gilyoines.com חזרה לאתר · Back to the site

אמרי מנחם שינאווא · Imrei Menachem Shinive — נח (2026-10-12)

מוציא לאור: אמרי מנחם שינאווא · Imrei Menachem Shinive

שבוע: נח (2026-10-12)

אמרי מנחם שינאווא · Imrei Menachem Shinive — נח (2026-10-12)

פתח את ה-PDF הורדה

‫קונטרס‬ ‫אמרי מנחם‬ ‫דברי תורה וסיפורי קודש‬ ‫מאת כבוד קדושת מרן‬ ‫רבינו אברהם מנחם מענדל וואגשאהל זי"ע‬ ‫אדמו"ר משינאווא‬ ‫נח‬ ‫גליון קס"ב ‪ -‬שנה ד' ‪ -‬שנת תשפ"ז לפ"ק‬ ‫· אידיש ·‬ ‫יו"ל ע"י‬ ‫כל הזכויות שמורות‬ ‫בס"ד‬ ‫להערות והארות‪:‬‬ ‫‪845.459.5954‬‬ ‫‪zy‬‬ ‫לקבלת הקונטרס מדי שבוע‪:‬‬ ‫‪mechonshinova@gmail.com‬‬ ‫צו הערן די‬ ‫דברי כיבושין והתחזקות‬ ‫רופט ‪718-400-7790‬‬ ‫מודעה חשובה‬ ‫מי שרוצה ליקח חלק‬ ‫בההוצאות הגליונות‬ ‫לרגל שמחה משפחתית‪ ,‬יארצייט‪ ,‬וכדו'‬ ‫נא לפנות אל המכון‪.‬‬ ‫אמרי מנחם ‪ /‬נח‬ ‫וַ ִ ּי ַמח ֶאת ּ ָכל ַהיְ קוּם ֲא ׁ ֶשר ַעל ּ ְפנֵ י ָה ֲא ָד ָמה‬ ‫ש וְ ַעד עוֹף ַה ּׁ ָש ַמיִ ם‬ ‫ֵמ ָא ָדם ַעד ְּב ֵה ָמה ַעד ֶר ֶמ ׂ‬ ‫וַ ִ ּי ָּמח ּו ִמן ָה ָא ֶרץ וַ ִ ּי ּׁ ָש ֶאר ַא ְך נ ַֹח וַ ֲא ׁ ֶשר ִא ּת ֹו ַּב ֵּת ָבה‪.‬‬ ‫די גמרא (סנהדרין מט‪ ).‬זאגט א כלל אז יעדער 'אך ורק' איז א‬ ‫א)‬ ‫'מיעוט'‪ ,‬דאס הייסט‪ ,‬אז די תורה וויל דא ממעט זיין אז 'בלויז'‬ ‫נח איז געבליבן אבער עפעס אנדערש נישט‪ .‬לכאורה‪ ,‬האט דאך דער‬ ‫פסוק שוין דא אויסגערעכנט אלע ברואים וואס זענען געווארן‬ ‫אויסגעמעקט‪ ,‬און וואס דארף מען זיי נאכאמאל ממעט זיין? אויך‬ ‫איז איבריג דער אויספיר 'ואשר אתו בתבה'‪ ,‬עס וואלט געווען גענוג‬ ‫צו זאגן 'ואשר אתו'‪ ,‬און מיר ווייסן שוין אז נח איז געווען אין דער‬ ‫תבה?‬ ‫ׁ‬ ‫ֹ‬ ‫ֹ‬ ‫ב) וַ ִ ּי ְהי ּו ְבנֵ י נ ַח ַה ּי ְצ ִאים ִמן ַה ּ ֵת ָבה ֵשם וְ ָחם וָ יָ ֶפת וְ ָחם ה ּוא ֲא ִבי ְכנָ ַען‪.‬‬ ‫רש"י שטעלט זיך פארוואס זאגט ער דא אז 'חם' איז דער‬ ‫טאטע פון כנען‪ ,‬שפעטער איז דאך דא א גאנצע פרשה וואו ער‬ ‫רעכנט אויס בפרטיות די קינדער און אייניקלעך פון יפת‪ ,‬פון שם און‬ ‫פון חם? אויך דער אבן עזרא דער רמב"ן און דער חזקוני האבן‬ ‫פארשידענע מהלכים דערין‪ .‬מען קען אפשר זאגן אויף נאך אן אופן‪.‬‬ ‫ֹ‬ ‫ׁ ׁ‬ ‫לשה ֵא ֶ ּלה ְ ּבנֵ י נ ַח ּו ֵמ ֵא ֶ ּלה נָ ְפ ָצה ָכל ָה ָא ֶרץ" – לכאורה איז דער‬ ‫ג) ְ‬ ‫"ש ָ‬ ‫גאנצער פסוק איבריג‪ ,‬ער האט דאך שוין אינעם‬ ‫פריערדיגן פסוק אויסגערעכנט די דריי בני נח? און אויך ווייסן מיר‬ ‫אליינס אז נאכן מבול האט זיך די גאנצע וועלט צושפרייט פון די דריי‬ ‫קינדער‪ ,‬ווייל עס איז דאך נישט געווען קיינער אויסער זיי?‬ ‫ד) דער מדרש זאגט (ב"ר לו‪ ,‬ב)‪" :‬שלשה אלה בני נח ומאלה נפצה כל‬ ‫הארץ ‪ -‬למה הדבר דומה לדגה גדולה דנפצה עוברה ומלאה‬ ‫ארעא" – עס איז א משל צו א גרויסן פיש וואס ער האט אויסגעליידיגט‬ ‫ג‬ ‫אלע זיינע אייער‪ ,‬און דער גאנצער ים איז געווארן פול מיט פיש‪.‬‬ ‫לכאורה‪ ,‬וואס האט דא דער מדרש מוסיף געווען מיטן משל מער ווי‬ ‫וואס מען זעט אינעם נמשל – אז פון די דריי קינדער איז געווארן‬ ‫אנגעפילט די וועלט מיט מענטשן?‬ ‫אמרי מנחם ‪ /‬נח‬ ‫ה) דער מדרש זאגט (ב"ר לד‪ ,‬א)‪" :‬וידבר אלקים אל נח לאמר צא מן‬ ‫ׁ‬ ‫ֹ ֹ‬ ‫ׁ‬ ‫ֹ‬ ‫יאה ִמ ַּמ ְס ֵ ּגר נַ ְפ ִשי ְלהודות ֶאת ְש ֶמ ָך ִ ּבי יַ ְכ ּ ִתר ּו‬ ‫התיבה – הו ִצ ָ‬ ‫ֹ‬ ‫יקים ִּכי ִת ְגמל ָע ָלי‪ ,‬הוציאה ממסגר נפשי ‪ -‬זה נח שהיה סגור‬ ‫ַצ ִ ּד ִ‬ ‫בתיבה י"ב חודש‪ ,‬להודות את שמך ‪ -‬לתת הודיה לשמך‪ ,‬בי יכתירו‬ ‫צדיקים ‪ -‬יתכללון בי צדיקיא‪ ,‬כי תגמול עלי ‪ -‬שגמלת עלי ואמרת לי‬ ‫צא מן התיבה" – נח דאנקט דא דעם אייבערשטן אז ער האט אים‬ ‫ארויסגענומען פון דער תבה‪ ,‬און ער לייגט צו‪ ,‬אז אויך די צדיקים‬ ‫וועלן זיך 'מתכלל' זיין מיט אים‪ .‬די מפרשי המדרש לערנען פשט‪ ,‬אז‬ ‫דאס איז פון לשון 'כליל תפארת' – א קרוין‪ ,‬אז די צדיקים וועלן‬ ‫קרוינען דעם אייבערשטן אויף דעם וואס ער האט ארויסגענומען‬ ‫נח'ן פון דער תבה‪ .‬אבער דאס ווארט 'יתכללון' בפשטות איז א לשון‬ ‫פון 'נכלל' ווערן‪ .‬דארף מען פארשטיין פשט?‬ ‫ֹ‬ ‫ו) דער מדרש זאגט (ב"ר לד‪ ,‬ו)‪" :‬כתיב (קהלת ג‪ ,‬א) ַל ּכל זְ ָמן וְ ֵעת ְל ָכל ֵח ֶפץ‬ ‫ׁ‬ ‫ּ ַת ַחת ַה ּ ָש ָמיִ ם‪ ,‬זמן היה לנח ליכנס לתיבה שנאמר בא אתה וכל‬ ‫ביתך אל התיבה‪ ,‬וזמן היה לו שיצא ממנה שנאמר צא מן התבה" – עס‬ ‫איז געווען א באשטימטער צייט ווען נח זאל אריינגיין אין דער תבה‬ ‫און ווען ער זאל ארויסקומען פון דער תבה‪ .‬לכאורה‪ ,‬אין די פסוקים‬ ‫זעט אויס‪ ,‬אז די גאנצע סיבה פארוואס נח האט געדארפט אריינגיין‬ ‫אין דער תבה איז נאר געווען כדי ער זאל נישט שטארבן פונעם‬ ‫מבול‪ ,‬און ווי נאר עס איז געווארן טרוקן אינדרויסן האט אים דער‬ ‫אייבערשטער געהייסן ארויסגיין‪ ,‬און דא אין מדרש זעט אויס אז‬ ‫דאס עצם זיין אין דער תבה האט געהאט א באזונדערן מכוון פאר‬ ‫זיך‪ ,‬וואס ער האט געמוזט דארט זיין ביז א געוויסן זמן‪ .‬דארף מען‬ ‫פארשטיין דעם ענין?‬ ‫בפשטות איז 'זכות אבות' אן ענין פון 'שכר צדיקים' אדער 'זכותים' וואס די קינדער זענען נהנה‬ ‫דערפון‬ ‫נאר עס קען אפשר זיין אזוי‪ .‬עס איז באקאנט מפי ספרים וסופרים‬ ‫ד‬ ‫די גרויסע מעלה פון 'זכות אבות'; ווי מען דערמאנט דאס כסדר‬ ‫ביי אלע תפלות‪ .‬בפשטות לערנט מען‪ ,‬אז דאס איז אן ענין פון 'שכר'‬ ‫וואס מען באצאלט פארן צדיק אז ער זאל האבן ערליכע דורות‪ ,‬און‬ ‫עס איז אויך אן ענין פון 'זכותים'‪ ,‬וואס דער זכות פונעם צדיק שטייט‬ ‫אמרי מנחם ‪ /‬נח‬ ‫ביי פאר זיינע דורות‪ ,‬אז זיי זאלן קענען דינען דעם אייבערשטן און‬ ‫גיין אין די דרכי אבות‪.‬‬ ‫זכות אבות איז טיפער – די אבות האבן מקדש געווען אלע יו"ח עד סוף כל הדורות‬ ‫אבער דער זרע קודש (פרשתן ד"ה נחא) זאגט א גרויסן חידוש אין‬ ‫דעם‪ ,‬אז דער ענין פון 'זכות אבות' איז אסאך א טיפערער ענין‪,‬‬ ‫ווייל דער צדיק דינט דעם אויבערשטן מיט אלע זיינע כוחות וואס‬ ‫ער האט אין זיך – וואס אין דעם איז נכלל אלע זיינע דורות וואס‬ ‫וועלן ארויסקומען פון אים‪ ,‬ממילא קומט אויס‪ ,‬אז די קינדער און‬ ‫אייניקלעך זענען שוין געווען נכלל אינעם עבודת ה' פונעם צדיק!‬ ‫דער צדיק האט זיי שוין מקדש געווען מיט זיין הייליגע עבודה וואס‬ ‫ער האט געטון בחיים חיותו! ממילא‪ ,‬שפעטער ווען זיי ווערן געבוירן‬ ‫אויף דער וועלט און ווילן דינען דעם אייבערשטן – איז זיי שוין אסאך‬ ‫לייכטער צו צושטעלן א שלימות'דיגע עבודה און קבלת עול מלכות‬ ‫שמים‪ ,‬וויבאלד דער צדיק האט שוין אויסגעטרעטן דעם וועג פאר‬ ‫זיי‪.‬‬ ‫די רשעים זענען מטמא אלע יו"ח עד סוף כל הדורות‬ ‫לכאורה קומט אויס‪ ,‬אז הוא הדין אויף פארקערט רחמנא ליצלן‪ ,‬אז‬ ‫ווען איינער איז א רשע וועלכער טוט נגד התורה און איז‬ ‫מכעיס דעם אייבערשטן – טוט ער דאס מיט אלע זיינע כוחות וואס‬ ‫ער האט אין זיך‪ ,‬וואס דאס נעמט אריין אלע זיינע יוצאי ירכו‪ ,‬און‬ ‫דורכדעם איז ער גורם אז אלע זיינע קינדער און אייניקלעך ווערן‬ ‫נעבעך פארשמירט מיט דעם זוהמא‪ ,‬ווייל זיי האבן דאך אויך געהאט‬ ‫א חלק אינעם חטא‪ ,‬ממילא‪ ,‬שפעטער ווען זיי קומען אויף דער‬ ‫וועלט ציהט זיי צו רע רח"ל‪ ,‬ווייל דער כח הרע פון די אלע עבירות‬ ‫ה‬ ‫וזל"ק‪" :‬נח איש צדיק תמים היה בדורותיו כו'‪ .