gilyoines.com חזרה לאתר · Back to the site

יארצייטן פון צדיקים · Yuhrtzeiten Fin Tzadikim — נח (2026-10-12)

מוציא לאור: יארצייטן פון צדיקים · Yuhrtzeiten Fin Tzadikim

שבוע: נח (2026-10-12)

יארצייטן פון צדיקים · Yuhrtzeiten Fin Tzadikim — נח (2026-10-12)

פתח את ה-PDF הורדה

‫בס"ד‬ ‫יארצייטן פון‬ ‫צדיקים‬ ‫שבת פרשת‬ ‫נח תשפ"ז‬ ‫שון‬ ‫פון ל' תשרי – ביז ו' חשון‬ ‫לעילו נשמת אבי מורי הרה"ח רבי משה אפרים‬ ‫ב"ר ארי' ע"ה – כ"ד טבת תשע"א‬ ‫יענטא בת הרה"ח‬ ‫ולעילו נשמת אמי מורתי שפרה ע‬ ‫ר' משה יהודה ע"ה – ו' אדר תשפ"ה‬ ‫צו באקומען די יארצייטן יעדן טאג‪,‬‬ ‫ביטע שיקט א מעסעדז ש מיט אייער אימעיל צו דעם נומער ‪(646) 907-9119‬‬ ‫זונטאג ‪ -‬ל' תשרי‬ ‫ז‬ ‫הגה"ק רבי צבי הירש ב"ר מאיר זי"ע‪) ,‬חיות(‪ ,‬בעל מהר"ץ חיות‪ ,‬אב"ד בראדי וזולקאווא‪.‬‬ ‫מאנטאג ‪ -‬א' חשון‬ ‫הגה"ק רבי ישכר דוב בעריש ב"ר משה הכהן זי"ע )טורנהיים( בעל עבודת יששכר‪ ,‬מוואלברוז‪.‬‬ ‫הגה"ק שר התורה רבי יוסף ב"ר יהודה זי"ע‪) ,‬ענגיל(‪ ,‬בעל אתוון דאורייתא‪ ,‬ראב"ד קראקא‪.‬‬ ‫דינסטאג ‪ -‬ב' חשון‬ ‫הרה"ק רבי משה יהודה לייב ב"ר שלמה זי"ע‪) ,‬שפירא(‪ ,‬מסטריזוב‪.‬‬ ‫מיטוואך ‪ -‬ג' חשון‬ ‫הרה"ק רבי ישראל ב"ר שלום שכנא זי"ע‪) ,‬פריעדמאן(‪ ,‬ראש שושלת רוז'ין‪.‬‬ ‫הרה"ק רבי אליעזר ב"ר נפתלי צבי מראפשיץ זי"ע‪) ,‬הורוויץ(‪ ,‬בעל דמשק אליעזר‪ ,‬מדזיקוב‪.‬‬ ‫דאנערשטאג ‪ -‬ד' חשון‬ ‫הגה"ק רבי יואב יהושע ב"ר נתן נטע זי"ע‪) ,‬ווינגארטען(‪ ,‬בעל חלקת יואב‪ ,‬אב"ד קינצק‪.‬‬ ‫פרייטאג ‪ -‬ה' חשון‬ ‫הרה"ק רבי קלונימוס קלמן ב"ר אלימלך זי"ע‪ ,‬הי"ד‪) ,‬שפירא(‪,‬‬ ‫בעל חובת התלמידים‪ ,‬מפיאסעצנא‪.‬‬ ‫שבת קודש ‪ -‬ו' חשון‬ ‫הרה"ק רבי שלמה יהודה לייב ב"ר שמואל זי"ע‪) ,‬וויינבערגער(‪ ,‬אב"ד ניר באגאד‪.‬‬ ‫לזכות להצלחה‬ ‫חיים אליעזר בן שפרה יענטא וכל משפחתו‪.‬‬ ‫שמואל בן שפרה יענטא וכל משפחתו‪.‬‬ ‫צבי בן שפרה יענטא וכל משפחתו‪.‬‬ ‫מאיר ברוך בן שרה בריינדל ליבא וכל משפחתו‪.‬‬ ‫חיים צבי בן שרה וכל משפחתו‪.‬‬ ‫לעילו נשמת אבי מורי הרה"ח ר' משה אפרים ב"ר ארי' ע"ה‪ – .‬כ"ד טבת תשע"א‪.‬‬ ‫לעילו נשמת אמי מורתי שפרה יענטא בת הרה"ח ר' משה יהודה ע"ה‪ – .‬ו' אדר תשפ"ה‪.‬‬ ‫געווען און זיך אסאך געשריבן שאלות ותשובות‬ ‫יארצייט ל' תשרי ‪ -‬א' דר"ח חשון‬ ‫מיט דעם גאון‪.‬‬ ‫הגה"ק רבי צבי הירש ב"ר מאיר זי"ע‪) ,‬חיות(‬ ‫אויך איז ער געווען מפורסם אלס א גרויסער‬ ‫בעל מהר"ץ חיות‪ ,‬אב"ד בראדי וזולקאווא‬ ‫חכם און א בקי אין אסאך חכמות‪ ,‬אויך האט ער‬ ‫געהאט א געוואלדיגע קענטעניס אין די וועג ווי‬ ‫אזוי די וועלט איז אויס געשטעלט‪ ,‬אויך האט ער‬ ‫ער איז געבוירן אין שטאט בראדי אין גאליציא‪ ,‬כ"ח‬ ‫געקענט אנדערע שפראכן וואס דאס האט אים‬ ‫מרחשון בשנת תקס"ו‪.‬‬ ‫ארויס געהאלפן שתד'לן לטובת הכלל‪ ,‬צוליב זיין‬ ‫גרויסע חכמה האט ער גאר אסאך לוחם געווען‬ ‫צו זיין טאטן הגה"ק הגביר רבי מאיר חיות זי"ע‪,‬‬ ‫מלחמת השם קעגן די משכילים און די מתחדשים‬ ‫בן הגביר מוה"ר מנחם מאניש זי"ע‪,‬‬ ‫וואס האבן דאן אנגעהויבן פארשפרייטן זייער‬ ‫בן הגה"ק רבי יצחק חיות מטיסמעניץ זי"ע‪,‬‬ ‫השכלה אין די וועלט‪.‬‬ ‫בן הגה"ק רבי מאיר מטיסמעניץ זי"ע‪,‬‬ ‫מגזע הגה"ק רבי יצחק חיות הראשון בעל אפי'‬ ‫ער האט זייענדיג א גרויסע עושר געהאט גאר‬ ‫רברבי אב"ד פראג זי"ע‪.‬‬ ‫שטארקע קשרים מיט די ממשלה און ער האט גאר‬ ‫אסאך עוסק געווען לטובת כלל ישראל‪ ,‬וואס‬ ‫ער איז געווען א גאון אדיר חכם הכולל‪ ,‬ער‬ ‫אפילו די גוים האבן זייער מכבד געווען דעם גאון‬ ‫האט שוין ביי די ‪ 5‬יאר אלט געקענט גאנץ תנ"ך‬ ‫צוליב זיין געוואלדיגע חכמה‪ ,‬ער האט גאר אסאך‬ ‫בעל פה‪ ,‬ער איז געווען א גדול בתורה און איינע פון‬ ‫צדקה געטיילט פאר די עניים פון שטאט‪ ,‬ער האט‬ ‫די גרויסע פוסקים בדורו‪ ,‬ביי דעם גאון איז געווען‬ ‫מחבר געווען צענדליגע געהויבענע ספרים‪.‬‬ ‫תורה וגדולה במקום אחד‪ ,‬ער איז געווען א‬ ‫גרויסער עושר און א מקורב למלכות‪ ,‬און אויך איז‬ ‫דער מהר"ץ חיות זי"ע איז געווען א גאון אין‬ ‫ער געווען זייער באקאנט אין גאר אסאך שפראכן‬ ‫תורה‪ ,‬מיט א גאר שטארקע קאפ‪ ,‬און איינע פון די‬ ‫און געהאט גאר שארפע כשרונות‪ ,‬וואס ער האט‬ ‫גאונים בדורו האט געשריבן אויף אים‪ ,‬אז ער איז‬ ‫מיט דעם אסאך אידן געהאלפן‪ ,‬ער האט מקיים‬ ‫געווען "איינער פון די זעלטענע גאונים פון זיין דור‪,‬‬ ‫געווען הכנסת אורחים אויף א געוואלדיגע דרגה‪,‬‬ ‫באהאוונט אין אלע קאמערן פון תורה‪ ,‬און אן‬ ‫זיין שטוב איז אייביג געווען אפען פאר יעדן איד‪,‬‬ ‫ענליכער צו אים אלס פארשער איז נישט געווען"‪.‬‬ ‫אויך די גדולים און גאונים בדורו זענען ביי דעם‬ ‫גאון איין געשטאנען‪.‬‬ ‫בשנת תקפ"ח ווען ער איז נאך געווען ‪ 23‬יאר‬ ‫אלט האט מען בהשתדלות פון הגה"ק רבי יעקב‬ ‫ער האט געלערנט ביי גדולים און גאונים בדורו‬ ‫משולם אורנשטיין בעל ישועות יעקב מלבוב זי"ע‬ ‫ובתוכם‪.‬‬ ‫אויף גענומען דעם גאון רבי צבי הירש זי"ע אלס רב‬ ‫אין שטאט זאלקווא‪.‬‬ ‫הגה"ק רבי אפרים זלמן מרגליות בעל מטה אפרים‬ ‫ער איז געווען באקאנט אלס א גרויסע מתנגד‬ ‫מבראד זי"ע‪,‬‬ ‫פון דעם דרך החסידות און דערפאר האט ער גאר‬ ‫הגה"ק רבי אברהם אלעזר לאנדא מבראד זי"ע‪,‬‬ ‫אסאך געליטן פון די חסידים אין שטאט‪ ,‬אבער רוב‬ ‫הגה"ק רבי זנוויל מרגליות מפרעמישלא זי"ע‪,‬‬ ‫רובם גדולים און גאונים בדורו האבן דעם גאון גאר‬ ‫הגה"ק רבי צבי הירש העללער בעל טיב גיטין אב"ד‬ ‫שטארק מכבד געווען‪ ,‬ער איז געווען א גאר‬ ‫בודאפעסט זי"ע‪,‬‬ ‫קלוגער מענטש וואס האט מבין געווען דבר מתוך‬ ‫הגה"ק רבי אברהם זאב וואלף פרענקל בעל משיב‬ ‫דבר און עוסק געווען בתורה מיט א געוואלדיגע‬ ‫כהלכה מפשעווארסק זי"ע‪.‬‬ ‫התמדת התורה‪.‬‬ ‫אויך איז ער געווען גאר שטארק מקושר מיט‬ ‫בשנת תרי"ג האט מען דעם גאון אויף גענומען‬ ‫הגה"ק רבי משה סופר בעל החתם סופר מפרשבורג‬ ‫אלס רב אין שטאט קאליש‪ ,‬דארט האט מען גאר‬ ‫זי"ע‪ ,‬וואס האט דעם גאון גאר שטארק מקרב‬ ‫‪1‬‬ ‫דעמאלט געוואוינט אין בראדי‪ ,‬און איז געווען‬ ‫שיין אויף גענומען דעם גאון און ער האט דארט‬ ‫נאנט צום גרויסן גאון רבי אפרים זלמן מרגליות‬ ‫געפירט דעם שטאט מיט א שטארקע האנט‪ ,‬אויך‬ ‫זי"ע‪ ,‬רבי אפרים זלמן האט אים ליב געהאט‪ ,‬און‬ ‫דארט האט דער גאון גאר שטארק לוחם געווען‬ ‫פלעגט הנאה האבן פון זיין לערנען‪.‬‬ ‫קעגן די משכילים און די מתחדשים‪ ,‬און דורך דעם‬ ‫האט ער אסאך אידן געראטעוועט פון ח"ו‬ ‫ווען דער גאון רבי אפרים זלמן האט געהערט‪,‬‬ ‫פארכאפט ווערן אין השכלה‪.‬‬ ‫אז רבי צבי הירש איז קראנק און קען נישט קומען‬ ‫אין בית המדרש‪ ,‬איז דער גרויסער גאון אליין‬ ‫ער האט איבער געלאזט זיינע הייליגע ספרים‪.‬‬ ‫געגאנגען צו אים אין שטוב‪ ,‬מקיים זיין די מצוה פון‬ ‫ביקור חולים‪ ,‬און די נאנטע צום גאון רבי צבי הירש‬ ‫ספר תורת נביאים‪ ,‬על ספרי הנביאים‪,‬‬ ‫האבן דערציילט‪ ,‬אז דער גאון רבי אפרים זלמן‬ ‫ספר עטרת צבי‪ ,‬על יסודות התורה שבעל פה‪,‬‬ ‫פלעגט מיט אים רעדן ווי א טאטע מיט א קינד‪ ,‬און‬ ‫דרכי הוראה‪ ,‬על סמכות בתי הדין‪,‬‬ ‫ער האט אים מקרב געווען און האט הנאה געהאט‬ ‫מבוא התלמוד‪,‬‬ ‫פון זיין חכמה‪.‬‬ ‫שו"ת מהר"ץ חיות‪,‬‬ ‫•••‬ ‫ספר מטבע הברכות‪ ,‬ביאור על האבודרהם‪,‬‬ ‫ווערט דערציילט‪ ,‬אז ווען מען האט געוואלט‬ ‫ספר עבודת המקדש‪ ,‬הלכות הקרבת קרבן פסח‪,‬‬ ‫אויפנעמען דעם גאון רבי צבי הירש חיות זי"ע אלס‬ ‫ספר תפארת למשה‪,‬‬ ‫רב אין זולקווא‪ ,‬איז רבי צבי הירש חיות זי"ע‬ ‫ספר מנחת קנאות‪ ,‬נגד הרפורמים‪.‬‬ ‫געפארן פון בראדי צו דער שטאט‪ ,‬און זיין רבי‪ ,‬דער‬ ‫גאון רבי אפרים זלמן מרגליות זי"ע‪ ,‬איז‬ ‫ער האט איבער געלאזט זיינע קינדער‪.‬‬ ‫מיטגעפארן מיט אים‪.‬‬ ‫אין זולקווא האט מען דעם יונגן גאון‬ ‫הגה"ק רבי יצחק חיות הרביעי בעל שיח יצחק זי"ע‪,‬‬ ‫אויפגענומען מיט גרויס כבוד‪ ,‬און ווען דער גאון‬ ‫ממלא מקום אביו בבראדי‪,‬‬ ‫רבי אפרים זלמן האט זיך געזעגנט פון אים‪ ,‬האט‬ ‫הגה"ק רבי חיים חיות זי"ע‪,‬‬ ‫ער אים געבענטשט‪" ,‬אז ער זאל האבן חן אין די‬ ‫הגה"ק רבי שלמה חיות זי"ע‪.‬‬ ‫אויגן פון די בני הקהילה‪ ,‬און אז זיין תורה און זיין‬ ‫בשנת תרט"ז האט זיך פארשפרייט די מחלה‬ ‫חכמה זאלן זיך פארשפרייטן אין די גלילות"‪ ,‬און‬ ‫פון כולירה אין שטאט בראדי‪ ,‬און ליידער איז דער‬ ‫דער גאון רבי אפרים זלמן האט אים געוואונטשן‪,‬‬ ‫גאון מיט זיין רעבעצין אנגעשטעקט געווארן מיט‬ ‫"אז גרויסע לומדים זאלן זיך מיט אים שרייבן אין‬ ‫די מחלה‪ ,‬זיי האבן פראבירט צו פארן זיך היילן פון‬ ‫תורה"‪.‬‬ ‫דעם מחלה‪ ,‬אבער ווען זיי זענען צוריק געקומען‬ ‫און די תלמידים האבן דערציילט‪ ,‬אז דער גאון‬ ‫צום שטאט זאלקווא האט זיך די מחלה‬ ‫רבי אפרים זלמן האט אמאל געגעבן א גאר שיינע‬ ‫געשטארקט אויפן גאון‪.