בת עין - אידיש · Bas Ein - Yiddish — נח (2026-10-12)

• גליון סד • שנה ב
פרשת נח דבר השוה
תשפ"ה לכל נפש
אידיש
פרשת נח דער טאשער רבי זצ”ל
תוכן הדרוש האט פארציילט אז הרה”ק ר’
[א] אייזיקל מקאמארנא זי”ע פלעגט
לשון הפסוק / .צו פארשטיין די הייליגע ווערטער פון רש”י / .די גאנצע זאגן אז ווען ער זעהט אז מען דארף
מעשה פון נח איז א חיזוק פאר אונז אין גלות און לערנט אונז צו האפן צורייסן א גזירה אויבן אין הימל
פאר משיח. האט ער געבעטן הילף פון צדיקים
[ב] אין הימל ,איינמאל האט ער
פשט אינעם פסוק :וירא ה’ כי רבה רעת האדם בארץ -וכל יצר מחשבת געטראפן אין הימל שם בן נח און
לבו רק רע כל היום / .די גוים טראכטן נאר שלעכטס אויף די יודן/ . ער האט אים געבעטן זיין הילף און
פשט אין די פסוק וינחם השם כי עשה את האדם וכו’ -כי נחמתי כי האט אים צוגעזאגט אז די ערשטע
עשיתם / .פשט אין די פסוק ‘ונח מצא חן בעיני השם’.
אייניקל וואס ער וועט האבן די יאר
[ג] וועט ער א נאמען געבן נאך אים.
די פרשה פון די תיבה איז מרמז אויף ביאת המשיח / .ווי אזוי קען זיין
אז משיח זאל קומען אין א דור שכולו חייב / .פשט אין רש”י’ס ווערטער און טאקע יענע יאר איז אים
‘יש דורשים לשבח’ / .פשט אין רש”י’ס ווערטער ‘יש דורשים לגנאי’ .די געבוירן געווארן זיין איר אייניקל
מוסר וואס אונז דארפן ארויסלערנען פון יש דורשים לשבח ויש דורשים הרה”ק ר’ שם קלינגבערג הי”ד
לגנאי. דער זאלושיצער רבי וואס האט סוף
ימיו געוואוינט אין קראקא און געווען
באקאנט אלץ א גרויסער פעל
[א] ישועות און ער האט אים געגעבן די
לשון הפסוק נאמען נאך שם בם נח.
ֵא ֶ ּלה ּתוֹ לְ דוֹ ת נ ַֹח נ ַֹח ִא ׁיש ַצ ִדּ יק כוּ’א .און דאס זענען די קינדער פון נח – נח איז אין די קומענדיגע תורה גייט
געווען א מאן א צדיק. דער בת עין אונז געבן א הדרכה
געבויעט אויף די פסוק פון אלה
תולדות נח וכו’ ,אונז זענען גאר ווייט
יש ַצ ִּדיק ָּת ִמים ָהיָה ְּבדֹר ָֹתיו ֶאת ָה ֱאל ִֹקים ִה ְת ַה ֶּל ְך נ ַֹח.
ֵא ֶּלה ּתו ְֹלדֹת נ ַֹח נ ַֹח ִא ׁ א. צו פארשטיין ווי אזוי אנצוקמען צו
ווי דערמאנט פארגאנגענעם יאר איז אזוי ווי די תורה איז זייער א לאנגע תורה האבן אונז צוטיילט
שם בן נח ,אבער דורך לערנען די
די תורה אין צוויי ענינים.
צום ערשט ( )1איז דער בת עין מסביר אז די מעשה פון נח און די תיבה איז מרמז צו תשובה .און הייליגע ווערטער פונעם בת עין און
דערנאך ( )2איז דער בת עין מסביר די לימוד פון נח און די תיבה וואס איז מרמז צו ביאת המשיח. זיך מדבק זיין אין די דרך וואס ער
די ערשטע חלק ווי עס ווערט נתבאר די בחינה פון תשובה טייטשט דער בת עין אריין אין די ערשטע
פסוק פון די פרשה פון ‘אלה תולדות נח’ ,די אנדערע בחינה און די לימודים וועגן ביאת משיח טייטשט איז מרמז אין זייערע נעמען קענען
דער בת עין אין די הייליגע ווערטער פון רש”י ‘יש דורשים לגנאי’. אונז כאטש האבן עפעס א קשר מיט
אזוי ווי די גליון איז געאייניגט פאר יונגער בחורים האבן מיר עס צוטיילט און פאר א יאר האבן אונז
איבערגעארבעט די ערשטע חלק וועגן תשובה ,און יעצט האבן אונז איבערגעארבעט די צווייטע חלק אלה תולדות נח.
אז די תיבה איז מרמז צו ביאת המשיח און עס געמאכט פאר א באזונדערע תורה.
א
ְּב ִפיר ּו ׁש ַר ׁ ִש”י ,יֵ ׁש ֵמ ַר ּבוֹ ֵתינ ּו דּ וֹ ְר ׁ ִשים אוֹ תוֹ ִל ׁ ְש ַבח ְויֵ ׁש צו פארשטיין די הייליגע ווערטער פון רש”י
דּ וֹ ְר ׁ ִשים אוֹ תוֹ ִלגְ נַ אי ְוגוֹ ’ .וְ יֵ ׁש לְ ָה ִבין ָה ֵאיך יִ ָּת ֵכן לִ ְדרוֹ ׁש
ְ ּב ִפירו ּׁש ַר ׁ ִש”י יֵ ׁש ֵמ ַרבּ וֹ ֵתינ ּו דּ וֹ ְר ׁ ִשים אוֹ תוֹ לִ ׁ ְש ַבח וְ יֵ ׁש
לִ גְ נַ אי ִ ּב ְמקוֹ ם ׁ ֶש ֵ ּי ׁש לִ ְדרוֹ ׁש לִ ׁ ְש ַבח.
דּ וֹ ְר ׁ ִשים אוֹ תוֹ לִ גְ נַ אי וְ גוֹ ’ב .רש”י טייטשט אז ס’איז דא
יח ִצ ְד ֵקנ ּו ׁ ֶש ָ ּיבֹא ִ ּב ְמ ֵה ָרה
וְ ִה ֵ ּנה ָּכל ִענְ יָ ן נ ַֹח הוּא ֶר ֶמז לְ ָמ ׁ ִש ַ
פון אונזערע רבי’ס וואס דרש’ענען נח צו לויב און ס’איז
ְ ּביָ ֵמינ ּו ָא ֵמן.
דא וואס דרש’ענען אים צו שאנד.
ו ְּכ ַמ ֲא ַמר ֲחזַ ”ל (אבות פ”ה מ”ב) ֲעשָׂ ָרה דּ וֹ רוֹ ת ֵמ ָא ָדם וְ ַעד נ ַֹח,
יהם ֵאת ֵמי ַה ַּמבּ וּל, יסין ו ָּב ִאין ַעד ׁ ֶש ֵה ִביא ֲעלֵ ֶ ׁ ֶשכּ ו ָּּלם ָהי ּו ַמ ְכ ִע ִ וְ יֵ ׁש לְ ָה ִבין ָה ֵאיך יִ ָּתכֵ ן לִ ְדרוֹ ׁש לִ גְ נַ אי ִ ּב ְמקוֹ ם ׁ ֶש ֵ ּי ׁש
יע ַּכ ָּמה ֶא ֶר ְך ַא ּ ַפיִ ם לְ ָפנָ יו יִ ְת ָ ּב ַר ְך.
