gilyoines.com חזרה לאתר · Back to the site

בת עין - אידיש · Bas Ein - Yiddish — נח (2026-10-12)

מוציא לאור: בת עין - אידיש · Bas Ein - Yiddish

שבוע: נח (2026-10-12)

בת עין - אידיש · Bas Ein - Yiddish — נח (2026-10-12)

פתח את ה-PDF הורדה

‫• גליון סד • שנה ב‬ ‫פרשת נח‬ ‫דבר השוה‬ ‫תשפ"ה‬ ‫לכל נפש‬ ‫אידיש‬ ‫פרשת נח‬ ‫דער טאשער רבי זצ”ל‬ ‫תוכן הדרוש‬ ‫האט פארציילט אז הרה”ק ר’‬ ‫[א]‬ ‫אייזיקל מקאמארנא זי”ע פלעגט‬ ‫לשון הפסוק‪ / .‬צו פארשטיין די הייליגע ווערטער פון רש”י‪ / .‬די גאנצע‬ ‫זאגן אז ווען ער זעהט אז מען דארף‬ ‫מעשה פון נח איז א חיזוק פאר אונז אין גלות און לערנט אונז צו האפן‬ ‫צורייסן א גזירה אויבן אין הימל‬ ‫פאר משיח‪.‬‬ ‫האט ער געבעטן הילף פון צדיקים‬ ‫[ב]‬ ‫אין הימל‪ ,‬איינמאל האט ער‬ ‫פשט אינעם פסוק‪ :‬וירא ה’ כי רבה רעת האדם בארץ ‪ -‬וכל יצר מחשבת‬ ‫געטראפן אין הימל שם בן נח און‬ ‫לבו רק רע כל היום‪ / .‬די גוים טראכטן נאר שלעכטס אויף די יודן‪/ .‬‬ ‫ער האט אים געבעטן זיין הילף און‬ ‫פשט אין די פסוק וינחם השם כי עשה את האדם וכו’ ‪ -‬כי נחמתי כי‬ ‫האט אים צוגעזאגט אז די ערשטע‬ ‫עשיתם‪ / .‬פשט אין די פסוק ‘ונח מצא חן בעיני השם’‪.‬‬ ‫אייניקל וואס ער וועט האבן די יאר‬ ‫[ג]‬ ‫וועט ער א נאמען געבן נאך אים‪.‬‬ ‫די פרשה פון די תיבה איז מרמז אויף ביאת המשיח‪ / .‬ווי אזוי קען זיין‬ ‫אז משיח זאל קומען אין א דור שכולו חייב‪ / .‬פשט אין רש”י’ס ווערטער‬ ‫און טאקע יענע יאר איז אים‬ ‫‘יש דורשים לשבח’‪ / .‬פשט אין רש”י’ס ווערטער ‘יש דורשים לגנאי’‪ .‬די‬ ‫געבוירן געווארן זיין איר אייניקל‬ ‫מוסר וואס אונז דארפן ארויסלערנען פון יש דורשים לשבח ויש דורשים‬ ‫הרה”ק ר’ שם קלינגבערג הי”ד‬ ‫לגנאי‪.‬‬ ‫דער זאלושיצער רבי וואס האט סוף‬ ‫ימיו געוואוינט אין קראקא און געווען‬ ‫באקאנט אלץ א גרויסער פעל‬ ‫[א]‬ ‫ישועות און ער האט אים געגעבן די‬ ‫לשון הפסוק‬ ‫נאמען נאך שם בם נח‪.‬‬ ‫ֵא ֶ ּלה ּתוֹ לְ דוֹ ת נ ַֹח נ ַֹח ִא ׁיש ַצ ִדּ יק כוּ’א‪ .‬און דאס זענען די קינדער פון נח – נח איז‬ ‫אין די קומענדיגע תורה גייט‬ ‫געווען א מאן א צדיק‪.‬‬ ‫דער בת עין אונז געבן א הדרכה‬ ‫געבויעט אויף די פסוק פון אלה‬ ‫תולדות נח וכו’‪ ,‬אונז זענען גאר ווייט‬ ‫יש ַצ ִּדיק ָּת ִמים ָהיָה ְּבדֹר ָֹתיו ֶאת ָה ֱאל ִֹקים ִה ְת ַה ֶּל ְך נ ַֹח‪.‬‬ ‫ֵא ֶּלה ּתו ְֹלדֹת נ ַֹח נ ַֹח ִא ׁ‬ ‫א‪.‬‬ ‫צו פארשטיין ווי אזוי אנצוקמען צו‬ ‫ווי דערמאנט פארגאנגענעם יאר איז אזוי ווי די תורה איז זייער א לאנגע תורה האבן אונז צוטיילט‬ ‫שם בן נח‪ ,‬אבער דורך לערנען די‬ ‫די תורה אין צוויי ענינים‪.‬‬ ‫צום ערשט (‪ )1‬איז דער בת עין מסביר אז די מעשה פון נח און די תיבה איז מרמז צו תשובה‪ .‬און‬ ‫הייליגע ווערטער פונעם בת עין און‬ ‫דערנאך (‪ )2‬איז דער בת עין מסביר די לימוד פון נח און די תיבה וואס איז מרמז צו ביאת המשיח‪.‬‬ ‫זיך מדבק זיין אין די דרך וואס ער‬ ‫די ערשטע חלק ווי עס ווערט נתבאר די בחינה פון תשובה טייטשט דער בת עין אריין אין די ערשטע‬ ‫פסוק פון די פרשה פון ‘אלה תולדות נח’‪ ,‬די אנדערע בחינה און די לימודים וועגן ביאת משיח טייטשט‬ ‫איז מרמז אין זייערע נעמען קענען‬ ‫דער בת עין אין די הייליגע ווערטער פון רש”י ‘יש דורשים לגנאי’‪.‬‬ ‫אונז כאטש האבן עפעס א קשר מיט‬ ‫אזוי ווי די גליון איז געאייניגט פאר יונגער בחורים האבן מיר עס צוטיילט און פאר א יאר האבן אונז‬ ‫איבערגעארבעט די ערשטע חלק וועגן תשובה‪ ,‬און יעצט האבן אונז איבערגעארבעט די צווייטע חלק‬ ‫אלה תולדות נח‪.‬‬ ‫אז די תיבה איז מרמז צו ביאת המשיח און עס געמאכט פאר א באזונדערע תורה‪.‬‬ ‫א‬ ‫ְּב ִפיר ּו ׁש ַר ׁ ִש”י‪ ,‬יֵ ׁש ֵמ ַר ּבוֹ ֵתינ ּו דּ וֹ ְר ׁ ִשים אוֹ תוֹ ִל ׁ ְש ַבח ְויֵ ׁש‬ ‫צו פארשטיין די הייליגע ווערטער פון רש”י‬ ‫דּ וֹ ְר ׁ ִשים אוֹ תוֹ ִלגְ נַ אי ְוגוֹ ’‪ .