‬עיין באלשיך שהקשה למה לא‬ ‫א‬ ‫כתיב בדורו‪ ,‬כמו שאמרו חז"ל (תנחומא נח‪ ,‬ה) אילו היה בדורו של אברהם אבינו‬ ‫ע"ה כו'‪ .‬וי"ל כי דרך הצדיקים לעבדו יתברך בכל כוחותם הנכללים בהם שהם‬ ‫יוצאי יריכם‪ ,‬כמו שנאמר (שמות א‪ ,‬ה) יוצאי ירך יעקב כו'‪ ,‬ולכל הנכללים בו‬ ‫פועל בקבלתו עול מלכות שמים‪ ,‬שאחר כך בהיותם בפרטיות יקבלו גם כן‬ ‫עול מלכות שמים בשלימות‪ ,‬ובנח היו נכללים כל ישראל שממנו נבנה העולם‪,‬‬ ‫ותמצא רמז שהר"ת של נ'ח א'יש צ'דיק ת'מים‪ ,‬גימטריא ישרא"ל‪ ,‬וזהו שנאמר‬ ‫שהיה צדיק תמים [בדורותיו]‪ ,‬בכל דורותיו שנכללים בו"‪.‬‬ ‫אמרי מנחם ‪ /‬נח‬ ‫ליגט אין זיי‪ ,‬און עס איז זיי שווער צו דינען דעם אויבערשטן מיט א‬ ‫ריינקייט‪.‬‬ ‫ווען נישט דער מבול וואלט נישט געקענט זיין קיין כלל ישראל – מגודל הזוהמא‬ ‫דער זרע קודש זאגט (פרשתן ד"ה וידבר אלקיםב)‪ ,‬אז 'מבול' איז גימטריא‬ ‫'חסדו'‪ ,‬ווייל עס איז געווען א גרויסער חסד אז דער אייבערשטער‬ ‫האט מאבד געווען די רשעים פון דער וועלט‪ ,‬ווייל עס וואלט נישט‬ ‫געקענט זיין קיין כלל ישראל און קיין אברהם אבינו – טאמער וואלט‬ ‫געווען אויף דער וועלט אזא געפערליכע טומאה ווי דער דור המבול‪.‬‬ ‫און ער לייגט צו‪ ,‬אז מיר דארפן דאנקען דעם אייבערשטן אויפן חסד‬ ‫הגדול וואס ער האט געברענגט א מבול‪ .‬און אינ'אמת'ן האט זיך דער‬ ‫רע און טומאה נישט אנגעהויבן בלויז אינעם דור המבול‪ ,‬נאר דאס‬ ‫האט זיך שוין אנגעהויבן אסאך פריער‪ ,‬ווייל די אלע 'עשרה דורות‬ ‫מאדם עד נח' האבן מכעיס געווען דעם אייבערשטן; ווי די משנה‬ ‫זאגט (אבות ה‪ ,‬ב)‪" :‬שכל הדורות היו מכעיסין ובאין עד שהביא עליהם‬ ‫את מי המבול"‪ ,‬עס איז געגאנגען נידריגער און נידריגער מדור לדור‪,‬‬ ‫ביזן דור המבול ווען עס איז אנגעקומען צום גרעסטן ירידה‪ ,‬און‬ ‫דעמאלט האט זיי דער אייבערשטער אויסגעמעקט און אנגעהויבן א‬ ‫נייע וועלט פון פריש‪.‬‬ ‫וויאזוי קען זיין א כלל ישראל וואס שטאמט פון די 'עשרה דורות מאדם עד נח'?‬ ‫אבער לכאורה איז שווער‪ ,‬אין הכי נמי מען האט טאקע אויסגעמעקט‬ ‫די רשעים פון דער וועלט‪ ,‬אבער נח מיט זיינע קינדער זענען‬ ‫דאך געווען אייניקלעך פון די 'עשרה דורות'‪ ,‬און לויט ווי מען רעדט‬ ‫וזל"ק‪" :‬ריבוי השמן מכבה הנר‪ ,‬כן בבריאת העולמות‪ ,‬אותן העולמות שקבלו‬ ‫ב‬ ‫שפע יותר מהראוי לכוחם לא יכלו לסבול‪ ,‬ואמר השי"ת (ב"ר ג‪ ,‬ז) דין לא הניין‬ ‫לי ודין הניין לי‪ ,‬ולכן בהתחדשות הבריאה על ידי המבול‪ ,‬שהיה כעין התחדשות‬ ‫הבריאה‪ ,‬נצטמצם השפע לצורך חסד הגדול שיהיה קיום לבריאה‪ ,‬ומזה‬ ‫ו‬ ‫הצמצום שהוא בחינת שם אלקי"ם‪ ,‬תמו ונכרתו הרשעים‪ ,‬דוגמת (משלי כה‪ ,‬ד)‬ ‫הגו סיגים מכסף ויצא לצורף כלי‪ ,‬שלא יהיה בו פסולת‪ .‬ולכן מבו"ל גימטריא‬ ‫חסד"ו‪ ,‬כי היה חסד גדול באיבוד הרשעים‪ ,‬וצריך להודות לו יתברך על זה‬ ‫שכרת את דור המבול‪ ,‬שאלמלא היו בתערובות אנשי העולם‪ ,‬לא היה אפשר‬ ‫להיות קיום לאומה הישראלית מחמת גודל טומאתם‪ ,‬ולא היה יכול אברהם‬ ‫להיות בעולם על אותה הבחינה שהיה‪ ,‬אם לא היו נכרתים הרשעים הללו‬ ‫מקודם"‪.‬‬ ‫אמרי מנחם ‪ /‬נח‬ ‫– האבן די רשעים אריינגעברענגט דעם רשעות און טומאה אין אלע‬ ‫זייערע דורות נאך זיי‪ ,‬נו‪ ,‬וויאזוי האט שפעטער געקענט ווערן א כלל‬ ‫ישראל און א אברהם אבינו? אויב איז דער טומאה געווען אזוי‬ ‫שטארק – אז עס איז א סתירה צום גאנצן מציאות פון כלל ישראל –‬ ‫נו‪ ,‬וויאזוי איז דורכן מבול געווארן אויסגעמעקט דער זוהמא וועלכע‬ ‫איז אריינגעגאנגען אין די אלע 'יוצאי ירכם' פון די רשעים‪ ,‬וואס‬ ‫לכאורה לויטן זרע קודש וואלט עס נאך געדארפט ליגן אין אונז עד‬ ‫היום הזה?‬ ‫די יסורים פונעם תבה האט אויסגערייניגט די זוהמא פון נח ובניו‬ ‫נאר עס קען זיין‪ ,‬אז טאקע כדי אויסצומעקן אט דעם חלק הרע –‬ ‫האט דער אייבערשטער געהייסן פאר נח ובניו אריינצוגיין אין‬ ‫דער תבה‪ ,‬און דאס האט זיי אינגאנצן מזכך געווען פון דער זוהמא‪.‬‬ ‫ווייל עס איז נישט געווען קיין לייכטע זאך צו זיצן איינגעשפארט אין‬ ‫דער תבה פאר א יאר צייט; ווי מען קען זיך פארשטעלן וואספארא‬ ‫יסורים נח האט דארט געליטן זייענדיג צושטופט אין א קליינעם תבה‬ ‫וואו עס האט נאכדערצו געשמעקט א ריח רע פון 'זפת'‪ ,‬און דא האט‬ ‫ער נישט געקענט שלאפן רואיג קיין איין נאכט זייענדיג פארנומען‬ ‫טאג און נאכט זיך אפצוגעבן מיט די בהמות און חיות‪ ,‬און דא האט‬ ‫אים דער לייב געביסן‪ ,‬און דא האט ער געליטן פון די שרעקליכע‬ ‫קעלט; ווי דער מדרש זאגט (ב"ר לב‪ ,‬יא) אז עס איז געווען דארט זייער‬ ‫קאלט וויבאלד די י"ב מזלות האבן נישט געארבעט‪ ,‬און דא האט ער‬ ‫געדארפט האבן 'פרישות דרך ארץ' פאר א גאנץ יאר‪ ,‬ממילא‪ ,‬האט‬ ‫דאך דער נח ובניו געהאט מורא'דיגע יסורים און צער הגלות‪ .‬און‬ ‫דאס האט זיי מזכך געווען און אויסגערייניגט פונעם גאנצן רע פון די‬ ‫'עשרה דורות מאדם עד נח'‪ ,‬און זיי זענען ארויסגעקומען פון דער‬ ‫תבה אזויווי מען נעמט ארויס גאלד און זילבער פונעם 'כור ההיתוך'‬ ‫וואו עס קומט ארויס אינגאנצן אויסגערייניגט‪.‬‬ ‫ז‬ ‫וישאר אך נח – בלויז דער ריינער נח איז געבליבן‬ ‫קומט אויס‪ ,‬אז דער תבה איז נישט געווען בלויז א 'היכי תמצי'‬ ‫וויאזוי נח זאל ווערן געראטעוועט פונעם מבול‪ ,‬נאר דאס‬ ‫האט געהאט א באזונדערע כוונה פאר זיך‪ ,‬אז נח ובניו זאלן דארט‬ ‫ליידן יסורים און נזדכך ווערן פונעם רע פונעם דור המבול‪ ,‬כדי אז‬ ‫אמרי מנחם ‪ /‬נח‬ ‫עס זאל קענען ארויסקומען אן אברהם אבינו און א כלל ישראל וואס‬ ‫זאל דינען דעם אייבערשטן מיט א קדושה‪ .‬און דאס קומט דער פסוק‬ ‫ֹ‬ ‫ׁ‬ ‫ממעט זיין‪" :‬וַ ִ ּי ּ ָש ֶאר ַא ְך נ ַח" – 'בלויז' דער ריינער נח איז געבליבן – ָאן‬ ‫קיין שום כוחות הרע וואס איז געווען בתולדה פון די פריערדיגע‬ ‫ֹ‬ ‫ׁ‬ ‫דורות! און דערפאר פירט ער אויס‪" :‬וַ ֲא ֶשר ִא ּתו ַ ּב ּ ֵת ָבה" – די אלע‬ ‫כוחות הרע זענען נישט געווארן אויסגעמעקט דורכן 'מבול' – אזויווי‬ ‫דער 'כל היקום אשר על פני האדמה'‪ ,‬נאר דאס איז געווארן‬ ‫אויסגעמעקט דורכן 'תבה'! דייקא דורכן צער און יסורים וואס ער‬ ‫האט געליטן אין דער תבה – איז געווארן אויסגעמעקט די אלע‬ ‫זוהמא‪ ,‬און עס איז געבליבן א ריינער נח‪.‬‬ ‫ומאלה נפצה כל הארץ – בלויז פון די דאזיגע דריי בני נח האט זיך געבויעט א וועלט‬ ‫ֹ‬ ‫ׁ ׁ‬ ‫לשה ֵא ֶ ּלה ְ ּבנֵ י נ ַח" – די דריי‬ ‫מיט דעם פארשטייט מען דעם פסוק‪ְ :‬‬ ‫"ש ָ‬ ‫זענען בלויז 'בני נח'! זיי האבן נישט אין זיך קיין שום קשר און‬ ‫המשכה פון די פריערדיגע דורות! " ּו ֵמ ֵא ֶ ּלה" – און בלויז פון די דריי‬ ‫זעלבסט – ָאן קיין שום תערובת פון פריער‪" ,‬נָ ְפ ָצה ָכל ָה ָא ֶרץ" – האט‬ ‫זיך געבויעט דער נייער דור‪ ,‬ווייל נאר דורכדעם האט געקענט זיין‬ ‫אזא מציאות ווי א הייליגער כלל ישראל‪ .‬און דער פסוק שמועסט‬ ‫אויס בפרטיות‪ ,‬אז כאטש וואס דו זעסט אז חם האט געהאט אזא זון‬ ‫ווי כנען וואס ער איז געווען א רשע‪ ,‬וועסטו וועלן ברענגען א ראיה‬ ‫פון דעם אז דער גאנצער זוהמא פונעם דור המבול און די 'עשרה‬ ‫דורות' איז ווייטער איבערגעבליבן אין די בני נח – אפילו נאכן מבול‪.