לְ הוֹ ִד ַ לִ ְדרוֹ ׁש לִ ׁ ְש ַבח מען דארף פארשטיין ווי אזוי איז שייך
ּו ְב ּתוֹ ְספוֹ ת יוֹ ם טוֹ ב ּ ִפ ֵיר ׁש ְ ּב ׁ ֵשם ָה ַרב ַר ֵּבינ ּו יוֹ נָ ה (בפירושו אויסטייטשען נח צו שאנד ווען אין די זעלבע צייט קען
יע ׁ ֶש ְּכמוֹ ׁ ֶש ִּל ְבסוֹ ף ְ ּגמוּלָ ם ׁ ִש ֵּלם לָ ֶהם
לפרקי אבות כאן)ֶ ׁ ,ש ּמוֹ ִד ַ מען אים אויסטייטשען צו לויב.
ְ
יהם ֵאת ֵמי ַה ַּמבּ וּלָּ ,כך עוֹ ד ִה ֵ ּנה יָ ִמים ָ ּב ִאים כוּ’ ׁ ֶש ֵה ִביא ֲעלֵ ֶ
א
יענ ּו וְ יִ גְ ָאלֵ נ ּו ִ ּב ְמ ֵה ָרה ְ ּביָ ֵמינ ּו ָא ֵמןַ ,עד ָּכאן לְ ׁשוֹ נוֹ .
וְ יוֹ ׁ ִש ֵ
ְ
ַהיְ ינ ּו ׁ ֶש ָ ּבזֶ ה ָר ַמז לָ נ ּו ַהבּ וֹ ֵרא ָ ּברוּך הוּא ִענְ יָ ן ַה ָ ּגלוּת ַה ַּמר
יסים לְ ָפנָ יו, יעים לָ נ ּו ו ַּמ ְכ ִע ִַה ֶ ּזהֶ ׁ ,ש ָהאו ּּמוֹ ת עֹוֹ ְב ֵדי כּ וֹ ָכ ִבים ֵמ ֵר ִ די גאנצע מעשה פון נח איז א חיזוק פאר אונז
ַעד ׁ ֶש ָ ּיבֹא נ ַֹחּ ְ ,ב ִחינַ ת ְּת ׁשו ָּבהֶ ׁ ,ש ָ ּי ׁשוּב ּו יִ שְׂ ָר ֵאל לַ ה’ ִ ּב ְת ׁשו ָּבה אין גלות און לערנט אונז צו האפן פאר משיח
ימה. ׁ ְשלֵ ָ
וְ ִה ֵּנה ָּכל ִענְ יָ ן נ ַֹח הוּא ֶר ֶמז לְ ָמ ׁ ִש ַיח ִצ ְד ֵקנ ּו ׁ ֶש ָ ּיבֹא ִ ּב ְמ ֵה ָרה
זה לשון רבינו יונה שם‘ :עשרה דורות מאדם ועד נח להודיע א.
ְ ּביָ ֵמינ ּו ָא ֵמן און די גאנצע ענין פון נח איז א רמז אויף
כמה ארך אפים לפניו שבכל הדורות היו מכעיסין אותו עד משיח צדקינו וואס זאל שנעל קומען אין אונזערע טעג.
שהביא עליהם את מי המבול’ .ובא ללמדנו כי כאשר אתה
רואה בדורות שבין אדם הראשון לנח שכולם הכעיסוהו במעשי ּוכְ ַמ ֲא ַמר ֲחזַ "ל (אבות פ”ה מ”ב) ֲע ָשׂ ָרה דּ וֹ רוֹ ת ֵמ ָא ָדם וְ ַעד
ידיהם לרע להם ,והאריך אפו כל אותם הדורות ,ולסוף הביא
עליהם את מי המבול ,כי לא לעולם מאריך אפו .כן תחשוב נ ַֹח אזוי ווי חז”ל זאגען אז צעהן דורות זענען געווען פון
בגלותינו ,לבל תאמר ,כמה ימים ושנים כי השיב חמתו מעל אדם הראשון ביז נחֶ ׁ ,שכּ ו ָ ּּלם ָהי ּו ַמכְ ִע ִיסין ו ָּב ִאין ַעד ׁ ֶש ֵה ִביא
מלכות הרשעה ואנחנו בגלות ,לעולם יאריך להם אפו כי ארך
אפים הוא ,וידוע תדע כי בסוף ישלם להם כפעלם וכמעשה ֲעלֵ ֶיהם ֵאת ֵמי ַה ַּמבּ וּל וואס די אלע 10דורות האבען
ידיהם ויגאלנו ויושיענו ,כי ארך אפים גדול הוא ,אך באחרית דערצערנט דעם באשעפער ביז ער האט געברענגט אויף
הימים פוקד עונות ראשונים ומהר יקדמונו רחמיו כי דלינו
מאד. זיי די מבול ,לְ הוֹ ִד ַיע ַּכ ָּמה ֶא ֶר ְך ַא ּ ַפיִ ם לְ ָפנָ יו יִ ְת ָ ּב ַר ְך כדי דיר
צו וויסען טאהן וויפיל השי”ת האט איינגעהאלטן זיין צארן.
ו ְּב ּתוֹ ְספוֹ ת יוֹ ם טוֹ ב ּ ִפ ֵיר ׁש ְ ּב ׁ ֵשם ָה ַרב ַר ֵ ּבינ ּו יוֹ נָ ה (בפירושו לפרקי אבות כאן) און אין תוספות יום טוב ברענגט ער א
פשט בשם רבינו יונהֶ ׁ ,ש ּמוֹ ִד ַיע ׁ ֶש ְּכמוֹ ׁ ֶש ִּל ְבסוֹ ף ְ ּגמ ּולָ ם ׁ ִש ֵ ּלם לָ ֶהם ׁ ֶש ֵה ִביא ֲעלֵ ֶיהם ֵאת ֵמי ַה ַּמבּ וּל אז די משנה וויל
דיר געבן צו וויסען אז אזוי ווי אונז זעהן אז צום סוף האט השי”ת זיי באצאהלט זייער פארדינטע באצאהלונג און
ער האט געברענגט אויף זיי די מבולָּ ,כ ְך עוֹ ד ִה ֵּנה יָ ִמים ָ ּב ִאים כוּ’ וְ יוֹ ׁ ִש ֵיענ ּו וְ יִ גְ ָאלֵ נ ּו ִ ּב ְמ ֵה ָרה ְ ּביָ ֵמינ ּו ָא ֵמן אזוי דארפן
אונז גלייבן אז עס וועט נאך קומען גוטע טעג און השי”ת וועט אונז בקרוב העלפן און אויסלייזען פון גלות -אמן,
ַעד ָּכאן לְ ׁשוֹ נוֹ ביז דא איז די לשון פונעם תוספות יום טוב.
