?‬ ‫אפיר א נייער‬ ‫פון צווייטן זייט‪ :‬אמאליגע צייטן‬ ‫וואס מען האט נישט געהאט קיין רפואה‪ ,‬און היינט‬ ‫פונקט ווי דער חובת הלבבות איז מחזק די‬ ‫פראבלעם מיט‬ ‫ווען יעדע לונגען אנטצינדונג איז‬ ‫איז פארהאן אנטי‪-‬ביאטעק‪ ,‬וואס 'בדרך הטבע' ווערט‬ ‫אמונה מיט דער טענה‪ ,‬אז די 'סיבה' אליינס‬ ‫וואס ער קען זיך‬ ‫געווען א סכנה – האט דער מענטש‬ ‫מען אויסגעהיילט ביז א פאר טעג‪ .‬אמאליגע צייטן‬ ‫איז נאכנישט גענוג שטארק צו קענען ברענגען‬ ‫נישט קיין עצה‬ ‫געשפירט א גאנצן צייט‪ ,‬אז ער דארף‬ ‫האט דער ארימאן פשוט געקענט שטארבן פון הונגער‪,‬‬ ‫די 'תוצאה' – דארף מען דאס היינט זאגן מיט‬ ‫געבן‬ ‫אנקומען צום רבונו של עולם זיך‬ ‫און היינט וועט די רעגירונג אים שטיצן און פארזיכערן‬ ‫ז‬ ‫דרכי הצדיקים‬ ‫אן אנדערן קנייטש – כלפי אונזער נסיון פון 'כוחי ועוצם ידי'‬ ‫פעם ביום שב״ק בעת שמחת קידושא רבא של‬ ‫וועלכע שרייט אז מען קען זיך אן עצה געבן מיט יעדן פראבלעם‪,‬‬ ‫אחד מנכדי כ״ק מרן רבינו‪ ,‬הגיע גיסו של רבינו‬ ‫פרשת לך לך‬ ‫דארף מען זיך אפשטעלן און פרעגן זיך זעלבסט‪" :‬אונטערשטע‬ ‫כ״ק האדמו״ר רבי ישראל מבלאזוב זצ״ל להשתתף‬ ‫שורה; צי האט דען די היינטיגע וועלט ווייניגער פראבלעמען ווי די‬ ‫בשמחה‪ .‬והתחילו לשוחח יחדיו אודות זקינם הק'‬ ‫פארצייטישע וועלט?! נאך אלע תחבולות וואס מען האט זיך שוין‬ ‫בעל צבי לצדיק‪( ,‬כ״ק מרן רבינו זי״ע היה חתן בנו הרה״ק בעל‬ ‫'קרן ישועה' מריבאטיטש זי״ע‪ ).‬באותה שיחה סיפר האדמו״ר‬ ‫מיט אלעמען אן עצה געגעבן – וויפיל גייסטישע און פסיכאלאגישע‬ ‫מבלאזוב את העובדא דלהלן‪:‬‬ ‫הרה״ק רבי אלימלך רודניק'ער זי״ע [נכדו של הרה״ק‬ ‫פראבלעמען איז היינט דא פון אלע זייטן?! מען זעט נאכנישט‬ ‫הרבי ר' אלימלך מליזענסק זי״ע ותלמידו של הרה״ק‬ ‫אז היינט זאלן זיין געזונטערע נפשות ווי פאר צוויי הונדערט‬ ‫בחצרות הק' דינוב ובלאזוב היה 'עסק' גדול בכל ליל‬ ‫מראפשיץ זי״ע] היה בידידות קרובה מאוד עם הרה״ק‬ ‫שב״ק מן הזמר 'י‪-‬ה רבון'‪ ,‬והיו משוררים אותו בהתעוררות‬ ‫יאר צוריק‪ ,‬נאר פארקערט! אזויפיל מענטשן היינט זענען אזוי‬ ‫גדולה בניגון המקובל מפי הרה״ק בעל בני יששכר זי״ע‪,‬‬ ‫הרבי ר' אליעזר'ל מדזיקוב זי״ע‪ .