‬‬ ‫אויף דעם זאגט דער פסוק‪ ,‬ניין‪ ,‬דו ווייסט ווער איז דער אב פון‬ ‫'כנען'? "וְ ָחם ה ּוא ֲא ִבי ְכנָ ַען" – קיינער נישט אנדערש אויסער 'חם'! די‬ ‫'עשרה דורות' זענען נישט געווען דער 'אבי כנען'! ווייל נאכן דורכגיין‬ ‫א יאר צייט אינעם תבה – איז נישט געבליבן ביי חם קיין שום‬ ‫'המשכת הדורות' פון דער זוהמא פונעם דור המבול‪ .‬און דאס וואס‬ ‫ער האט געהאט אזא קינד ווי 'כנען' – איז געקומען פון זיין אייגענע‬ ‫ח‬ ‫'בחירה ברע' – נישט פון די דורות פריער‪.‬‬ ‫די בני נח זענען געווען אזוי ריין ווי די דגים וועלכע האבן קיינמאל נישט געזינדיגט‬ ‫מיט דעם פארשטייט מען דעם מדרש‪" :‬ומאלה נפצה כל הארץ ‪-‬‬ ‫למה הדבר דומה לדגה גדולה דנפצה עוברה ומלאה ארעא"‪ .‬ער‬ ‫ׁ‬ ‫ֹ‬ ‫"מ ּכל ֲא ֶשר‬ ‫כאפט ָאן א דוגמא פון 'דגה'‪ .‬ווייל רש"י זאגט אויבן‪ִ :‬‬ ‫אמרי מנחם ‪ /‬נח‬ ‫ֶ ּב ָח ָר ָבה ֵמת ּו – ולא דגים שבים"‪ .‬די פיש פון וואסער זענען נישט‬ ‫געשטארבן ביים מבול‪ .‬און דער מזרחי זאגט דעם טעם‪ ,‬ווייל זיי‬ ‫האבן נישט געזינדיגט מיט די חטאים ווי די 'חיה ועוף'‪ .‬קומט אויס‪,‬‬ ‫אז די דגים זענען א דוגמא אנצוכאפן עפעס וואס איז אינגאנצן ריין‬ ‫און האט נישט קיין שום לכלוך פונעם חטא דור המבול‪ .‬און דערפאר‬ ‫גיבט דא דער מדרש א משל פון פיש‪ ,‬אז פונקט ווי די קינדער פון די‬ ‫פיש נאכן מבול – האבן נישט געהאט קיין שום שייכות צום זוהמא‬ ‫פונעם מבול‪ ,‬וויבאלד זיי און זייערע עלטערן האבן קיינמאל נישט‬ ‫געזינדיגט – אט אזוי איז אויך געווען מיט די 'שלשה אלה בני נח'‪ ,‬אז‬ ‫זיי און זייערע קינדער זענען געווען אינגאנצן ריין פון דער זוהמא‬ ‫פונעם דור המבול‪ ,‬ווייל די תבה האט זיי אינגאנצן מזכך געווען‪.‬‬ ‫ווי נאר נח איז געווארן אינאנצן מזוכך האט אים דער אייבערשטער געהייסן 'צא מן התבה'‬ ‫ֹ‬ ‫"ל ּכל זְ ָמן וְ ֵעת ְל ָכל ֵח ֶפץ ּ ַת ַחת‬ ‫מיט דעם פארשטייט מען דעם מדרש‪ַ :‬‬ ‫ׁ‬ ‫ַה ּ ָש ָמיִ ם‪ ,‬זמן היה לנח ליכנס לתיבה שנאמר בא אתה וכל ביתך‬ ‫אל התיבה‪ ,‬וזמן היה לו שיצא ממנה שנאמר צא מן התבה" – דאס‬ ‫וואס דער אייבערשטער האט געזאגט פאר נח 'צא מן התבה'‪ ,‬דאס‬ ‫איז נישט געווען נאר צוליב דעם וואס יעצט איז די ערד געווארן‬ ‫טרוקן‪ ,‬ניין‪ ,‬דאס איז בעיקר געווען צוליב דעם וואס דער 'זמן הגלות'‬ ‫וואס נח האט געדארפט מזוכך ווערן אין דער תבה – כדי עס זאל‬ ‫קענען ארויסקומען פון אים א כלל ישראל – איז שוין אנגעקומען‬ ‫צום תכלית! עס איז שוין נשלם געווארן דער זיכוך פון דער זוהמא‪,‬‬ ‫און עס פעלט שוין מער נישט אויס צו פייניגן נח קיין איין מינוט‬ ‫לענגער! און דעמאלט האט אים דער אייבערשטער געהייסן‬ ‫ארויסגיין פון דער תבה‪.‬‬ ‫בי יתכללון צדיקיא – די צדיקים וועלן זיין נכלל בלויז אין מיר און נישט אינעם דור המבול‬ ‫ׁ‬ ‫ֹ‬ ‫יאה ִמ ַּמ ְס ֵ ּגר נַ ְפ ִשי ‪ -‬זה נח‬ ‫מיט דעם פארשטייט מען דעם מדרש‪" :‬הו ִצ ָ‬ ‫ט‬ ‫שהיה סגור בתיבה י"ב חודש" – די תבה איז געווען ווי א 'מסגר'‪,‬‬ ‫א פארשפארטע תפיסה וואו נח איז געווען איינגעשפארט פאר א‬ ‫ׁ‬ ‫ֹ ֹ‬ ‫"להודות ֶאת ְש ֶמ ָך ‪ -‬לתת הודיה לשמך" – פונקט ווי דער‬ ‫יאר צייט‪ְ ,‬‬ ‫זרע קודש זאגט‪ ,‬אז מיר דארפן דאנקען דעם אייבערשטן אויפן‬ ‫'מבול'‪ ,‬אזוי אויך האט נח אין דער תבה געדאנקט דעם אייבערשטן‬ ‫אויף דעם חסד אז ער האט אים אריינגעלייגט אין אזא 'מסגר'‪ ,‬ווייל‬ ‫אמרי מנחם ‪ /‬נח‬ ‫אנדערש וועט נישט קענען ארויסקומען קיין כלל ישראל‪ .‬און דאס‬ ‫זאגט נח ווייטער‪ּ ִ :‬‬ ‫"בי יַ ְכ ּ ִתר ּו ַצ ִ ּד ִ‬ ‫יקים ‪ -‬יתכללון בי צדיקיא" – דורכדעם‬ ‫וואס איך גיי דא דורך דעם זיכוך פון דער תבה‪ ,‬וועלן די צדיקים זיין‬ ‫'נכלל' בלויז אין מיר – און נישט אין די 'עשרה דורות מאדם עד נח'!‬ ‫ווייל איך ווער יעצט אפגעהאקט און אויסגערייניגט פון אלע שרשי‬ ‫ֹ‬ ‫הרע פון די פריערדיגע דורות‪ִּ ,‬‬ ‫"כי ִת ְגמל ָע ָלי ‪ -‬שגמלת עלי ואמרת לי‬ ‫צא מן התיבה" – ביז עס איז אנגעקומען דער זמן ווען דער זיכוך איז‬ ‫נשלם געווארן‪ ,‬וואס דעמאלט האסטו מיר געזאגט 'צא מן התבה'‪ ,‬אז‬ ‫עס פעלט שוין נישט אויס דער 'מסגר' ווייל איך בין שוין אינגאנצן‬ ‫ריין פון די חטאי הדורות‪.‬‬ ‫היוצא לנו מזה‪ :‬דא זעט מען א געוואלדיגן חיזוק‪ ,‬אז א איד האט‬ ‫אמאל יסורים ל"ע‪ ,‬אפילו קלענערע יסורים‪ ,‬ווי א קליינע‬ ‫דירה‪ ,‬ער איז צושטופט און ענג‪ ,‬אדער ער גייט אין גאס ווינטער און‬ ‫עס איז אים קאלט‪ ,‬וכדומה‪ .‬און א מענטש מיינט אמאל אז דאס איז‬ ‫גארנישט חשוב‪ ,‬דארף ער אבער וויסן אז יעדע צער וואס א איד‬ ‫ליידט איז 'מזכך'! קיינער ווייסט נישט קיין חשבונות 'וואס' און 'ווען'‪,‬‬ ‫אבער יעדער וויל דאך זיין ריין און הייליג‪ ,‬בפרט אז מען וויל ממשיך‬ ‫זיין הייליגע דורות אויף ווייטער‪ ,‬ממילא‪ ,‬דארף מען מקבל זיין די‬ ‫יסורים באהבה און דאנקען דעם אייבערשטן דערויף‪ ,‬ווייל דאס איז‬ ‫א בחינה פון א 'תבת נח' וואס איז אים מטהר און מזכך‪.‬‬ ‫דער אייבערשטער זאל העלפן‪ ,‬מען זאל קענען דינען דעם‬ ‫אייבערשטן מתוך הרחבה ונחת‪' ,‬לא על ידי יסורים'‪ ,‬און‬ ‫יעדער זאל האבן פון אלעם גוטן בגשמיות און ברוחניות‪ ,‬פרנסה‬ ‫בהרחבה מיט געזונט און נחת‪ ,‬און עס זאל שוין קומען דער 'עת לכל‬ ‫חפץ'‪ ,‬דער זמן פון 'צא מן התבה'‪ ,‬דער זיכוך פון גלות זאל שוין נשלם‬ ‫ווערן בקרוב‪ ,‬און מיר זאלן שוין זוכה זיין צו די גאולה שלימה במהרה‬ ‫בימינו‪ ,‬אמן‪.‬‬ ‫י‬ ‫‪4‬‬ ‫אמרי מנחם ‪ /‬נח‬ ‫ֹאמר ה' ֶאל לִ ּב ֹו לֹא אֹסִ ף לְ ַק ֵּלל עוֹד‬ ‫וַ ָ ּי ַרח ה' ֶאת ֵר ַיח ַה ִּניח ַֹח וַ ּי ֶ‬ ‫ֶאת ָה ֲא ָד ָמה ַּב ֲעבוּר ָה ָא ָדם ּ ִכי יֵ צֶ ר לֵ ב ָה ָא ָדם ַרע ִמ ְּנ ֻע ָריו‪.‬‬ ‫א) בפשטות זעט אויס אין פסוק‪ ,‬אז דער 'ריח הניחוח' האט גורם‬ ‫געווען צום 'ויאמר ה' אל לבו לא אוסיף לקלל עוד את‬ ‫האדמה'‪ .‬אבער אויב אזוי‪ ,‬פארוואס פירט ער אויס מיט א 'נתינת‬ ‫טעם' פון 'כי יצר לב האדם רע מנעוריו'‪ ,‬דאס האט דאך גארנישט‬ ‫מיטן 'ריח הניחוח'? ממה נפשך‪ ,‬אויב איז דער טעם גענוג – דארף‬ ‫מען דאך נישט דעם 'ריח הניחוח'‪ ,‬און אויב איז דער 'ריח הניחוח'‬ ‫גענוג – דארף מען דאך נישט דעם 'נתינת טעם'?‬ ‫ב) בכלל איז שווער‪ ,‬וואס איז דער 'נתינת טעם' פון ִּ‬ ‫'כי יֵ ֶצר ֵלב ָה ָא ָדם‬ ‫ַרע ִמ ְ ּנ ֻע ָריו'‪ ,‬דאס האט דאך דער אייבערשטער געוואוסט‬ ‫ביז היינט אויכעט; ווי עס שטייט שוין אין סוף פרשת בראשית (ו‪ ,‬ה)‪:‬‬ ‫ֹ‬ ‫ֹ‬ ‫ׁ ֹ‬ ‫"וְ ָכל יֵ ֶצר ַמ ְח ְשבת ִל ּבו ַרק ַרע ָּכל ַה ּיום"‪ ,‬און פארקערט‪ ,‬דוקא דאס איז‬ ‫געווען דער נתינת טעם 'יא צו ברענגען' א מבול‪ ,‬נו‪ ,‬וואס איז דא‬ ‫נשתנה געווארן פון פריער‪ ,‬אז יעצט איז גאר דער 'כי יצר לב האדם‬ ‫רע' געווארן א טעם אויף 'נישט צו ברענגען' קיין מבול?‬ ‫ג) אויך איז שווער‪ ,‬דער אייבערשטער איז דאך נישט מוותר אויף‬ ‫קיין חטאים‪ ,‬נו‪ ,‬וואס וועט זיין אויב מען וועט זינדיגן פון‬ ‫היינט און ווייטער‪ ,‬וועט ער דאך אודאי שיקן יסורים צו דערמאנען‬ ‫דעם מענטש תשובה צו טון‪ .