ַהיְ ינ ּו ׁ ֶש ָ ּבזֶ ה ָר ַמז לָ נ ּו ַהבּ וֹ ֵרא ָ ּברו ְּך הוּא ִענְ יָ ן ַה ָ ּגלוּת ַה ַּמר ַה ֶ ּזה דאס מיינט אז מיט דעם וואס השי”ת האט געווארט די
10דורות ביז נח איז געקומען אויף די וועלט האט דער באשעפער אונז מרמז געווען א זאך וועגן די ביטערע גלות,
ׁ ֶש ָהאו ּּמוֹ ת עֹוֹ ְב ֵדי כּ וֹ כָ ִבים ֵמ ֵר ִיעים לָ נ ּו ו ַּמכְ ִע ִיסים לְ ָפנָ יו אז דאס וואס די גוי’אישע פעלקער טוהן אונז שלעכטס און
דערמיט טוען זיי דערצערנען דעם באשעפערַ ,עד ׁ ֶש ָ ּיבֹא נ ַֹח ,דאס איז נאר ביז עס וועט קומען ‘נח’ּ ְ ,ב ִחינַ ת ְּת ׁשו ָּבה
וואס ‘נח’ מיינט די בחינה פון תשובהֶ ׁ ,ש ָ ּי ׁשוּב ּו יִ ְשׂ ָר ֵאל לַ ה’ ִ ּב ְת ׁשו ָּבה ׁ ְשלֵ ָימה אז די יודען זאלען תשובה טאהן פארן
באשעפער מיט א גאנצע תשובהג.
אין די דרוש גייט די בת עין קודם מסביר זיין די ווערטער פון רש”י פון ‘יש דורשים לשבח ויש דורשים לגנאי’ ,און בהמשך הדרוש וועט ב.
דער בת עין צוריקומען און מפרש זיין די ערשטע פסוק פון אלה תולדות נח וכו’.
און ווי עס איז אויבן דערמאנט אז ווען יודן טוען תשובה און האבן חרטה אויף די נישט גוטע מעשים דעמאלסט האט אויך דער באשעפער ג.
חרטה אויף די גלות און יסורים וואס די גוים טוען פאר די יודן.
ב
[ב] ב
וְ ָאז ‘וַ ַ ּי ְרא ה’ ִּכי ַר ָ ּבה ָר ַעת ָה ָא ָדם’ ֵ ּ ,פירו ׁ
ּש ָה ָא ָדם ְ ּ
(ב ֵה”א)
ג
פשט אינעם פסוק :וירא ה’ כי רבה רעת האדם ַהיְ ינ ּו ָהעֹוֹ ְב ֵדי כּ וֹ ָכ ִביםִּ ,כי יִ שְׂ ָר ֵאל ְקרוּיִ ין ָא ָדם ְ ּ
(בל ֹא ֵה”א) ַ ,היְ ינ ּו
בארץ -וכל יצר מחשבת לבו רק רע כל היום ׁ ֶשעֹוֹ ְב ֵדי כּ וֹ ָכ ִבים ֵמ ֵר ִ
יעים לְ יִ שְׂ ָר ֵאל.
‘וְ ָכל ַמ ְח ׁ ְשבוֹ ת לִ ָ ּבם’ ׁ ֶשל ָהעֹוֹ ְב ֵדי כּ וֹ ָכ ִבים ַ‘רק ַרע ָּכל ַה ּיוֹ ם’
וְ ָאז ‘וַ ַ ּי ְרא ה’ ִּכי ַר ָ ּבה ָר ַעת ָה ָא ָדם’ד און די פסוק זאגט ַעל יִ שְׂ ָר ֵאלִּ ,כי ְ ּב ֵמזִ יד ֵה ָּמה עוֹ שִׂ יםְּ ,כ ַמ ֲא ַמר (נחמי' ט ,י) ִּ‘כי
אונז אז דעמאלסט ‘ווען דער באשעפער האט געזעהן אז ֵהזִ יד ּו ֲעלֵ ֶ
יהם’.
ס’פארמערט זיך די שלעכטס פונעם מענטש’. ְ
ַהיְ ינ ּו ׁ ֶש ָּלזֶ ה נֶ ֶענְ ׁש ּו ַה ִּמ ְצ ִרים ְ ּבעוֹ נֶ ׁש ָ ּגדוֹ ל ָּכל ָּכךַ ,אף ַעל
ּ ֵפירו ּׁש ָה ָא ָדם ְ ּב ֵה"אה ַהיְ ינ ּו ָהעֹוֹ ְב ֵדי כּ וֹ כָ ִבים דאס מיינט ּ ִפי ׁ ֶש ֵמה’ ָהיְ ָתה ַה ְ ּגזֵ ָירה ַעל יִ שְׂ ָר ֵאל ִּ‘כי ֵ ּגר יִ ְהיֶ ה זַ ְר ֲע ָך’ וְ גוֹ ’
(בראשית טו ,יג) ,וְ ַאף ַעל ּ ִפי ֵכן נֶ ֶענְ ׁשוֵּ ,מ ֲח ַמת ִּ‘כי ֵהזִ ידוּ’,
ווי די תורה שרייבט דאס ווארט ‘האדם’ מיט א ‘ה’ וואס
ּ ֵפירו ּׁש ׁ ֶש ֵה ָּמה ָעשׂ ּו ְ ּב ֵמזִ יד ִמדַּ ְע ָּתםד.
מיינט די גוייםִּ ,כי יִ ְשׂ ָר ֵאל ְקר ּויִ ין ָא ָדם ְ ּבלֹא ֵה”או ווייל יודען
ווערן אנגערופען ‘אדם’ אן א ‘ה’. לשון הפסוקים‘ :וירא ה’ כי רבה רעת האדם בארץ וכל יצר ב.
מחשבת לבו רק רע כל היום ,וינחם ה’ כי עשה את האדם
ַהיְ ינ ּו ׁ ֶשעֹוֹ ְב ֵדי כּ וֹ כָ ִבים ֵמ ֵר ִיעים לְ יִ ְשׂ ָר ֵאל דאס מיינט די בארץ ויתעצב אל לבו ,ויאמר ה’ אמחה את האדם אשר בראתי
פסוק ‘כי רבה רעת האדם’ אז ס’פארמערט זיך די שלעכטס מעל פני האדמה מאדם עד בהמה עד רמש ועד עוף השמים
כי נחמתי כי עשיתים ,ונח מצא חן בעיני ה’.
וואס די גוים טוען פאר די יודען.
יבמות סא ,א .ובתוס’ שם ד”ה ואין העובדי :ור”ת מפרש דיש ג.
‘וְ כָ ל ַמ ְח ׁ ְשבוֹ ת לִ ָ ּבם’ ׁ ֶשל ָהעֹוֹ ְב ֵדי כּ וֹ כָ ִביםז און די פסוק חילוק בין אדם להאדם ,דעובדי כוכבים בכלל האדם נינהו.