‬‬ ‫ברכה פארן גאון רבי צבי חיות זי"ע בזה"ל‪" ,‬גם‬ ‫גדולי ארץ וראשי אלפי ישראל ישאו ויתנו עמך‬ ‫נסתלק לגנזי מרומים בן נ"א שנה ביום ל'‬ ‫בדברי תורה‪ ,‬אשר אתה תהיה לאור בין החכמים‪,‬‬ ‫תשרי א' דראש חודש מרחשון בשנת תרט"ז‪,‬‬ ‫לברר דברי התלמוד ע"פ הראשונים"‪.‬‬ ‫ומנוחתו כבוד איז אין שטאט לבוב‪ ,‬ליידער איז פון‬ ‫•••‬ ‫דעם ביה"ח נישט געבליבן קיין זכר נאך די מלחמה‪.‬‬ ‫עס האט דערציילט א נאנטער מקורב‪ ,‬וואס ער‬ ‫האט אליין געזען‪ ,‬אז ווען ער איז איינמאל געפארן‬ ‫זכותו הגדול יגן עלינו‬ ‫מיטן מהר"ץ חיות זי"ע קיין בראדי‪ ,‬אויפן וועג‬ ‫ועל כל ישראל אמן‪.‬‬ ‫זענען זיי אנגעקומען קיין זלאטשוב‪ ,‬און האבן זיך‬ ‫אפגעשטעלט אין אן אכסניא צו נעכטיגן‪.‬‬ ‫מעשיות‬ ‫דער מקורב האט מיט גענומען אויפן וועג דעם‬ ‫איינמאל איז דער יונגער גאון רבי צבי הירש‬ ‫אכטן באנד פון דעם היסטארישן ווערק פון יוסט‪,‬‬ ‫חיות זי"ע נישט געקומען אין בית המדרש‪ ,‬ער האט‬ ‫‪2‬‬ ‫•••‬ ‫איבער די קורות פון כלל ישראל‪ ,‬און בשעת מען‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬איבער דעם באזוך‬ ‫האט זיך אפגעשטעלט צו געבן עסן פאר די פערד‪,‬‬ ‫פונעם הייליגען שר שלום מבעלזא זי"ע אין שטאט‬ ‫אדער צו נעכטיגן‪ ,‬פלעגט ער אריינקוקן אין דעם‬ ‫זולקווא‪ ,‬ווערט דערציילט אז דער הייליגער‬ ‫בוך‪.‬‬ ‫מהר"ץ חיות זי"ע וואס איז נישט געווען מקושר‬ ‫צום דרך החסידות‪ ,‬מיט דעם אלעם האט דער גאון‬ ‫יענעם אוונט איז ער געזעצן אויף זיין בעט און‬ ‫רבי צבי חיות אליין מקבל פנים געווען דעם‬ ‫געליינט פונעם ביך‪ ,‬און ווען דער גאון דער מהר"ץ‬ ‫הייליגען שר שלום און אים אפגעגעבן גרויס כבוד‪.‬‬ ‫חיות האט געזען דעם בוך אין זיין האנט‪ ,‬און האט‬ ‫אנגעהויבן רעדן מיט אים וועגן פארשידענע‬ ‫דאס האט אבער זייער נישט געפאלן פאר א‬ ‫ענינים וואס שטייען דארט‪ ,‬און ווען דער מקורב‬ ‫טייל פון די נאנט צום מהר"ץ חיות‪ ,‬וויבאלד זיי‬ ‫האט נישט געדענקט עפעס‪ ,‬האט דער מהר"ץ‬ ‫זענען געווען קעגן די חסידים‪ ,‬און האבן זיך‬ ‫חיות אים געוויזן מיטן מויל‪ ,‬און געזאגט‪" ,‬דאס‬ ‫געבייזערט אז ער גיט אפ אזא כבוד פארן בעלזער‬ ‫שטייט אין דעם און דעם באנד‪ ,‬און אויף דעם און‬ ‫רב‪ ,‬און די כבוד וואס ער האט אפגעגעבן פאר‬ ‫דעם בלאט"‪.‬‬ ‫הייליגען שר שלום האט אים דעריבער געקאסט די‬ ‫אומצופרידנקייט פון א טייל פון זיינע אייגענע‬ ‫און דער גאון רבי צבי חיות זי"ע האט גערעדט‬ ‫מקורבים‪ ,‬און ער פון דעם אסאך געליטן‪ ,‬אבער‬ ‫וועגן די ערשטע זיבן בענדער‪ ,‬אזוי ווי זיי וואלטן‬ ‫דער גאון וקדוש האט זיך פון דעם נישט וויסענדיג‬ ‫אלע געווען אפן פאר אים‪ ,‬און דער מקורב האט‬ ‫געמאכט בכלל‪ ,‬ווייל ער איז געווען מקושר צו יעדן‬ ‫געזאגט‪ ,‬אז עס איז געווען אזוי ביי אים אויך מיט‬ ‫ערליכען איד און צדיק‪.‬‬ ‫בבלי און ירושלמי‪ ,‬רי"ף און רמב"ם‪ ,‬און נאך אסאך‬ ‫•••‬ ‫ספרים‪ ,‬דער גאון רבי צבי חיות האט נישט נאר‬ ‫ווערט דערציילט‪ ,‬אז בשעת דער הייליגער שר‬ ‫געקענט דעם תוכן‪ ,‬נאר ער האט געדענקט וואו די‬ ‫שלום איז געווען צו גאסט ביים גאון רבי צבי חיות‬ ‫זאך שטייט‪.‬‬ ‫זי"ע‪ ,‬האט דער הייליגער בעלזא רב מיט‬ ‫•••‬ ‫געברענגט גאר אסאך חסידים וואס האבן דעם‬ ‫דער גאון וקדוש רבי מרדכי זאב איטינגא זי"ע‪,‬‬ ‫רבין גאר שטארק מכבד געווען‪ ,‬האט דער שר‬ ‫פון די חכמים פון לעמבערג‪ ,‬איז געווען גאר אסאך‬ ‫המחוז געפרעגט פונעם גאון רבי צבי א קשיא‪.‬‬ ‫אין פארבינדונג מיטן גאון דער מהר"ץ חיות זי"ע‪,‬‬ ‫ער האט אים אמאל געשריבן א בריוו פול מיט‬ ‫דו ביסט דאך דער רב פון דער גאנצער געגנט‪,‬‬ ‫התפעלות פון זיין ברייטקייט אין תורה און חכמה‪.‬‬ ‫א גרויסער למדן‪ ,‬און דו קענסט אויך שפראכן‪ ,‬איז‬ ‫דער גאון רבי מרדכי זאב האט זיך‬ ‫פארוואס קומט נישט אזא ציבור צו דיר‪ ,‬און‬ ‫געוואונדערט ווי אזוי דער מהר"ץ חיות קען האבן‬ ‫פארוואס קומען פון אלע שטעטלעך אזויפיל‬ ‫צייט פאר אזויפיל ספרים און אזויפיל חכמה‪ ,‬די‬ ‫מענטשן מקבל פנים זיין דעם רב פון דעם קליינעם‬ ‫תורה פון דער גמרא אליין איז דאך ברייט אן א‬ ‫שטאט בעלזא‪.‬‬ ‫שיעור‪ ,‬און דא האט ער געזען א מענטש וואס איז‬ ‫באהאוונט אין תורה און אויך אין נאך אסאך‬ ‫האט דער מהר"ץ חיות אים געענטפערט‪ ,‬לויט‬ ‫ענינים‪.‬‬ ‫ווי עס איז באקאנט‪ ,‬אז ביי אידן איז דא תורה און‬ ‫תפילה‪ ,‬און צו פארשטיין די גרויסקייט פון א למדן‬ ‫און דער גאון רבי מרדכי זאב האט געשריבן‪ ,‬אז‬ ‫דארף מען אליין זיין א לערנער‪ ,‬און דערפאר קען‬ ‫ער אליין שפירט ווי זיין האנט איז צו קורץ צו‬ ‫נישט יעדער אפשאצן וואס א גרויסער תלמיד חכם‬ ‫דערגרייכן די גאנצע תורה‪ ,‬בעת דער מהר"ץ חיות‬ ‫איז‪ ,‬אבער דאווענען קען יעדער איד‪ ,‬און דער ציבור‬ ‫פארטיפט זיך אין אזויפיל תורה און חכמה‪ ,‬און ער‬ ‫שפירט דעריבער א נאנטקייט צום רבי‪ ,‬וועלכער איז‬ ‫האט צוגעלייגט‪ ,‬אז ווען דער מהר"ץ חיות האט‬ ‫פארבונדן מיט זייער תפילה‪.‬‬ ‫מיט אים געשמועסט אין תורה‪ ,‬און אפילו ווען ער‬ ‫האט אים געשיקט א בריוו אין לימוד‪ ,‬איז אים‬ ‫געווען שווער זיך צו שטעלן קעגן זיין גרויסקייט‪.‬‬ ‫‪3‬‬ ‫נאך דעם טאטנ'ס פטירה האט די מאמע אים‬ ‫יארצייט א' מרחשון‬ ‫אוועקגעשיקט מיט א מסירת נפש צו לערנען אין‬ ‫שטאט קאליש‪ ,‬וואו ער האט מקבל געווען תורה‬ ‫הגה"ק רבי ישכר דוב בעריש ב"ר משה הכהן זי"ע‬ ‫ביי גרויסע תלמידי חכמים‪ ,‬און שוין דעמאלט‬ ‫)טורנהיים(‬ ‫האבן אלע געזען‪ ,‬אז דער בחור'ל איז געבוירן צו‬ ‫בעל עבודת יששכר‪ ,‬מוואלברוז‬ ‫גרויסע זאכן‪ ,‬ווייל זיין פנים האט געשיינט מיט‬ ‫אהבת השם און יראת שמים‪.‬‬ ‫ער איז געבוירן אין שטאט פיעטרקוב‪ ,‬בשנת‬ ‫ער איז געווען א גאון עולם בתורה ובחסידות‬ ‫תקס"א‪.‬‬ ‫און א איש קדוש מאוד‪ ,‬ער איז געווען מפורסם‬ ‫אלס א גרויסער בעל חסד און א בעל מופת עצום‬ ‫צו זיין טאטן הגה"ק רבי משה הכהן טורנהיים זי"ע‪.‬‬ ‫און א גרויסע פועל ישועות בקרב הארץ‪ ,‬ער האט‬ ‫זיך רוב פון זיין לעבן גאר אסאך מסגף געווען מיט‬ ‫און צו זיין מאמע הצדקת מרת בריינדיל ע"ה‪.‬‬ ‫סיגופים און געפאסט משבת לשבת גאר אסאך‬ ‫בחייו‪ ,‬און אפילו שבת קודש האט דער צדיק כמעט‬ ‫זיין טאטע הגה"ק רבי משה איז געווען א‬ ‫גארנישט געגעסן‪.‬‬ ‫תבואה־סוחר און א גרויסער ירא שמים‪ ,‬די עלטערן‬ ‫האבן א גאנץ לעבן מתפלל געווען און געבעטן‬ ‫זיין גאנץ לעבן איז געווען איין שטיק תורה און‬ ‫ביים אייבערשטן‪ ,‬אז זיי זאלן זוכה זיין צו א זון א‬ ‫עבודת השם‪ ,‬און ער האט געדינט דעם באשעפער‬ ‫צדיק און א חסיד‪ ,‬און זייער תפילה איז אנגענומען‬ ‫מיט גרויס פרישות‪ ,‬זיין עבודת התפילה און זיין‬ ‫געווארן‪ ,‬און דער טאטע האט מיט א מסירת נפש‬ ‫תהלים זאגן זענען געווען מיט א געוואלדיגער‬ ‫זיך אפגעשפארט דא ביסל געלט וואס ער האט‬ ‫השתפכות הנפש‪ ,‬אסאך אידן זענען געקומען צו‬ ‫פארמאגט‪ ,‬כדי צו באצאלן די מלמדים‪ ,‬אבי זיין‬ ‫אים מיט זייערע צרות און זענען געהאלפן געווארן‬ ‫קינד זאל לערנען די הייליגע תורה‪.‬‬ ‫מיט גרויסע ישועות‪ ,‬ער האט געשיקט גרויסע‬ ‫סכומים פאר די ארעמע אידן אין ארץ ישראל‪.‬‬ ‫ווען דער קליינער בעריש'ל איז געווען ארום‬ ‫אכט יאר אלט‪ ,‬איז דער טאטע נפטר געווארן‪ ,‬און‬ ‫ער האט חתונה געהאט מיט הרבנית הצדקת מרת‬ ‫די גאנצע לאסט פונעם חינוך איז געבליבן אויף די‬ ‫אסתר מלכה ע"ה‪,‬‬ ‫פלייצעס פון די מאמע די צדקת מרת בריינדיל‬ ‫בת הרה"ק רבי אברהם צבי מוואלברוז זי"ע‪.‬‬ ‫ע"ה‪ ,‬זי האט עס געטראגן מיט מסירות נפש‪.‬‬ ‫ווערט דערציילט איבער די רבנית הצדקת‬ ‫און ווי דער זון דער צדיק וקדוש רבי בעריש‬ ‫מרת אסתר מלכה ע"ה‪ ,‬זי איז געווען א ריכטיגע‬ ‫האט שפעטער אליין געזאגט‪" ,‬איך זאג נישט קיין‬ ‫"עזר כנגדו"‪ ,‬אסאך יארן האט זי אויסגעהאלטן די‬ ‫שום עצה און קיין שום סגולה‪ ,‬נאר וואס איך האב‬ ‫שטוב‪ ,‬כדי איר הייליגער מאן זאל קענען זיצן און‬ ‫געלערנט פון דער תורה הקדושה אדער וואס איך‬ ‫לערנען און דינען דעם אייבערשטן אן קיין‬ ‫האב געהערט פון מיין מאמע די צדקת"‪.‬‬ ‫שטערונגען‪ ,‬אויך שפעטער‪ ,‬ווען ער איז שוין‬ ‫געווען א רבי‪ ,‬האט ער נישט געוואלט הנאה האבן‬ ‫די מאמע פלעגט זאגן א ווארט וואס איז‬ ‫פון די חסידים'ס געלט‪ ,‬און זיין פרנסה איז‬ ‫געבליבן אין די ספרים‪" ,‬ס'איז דער שטייגער אז‬ ‫געקומען פון א געשעפט וואס די רעבעצין האט‬ ‫מאמעס וואשן זייערע קינדער אין מילך‪ ,‬און איך‬ ‫געפירט‪.‬‬ ‫האב געוואשן מיין בעריש'ל מיט די טרערן פון‬ ‫מיינע אויגן"‪ ,‬און ווען זי האט זיך אויסגעגאסן איר‬ ‫גלייך נאך די חתונה האט ער גענומען רשות‬ ‫הארץ פארן באשעפער‪ ,‬האט זי געהאט נאר איין‬ ‫פון זיין ווייב די צדקת מרת אסתר מלכה ע"ה‪ ,‬צו‬ ‫בקשה צום באשעפער‪ ,‬אז איר זון בעריש זאל‬ ‫אוועק גיין פון שטוב לערנען תורה‪ ,‬און די רעבעצין‬ ‫אויסוואקסן א ערליכער איד און דינען נאר דעם‬ ‫האט מיר איר מסירת נפש גלייך מסכים געווען‪,‬‬ ‫איינציגען באשעפער‪.