‬נו‪ ,‬וואלט ער דאך דאס אויך געקענט‬ ‫טון צום דור המבול‪ ,‬זיי מעורר זיין צו תשובה דורך יסורים – און‬ ‫נישט ברענגען קיין מבול?‬ ‫ד) דער כלי יקר שטעלט זיך אויפן שינוי לשון‪ ,‬אז אויבן שטייט 'רק‬ ‫רע'‪ ,‬און דא שטייט בלויז 'רע'? אויך קען מען מדייק זיין‪,‬‬ ‫דארט שטייט 'מחשבות לבו' – די 'מחשבה שבלב'‪ ,‬און דא שטייט 'לב‬ ‫אי‬ ‫האדם'?‬ ‫ה) דער בעל הטורים זאגט‪" :‬וירח ‪ -‬ב' במסורת‪ .‬וירח ה' את ריח‬ ‫הניחוח‪ .‬ואידך (בראשית כז‪ ,‬כז)‪" :‬וַ ָ ּי ַרח ֶאת ֵר ַ‬ ‫יח ְ ּב ָג ָדיו"‪ ,‬וזה הוא‬ ‫שדרשו (סנהדרין לז‪ ,‬א) אפילו פושעי ישראל עתידין שיתנו ריח שנאמר‬ ‫וירח את ריח בגדיו‪ ,‬אל תקרי בגדיו אלא בוגדיו‪ ,‬וזהו וירח ה' את ריח‬ ‫אמרי מנחם ‪ /‬נח‬ ‫הניחוח‪ ,‬שעתידין ליתן ריח ניחוח" – ער שטעלט צו דעם פסוק וואס‬ ‫שטייט אז יצחק אבינו האט געשמעקט די בגדים פון יעקב אבינו‪,‬‬ ‫וואס די גמרא דרש'נט‪ ,‬אז ער האט געשמעקט דעם גוטן ריח פון די‬ ‫'בוגדים'‪ ,‬און דאס מיינט אויך דער פסוק דא‪ ,‬אז דער אייבערשטער‬ ‫האט געשמעקט דעם 'ריח ניחוח' וועלכע וועט ארויסקומען לעתיד‬ ‫פון די 'בוגדים'‪ .‬דארף מען פארשטיין דעם ענין‪ ,‬וואספארא 'ריח‬ ‫ניחוח' קומט ארויס פון 'פושעי ישראל'?‬ ‫ו) אויך איז שווער די גמרא‪ ,‬וואס ער הייבט ָאן 'עתידין ליתן ריח' –‬ ‫לעתיד לבוא וועלן זיי געבן א ריח טוב‪ ,‬איז משמע‪ ,‬אז יעצט‬ ‫געבן זיי נאכנישט דעם 'ריח טוב'‪ .‬און דערנאך טייטשט ער דעם‬ ‫פסוק 'וירח את ריח בוגדיו'‪ ,‬אז יצחק האט שוין יעצט געשמעקט א‬ ‫גוטן ריח אין די 'בוגדים'?‬ ‫ז) די גמרא זאגט (קידושין ל‪" :):‬בראתי יצר הרע ובראתי לו תורה תבלין"‬ ‫– איך האב באשאפן א יצר הרע און איך האב באשאפן די תורה‬ ‫אלס א 'געווירץ' עס צו מאכן גוט‪ .‬לכאורה‪ ,‬קעגן דעם יצר הרע דארף‬ ‫מען א שטעקן אים צו שלאגן און צוברעכן – נישט קיין 'תבלין' אים‬ ‫צו מאכן זיס?‬ ‫ח) די גמרא ברענגט א מחלוקת (סוטה כא‪" :).‬תורה בין בעידנא דעסיק‬ ‫בה ובין בעידנא דלא עסיק בה מגנא ומצלא" – אפילו בשעת‬ ‫ווען א מענטש איז נישט עוסק אין תורה‪ ,‬ראטעוועט עס אים פונעם‬ ‫יצר הרע; ווי רש"י טייטשט‪" :‬ומצלא‪ :‬מיצה"ר שלא יכשילנו לחטא"‪.‬‬ ‫אבער רבא האלט‪" :‬בעידנא דלא עסיק בה אצולי לא מצלא" – בשעת‬ ‫ווען ער איז נישט עוסק אין תורה‪ ,‬העלפט עס אים נישט ניצול צו‬ ‫ווערן פונעם יצר הרע‪ .‬אין מדרש שטייט (איכ"ר הקדמה‪ ,‬ב)‪" :‬מתוך שהיו‬ ‫מתעסקין בה המאור שבה היה מחזירן למוטב" – די תורה האט א כח‬ ‫'מחזיר בתשובה' צו זיין‪ .‬לכאורה‪ ,‬אויב האט עס א כח מעורר צו זיין‬ ‫תשובה צו טון אויף עבירות וואס מען האט עובר געווען אינעם 'עבר'‬ ‫בי‬ ‫– האט דאך דאס זיכער א כח אפצוהיטן נישט צו זינדיגן להבא‪ ,‬און‬ ‫פארוואס האלט רבא אז דאס העלפט נישט מציל צו זיין פונעם יצר‬ ‫הרע?‬ ‫אמרי מנחם ‪ /‬נח‬ ‫וויאזוי קען מען אויסמעקן דעם גאנצן עבר דורך תשובה?‬ ‫נאר עס קען אפשר זיין אזוי‪ .‬מיר ווייסן א כלל (ירושלמי פאה א‪ ,‬א)‪" :‬אין‬ ‫לך דבר העומד בפני התשובה" – א איד קען אלעמאל תשובה‬ ‫טון‪ .‬און אפילו אויב ער האט חלילה געזינדיגט מיט די גרעסטע‬ ‫עבירות‪ ,‬און אפילו אויב ער האט געטון די עברה נאכאמאל און‬ ‫נאכמאל – קען ער תשובה טון און דער אייבערשטער נעמט אים‬ ‫צוריק צו זיך; ווי דער רמב"ם פסק'נט אין הלכות תשובה (א‪ ,‬ג)‪" :‬אפילו‬ ‫רשע כל ימיו ועשה תשובה באחרונה אין מזכירין לו שום דבר מרשעו"‬ ‫– אפילו אויב ער איז געווען א גאנץ לעבן א רשע‪ ,‬און אין דער‬ ‫לעצטער מינוט פון זיין לעבן האט ער תשובה געטון‪ ,‬וועט מען אויף‬ ‫יענער וועלט אים גארנישט דערמאנען פון זיין רשעות‪ .‬לכאורה‬ ‫דארף דאס א שטיקל הסבר לקרב אל השכל‪ ,‬וויאזוי קען דאס טאקע‬ ‫זיין‪ ,‬אז תשובה מעקט אויס דעם גאנצן 'עבר'‪ ,‬עס איז דאך דא געווען‬ ‫א מעשה פון א חטא‪ ,‬נו‪ ,‬וואו ווערט דאס פארשוואונדן?‬ ‫רשעים מלאים חרטות – בשעת'ן זינדיגן האט ער חרטה פארוואס ער זינדיגט‬ ‫נאר מען קען דאס מסביר זיין מיטן עבודת ישראל (פרשתן ד"ה קניםג)‬ ‫וואס ער באציהט זיך אויפן מאמר חז"ל (עפ"י נדרים ט‪" :):‬רשעים מלאים‬ ‫חרטות"‪ .‬בפשטות לערנט מען פשט‪ ,‬אז די רשעים האבן כסדר חרטה‬ ‫אויף די עברות וואס זיי האבן געטון‪ ,‬ווייל ווי נאר זיי האבן אפגעטון‬ ‫די עברה – האבן זיי דאך שוין נישט מער קיין יצר הרע צו די תאוה‪,‬‬ ‫און דעמאלט כאפט זיי ָאן א חרטה‪ .‬אבער דער עבודת ישראל זאגט‬ ‫אנדערש פשט‪" :‬רשעים מלאים חרטות" – בשעת מעשה ווען ער טוט‬ ‫נעבעך די עבירה‪ ,‬האט ער שוין דעמאלט חרטה אויף דעם! עס טוט‬ ‫באנק פארוואס ער זינדיגט נעבעך! נאר דער יצר הרע‬ ‫אים שוין יעצט ַ‬ ‫איז אזוי שטארק‪ ,‬אז ער האט נישט קיין כח זיך מתגבר צו זיין אויף‬ ‫גי‬ ‫וזל"ק‪" :‬אמרו חז"ל רשעים מלאים חרטות‪ ,‬פירוש אפילו בשעת חטאם עובר‬ ‫ג‬ ‫עליהם ההרהור והחרטה כי הוא נשמת ישראל עמו‪ .‬אכן אין בכח ההרהור‬ ‫הזה להחדילו מהמעשה אשר יעשה אפס כי נעלם מקומה במחשבה דקה מן‬ ‫הדקה‪ .‬וצורך הענין מה שברא היוצר הרהור תשובה זה‪ ,‬כדי שיעשה רושם קצת‬ ‫שעל כל פנים יוכל לשוב אח"כ הגם שעשה רשע ופשע‪.‬‬ ‫וזה היה הענין ז' מלכין דמיתו וכו'‪ ,‬וישאר אך נח הוא הצדיק ועלה בתיבה‪ ,‬מורה‬ ‫על הסתלקות הצדיק בעולם המחשבה כנודע‪ ,‬והיה הכנה לעולם התיקון אחרי‬ ‫המבול"‪.‬‬ ‫אמרי מנחם ‪ /‬נח‬ ‫אים און זיך צוריק האלטן פון טון די עבירה‪ ,‬אבער טיף אינעווייניג‬ ‫'במחשבה דקה מן הדקה' – האט ער חרטה און עס טוט אים וויי‪ .‬און‬ ‫ער פירט אויס‪ :‬אז דער חרטה בשעת מעשה לאזט איבער א 'רושם'‬ ‫אז ער זאל שפעטער קענען תשובה טון‪ .‬און ענליך דערצו שטייט אין‬ ‫דברי יחזקאל אויף ראש השנה (ד"ה מדרשד)‪.‬‬ ‫אינעם 'מחשבה שבלב' איז ער אן 'אונס' און דערפאר העלפט תשובה‬ ‫מיט דעם עבודת ישראל קען מען אפשר מקרב זיין אל השכל וויאזוי‬ ‫עס העלפט תשובה‪ .‬ווייל לויט ווי ער זאגט קומט אויס‪ ,‬אז‬ ‫דארט טיף אינעווייניג אינעם 'מחשבה דקה שבלב' – איז ער אן‬ ‫'אונס'! ווייל ער וויל דאך נישט זינדיגן‪ ,‬נאר ער ווערט געצווינגען פון‬ ‫די אברים און פונעם 'חיצוניות הלב' וועלכער ברענט מיט א תאוה‬ ‫און שלעפט אים אריין‪ .‬ממילא‪ ,‬וויבאלד דער 'מחשבה שבלב' איז אן‬ ‫'אונס'‪ ,‬דערפאר‪ ,‬ווען ער טוט תשובה‪ ,‬קוקט מען אין הימל בלויז‬ ‫אויף דעם פנימיות‪ ,‬און מען זאגט‪" :‬דער מענטש האט קיינמאל נישט‬ ‫געזינדיגט! א צווייטער האט אים געצווינגען דערצו‪ ,‬אבער ער מעצמו‬ ‫האט דאס קיינמאל נישט געטון!"‪ .‬און דערפאר זאגט דער רמב"ם‪ ,‬אז‬ ‫אויף יענער וועלט וועט מען אים גארנישט דערמאנען די חטאים‪.‬‬ ‫וזל"ק‪" :‬מדרש (ויק"ר פכ"ט) בחדש השביעי באחד לחדש וכו'‪ .‬כי אעשה כלה‬ ‫ד‬ ‫בכל הגוים אשר הדחתיך שמה‪ .‬או"ה שהן מכלין שדותיהן (פי' מ"כ שקוצרין‬ ‫אותה כולה ואינם מניחים פאה) אעשה כלה‪ .‬ואותך לא אעשה כלה אבל ישראל‬ ‫שאין מכלין את שדותיהן כד"א לא תכלה פאת שדך לא אעשה כלה וכו' אימתי‬ ‫בחדש השביעי‪ .‬ולכאורה קשה מהענין מצוה זו לזכות בדין בר"ה ולמה נקט‬ ‫דוקא פאה‪ .‬וי"ל כך דהנה ישראל אם נתפס בעבירה ר"ל לבו בל עמו ואינו‬ ‫ממלא תאותו כי יודע בלבו שאסור לו לעשותה עפ"י התורה לכן נשאר עדיין‬ ‫רושם קדושה בקרבו שיוכל לשוב בתשובה‪ .