עיין רמב”ן שמות יח ,יא :מפני שהשם גזר על ישראל ד.
איז ממשיך ‘און אלע זייערע טראכטונגען’ דאס מיינט די ‘ועבדום וענו אותם’ (בראשית טו ,יג) ,ולא היה על המצרים בזה
טראכטונגען פון די גוים‘ַ ,רק ַרע ָּ -כל ַה ּיוֹ ם’ ַעל יִ ְשׂ ָר ֵאל העונש הגדול ,אבל הזידו עליהם וחשבו להכרית אותם מן
העולם ,כמו שאמר (שמות א ,י) ‘הבה נתחכמה לו פן ירבה’ ,וצוה
איז זיי טראכטן אז ס’זאל זיין נאר שלעכטס – א גאנצן למילדות להמית הבנים ,וגזר עליהם כל הבן הילוד היאורה
טאג -אויף די יודן. תשליכהו (שם פסוק כב) ,ומפני זה היה עליהם העונש המשחית
אותם לגמרי וכו’.
די גוים טראכטן נאר שלעכטס אויף די יודן
ִּכי ְ ּב ֵמזִ יד ֵה ָּמה עוֹ ִשׂ ים ווייל די גוים טועהן אלעס במזיד מיט זייער מחשבהְּ ,כ ַמ ֲא ַמר (נחמי’ ט ,י) ִּ‘כי ֵהזִ יד ּו ֲעלֵ ֶיהם’
אזוי ווי אונז זעהן ווי דער נביא זאגט אויף די מצרים ‘אז זיי האבן אלעס געטאהן במזיד’.
ַהיְ ינ ּו ׁ ֶש ָ ּלזֶ ה נֶ ֶענְ ׁש ּו ַה ִּמ ְצ ִרים ְ ּבעוֹ נֶ ׁש ָ ּגדוֹ ל ָּכל ָּכ ְך דאס מיינט אז וועגן דעם האבען די מצריים באקומען אזא גרויסע
עונשַ ,אף ַעל ּ ִפי ׁ ֶש ֵמה’ ָהיְ ָתה ַה ְ ּגזֵ ָירה ַעל יִ ְשׂ ָר ֵאל ִּ‘כי ֵ ּגר יִ ְהיֶ ה זַ ְר ֲע ָך’ וְ גוֹ ' (בראשית טו ,יג) וואס כאטש דאס איז דאך
געווען די גזירה פון באשעפער אויף די יודען אזוי ווי די פסוק זאגט אז השי”ת האט געזאגט פאר אברהם אבינו
‘אז דיינע קינדער וועלן זיין פרעמדע אין א אנדערע לאנד און מען וועט זיי מאכן ארבעטן און זיי פייניגען’ ,וְ ַאף ַעל
ּ ִפי כֵ ן נֶ ֶענְ ׁש ּו און פון דאס וועגן דאך זענען די מצרים באשטראפט געווארן.
ֵמ ֲח ַמת ִּ‘כי ֵהזִ ידוּ’ ווי די פסוק ‘ווייל זיי האבען געטאהן במזיד’ֵ ּ ,פירו ּׁש ׁ ֶש ֵה ָּמה ָעשׂ ּו ְ ּב ֵמזִ יד ִמ ַדּ ְע ָּתם דאס מיינט אז
די מצרים האבען געטאהן און געטראכט די שלעכטס פאר די יודען פון זייער אייגענע ווילעןח.
אונז וועלן דא אראפברענגען די גאנצע פסוק וואס דער בת עין גייט יעצט טייטשען :וַ ַ ּי ְרא ד’ ִּכי ַר ָ ּבה ָר ַעת ָה ָא ָדם ָ ּב ָא ֶרץ ו ְָכל י ֶ
ֵצר ַמ ְחְׁשבֹת ִל ּבוֹ ד.
ַרק ַרע ָּכל ַה ּיוֹם.
ווי די פסוק זאגט כי רבה רעת ה’אדם (ס’שטייט נישט ָא ָדם – נאר ָה ָא ָדם). ה.
אין מס’ יבמות (סא ,א) זאגט תוס’ (ד”ה ואין העובדי) אין נאמען פון רבינו תם אז ס’איז דא א חילוק ווען די פסוק זאגט ‘אדם’ אדער ‘האדם’, ו.
ווייל ‘אדם’ מיינט די יודן ,און ‘האדם’ מיינט אויך די גוים.
ווי די אויבענדערמטנאע פסוק ענדיגט צו וְ כָ ל יֵ ֶצר ַמ ְח ׁ ְשבֹת לִ בּ וֹ ַרק ַרע ָּכל ַה ּיוֹ ם – אז אלע זיינע טראכטונגען פונעם מענטש איז נאר שלעכטס ז.
אגאנצן טאג .יעצט גייט די בת עין מסביר זיין די פסוק אז ס’גייט ארויף אויף די גוים‘ ,וכל מחשבות לבו’ אז אלעס וואס די גוי טראכט,
‘רק רע -כל היום’ אז זיי זאלן קענען טאהן שלעכטס פאר די יודן אגאנצן טאג.
אזוי שרייבט דער רמב”ן (שמות יח ,יא) אז דער באשעפער האט גוזר געווען אויף די יודן ‘ועבדום וענו אותם’ (בראשית טו ,יג),אז ‘מען זאל זיי ח.
מאכן ארבעטן און פייניגן’ און דעמאלסט וואלט ווען נישט געווען אזא גרויסע עונש אויף די מצרים ,ווייל זיי טוען דאך וואס דער אייבישטער
האט גוזר געווען ,אבער די מצרים האבן געטאהן ‘במזיד’ זיי האבן געטראכט צו פארשניידן דאס יודישע פאלק פון די וועלט ,און פרעה האט
געהייסן די הייבאמ’ס צו הארגענען די יודישע קינדער ,און וועגן דעם איז זיך געקומען אויף זיי אזא גרויסע עונש.
ג
וְ סוֹ ְב ִרים ְ ּב ַד ְע ָּתם ׁ ֶש ִ ּי ְהיֶ ה ָה ַרע ָּ‘כל ַה ּיוֹ ם’ַ ,היְ ינ ּו ָּת ִמיד יִ ְהיֶ ה פשט אין די פסוק וינחם השם כי עשה את
ָה ָרעוֹ ת ָחס וְ ׁ ָשלוֹ םה. האדם וכו’ -כי נחמתי כי עשיתם
יתם’ֵ ּ ,פירו ּׁשלָ ֵכן ‘וַ ִ ּי ָ ּנ ֶחם ה’ ִּכי ָעשָׂ ה וְ גוֹ ’ ִּכי נִ ַח ְמ ִּתי ִּכי ֲעשִׂ ִ וְ סוֹ ְב ִרים ְ ּב ַד ְע ָּתם ׁ ֶש ִ ּי ְהיֶ ה ָה ַרע ָּ‘כל ַה ּיוֹ ם’ און אזוי אויך די
ׁ ֶש ַעל יְ ֵדי ְ ּב ִחינַ ת ְּת ׁשו ָּבה נִ ְתעוֹ ֵרר ְ ּב ִחינַ ת ֲח ָר ָטה ִּכ ְביָ כוֹ ל
היינטיגע גוים מיינען אז די שלעכטס וועט זיין א ‘גאנצן
לְ ֵעילָ א.