‬‬ ‫‪4‬‬ ‫עמוד‪ ,‬און ער האט אים מער נישט געקענט‬ ‫ווייל איר איינציגע מטרה אין לעבן איז געווען‪ ,‬אז‬ ‫ארויסנעמען‪ ,‬און ערשט נאך אסאך מי‪ ,‬ווען די‬ ‫איר הייליגע מאן זאל קענען לערנען תורה און דינען‬ ‫מתפללים האבן צובראכן דעם עמוד‪ ,‬האבן זיי‬ ‫דעם באשעפער‪ ,‬און דאן איז ער אוועק לערנען קיין‬ ‫באפרייט זיין קאפ‪ ,‬און אלע ארומיגע זענען‬ ‫זגערזש‪ ,‬ביי הגה"ק רבי שלום צבי כ"ץ זי"ע‪ ,‬איינער‬ ‫געשטאנען און געציטערט פון דעם וואס זיי האבן‬ ‫פון די אויסדערוועלטע תלמידים פונעם הייליגן‬ ‫געזען‪ ,‬אבער דער צדיק האט ווייטער געדאווענט‪.‬‬ ‫שרף מקאצק זי"ע‪.‬‬ ‫צופרי נאכן דאווענען איז ער ארויס אויף די‬ ‫דארט אין זגערזש איז ער געבליבן א גאנץ יאר‪,‬‬ ‫גאס זוכן א וואגן צו פארן ווייטער‪ ,‬האט אים א‬ ‫און האט דארט איינגעקויפט גאר אסאך תורה און‬ ‫יונגערמאן געפרעגט וואו ער פארט‪ ,‬האט ער‬ ‫יראת שמים פון זיין גרויסן רבין‪ ,‬ווען דאס יאר האט‬ ‫געענטפערט‪" ,‬איך ווייס נאך נישט וואו איך פאר‪,‬‬ ‫זיך געענדיגט‪ ,‬האט אים דער רבי געהייסן פארן‬ ‫איך האב נאך נישט באשלאסן צי קיין "קאצק"‬ ‫אהיים‪ ,‬און ער האט געפאלגט‪ ,‬אבער אין שטוב איז‬ ‫אדער קיין "מאגלניצא"‪ ,‬און וועלכער וואגן עס וועט‬ ‫ער נישט לאנג געבליבן‪ ,‬ווייל עס האט אין אים‬ ‫זיך מיר צופאלן‪ ,‬וועל איך וויסן אז פון הימל פירט‬ ‫געברענט א פייער זיך צו מדבק זיין אין די צדיקים‬ ‫מען מיך צו יענעם צדיק"‪ ,‬דער יונגערמאן איז אליין‬ ‫פונעם דור‪.‬‬ ‫געווען א מאגלניצער חסיד‪ ,‬און ער האט‬ ‫פארשטאנען‪ ,‬אז דאס איז פון הימל‪ ,‬און ער האט‬ ‫ער איז דאן געפארן לערנען צום הייליגן צדיק‬ ‫נישט לאנג געווארט און אים גלייך אריינגעזעצט‬ ‫הרה"ק רבי חיים מוואלבראם בעל זכרון חיים זי"ע‪,‬‬ ‫אין א וואגן וואס פארט קיין מאגלניצא‪.‬‬ ‫איינער פון די גרעסטע תלמידים פונעם הייליגען‬ ‫חוזה מלובלין זי"ע‪ ,‬וואס האט דעמאלט געוואוינט‬ ‫דער הייליגער צדיק רבי חיים מאיר יחיאל‬ ‫אין שטאט קאמינסק‪ ,‬און פון דעם רבין האט ער‬ ‫השרף ממאגלניצא זי"ע האט אים מקבל געווען‬ ‫מקבל געווען דעם דרך החסידות‪ ,‬און דאן איז דער‬ ‫מיט גרויס ליבשאפט‪ ,‬און ער האט געשפירט א‬ ‫צדיק שוין געווען מפורסם מיט זיין גדלות בתורה‬ ‫נשמה־קשר מיט דעם רבי'ן‪ ,‬און ער איז געווארן זיין‬ ‫ובחסידות און מיט זיין געוואלדיגע קדושה מיט‬ ‫חסיד און זיין תלמיד מובהק‪ ,‬דארט אין מאגלניצא‬ ‫וואס ער האט זיך שוין דאן געפירט‪.‬‬ ‫האט ער אנגעהויבן זיין באזונדערע עבודה פון‬ ‫תהלים זאגן‪ ,‬מיט וועלכע עס זענען שפעטער‬ ‫יענע צייט זייענדיג א תלמיד חביב פון זיין רבין‬ ‫געהאלפן געווארן אזויפיל אידן‪.‬‬ ‫הגה"ק רבי שלום צבי כ"ץ זי"ע‪ ,‬וואס איז געווען א‬ ‫פייער'דיגע חסיד פונעם הייליגען שרף מקאצק‬ ‫דער הייליגער מאגלניצער האט זייער‬ ‫זי"ע‪ ,‬האט ער זיך שטארק פארגלוסט צו זען דעם‬ ‫געשעצט דעם תלמיד'ס תהלים זאגן‪ ,‬און ער האט‬ ‫הייליגן קאצקער‪ ,‬און ער איז טאקע אהין געפארן‪,‬‬ ‫באפוילן די חסידים‪ ,‬אז קיינער זאל אים נישט‬ ‫און זיך פאר א קורצע צייט מסתופף געווען ביים‬ ‫שטערן ווען ער זאגט תהלים‪ ,‬ווייל דעמאלט רייסט‬ ‫הייליגען קאצקער זי"ע‪.‬‬ ‫ער ממש אויף דעם הארץ פון די וואס הערן‪ ,‬און‬ ‫ברענגט זיי נענטער צו זייער טאטן אין הימל‪,‬‬ ‫אויפן וועג צוריק פון קאצק איז ער‬ ‫איינמאל האט דער הייליגער מאגלניצער געזאגט‬ ‫דורכגעפארן דעם שטאט ווארשע‪ ,‬און איז געבליבן‬ ‫פאר זיינע תלמידים‪" ,‬מיין רבי בעריש'ל רייסט אויף‬ ‫איבערנעכטיגן אין א בית המדרש‪ ,‬און חסידים‬ ‫וועלטן מיט זיין תהלים‪ ,‬ווייסט איר‪ ,‬אז מלאכים און‬ ‫דערציילן‪ ,‬אז אין יענעם בית המדרש פלעגט‬ ‫שרפים פון אויבן קומען זיך צוזאם הערן זיינע‬ ‫דאווענען דער סניגורם של ישראל‪ ,‬דער הייליגער‬ ‫מזמורים"‪ ,‬און נישט איינמאל האט דער הייליגער‬ ‫בארדיטשובער זי"ע‪.‬‬ ‫מאגלניצער אליין געשיקט זיינע חסידים צו רבי‬ ‫בעריש'ל‪ ,‬זיי זאלן נעמען זיין ברכה‪.‬‬ ‫חסידים האבן דערציילט‪ ,‬אז ביים דאווענען‬ ‫מעריב איז דער צדיק רבי בעריש אזוי אריין אין א‬ ‫ווען דער הייליגער מאגלניצער איז נסתלק‬ ‫התלהבות‪ ,‬אז ער האט נישט באמערקט ווי ער‬ ‫געווארן‪ ,‬ט"ו אייר בשנת תר"ט‪ ,‬האט דער הייליגער‬ ‫האט אריינגעשטעקט דעם קאפ אין א לאך פונעם‬ ‫‪5‬‬ ‫אבער פון הימל האט מען אנדערש געוואלט‪,‬‬ ‫צדיק רבי אלעזר מקאזשניץ זי"ע ממלא מקום‬ ‫און די חסידים האבן נישט אויפגעהערט בעטן‪ ,‬און‬ ‫געווען‪ ,‬און דער תלמיד רבי בעריש איז גלייך‬ ‫ער האט געוואלט מקיים זיין דעם רבי'נס ציווי‪,‬‬ ‫אריבער קיין קאזניץ מקבל מרות זיין פונעם צדיק‬ ‫ווייל דער הייליגער קאזשניצער האט אים פאר זיין‬ ‫רבי אלעזר‪ ,‬און ווען ער איז אנגעקומען קיין‬ ‫פטירה געהייסן פארן אהיים‪ ,‬ווייל עס איז שוין‬ ‫קאזשניץ‪ ,‬האט זיך דער צדיק רבי אלעזר‬ ‫געקומען די צייט אז זיין הייליגקייט זאל‬ ‫געוואונדערט און געזאגט‪" ,‬איך האב געוואלט‬ ‫אנטפלעקט ווערן און ער זאל זיין א מנהיג פאר כלל‬ ‫פארן צו אייך זיך מסתופף זיין‪ ,‬און איר קומט צו‬ ‫ישראל‪ ,‬און ער האט בלית ברירה מסכים געווען‪,‬‬ ‫מיר?"‪ ,‬האט דער צדיק רבי בעריש געענטפערט‪,‬‬ ‫און שוין דעם ערשטן שבת זענען זיך‬ ‫"כ'האב אויסגעגאסן אסאך תפילות פארן‬ ‫צוזאמגעלאפן אסאך אידן‪ ,‬און גלייך פונעם אנהייב‬ ‫באשעפער‪ ,‬אז איך זאל זוכה זיין צו זיין א תלמיד‬ ‫האבן זיך אין זיין הויף געציילט הונדערטער‬ ‫פונעם רבי'ן"‪.‬‬ ‫חסידים‪.‬‬ ‫דער הייליגער קאזשניצער צדיק רבי אלעזר‬ ‫ער איז גאר שנעל באקאנט געווארן אלס א‬ ‫זי"ע האט דעם תלמיד רבי בעריש געגעבן גרויס‬ ‫בעל מופת עצום‪ ,‬און אסאך אידן זענען צו אים‬ ‫כבוד‪ ,‬ווען ער איז געווען אויף שבת אין קאזשניץ‪,‬‬ ‫געקומען בעטן ישועות און רחמים‪ ,‬ער פלעגט‬ ‫האט מען אים צוגעגרייט א באזונדערן טיש נעבן‬ ‫מקבל זיין די חסידים ערשט נאכדעם וואס ער‬ ‫דעם רבי'נס טיש‪ ,‬מיט צוועלף חלות‪ ,‬ווי עס איז דער‬ ‫האט געזאגט תיקון חצות‪ ,‬ער האט אליין‬ ‫שטייגער ביי רבי'ס‪ ,‬דער הייליגער קאזשניצער‬ ‫געדאווענט פארן עמוד אלע דריי תפילות‪ ,‬אפילו‬ ‫האט געהייסן זיינע זון זיי זאלן זיך מיט אים‬ ‫אינמיטן די וואך‪ ,‬שחרית האט זיך אנגעהויבן פאר‬ ‫אדורכשמועסן אין יעדע זאך‪ ,‬און יעדעס מאל ווען‬ ‫חצות היום און האט זיך געצויגן לאנג‪ ,‬מעריב האט‬ ‫ער איז געקומען‪ ,‬האט ער זיי געשיקט צו אים‬ ‫ער געדאווענט ביי צאת הכוכבים‪ ,‬און‬ ‫נעמען א ברכה‪.‬‬ ‫פונדעסטוועגן האט ער נאכן דאווענען נאכאמאל‬ ‫געזאגט קריאת שמע‪ ,‬ווי דער שיטה פון רבינו תם‪.‬‬ ‫זיין גאנץ לעבן איז דער צדיק רבי בעריש‬ ‫געזעסן ביי דער תורה און עבודת השם‪ ,‬און ער‬ ‫דער צדיק רבי בעריש מוואלברוז זי"ע האט‬ ‫האט זיך אפגעשיידט מיט גרויס פרישות‪ ,‬יארן‬ ‫געהאט גאר א וואונדערליכע און הייליגע סדר‬ ‫לאנג האט רבי בעריש זיך געפייניגט מיט תעניתים‪,‬‬ ‫היום‪ ,‬ער האט יעדן אווענט געזאגט די עשרת‬ ‫ער פלעגט פאסטן פון שבת ביז שבת‪ ,‬און אפילו‬ ‫הדברות פון פרשת ואתחנן‪ ,‬יעדן טאג האט ער‬ ‫אום שבת האט ער זייער ווייניג געגעסן‪ ,‬ווען ער‬ ‫געלערנט דעם פירוש אויף די פיוטים פון די ימים‬ ‫איז שוין געווארן גאר שוואך פון די סיגופים‪ ,‬האט‬ ‫נוראים און פון די שלש רגלים‪ ,‬און יעדן טאג האט‬ ‫אים דער קאזשניצער באפוילן אויפצוהערן פאסטן‪,‬‬ ‫ער געלערנט אין ספר תפארת שלמה פונעם הייליגן‬ ‫און ער האט געפאלגט און אויפגעהערט מיט די‬ ‫ראדאמסקער‪ ,‬און יעדן מיטוואך האט ער געזאגט‬ ‫תעניתים און סיגופים‪.‬‬ ‫תהלים מיט א מנין‪.‬‬ ‫כסלו בשנת תרכ"ב איז דער הייליגער‬ ‫ער איז געווען שטארק באקאנט מיט זיין‬ ‫קאזשניצער צדיק נסתלק געווארן‪ ,‬און רבי בעריש‬ ‫הייליגע עבודה פון תהלים זאגן‪ ,‬אז די וועלט האט‬ ‫איז צוריק אהיים קיין וואלברוז‪ ,‬זייער אסאך‬ ‫געזאגט אויף אים‪ ,‬אז ער האט א מגיד אויף תהלים‪,‬‬ ‫מעריצים און נאנטע מענטשן האבן אים געבעטן‬ ‫און דער הייליגער צאנזער רב‪ ,‬דער דברי חיים‪,‬‬ ‫ער זאל אננעמען דאס פירן א עדה‪ ,‬אבער ער‪ ,‬וואס‬ ‫האט אים אנגערופן‪" ,‬דער רבי פון תהלים"‪ ,‬און אויך‬ ‫איז זיין גאנץ לעבן אנטלאפן פון כבוד‪ ,‬האט‬ ‫"דער תהלים זאגער‪ ,‬נעים זמירות ישראל"‪ ,‬מען‬ ‫אפגעזאגט‪ ,‬ווי ווייט ער איז געווען פון גדלות‪,‬‬ ‫האט אים אויך גערופן‪" ,‬דער רבי פון לדוד מזמור"‪,‬‬ ‫ווייזט די מעשה וואס ער האט אליין דערציילט‪,‬‬ ‫ווייל נאך יעדע סעודה פון שבת קודש פלעגט ער‬ ‫"אז ער האט מתפלל געווען‪ ,‬אז ער זאל נסתלק‬ ‫זאגן לדוד מזמור‪ ,‬פסוק נאך פסוק‪ ,‬אזוי ווי מען‬ ‫ווערן נאך ביים לעבן פון זיין רבי'ן‪ ,‬כדי ער זאל נישט‬ ‫זאגט עס ראש השנה‪.‬‬ ‫דארפן ווערן קיין רבי"‪.