‬פעם אחת כאשר הלך‬ ‫דיפרעסט‪ ,‬אז זיי קענען זיך ממש נישט אויפהייבן פון בעט און‬ ‫הרה״ק מרודניק למסעיו לקבץ ממון‪ ,‬שהה בשבת פרשת‬ ‫והיו מכנים את הזמר בשם 'רבון עלם'‪ .‬וסיפר האדמו״ר‬ ‫'לך לך' בעיר דזיקוב‪ .‬בעת עריכת השולחן בליל ש״ק אמר‬ ‫אנגיין מיט א נארמאלן לעבן! מיט די גאנצע 'חכמת הרפואה' –‬ ‫מבלאזוב כי בשבת בראשית לא היה זקינו הק' משורר את‬ ‫הרר״א בדברי תורתו 'ויסע אברם‪ ,‬אז דער צדיק פארט אויף‬ ‫וויפיל יונגע מענטשן שטארבן יעדן טאג פון יענע מחלה ל"ע?!‬ ‫הזמר 'רבון עלם'‪ ,‬אלא היה רגיל לומר‪' :‬די וואך דארף מען‬ ‫א וועג‪ ,‬הלוך ונסוע הנגבה‪' ,‬הנגבה' איז גימטריא אדנו״ת‬ ‫נישט זינגען 'רבון עלם'‪ ,‬די תורה הקדושה איז אליינ'ס מעיד‬ ‫עס איז כמעט א בחינה פון א מגפה! וויפיל מענטשן זינקען‬ ‫[שם אדנ״י]‪ ,‬גייט די שכינה מיט מיט'ן צדיק' ('ויסע אברם'‬ ‫״בראשית ברא אלקים את השמים ואת הארץ״‪ ,‬דארף מען‬ ‫היינט אין חובות פון שווערע הונדערטער טויזנטער דאלער –‬ ‫נאך זאגן רבון עלם ועלמיא?' (בשבוע זה אין צריכים לשורר 'רבון‬ ‫כאשר הצדיק נוסע‪ ,‬אזי 'הלוך ונסוע הנגבה'‪' ,‬הנגבה' הוא בגימטריא שם אדנ״י‪,‬‬ ‫הולכת השכינה יחד עם הצדיק)‪.‬‬ ‫וואס דאס איז נישט געווען אמאליגע צייטן! מיט אלע חכמות‬ ‫עלם'‪ ,‬כאשר התורה הקדושה בעצמה מעידה ״בראשית ברא אלקים את השמים‬ ‫און תחבולות – וויפיל מענטשן מוטשען זיך מיט האבן קינדער?!‬ ‫ואת הארץ״‪ ,‬צריכים עוד לשורר רבון עלם ועלמיא?!)‪.‬‬ ‫ויהי בבוקרו של יום ראשון (פר' וירא) למחרת אותה שבת‪,‬‬ ‫נהג הרה״ק מרודניק כדרך האדמורי״ם‪ ,‬וקיבל קוויטלעך‬ ‫אונטערשטע שורה איז דאך היינט דא אסאך מער פראבלעמען‬ ‫גם בשבת אחר כך‪ ,‬שב״ק פרשת נח‪ ,‬לא היה משורר‬ ‫מתושבי דזיקוב‪ .‬ראה זאת הרה״ק בעל 'אמרי נועם' זי״ע‪,‬‬ ‫ווי אמאל! און עס איז נישטא קיין שום עצה וויאזוי אויסצומיידן‬ ‫'רבון עלם'‪ ,‬והיה אומר על כך‪' :‬זינגען 'רבון עלם'?! ֶֶעה!‬ ‫והיצר לו על מה שהוא נוהג ברבנות 'באתרא דמר' של אביו‬ ‫די אלע פראבלעמען‪ ,‬נאר צו בעטן און מתפלל זיין צום רבונו של‬ ‫ווי קען מען זינגען 'רבון עלם'?! דער רבונו של עולם האט‬ ‫הרבי ר' אליעזר'ל‪ .