‬וְ יֵ ׁש לְ ָה ִבין ָה ֵאיך יִ ָּת ֵכן לִ ְדרוֹ ׁש‬ ‫ְ ּב ִפירו ּׁש ַר ׁ ִש”י יֵ ׁש ֵמ ַרבּ וֹ ֵתינ ּו דּ וֹ ְר ׁ ִשים אוֹ תוֹ לִ ׁ ְש ַבח וְ יֵ ׁש‬ ‫לִ גְ נַ אי ִ ּב ְמקוֹ ם ׁ ֶש ֵ ּי ׁש לִ ְדרוֹ ׁש לִ ׁ ְש ַבח‪.‬‬ ‫דּ וֹ ְר ׁ ִשים אוֹ תוֹ לִ גְ נַ אי וְ גוֹ ’ב‪ .‬רש”י טייטשט אז ס’איז דא‬ ‫יח ִצ ְד ֵקנ ּו ׁ ֶש ָ ּיבֹא ִ ּב ְמ ֵה ָרה‬ ‫וְ ִה ֵ ּנה ָּכל ִענְ יָ ן נ ַֹח הוּא ֶר ֶמז לְ ָמ ׁ ִש ַ‬ ‫פון אונזערע רבי’ס וואס דרש’ענען נח צו לויב און ס’איז‬ ‫ְ ּביָ ֵמינ ּו ָא ֵמן‪.‬‬ ‫דא וואס דרש’ענען אים צו שאנד‪.‬‬ ‫ו ְּכ ַמ ֲא ַמר ֲחזַ ”ל (אבות פ”ה מ”ב) ֲעשָׂ ָרה דּ וֹ רוֹ ת ֵמ ָא ָדם וְ ַעד נ ַֹח‪,‬‬ ‫יהם ֵאת ֵמי ַה ַּמבּ וּל‪,‬‬ ‫יסין ו ָּב ִאין ַעד ׁ ֶש ֵה ִביא ֲעלֵ ֶ‬ ‫ׁ ֶשכּ ו ָּּלם ָהי ּו ַמ ְכ ִע ִ‬ ‫וְ יֵ ׁש לְ ָה ִבין ָה ֵאיך יִ ָּתכֵ ן לִ ְדרוֹ ׁש לִ גְ נַ אי ִ ּב ְמקוֹ ם ׁ ֶש ֵ ּי ׁש‬ ‫יע ַּכ ָּמה ֶא ֶר ְך ַא ּ ַפיִ ם לְ ָפנָ יו יִ ְת ָ ּב ַר ְך‪.‬‬ ‫לְ הוֹ ִד ַ‬ ‫לִ ְדרוֹ ׁש לִ ׁ ְש ַבח מען דארף פארשטיין ווי אזוי איז שייך‬ ‫ּו ְב ּתוֹ ְספוֹ ת יוֹ ם טוֹ ב ּ ִפ ֵיר ׁש ְ ּב ׁ ֵשם ָה ַרב ַר ֵּבינ ּו יוֹ נָ ה (בפירושו‬ ‫אויסטייטשען נח צו שאנד ווען אין די זעלבע צייט קען‬ ‫יע ׁ ֶש ְּכמוֹ ׁ ֶש ִּל ְבסוֹ ף ְ ּגמוּלָ ם ׁ ִש ֵּלם לָ ֶהם‬ ‫לפרקי אבות כאן)‪ֶ ׁ ,‬ש ּמוֹ ִד ַ‬ ‫מען אים אויסטייטשען צו לויב‪.‬‬ ‫ְ‬ ‫יהם ֵאת ֵמי ַה ַּמבּ וּל‪ָּ ,‬כך עוֹ ד ִה ֵ ּנה יָ ִמים ָ ּב ִאים כוּ’‬ ‫ׁ ֶש ֵה ִביא ֲעלֵ ֶ‬ ‫א‬ ‫יענ ּו וְ יִ גְ ָאלֵ נ ּו ִ ּב ְמ ֵה ָרה ְ ּביָ ֵמינ ּו ָא ֵמן‪ַ ,‬עד ָּכאן לְ ׁשוֹ נוֹ ‪.‬‬ ‫וְ יוֹ ׁ ִש ֵ‬ ‫ְ‬ ‫ַהיְ ינ ּו ׁ ֶש ָ ּבזֶ ה ָר ַמז לָ נ ּו ַהבּ וֹ ֵרא ָ ּברוּך הוּא ִענְ יָ ן ַה ָ ּגלוּת ַה ַּמר‬ ‫יסים לְ ָפנָ יו‪,‬‬ ‫יעים לָ נ ּו ו ַּמ ְכ ִע ִ‬‫ַה ֶ ּזה‪ֶ ׁ ,‬ש ָהאו ּּמוֹ ת עֹוֹ ְב ֵדי כּ וֹ ָכ ִבים ֵמ ֵר ִ‬ ‫די גאנצע מעשה פון נח איז א חיזוק פאר אונז‬ ‫ַעד ׁ ֶש ָ ּיבֹא נ ַֹח‪ּ ְ ,‬ב ִחינַ ת ְּת ׁשו ָּבה‪ֶ ׁ ,‬ש ָ ּי ׁשוּב ּו יִ שְׂ ָר ֵאל לַ ה’ ִ ּב ְת ׁשו ָּבה‬ ‫אין גלות און לערנט אונז צו האפן פאר משיח‬ ‫ימה‪.‬‬ ‫ׁ ְשלֵ ָ‬ ‫וְ ִה ֵּנה ָּכל ִענְ יָ ן נ ַֹח הוּא ֶר ֶמז לְ ָמ ׁ ִש ַיח ִצ ְד ֵקנ ּו ׁ ֶש ָ ּיבֹא ִ ּב ְמ ֵה ָרה‬ ‫זה לשון רבינו יונה שם‪‘ :‬עשרה דורות מאדם ועד נח להודיע‬ ‫א‪.‬‬ ‫ְ ּביָ ֵמינ ּו ָא ֵמן און די גאנצע ענין פון נח איז א רמז אויף‬ ‫כמה ארך אפים לפניו שבכל הדורות היו מכעיסין אותו עד‬ ‫משיח צדקינו וואס זאל שנעל קומען אין אונזערע טעג‪.‬‬ ‫שהביא עליהם את מי המבול’‪ .‬ובא ללמדנו כי כאשר אתה‬ ‫רואה בדורות שבין אדם הראשון לנח שכולם הכעיסוהו במעשי‬ ‫ּוכְ ַמ ֲא ַמר ֲחזַ "ל (אבות פ”ה מ”ב) ֲע ָשׂ ָרה דּ וֹ רוֹ ת ֵמ ָא ָדם וְ ַעד‬ ‫ידיהם לרע להם‪ ,‬והאריך אפו כל אותם הדורות‪ ,‬ולסוף הביא‬ ‫עליהם את מי המבול‪ ,‬כי לא לעולם מאריך אפו‪ .‬כן תחשוב‬ ‫נ ַֹח אזוי ווי חז”ל זאגען אז צעהן דורות זענען געווען פון‬ ‫בגלותינו‪ ,‬לבל תאמר‪ ,‬כמה ימים ושנים כי השיב חמתו מעל‬ ‫אדם הראשון ביז נח‪ֶ ׁ ,‬שכּ ו ָ ּּלם ָהי ּו ַמכְ ִע ִיסין ו ָּב ִאין ַעד ׁ ֶש ֵה ִביא‬ ‫מלכות הרשעה ואנחנו בגלות‪ ,‬לעולם יאריך להם אפו כי ארך‬ ‫אפים הוא‪ ,‬וידוע תדע כי בסוף ישלם להם כפעלם וכמעשה‬ ‫ֲעלֵ ֶיהם ֵאת ֵמי ַה ַּמבּ וּל וואס די אלע ‪ 10‬דורות האבען‬ ‫ידיהם ויגאלנו ויושיענו‪ ,‬כי ארך אפים גדול הוא‪ ,‬אך באחרית‬ ‫דערצערנט דעם באשעפער ביז ער האט געברענגט אויף‬ ‫הימים פוקד עונות ראשונים ומהר יקדמונו רחמיו כי דלינו‬ ‫מאד‪.‬‬ ‫זיי די מבול‪ ,‬לְ הוֹ ִד ַיע ַּכ ָּמה ֶא ֶר ְך ַא ּ ַפיִ ם לְ ָפנָ יו יִ ְת ָ ּב ַר ְך כדי דיר‬ ‫צו וויסען טאהן וויפיל השי”ת האט איינגעהאלטן זיין צארן‪.