טאג’ַ ,היְ ינ ּו ָּת ִמיד יִ ְהיֶ ה ָה ָרעוֹ ת ָחס וְ ׁ ָשלוֹ םט דאס מיינט
ו ְּמ ַס ֵ ּיים ַה ָּכתוּב ‘וְ נ ַֹח ָמ ָצא ֵחן ְ ּב ֵעינֵ י ה’’ֵ ּ ,פירו ּׁש ׁ ֶש ָּכל ְ ּב ִחינַ ת
אז די גוים מיינען אז שטענדיג וועט חס ושלום זיין די
נֶ ָח ָמה ַה ְּמבוֹ ָאר ַ ּב ּ ָפסוּקִּ ,ת ְהיֶ ה ַעל יְ ֵדי ְ ּב ִחינַ ת נ ַֹחּ ְ ,ב ִחינַ ת ְּת ׁשו ָּבה.
שלעכטס פאר די יודען.
הוּא ֲא ׁ ֶשר ָ‘מ ָצא ֵחן ְ ּב ֵעינֵ י ה’’ֵ ּ ,פירו ּׁש ׁ ֶש ָּמ ָצא ְ ּב ִחינַ ת ּ ְפ ִק ָ
יחא
יך ו ְּר ֵאה’ו.דְּ ֵעיְ ינִ יןֶ ׁ ,ש ֶ ּנ ֱא ַמר (דניאל ט ,יח) ּ ְ‘פ ַקח ֵעינֶ ָ לָ כֵ ן וַ ִ ּי ָּנ ֶחם ה’ ִּכי ָע ָשׂ ה וְ גוֹ ’י און דארפאר זאגט די פסוק
‘אז דער באשעפער האט חרטה געהאט פארן באשאפן
ר”ל לעולם ועד ,שסוברים אומות העולם שלעולם להם יאריך ה. דעם מענטש -די גויםִּ ,כי נִ ַח ְמ ִּתי ִּכי ֲע ִשׂ ִיתם’ און די
אפו ,וכדברי הרבינו יונה.
עיין זוה”ק ח”ב סח ,ב [עם ביאור מתוק מדבש] :ההוא ו. פסוק ענדיגט ‘ווייל איך האב חרטה אז איך האב זיי
היכלא אתחפייא בשית יריען [זה ההיכל שהוא אימא מתכסה געמאכט’ – דאס מיינט אז השי”ת זאגט אז ער אליין
ומתלבש בשש יריעות שהם הששה קצוות דז”א] ,אינון שית
יריען אינון חמש ,לגו בגו אינון יריען קיימא חד יריעה מרקמא, (כביכול) האט אויך חרטה אויף די יסורים וואס ער האב
בההוא יריעה אתחפייא ההוא היכלא [בזאת היריעה שהיא געמאכט’אי.
החסד מתכסה ומתלבש זה ההיכל שהוא אימא] ,מניה אשגח
וחמא לכלא [ועל ידו אימא משגחת ורואה ומאירה לכל ּ ֵפירו ּׁש ׁ ֶש ַעל יְ ֵדי ְ ּב ִחינַ ת ְּת ׁשו ָּבה נִ ְתעוֹ ֵרר ְ ּב ִחינַ ת ֲח ָר ָטה
התחתונים] ,האי היכלא איהו פקיחא דעיינין דלא ניים [זה
ההיכל שהוא אימא היא בפקיחת עינים ואינה ישנה] ,איהו ִּכ ְביָ כוֹ ל לְ ֵעילָ א דאס מיינט ווייל דורך די בחינת תשובה
אשגח תדיר לאנהרא לתתא [לפי שהיא משגחת תמיד להאיר וואס די יודן טוען ווערט נתעורר אויבן אין הימל ביים
אל התחתונים] .וראה עוד זוה”ק ח”ג קכב ,א :דא היא מצות
תשובה ,ודא איהי בינה. באשעפער די בחינת חרטה אויף די גרויסע צרות וואס
די יודן ליידן דא אין גלות.
פשט אין די פסוק ‘ונח מצא חן בעיני השם’
ו ְּמ ַס ֵ ּיים ַה ָּכתוּב ‘וְ נ ַֹח ָמ ָצא ֵחן ְ ּב ֵעינֵ י ה’’ און די לעצטע פסוק אין פרשת בראשית ענדיגט צו די תורה 'ונח מצא חן
בעיני ה’’ -אז ‘נח האט געטראפען ליבשאפט אין די אויגען פון דעם באשעפער’.
ּ ֵפירו ּׁש ׁ ֶש ָּכל ְ ּב ִחינַ ת נֶ ָח ָמה ַה ְּמבוֹ ָאר ַ ּב ּ ָפסוּק דאס מיינט אז די גאנצע בחינה וואס דער באשעפער האט חרטה אויף
די יסורים וואס אונז האבןִּ ,ת ְהיֶ ה ַעל יְ ֵדי ְ ּב ִחינַ ת נ ַֹח וועט זיין דורך די בחינה פון ‘נח’ּ ְ ,ב ִחינַ ת ְּת ׁשו ָּבה וואס ‘נח’ מיינט
די בחינה פון תשובה.
הוּא ֲא ׁ ֶשר ָ‘מ ָצא ֵחן ּ ְ -ב ֵעינֵ י ה’’ דאס איז די בחינה פון תשובה ‘וואס האט געטראפן חן אין עיני ה’ -די אויגן
פון באשעפער’ֵ ּ ,פירו ּׁש ׁ ֶש ָּמ ָצא ְ ּב ִחינַ ת ּ ְפ ִק ָיחא ְדּ ֵעיְ ינִ יןבי דאס מיינט אז ער האט געטראפן די בחינה פון תשובה
וואס ווערט אנגערופן אויבן אין הימל די היכל פון ‘פקיחא עיינין’ וואס די בחינה איז כסדר משפיע אויף די וועלט,
יך ו ְּר ֵאה’גי וואס די היכל איז מרומז אין די פסוק וואס דניאל האט געזאגט ‘מאך אויף ׁ ֶש ֶּנ ֱא ַמר (דניאל ט ,יח) ּ ְ‘פ ַקח ֵעינֶ ָ
דיינע אויגן און זעה’.
די ווערטער פונעם פסוק ‘כל היום’ מיינט ‘שטענדיג’ ,אויף אייביג .דאס מיינען די גוים ווילען פון זייער אייגענע ווילען אז ס’זאל זיין שלעכטס ט.
פאר די יודען.
שה ֶאת ָה ָא ָדם אונז וועלן יעצט אראפברענגען די פסוק און מדגיש זיין די ווערטער וואס דער דער בת עין גייט יעצט טייטשען :וַ ִ ּי ָנ ֶּחם ד’ ִּכי ָע ָ ׂ י.