‬ובכן נכנס אל אביו‪ ,‬ואמר לו בלשון של‬ ‫באשאפן א וועלט‪ ,‬און ער האט עס דערנאך חרוב געמאכט‪,‬‬ ‫תרעומת‪' :‬נו‪ ,‬אוודאי נעמט מיילעך קוויטלעך אין דזיקוב‪,‬‬ ‫עולם‪ ,‬אז ער זאל געבן געזונט! אז ער זאל געבן 'שמחת החיים'‬ ‫ֶֶעה'! (לשורר 'רבון עלם'?! וכי איך יכולים לשורר 'רבון עלם'?! הרבונו של‬ ‫אז דו זאגסט אזוינע תורות‪ ,‬נעמט ער קוויטלעך‪( '...‬ודאי לוקח‬ ‫און 'רצון החיים'! אז ער זאל געבן פרנסה! אז ער זאל געבן גוטע‬ ‫עולם ברא עולם‪ ,‬ואחר כך החריב אותו)‪.‬‬ ‫רבי אלימלך קוויטלעך כאן בדזיקוב‪ ,‬כי אם אתה אומר תורות כאלו‪ ,‬הוא לוקח‬ ‫קינדער! און אזוי ווייטער‪.‬‬ ‫קוויטלעך‪ )...‬שאל אותו הרר״א‪' :‬וועלכע תורות' (אלו תורות?)‪ ,‬חזר‬ ‫אבל כאשר הגיעה השבת הבאה פרשת לך לך‪ ,‬פתח‬ ‫ואמר‪' :‬די וואך שטייט אין די פרשה ״ועבדום וענו אותם‬ ‫האמרי נועם בפניו על דברי התורה שאמר בליל שבת‪.‬‬ ‫דער 'כוחי ועוצם ידי' איז בלויז אן‬ ‫אויפגעבלאזענער באלאן‪...‬‬ ‫ארבע מאות שנה״‪ַַ ,‬א ְְמ ַַחֶיֶ ה! ס'קומט ַַא פסח אויפ'ן וועלט!‬ ‫ענה לו הרר״א‪' :‬איך געדענק גאר נישט אז איך האב‬ ‫ַַא ְְמ ַַחֶיֶ ה! יעצט קען מען זינגען רבון עלם'! (בזה השבוע כתוב‬ ‫אזוי געזאגט‪ ...‬נו‪ ,‬און אויב איך האב אזוי געזאגט‪ ,‬מעג ער‬ ‫קומט אויס‪ :‬מען דארף נישט זיין קיין אזא גרויסער נאיווער‬ ‫בפרשה ״ועבדום וענו אותם ארבע מאות שנה״‪ַַ ,‬א ְְמ ַַחֶיֶ ה! מגיע חג הפסח‬ ‫נעמען קוויטלעך‪( '...‬אינני זוכר שאמרתי כך‪ ...‬נו‪ ,‬ואם אכן אמרתי דברים‬ ‫מענטש – צו איינזען אז מען מוז אנקומען צום רבונו של עולם‬ ‫לעולם! ַַא ְְמ ַַחֶיֶ ה! כעת יכולים לשורר רבון עלם!)‪ ,‬ואכן היה משורר את‬ ‫אלו‪ ,‬הרי שמותר לו לקחת קוויטלעך‪ .)...‬כי בשעת עריכת השולחן‬ ‫הזמר בהתעוררות והתלהבות גדולה‪.‬‬ ‫היה מופשט לגמרי מזה העולם‪ ,‬ולכן לא זכר כלל את מה‬ ‫אויף טריט און שריט – אפילו אין דער היינטיגער וועלט‪ ,‬ווייל‬ ‫[כאשר סיפר זאת האדמו״ר מבלאזוב לפני כ״ק רבינו‪,‬‬ ‫שאמר בדברי תורתו‪ .‬אבל אם מן השמים יצאו הדברים‪,‬‬ ‫עס איז זייער קלאר און זעהבאר‪ .‬מען דארף בלויז אויפכאפן‬ ‫שאמר עליו שבחים כאלו‪ ,‬ודאי ראוי הוא לכך‪.