‬‬ ‫ו ְּב ּתוֹ ְספוֹ ת יוֹ ם טוֹ ב ּ ִפ ֵיר ׁש ְ ּב ׁ ֵשם ָה ַרב ַר ֵ ּבינ ּו יוֹ נָ ה (בפירושו לפרקי אבות כאן) און אין תוספות יום טוב ברענגט ער א‬ ‫פשט בשם רבינו יונה‪ֶ ׁ ,‬ש ּמוֹ ִד ַיע ׁ ֶש ְּכמוֹ ׁ ֶש ִּל ְבסוֹ ף ְ ּגמ ּולָ ם ׁ ִש ֵ ּלם לָ ֶהם ׁ ֶש ֵה ִביא ֲעלֵ ֶיהם ֵאת ֵמי ַה ַּמבּ וּל אז די משנה וויל‬ ‫דיר געבן צו וויסען אז אזוי ווי אונז זעהן אז צום סוף האט השי”ת זיי באצאהלט זייער פארדינטע באצאהלונג און‬ ‫ער האט געברענגט אויף זיי די מבול‪ָּ ,‬כ ְך עוֹ ד ִה ֵּנה יָ ִמים ָ ּב ִאים כוּ’ וְ יוֹ ׁ ִש ֵיענ ּו וְ יִ גְ ָאלֵ נ ּו ִ ּב ְמ ֵה ָרה ְ ּביָ ֵמינ ּו ָא ֵמן אזוי דארפן‬ ‫אונז גלייבן אז עס וועט נאך קומען גוטע טעג און השי”ת וועט אונז בקרוב העלפן און אויסלייזען פון גלות ‪ -‬אמן‪,‬‬ ‫ַעד ָּכאן לְ ׁשוֹ נוֹ ביז דא איז די לשון פונעם תוספות יום טוב‪.‬‬ ‫ַהיְ ינ ּו ׁ ֶש ָ ּבזֶ ה ָר ַמז לָ נ ּו ַהבּ וֹ ֵרא ָ ּברו ְּך הוּא ִענְ יָ ן ַה ָ ּגלוּת ַה ַּמר ַה ֶ ּזה דאס מיינט אז מיט דעם וואס השי”ת האט געווארט די‬ ‫‪ 10‬דורות ביז נח איז געקומען אויף די וועלט האט דער באשעפער אונז מרמז געווען א זאך וועגן די ביטערע גלות‪,‬‬ ‫ׁ ֶש ָהאו ּּמוֹ ת עֹוֹ ְב ֵדי כּ וֹ כָ ִבים ֵמ ֵר ִיעים לָ נ ּו ו ַּמכְ ִע ִיסים לְ ָפנָ יו אז דאס וואס די גוי’אישע פעלקער טוהן אונז שלעכטס און‬ ‫דערמיט טוען זיי דערצערנען דעם באשעפער‪ַ ,‬עד ׁ ֶש ָ ּיבֹא נ ַֹח‪ ,‬דאס איז נאר ביז עס וועט קומען ‘נח’‪ּ ְ ,‬ב ִחינַ ת ְּת ׁשו ָּבה‬ ‫וואס ‘נח’ מיינט די בחינה פון תשובה‪ֶ ׁ ,‬ש ָ ּי ׁשוּב ּו יִ ְשׂ ָר ֵאל לַ ה’ ִ ּב ְת ׁשו ָּבה ׁ ְשלֵ ָימה אז די יודען זאלען תשובה טאהן פארן‬ ‫באשעפער מיט א גאנצע תשובהג‪.‬‬ ‫אין די דרוש גייט די בת עין קודם מסביר זיין די ווערטער פון רש”י פון ‘יש דורשים לשבח ויש דורשים לגנאי’‪ ,‬און בהמשך הדרוש וועט‬ ‫ב‪.‬‬ ‫דער בת עין צוריקומען און מפרש זיין די ערשטע פסוק פון אלה תולדות נח וכו’‪.‬‬ ‫און ווי עס איז אויבן דערמאנט אז ווען יודן טוען תשובה און האבן חרטה אויף די נישט גוטע מעשים דעמאלסט האט אויך דער באשעפער‬ ‫ג‪.‬‬ ‫חרטה אויף די גלות און יסורים וואס די גוים טוען פאר די יודן‪.‬‬ ‫ב‬ ‫[ב]‬ ‫ב‬ ‫וְ ָאז ‘וַ ַ ּי ְרא ה’ ִּכי ַר ָ ּבה ָר ַעת ָה ָא ָדם’ ‪ֵ ּ ,‬פירו ׁ‬ ‫ּש ָה ָא ָדם ְ ּ‬ ‫(ב ֵה”א)‬ ‫ג‬ ‫פשט אינעם פסוק‪ :‬וירא ה’ כי רבה רעת האדם‬ ‫ַהיְ ינ ּו ָהעֹוֹ ְב ֵדי כּ וֹ ָכ ִבים‪ִּ ,‬כי יִ שְׂ ָר ֵאל ְקרוּיִ ין ָא ָדם ְ ּ‬ ‫(בל ֹא ֵה”א) ‪ַ ,‬היְ ינ ּו‬ ‫בארץ ‪ -‬וכל יצר מחשבת לבו רק רע כל היום‬ ‫ׁ ֶשעֹוֹ ְב ֵדי כּ וֹ ָכ ִבים ֵמ ֵר ִ‬ ‫יעים לְ יִ שְׂ ָר ֵאל‪.‬‬ ‫‘וְ ָכל ַמ ְח ׁ ְשבוֹ ת לִ ָ ּבם’ ׁ ֶשל ָהעֹוֹ ְב ֵדי כּ וֹ ָכ ִבים ַ‘רק ַרע ָּכל ַה ּיוֹ ם’‬ ‫וְ ָאז ‘וַ ַ ּי ְרא ה’ ִּכי ַר ָ ּבה ָר ַעת ָה ָא ָדם’ד און די פסוק זאגט‬ ‫ַעל יִ שְׂ ָר ֵאל‪ִּ ,‬כי ְ ּב ֵמזִ יד ֵה ָּמה עוֹ שִׂ ים‪ְּ ,‬כ ַמ ֲא ַמר (נחמי' ט‪ ,‬י) ִּ‘כי‬ ‫אונז אז דעמאלסט ‘ווען דער באשעפער האט געזעהן אז‬ ‫ֵהזִ יד ּו ֲעלֵ ֶ‬ ‫יהם’‪.‬‬ ‫ס’פארמערט זיך די שלעכטס פונעם מענטש’‪.‬‬ ‫ְ‬ ‫ַהיְ ינ ּו ׁ ֶש ָּלזֶ ה נֶ ֶענְ ׁש ּו ַה ִּמ ְצ ִרים ְ ּבעוֹ נֶ ׁש ָ ּגדוֹ ל ָּכל ָּכך‪ַ ,‬אף ַעל‬ ‫ּ ֵפירו ּׁש ָה ָא ָדם ְ ּב ֵה"אה ַהיְ ינ ּו ָהעֹוֹ ְב ֵדי כּ וֹ כָ ִבים דאס מיינט‬ ‫ּ ִפי ׁ ֶש ֵמה’ ָהיְ ָתה ַה ְ ּגזֵ ָירה ַעל יִ שְׂ ָר ֵאל ִּ‘כי ֵ ּגר יִ ְהיֶ ה זַ ְר ֲע ָך’ וְ גוֹ ’‬ ‫(בראשית טו‪ ,‬יג)‪ ,‬וְ ַאף ַעל ּ ִפי ֵכן נֶ ֶענְ ׁשוּ‪ֵ ,‬מ ֲח ַמת ִּ‘כי ֵהזִ ידוּ’‪,‬‬ ‫ווי די תורה שרייבט דאס ווארט ‘האדם’ מיט א ‘ה’ וואס‬ ‫ּ ֵפירו ּׁש ׁ ֶש ֵה ָּמה ָעשׂ ּו ְ ּב ֵמזִ יד ִמדַּ ְע ָּתםד‪.‬‬ ‫מיינט די גויים‪ִּ ,‬כי יִ ְשׂ ָר ֵאל ְקר ּויִ ין ָא ָדם ְ ּבלֹא ֵה”או ווייל יודען‬ ‫ווערן אנגערופען ‘אדם’ אן א ‘ה’‪.‬‬ ‫לשון הפסוקים‪‘ :‬וירא ה’ כי רבה רעת האדם בארץ וכל יצר‬ ‫ב‪.‬‬ ‫מחשבת לבו רק רע כל היום‪ ,‬וינחם ה’ כי עשה את האדם‬ ‫ַהיְ ינ ּו ׁ ֶשעֹוֹ ְב ֵדי כּ וֹ כָ ִבים ֵמ ֵר ִיעים לְ יִ ְשׂ ָר ֵאל דאס מיינט די‬ ‫בארץ ויתעצב אל לבו‪ ,‬ויאמר ה’ אמחה את האדם אשר בראתי‬ ‫פסוק ‘כי רבה רעת האדם’ אז ס’פארמערט זיך די שלעכטס‬ ‫מעל פני האדמה מאדם עד בהמה עד רמש ועד עוף השמים‬ ‫כי נחמתי כי עשיתים‪ ,‬ונח מצא חן בעיני ה’‪.