‬אבל או"ה שממלאים תאותם בכל‬ ‫לבם לפי שאין להם שום מניעה לפיכך רחוק הוא שישובו וזה מאמר המדרש‬ ‫או"ה שהן מכלין שדותיהן לפי שאינם מחוייבים להניח פאה להכי אין להם‬ ‫די‬ ‫מניעה ויכולין לקצור כל השדה והוא הדין בכל דבר שעושים אין להם שום מניעה‬ ‫ועושים בכל לבם לכן אעשה כלה‪ .‬אבל ישראל שאין מכלין את שדותיהן היינו‬ ‫כיון דהתוה"ק מונעם לקצור כל השדה יש להם כח המונע אותם לקצור כלו‬ ‫דמחוייבים עפ"י התורה להניח פאה‪ .‬וכן בכל דבר יש להם מניעה עפ"י התורה‬ ‫מה שלא לעשות נמצא אפי' אם ישראל נתפס בעבירה ר"ל מחמת כח המניעה‬ ‫לבו בל עמו לעשותה בכל תאות לבו‪ .‬עי"ז נשאר רושם קדושה בו שיכול לשוב‬ ‫בתשובה‪ .‬לכן לא אעשה כלה"‪.‬‬ ‫אמרי מנחם ‪ /‬נח‬ ‫פארן מבול האט מען יא געזינדיגט מיטן גאנצן הארץ – דערפאר האט נישט געהאלפן קיין‬ ‫תשובה‬ ‫עס קען אפשר זיין‪ ,‬אז דער ענין פון 'רשעים מלאים חרטות' איז‬ ‫נתחדש געווארן בלויז נאכן מבול‪ .‬ווייל מיר האבן נישט קיין‬ ‫השגה וואספארא מין 'כח הרע' עס איז דעמאלט געווען אויף דער‬ ‫וועלט; ווי דער זרע קודש זאגט (פרשתן ד"ה וידבר אלקיםה)‪ ,‬אז 'מבול' איז‬ ‫גימטריא 'חסדו'‪ ,‬אז עס איז א געוואלדיגער חסד אז דער אייבערשטער‬ ‫האט אפגערייניגט די וועלט פון אזא זוהמא‪ ,‬ווייל דער אויר איז‬ ‫דעמאלט געווען אזוי טמא ומטומא! די וועלט איז דעמאלט געווען‬ ‫אנגעפילט מיט רע! די קליפה איז געווען אזוי גרויס ָאן קיין שיעור!‬ ‫ממילא‪ ,‬האבן יענע רשעים געטון די עבירות מיטן גאנצן הארץ – ָאן‬ ‫קיין שום חרטה בשעת מעשה! און אויב אזוי‪ ,‬העלפט דאך נישט קיין‬ ‫תשובה‪ ,‬ווייל עס איז נישט געווען קיין שום 'אונס' נאר 'ברצון גמור'‪,‬‬ ‫און דערפאר האט דער אייבערשטער געמוזט ברענגען א מבול אויף‬ ‫זיי – און נישט געקענט שיקן יסורים זיי צו דערמאנען תשובה צו טון‪,‬‬ ‫ווייל תשובה וואלט נישט געהאלפן ביי זיי‪.‬‬ ‫היינט דארף מען שוין נישט קיין מבול ווייל עס העלפט תשובה‬ ‫אבער נאכן מבול‪ ,‬איז די גאנצע לופט געווארן גערייניגט און דער‬ ‫כח הקליפה איז געווארן נתמעט‪ ,‬ממילא איז שוין געווארן‬ ‫אזא מציאות‪ ,‬אז אפילו בשעת ווען א איד זינדיגט חלילה – האט ער‬ ‫אבער א 'מחשבה דקה בלב' וואס איז אנגעפילט מיט 'חרטה' און‬ ‫ווייטאג! ער וואלט זייער נישט געוואלט זינדיגן און עס באקומט אים‬ ‫נישט! אין זיין 'עולם המחשבה' איז ער אן 'אונס'! און דערפאר האט‬ ‫וזל"ק‪" :‬ריבוי השמן מכבה הנר‪ ,‬כן בבריאת העולמות‪ ,‬אותן העולמות שקבלו‬ ‫ה‬ ‫שפע יותר מהראוי לכוחם לא יכלו לסבול‪ ,‬ואמר השי"ת (ב"ר ג‪ ,‬ז) דין לא הניין‬ ‫לי ודין הניין לי‪ ,‬ולכן בהתחדשות הבריאה על ידי המבול‪ ,‬שהיה כעין התחדשות‬ ‫וט‬ ‫הבריאה‪ ,‬נצטמצם השפע לצורך חסד הגדול שיהיה קיום לבריאה‪ ,‬ומזה‬ ‫הצמצום שהוא בחינת שם אלקי"ם‪ ,‬תמו ונכרתו הרשעים‪ ,‬דוגמת (משלי כה‪ ,‬ד)‬ ‫הגו סיגים מכסף ויצא לצורף כלי‪ ,‬שלא יהיה בו פסולת‪ .‬ולכן מבו"ל גימטריא‬ ‫חסד"ו‪ ,‬כי היה חסד גדול באיבוד הרשעים‪ ,‬וצריך להודות לו יתברך על זה‬ ‫שכרת את דור המבול‪ ,‬שאלמלא היו בתערובות אנשי העולם‪ ,‬לא היה אפשר‬ ‫להיות קיום לאומה הישראלית מחמת גודל טומאתם‪ ,‬ולא היה יכול אברהם‬ ‫להיות בעולם על אותה הבחינה שהיה‪ ,‬אם לא היו נכרתים הרשעים הללו‬ ‫מקודם"‪.‬‬ ‫אמרי מנחם ‪ /‬נח‬ ‫דער אייבערשטער צוגעזאגט‪ ,‬אז ער וועט שוין מער נישט ברענגען‬ ‫קיין מבול‪ ,‬ווייל אפילו אויב עס וועט חלילה זיין חטאים – וועט ער‬ ‫דערמאנען דעם דור תשובה צו טון‪ ,‬און דורכדעם וועט אלעס ווערן‬ ‫מתוקן און מכופר‪.‬‬ ‫דער 'חרטה' בשעת חטא איז מעלה א 'ריח ניחוח' פארן אייבערשטן‬ ‫מיט דעם פארשטייט מען די גמרא‪" :‬אפילו פושעי ישראל עתידין‬ ‫שיתנו ריח" – לעתיד לבוא וועט יעדער איינער קענען שמעקן‬ ‫דעם גוטן ריח פון די 'חרטות' וואס די פושעי ישראל האבן געהאט‬ ‫בשעת'ן פשע‪ .‬און כאטש דאס איז זייער 'דקה מן הדקה' וואס נישט‬ ‫יעדער קען עומד זיין דערויף‪ ,‬אבער דעמאלט וועט ארויסקומען‬ ‫בגלוי די אלע 'המון נסתרות' וואס ליגט באהאלטן אין א מענטש‪.‬‬ ‫זאגט די גמרא‪" :‬שנאמר וירח את ריח בגדיו אל תקרי בגדיו אלא‬ ‫בוגדיו" – דער הייליגער יצחק אבינו בגודל קדושתו האט שוין יעצט‬ ‫מרגיש געווען און געשמעקט אין יעקב'ן‪ ,‬דעם ריח פון די 'חרטות'‬ ‫וואס די פושעי ישראל האבן בשעת מעשה‪.‬‬ ‫לא אוסיף לקלל – פאר אזעלכע סארט רשעים דארף איך נישט ברענגען קיין מבול‬ ‫ֹ‬ ‫מיט דעם פארשטייט מען דעם פסוק‪" :‬וַ ָ ּי ַרח ה' ֶאת ֵר ַ‬ ‫יח ַה ִ ּניח ַח" –‬ ‫יעצט נאכן מבול‪ ,‬וואס די לופט איז געווארן גערייניגט‪ ,‬האט‬ ‫דער אייבערשטער געשמעקט דעם 'ריח ניחוח' – וואס דאס שטעלט‬ ‫דאך דער בעל הטורים צו צום 'ריח בוגדיו' – דאס איז די 'מלאים‬ ‫חרטות' וואס די רשעים נאכן מבול האבן בשעת'ן חטא‪ .‬און דערפאר‬ ‫ֹ‬ ‫ֹ‬ ‫ֹ‬ ‫האט דער אייבערשטער געזאגט‪" :‬לא א ִסף ְל ַק ֵ ּלל עוד ֶאת ָה ֲא ָד ָמה‬ ‫ַ ּב ֲעב ּור ָה ָא ָדם" – איך וועל מער נישט ברענגען קיין מבול‪ ,‬נאר עס איז‬ ‫גענוג מיט דעם וואס איך וועל זיי מעורר זיין צו תשובה‪ .‬און די סיבה‬ ‫"כי יֵ ֶצר ֵלב ָה ָא ָדם ַרע ִמ ְ ּנ ֻע ָריו" –‬ ‫פארוואס עס העלפט תשובה איז‪ִּ :‬‬ ‫ווייל דער מענטש בעצם איז נישט שלעכט און וויל נישט קיין‬ ‫שלעכטס! נאר דער יצר הרע שלעפט אים צו שלעכטס און ער קען‬ ‫זט‬ ‫זיך נישט מתגבר זיין! אבער אין זיין אמת'ע מחשבה דקה איז ער אן‬ ‫'אונס' און ער האט נישט געוואלט זינדיגן! און דערפאר העלפט‬ ‫תשובה אוועקצונעמען דעם גאנצן חטא‪.‬‬ ‫אמרי מנחם ‪ /‬נח‬ ‫כי יצר לב האדם רע – עס איז בלויז א יצר הרע אבער בפנימיות וויל ער דאס נישט‬ ‫מיט דעם פארשטייט מען די שינויים אין די לשונות צווישן דעם‬ ‫פסוק דא ביי אונז – וואו עס שטייט בלויז 'לב האדם' און בלויז‬ ‫'רע'‪ ,‬צום פסוק אויבן – וואו עס שטייט 'מחשבות לבו' און 'רק רע'‪.‬‬ ‫ווייל אויבן זאגט דער פסוק פארוואס עס העלפט נישט קיין תשובה‬ ‫ֹ‬ ‫ֹ‬ ‫ׁ ֹ‬ ‫און מען מוז ברענגען א מבול‪" :‬וְ ָכל יֵ ֶצר ַמ ְח ְשבת ִל ּבו ַרק ַרע ָּכל ַה ּיום"‬ ‫– ווייל אפילו די 'מחשבה שבלב' איז אויך רע! עס איז נישטא דארט‬ ‫קיין שום מחשבה פון חרטה‪ ,‬נאר עס איז 'רק רע' – אנגעפילט מיט‬ ‫מחשבות רעות רחמנא ליצלן‪ ,‬און עס טוט אים גארנישט וויי‪ .‬און‬ ‫דערפאר העלפט נישט קיין תשובה‪ .‬אבער דא זאגט דער פסוק א‬ ‫טעם פארוואס עס העלפט יא תשובה – וואס דערפאר וועט מער‬ ‫"כי יֵ ֶצר ֵלב ָה ָא ָדם ַרע ִמ ְ ּנ ֻע ָריו" – בלויז דער 'לב'‪,‬‬ ‫נישט זיין קיין מבול‪ִּ :‬‬ ‫די הרגשים און תאוות שבלב‪ ,‬זענען שלעכט‪ ,‬אבער די 'מחשבה‬ ‫שבלב' איז נישט שלעכט! עס איז נישט 'רק רע'‪ ,‬ווייל עס איז דא‬ ‫דארט א הארץ וואס איז פול מיט חרטה בשעת מעשה! נאר דער יצר‬ ‫הרע צווינגט אים נעבעך דערצו‪ ,‬און דערפאר העלפט תשובה מכח‬ ‫די טענה פון 'אונס'‪.‬‬ ‫אפילו בשעת'ן גיין אויפן גאס העלפט אים די תורה צו האבן כאטש דעם 'מלאים חרטות'‬ ‫לויט דעם קען מען מסביר זיין דעם מחלוקת צווישן רב יוסף און‬ ‫רבא‪ ,‬און מען קען אפשר זאגן אז 'מר אמר חדא ומר אמר חדא‬ ‫ולא פליגי'‪ .