‬‬ ‫‪6‬‬ ‫גרויסע ליבשאפט צום הייליגן לאנד‪ ,‬נאר ווייל ער‬ ‫דער צדיק האט אמאל געזאגט אז מ'האט אים‬ ‫האט געהאלטן אז אויב ער וועט ארויפקומען קיין‬ ‫מגלה געווען פון הימל‪ ,‬אז דער ספר "שבחי‬ ‫ארץ ישראל און דארט בעטן תחנונים‪ ,‬וועט קומען‬ ‫הבעש"ט" איז דער צווייטער חלק פון תהלים‪ ,‬און‬ ‫די גאולה‪ ,‬ווען דער קלאנג האט זיך פארשפרייט אז‬ ‫מעשיות פון צדיקים זענען א סגולה פאר א ישועה‪,‬‬ ‫דער רבי וויל איבערלאזן זיין עדה‪ ,‬האבן אלע‬ ‫און ער האט צוגעלייגט‪" ,‬און מיין עצה נאמנה פאר‬ ‫חסידים און תלמידים אים געבעטן אז ער זאל זיי‬ ‫אלע דורות‪ ,‬אז ווען א איד ווערט חלילה קראנק‪,‬‬ ‫נישט איבערלאזן‪ ,‬און צוליב פארשידענע‬ ‫אויב ער קען אליין ליינען די מעשיות פון די‬ ‫שטערונגען איז עס נישט צושטאנד געקומען‪ ,‬און‬ ‫צדיקים‪ ,‬איז זייער גוט‪ ,‬און אויב נישט‪ ,‬זאל מען פאר‬ ‫ער איז געבליבן פירן זיין עדה‪.‬‬ ‫אים פארליינען א פרק אינדערפרי און א פרק‬ ‫ביינאכט"‪.‬‬ ‫אבער זיין ליבשאפט צו ארץ ישראל איז‬ ‫געווען אזוי שטארק‪ ,‬אז ער האט אלעמאל‬ ‫דער צדיק האט זיין גאנץ לעבן שטארק‬ ‫באטראכט זיין וואוינען אין חוץ לארץ ווי א "דירת‬ ‫געבענקט נאך ארץ ישראל און געהאט א‬ ‫ארעי"‪ ,‬איינמאל האט א גוי זיך אריינגעכאפט אין‬ ‫ספעציעלע חביבות צו ארץ ישראל‪ ,‬ער האט‬ ‫זיין הויף און אריבערגערוקט דעם גרעניץ‪ ,‬די‬ ‫געשיקט ריזיגע סומעס געלט פאר די ארימע לייט‬ ‫תלמידים האבן אים געוואלט פאדערן צו געריכט‪,‬‬ ‫אין ארץ ישראל‪ ,‬און ער פלעגט מאכן קידוש אויף‬ ‫אבער דער רבי האט נישט געלאזט‪ ,‬און געזאגט‪,‬‬ ‫א כוס פון ארץ ישראל‪.‬‬ ‫"וואס פאר א טענה האט מען אויף א פלאץ וואו מען‬ ‫וואוינט נאר צייטווייליג"‪.‬‬ ‫אין ספר אהל ישכר ווערט באשריבן ווי‬ ‫וואונדערליך זיין קידוש מאכן איז געווען‪ ,‬מען‬ ‫דער צדיק האט זיין גאנץ לעבן געלעבט גאר‬ ‫האט אים אנגעגאסן וויין אין צוויי בעכערס‪ ,‬איינס‬ ‫שטארק מיטן מידת האמת‪ ,‬ער האט כסדר‬ ‫איז געווען פון זילבער‪ ,‬און אויף אים האט ער‬ ‫געפאדערט פון זיינע תלמידים און חסידים‪ ,‬אז מען‬ ‫געמאכט קידוש פון "יום הששי" ביז "ברא אלקים‬ ‫ברויך דינען דעם באשעפער נאר מיטן אמת און זיך‬ ‫לעשות"‪ ,‬פאר דער ברכה אויפן וויין האט ער‬ ‫נישט אליין נער'ן‪.‬‬ ‫גענומען דעם צווייטן בעכער‪ ,‬וואס איז געווען‬ ‫געמאכט פון א שטיין וואס מען האט ספעציעל‬ ‫און דער צדיק האט כסדר גע'חזר'ט מיט זיינע‬ ‫געברעגנט פון ארץ ישראל‪ ,‬אריינגעפאסט אין‬ ‫חסידים‪ ,‬אז ענדערש זאל א איד דינען פשוט דעם‬ ‫זילבער מיט קליינע פענצטערלעך‪ ,‬כדי מען זאל‬ ‫באשעפער אבער מיטן אמת‪ ,‬ווי איידער מען זאל‬ ‫זען דעם שטיין אליין‪ ,‬און אויף דעם בעכער פון‬ ‫טון שווערע זאכן‪ ,‬אבער עס איז נישט מיטן גאנצן‬ ‫ארץ ישראל האט ער פארענדיגט דעם קידוש און‬ ‫אמת‪ ,‬ווייל דאס איז בכלל נישט חשוב אויבן אין‬ ‫געטרונקען‪ ,‬און דערנאך האט ער צוזאמגעמישט‬ ‫הימל‪.‬‬ ‫ביידע און עס אויסגעטיילט פאר די חסידים‬ ‫שיריים‪.‬‬ ‫דער צדיק האט יעדן טאג‪ ,‬יעדן חודש און יעדן‬ ‫שבת קודש‪ ,‬געזאגט תורה ברבים‪ ,‬מיט פייערדיגע‬ ‫דער טאץ אויף וועלכן דער בעכער איז‬ ‫ווערטער פון יראה און אהבת השם‪ ,‬און ער האט‬ ‫געשטאנען האט געהאט דריי פיס‪ ,‬אנטקעגן די דריי‬ ‫גאר אסאך דערפון פארשריבן‪ ,‬זיין זון רבי יעקב‬ ‫אבות‪ .‬ארום דעם טאץ איז געווען א מחיצה מיט‬ ‫משה האט געשריבן‪ ,‬אז ליידער בעויניתינו הרבים‬ ‫צוועלף קליינע פענצטערלעך‪ ,‬אנטקעגן די י"ב‬ ‫איז א גאר גרויסע חלק ליידער פארברענט און‬ ‫שבטים‪ ,‬און זעקס קליינע כוסות‪ ,‬אנטקעגן די‬ ‫פארלוירן געווארן‪ ,‬און וואס איז געבליבן איז נאר‬ ‫זעקס טעג פון דער וואך‪ ,‬און אינמיטן איז‬ ‫פון דעם לעצטן יאר פאר זיין הסתלקות‪.‬‬ ‫געשטאנען דער זילבערנער בעכער‪ ,‬אנטקעגן‬ ‫דעם טאג שבת‪.‬‬ ‫רבי יעקב משה'ס איידעם‪ ,‬רבי חיים ברוך‪ ,‬האט‬ ‫די כתבים געגעבן פאר זיין פעטער‪ ,‬דער צדיק‬ ‫חודש חשון בשנת תרל"ו האט ער געפלאנט‬ ‫וקדוש רבי ירחמיאל ישראל יצחק בעל ישמח‬ ‫ארויפצופארן קיין ארץ ישראל‪ ,‬נישט נאר פון זיין‬ ‫‪7‬‬ ‫און ווען ער האט מחבר געווען זיין ספר אויף‬ ‫ישראל מאלכסנדר זי"ע‪ ,‬און זיי זענען אים זייער‬ ‫תהלים‪ ,‬האט ער געשריבן‪ ,‬אז די סיבה פארוואס ער‬ ‫געפעלן‪ ,‬און ער האט געזאגט‪ ,‬אז מען דארף זיי‬ ‫האט דאס מחבר געווען איז‪ ,‬ווייל רוב תהלים זאגן‬ ‫ארויסגעבן‪ ,‬און אז ווערטער וואס קומען פון אזא‬ ‫איז ביי פשוטע אידן‪ ,‬און עס איז אזוי חשוב אין‬ ‫הייליגן פלאץ דארפן גארנישט קיין הסכמות‪ ,‬און‬ ‫הימל‪ ,‬ווייל ער אז די פשוטע אידן זאלן וויסן‬ ‫אזוי איז דער ספר עבודת יששכר על התורה ערשט‬ ‫וואסערע חשיבות זייער תהילים זאגן איז אויבן אין‬ ‫געדרוקט געווארן אין לאדזש תרע"ב‪ ,‬פיר און‬ ‫הימל‪.‬‬ ‫דרייסיג יאר נאך זיין פטירה‪.‬‬ ‫און א וואונדערליכע זאך‪ ,‬אז דער זון רבי‬ ‫יארן שפעטער האט זיין אור־אייניקל‪ ,‬דער‬ ‫עקיבא מאיר איז נסתלק געווארן אויף זיין טאטנ'ס‬ ‫לוקאווע־וואלברוזער רבי‪ ,‬רבי צבי הירש הכהן‬ ‫יומא דהילולא‪ ,‬ראש חודש מרחשון בשנת תרע"ט‪,‬‬ ‫טורנהיים זי"ע‪ ,‬איבערגעדרוקט דעם ספר אין ניו‬ ‫אויך זעקס און זיבעציג יאר אלט‪ ,‬פונקט אזוי ווי זיין‬ ‫יארק תשל"ה‪ ,‬זיינע הייליגע דברי תורה און‬ ‫טאטע‪.‬‬ ‫הנהגות זענען אויך געדרוקט אין ספר אהל ישכר‬ ‫)לובלין תרצ"ג(‪ ,‬צוזאמען מיט סדר הזמנים און‬ ‫אין חודש תשרי בשנת תרל"ז איז דער צדיק‬ ‫אמרי נועם‪.‬‬ ‫רבי בעריש מוואלברוז זי"ע שווער קראנק‬ ‫געווארן‪ ,‬און אויף עטליכע חדשים איז ער געזונט‬ ‫ער האט איבער געלאזט זיינע הייליגע קינדער‪.‬‬ ‫געווארן‪ ,‬אבער דערנאך איז ער ווידער קראנק‬ ‫געווארן‪ ,‬און ראש חודש מרחשון‪ ,‬א' מרחשון‪ ,‬דער‬ ‫הרה"ק רבי יעקב משה מוואלברוז זי"ע‪ ,‬ממלא‬ ‫צווייטער טאג ראש חודש‪ ,‬בשנת תרל"ח‪ ,‬איז ער‬ ‫מקום אביו‪.‬‬ ‫נסתלק געווארן לגנזי מרומים‪ ,‬זייענדיג זעקס און‬ ‫הרה"ק רבי שלמה יצחק שוחט ובודק מפיעטרקוב‬ ‫זיבעציג יאר אלט‪.‬‬ ‫זי"ע‪,‬‬ ‫הרה"ק רבי יוסף שלום זי"ע‪,‬‬ ‫אין זיין צוואה האט ער געבעטן אז מען זאל‬ ‫הרה"ק רבי מיכאל אהרן זי"ע‪,‬‬ ‫אים מקבר זיין אין שטאט פיעטרקוב‪ ,‬נעבן די‬ ‫הרה"ק רבי עקיבא מאיר בעל דברי העם מלוקאווע‬ ‫קברים פון זיינע עלטערן‪ ,‬נאכן ליינען די צוואה‬ ‫זי"ע‪,‬‬ ‫האט מען צוזאמגעזעצט א בית דין‪ ,‬און צווישן זיי‬ ‫בתו היחידה‪ ,‬הצדקת מרת שבע נחמה ע"ה‪ ,‬אשת‬ ‫איז געווען דער הייליגער ראדאמסקער‪ ,‬דער חסד‬ ‫הגה"ק רבי פלטיאל צבי וואלף זי"ע‪.‬‬ ‫לאברהם‪ ,‬און זיי האבן געפסק'נט אזוי ווי ער האט‬ ‫געבעטן‪ ,‬און מען האט דעם גוף קדוש געטראגן‬ ‫לויט זיין צוואה‪ ,‬האט מען דעם זון הרה"ק רבי‬ ‫אויף די פלייצעס א וועג פון פופצן פרסאות ביז‬ ‫יעקב משה זי"ע‪ ,‬אויפגענומען אלס ממלא מקום‬ ‫פיעטרקוב‪ ,‬און דארט איז ער מקבר געווארן אין אן‬ ‫אין שטאט וואלברוז‪ ,‬דער זון רבי יעקב משה איז‬ ‫אהל נעבן זיינע עלטערן‪.‬‬ ‫געווען מפורסם אלס א גרויסע בעל מופת‪ ,‬און ער‬ ‫פלעגט זאגן מיט זיין גרויס ענוה‪" ,‬וויסן זאלט איר‪,‬‬ ‫פאר זיין פטירה האט דער צדיק געזאגט‪" ,‬אז‬ ‫אז דאס אלעס איז נישט מיין כח‪ ,‬נאר מיין טאטנ'ס‬ ‫ווער עס וועט זיין אין אן עת צרה און זיך משתטח‬ ‫זכות‪ ,‬וואס ער האט אויסגעפועל'ט מיט זיין תפילה‪,‬‬ ‫זיין אויף זיין קבר‪ ,‬וועט געהאלפן ווערן אין אלע‬ ‫אז אויף דעם פלאץ זאלן געהאלפן ווערן אסאך‬ ‫זיינע בקשות"‪ ,‬און טאקע אסאך אידן זענען‬ ‫אידן"‪.‬‬ ‫געהאלפן געווארן נאכן מתפלל זיין ביי זיין ציון‬ ‫הקדוש‪.‬‬ ‫זיין זון הרה"ק רבי עקיבא מאיר בעל דברי‬ ‫העם זי"ע‪ ,‬איז געווארן רבי אין לוקאווע‪ ,‬און דער‬ ‫מען דערציילט‪ ,‬אז דעם טאג וואס דער צדיק‬ ‫טאטע האט אויף אים עדות געזאגט‪ ,‬אז ער וועט‬ ‫איז נסתלק געווארן‪ ,‬האט ער אנגעהויבן זאגן דעם‬ ‫באלייכטן כלל ישראל מיט זיין תורה‪ ,‬און שוין אלס‬ ‫סדר עבודת הכהן הגדול פון יום כיפור‪ ,‬פארנאכט‬ ‫יונגער בחור האט ער אים אריינגעפירט אין די‬ ‫האט ער געזאגט אלע פסוקים אין פרשת וזאת‬ ‫סודות פון דער תורה‪.‬‬ ‫‪8‬‬ ‫דאס איז געווען צוגעגרייט נאר פאר זיין נשמה‪,‬‬ ‫הברכה פון "מעונה אלקי קדם" ביז "לעיני כל‬ ‫אזוי ווי ביי משה רבינו ביי יציאת מצרים‪" ,‬אבער‬ ‫ישראל"‪ ,‬ווען ער האט געענדיגט‪ ,‬האט ער‬ ‫שכר פאר זייער עבודה האבן זיי זיכער"‪.‬‬ ‫ארויפגעלייגט די הענט אויף די אויגן און געזאגט‬ ‫•••‬ ‫קריאת שמע‪ ,‬און זיין ריינע נשמה איז ארויס‬ ‫דער הייליגער צדיק רבי בעריש מוואלברוז‬ ‫ביי "אחד"‪.‬‬ ‫זי"ע האט געזאגט‪ ,‬אין נאמען פונעם הייליגן צדיק‬ ‫רבי איציקל ווארקער זי"ע‪" ,‬ווען משיח צדקנו וועט‬ ‫נסתלק לגנזי מרומים א' מרחשון בשנת‬ ‫קומען‪ ,‬וועלן אידן אים ארויסגיין אנטקעגן מיט א‬ ‫תרל"ח‪ ,‬ומנחתו כבוד איז אין ביה"ח אין שטאט‬ ‫פלאש בראנפן אין די הענט‪ ,‬אים צו ווייזן מיט וואס‬ ‫פיעטרקוב‪ ,‬אינעם זעלבן ביה"ח ווי דער צדיק רבי‬ ‫זיי האבן זיך געשטארקט אינעם ביטערן און‬ ‫חיים דוד דאקטאר זי"ע איז באערדיגט געווארן‪,‬‬ ‫פינצטערן גלות"‪.‬‬ ‫עס איז געבויעט געווארן א שיינעם אוהל אויף זיין‬ ‫•••‬ ‫ציון קדשו‪.‬‬ ‫אין זיינע כתבי ידות‪ ,‬וואס זענען געדרוקט‬ ‫געווארן אין ספר אהל ישכר‪ ,‬שטייט א מעשה וואס‬ ‫זכותו הגדול יגן עלינו‬ ‫ער האט געהערט‪ ,‬וואס האט פאסירט ביים הייליגן‬ ‫ועל כל ישראל אמן‪.