‬‬ ‫וואס די גוים טוען פאר די יודען‪.‬‬ ‫יבמות סא‪ ,‬א‪ .‬ובתוס’ שם ד”ה ואין העובדי‪ :‬ור”ת מפרש דיש‬ ‫ג‪.‬‬ ‫‘וְ כָ ל ַמ ְח ׁ ְשבוֹ ת לִ ָ ּבם’ ׁ ֶשל ָהעֹוֹ ְב ֵדי כּ וֹ כָ ִביםז און די פסוק‬ ‫חילוק בין אדם להאדם‪ ,‬דעובדי כוכבים בכלל האדם נינהו‪.‬‬ ‫עיין רמב”ן שמות יח‪ ,‬יא‪ :‬מפני שהשם גזר על ישראל‬ ‫ד‪.‬‬ ‫איז ממשיך ‘און אלע זייערע טראכטונגען’ דאס מיינט די‬ ‫‘ועבדום וענו אותם’ (בראשית טו‪ ,‬יג)‪ ,‬ולא היה על המצרים בזה‬ ‫טראכטונגען פון די גוים‪‘ַ ,‬רק ַרע ‪ָּ -‬כל ַה ּיוֹ ם’ ַעל יִ ְשׂ ָר ֵאל‬ ‫העונש הגדול‪ ,‬אבל הזידו עליהם וחשבו להכרית אותם מן‬ ‫העולם‪ ,‬כמו שאמר (שמות א‪ ,‬י) ‘הבה נתחכמה לו פן ירבה’‪ ,‬וצוה‬ ‫איז זיי טראכטן אז ס’זאל זיין נאר שלעכטס – א גאנצן‬ ‫למילדות להמית הבנים‪ ,‬וגזר עליהם כל הבן הילוד היאורה‬ ‫טאג ‪ -‬אויף די יודן‪.‬‬ ‫תשליכהו (שם פסוק כב)‪ ,‬ומפני זה היה עליהם העונש המשחית‬ ‫אותם לגמרי וכו’‪.‬‬ ‫די גוים טראכטן נאר שלעכטס אויף די יודן‬ ‫ִּכי ְ ּב ֵמזִ יד ֵה ָּמה עוֹ ִשׂ ים ווייל די גוים טועהן אלעס במזיד מיט זייער מחשבה‪ְּ ,‬כ ַמ ֲא ַמר (נחמי’ ט‪ ,‬י) ִּ‘כי ֵהזִ יד ּו ֲעלֵ ֶיהם’‬ ‫אזוי ווי אונז זעהן ווי דער נביא זאגט אויף די מצרים ‘אז זיי האבן אלעס געטאהן במזיד’‪.‬‬ ‫ַהיְ ינ ּו ׁ ֶש ָ ּלזֶ ה נֶ ֶענְ ׁש ּו ַה ִּמ ְצ ִרים ְ ּבעוֹ נֶ ׁש ָ ּגדוֹ ל ָּכל ָּכ ְך דאס מיינט אז וועגן דעם האבען די מצריים באקומען אזא גרויסע‬ ‫עונש‪ַ ,‬אף ַעל ּ ִפי ׁ ֶש ֵמה’ ָהיְ ָתה ַה ְ ּגזֵ ָירה ַעל יִ ְשׂ ָר ֵאל ִּ‘כי ֵ ּגר יִ ְהיֶ ה זַ ְר ֲע ָך’ וְ גוֹ ' (בראשית טו‪ ,‬יג) וואס כאטש דאס איז דאך‬ ‫געווען די גזירה פון באשעפער אויף די יודען אזוי ווי די פסוק זאגט אז השי”ת האט געזאגט פאר אברהם אבינו‬ ‫‘אז דיינע קינדער וועלן זיין פרעמדע אין א אנדערע לאנד און מען וועט זיי מאכן ארבעטן און זיי פייניגען’‪ ,‬וְ ַאף ַעל‬ ‫ּ ִפי כֵ ן נֶ ֶענְ ׁש ּו און פון דאס וועגן דאך זענען די מצרים באשטראפט געווארן‪.‬‬ ‫ֵמ ֲח ַמת ִּ‘כי ֵהזִ ידוּ’ ווי די פסוק ‘ווייל זיי האבען געטאהן במזיד’‪ֵ ּ ,‬פירו ּׁש ׁ ֶש ֵה ָּמה ָעשׂ ּו ְ ּב ֵמזִ יד ִמ ַדּ ְע ָּתם דאס מיינט אז‬ ‫די מצרים האבען געטאהן און געטראכט די שלעכטס פאר די יודען פון זייער אייגענע ווילעןח‪.‬‬ ‫אונז וועלן דא אראפברענגען די גאנצע פסוק וואס דער בת עין גייט יעצט טייטשען‪ :‬וַ ַ ּי ְרא ד’ ִּכי ַר ָ ּבה ָר ַעת ָה ָא ָדם ָ ּב ָא ֶרץ ו ְָכל י ֶ‬ ‫ֵצר ַמ ְחְׁשבֹת ִל ּבוֹ‬ ‫ד‪.‬‬ ‫ַרק ַרע ָּכל ַה ּיוֹם‪.‬‬ ‫ווי די פסוק זאגט כי רבה רעת ה’אדם (ס’שטייט נישט ָא ָדם – נאר ָה ָא ָדם)‪.‬‬ ‫ה‪.‬‬ ‫אין מס’ יבמות (סא‪ ,‬א) זאגט תוס’ (ד”ה ואין העובדי) אין נאמען פון רבינו תם אז ס’איז דא א חילוק ווען די פסוק זאגט ‘אדם’ אדער ‘האדם’‪,‬‬ ‫ו‪.‬‬ ‫ווייל ‘אדם’ מיינט די יודן‪ ,‬און ‘האדם’ מיינט אויך די גוים‪.‬‬ ‫ווי די אויבענדערמטנאע פסוק ענדיגט צו וְ כָ ל יֵ ֶצר ַמ ְח ׁ ְשבֹת לִ בּ וֹ ַרק ַרע ָּכל ַה ּיוֹ ם – אז אלע זיינע טראכטונגען פונעם מענטש איז נאר שלעכטס‬ ‫ז‪.‬‬ ‫אגאנצן טאג‪ .‬יעצט גייט די בת עין מסביר זיין די פסוק אז ס’גייט ארויף אויף די גוים‪‘ ,‬וכל מחשבות לבו’ אז אלעס וואס די גוי טראכט‪,‬‬ ‫‘רק רע ‪ -‬כל היום’ אז זיי זאלן קענען טאהן שלעכטס פאר די יודן אגאנצן טאג‪.‬‬ ‫אזוי שרייבט דער רמב”ן (שמות יח‪ ,‬יא) אז דער באשעפער האט גוזר געווען אויף די יודן ‘ועבדום וענו אותם’ (בראשית טו‪ ,‬יג)‪,‬אז ‘מען זאל זיי‬ ‫ח‪.‬‬ ‫מאכן ארבעטן און פייניגן’ און דעמאלסט וואלט ווען נישט געווען אזא גרויסע עונש אויף די מצרים‪ ,‬ווייל זיי טוען דאך וואס דער אייבישטער‬ ‫האט גוזר געווען‪ ,‬אבער די מצרים האבן געטאהן ‘במזיד’ זיי האבן געטראכט צו פארשניידן דאס יודישע פאלק פון די וועלט‪ ,‬און פרעה האט‬ ‫געהייסן די הייבאמ’ס צו הארגענען די יודישע קינדער‪ ,‬און וועגן דעם איז זיך געקומען אויף זיי אזא גרויסע עונש‪.