ׁש ָמיִם ִּכי נִ ַח ְמ ִּתי ִּכי ׂ ו ְַעד עוֹף ַה ָּ ֶמש
ֲד ָמה ֵמ ָא ָדם ַעד ְּב ֵה ָמה ַעד ר ֶ
אתי ֵמ ַעל ְּפנֵי ָהא ָ
ֲשר ָּב ָר ִ
ׁ ָ ּב ָא ֶרץ וַ ִ ּי ְת ַע ֵ ּצב ֶאל לִ בּ וֹ ַ .וי ֶ
ֹּאמר ד’ ֶא ְמ ֶחה ֶאת ָה ָא ָדם א ֶ
ׂיתם.
ֲש ִעִ
אי .די ווארט ‘כי עשיתם’ גייט נישט ארויף אויפן מענטש ,נאר ס’מיינט אויף די גלות און יסורים וואס השי”ת האט געברענגט אויף אונז ,און
אויף דאס זאגט די פסוק אז השי”ת האט חרטה פארן עס ברענגען אויף אונז.
אין זוהר הקדוש (זוה”ק ח”ב סח ,ב) איז מבואר אז די בחינה פון תשובה איז אין א היכל וואס ווערט אנגערופן ‘פקיחא דעיינין’ אז ס’ווערט בי.
קיינמאל נישט פארמאכט נאר איז כסדר משפיע אויף די וועלט.
אין פסוק דארט בעט דניאל פון באשעפער אויף די בנין בית המקדש און זאגט ‘הטה אלהי אזנך ושמע ,פקח עיניך וראה שממתינו והעיר גי.
אשר נקרא שמך עליה’ ,וואס ס’מיינט אז דער באשעפער זאל אננעמען אונזער תשובה מיט זיין כח פון ‘פקח עיניך’.
ד
[ג] וְ זֶ ה ּו ׁ ֶש ָא ַמר ה’ לְ נ ַֹח לַ ֲעשׂ וֹ ת ֶאת ַה ֵּת ָיבהְ ,מ ַר ֵּמז לְ ָמ ׁ ִש ַ
יח.
די פרשה פון די תיבה איז מרמז אויף ביאת ‘של ֹש ֵמאוֹ ת ַא ָּמה אוֹ ֶר ְך ַה ֵּת ָיבה’ ְמ ַר ֵּמז לְ אוֹ ת ַהיְ ינ ּו ׁ ֶש ָהיָ ה ׁ ְ
ׁ ִשי"ן ׁ ֶשל ָמ ׁ ִש ַ
יח.
המשיח
ֲ‘ח ִמ ּ ׁ ִשים ַא ָּמה ָר ְח ָ ּב ּה’ ְמ ַר ֵּמז לְ אוֹ ִת ּיוֹ ת מ"י ׁ ֶשל ָמ ׁ ִש ַ
יח.
וְ זֶ ה ּו ׁ ֶש ָא ַמר ה’ לְ נ ַֹח לַ ֲעשׂ וֹ ת ֶאת ַה ֵּת ָיבה און דאס איז וואס
ו ׁ ְּשל ֹ ִשׁים ַא ָּמה קוֹ ָמ ָת ּה ְמ ַר ֵּמז לְ אוֹ ת ח’ ׁ ֶשל ָמ ׁ ִש ַ
יח וְ ֶה ָא ַרת
דער אייבישטער האט געזאגט נח צו מאכען די תיבהְ ,מ ַר ֵּמז כ"ב אוֹ ִת ּיוֹ ת ַה ּתוֹ ָרה ׁ ֶש ָ ּי ִאיר ּו ָעלֵ ינ ּו ִ ּב ְמ ֵה ָרה ְ ּביָ ֵמינוּ.
לְ ָמ ׁ ִש ַיח וואס די תיבה איז מרמז צו משיח.
ימ ְט ִר ָ ּיא ׁ ְשל ֹ ִשׁים. ַהיְ ינ ּו כ”ב אוֹ ִת ּיוֹ ת וְ אוֹ ת ח’ ׁ ֶשל ָמ ׁ ִש ַ
יח ִ ּג ַ
‘שלֹש ֵמאוֹ ת ַא ָּמה אוֹ ֶר ְך ַה ֵּת ָיבה’ וואס דאס ַהיְ ינ ּו ׁ ֶש ָהיָ ה ׁ ְ וְ ָכל ָה ִענְ יָ ן ׁ ֶשל נ ַֹח וְ ֵת ָיבה ְמ ַר ֵּמז לִ ְב ִחינַ ת ְּת ׁשו ָּבה ו ִּב ַ
יאת
וואס די תיבה איז געווען דריי הונדערט איילעןְ ,מ ַר ֵּמז יחזִּ ,כי ַהכּ ֹל ָּתלוּי ִ ּב ְת ׁשו ָּבה.
ַה ָּמ ׁ ִש ַ
לְ אוֹ ת ׁ ִשי”ן ׁ ֶשל ָמ ׁ ִש ַיח וואס די לענג איז מרמז צו די ‘ש’ וְ ַאף ַעל ּ ִפי ֵכן ָא ְמר ּו ַרבּ וֹ ֵתינ ּו זַ ”ל (סנהדרין צחֵ ).אין ֶ ּבן דָּ וִ ד ָ ּבא
פון די ווארט משיח. ֶא ָּלא ַעד ׁ ֶש ִ ּי ְהיֶ ה ַהדּ וֹ ר כּ וּלּ וֹ זַ ַּכאי אוֹ כּ וּלּ וֹ ַח ָ ּייב.
יח לִ ְת ִה ָּלה ָא ְמנָ ם ִמי ׁ ֶש ִ ּי ְהיֶ ה זַ ַּכאי יִ ְהיֶ ה לוֹ ְ ּב ִב ַ
יאת ַה ָּמ ׁ ִש ַ
ֲ‘ח ִמ ּׁ ִשים ַא ָּמה ָר ְח ָ ּב ּה’ ְמ ַר ֵּמז לְ אוֹ ִת ּיוֹ ת מ”י ׁ ֶשל ָמ ׁ ִש ַיח און
וּלְ ִת ְפ ֶא ֶרתֲ ,א ָבל ִמי ׁ ֶש ִ ּי ְהיֶ ה ַח ָ ּייב יִ ְהיֶ ה לוֹ לְ ֵד ָראוֹ ן וּלְ ִב ָ ּזיוֹ ן,
דאס וואס די תיבה איז געווען פופציג איילען ברייט איז יח. יסו ִּרים ַעד ׁ ֶש ִ ּיזְ דַּ ֵּכ ְך ׁ ֶש ּיו ַּכל לְ ַק ֵ ּבל אוֹ ר ַה ָּמ ׁ ִש ַ
וְ יִ ְסבּ וֹ ל יִ ּ
מרמז צו די ‘מי’ פון ‘משיח’.