‬‬ ‫רבי אלימלך מליזענסק זי"ע‪ ,‬עס איז געווען א איד‬ ‫וואס איז געזעסן צוויי און צוואנציג יאר פארמאכט‬ ‫מעשיות‬ ‫אין זיין צימער מיט תורה און עבודה‪ ,‬ביז ער האט‬ ‫זיך אויסגעמאלן אז ער איז שוין א שלימות'דיגער‬ ‫מען דערציילט אז דער הייליגער תפארת‬ ‫מענטש‪.‬‬ ‫שלמה זי"ע האט אים אמאל געפרעגט פונעם צדיק‬ ‫רבי בעריש מוואלברוז זי"ע‪ ,‬וויאזוי ער פועל'ט‬ ‫איינמאל איז דער איד ארויס און האט געזען‬ ‫רפואות אפילו פאר קראנקע וואס זעען שוין נישט‬ ‫הונדערטער אידן פארן קיין ליזענסק‪ ,‬און ער האט‬ ‫אויס צו האבן קיין האפענונג‪ ,‬און ער האט‬ ‫זיך געוואונדערט‪" ,‬וואס זעען זיי דארט? פארוואס‬ ‫געענטפערט‪" ,‬מיט דער הילף פון תהלים קען מען‬ ‫קומען זיי נישט צו מיר?"‪ ,‬און ער איז אליין געפארן‬ ‫אויספועל'ן אלעס"‪.‬‬ ‫קיין ליזענסק אויף די לעצטע טעג פון סוכות‪.‬‬ ‫•••‬ ‫איינמאל ראש חודש שבט‪ ,‬פארן דאווענען‪,‬‬ ‫הושענא רבה ביינאכט האט דער הייליגער רבי‬ ‫האט דער צדיק מוואלברוז זי"ע געזאגט‪ ,‬היינט איז‬ ‫אלימלך געזאגט משנה תורה מיט די חסידים‪ ,‬ווען‬ ‫דאך ראש השנה לויט בית שמאי‪ ,‬און לעתיד לבוא‬ ‫ער איז אנגעקומען צום פסוק‪" ,‬ועתה ישראל מה ד'‬ ‫וועט די הלכה זיין ווי בית שמאי‪" ,‬נו‪ ,‬וואו איז דער‬ ‫אלקיך שואל מעמך כי אם ליראה"‪ ,‬האט ער‬ ‫שופר?"‪ ,‬נאר אז א מענטש קלערט נאך וויאזוי ער‬ ‫אנגעהויבן שרייען‪" ,‬איר מיינט אפשר אז יראה איז‬ ‫האט זיך געפירט פון ווען ער האט געהערט דעם‬ ‫א בעזעם? ניין! יראה איז טייטש שרעק!"‪ ,‬אלע‬ ‫קול שופר ראש השנה‪ ,‬און ער האט חרטה אויף‬ ‫זענען געפאלן אויף די פנימער פון גרויס פחד‪ ,‬און‬ ‫זיינע עבירות‪ ,‬הערט ער היינט אויך א קול שופר‪,‬‬ ‫יענער איד איז געבליבן ליגן פאר'חלש'ט‪ ,‬אן א‬ ‫ווייל דער ציל פונעם שופר איז תשובה און קבלת‬ ‫באוועגונג‪ ,‬און האט זיך געווארפן פאר גרויס שרעק‬ ‫עול מלכות שמים‪.‬‬ ‫די גאנצע נאכט‪ ,‬דעם גאנצן טאג הושענא רבה‪ ,‬ביז‬ ‫•••‬ ‫שמיני עצרת אינדערפרי‪.‬‬ ‫דער הייליגער צדיק מוואלברוז זי"ע האט‬ ‫אמאל געזאגט‪ ,‬די גמרא זאגט‪ ,‬אז אסאך האבן‬ ‫שמיני עצרת צופרי איז דער הייליגער זון רבי‬ ‫געטון ווי רבי שמעון בן יוחאי "ולא עלתה בידן"‪,‬‬ ‫אלעזר מליזענסק זי"ע אריין צום טאטן‪ ,‬און‬ ‫האט דער צדיק געפרעגט‪" ,‬איז דען אלע זייערע‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז יענער איד ליגט נאך אויף דער ערד‬ ‫יגיעות געווען אומזיסט?"‪ ,‬און ער האט‬ ‫פון הושענא רבא און ווארפט זיך פון גרויס פחד‪,‬‬ ‫געענטפערט‪ ,‬וואס רבי שמעון האט זוכה געווען‪,‬‬ ‫האט דער טאטע דער הייליגער רבי אלימלך‬ ‫אז דער זוהר הקדוש איז אנטפלעקט געווארן דורך‬ ‫געגעבן פאר זיין זון רבי אלעזר זיין שטעקן‪ ,‬און‬ ‫אים‪ ,‬דאס איז זיי טאקע נישט אויסגעקומען‪ ,‬ווייל‬ ‫‪9‬‬ ‫געמאכט צו זיין אנשטאט אים‪ ,‬דאס איז "פודה"‪,‬‬ ‫געהייסן ער זאל עס ארויפלייגן אויף דעם איד און‬ ‫און דער באשעפער האט אויך דיר געראטעוועט‪,‬‬ ‫זאגן‪" ,‬מיין טאטע איז גוזר אויף דיר אז דו זאלסט‬ ‫דאס איז "ומציל"‪.‬‬ ‫אויפשטיין"‪ ,‬און ער איז גלייך אויפגעשטאנען‪.‬‬ ‫•••‬ ‫אין די כתבים פון רבי נח גד וויינטראוב זי"ע‬ ‫דערנאך איז דער איד אריין צום רבי'ן און‬ ‫ווערט דערציילט‪ ,‬אז בשעת דער מלחמה צווישן‬ ‫געוויינט‪" ,‬אז איר זעט א צעריסן בלאט פון א ספר‬ ‫רוסלאנד און פוילן איז אמאל אנגעקומען קיין‬ ‫ליגן אויף דער ערד‪ ,‬הייבט איר עס דאך אויף‪ ,‬בין איך‬ ‫וואלברוז די ידיעה‪ ,‬אז די פוילישע סאלדאטן‬ ‫דען ערגער פון א צעריסן בלאט?‪ ,‬כ'האב דאך זיך‬ ‫קומען צו דער שטאט‪ ,‬און דאס איז געווען ערב‬ ‫פארנומען צוויי און צוואנציג יאר מיט תורה און‬ ‫שבת נאכמיטאג‪ ,‬די אידן פון שטאט זענען‬ ‫עבודה‪ ,‬הייבט מיך אויף!"‪ ,‬האט אים רבי אלימלך‬ ‫געקומען צום הייליגן צדיק רבי בעריש'ל‬ ‫געענטפערט‪" ,‬גיי געזונטערהייט‪ ,‬השם זאל דיר‬ ‫מוואלברוז זי"ע‪ ,‬און האבן אים געפרעגט וואס זיי‬ ‫העלפן"‪ ,‬און דער הייליגער וואלבראזער האט‬ ‫זאלן טון‪ ,‬זאל מען אנטלויפן פון דער שטאט‪.‬‬ ‫צוגעשריבן‪" ,‬פון דעם זעט מען‪ ,‬אז דער גאנצער‬ ‫תכלית פונעם מענטש איז זיך צו באהעפטן מיט‬ ‫דער צדיק האט זיי געזאגט‪ ,‬אז זיי זאלן זיין‬ ‫צדיקי אמת‪ ,‬און מען פארשטייט פון דעם וואס יראה‬ ‫רואיג‪ ,‬ער האט גענומען א פויק אין דער האנט און‬ ‫מיינט"‪.‬‬ ‫איז געגאנגען צום ערשטן בריק‪ ,‬דארט האט ער‬ ‫•••‬ ‫געקלאפט אויפן פויק‪ ,‬און דערנאך איז ער געגאנגען‬ ‫אין די כתבים פון רבי נח גד וויינטראוב זי"ע‬ ‫צום צווייטן בריק און דארט אויך געקלאפט‪ ,‬לפלא‪,‬‬ ‫ווערט דערציילט‪ ,‬אז דער הייליגער צדיק רבי‬ ‫ווען די פוילישע סאלדאטן האבן געהערט דאס‬ ‫איציקל ווארקער זי"ע‪ ,‬איז אמאל קראנק געווארן‪,‬‬ ‫קלאפן‪ ,‬האבן זיי געמיינט אז די רוסישע סאלדאטן‬ ‫און מען האט געשיקט א קוויטל צום הייליגן שרף‬ ‫קומען קעגן זיי‪ ,‬און זיי האבן זיך צוריקגעדרייט און‬ ‫ממאגלינצא זי"ע‪ ,‬אז ער זאל מעורר רחמים זיין‬ ‫זענען אנטלאפן‪.‬‬ ‫פאר צדיק‪ ,‬האט דער הייליגער מאגלניצער‬ ‫•••‬ ‫דעמאלט גערופן זיין תלמיד‪ ,‬דעם הייליגן צדיק‬ ‫אין די כתבים פון רבי נח גד וויינטראוב זי"ע‬ ‫רבי בעריש'ל מוואלברוז זי"ע‪ ,‬וועלכער איז נאך‬ ‫ווערט דערציילט‪ ,‬אז אין דער שטאט עיר חדש‪,‬‬ ‫געווען א יונגערמאן און האט זיך געפונען אינעם‬ ‫נעבן ווארשע‪ ,‬האט אמאל אויסגעבראכן די‬ ‫דערנעבנדיגן בית המדרש‪ ,‬און דער רבי האט אים‬ ‫שרעקליכע חולי רע מגיפה רחמנא ליצלן‪ ,‬די‬ ‫געוויזן דעם קוויטל פונעם הייליגער ווארקער רבי‪.‬‬ ‫איינוואוינער האבן געשיקט א שליח צום הייליגן‬ ‫צדיק רבי בעריש'ל מוואלברוז זי"ע‪ ,‬און געבעטן אז‬ ‫ווען רבי בעריש'ל האט דאס געזען‪ ,‬האט ער‬ ‫ער זאל פועל'ן א ישועה‪.‬‬ ‫געזאגט‪" ,‬דער ווארקער רבי איז דאך א מענטש‬ ‫וואס רבים צריכים לו‪ ,‬אסאך אידן ברויכן צוקומען‬ ‫דער צדיק האט געהייסן דעם שליח נעמען א‬ ‫צו אים‪ ,‬אויב אזוי בין איך גרייט צו זיין אנשטאט‬ ‫פויק און ארום גיין אין די גאסן פון דער שטאט און‬ ‫אים"‪ ,‬און נאכן זאגן די ווערטער איז ער צוריק‬ ‫קלאפן דערויף‪ ,‬דער שליח האט געפרעגט פונעם‬ ‫אריין אין בית המדרש און האט זיך צוריק געזעצט‬ ‫צדיק‪" ,‬ביז ווען זאל איך קלאפן"‪ ,‬האט דער צדיק‬ ‫לערנען‪.‬‬ ‫אים געזאגט‪" ,‬דו וועסט שוין אליין וויסן"‪.‬‬ ‫עטליכע טעג שפעטער איז אנגעקומען די‬ ‫דער שליח איז צוריקגעפארן אין זיין שטאט‪,‬‬ ‫בשורה‪ ,‬אז דער הייליגער ווארקער רבי איז ברוך‬ ‫גענומען א פויק און אנגעהויבן ארום גיין אין די‬ ‫השם בעסער געווארן‪ ,‬דער הייליגער מאגלניצער‬ ‫גאסן און קלאפן‪ ,‬און די קינדער פון דעם שטאט‬ ‫האט ווידער גערופן דעם תלמיד רבי בעריש'ל און‬ ‫זענען אים נאכגעגאנגען‪ ,‬פלוצלינג איז צוגעקומען‬ ‫אים דערציילט די גוטע בשורה‪ ,‬דערנאך האט ער‬ ‫א גוי‪ ,‬גענומען א שטיין און עס אריינגעווארפן‬ ‫אים געזאגט‪ ,‬מיר זאגן ביים דאווענען "ברוך פודה‬ ‫אינעם פויק‪ ,‬און דער פויק איז געווארן‬ ‫ומציל"‪ ,‬פריער האסטו אויסגעלייזט דעם הייליגען‬ ‫דורכגעלעכערט פון איין זייט ביז דער אנדערער‪,‬‬ ‫ווארקער‪ ,‬דורכדעם וואס דו האסט זיך גרייט‬ ‫‪10‬‬ ‫האט דער צדיק רבי בעריש'ל אים געזאגט‪,‬‬ ‫דעמאלט האט דער שליח פארשטאנען‪ ,‬אז ער‬ ‫"גיב מיר א פלאש ברוינפן מיט אייער‪ ,‬ווען איך וועל‬ ‫דארף שוין אויפהערן‪ ,‬אין דער מסורה ווערט‬ ‫ארויף גיין אויפן פראם‪ ,‬די קליינע שיף אויפן ווייסל‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז די מגיפה האט זיך דעמאלט‬ ‫טייך‪ ,‬וועל איך דאס צעטיילן צווישן די חסידים‪ ,‬און‬ ‫אפגעשטעלט‪ ,‬און יענער גוי איז קראנק געווארן און‬ ‫מיטן באשעפער'ס הילף וועט זי געזונט ווערן"‪.‬‬ ‫געשטארבן‪ ,‬און ער איז געווען דער לעצטער וואס‬ ‫איז געשטארבן פון דער מגיפה‪.‬‬ ‫דערווייל זענען געקומען חסידים און געזאגט‪,‬‬ ‫•••‬ ‫אז דער הייליגער מאגלניצער רבי קומט שוין אן‪,‬‬ ‫אין די כתבים פון רבי נח גד וויינטראוב זי"ע‬ ‫רבי בעריש'ל האט גענומען דעם ברוינפן און איז‬ ‫ווערט דערציילט‪ ,‬אז דער הייליגער צדיק רבי‬ ‫געלאפן אנטקעגן דעם רבין‪ ,‬אבער די אייער האט‬ ‫בעריש'ל מוואלברוז זי"ע איז אמאל געווען אין‬ ‫ער נישט מיטגענומען‪ ,‬ווען ער איז אנגעקומען‪,‬‬ ‫שטאט לאדזש‪ ,‬ביי איינעם פון זיינע חסידים אין‬ ‫האט ער געזען אז דער רבי איז נאך נישט דארט‪,‬‬ ‫שטוב‪ ,‬פלוצלינג האט ער זיך אויפגעשטעלט‪,‬‬ ‫האט ער זיך צוריקגעדרייט צום אכסניא‪.‬‬ ‫אנגעטון זיינע מלבושים און געהייסן זיין משמש‪,‬‬ ‫אז ער זאל נעמען אלעס וואס ער האט דארט און‬ ‫דער הייליגער צדיק רבי אלעזר מקאזניץ זי"ע‬ ‫עס טראגן צו א געוויסן פלאץ‪.