‬‬ ‫ג‬ ‫וְ סוֹ ְב ִרים ְ ּב ַד ְע ָּתם ׁ ֶש ִ ּי ְהיֶ ה ָה ַרע ָּ‘כל ַה ּיוֹ ם’‪ַ ,‬היְ ינ ּו ָּת ִמיד יִ ְהיֶ ה‬ ‫פשט אין די פסוק וינחם השם כי עשה את‬ ‫ָה ָרעוֹ ת ָחס וְ ׁ ָשלוֹ םה‪.‬‬ ‫האדם וכו’ ‪ -‬כי נחמתי כי עשיתם‬ ‫יתם’‪ֵ ּ ,‬פירו ּׁש‬‫לָ ֵכן ‘וַ ִ ּי ָ ּנ ֶחם ה’ ִּכי ָעשָׂ ה וְ גוֹ ’ ִּכי נִ ַח ְמ ִּתי ִּכי ֲעשִׂ ִ‬ ‫וְ סוֹ ְב ִרים ְ ּב ַד ְע ָּתם ׁ ֶש ִ ּי ְהיֶ ה ָה ַרע ָּ‘כל ַה ּיוֹ ם’ און אזוי אויך די‬ ‫ׁ ֶש ַעל יְ ֵדי ְ ּב ִחינַ ת ְּת ׁשו ָּבה נִ ְתעוֹ ֵרר ְ ּב ִחינַ ת ֲח ָר ָטה ִּכ ְביָ כוֹ ל‬ ‫היינטיגע גוים מיינען אז די שלעכטס וועט זיין א ‘גאנצן‬ ‫לְ ֵעילָ א‪.‬‬ ‫טאג’‪ַ ,‬היְ ינ ּו ָּת ִמיד יִ ְהיֶ ה ָה ָרעוֹ ת ָחס וְ ׁ ָשלוֹ םט דאס מיינט‬ ‫ו ְּמ ַס ֵ ּיים ַה ָּכתוּב ‘וְ נ ַֹח ָמ ָצא ֵחן ְ ּב ֵעינֵ י ה’’‪ֵ ּ ,‬פירו ּׁש ׁ ֶש ָּכל ְ ּב ִחינַ ת‬ ‫אז די גוים מיינען אז שטענדיג וועט חס ושלום זיין די‬ ‫נֶ ָח ָמה ַה ְּמבוֹ ָאר ַ ּב ּ ָפסוּק‪ִּ ,‬ת ְהיֶ ה ַעל יְ ֵדי ְ ּב ִחינַ ת נ ַֹח‪ּ ְ ,‬ב ִחינַ ת ְּת ׁשו ָּבה‪.‬‬ ‫שלעכטס פאר די יודען‪.‬‬ ‫הוּא ֲא ׁ ֶשר ָ‘מ ָצא ֵחן ְ ּב ֵעינֵ י ה’’‪ֵ ּ ,‬פירו ּׁש ׁ ֶש ָּמ ָצא ְ ּב ִחינַ ת ּ ְפ ִק ָ‬ ‫יחא‬ ‫יך ו ְּר ֵאה’ו‪.‬‬‫דְּ ֵעיְ ינִ ין‪ֶ ׁ ,‬ש ֶ ּנ ֱא ַמר (דניאל ט‪ ,‬יח) ּ ְ‘פ ַקח ֵעינֶ ָ‬ ‫לָ כֵ ן וַ ִ ּי ָּנ ֶחם ה’ ִּכי ָע ָשׂ ה וְ גוֹ ’י און דארפאר זאגט די פסוק‬ ‫‘אז דער באשעפער האט חרטה געהאט פארן באשאפן‬ ‫ר”ל לעולם ועד‪ ,‬שסוברים אומות העולם שלעולם להם יאריך‬ ‫ה‪.‬‬ ‫דעם מענטש ‪ -‬די גוים‪ִּ ,‬כי נִ ַח ְמ ִּתי ִּכי ֲע ִשׂ ִיתם’ און די‬ ‫אפו‪ ,‬וכדברי הרבינו יונה‪.‬‬ ‫עיין זוה”ק ח”ב סח‪ ,‬ב [עם ביאור מתוק מדבש]‪ :‬ההוא‬ ‫ו‪.‬‬ ‫פסוק ענדיגט ‘ווייל איך האב חרטה אז איך האב זיי‬ ‫היכלא אתחפייא בשית יריען [זה ההיכל שהוא אימא מתכסה‬ ‫געמאכט’ – דאס מיינט אז השי”ת זאגט אז ער אליין‬ ‫ומתלבש בשש יריעות שהם הששה קצוות דז”א]‪ ,‬אינון שית‬ ‫יריען אינון חמש‪ ,‬לגו בגו אינון יריען קיימא חד יריעה מרקמא‪,‬‬ ‫(כביכול) האט אויך חרטה אויף די יסורים וואס ער האב‬ ‫בההוא יריעה אתחפייא ההוא היכלא [בזאת היריעה שהיא‬ ‫געמאכט’אי‪.‬‬ ‫החסד מתכסה ומתלבש זה ההיכל שהוא אימא]‪ ,‬מניה אשגח‬ ‫וחמא לכלא [ועל ידו אימא משגחת ורואה ומאירה לכל‬ ‫ּ ֵפירו ּׁש ׁ ֶש ַעל יְ ֵדי ְ ּב ִחינַ ת ְּת ׁשו ָּבה נִ ְתעוֹ ֵרר ְ ּב ִחינַ ת ֲח ָר ָטה‬ ‫התחתונים]‪ ,‬האי היכלא איהו פקיחא דעיינין דלא ניים [זה‬ ‫ההיכל שהוא אימא היא בפקיחת עינים ואינה ישנה]‪ ,‬איהו‬ ‫ִּכ ְביָ כוֹ ל לְ ֵעילָ א דאס מיינט ווייל דורך די בחינת תשובה‬ ‫אשגח תדיר לאנהרא לתתא [לפי שהיא משגחת תמיד להאיר‬ ‫וואס די יודן טוען ווערט נתעורר אויבן אין הימל ביים‬ ‫אל התחתונים]‪ .‬וראה עוד זוה”ק ח”ג קכב‪ ,‬א‪ :‬דא היא מצות‬ ‫תשובה‪ ,‬ודא איהי בינה‪.‬‬ ‫באשעפער די בחינת חרטה אויף די גרויסע צרות וואס‬ ‫די יודן ליידן דא אין גלות‪.‬‬ ‫פשט אין די פסוק ‘ונח מצא חן בעיני השם’‬ ‫ו ְּמ ַס ֵ ּיים ַה ָּכתוּב ‘וְ נ ַֹח ָמ ָצא ֵחן ְ ּב ֵעינֵ י ה’’ און די לעצטע פסוק אין פרשת בראשית ענדיגט צו די תורה 'ונח מצא חן‬ ‫בעיני ה’’ ‪ -‬אז ‘נח האט געטראפען ליבשאפט אין די אויגען פון דעם באשעפער’‪.‬‬ ‫ּ ֵפירו ּׁש ׁ ֶש ָּכל ְ ּב ִחינַ ת נֶ ָח ָמה ַה ְּמבוֹ ָאר ַ ּב ּ ָפסוּק דאס מיינט אז די גאנצע בחינה וואס דער באשעפער האט חרטה אויף‬ ‫די יסורים וואס אונז האבן‪ִּ ,‬ת ְהיֶ ה ַעל יְ ֵדי ְ ּב ִחינַ ת נ ַֹח וועט זיין דורך די בחינה פון ‘נח’‪ּ ְ ,‬ב ִחינַ ת ְּת ׁשו ָּבה וואס ‘נח’ מיינט‬ ‫די בחינה פון תשובה‪.