‬ווייל דאס איז כולי עלמא מודי‪ ,‬אז 'בעידנא דעסיק בה'‪,‬‬ ‫בשעת ווען א איד זיצט און לערנט – ווערט דער יצר הרע נכנע; ווי די‬ ‫גמרא זאגט (סוכה נב‪" :):‬אם פגע בך מנוול זה משכהו לבית המדרש אם‬ ‫אבן הוא נימוח אם ברזל הוא מתפוצץ" – מען מוז אריינשלעפן דעם‬ ‫יצר הרע אין בית המדרש און זיך זעצן לערנען‪ ,‬און דעמאלט ווערט‬ ‫ער אינגאנצן צופיצלט‪ .‬אבער ווי נאר א מענטש גייט ארויס אין די‬ ‫גאסן‪ ,‬און וואס עס טוט זיך אפ נעבעך אין גאס – דארף מען דאך‬ ‫זי‬ ‫נישט זאגן‪ ,‬איז ער זייער עלול דורכצופאלן‪ ,‬און אויף דעם זאגט רבא‪:‬‬ ‫"בעידנא דלא עסיק בה אצולי לא מצלא" – בשעת'ן גיין אין גאס איז‬ ‫דער נסיון צוריק דא בתוקף‪ ,‬און ער איז נישט פארזיכערט אז ער‬ ‫וועט נישט דורכפאלן‪ .‬זאגט אבער רב יוסף‪ :‬ריכטיג טאקע אז ער איז‬ ‫נישט פארזיכערט אינעם בפועל‪ ,‬אבער דאך איז די תורה אים מציל‬ ‫אמרי מנחם ‪ /‬נח‬ ‫פון 'אריינפאלן אינגאנצן'! די תורה וועט אים היטן די 'מחשבה‬ ‫שבלב'‪ ,‬אז דארט זאל ער זיין 'מלא חרטה' און עס זאל זיין א בחינה‬ ‫פון 'אונס'! און דורכדעם וועט זיין‪ ,‬אז "המאור שבה יחזירנו למוטב"‬ ‫– דער אור התורה וועט גורם זיין אז שפעטער זאל ער קענען תשובה‬ ‫טון‪ ,‬וויבאלד ער איז געווען אן 'אונס' און ער האט נישט געזינדיגט‬ ‫מרצונו הטוב‪.‬‬ ‫תורה תבלין – די תורה גיבט אריין דעם 'ריח ניחוח' פון חרטה בשעת מעשה‬ ‫מיט דעם פארשטייט מען די גמרא‪" :‬בראתי יצר הרע ובראתי לו‬ ‫תורה תבלין"‪ .‬ווייל אודאי האט די תורה אויך א בחינה פון א‬ ‫שטעקן וואס איז מכניע דעם יצר הרע‪ ,‬אז מען זאל בכלל נישט‬ ‫קומען צו קיין חטא‪ ,‬דאס איז אבער בלויז 'בעידנא דעסיק בה'‪ ,‬אבער‬ ‫שפעטער איז דאך צוריק דא א בחירה און א נסיון‪ .‬זאגט אבער די‬ ‫גמרא‪ :‬אויף אזויפיל נוצט עס‪ ,‬אז אפילו ווען ער פאלט דורך חלילה‬ ‫און פאלגט דעם יצר הרע – וועט אבער די תורה זיין א 'תבלין' צו‬ ‫דעם ביטערן חטא אז עס זאל זיין עפעס זיסער! אז עס זאל זיין דארט‬ ‫דער 'מלאים חרטות' – וואס דאס איז דער 'ריח ניחוח' און 'ריח‬ ‫בוגדיו'! דאס איז נאר דורכן 'כח התורה' וואס דאס לאזט נישט דעם‬ ‫מענטש פארגעסן אינגאנצן פונעם אייבערשטן – אפילו בשעת'ן‬ ‫חטא‪ .‬און דורכדעם וועט ער קענען תשובה טון און צוריקקומען‬ ‫למוטב‪.‬‬ ‫‪Ƿ‬‬ ‫דברי כיבושין *‬ ‫דער נח – וויאזוי ער האט זיך געקענט דערהאלטן אין דעם דור‬ ‫המבול? [וויאזוי האט ער געקענט] זיך מתגבר געווען אויפן‬ ‫גאנצן דור המבול – און דער גאנצער דור המבול האט נישט געקענט‬ ‫גארנישט [מתגבר זיין]? וואס איז געווען?‬ ‫חי‬ ‫פשוט זעט אויס אזוי‪ .‬רש"י זאגט דאך‪" :‬מן הבהמה הטהורה ‪ -‬מלמד‬ ‫שלמד נח תורה"‪ .‬דא האט רש"י אונז דערציילט דעם גאנצן‬ ‫יסוד – מיט וועלכן כח דער נח האט זיך דערהאלטן און זיך מתגבר‬ ‫געווען‪ .‬אז רש"י זאגט [אז] נאר נח האט געלערנט‪ ,‬זעט אויס‪ ,‬אז זיי‬ ‫* צו הערן די דברי כיבושין‪ ,‬רופט ‪ 718-400-7790‬און דרוקט ‪1‬‬ ‫אמרי מנחם ‪ /‬נח‬ ‫האבן נישט געלערנט קיין תורה‪ָ .‬אן תורה‪ ,‬רחמנא ליצלן‪ ,‬ווערט מען‬ ‫פארפאלן אין תהום! מען קען קיינמאל נישט צוקומען צו גארנישט!‬ ‫איצט קומט דאך דער נייער זמן‪ ,‬דער ווינטער‪ ,‬דער אייבערשטער‬ ‫זאל העלפן הבא עלינו לטובה לששון ולשמחה לחיים טובים‬ ‫ולשלום‪ ,‬מיט אלע ברכות‪ .‬איז דארף מען וויסן‪ ,‬אז עס איז [היינט]‬ ‫נעבעך – איך ווייס נישט [וואס] צו זאגן‪ ,‬צי עס איז [ממש] אזויווי‬ ‫דער 'דור המבול'‪ ,‬צי ווייניגער‪ ,‬צי עס איז נאכמער ווי דער 'דור‬ ‫המבול' – ווייס איך נישט‪ .‬על כל פנים‪ :‬מען ווייסט אז עס ברענט‬ ‫נעבעך א פייער! און עס איז נעבעך אזוי ביטער! די 'מעשי דור‬ ‫המבול' טוט זיך [היינט] אפ‪ ,‬אויף אן אופן נורא ואיום! און ממילא‪,‬‬ ‫"אין לנו שיור רק התורה הזאת"‪" .‬בראתי יצר הרע בראתי תבלין"‪.‬‬ ‫נאר מיט דעם 'תבלין'! מיט דעם קען מען זיך מתגבר זיין! ווי דער‬ ‫"אן תורה קען מען צו גארנישט‬ ‫צאנזער רב האט דאך געזאגט‪ָ :‬‬ ‫צוקומען"‪ .‬דאס הייסט‪ ,‬נישט בלויז אז מען קען נישט צוקומען צו‬ ‫'מדרגות' – [נאר] רחמנא ליצלן "כל הפורש ממך כאילו פורש מן‬ ‫החיים" (קידושין סו‪ – ):‬אזוי האט ער דאך געזאגט רבי טרפון‪ .‬ממילא‬ ‫דארף מען זען אז יעדער זאל זיך אנשטרענגען [צו האבן א שיעור‬ ‫תורה]‪.‬‬ ‫דאס איז נישט א 'מהיכי תיתי'‪" :‬ער לערנט א שטיקל גמרא! [ער איז]‬ ‫א וואוילער איד! [כאטש ער איז] א בעל הבית [און] ער גייט‬ ‫ארבעטן – דאך לערנט ער‪ ,‬ערב ובוקר זיצט ער און לערנט 'שיעורים‬ ‫קבועים'! זייער א שיינע זאך פון אים!"‪ .‬זאל מען וויסן‪ ,‬נישט אזוי‬ ‫דארף מען דאס אפטייטשן און נישט דאס איז דער אמת‪ .‬דער אמת‬ ‫איז‪ָ :‬אן א 'שיעור ערב ובוקר'‪ ,‬אז מען האלט זיך נישט אין די תורה –‬ ‫איז מען חלילה עלול רחמנא ליצלן! רחמנא ליצלן! ער און די קינדער‬ ‫וכדומה!‬ ‫טי‬ ‫מען זאל וויסן‪ ,‬אז די קינדער זענען תלוי אין אים! מיר האבן שוין‬ ‫געשמועסט אסאך מאל‪ :‬דער גרעסטער 'מוסר ספר' פון א קינד‬ ‫– דאס איז דער טאטע! און דאס קינד ליינט אפ דעם 'לוח הלב' פון‬ ‫טאטן! דאס קינד ליינט 'אינעווייניג' פון טאטן! עס איז פארהאנען‬ ‫איינער‪ ,‬מען גייט שלאגן די קינדער‪ ,‬מען שלאגט [און מען זאגט‬ ‫אים]‪" :‬לערן!"‪ .‬מען דינגט אים אפילו מלמדים; ווי דער חתם סופר‬ ‫אמרי מנחם ‪ /‬נח‬ ‫(תורת משה פר' ואתחנן ד"ה רקו) זאגט דאך א געוואלדיג ווארט וואס איז‬ ‫ׁ‬ ‫ׁ‬ ‫ֹ‬ ‫ׁ‬ ‫ׁ ֹ‬ ‫ׁ‬ ‫"ה ּ ָש ֶמר ְל ָך ּו ְשמר נַ ְפ ְש ָך ְמאד ּ ֶפן ּ ִת ְש ַּכח ֶאת ַה ְ ּד ָב ִרים ֲא ֶשר‬ ‫דאך ידוע‪ִ :‬‬ ‫יך וְ ִל ְבנֵ י ָבנֶ ָ‬ ‫ֹ‬ ‫יך וְ הו ַד ְע ּ ָתם ְל ָבנֶ ָ‬ ‫ֹ‬ ‫יך ּו ֶפן יָ ס ּור ּו ִמ ְ ּל ָב ְב ָך ּכל יְ ֵמי ַחיֶ ּ ָ‬ ‫ָרא ּו ֵעינֶ ָ‬ ‫יך"‪.‬‬ ‫ׁ‬ ‫ׁ‬ ‫ׁ‬ ‫"ה ּ ָש ֶמר ְל ָך ּ ֶפן ּ ִת ְש ַּכח ֶאת ַה ְ ּד ָב ִרים ֲא ֶשר‬ ‫זאגט דער חתם סופר אזוי‪ִ :‬‬ ‫יך" – דו אליינס וועסט פארגעסן די תורה‪ ,‬דו וועסט נישט‬ ‫ָרא ּו ֵעינֶ ָ‬ ‫לערנען‪ ,‬דו וועסט אינזין האבן ביזנעס א גאנצן טאג‪ּ " ,‬ו ֶפן יָ ס ּור ּו‬ ‫ֹ‬ ‫הו ַד ְע ּ ָתם ְל ָבנֶ ָ‬ ‫ִמ ְ ּל ָב ְב ָך ּכֹל יְ ֵמי ַחיֶ ּ ָ‬ ‫יך" – און די קינדער וועסטו זאגן‬ ‫יך וְ‬ ‫"זיץ און לערן! וועסט זען אז דו וועסט אויסגעוואקסן א תלמיד חכם‬ ‫ׁ‬ ‫"ה ּ ָש ֶמר ְל ָך"‪[ .‬ווייל] אויב עס איז‬ ‫[און] אן ערליכער איד!"‪ .‬זאגט ער‪ִ :‬‬ ‫ׁ‬ ‫"את ַה ְ ּד ָב ִרים ֲא ֶשר ָרא ּו ֵעינֶ ָ‬ ‫ׁ‬ ‫יך" –‬ ‫"פן ּ ִת ְש ַּכח" – אז דו וועסט פארגעסן ֶ‬ ‫ֶּ‬ ‫דעמאלט העלפט נישט צו זאגן די קינדער "לערן! לערן!"‪ .‬איז ממילא‬ ‫דארף מען וויסן‪ ,‬דאס [לימוד התורה] איז דאס חיות!‬ ‫עס איז [היינט] א מבול רח"ל‪ .‬דער אייבערשטער זאל זיך מרחם זיין‬ ‫אויף דעם דור‪ ,‬מיר זאלן שוין אויסגעלייזט ווערן‪ .‬עס איז ממש‬ ‫למעלה מהשגה נעבעך‪ ,‬די נסיונות [פון די כלים] וואס דאס דור האט‬ ‫נעבעך באקומען אזא זאך‪ .‬ממילא דארף מען זען‪" ,‬אין לנו שיור" נאר‬ ‫די תורה הקדושה! דאס היט! און דאס היילט! און דאס העלפט! אלעס!‬ ‫דארף מען וויסן‪ ,‬בדור הזה בפרט‪ ,‬בפרט דור הזה היינט‪ ,‬וואס איז‬ ‫אזא חשכות און אזא טמיון‪ ,‬דארף מען וויסן אז יעדער איד‬ ‫איז מחויב [צו האבן] א שיעור ערב ובקר! און מען זאל רעדן אין‬ ‫שטוב [דברי תורה] צו די קינדער‪ .