‬‬ ‫האט אים געפרעגט‪ ,‬פארוואס ער גייט צוריק‪ ,‬רבי‬ ‫בעריש'ל האט געזאגט‪ ,‬אז ער האט עפעס פארגעסן‬ ‫לפלא‪ ,‬האט זיך דער צדיק אויפגעהויבן און‬ ‫אין אכסניא‪ ,‬האט רבי אלעזר אים געפרעגט‪" ,‬וואס‬ ‫דער צדיק איז גלייך אהיימגעפארן‪ ,‬מען האט אים‬ ‫האט איר פארגעסן‪ ,‬דעם ספאדיקל"‪ ,‬און דער מקור‬ ‫געוואלט אפהאלטן‪ ,‬אבער ער האט בשום אופן‬ ‫ערקלערט‪ ,‬אז ער האט דערמיט געמיינט דעם‬ ‫נישט געוואלט בלייבן‪ ,‬קוים האט דער צדיק‬ ‫מופת וואס רבי בעריש'ל האט געוואלט טון‪ ,‬דער‬ ‫פארלאזט די שטוב‪ ,‬זענען געקומען פאליציאנטן‬ ‫צדיק רבי בעריש'ל איז צוריקגעגאנגען און‬ ‫אים זוכן‪ ,‬ווייל מען האט אויף אים געמסר'ט‪ ,‬אז ער‬ ‫גענומען די אייער‪ ,‬און ער האט דאס צעטיילט‬ ‫נעמט געלט צו שיקן קיין אויסלאנד‪.‬‬ ‫צווישן די חסידים און דערמאנט די קראנקע‬ ‫טאכטער‪ ,‬און די חבריא קדישא האבן איר‬ ‫ערשט דעמאלט האבן די חסידים‬ ‫געבענטשט מיט א רפואה שלימה‪ ,‬און זי איז‬ ‫פארשטאנען פארוואס דער צדיק האט אזוי‬ ‫געזונט געווארן‪.‬‬ ‫פלוצלינג פארלאזט דעם פלאץ‪ ,‬ווייל ער האט מיט‬ ‫•••‬ ‫זיין רוח הקודש געשפירט וואס מען האט‬ ‫אין די כתבים פון רבי נח גד וויינטראוב זי"ע‬ ‫אנגעגרייט קעגן אים‪ ,‬און אזוי איז דער צדיק‬ ‫ווערט דערציילט‪ ,‬אז ווען די חסידים זענען געפארן‬ ‫געראטעוועט געווארן‪.‬‬ ‫מקבל פנים זיין דעם הייליגן שרף ממאגלינצא‬ ‫•••‬ ‫זי"ע‪ ,‬ווען ער איז צוריקגעקומען פון סאדיגורא‪,‬‬ ‫אין די כתבים פון רבי נח גד וויינטראוב זי"ע‬ ‫האבן די חסידים אויפן וואגן געזאגט דברי תורה‪,‬‬ ‫ווערט דערציילט‪ ,‬אז ווען דער הייליגער שרף‬ ‫יעדער האט עפעס געזאגט‪ ,‬ווען מען איז‬ ‫ממאגלינצא זי"ע איז צוריקגעקומען פון‬ ‫אנגעקומען צו רבי בעריש'ל מוואלברוז זי"ע‪ ,‬האט‬ ‫סאדיגורא‪ ,‬זענען זיינע תלמידים און חסידים אים‬ ‫ער נישט געוואלט זאגן‪ ,‬האבן די חסידים אים‬ ‫געפארן מקבל פנים זיין‪ ,‬צווישן זיי איז אויך געווען‬ ‫געזאגט "אלע זאגן און איר זאגט נישט?‪ ,‬דאס קען‬ ‫דער תלמיד דער הייליגער צדיק רבי בעריש'ל‬ ‫דאך אויסזען ווי יוהרא"‪.‬‬ ‫מוואלברוז זי"ע‪.‬‬ ‫האט רבי בעריש'ל אנגעהויבן זאגן‪ ,‬די גמרא‬ ‫אויפן וועג איז דער צדיק רבי בעריש'ל‬ ‫זאגט‪" ,‬עד ארבעין שנין מיכלא מעלי‪ ,‬מארבעין‬ ‫איינגעשטאנען ביי א חסיד‪ ,‬ביי וועמען ער פלעגט‬ ‫ואילך משתי מעלי"‪ ,‬ביז פערציג יאר ברויך א איד‬ ‫געווענליך איינשטיין‪ ,‬דער חסיד האט געהאט א‬ ‫זיך עסן אויף דעם וואס ער האט אין די פריערדיגע‬ ‫טאכטער וואס איז שוין עטליכע יאר געווען‬ ‫יארן נישט געדינט דעם באשעפער ווי עס דארף צו‬ ‫געליימט רחמנא ליצלן‪ ,‬און ער האט געבעטן דעם‬ ‫זיין‪ ,‬אבער פון פערציג יאר און ווייטער ברויך ער זיך‬ ‫צדיק רבי בעריש'ל‪ ,‬אז ער זאל מתפלל זיין פאר איר‪.‬‬ ‫‪11‬‬ ‫•••‬ ‫טרינקען אידישקייט‪ ,‬אסאך לערנען און אסאך‬ ‫אין ספר אהל ישכר ווערט דערציילט א מעשה‪,‬‬ ‫דאווענען"‪.‬‬ ‫מיט א איד וואס האט פארלוירן זיין פרנסה‪ ,‬און איז‬ ‫געהאלפן געווארן דורך דעם הייליגן צדיק רבי‬ ‫אויפן וואגן איז געזעסן אן אלטער חסיד וואס‬ ‫בעריש'ל מוואלברוז זי"ע‪.‬‬ ‫איז נאך געפארן צום הייליגן מגיד מקאזניץ זי"ע‪,‬‬ ‫און ער האט זיך געבייזערט און געפרעגט רבי‬ ‫אין סקערנעוויץ האט געוואוינט א שר אין א‬ ‫בעריש'ל‪" ,‬האלט איר טאקע ביי דער תורה וואס איר‬ ‫גרויסן הויף‪ ,‬א איד מיט זיין פרוי האבן אים במשך‬ ‫זאגט?"‪.‬‬ ‫יארן צוגעשטעלט דאס עסן און אנדערע צרכים‬ ‫פארן הויז‪ ,‬און פון דעם האבן זיי געהאט זייער‬ ‫האט רבי בעריש'ל אים געענטפערט‪" ,‬איך‬ ‫פרנסה‪ ,‬אמאל איז דער שר געפארן קיין אויסלאנד‪,‬‬ ‫האב דאך נישט געוואלט זאגן‪ ,‬נאר איר האט מיך‬ ‫און דארט האט ער געטראפן א קלוגע גוי'טע און‬ ‫געצוואונגען"‪ ,‬ווען דער הייליגער מאגלניצער איז‬ ‫איר גענומען צו פירן זיין שטוב‪ ,‬און ווען דער שר‬ ‫אנגעקומען‪ ,‬זענען אלע צוגעגאנגען אים געבן‬ ‫איז צוריקגעקומען מיט די גוי'טע‪ ,‬איז זיין פרוי‬ ‫שלום‪ ,‬ווען יענער אלטער חסיד איז צוגעגאנגען‪,‬‬ ‫נישט געווען צופרידן‪ ,‬אבער זי האט געמוזט‬ ‫האט דער רבי אים געזאגט "גיי איבערבעטן רבי‬ ‫מסכים זיין‪.‬‬ ‫בעריש"‪.‬‬ ‫•••‬ ‫די קומענדיגע טאג‪ ,‬ווען די אידישע פרוי איז‬ ‫אין די כתבים פון רבי נח גד וויינטראוב זי"ע‬ ‫געקומען מיטן עסן‪ ,‬האט מען איר געשיקט צו דער‬ ‫ווערט דערציילט‪ ,‬אז ר' מאיר פון וואלאשטשעווע‬ ‫נייער פארוואלטערין‪ ,‬און די פארוואלטערין האט‬ ‫איז געווען א גרויסע קאצקער חסיד‪ ,‬זיין פרוי איז‬ ‫אפגעוואויגן די סחורה און געזאגט‪ ,‬אז עס פעלט‬ ‫אבער געפארן צום הייליגן צדיק רבי בעריש'ל‬ ‫פונעם משקל‪ ,‬און זי איז געלאפן צום שר און‬ ‫מוואלברוז זי"ע‪ ,‬ווען זי איז אמאל געווען ביי אים‪,‬‬ ‫באשולדיגט דעם איד און זיין פרוי‪ ,‬אז זיי נעמען‬ ‫האט דער צדיק איר געזאגט‪" ,‬זאג דיין מאן‪ ,‬אז ער‬ ‫זיך געלט אויף זיין חשבון און געבן נישט דעם‬ ‫זאל לאזן בודק זיין זיינע תפילין"‪.‬‬ ‫גאנצן משקל‪.‬‬ ‫זי איז אהיימגעקומען און איבערגעגעבן פאר‬ ‫די אידישע פרוי האט זיך מיט טרערן‬ ‫איר מאן וואס דער צדיק האט געהייסן‪ ,‬אבער ער‬ ‫פארענטפערט‪ ,‬אז זי האט די סחורה אזוי געקויפט‬ ‫האט זיך נישט צוגעהערט דערצו‪ ,‬ווען זי האט‬ ‫ביים גרויסן סוחר‪ ,‬אבער די פארוואלטערין האט‬ ‫געזען אז ער לאזט נישט בודק זיין די תפילין‪ ,‬האט‬ ‫נישט געוואלט הערן‪ ,‬און זי האט געהייסן די‬ ‫זי אליין גענומען די תפילין‪ ,‬בשעת ער איז נישט‬ ‫משרתים מער נישט אריינלאזן דעם איד און זיין‬ ‫געווען אין שטוב‪ ,‬און זיי געברענגט צו א סופר‪ ,‬און‬ ‫פרוי אינעם הויף‪ ,‬דערנאך האט זי געטראפן אן‬ ‫דער סופר האט געטראפן‪ ,‬אז אנשטאט "והגדת‬ ‫אנדער אידישן געשעפט פון וועלכן זי האט‬ ‫לבנך" איז געשטאנען "והגדת לבגך"‪ ,‬א גימל‬ ‫באשטעלט אלע צרכים‪.‬‬ ‫אנשטאט א נון‪ ,‬ווען ר' מאיר האט דאס געזען‪ ,‬האט‬ ‫ער אנגעהויבן שטענדיג פארן צום הייליגן צדיק רבי‬ ‫די פרוי איז געגאנגען צום הייליגן צדיק רבי‬ ‫בעריש'ל מוואלברוז זי"ע‪.‬‬ ‫בעריש'ל מוואלברוז זי"ע און אויסגעגאסן פאר‬ ‫•••‬ ‫אים איר הארץ‪ ,‬זי איז געשטאנען הינטער א‬ ‫אין ספר עבודת יששכר ווערט געברענגט‪ ,‬אז‬ ‫מחיצה‪ ,‬אזוי ווי די פרויען זענען דארט געשטאנען‪,‬‬ ‫דער צדיק וקדוש רבי בעריש מוואלברו זי"ע האט‬ ‫און מיט ביטערע טרערן דערציילט וואס עס האט‬ ‫געזאגט‪" ,‬אז די קדושה פון די מאכלים וואס א איד‬ ‫פאסירט און ווי זיי האבן פארלוירן זייער פרנסה‪.‬‬ ‫עסט שבת קודש איז זייער גרויס‪ ,‬אזוי ווי די קדושה‬ ‫פון די קרבנות אין בית המקדש"‪ ,‬און עס ווערט אויך‬ ‫דער צדיק האט איר געזאגט‪" ,‬יענע‬ ‫געברענגט‪ ,‬אז עס זענען געווען גדולים וואס האבן‬ ‫פארוואלטערין וועט מער נישט פירן דאס הויז"‪ ,‬די‬ ‫געזאגט‪" ,‬אז די מעלה פון עסן שבת קודש איז נאך‬ ‫פרוי האט נאך מער געוויינט‪ ,‬און זי האט געזאגט‬ ‫גרעסער ווי די קדושה פון עסן די קרבנות"‪.‬‬ ‫‪12‬‬ ‫געווען צו פארן צום רבי'ן צוויי מאל א יאר‪ ,‬אויף‬ ‫פארן צדיק‪ ,‬אז יענע האט דאך ערשט לעצטנס‬ ‫שבת מברכים חודש אלול‪ ,‬און דארט בלייבן ביז נאך‬ ‫אנגעהויבן די ארבעט‪ ,‬אבער דער צדיק האט איר‬ ‫חנוכה‪ ,‬און דאס צווייטע מאל אויף פורים‪ ,‬און דארט‬ ‫נאכאמאל געזאגט‪" ,‬איך האב שוין געזאגט‪ ,‬אז זי‬ ‫בלייבן ביז נאך שבועות‪.‬‬ ‫וועט מער נישט זיין די פארוואלטערין"‪.‬‬ ‫•••‬ ‫עס ווערט דערציילט אז איינמאל‪ ,‬א מיטוואך‪,‬‬ ‫די פרוי איז אהיימגעגאנגען‪ ,‬אין יענער נאכט‬ ‫ווען דער הייליגער מאגלניצער איז ארויס פון‬ ‫איז דער שר אויפגעשטאנען מיט א שרעק‪ ,‬ער‬ ‫מקוה‪ ,‬האט ער געהייסן זיין משמש גיין מיט אים‬ ‫האט געחלומט‪ ,‬אז די נייע פארוואלטערין שטייט‬ ‫צו אכסניא פון רבי בעריש מוואלברוז‪.‬‬ ‫ביי זיין בעט מיט א גרויסן מעסער אין דער האנט‬ ‫און וויל אים הרג'ענען‪ ,‬און דער שר האט גלייך‬ ‫ווען דער רבי איז אריין‪ ,‬האט פאר רבי בעריש'ן‬ ‫געשריבן א צעטל‪ ,‬אז זי זאל באלד פארלאזן זיין‬ ‫געכאפט א ציטער פאר גרויס כבוד פאר זיין רבין‪,‬‬ ‫הויז‪ ,‬און ער איז אוועקגעפארן‪ ,‬אינדערפרי האט זי‬ ‫און ער האט געוואלט מכבד זיין דעם רבין מיט א‬ ‫געליינט דעם בריוו און מיט טרערן געבעטן אירע‬ ‫גלאז קאווע‪.‬‬ ‫באקאנטע‪ ,‬אז זיי זאלן רעדן צום שר‪ ,‬וועלכער איז‬ ‫דערווייל געפארן קיין ווארשע‪.‬‬ ‫האט דער הייליגער שרף געזאגט‪" ,‬וויאזוי‬ ‫קענט איר מיך מכבד זיין מיט א זאך וואס איז נישט‬ ‫די באקאנטע האבן אים געוואלט מסביר זיין‪,‬‬ ‫אייערס?‪ ,‬ווייל חז"ל זאגן דאך‪ ,‬אז ערשט נאך דער‬ ‫אז עס איז נאר א חלום‪ ,‬אבער דער שר האט‬ ‫ברכה געהערט די זאך צום מענטש‪ ,‬דעריבער‪,‬‬ ‫געזאגט‪ ,‬אז ער האט מורא צו זיין מיט איר אין איין‬ ‫מאכט איר פריער א ברכה און פארזוכט‪ ,‬און ערשט‬ ‫הויז‪ ,‬און ער איז געווען גרייט איר צו געבן א‬ ‫דערנאך קענט איר מיך מכבד זיין"‪ ,‬דער תלמיד‬ ‫שיינעם סכום געלט‪ ,‬אבער זי מוז אוועקגיין‪ ,‬זי‬ ‫האט גלייך געפאלגט‪ ,‬און געמאכט א ברכה און‬ ‫האט נישט געהאט קיין ברירה און איז‬ ‫פארזוכט‪.