‬‬ ‫הוּא ֲא ׁ ֶשר ָ‘מ ָצא ֵחן ‪ּ ְ -‬ב ֵעינֵ י ה’’ דאס איז די בחינה פון תשובה ‘וואס האט געטראפן חן אין עיני ה’ ‪ -‬די אויגן‬ ‫פון באשעפער’‪ֵ ּ ,‬פירו ּׁש ׁ ֶש ָּמ ָצא ְ ּב ִחינַ ת ּ ְפ ִק ָיחא ְדּ ֵעיְ ינִ יןבי דאס מיינט אז ער האט געטראפן די בחינה פון תשובה‬ ‫וואס ווערט אנגערופן אויבן אין הימל די היכל פון ‘פקיחא עיינין’ וואס די בחינה איז כסדר משפיע אויף די וועלט‪,‬‬ ‫יך ו ְּר ֵאה’גי וואס די היכל איז מרומז אין די פסוק וואס דניאל האט געזאגט ‘מאך אויף‬ ‫ׁ ֶש ֶּנ ֱא ַמר (דניאל ט‪ ,‬יח) ּ ְ‘פ ַקח ֵעינֶ ָ‬ ‫דיינע אויגן און זעה’‪.‬‬ ‫די ווערטער פונעם פסוק ‘כל היום’ מיינט ‘שטענדיג’‪ ,‬אויף אייביג‪ .‬דאס מיינען די גוים ווילען פון זייער אייגענע ווילען אז ס’זאל זיין שלעכטס‬ ‫ט‪.‬‬ ‫פאר די יודען‪.‬‬ ‫שה ֶאת ָה ָא ָדם‬ ‫אונז וועלן יעצט אראפברענגען די פסוק און מדגיש זיין די ווערטער וואס דער דער בת עין גייט יעצט טייטשען‪ :‬וַ ִ ּי ָנ ֶּחם ד’ ִּכי ָע ָ ׂ‬ ‫י‪.‬‬ ‫ׁש ָמיִם ִּכי נִ ַח ְמ ִּתי ִּכי‬ ‫ׂ ו ְַעד עוֹף ַה ָּ‬ ‫ֶמש‬ ‫ֲד ָמה ֵמ ָא ָדם ַעד ְּב ֵה ָמה ַעד ר ֶ‬ ‫אתי ֵמ ַעל ְּפנֵי ָהא ָ‬ ‫ֲשר ָּב ָר ִ‬ ‫ׁ‬ ‫ָ ּב ָא ֶרץ וַ ִ ּי ְת ַע ֵ ּצב ֶאל לִ בּ וֹ ‪ַ .‬וי ֶ‬ ‫ֹּאמר ד’ ֶא ְמ ֶחה ֶאת ָה ָא ָדם א ֶ‬ ‫ׂיתם‪.‬‬ ‫ֲש ִ‬‫עִ‬ ‫אי‪ .‬די ווארט ‘כי עשיתם’ גייט נישט ארויף אויפן מענטש‪ ,‬נאר ס’מיינט אויף די גלות און יסורים וואס השי”ת האט געברענגט אויף אונז‪ ,‬און‬ ‫אויף דאס זאגט די פסוק אז השי”ת האט חרטה פארן עס ברענגען אויף אונז‪.‬‬ ‫אין זוהר הקדוש (זוה”ק ח”ב סח‪ ,‬ב) איז מבואר אז די בחינה פון תשובה איז אין א היכל וואס ווערט אנגערופן ‘פקיחא דעיינין’ אז ס’ווערט‬ ‫בי‪.‬‬ ‫קיינמאל נישט פארמאכט נאר איז כסדר משפיע אויף די וועלט‪.‬‬ ‫אין פסוק דארט בעט דניאל פון באשעפער אויף די בנין בית המקדש און זאגט ‘הטה אלהי אזנך ושמע‪ ,‬פקח עיניך וראה שממתינו והעיר‬ ‫גי‪.‬‬ ‫אשר נקרא שמך עליה’‪ ,‬וואס ס’מיינט אז דער באשעפער זאל אננעמען אונזער תשובה מיט זיין כח פון ‘פקח עיניך’‪.‬‬ ‫ד‬ ‫[ג]‬ ‫וְ זֶ ה ּו ׁ ֶש ָא ַמר ה’ לְ נ ַֹח לַ ֲעשׂ וֹ ת ֶאת ַה ֵּת ָיבה‪ְ ,‬מ ַר ֵּמז לְ ָמ ׁ ִש ַ‬ ‫יח‪.‬‬ ‫די פרשה פון די תיבה איז מרמז אויף ביאת‬ ‫‘של ֹש ֵמאוֹ ת ַא ָּמה אוֹ ֶר ְך ַה ֵּת ָיבה’ ְמ ַר ֵּמז לְ אוֹ ת‬ ‫ַהיְ ינ ּו ׁ ֶש ָהיָ ה ׁ ְ‬ ‫ׁ ִשי"ן ׁ ֶשל ָמ ׁ ִש ַ‬ ‫יח‪.‬‬ ‫המשיח‬ ‫ֲ‘ח ִמ ּ ׁ ִשים ַא ָּמה ָר ְח ָ ּב ּה’ ְמ ַר ֵּמז לְ אוֹ ִת ּיוֹ ת מ"י ׁ ֶשל ָמ ׁ ִש ַ‬ ‫יח‪.‬‬ ‫וְ זֶ ה ּו ׁ ֶש ָא ַמר ה’ לְ נ ַֹח לַ ֲעשׂ וֹ ת ֶאת ַה ֵּת ָיבה און דאס איז וואס‬ ‫ו ׁ ְּשל ֹ ִשׁים ַא ָּמה קוֹ ָמ ָת ּה ְמ ַר ֵּמז לְ אוֹ ת ח’ ׁ ֶשל ָמ ׁ ִש ַ‬ ‫יח וְ ֶה ָא ַרת‬ ‫דער אייבישטער האט געזאגט נח צו מאכען די תיבה‪ְ ,‬מ ַר ֵּמז‬ ‫כ"ב אוֹ ִת ּיוֹ ת ַה ּתוֹ ָרה ׁ ֶש ָ ּי ִאיר ּו ָעלֵ ינ ּו ִ ּב ְמ ֵה ָרה ְ ּביָ ֵמינוּ‪.‬‬ ‫לְ ָמ ׁ ִש ַיח וואס די תיבה איז מרמז צו משיח‪.‬‬ ‫ימ ְט ִר ָ ּיא ׁ ְשל ֹ ִשׁים‪.‬‬ ‫ַהיְ ינ ּו כ”ב אוֹ ִת ּיוֹ ת וְ אוֹ ת ח’ ׁ ֶשל ָמ ׁ ִש ַ‬ ‫יח ִ ּג ַ‬ ‫‘שלֹש ֵמאוֹ ת ַא ָּמה אוֹ ֶר ְך ַה ֵּת ָיבה’ וואס דאס‬ ‫ַהיְ ינ ּו ׁ ֶש ָהיָ ה ׁ ְ‬ ‫וְ ָכל ָה ִענְ יָ ן ׁ ֶשל נ ַֹח וְ ֵת ָיבה ְמ ַר ֵּמז לִ ְב ִחינַ ת ְּת ׁשו ָּבה ו ִּב ַ‬ ‫יאת‬ ‫וואס די תיבה איז געווען דריי הונדערט איילען‪ְ ,‬מ ַר ֵּמז‬ ‫יחז‪ִּ ,‬כי ַהכּ ֹל ָּתלוּי ִ ּב ְת ׁשו ָּבה‪.‬‬ ‫ַה ָּמ ׁ ִש ַ‬ ‫לְ אוֹ ת ׁ ִשי”ן ׁ ֶשל ָמ ׁ ִש ַיח וואס די לענג איז מרמז צו די ‘ש’‬ ‫וְ ַאף ַעל ּ ִפי ֵכן ָא ְמר ּו ַרבּ וֹ ֵתינ ּו זַ ”ל (סנהדרין צח‪ֵ ).‬אין ֶ ּבן דָּ וִ ד ָ ּבא‬ ‫פון די ווארט משיח‪.‬‬ ‫ֶא ָּלא ַעד ׁ ֶש ִ ּי ְהיֶ ה ַהדּ וֹ ר כּ וּלּ וֹ זַ ַּכאי אוֹ כּ וּלּ וֹ ַח ָ ּייב‪.‬‬ ‫יח לִ ְת ִה ָּלה‬ ‫ָא ְמנָ ם ִמי ׁ ֶש ִ ּי ְהיֶ ה זַ ַּכאי יִ ְהיֶ ה לוֹ ְ ּב ִב ַ‬ ‫יאת ַה ָּמ ׁ ִש ַ‬ ‫ֲ‘ח ִמ ּׁ ִשים ַא ָּמה ָר ְח ָ ּב ּה’ ְמ ַר ֵּמז לְ אוֹ ִת ּיוֹ ת מ”י ׁ ֶשל ָמ ׁ ִש ַיח און‬ ‫וּלְ ִת ְפ ֶא ֶרת‪ֲ ,‬א ָבל ִמי ׁ ֶש ִ ּי ְהיֶ ה ַח ָ ּייב יִ ְהיֶ ה לוֹ לְ ֵד ָראוֹ ן וּלְ ִב ָ ּזיוֹ ן‪,‬‬ ‫דאס וואס די תיבה איז געווען פופציג איילען ברייט איז‬ ‫יח‪.