‬‬ ‫והזכיר את הפסוק שנקט זקינם הק'‪ :‬״ועבדום וענו אותם״‪,‬‬ ‫אז די גאנצע 'דמיון' אז אויף אלעס איז פארהאן אן עצה – איז‬ ‫עצר אותו כ״ק רבינו והגיב בנוסח של תרעומת‪ָ' :‬יָ א ָיָ א! ַַא‬ ‫בלויז די פראפאגאנדע פון דער חיצוניות'דיגער גאס! דער 'כוחי‬ ‫ְְמ ַַחֶיֶ ה! ַַא ְְמ ַַחֶיֶ ה'!]‪.‬‬ ‫ועוצם ידי' פון דער גוי'אישער וועלט איז אין דער הויך‪ ,‬און די‬ ‫פעם אחת עמד הרה״ק מרוזין זי״ע בתפלת העמידה של‬ ‫הוסיף האדמו״ר מבלאזוב וסיפר‪ ,‬כי פעם באחת מן‬ ‫מעריב בליל ראש השנה למשך זמן ארוך מאד‪ ,‬וראו במחזור‬ ‫גוי'אישע וועלט האט זיך אריינגעכאפט איבעראל‪ ,‬און ממילא איז‬ ‫השבתות הנ״ל כאשר לא זימר זקינו בעת ה'טיש' את‬ ‫אשר היה מונח לפניו כי הוא עודנו עומד בברכה הראשונה‪,‬‬ ‫דאס געווארן דער נוסח אויך פון דער אידישער גאס‪ ,‬אז וויבאלד‬ ‫ה'רבון עלם'‪ ,‬חשב לעצמו 'וכי יתכן הדבר שיעבור ליל‬ ‫וכך עמד על מקומו ולא נע ולא זע במשך הרבה זמן‪.‬‬ ‫עס איז שוין היינט פארהאן אזויפיל עצות און מעטאדן – איז‬ ‫שב״ק‪ ,‬וזקני הק' לא ישורר רבון עלם'?! וגמר בדעתו כי‬ ‫אחר שהמתינו זמן רב‪ ,‬ניגש בנו הרה״ק רבי שלום‬ ‫געווארן דער צייטונג שפראך פון אלע עדווערטייזמענטס‪" :‬דו‬ ‫בוודאי משורר זאת זקינו הק' בביתו לעצמו‪ .‬והסכים על‬ ‫יוסף מסאדיגורה זי״ע אל מקומו‪ ,‬והפך עבורו את הדף של‬ ‫הדבר יחד עם חברו הקרוב הרה״ג ר' מאטל'ע שפאלטער‬ ‫האסט א פראבלעם? נישט געזארגט! טוה דאס און דאס‪ ,‬און דו‬ ‫המחזור‪ .‬ואחר זמן מה ניגש שוב והפך דף נוסף‪ ,‬וכך עשה‬ ‫דָסאנּוק‪ ,‬והחליטו לעקוב אחר הרה״ק מבלאזוב‬ ‫ז״ל הדיין ָ‬ ‫ביסט גאראנטירט מיט א לעזונג!"‪ .‬זיי זאגן נישט אויס דעם אמת‪,‬‬ ‫כמה פעמים‪ .‬עד שכעבור זמן לא רב‪ ,‬סיים את תפלתו ופסע‬ ‫ולראות מה יעשה בדבר‪ .‬וכאשר חשבו כך אכן ראו‪ ,‬כי‬ ‫לאחוריו‪.‬‬ ‫אז נישט יעדע פראבלעם האט א לעזונג‪ ,‬און אפילו אויב יא –‬ ‫כאשר הרה״ק מבלאזוב נכנס לחדרו‪ ,‬הוא התיישב ליד‬ ‫שפראצן אבער כסדר ארויס נייע פראבלעמען – וועלכע האבן‬ ‫התנור והתחיל לשורר 'רבון עלם' בבכיות עצומות‪ .‬וכאשר‬ ‫שאלו החסידים את רבי שלום יוסף מה היה הפשט בזה‬ ‫הגיע אל סוף הפיוט בחלק המתחיל 'למקדשך תוב'‪,‬‬ ‫המעשה‪ ,‬ואיך העיז לעשות את מה שעשה‪ .‬ענה ואמר להם‪:‬‬ ‫נאכנישט קיין לעזונג‪ ,‬און אז נישט יעדע לעזונג ארבעט טאקע‪.