‬‬ ‫צוריקגעפארן צו איר שטאט‪ ,‬און דער שר איז‬ ‫אהיימגעקומען‪ ,‬און זיין פרוי האט גלייך‬ ‫ווען דער רבי דער שרף איז ארויס‪ ,‬האט ער‬ ‫צוריקגערופן דעם אלטן אידישן סוחר‪ ,‬דער איד‬ ‫געזאגט פאר זיין משמש‪" ,‬האסטו געזען?‪ ,‬היינט‬ ‫מיט זיין פרוי האבן ווידער געהאט זייער פרנסה‪,‬‬ ‫איז ביי רבי בעריש'ל שוין דער פערטער טאג וואס‬ ‫אזוי ווי דער צדיק האט געזאגט‪.‬‬ ‫ער פאסט‪ ,‬און עס פעלן אים נאר צוויי טעג צו‬ ‫•••‬ ‫פארענדיגן א הפסקה פון שבת ביז שבת‪ ,‬א זאך וואס‬ ‫דער גאון און חסיד רבי שמאי זי"ע‪ ,‬וואס איז‬ ‫איז גאר הויך און געלויבט אין די ספרי קודש‪ ,‬און‬ ‫געווען דער דיין און מורה הוראה פון וואלברוז‪,‬‬ ‫פונדעסטוועגן‪ ,‬ווען איך האב אים געהייסן פארזוכן‪,‬‬ ‫האט דערציילט‪ ,‬אז ער איז איינמאל מיטגעפארן‬ ‫האט ער זיך נישט אויסגעדרייט‪ ,‬נאר גלייך‬ ‫מיטן צדיק רבי בעריש מוואלברוז זי"ע קיין‬ ‫געפאלגט"‪ ,‬דאס איז איין ביישפיל פון אסאך‪ ,‬ווי ער‬ ‫מאגלניצא‪ ,‬און איינמאל האט ער אים געזאגט‪,‬‬ ‫האט זיך מבטל געווען פאר זיינע רבין‪.‬‬ ‫"ווייסט‪ ,‬ווען איך פאר קיין מאגלניצא‪ ,‬באשליס איך‬ ‫•••‬ ‫ביי זיך‪ ,‬אז איך האב גארנישט אויף דער וועלט‪ ,‬איך‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז דער הייליגער‬ ‫פארגעס אז עס זענען דא א ווייב און קינדער‪ ,‬און‬ ‫מאגלניצער האט דעם גרויסן תלמיד רבי בעריש‬ ‫מיינע אויגן קוקן נאר ארויף צום הימל‪ ,‬איך זאל זוכה‬ ‫מוואלברוז גאר שטארק ליב געהאט און געשעצט‪,‬‬ ‫זיין צו מיין ציל‪ ,‬וואס איז שלימות הנפש אין עבודת‬ ‫איינמאל איז דער רבי אריין אין בית המדרש און‬ ‫השם‪ ,‬און דאס ליגט אין די הענט פון מיין הייליגן‬ ‫איז געבליבן שטיין נעבן רבי בעריש‪ ,‬און ער האט‬ ‫רבי'ן פון מאגלניצא"‪.‬‬ ‫עס נישט באמערקט‪ ,‬ווייל ער איז געזעסן‬ ‫פארטיפט אין לערנען‪ ,‬נאך א צייט‪ ,‬ווען די לערנער‬ ‫ווייל דאס איז געווען ווי אזוי דער צדיק‬ ‫זענען שטיל געווארן פון כבוד פארן שרף‪ ,‬האט ער‬ ‫מוואלברוז זי"ע האט מקיים געווען‪" ,‬עשה לך רב"‪,‬‬ ‫אויפגעהויבן די אויגן און געזען דעם רבי'ן שטיין‬ ‫מיט מסירות נפש‪ ,‬ביז ער האט פארגעסן אין זיך‬ ‫נעבן אים‪.‬‬ ‫אליין און אין אלעס ארום אים‪ ,‬זיין שטייגער איז‬ ‫‪13‬‬ ‫פון דעם קביעות'דיגן מנין ביים תהלים‪ ,‬און דער‬ ‫דער תלמיד רבי בעריש האט זיך דערשראקן‬ ‫רבי האט זיך שטענדיג געזארגט פאר אים און זיך‬ ‫פון גרויס פחד פונעם רבין‪ ,‬און ער האט גלייך‬ ‫באמיט פאר אים מיט תפילות און סגולות‪.‬‬ ‫צוגעמאכט דעם ספר און איז אויפגעשטאנען מלא‬ ‫קומתו פארן רבין‪ ,‬האט דער הייליגער מאגלניצער‬ ‫מיטאמאל איז דער חסיד קראנק געווארן‪ ,‬און‬ ‫געזאגט‪" ,‬קען דען זיין אז מען זאל שטעלן דעם‬ ‫נאך איידער מען האט באוויזן אים צו דערמאנען‬ ‫כבוד פון א בשר ודם פאר כבוד התורה"‪.‬‬ ‫ביים רבי'ן‪ ,‬ער זאל מעורר רחמים זיין‪ ,‬איז ער נפטר‬ ‫געווארן‪ ,‬ווען דער רבי האט זיך דערוואוסט‪ ,‬האט‬ ‫האט דער תלמיד געבעטן רשות פונעם רבין‬ ‫ער געזאגט‪" ,‬א שאד‪ ,‬מען האט אים ביי אונז‬ ‫און געענטפערט‪ ,‬עס שטייען צוויי פסוקים‪" ,‬הללו‬ ‫צוגעכאפט"‪ ,‬ווען ער איז געגאנגען צו דער לויה‪,‬‬ ‫עבדי ד'‪ ,‬הללו את שם ד'"‪ ,‬און ווייטער שטייט‬ ‫האט ער באפוילן דעם גבאי פון דער חברה קדישא‬ ‫פונקט פארקערט‪" ,‬הללו את שם ד'‪ ,‬הללו עבדי ד'"‪,‬‬ ‫ער זאל זאגן פארן חסיד דער נפטר‪" ,‬דו דארפסט‬ ‫דאס לערנט אונז אויס‪ ,‬אז דער כבוד פון צדיקים‬ ‫זיך גארנישט שרעקן‪ ,‬וואו דו וועסט נאר גיין‪,‬‬ ‫איז גלייך צום כבוד פונעם גרויסן באשעפער‪ ,‬און‬ ‫זאלסטו זאגן‪ ,‬אז דו ביסט געווען פון מיין מנין יעדן‬ ‫פון דעמאלט אן פלעגט אים דער רבי איינלאדענען‬ ‫טאג‪ ,‬און מיטוואך ביסטו געווען געציילט אין מיין‬ ‫צו דער שבת'דיגער סעודת שחרית ביי זיין טיש‪,‬‬ ‫חבורה ביים תהלים זאגן"‪.‬‬ ‫צוזאמען מיט די חשובע מקורבים‪ ,‬און אים‬ ‫געהאלטן גאר חשוב און נאנט צו זיך‪.‬‬ ‫און טאקע‪ ,‬נאך די שבעה איז דער חסיד‬ ‫•••‬ ‫געקומען אין חלום צו זיין זון‪ ,‬און האט אים‬ ‫ווערט דערציילט א מעשה נורא‪ ,‬וואס ברענגט‬ ‫געזאגט‪ ,‬אז אין זכות פון דעם רבי'נס ווערטער איז‬ ‫באמת ארויס די געוואלדיגע קשר מיט וואס דער‬ ‫ער אנגעקומען בשלום צו זיין מקום מנוחה‪ ,‬און ער‬ ‫תלמיד רבי בעריש איז געווען מקושר צו זיין‬ ‫האט צוגעלייגט‪" ,‬וויסן זאלסטו‪ ,‬אזוי ווי ערב יום‬ ‫גרויסן רבין דער שרף ממאגלניצא‪ ,‬זיין גלוסטעניש‬ ‫כיפור ווערט א גרויסער רעש און א שטארקע‬ ‫צו זיין ביים רבי'ן האט באמת נישט געהאט קיין‬ ‫התעוררות אין אלע ערטער וואו אידן וואוינען‪ ,‬אזוי‬ ‫גרעניץ‪ ,‬און אסאך מאל איז ער געפארן קיין‬ ‫רופט מען אויס אויבן יעדן מיטוואך ביים רבי'נס‬ ‫מאגלניצא ממש מיט מסירות נפש‪ ,‬אן קוקן אויף‬ ‫תהלים 'רבי בעריש פון וואלברוז שטעלט זיך זאגן‬ ‫גארנישט‪.‬‬ ‫תהלים!'‪ ,‬און אלע גלוסטן צו הערן די זיסקייט פון‬ ‫זיינע זמירות"‪.‬‬ ‫איינמאל איז זיין קליינער זון קראנק געווארן‪,‬‬ ‫•••‬ ‫און ער האט נישט געוויסט וואס צו טון‪ ,‬ווייל זיין‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז דער רבי דער צדיק‬ ‫בענקעניש צום רבין איז געווען עד אין לשער‪,‬‬ ‫רבי בעריש מוואלברוז זי"ע‪ ,‬האט זייער ליב‬ ‫אבער דא האט ער נישט געקענט איבערלאזן זיין‬ ‫געהאט פשוט'ע אידן‪ ,‬און ער האט זיי מקרב געווען‬ ‫קינד וואס איז געווען קראנק‪.‬‬ ‫מיט ביידע הענט‪ ,‬ווערט דערציילט א מעשה מיט‬ ‫א באקאנטן גביר‪ ,‬וואס איז געווען אין א סכנה פון‬ ‫איז דער צדיק רבי בעריש צוגעגאנגען צום‬ ‫ארעסט און איז ניצול געווארן דורך דעם רבי'נס‬ ‫קינד און געזאגט‪" ,‬איך מוז פארן צום רבי'ן‪ ,‬און דו‬ ‫ברכה‪ ,‬ווען ער איז אהיים געקומען‪ ,‬האט ער‬ ‫מוזט זיין געזונט"‪ ,‬און אזוי איז געווען‪ ,‬דער‬ ‫געגרינדעט א באזונדער בית המדרש פאר‬ ‫קראנקער זון איז אינגאנצן געזונט געווארן‪ ,‬אזוי‬ ‫וואלבראזער חסידים‪.‬‬ ‫שטארק איז ער געווען צוגעבונדן צום הייליגען‬ ‫מאגלניצער‪.‬‬ ‫אויף שבת שירה זענען געקומען צום רבי'ן‬ ‫•••‬ ‫אפאר פון די חסידים וואס זענען ערשט נישט לאנג‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז דער צדיק רבי בעריש‬ ‫מקורב געווארן צום חסידות וואלברוז‪ ,‬און זיי‬ ‫מוואלברוז זי"ע האט זייער געשעצט דעם סדר פון‬ ‫האבן אוועקגעשטעלט אויפן טיש וויין אין נאמען‬ ‫תהלים זאגן‪ ,‬און ער האט באזונדער ליב געהאט די‬ ‫פון דעם נייעם בית החסידים‪ ,‬האט דער רבי‬ ‫וואס זענען געווען קבועים אינעם מנין‪ ,‬די חסידים‬ ‫געפרעגט‪" ,‬ווער וועט זיך אנשליסן צו אייך ביים‬ ‫דערציילן‪ ,‬אז איינער פון זיינע חסידים איז געווען‬ ‫‪14‬‬ ‫געווען שטיל‪ ,‬איז דער תלמיד רבי בעריש‬ ‫דאווענען אין בית המדרש?"‪ ,‬האבן זיי‬ ‫מוואלברוז זי"ע מיטאמאל ארויף אויפן טיש און‬ ‫געענטפערט‪" ,‬פארשטייט זיך‪ ,‬די וועלכע דער רבי‬ ‫אנגעהויבן שרייען מיט א געשריי‪" ,‬וואס וויל דער‬ ‫וועט זיך קענען מיט זיי מכבד זיין און האבן פון זיי‬ ‫רבי פון אונז? ער וועט זיכער לעבן ווייטער!"‪ ,‬עס‬ ‫נחת"‪.‬‬ ‫איז געווען א גרויסע וואונדער ביי די חסידים‪ ,‬אז‬ ‫דער תלמיד וואס האט אייביג געהאט א‬ ‫האט דער רבי געענטפערט‪" ,‬אוודאי ווילט איר‬ ‫געוואלדיגע פחד און מורא פאר זיין רבין‪ ,‬זאל אזא‬ ‫איינרעדן דעם רב פלוני אדער אלמוני ער זאל זיך‬ ‫זאך טון‪.‬‬ ‫אנשליסן צו אייער מנין"‪ ,‬און ער האט דערמאנט די‬ ‫נעמען פון אפאר גרויסע רבנים אין שטאט‪ ,‬האט‬ ‫דערווייל האט זיך דער הייליגער שרף‬ ‫דער צדיק געזאגט‪" ,‬אויב אזוי זאג איך אייך‪ ,‬באמיט‬ ‫אויפגעכאפט פון זיין דביקות און געזאגט‪" ,‬ווייסט‬ ‫זיך ענדערש צו מקרב זיין פשוטע שניידערס‪,‬‬ ‫איר‪ ,‬אז אין זכות פון רבי בעריש בין איך געבליבן‬ ‫שוסטערס‪ ,‬וועבערס און אנדערע בעלי מלאכה‪,‬‬ ‫לעבן!"‪ ,‬ווייל דער רבי בעריש האט געשפירט‪ ,‬אז‬ ‫ערליכע אידן וואס לעבן פון זייער ערליכע ארבעט"‪,‬‬ ‫איך האב געהאט אין זינען זיך מוסר נפש צו זיין‬ ‫און ער האט צוגעלייגט‪" ,‬איך בין זיכער‪ ,‬אז אפילו‬ ‫פארן באשעפער‪ ,‬און ווען נישט זיין געשריי‪ ,‬וואלט‬ ‫איינער וואס איז נכשל געווארן אין אן עבירה‪ ,‬ווען‬ ‫מיין נשמה זיך צוריקגעקערט צום באשעפער‪ ,‬רבי‬ ‫ער וועט אריבערגיין די שוועל פון מיין הויז‪ ,‬וועט‬ ‫בעריש האט זוכה געווען צו דערגרייכן די הויכע‬ ‫ער אוודאי נישט אוועקגיין פון דער וועלט אן‬ ‫מדריגות פון זיין רבי'ן און צו פארשטיין זיין‬ ‫תשובה"‪.‬‬ ‫הייליגע דעה‪.‬‬ ‫•••‬ ‫•••‬ ‫עס ווערט געברענגט‪ ,‬אז דער צדיק מוואלברוז‬ ‫ווערט דערציילט‪ ,‬אז איין יו"ט שבועות‪ ,‬אלע‬ ‫זי"ע האט געטראגן אויף זיין הארץ די דאגות פון‬ ‫זענען געזעסן מיט א חרדת קודש ביי דער סעודה‪,‬‬ ‫זיינע חסידים‪ ,‬און ער האט אזוי מפרש געווען דעם‬ ‫און דער רבי דער הייליגער שרף ממאגלניצא זי"ע‪,‬‬ ‫פסוק )שמות י"ח ט"ז(‪" ,‬כִּ י יִ ְהיֶ ה ָל ֶהם ָדּ ָבר ָבּא ֵא ַלי‬ ‫ווי זיין שטייגער‪ ,‬איז געווען פארטראכט ווי איינער‬ ‫הוֹד ְע ִתּי ֶאת ֻח ֵקּי‬ ‫וְ ָשׁ ַפ ְט ִתּי ֵבּין ִאישׁ ֵוּבין ֵר ֵעהוּ וְ ַ‬ ‫וואס איז נישט אויף דער וועלט‪.