‬‬ ‫יסו ִּרים ַעד ׁ ֶש ִ ּיזְ דַּ ֵּכ ְך ׁ ֶש ּיו ַּכל לְ ַק ֵ ּבל אוֹ ר ַה ָּמ ׁ ִש ַ‬ ‫וְ יִ ְסבּ וֹ ל יִ ּ‬ ‫מרמז צו די ‘מי’ פון ‘משיח’‪.‬‬ ‫ו ׁ ְּשל ׁ ִֹשים ַא ָּמה קוֹ ָמ ָת ּה ְמ ַר ֵּמז לְ אוֹ ת ח’ ׁ ֶשל ָמ ׁ ִש ַיח‬ ‫ראה עוד תיקו”ז כב‪ ,‬א‪ :‬דאתמר בה ‘ויפתח נח את חלון‬ ‫ז‪.‬‬ ‫התיבה אשר עשה’ ודא יום הכפורים‪ ,‬דתיבת נח היא אימא‬ ‫וְ ֶה ָא ַרת כ”ב אוֹ ִת ּיוֹ ת ַה ּתוֹ ָרה ׁ ֶש ָ ּי ִאיר ּו ָעלֵ ינ ּו ִ ּב ְמ ֵה ָרה ְ ּביָ ֵמינ ּו‬ ‫עלאה‪ ,‬חלון דילה הוא עמודא דאמציעתא דביה אור ותורה אור‪.‬‬ ‫והרי אין ישראל נגאלין אלא בתשובה (סנהדרין צז‪ ,‬ב) וכמו שסיים‬ ‫און דאס וואס די תיבה איז געווען דרייסיג איילען הויעך‬ ‫רבינו כי הכל תלוי בתשובה‪.‬‬ ‫איז מרמז אויף די ‘ח’ פון משיח וואס צוזאמען מיט‬ ‫די ליכטיגקייט ‪ -‬וואס אונז זאלן בקרוב זוכה זיין עס‬ ‫צו זעהן ‪ -‬פון די צוויי און צוואנציג אותיות התורה איז עס בגמטריא דרייסיג‪ַ ,‬היְ ינ ּו כ”ב אוֹ ִת ּיוֹ ת וְ אוֹ ת ח’ ׁ ֶשל‬ ‫ָמ ׁ ִש ַיח ִ ּג ַימ ְט ִר ָ ּיא ׁ ְשל ׁ ִֹשים דאס מיינט אז די צוויי און צוואנציג אותיות מיט די ‘ח’ פון די ווארט ‘משיח’ זענען‬ ‫צוזאמען בגימטריא דרייסיג (‪.)30‬‬ ‫ווי אזוי קען זיין אז משיח זאל קומען אין א דור שכולו חייב‬ ‫וְ כָ ל ָה ִענְ יָ ן ׁ ֶשל נ ַֹח וְ ֵת ָיבה ְמ ַר ֵּמז לִ ְב ִחינַ ת ְּת ׁשו ָּבה ו ִּב ַיאת ַה ָּמ ׁ ִש ַיח און די גאנצע פרשה פון נח און די תיבה איז‬ ‫מרמז אויף די ענין פון תשובה און אויף ביאת המשיח‪ִּ ,‬כי ַהכּ ֹל ָּתלוּי ִ ּב ְת ׁשו ָּבה ווייל אלעס ווענדט זיך אין תשובה‪.‬‬ ‫וְ ַאף ַעל ּ ִפי כֵ ן ָא ְמר ּו ַרבּ וֹ ֵתינ ּו זַ ”ל (סנהדרין צח‪ֵ ).‬אין ֶ ּבן ָדּ וִ ד ָ ּבא ֶא ָ ּלא ַעד ׁ ֶש ִ ּי ְהיֶ ה ַהדּ וֹ ר כּ ו ּּלוֹ זַ ַּכאי אוֹ כּ ו ּּלוֹ ַח ָ ּייב און‬ ‫פון דאס וועגן דאך (וואס אונז האבען געזאגט אז דאס קומען פון משיח ווענדט זיך אין תשובה) האבען חז”ל געזאגט אז משיח‬ ‫וועט נישט קומען נאר אין א דור וואס וועט זיין איגאנצען גערעכט (ערליך) אדער אין א דור וואס דער גאנצע דור‬ ‫וועט זיין שולדיגדי‪.‬‬ ‫ָא ְמנָ ם ִמי ׁ ֶש ִ ּי ְהיֶ ה זַ ַּכאי יִ ְהיֶ ה לוֹ ְ ּב ִב ַיאת ַה ָּמ ׁ ִש ַיח לִ ְת ִה ָ ּלה ּולְ ִת ְפ ֶא ֶרת טאקע ווער עס וועט זיין ערליך וועט דאס קומען‬ ‫פון משיח זיין פאר אים צו לויב און צו שיינקייט‪.‬‬ ‫ֲא ָבל ִמי ׁ ֶש ִ ּי ְהיֶ ה ַח ָ ּייב יִ ְהיֶ ה לוֹ לְ ֵד ָראוֹ ן ּולְ ִב ָ ּזיוֹ ן אבער ווער עס וועט זיין שולדיג און נישט זיין ראוי צו זעהן ביאת‬ ‫המשיח וועט דאס ביאת המשיח זיין צו אים פאר בושה און ווייטאג‪ ,‬וְ יִ ְסבּ וֹ ל יִ ּיסו ִּרים ַעד ׁ ֶש ִ ּיזְ ַדּ ֵּכ ְך ׁ ֶש ּי ּוכַ ל לְ ַק ֵ ּבל אוֹ ר‬ ‫ַה ָּמ ׁ ִש ַיח און ער וועט ליידען יסורים ביז ער וועט ווערן אויסגעלייטערט אז ער זאל קענען מקבל זיין די ליכטיגקייט‬ ‫פון משיחוט‪.‬‬ ‫די‪ .‬און לכאורה ווי אזוי קען עס זיין אז משיח זאל קומען ווען די גאנצע דור איז שולדיג ?‬ ‫וט‪ .‬דער בת עין איז דא מסביר אז אוודאי מוז מען תשובה טאהן כדי זוכה זיין צו משיח‪ ,‬נאר דאס וואס חז”ל זאגן אונז אז משיח קען אויך‬ ‫קומען אין א דור וואס איז כולו חייב מיינט צו זאגן אז זיי וועלן מוזן ליידן גרויסע בזיונות און יסורים כדי צו תשובה טאהן און זוכה זיין צו‬ ‫קענען זעהן די אור פון משיח‪.‬‬ ‫ה‬ ‫וְ זֶ ה ּו ׁ ֶש ּ ִפ ֵיר ׁש ַר ׁ ִש”י ‘יֵ ׁש ׁ ֶשדּ וֹ ְר ׁ ִשים אוֹ תוֹ לִ ׁ ְש ַבח’‪ַ ,‬היְ ינ ּו ׁ ֶש ּ ׁ ְשנֵ י‬ ‫פשט אין רש”י’ס ווערטער ‘יש דורשים לשבח’‬ ‫ִמינֵ י דּ וֹ ְר ׁ ִשים יֵ ׁש ְ ּביִ שְׂ ָר ֵאל‪.‬‬ ‫וְ זֶ ה ּו ׁ ֶש ּ ִפ ֵיר ׁש ַר ׁ ִש”י ‘יֵ ׁש ׁ ֶשדּ וֹ ְר ׁ ִשים אוֹ תוֹ לִ ׁ ְש ַבח’ און דאס‬ ‫יאת ַה ָּמ ׁ ִש ַ‬ ‫יח‪ַ ,‬היְ ינ ּו‬ ‫יֵ ׁש ׁ ֶשדּ וֹ ְר ׁ ִשים ו ְּמ ַב ְּק ׁ ִשים ו ִּמ ְת ּ ַפ ְּללִ ים ַעל ִ ּב ַ‬ ‫איז וואס רש”י זאגט ‘סאיז דא וואס טייטשען נח צו לויב’‪,‬‬ ‫ַה ַּצדִּ ִיקים דּ וֹ ְר ׁ ִשים אוֹ תוֹ לִ ׁ ְש ַבח‪ַ ,‬היְ ינ ּו ׁ ֶש ִ ּי ְהיֶ ה לָ ֶהם לִ ׁ ְש ַבח‬ ‫ַהיְ ינ ּו ׁ ֶש ּׁ ְשנֵ י ִמינֵ י דּ וֹ ְר ׁ ִשים יֵ ׁש ְ ּביִ ְשׂ ָר ֵאל דאס מיינט אז ס’איז‬ ‫יח‪.