‬‬ ‫'דער טאטע דאוונט פון אינעווייניג‪ ,‬ער דאוונט נישט פון‬ ‫התחיל לשורר ולפרש את הזמר לעצמו בשפת 'אידיש'‬ ‫קיינער עדווערטייזט נישט די אמונה‪" :‬דו האסט א פראבלעם?‬ ‫המדוברת‪ ,‬וכך המשיך לשורר עד סוף הזמר בהתעוררות‬ ‫אויסערווייניג‪ .‬דער טאטע איז געשטאנען אין אזא פחד‬ ‫דו דארפסט אנקומען צום רבונו של עולם! דאווען און טוה‬ ‫נפלאה‪.‬‬ ‫פאר'ן בורא כל עולמים‪ ,‬אז ער האט נישט געקענט איבער‬ ‫תשובה – וועסטו געהאלפן ווערן!"‪.‬‬ ‫מישן דעם בלעטל‪ .‬ממילא איז ער געבליבן שטיין‪ ,‬האט ער‬ ‫כאשר גמר לשורר‪ ,‬הבחין בנכדו העומד מרחוק ומביט‬ ‫נישט געקענט ווייטער דאווענען‪ .‬איך האב איבער געמישט‬ ‫עליו‪ ,‬מיד קרא אליו בחביבות‪' :‬ווער איז דארט? ישראל'קע'?‬ ‫מען הענגט פונקט אזוי אויפן אויבערשטן‬ ‫(מי זה שם? ישראל'קע?) וקראו אל חדרו פנימה‪ ,‬והתחיל לדבר‬ ‫דעם בלעטל‪ ,‬האט ער ווייטער געדאוונט‪ ,‬און געקענט‬ ‫ווי אין די אמאליגע צייטן‬ ‫איתו בהתלהבות גדולה על קדושת השב״ק‪ .‬ובתוך דבריו‬ ‫ענדיגן דאווענען'‪( .‬אבי מתפלל מתוך הכתב‪ ,‬הוא אינו מתפלל בעל פה‪.‬‬ ‫ועמד אבי בכזה פחד לפני הבורא כל עולמים‪ ,‬עד שלא היה יכול להפוך את‬ ‫היינט דארף מען האלטן קאפ מער ווי אמאל – מיט א‬ ‫הראה על הנרות בהתרגשות‪' :‬די לעכט זאגן עדות אז היינט‬ ‫הדף‪ .‬ולכן נשאר על עמדו‪ ,‬ולא היה יכול להתפלל הלאה‪ .‬ואני הפכתי לו את‬ ‫באזונדערע זהירות אין אמונה און השקפה‪ ,‬אדורכצוזען יעדע‬ ‫איז שבת! זעסט נישט?! ווי די לעכט צאנגען און זאגן עדות‬ ‫הדף‪ ,‬והמשיך להתפלל‪ ,‬וכך היה יכול לסיים את תפלתו)‪.‬‬ ‫אז היינט איז שבת'! (הרי הנרות אומרים עדות שהיום הוא שבת! וכי‬ ‫'דרך הטבע' – אז דאס איז בלויז א 'לבוש' פונעם רבונו של‬ ‫אינך רואה?! הרי הנרות דולקים ואומרים עדות שהיום הוא שבת!)‪.‬‬ ‫על פי מעשה זה פירש פעם הרה״ק רבי מרדכי חיים (ר'‬ ‫עולם! אודאי איז דא דער היינטיגער סארט השתדלות – וואס‬ ‫ָָמאטל) סלאנימ'ער זי״ע את הפסוק שכתוב בפרשת לך לך‬ ‫אחר כך הוסיף בהתלהבותו והתבטא ואמר‪' :‬מען גייט‬ ‫על אברהם אבינו‪ ,‬שאמר לו הקב״ה ״שא נא עיניך וראה מן‬ ‫מען איז מחויב צו טון לויטן היינטיגן מצב – אבער מען טאר‬ ‫מיר איינרעדן 'מעין עולם הבא יום שבת מנוחה'‪ ,‬אז שבת‬ ‫המקום