‬מען זאל פארהערן א קינד‪ ,‬מען‬ ‫זאל וויסן [ביי] וואס דאס קינד האלט‪ ,‬וכדומה‪ .‬דער דור – וואס [מער‬ ‫עס] ווערט דער דור שווערער – מוז מען מער זיך אריינטון אין די‬ ‫וזל"ק‪" :‬רק השמר לך ושמור נפשך מאוד פן תשכח את הדברים אשר ראו‬ ‫ו‬ ‫עיניך ופן יסורו מלבבך כל ימי חייך והודעתם לבניך ולבני בניך‪ .‬י"ל קרוב להנ"ל‬ ‫כי מי שאין לבבו שלם עם ה' אלקיו אין למודו מצליח והתלמידים מוזהרים‬ ‫כ‬ ‫מלקבל ממנו כמשאחז"ל אם דומה הרב למלאך ה' צבאות וגו' וה"נ מוזהר הרב‬ ‫היודע בעצמו שאין לבבו שלם ח"ו שלא יחטיא אחרים בלמודו עמם שהרי תורתו‬ ‫לא תעשה פירות נמצא כי הוא מחטיא גם רבים עמו‪ .‬וזהו השמר לך ושמור‬ ‫נפשך מאוד פן תשכח את הדברים ותסירם מלבבך ח"ו‪ ,‬פי' ולא תהיה צדיק‬ ‫גמור‪ ,‬ואפ"ה והודעתם לבניך ולבני בניך‪ ,‬חלילה לא תעשה כן‪ ,‬אלא אם ידעת‬ ‫בנפשך שהוא סר מעם אלקיו ח"ו‪ ,‬על כל פנים לא תודיעם לבניך‪ ,‬הנח להם‪,‬‬ ‫וה' ישלח מורה לצדקה להם"‪.‬‬ ‫אמרי מנחם ‪ /‬נח‬ ‫תורה און זיך מדבק זיין – ער און די קינדער! און נאר אזוי ארום‪ ,‬מיט‬ ‫תפילות‪ ,‬און מיט סייעתא דשמיא‪ ,‬מיט צדקות – מיט דעם אלעמען‬ ‫צוזאמען‪ ,‬וועט דער אייבערשטער העלפן‪ ,‬מיר זאלן זוכה זיין צו זען‬ ‫'דורות ישרים מבורכים'‪.‬‬ ‫דער זרע קודש (פרשתן ד"ה נחז) ברענגט דעם אלשיך הק'‪ :‬פארוואס‬ ‫ֹ ֹ‬ ‫ֹ ֹ‬ ‫"בדר ָתיו"‪ ,‬פארוואס שטייט נישט ְ ּ‬ ‫"בדורו"? זאגט ער‪ :‬אז דער‬ ‫שטייט ְ ּ‬ ‫טאטע‪ ,‬דער צדיק‪ ,‬וואס איז אויף זיך 'מקבל עול מלכות שמים' –‬ ‫איז ער מקבל נישט בלויז אויף 'זיך'‪ ,‬נאר [אויף] אלע 'דורות הבאים‬ ‫ממנו'! די אלע דורות וואס זיי קומען ארויס – האבן די סייעתא‬ ‫דשמיא! פון דעם 'קבלת עול מלכות שמים' וואס דער צדיק האט –‬ ‫האבן די אלע דורות הבאים!‬ ‫דער אייבערשטער זאל העלפן‪' ,‬אחכה לו בכל יום שיבוא'‪ ,‬מיר ווייסן‬ ‫דאך נישט [ווען די גאולה וועט זיין]‪ ,‬אבער [אז] מען שטעלט‬ ‫פאר דורות הבאים‪ ,‬אזעלכע ביטערע [נסיונות]‪ ,‬זיי האבן‬ ‫זיך נאר ָ‬ ‫שוין נישט געזען גארנישט‪ ,‬און ווייסן נישט‪ .‬דארף מען דאך סייעתא‬ ‫דשמיא‪[ ,‬און מען דארף] שרייען‪" :‬געוואלד‪ ,‬געוואלד‪ ,‬וויאזוי קען‬ ‫מען זוכה זיין צו אידישע דורות?"‪ .‬ממילא דארף מען וויסן‪ ,‬אז דאס‬ ‫איז דער כח! אז דאס איז די עצה! אז מען איז אויף זיך 'מקבל עול‬ ‫מלכות שמים'‪ ,‬איז מיט דעם – 'אין אים' ליגט דאך די אלע כוחות פון‬ ‫די דורות – איז דער אייבערשטער וועט העלפן‪ ,‬וועלן מיר זוכה זיין‬ ‫מיט סייעתא דשמיא‪" ,‬כי לא ידח ממנו נדח"‪ ,‬וועלן מיר אויך זוכה זיין‬ ‫צו 'דורות ישרים ומבורכים'‪ ,‬אקעגן צו גיין מקבל זיין פני מלך משיח‬ ‫צדקנו במהרה בימינו‪ ,‬אמן‪.‬‬ ‫‪4‬‬ ‫אכ‬ ‫וזל"ק‪" :‬נח איש צדיק תמים היה בדורותיו כו'‪ .‬עיין באלשיך שהקשה למה לא‬ ‫ז‬ ‫כתיב בדורו‪ ,‬כמו שאמרו חז"ל (תנחומא נח‪ ,‬ה) אילו היה בדורו של אברהם אבינו‬ ‫ע"ה כו'‪ .‬וי"ל כי דרך הצדיקים לעבדו יתברך בכל כוחותם הנכללים בהם שהם‬ ‫יוצאי יריכם‪ ,‬כמו שנאמר (שמות א‪ ,‬ה) יוצאי ירך יעקב כו'‪ ,‬ולכל הנכללים בו‬ ‫פועל בקבלתו עול מלכות שמים‪ ,‬שאחר כך בהיותם בפרטיות יקבלו גם כן‬ ‫עול מלכות שמים בשלימות‪ ,‬ובנח היו נכללים כל ישראל שממנו נבנה העולם‪,‬‬ ‫ותמצא רמז שהר"ת של נ'ח א'יש צ'דיק ת'מים‪ ,‬גימטריא ישרא"ל‪ ,‬וזהו שנאמר‬ ‫שהיה צדיק תמים [בדורותיו]‪ ,‬בכל דורותיו שנכללים בו"‪.‬‬ ‫אמרי מנחם ‪ /‬נח‬ ‫‪Ƿ‬‬ ‫ממה שסיפר תחת השיחים במשך השנים‬ ‫דיבורים וסיפורים ‪-‬‬ ‫לפרשת נח‬ ‫ברוגז אויף פרשת נח‪ ,‬א מבול‪ ,‬א פארשוועמעניש‪...‬‬ ‫איך האב געהערט פונעם ָ‬ ‫סאניקער דיין‪ ,‬רבי מאטל שפאלטער‬ ‫זכרונו לברכה‪ ,‬אז דער בלאזשובער רב זצ"ל פלעגט נישט פירן‬ ‫קיין טיש שבת פרשת נח‪ .‬ער האט נישט געגליכן פרשת נח‪ ...‬ער‬ ‫פלעגט זאגן‪" :‬עה‪ ,‬א פארשוועמעניש‪ ."...‬הערשט ווען עס איז‬ ‫געקומען פרשת לך לך איז ער געווארן גוט אויפגעלייגט‪" :‬אה‪ ,‬דער‬ ‫ברית בין הבתרים‪."...‬‬ ‫נו‪ ,‬אז עס איז נישט געווען קיין טיש פרשת נח‪ ,‬איז דער ר' מאטל‬ ‫געזעסן אין בית המדרש פרייטאג צונאכט‪ ,‬און געלערנט‬ ‫בחברותא מיטן אייניקל פונעם בלאזשובער רב‪ ,‬ר' ישראלח זצ"ל (דער‬ ‫שפעטערער בלאזשובער רב פון בארא פארק)‪.‬‬ ‫עס איז שוין געווען זייגער צוועלף‪ ,‬רופט זיך אן ר' מאטל‪" :‬לאמיר‬ ‫גיין זען וואו דער רבי האלט"‪ .‬זענען זיי ביידע צוגעגאנגען צום‬ ‫צימער און זיך געשטעלט נעבן דעם טיר‪ ,‬דער טיר איז געווען אביסל‬ ‫אפן‪ ,‬האבן זיי געקענט אריינקוקן‪ .‬האבן זיי געזען ווי דער בלאזשובער‬ ‫רב איז אליין אין שטוב און ער זינגט‪" :‬אלקא דיליה יקר ורבותא‪,‬‬ ‫פרוק ית ענך" וכו'‪ ,‬מיט דעם באקאנטן בלאזשובער ניגון‪ ,‬און ער‬ ‫האט איבערגעזינגען דעם שטיקל נאכאמאל און נאכאמאל מיט‬ ‫געוואלדיגע בכיות‪ .‬אינמיטן האט דער בלאזשובער רב באמערקט ווי‬ ‫איינער שטייט ביים טיר‪ .‬גיבט ער א פרעג‪" :‬ווער איז דארט?"‪ .‬האט‬ ‫ער געענטפערט 'מאטל'‪ ,‬רופט ער זיך אן‪" :‬קום אריין"‪ .‬איז ר' מאטל‬ ‫אריינגעגאנגען‪ ,‬דערנאך האט ער באמערקט אז נאך איינער שטייט‬ ‫דארט‪ ,‬פרעגט ער‪" :‬ווער איז דארט? ישראל! קום דו אויך אריין!"‪.‬‬ ‫איז ער אויך אריינגעקומען אינעווייניג‪.‬‬ ‫בכ‬ ‫רופט זיך אן דער בלאזשובער רב צו זיי‪" :‬עטץ זעט די לעכט? זיי‬ ‫צאנקען און שרייען 'שבת קודש'! א פלא אויף די חכמינו ז"ל‪,‬‬ ‫הרה"צ ר' ישראל ב"ר יהושע שפירא זצ"ל‪ .‬נ' א' מרחשון תש"ן לפ"ק‪.‬‬ ‫ח‬ ‫אמרי מנחם ‪ /‬נח‬ ‫זיי זאגן 'מעין עולם הבא יום שבת מנוחה'‪ ,‬הלואי זאל איך שפירן אזא‬ ‫טעם אין עולם הבא ווי איך שפיר אינעם שבת קודש!"‪.‬‬ ‫רבי יאנקעלע ז"ל (מפשעווארסק) פלעגט דאך נישט אפקויפן יעדע‬ ‫מעשה‪ ,‬עס איז געווען אסאך מאל וואס איינער האט אים‬ ‫פארציילט א מעשה‪ ,‬און ער האט זיך אנגערופן‪" :‬די מעשה לייג איך‬ ‫נישט אריין אין מיין בוזעם טאש"‪ ,‬און עס איז געווען אמאל ווען ער‬ ‫האט געזאגט פארקערט‪" :‬די מעשה לייג איך אריין אין בוזעם טאש"‪.‬‬ ‫אבער ווען איך האב אים פארציילט די מעשה וואס איך האב געהערט‬ ‫פון ר' מאטל שפאלטער‪ ,‬האט ער מיר געזאגט‪" :‬איך האב הנאה פון‬ ‫דער מעשה! ווייל דער שווער (הרה"ק רבי איציקל זצ"ל) פלעגט‬ ‫אויסרעכענען די 'שבת אידן' (וואס האבן געהאט א ספעציעלע עבודה אין שבת)‪,‬‬ ‫האט ער אויסגערעכנט דעם קאלאשיצער רב זצ"ל‪ ,‬דעם פעטער רבי‬ ‫חנה הערשט זצ"ל און דעם בלאזשובער רב‪ .‬יעצט פארשטיי איך‬ ‫פארוואס ער האט אים אריינגערעכנט!"‪.‬‬ ‫*‬ ‫הרה"ק ר' צבי בהרה"ק ר' משה זי"ע מראזוואדוב‬ ‫י' חשון תרע"ט לפ"ק‬ ‫פלא'דיגע דיבורים נאך קידוש‬ ‫דער טאטע זכרונו לברכה (הרה"צ מלאנצהוט זצ"ל) איז געווען א‬ ‫ראזוואדובער חסיד (פון ר' הערשעלע זי"ע)‪ .‬איינמאל איז דער‬ ‫ראזוואדובער רב געווען אין ריישא אויף א שבת איז דער טאטע‬ ‫אריינגעפארן קיין ריישא אויף שבת‪ .‬דער ראזוואדובער רב איז‬ ‫גכ‬ ‫אריינגעקומען צום טיש און דער טאטע איז געשטאנען אונטערן רב‪.‬‬ ‫אינמיטן די זמירות פאר קידוש‪ ,‬אדער ווי נאר דער רב האט געענדיגט‬ ‫קידוש‪ ,‬גיבט ער זיך א דריי אויס צום טאטן‪ ,‬און ער זאגט אים‪" :‬מיין‬ ‫בנו של הרה"ק רבי נפתלי רובין זצ"ל חתן הרה"ק בעל דברי יחזקאל משינאווא‬ ‫ט‬ ‫זי"ע‪.