‬‬‫וּלְ ִת ְפ ֶא ֶרת‪ ,‬וְ יו ְּכל ּו לְ ַק ֵ ּבל אוֹ ר ַה ָּמ ׁ ִש ַ‬ ‫דא צוויי פארשידענע בעטער’ס ביי די יודען‪.‬‬ ‫יח‪ַ ,‬אף ַעל ּ ִפי ׁ ֶש ִ ּי ְהיֶ ה לָ ֶהם‬ ‫‘וְ יֵ ׁש ׁ ֶשדּ וֹ ְר ׁ ִשים אוֹ תוֹ ’ ׁ ֶש ָ ּיבֹא ָמ ׁ ִש ַ‬ ‫יח‪ ,‬וְ יִ ְהיֶ ה לָ ֶהם‬ ‫יֵ ׁש ׁ ֶשדּ וֹ ְר ׁ ִשים ו ְּמ ַב ְּק ׁ ִשים ו ִּמ ְת ּ ַפ ְּללִ ים ַעל ִ ּב ַיאת ַה ָּמ ׁ ִש ַיח‬ ‫‘לִ גְ נַ אי’‪ֶ ׁ ,‬ש ֵאינָ ם זַ ָּכ ִאים ׁ ֶש ּיו ְּכל ּו לְ ַק ֵ ּבל אוֹ ר ַה ָּמ ׁ ִש ַ‬ ‫לִ גְ נַ אי ַחס וְ ׁ ָשלוֹ ם‪.‬‬ ‫ס’איז דא וואס דאווענען און בעטן אז משיח זאל קומען‪,‬‬ ‫ו ְּבזֶ ה ְמ ַר ֵּמז ַר ׁ ִש”י זללה”ה ׁ ֶש ִ ּי ְת ַא ֵּמץ ָּכל ֶא ָחד וְ ֶא ָחד לְ ָה ִכין ֶאת‬ ‫ַהיְ ינ ּו ַהצַּ ִדּ ִיקים דּ וֹ ְר ׁ ִשים אוֹ תוֹ לִ ׁ ְש ַבח און דאס וואס ס’מיינט‬ ‫יח‪ְּ ,‬כ ֵדי ׁ ֶשלּ ֹא יִ ְהיֶ ה לוֹ לִ גְ נַ אי ַחס וְ ׁ ָשלוֹ ם‪,‬‬ ‫יאת ַה ָּמ ׁ ִש ַ‬ ‫ַע ְצמוֹ לְ ִב ַ‬ ‫אז מען האט גע’דרשנט ‘נח’ צו לויב – וואס נח מיינט‬ ‫ִּכי ִאם לִ ׁ ְש ַבח וּלְ ִת ְפ ֶא ֶרת‪ֵּ ,‬כן יְ ִהי ָרצוֹ ן ָא ֵמן‪.‬‬ ‫‘תשובה’ און ‘ביאת המשיח’‪ַ ,‬היְ ינ ּו ׁ ֶש ִ ּי ְהיֶ ה לָ ֶהם לִ ׁ ְש ַבח‬ ‫ּולְ ִת ְפ ֶא ֶרת דאס מיינט אז דאס קומען פון משיח וועט‬ ‫זיין צו זיי פאר א לויב און א שטאלץ‪ ,‬וְ י ּוכְ ל ּו לְ ַק ֵ ּבל אוֹ ר‬ ‫ַה ָּמ ׁ ִש ַיח און זיי ווילן קענען מקבל זיין די ליכטיגקייט פון משיח‪.‬‬ ‫פשט אין רש”י’ס ווערטער ‘יש דורשים לגנאי’‬ ‫‘וְ יֵ ׁש ׁ ֶשדּ וֹ ְר ׁ ִשים אוֹ תוֹ ’ ׁ ֶש ָ ּיבֹא ָמ ׁ ִש ַיח און ס’איז דא וואס דרש’ענען ‘נח’ וואס מיינט זיי בעטן אז משיח זאל קומען‪,‬‬ ‫ַאף ַעל ּ ִפי ׁ ֶש ִ ּי ְהיֶ ה לָ ֶהם ‘לִ גְ נַ אי’ כאטש ס’וועט זיי זיין צו א שאנד‪ֶ ׁ ,‬ש ֵאינָ ם זַ ָּכ ִאים ׁ ֶש ּי ּוכְ ל ּו לְ ַק ֵ ּבל אוֹ ר ַה ָּמ ׁ ִש ַיח ווייל‬ ‫זיי זענען נאכנישט גרייט צו מקבל זיין די ליכטיגקייט פון משיח‪ ,‬וְ יִ ְהיֶ ה לָ ֶהם לִ גְ נַ אי ַחס וְ ׁ ָשלוֹ ם און ס’וועט זיי חס‬ ‫ושלום צו א שאנדזט‪.‬‬ ‫די מוסר וואס אונז דארפן ארויסלערנען פון יש דורשים לשבח ויש דורשים לגנאי‬ ‫ו ְּבזֶ ה ְמ ַר ֵּמז ַר ׁ ִש”י זללה”ה ׁ ֶש ִ ּי ְת ַא ֵּמץ ָּכל ֶא ָחד וְ ֶא ָחד לְ ָהכִ ין ֶאת ַע ְצמוֹ לְ ִב ַיאת ַה ָּמ ׁ ִש ַיח און דאס איז וואס רש”י וויל אונז‬ ‫מרמז מיט זיינע הייליגע ווערטער ‘יש דורשים לשבח ויש דורשים לגנאי’ אז אונז קענען זיך אפלערנען און שטארקן‬ ‫צו זיין גרייט צו ביאת המשיח‪ְּ ,‬כ ֵדי ׁ ֶש ּלֹא יִ ְהיֶ ה לוֹ לִ גְ נַ אי ַחס וְ ׁ ָשלוֹ ם כדי ער זאל חס ושלום נישט זיין פון די וואס‬ ‫עס וועט אים זיין צו א שאנד‪ִּ ,‬כי ִאם לִ ׁ ְש ַבח ּולְ ִת ְפ ֶא ֶרת נאר די ביאת המשיח זאל אים זיין צו א לויב און א שטאלץ‪.‬‬ ‫ֵּכן יְ ִהי ָרצוֹ ן ָא ֵמן‪.‬‬ ‫זט‪ .‬און מיט דעם איז פארענטפערט די קשיא פון בת עין ווי אזוי איז מעגליך אז מען זאל דרש’ענען נח צו שאנד (לגנאי) ווען מען קען דרש’ענען‬ ‫‘לשבח’ ? נאר יעצט איז עס פארשטענדליך‪ ,‬ווייל מען רעדט נישט עכט פון נח הצדיק‪ ,‬נאר ‘נח’ מיינט משיח‪ ,‬אז ס’איז דא צדיקים וואס‬ ‫בעטן פאר משיח אפילו זיי זענען נישט גרייט דערפאר און ס’וועט זיי זיין בושות‪.‬‬ ‫גליון פרשת נח נתנדב‬ ‫לע”נ הרה”ק מ’ריבניץ ר’ חיים זאנוויל ב”ר משה זצ”ל‬ ‫כך כותב הבית יוסף הלכות ראש השנה‪ ,‬נודרין לעילוי נשמת הצדיקים כי הם ממליצים על צאצאיהם‪ ,‬דער בת עין‬ ‫האט נישט איבערגעלאזט קיין קינדער אבער מיט אייער שטיצע קויפט איר אייך אים איין אלץ א מליץ יושר‪.‬‬ ‫נעמט א חלק אין הפצת הגליון און זייט מנדב לעילוי נשמת אייערע קרובים און נאנטע‬ ‫פאר הערות און מנדב זיין נא לפנות ‪Mechonusa@gmail.com‬‬ ‫ו‬