אשר אתה שם צפונה ונגבה וקדמה וימה״ (בראשית‬ ‫נישט אריינפאלן אין אזא סארט מחשבה‪ ,‬אז דער 'השתדלות'‬ ‫איז נאר א מעין פון עולם הבא?! איך וואונטש מיך נישט‬ ‫יג‪ ,‬יד)‪ ,‬ומפרש שם האור החיים הק' וז״ל‪' :‬עשה לו נס עצום‪,‬‬ ‫איז פארזיכערט און גאראנטירט! ניין‪ ,‬נאכן טון דעם 'השתדלות'‬ ‫ישר ‪718.484.2189‬‬ ‫קיין בעסערע עולם הבא ווי דער טעם וואס איך שפיר‬ ‫שיוכל לראות מצפון לדרום וממערב למזרח ממקום אחד‪,‬‬ ‫– הענגט מען פונקט אזוי אויפן רבונו של עולם‪ ,‬ווי מען האט אמאל‬ ‫יעצט!' (מנסים להגיד לי כי 'מעין עולם הבא יום שבת מנוחה'‪ ,‬ששבת הוא‬ ‫מבלי שיוצרך לסובב'‪ .‬ובפשטות צריך ביאור מה היה הצורך‬ ‫געהאנגען! טאמער זאל דער רבונו של עולם חס ושלום מעלים זיין‬ ‫רק מעין של עולם הבא?! אני לא מאחל לעצמי עולם הבא טוב יותר מן הטעם‬ ‫בנס עצום זה‪ ,‬וכי לא יכול היה אברהם אבינו להסתובב‬ ‫שאני מרגיש עכשיו!)‪.‬‬ ‫בעצמו לד' הצדדים‪ .‬ואמר רבי ָָמאט'ל‪ ,‬כי על פי זה המעשה‬ ‫איין רגע – איז 'אויס מענטש'! "הסתרת פניך הייתי נבהל"‪ .‬און‬ ‫מובן הדבר היטב‪ .‬כי אברהם אבינו היה עומד בפחד עצום‬ ‫דער וואס טראכט אביסל מיט דעת – זעט עס אפן און קלאר‪.‬‬ ‫ואכן כ״ק מרן רבינו היה נוהג לפרש 'מעין ‪ -‬הוא ‪-‬‬ ‫עולם הבא‪ ,‬יום שבת מנוחה'‪ ,‬כלומר‪ ,‬העולם הבא אינו‬ ‫כזה לפני ה'‪ ,‬עד שלא היה מסוגל לזוז ולהסתובב כלל‪ ,‬ולכן‬ ‫מען דארף זיך נאר פשוט אפשאקלען פונעם יצר הרע פון דער‬ ‫אלא 'מעין' של יום השבת [והוא על דרך המאמר המובא‬ ‫עשה הקב״ה נס שיוכל לראות לכל הצדדים בלי להניע את‬ ‫גוי'אישער פראפאגאנדע‪ ,‬און האלטן קאפ וויאזוי א איד דארף‬ ‫אבריו‪.‬‬ ‫בספה״ק בית אהרן לפרש בזה‪ ,‬שהשב״ק היא 'מעיין' ומקור‬ ‫טראכטן‪.‬‬ ‫לעולם הבא]‪.‬‬ ‫ארה"ב‪718.536.2347 :‬‬ ‫לקבל הגליון מדי שבוע במייל‪,‬‬ ‫כל הזכויות שמורות‬ ‫תולדות יהודה‬ ‫סט‬ ‫יט‬ ‫ן‬ ‫לסדר מוקד הפצה‪ ,‬ולתרומות‪:‬‬ ‫ארה"ק‪072.3323310 :‬‬ ‫מכו‬ ‫שין‬ ‫למכון תולדות יהודה סטיטשין‬ ‫ענגלאנד‪033.0175.9024 :‬‬ ‫אין להעתיק שום חלק מגליון‬ ‫‪gilyondoeihu@gmail.com | 347.662.3229‬‬ ‫זה בלי רשות המערכת‬ ‫כ " <ל ה ו צ א ת ס פ רי ט "א‬ ‫קאנאדע‪438.771.1003 :‬‬ ‫ק מ ר ן ר בי נ ו ש <ל י‬