‬‬ ‫אמרי מנחם ‪ /‬נח‬ ‫היגער מחותן (ר' אלעזר ריישער)‪ ,‬האט נאך געהערט צו די תלמידי בעל‬ ‫שם"‪ .‬דער טאטע האט שפעטער געזאגט‪ ,‬אז די גאנצע זאך איז א‬ ‫פלא און ער ווייסט נישט עד היום‪ ,‬פארוואס ער האט זיך פונקט צו‬ ‫אים אויסגעדרייט‪ ,‬און וואו איז דאס דעמאלט אריינגעקומען צו רעדן‬ ‫וועגן ר' אלעזר ריישער‪( .‬בדרך אגב‪ ,‬דער טאטע איז נאך אויך געווען ביי ר' אלעזר‬ ‫ריישער זצ"ל)‪.‬‬ ‫א קול פון גן עדן‪...‬‬ ‫דער טאטע זכרונו לברכה פלעגט אלעמאל הערן פון זיין פאטער –‬ ‫דער זיידע ר' חיים ראובן‪ ,‬ווי ער האט גערעדט פונעם‬ ‫ראזוואדובער רב ר' משה'לע‪ ,‬אז זיין דאווענען איז געווען עפעס‬ ‫מורא'דיג‪ .‬און כאטש דער ר' הערשעלע האט אויך געדאווענט מיט א‬ ‫געוואלדיגן נעימות‪ ,‬אבער עס איז נישט מדמה צו זיין צום מתיקות‬ ‫פון ר' משה'לע‪ .‬און דער טאטע פלעגט אים אלעמאל פרעגן‪" :‬וואס‬ ‫איז דארט געווען אזוי? ווי קען נאך זיין שענער ווי דער היינטיגער‬ ‫ראזוואדובער רב'ס דאווענען?"‪ .‬אבער וויפיל דער זיידע האט‬ ‫פרובירט מסביר צו זיין דעם חילוק‪ ,‬איז עס אים נישט אריינגעגאנגען‪.‬‬ ‫נאכן קריג‪ ,‬איידער מיר זענען געקומען אהער קיין אמעריקע‪ ,‬זענען‬ ‫מיר געווען אין אנטווערפן‪ .‬איז דארט געווען א איד ר' הערשל‬ ‫בירנבוים ע"ה‪ ,‬ער איז געווען אזא תמימות'דיגער חסיד'ישער איד‪,‬‬ ‫און ער איז נאך געווען ביי ר' משה'לע ראזוואדובער‪ .‬האט אים דער‬ ‫טאטע געפרעגט‪" :‬ר' הערשל‪ ,‬זאגט נאר‪ ,‬וואס איז געווען דער חילוק‬ ‫אינעם דאווענען צווישן דעם ראזוואדובער רב ר' הערשעלע ביז צו‬ ‫זיין פאטער ר' משה'לע?"‪ .‬דער ר' הערשל איז געווארן אזוי פארלוירן‬ ‫צו ענטפערן אויף אזא שאלה‪ ...‬גיין זאגן 'מבינות'‪ ...‬אבער ער איז‬ ‫געווען א תמימות'דיגער‪ ,‬און אז דער רב פרעגט עפעס מוז מען‬ ‫ענטפערן‪ ...‬איז ער געשטאנען אזוי מיט די אויגן אויף ארויף צום‬ ‫דאך‪ ,‬און זיך געמוטשעט צו טרעפן עפעס א ווארט וואס ער קען דא‬ ‫דכ‬ ‫זאגן‪ .‬ביז ער האט געגעבן אזא זאג‪" :‬וואס זאל איך אייך זאגן? ווען ר'‬ ‫משה'לע האט געעפנט דאס מויל‪ ,‬איז ארויס א קול פון גן עדן!"‪ .‬ווי‬ ‫דער טאטע האט דאס געהערט‪ ,‬איז אים געווארן ליכטיג‪ ...‬ער האט‬ ‫אזוי הנאה געהאט פון דער הגדרה‪ ,‬אז ער האט שוין נישט געדארפט‬ ‫מער! ער האט שוין פארשטאנען דעם חילוק‪.‬‬ ‫אמרי מנחם ‪ /‬נח‬ ‫א רפואה נאכן אויפגעבן אלע האפענונגען‬ ‫די באבע מלכהי ע"ה איז אמאל געווען שטארק נישט געזונט ל"ע‪,‬‬ ‫איז זי געפארן קיין וויען צו א גרויסן דאקטער‪ .‬און יענער האט איר‬ ‫אונטערזוכט און ער האט אויפגעגעבן אויף איר‪ ,‬אז עס איז נישטא‬ ‫מער וואס צו טון ר"ל‪ .‬האט דער זיידע ר' חיים ראובן געשיקט זיין‬ ‫טאכטער‪ ,‬די מומע חנטשעאי ע"ה צום ראזוואדובער רב ר' הערשעלע‬ ‫מזכיר צו זיין‪ .‬דער זיידע איז געווען א גוטער שרייבער‪ ,‬האט ער איר‬ ‫מיטגעגעבן א בריוו וואו ער האט ארויסגעגעבן זיין שווער הארץ‪ ,‬אז‬ ‫זי איז נישט געזונט און דא גיבט מען איר אויף‪ ,‬און אזוי ווייטער‪.‬‬ ‫זי איז געפארן קיין ראזוואדוב מיטן בריוו‪ .‬דער ראזוואדובער רב‬ ‫האט גענומען דעם בריוו און געליינט‪ ,‬און ער איז געווארן ווייס ווי‬ ‫דער וואנט‪ .‬דערנאך האט ער זיך אנגערופן‪" :‬גיב אריין א טעלעגראם‪,‬‬ ‫אז דער ראזוואדובער רב גאראנטירט א רפואה שלימה!"‪ .‬נישט מער‬ ‫און נישט ווייניגער‪ .‬און זי האט טאקע געשיקט אזא טעלעגראם צום‬ ‫פאטער‪.‬‬ ‫ווען דער זיידע האט באקומען דעם טעלעגראם‪ ,‬האט ער עס‬ ‫באהאלטן פון יעדן איינעם‪ ,‬ווייל ער האט זיך געשעמט צו ווייזן‬ ‫אזא טעלעגראם‪ ,‬בשעת ווען דער דאקטער האט אויפגעגעבן און עס‬ ‫איז נעבעך אזא מצב‪.‬‬ ‫צומארגנס‪ ,‬קומט דער דאקטער אריין און ער זאגט‪" :‬ראבינער‬ ‫וואגשאהל‪ ,‬איך וויל אייך זאגן‪ ,‬אז עס האט פאסירט‬ ‫איינע גראוסע ענדערונג ביי אייער פראו"‪( .‬ער האט עס געזאגט אזוי אין‬ ‫דייטש)‪ .‬וואס איז געשען? זי האט געהאט לא עלינו א מחלה אינעווייניג‪,‬‬ ‫נ' כ"ו סיון תרצ"ה‪ ,‬אשת הרה"צ ר' חיים ראובן וואגשאהל זצ"ל ‪ -‬נ' כ"ה אדר‬ ‫י‬ ‫הכ‬ ‫תרפ"ב‪ ,‬ואמו של הרה"צ ר' אלטר יעקב יצחק זצ"ל ‪ -‬נ' כ"ו אייר תשכ"ז‪ ,‬בת‬ ‫הרה"ק ר' מנחם מענדל שפירא זי"ע מלאנצהוט ‪ -‬נ' י"ט כסלו תרע"ב‪ ,‬בן‬ ‫הרה"ק ר' אלעזר לאנצוטער בעל יודעי בינה – נ' י"ב אלול תרכ"ה‪.‬‬ ‫הרבנית חנה ע"ה – נ' ו' כסלו תרצ"ד ומנו"כ בביה"ח החדש בעיר לאנצוט‪ ,‬אשת‬ ‫אי‬ ‫הרב רבי מרדכי אלעזר רובין אב"ד קארטשין (בן הרה"צ רבי אשר ז"ל בן הרה"צ‬ ‫רבי שמואל ז"ל אב"ד קארטשין)‪ .‬נ' בן מ"ב שנה ביום ד' תמוז תרצ"ב‪ .‬לא זכו‬ ‫להפקד בזש"ק‪.‬‬ ‫אמרי מנחם ‪ /‬נח‬ ‫און מען האט נישט געקענט אנקומען דערצו‪ .‬אבער יעצט איז אלעס‬ ‫ארויסגעקומען אויפן קערפער‪ ,‬און אינעווייניג איז געווארן ריין‪.‬‬ ‫"איצט זענען מיר בערוף דאס צו היילן"‪ .‬יעצט האט שוין דער זיידע‬ ‫ארויסגענעמען דעם טעלעגראם און געוויזן פארן דאקטער‪ ,‬האט ער‬ ‫גאטעס זאך‪ ."...‬ווייל ער האט‬ ‫וואר‪ ,‬דאס איז א ָ‬ ‫געזאגט‪" :‬עס איז ַ‬ ‫אויך געזען אז דאס איז ממש א נס שלא כדרך הטבע‪.‬‬ ‫רחמנא ליבא בעי‬ ‫די מוטער פונעם פלאנטשער רב ‪ -‬די רביצין פון ר' משה'לע‬ ‫ראזוואדובער זי"ע (דעם ייטב לב'ס טאכטער) ‪ -‬איז זייער נתפעל‬ ‫געווען פונעם פלאנטשער רב'ס גאונות און התמדה בתורה‪ ,‬וועלכע‬ ‫האט גע'שמ'ט אין די גאנצע מדינה‪ .‬האט זי אמאל געזאגט צו ר'‬ ‫משה'לען‪" :‬דו ביסט א מבין צו אונזער אברהם חיים'ל?"‪ .‬האט ער איר‬ ‫געענטפערט‪" :‬דו דערציילסט מיר וואס אברהם חיים'ל איז?‬ ‫הערשעלע'ס הארץ קען איך אזוי! און ער האט געגעבן אזא קנאק‬ ‫מיטן פינגער (ווי עס שטייט דארט אין די משנה ביי די כהנים 'באצבע צרדה'‪ ,‬יומא‬ ‫פ"א מ"ז)‪ ,‬ווי איינער זאגט‪" ,‬איך קען אים דורך און דורך"‪.‬‬ ‫אגב‪ ,‬דער ראזוואדובער רב ר' הערשעלע איז אויך געווען א גדול‬ ‫בתורה‪ ,‬ער האט אמאל געזאגט‪" :‬ארבעה חלקי שולחן ערוך‬ ‫קען איך מיך פארהערן מיט מיין ברודער דער פלאנטשער רב צו‬ ‫יעדע צייט"‪.‬‬ ‫תמונת צדיק‬ ‫דער טאטע ז"ל פלעגט כסדר גיין צום רבי'ן (הרה"ק מסאטמאר זי"ע) מיט‬ ‫קוויטלעך‪ ,‬און געווענליך פלעגט ווערן שיינע שמועסן צווישן‬ ‫זיי‪ ,‬מען האט גערעדט פון פריערדיגע צדיקים‪ .‬דער טאטע האט‬ ‫געהאט א בילד פונעם ראזוואדאווער רב רבי הערשעלע זצ"ל‪ ,‬דער‬ ‫טאטע האט אים דאך גוט געדענקט‪ ,‬און דער בילד איז געווען זייער‬ ‫א גוט בילד‪ ,‬און דער רבי האט דאך אים אויך געקענט‪ ,‬האט דער‬ ‫וכ‬ ‫טאטע געוואלט וויסן וואס דער רבי וועט זאגן דערצו‪ .‬זיצנדיג אמאל‬ ‫מיטן רבי'ן‪ ,‬האט דער טאטע ארויסגענומען דאס בילד‪ ,‬און געזאגט‬ ‫פארן רבין‪" :‬איך האב דא א בילד פון ראזוואדאווער רב‪ ,‬זייער זייער‬ ‫אן אריגינאלער בילד"‪ .‬דער רבי האט דאס גענומען און געקוקט‬ ‫אמרי מנחם ‪ /‬נח‬ ‫דערויף פאר א שטיק צייט‪ ,‬געקוקט און געקוקט אבער ער האט‬ ‫גארנישט געזאגט‪.‬‬ ‫‪4‬‬ ‫זכ‬ ‫להערות והארות‪:‬‬ ‫‪845.459.5954‬‬ ‫‪zy‬‬ ‫לקבלת הקונטרס מדי שבוע‪:‬‬ ‫‪mechonshinova@gmail.com‬‬ ‫צו הערן די‬ ‫דברי כיבושין והתחזקות‬ ‫רופט ‪718-400-7790‬‬