ו ׁ ְּשל ׁ ִֹשים ַא ָּמה קוֹ ָמ ָת ּה ְמ ַר ֵּמז לְ אוֹ ת ח’ ׁ ֶשל ָמ ׁ ִש ַיח ראה עוד תיקו”ז כב ,א :דאתמר בה ‘ויפתח נח את חלון ז.
התיבה אשר עשה’ ודא יום הכפורים ,דתיבת נח היא אימא
וְ ֶה ָא ַרת כ”ב אוֹ ִת ּיוֹ ת ַה ּתוֹ ָרה ׁ ֶש ָ ּי ִאיר ּו ָעלֵ ינ ּו ִ ּב ְמ ֵה ָרה ְ ּביָ ֵמינ ּו עלאה ,חלון דילה הוא עמודא דאמציעתא דביה אור ותורה אור.
והרי אין ישראל נגאלין אלא בתשובה (סנהדרין צז ,ב) וכמו שסיים
און דאס וואס די תיבה איז געווען דרייסיג איילען הויעך רבינו כי הכל תלוי בתשובה.
איז מרמז אויף די ‘ח’ פון משיח וואס צוזאמען מיט
די ליכטיגקייט -וואס אונז זאלן בקרוב זוכה זיין עס
צו זעהן -פון די צוויי און צוואנציג אותיות התורה איז עס בגמטריא דרייסיגַ ,היְ ינ ּו כ”ב אוֹ ִת ּיוֹ ת וְ אוֹ ת ח’ ׁ ֶשל
ָמ ׁ ִש ַיח ִ ּג ַימ ְט ִר ָ ּיא ׁ ְשל ׁ ִֹשים דאס מיינט אז די צוויי און צוואנציג אותיות מיט די ‘ח’ פון די ווארט ‘משיח’ זענען
צוזאמען בגימטריא דרייסיג (.)30
ווי אזוי קען זיין אז משיח זאל קומען אין א דור שכולו חייב
וְ כָ ל ָה ִענְ יָ ן ׁ ֶשל נ ַֹח וְ ֵת ָיבה ְמ ַר ֵּמז לִ ְב ִחינַ ת ְּת ׁשו ָּבה ו ִּב ַיאת ַה ָּמ ׁ ִש ַיח און די גאנצע פרשה פון נח און די תיבה איז
מרמז אויף די ענין פון תשובה און אויף ביאת המשיחִּ ,כי ַהכּ ֹל ָּתלוּי ִ ּב ְת ׁשו ָּבה ווייל אלעס ווענדט זיך אין תשובה.
וְ ַאף ַעל ּ ִפי כֵ ן ָא ְמר ּו ַרבּ וֹ ֵתינ ּו זַ ”ל (סנהדרין צחֵ ).אין ֶ ּבן ָדּ וִ ד ָ ּבא ֶא ָ ּלא ַעד ׁ ֶש ִ ּי ְהיֶ ה ַהדּ וֹ ר כּ ו ּּלוֹ זַ ַּכאי אוֹ כּ ו ּּלוֹ ַח ָ ּייב און
פון דאס וועגן דאך (וואס אונז האבען געזאגט אז דאס קומען פון משיח ווענדט זיך אין תשובה) האבען חז”ל געזאגט אז משיח
וועט נישט קומען נאר אין א דור וואס וועט זיין איגאנצען גערעכט (ערליך) אדער אין א דור וואס דער גאנצע דור
וועט זיין שולדיגדי.
ָא ְמנָ ם ִמי ׁ ֶש ִ ּי ְהיֶ ה זַ ַּכאי יִ ְהיֶ ה לוֹ ְ ּב ִב ַיאת ַה ָּמ ׁ ִש ַיח לִ ְת ִה ָ ּלה ּולְ ִת ְפ ֶא ֶרת טאקע ווער עס וועט זיין ערליך וועט דאס קומען
פון משיח זיין פאר אים צו לויב און צו שיינקייט.
ֲא ָבל ִמי ׁ ֶש ִ ּי ְהיֶ ה ַח ָ ּייב יִ ְהיֶ ה לוֹ לְ ֵד ָראוֹ ן ּולְ ִב ָ ּזיוֹ ן אבער ווער עס וועט זיין שולדיג און נישט זיין ראוי צו זעהן ביאת
המשיח וועט דאס ביאת המשיח זיין צו אים פאר בושה און ווייטאג ,וְ יִ ְסבּ וֹ ל יִ ּיסו ִּרים ַעד ׁ ֶש ִ ּיזְ ַדּ ֵּכ ְך ׁ ֶש ּי ּוכַ ל לְ ַק ֵ ּבל אוֹ ר
ַה ָּמ ׁ ִש ַיח און ער וועט ליידען יסורים ביז ער וועט ווערן אויסגעלייטערט אז ער זאל קענען מקבל זיין די ליכטיגקייט
פון משיחוט.
די .און לכאורה ווי אזוי קען עס זיין אז משיח זאל קומען ווען די גאנצע דור איז שולדיג ?
וט .דער בת עין איז דא מסביר אז אוודאי מוז מען תשובה טאהן כדי זוכה זיין צו משיח ,נאר דאס וואס חז”ל זאגן אונז אז משיח קען אויך
קומען אין א דור וואס איז כולו חייב מיינט צו זאגן אז זיי וועלן מוזן ליידן גרויסע בזיונות און יסורים כדי צו תשובה טאהן און זוכה זיין צו
קענען זעהן די אור פון משיח.
ה
וְ זֶ ה ּו ׁ ֶש ּ ִפ ֵיר ׁש ַר ׁ ִש”י ‘יֵ ׁש ׁ ֶשדּ וֹ ְר ׁ ִשים אוֹ תוֹ לִ ׁ ְש ַבח’ַ ,היְ ינ ּו ׁ ֶש ּ ׁ ְשנֵ י פשט אין רש”י’ס ווערטער ‘יש דורשים לשבח’
ִמינֵ י דּ וֹ ְר ׁ ִשים יֵ ׁש ְ ּביִ שְׂ ָר ֵאל. וְ זֶ ה ּו ׁ ֶש ּ ִפ ֵיר ׁש ַר ׁ ִש”י ‘יֵ ׁש ׁ ֶשדּ וֹ ְר ׁ ִשים אוֹ תוֹ לִ ׁ ְש ַבח’ און דאס
יאת ַה ָּמ ׁ ִש ַ
יחַ ,היְ ינ ּו יֵ ׁש ׁ ֶשדּ וֹ ְר ׁ ִשים ו ְּמ ַב ְּק ׁ ִשים ו ִּמ ְת ּ ַפ ְּללִ ים ַעל ִ ּב ַ איז וואס רש”י זאגט ‘סאיז דא וואס טייטשען נח צו לויב’,
ַה ַּצדִּ ִיקים דּ וֹ ְר ׁ ִשים אוֹ תוֹ לִ ׁ ְש ַבחַ ,היְ ינ ּו ׁ ֶש ִ ּי ְהיֶ ה לָ ֶהם לִ ׁ ְש ַבח
ַהיְ ינ ּו ׁ ֶש ּׁ ְשנֵ י ִמינֵ י דּ וֹ ְר ׁ ִשים יֵ ׁש ְ ּביִ ְשׂ ָר ֵאל דאס מיינט אז ס’איז
יח.וּלְ ִת ְפ ֶא ֶרת ,וְ יו ְּכל ּו לְ ַק ֵ ּבל אוֹ ר ַה ָּמ ׁ ִש ַ
דא צוויי פארשידענע בעטער’ס ביי די יודען.
יחַ ,אף ַעל ּ ִפי ׁ ֶש ִ ּי ְהיֶ ה לָ ֶהם ‘וְ יֵ ׁש ׁ ֶשדּ וֹ ְר ׁ ִשים אוֹ תוֹ ’ ׁ ֶש ָ ּיבֹא ָמ ׁ ִש ַ
יח ,וְ יִ ְהיֶ ה לָ ֶהם יֵ ׁש ׁ ֶשדּ וֹ ְר ׁ ִשים ו ְּמ ַב ְּק ׁ ִשים ו ִּמ ְת ּ ַפ ְּללִ ים ַעל ִ ּב ַיאת ַה ָּמ ׁ ִש ַיח
‘לִ גְ נַ אי’ֶ ׁ ,ש ֵאינָ ם זַ ָּכ ִאים ׁ ֶש ּיו ְּכל ּו לְ ַק ֵ ּבל אוֹ ר ַה ָּמ ׁ ִש ַ
לִ גְ נַ אי ַחס וְ ׁ ָשלוֹ ם. ס’איז דא וואס דאווענען און בעטן אז משיח זאל קומען,
ו ְּבזֶ ה ְמ ַר ֵּמז ַר ׁ ִש”י זללה”ה ׁ ֶש ִ ּי ְת ַא ֵּמץ ָּכל ֶא ָחד וְ ֶא ָחד לְ ָה ִכין ֶאת ַהיְ ינ ּו ַהצַּ ִדּ ִיקים דּ וֹ ְר ׁ ִשים אוֹ תוֹ לִ ׁ ְש ַבח און דאס וואס ס’מיינט
יחְּ ,כ ֵדי ׁ ֶשלּ ֹא יִ ְהיֶ ה לוֹ לִ גְ נַ אי ַחס וְ ׁ ָשלוֹ ם,
יאת ַה ָּמ ׁ ִש ַ
ַע ְצמוֹ לְ ִב ַ אז מען האט גע’דרשנט ‘נח’ צו לויב – וואס נח מיינט
ִּכי ִאם לִ ׁ ְש ַבח וּלְ ִת ְפ ֶא ֶרתֵּ ,כן יְ ִהי ָרצוֹ ן ָא ֵמן. ‘תשובה’ און ‘ביאת המשיח’ַ ,היְ ינ ּו ׁ ֶש ִ ּי ְהיֶ ה לָ ֶהם לִ ׁ ְש ַבח
ּולְ ִת ְפ ֶא ֶרת דאס מיינט אז דאס קומען פון משיח וועט
זיין צו זיי פאר א לויב און א שטאלץ ,וְ י ּוכְ ל ּו לְ ַק ֵ ּבל אוֹ ר
ַה ָּמ ׁ ִש ַיח און זיי ווילן קענען מקבל זיין די ליכטיגקייט פון משיח.
פשט אין רש”י’ס ווערטער ‘יש דורשים לגנאי’
‘וְ יֵ ׁש ׁ ֶשדּ וֹ ְר ׁ ִשים אוֹ תוֹ ’ ׁ ֶש ָ ּיבֹא ָמ ׁ ִש ַיח און ס’איז דא וואס דרש’ענען ‘נח’ וואס מיינט זיי בעטן אז משיח זאל קומען,
ַאף ַעל ּ ִפי ׁ ֶש ִ ּי ְהיֶ ה לָ ֶהם ‘לִ גְ נַ אי’ כאטש ס’וועט זיי זיין צו א שאנדֶ ׁ ,ש ֵאינָ ם זַ ָּכ ִאים ׁ ֶש ּי ּוכְ ל ּו לְ ַק ֵ ּבל אוֹ ר ַה ָּמ ׁ ִש ַיח ווייל
זיי זענען נאכנישט גרייט צו מקבל זיין די ליכטיגקייט פון משיח ,וְ יִ ְהיֶ ה לָ ֶהם לִ גְ נַ אי ַחס וְ ׁ ָשלוֹ ם און ס’וועט זיי חס
ושלום צו א שאנדזט.
די מוסר וואס אונז דארפן ארויסלערנען פון יש דורשים לשבח ויש דורשים לגנאי
ו ְּבזֶ ה ְמ ַר ֵּמז ַר ׁ ִש”י זללה”ה ׁ ֶש ִ ּי ְת ַא ֵּמץ ָּכל ֶא ָחד וְ ֶא ָחד לְ ָהכִ ין ֶאת ַע ְצמוֹ לְ ִב ַיאת ַה ָּמ ׁ ִש ַיח און דאס איז וואס רש”י וויל אונז
מרמז מיט זיינע הייליגע ווערטער ‘יש דורשים לשבח ויש דורשים לגנאי’ אז אונז קענען זיך אפלערנען און שטארקן
צו זיין גרייט צו ביאת המשיחְּ ,כ ֵדי ׁ ֶש ּלֹא יִ ְהיֶ ה לוֹ לִ גְ נַ אי ַחס וְ ׁ ָשלוֹ ם כדי ער זאל חס ושלום נישט זיין פון די וואס
עס וועט אים זיין צו א שאנדִּ ,כי ִאם לִ ׁ ְש ַבח ּולְ ִת ְפ ֶא ֶרת נאר די ביאת המשיח זאל אים זיין צו א לויב און א שטאלץ.
ֵּכן יְ ִהי ָרצוֹ ן ָא ֵמן.
זט .און מיט דעם איז פארענטפערט די קשיא פון בת עין ווי אזוי איז מעגליך אז מען זאל דרש’ענען נח צו שאנד (לגנאי) ווען מען קען דרש’ענען
‘לשבח’ ? נאר יעצט איז עס פארשטענדליך ,ווייל מען רעדט נישט עכט פון נח הצדיק ,נאר ‘נח’ מיינט משיח ,אז ס’איז דא צדיקים וואס
בעטן פאר משיח אפילו זיי זענען נישט גרייט דערפאר און ס’וועט זיי זיין בושות.
גליון פרשת נח נתנדב
לע”נ הרה”ק מ’ריבניץ ר’ חיים זאנוויל ב”ר משה זצ”ל
כך כותב הבית יוסף הלכות ראש השנה ,נודרין לעילוי נשמת הצדיקים כי הם ממליצים על צאצאיהם ,דער בת עין
האט נישט איבערגעלאזט קיין קינדער אבער מיט אייער שטיצע קויפט איר אייך אים איין אלץ א מליץ יושר.
נעמט א חלק אין הפצת הגליון און זייט מנדב לעילוי נשמת אייערע קרובים און נאנטע
פאר הערות און מנדב זיין נא לפנות Mechonusa@gmail.com
ו