‬‬ ‫ָה ֱא‪‬קים וְ ֶאת תּוֹר ָֹתיו"‪ ,‬האט דער צדיק מסביר‬ ‫געווען‪ ,‬ווען די וואס זענען צו מיר מקושר דארפן א‬ ‫מיטאמאל האט דער תלמיד רבי בעריש‬ ‫ישועה‪ ,‬ווייס איך עס און איך שפיר עס נאך איידער‬ ‫אנגעהויבן זינגען‪" ,‬ובאו כולם בברית יחד"‪ ,‬און‬ ‫מען האט מיר מודיע געווען‪ ,‬און איך שטרענג מיך‬ ‫גלייך האט דער משמש מיטגעזינגען‪ ,‬פארשטייט‬ ‫אן פאר זיי וויפיל איך קען‪ ,‬איז די שאלה‪" ,‬פארוואס‬ ‫זיך אז אלע מסובין האבן אנגעשריגן דעם משמש‪,‬‬ ‫דארפן זיי דען קומען צו מיר?"‪.‬‬ ‫אבער רבי בעריש'ן האבן זיי זיך נישט געוואגט‬ ‫אנצורירן‪ ,‬ווייל ער איז געווען אזוי חשוב ביים‬ ‫הוֹד ְע ִתּי ֶאת ֻח ֵקּי‬ ‫נאר דער תירוץ איז‪" ,‬וְ ַ‬ ‫רבי'ן‪.‬‬ ‫ָה ֱא‪‬קים וְ ֶאת תּוֹר ָֹתיו"‪ ,‬כדי איך זאל זיי קענען‬ ‫לערנען דעם דרך השם‪ ,‬אויך אויף דער עלטער‪ ,‬ווען‬ ‫אבער דער משמש האט ווייטער געזינגען‪,‬‬ ‫ער האט שוין לאנג נישט געקענט דאווענען מיט‬ ‫ווייל דער צדיק רבי בעריש האט אים געגעבן א‬ ‫זיינע חסידים‪ ,‬האט ער געזאגט‪" ,‬ווייסט איר‪ ,‬אז‬ ‫ווינק מיט דער האנט ער זאל זיי נישט פאלגן‪ ,‬דער‬ ‫איר זענט אלע איינגעקריצט אין מיין זכרון‪ ,‬און יעדן‬ ‫עולם‪ ,‬וואס איז געווען אינגאנצן אויפגערעגט‪ ,‬איז‬ ‫טאג זאג איך א באזונדערע ברכת כהנים פאר אלע‬ ‫פאר'חידוש'ט געווארן צו זען ווי דער רבי שטייט‬ ‫וואס זיצן אין מיין שאטן"‪ ,‬און דאס איז חוץ פון דער‬ ‫מיטאמאל אויף פון זיין פלאץ‪ ,‬גייט צו צו רבי‬ ‫ברכת כהנים פאר כלל ישראל און די פסוקים פון‬ ‫בעריש'ן‪ ,‬נעמט אים ביי דער האנט‪ ,‬און זיי האבן‬ ‫"יברכך" ביי ברכות התורה‪.‬‬ ‫צוזאמען געטאנצט א לאנגע שעה‪.‬‬ ‫•••‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז איינמאל‪ ,‬ווען דער‬ ‫דעמאלט האבן זיי פארשטאנען‪ ,‬אז רבי‬ ‫רבי דער הייליגער שרף ממאגלניצא זי"ע איז‬ ‫בעריש האט מיט זיין רוח הקודש געטראפן דעם‬ ‫געווען דבוק אין דעם באשעפער און ביים טיש איז‬ ‫‪15‬‬ ‫דעם נאמען נח צוויי מאל"‪ ,‬נאר האט דער צדיק‬ ‫שרפ'ס דעה‪ ,‬און האט פארשטאנען‪ ,‬אז פאר די‬ ‫דער גוטער איד געזאגט‪" ,‬דיר צו לערנען‪ ,‬ווען‬ ‫טובה פונעם רבין ברויך מען יעצט זינגען‪.‬‬ ‫שפירט א צדיק נחת רוח?‪ ,‬ווען ער איז נישט אליין‬ ‫•••‬ ‫אין זיין צדקות‪ ,‬און עס איז דא נאך א צדיק תמים‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז דער הייליגער צדיק‬ ‫אין זיין דור"‪ ,‬דאס איז געווען א קלארער רמז‪ ,‬ווי‬ ‫רבי יעקב צבי מפאריסוב זי"ע האט דערציילט‪ ,‬אז‬ ‫ער האט מעריץ געווען רבי בעריש'ן‪ ,‬און ווען ער‬ ‫איינמאל ווען ער איז געווען אין מאגלניצא‪ ,‬האט‬ ‫האט זיך געזעגנט פון אים‪ ,‬האט ער אים באגלייט‬ ‫דער הייליגער שרף געזאגט פאר אלע צדיקים‬ ‫א שטיק וועג ארויס פון שטאט‪.‬‬ ‫ארום אים‪ ,‬אנווייזנדיג אויף רבי בעריש'ן‬ ‫•••‬ ‫מוואלברוז‪" ,‬אויב איר ווילט זען א יונגערמאן וואס‬ ‫דער זון‪ ,‬דער צדיק רבי שלמה יצחק זי"ע‪ ,‬איז‬ ‫האט נישט פוגם געווען אינעם צלם אלקים‪ ,‬קוקט‬ ‫אמאל געפארן קיין צאנז פרעגן אן עצה פונעם‬ ‫אויף רבי בעריש'ן"‪.‬‬ ‫הייליגען דברי חיים מצאנז זי"ע‪ ,‬ווי דער שטייגער‪,‬‬ ‫•••‬ ‫האט ער אריינגעגעבן א קוויטל‪ ,‬און הגם ער האט‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬איבער די געוואלדיגע‬ ‫נישט אנגעשריבן וועמענס זון ער איז‪ ,‬האט דער‬ ‫הערצה און חשיבות וואס דער הייליגער תפארת‬ ‫הייליגער דברי חיים זי"ע‪ ,‬ווען ער האט אנגעהויבן‬ ‫שלמה זי"ע האט געהאט צום צדיק רבי בעריש‬ ‫ליינען דעם קוויטל‪ ,‬געזאגט מיט התרגשות‪.‬‬ ‫מוואלברוז זי"ע‪ ,‬ווען דער הייליגער תפארת שלמה‬ ‫זי"ע האט זיך דערוואוסט‪ ,‬אז רבי בעריש איז‬ ‫"דו ביסט רבי בעריש'ס זון! זאלסט וויסן אז דיין‬ ‫געקרוינט געווארן מיטן כתר ההנהגה‪ ,‬האט ער‬ ‫טאטע‪ ,‬דער בעל התהלים‪ ,‬איז 'נעים זמירות‬ ‫געזאגט פאר זיינע חסידים‪.‬‬ ‫ישראל'"‪ ,‬און ביי דעם זעלבן מעמד האבן זיך‬ ‫חסידים פון פוילן באקלאגט‪ ,‬אז עס איז זיי שווער‬ ‫"דער שטייגער איז‪ ,‬אז עס איז דא א קליינער‬ ‫צו פארן קיין צאנז צוליב די גרויסע הוצאות‪ ,‬האט‬ ‫סוחר וואס האט אסאך סחורה‪ ,‬אבער פון‬ ‫זיי דער הייליגער דברי חיים געענטפערט‪" ,‬ווער‬ ‫פארשידענע מינים‪ ,‬און פון יעדן מין האט ער נאר‬ ‫עס קען נישט פארן צו מיר‪ ,‬גיב איך אים אן עצה ער‬ ‫איין שטיק‪ ,‬אבער א אמת'ער סוחר הייסט‪ ,‬דער וואס‬ ‫זאל פארן קיין וואלברוז"‪.‬‬ ‫האט פול מיט סחורה פון יעדן מין באזונדער‪ ,‬און‬ ‫•••‬ ‫אזא סוחר איז דער צדיק פון וואלברוז‪ ,‬וואס ביי אים‬ ‫דער רבי דער הייליגער צדיק רבי בעריש‬ ‫זענען דא אוצרות פול מיט שפע און ברכה אין‬ ‫מוואלברוז זי"ע האט אליין דערציילט‪ ,‬אז ווען ער‬ ‫רוחניות און גשמיות"‪ ,‬און ביי אן אנדער‬ ‫איז איינמאל געזעסן ביי זיין רבין דער הייליגער‬ ‫געלעגנהייט האט דער הייליגער תפארת שלמה‬ ‫שרף ממאגלניצא זי"ע‪ ,‬האט אים זיין רבי גערופן‬ ‫זי"ע זיך אויסגעדרוקט‪" ,‬אשרי דעם צדיק‪ ,‬וואס‬ ‫אין זיין הייליגן חדר און אים געוויזן א בריוו פון א‬ ‫האט מזכה געווען האלב די וועלט מיט כשר'ע‬ ‫גרופע סוחרים‪ ,‬חסידים זיינע‪ ,‬וואס זענען געפארן‬ ‫תפילין"‪.‬‬ ‫אויף מסחר קיין בערלין‪ ,‬און זיי האבן געבעטן ער‬ ‫•••‬ ‫זאל פאר זיי מתפלל זיין‪ ,‬ווייל קיינער כאפט נישט‬ ‫עס ווערט געברענגט‪ ,‬אז אלע צדיקים פון דור‬ ‫די ווייץ וואס זיי האבן דארט געברענגט צו‬ ‫האבן גאר שטארק מכבד געווען דעם צדיק‬ ‫פארקויפן‪ ,‬און יעדן טאג וואס גייט אריבער אן‬ ‫מוואלברוז זי"ע‪ ,‬איינמאל איז ער געפארן אויף‬ ‫פארקויפן דארפן זיי נאך באצאלן די הוצאות פון‬ ‫שבת צום צדיק רבי יוסף ברוך דער גוטער איד‬ ‫דער שיף‪ ,‬און אויב עס וועט זיך אזוי ציען קענען זיי‬ ‫מניישטאט זי"ע‪ ,‬דער זון פונעם הייליגען מאור‬ ‫חלילה פארלירן זייער גאנץ פארמעגן‪ ,‬צוזאמען מיט‬ ‫ושמש זי"ע‪ ,‬עס איז געווען שבת פרשת נח‪ ,‬און דער‬ ‫דאס וואס זיי האבן געבארגט ביי אנדערע סוחרים‪.‬‬ ‫שטייגער פונעם גוטן איד איז געווען‪ ,‬נישט צו זאגן‬ ‫תורה ביים טיש‪.‬‬ ‫האט דער צדיק רבי בעריש דערציילט‪ ,‬אז ווען‬ ‫איך האב פארענדיגט ליינען דעם בריוו‪ ,‬האט דער‬ ‫אבער יענעם שבת האט ער אנגעהויבן און‬ ‫רבי דער הייליגער שרף געזאגט‪" ,‬מען מוז זיי טון א‬ ‫געזאגט‪" ,‬אלה תולדות נח‪ ,‬נח איש צדיק"‪ ,‬איז‬ ‫טובה"‪ ,‬איך בין גלייך אוועק אין בית המדרש‪ ,‬זיך‬ ‫לכאורה שווער פארוואס חזר'ט דער פסוק איבער‬ ‫‪16‬‬ ‫געווארן פון צער וואס ער האט אזויפיל יארן נישט‬ ‫געזעצט לערנען די סוגיא 'הוקרו חטים' )בבא‬ ‫מקיים געווען די מצוה פון תפילין‪.‬‬ ‫מציעא ע"ה( און געשריגן אויפן קול‪" ,‬הוקרו חטים‪,‬‬ ‫•••‬ ‫יוקרו חטים"‪.‬‬ ‫עס ווערט דערציילט אין ספר אהל ישכר‪ ,‬אז‬ ‫איינמאל האט אויסגעבראכן א פייער אין שטאט‬ ‫דערציילט רבי בעריש‪ ,‬נעבן מיר איז‬ ‫וואלברוז‪ ,‬און מען איז גלייך געלאפן לאזן וויסן‬ ‫געשטאנען איינער וואס האט דאס געהערט‪ ,‬און‬ ‫דעם רבי'ן דעם צדיק רבי בעריש מוואלברוז זי"ע‪,‬‬ ‫ער האט אנגעהויבן שרייען‪" ,‬קוקט‪ ,‬דער יונגערמאן‬ ‫האט דער רבי געהייסן‪ ,‬אז דער מלמד דרדקי זאל‬ ‫האט מסתמא באקומען געלט פון עמיצן‪ ,‬און‬ ‫זאגן תהלים מיט די תשב"ר‪ ,‬אבער צוליב עפעס א‬ ‫דערפאר וויל ער מאכן א טייערקייט אויף דער‬ ‫סיבה האט מען עס נישט מקיים געווען‪.‬‬ ‫וועלט‪ ,‬ער שרייט דאך די גאנצע צייט אז ווייץ איז‬ ‫טייער געווארן! איינמאל‪ ,‬צוויי מאל און דריי מאל"‪.‬‬ ‫נאך א צייט איז דאס פייער אויסגעלאשן‬ ‫געווארן‪ ,‬און ווען די חסידים זענען געקומען אין‬ ‫זאגט דער רבי בעריש‪ ,‬אוודאי האב איך‬ ‫בית המדרש‪ ,‬האט זיי דער רבי געזאגט‪" ,‬ווייל איך‬ ‫געמוזט אויפהערן שרייען‪ ,‬אבער ברוך השם‪ ,‬די‬ ‫האב געזען אז איר האט נישט אין זינען צו טון וואס‬ ‫סוחרים זענען געהאלפן געווארן‪ ,‬גלייך האבן זיך‬ ‫איך האב געהייסן‪ ,‬און איך האב מורא געהאט אז די‬ ‫אנגעזאמלט אסאך קונים וואס האבן זיך געאיילט‬ ‫גאנצע שטאט וועט חלילה אויפגיין אין פלאמען‪,‬‬ ‫צו נעמען די שיף מיט ווייץ‪ ,‬און ווען נישט יענער‬ ‫בין איך צוגעגאנגען צום פלאץ פונעם פייער און‬ ‫מענטש וואס האט מיר געשטערט‪ ,‬וואלטן זיי‬ ‫אנגעהויבן שרייען אויפן קול‪" ,‬אחד קדוש אש‬ ‫ארויסגעגאנגען מיט א גרויסן פארדינסט‪,‬‬ ‫אוכלה אש"‪ ,‬א פיוט פון דער קדושה ראש השנה‪,‬‬ ‫פונדעסטוועגן האבן זיי באקומען דעם פולן פרייז‬ ‫"און גלייך איז דאס פייער איינגעזונקען"‪.‬‬ ‫פאר די סחורה‪ ,‬פארשטייט זיך אז דער צדיק האט‬ ‫•••‬ ‫דאס אלעס אנגעהאנגען אויפן זכות פון זיין גרויסן‬ ‫איינער פון די משמשים האט דערציילט‪ ,‬אז ביי‬ ‫רבין דער שרף‪.‬‬ ‫שלש סעודות‪ ,‬ווען עס איז געווען פינצטער אין‬ ‫•••‬ ‫בית המדרש‪ ,‬האט ער מיט זיינע אויערן געהערט‬ ‫עס ווערט דערציילט איבער די רוח הקודש‬ ‫ווי דער רבי רופט אן אומבאקאנטן נאמען און‬ ‫פונעם צדיק מוואלברוז זי"ע‪ ,‬איין טאג איז געקומען‬ ‫זאגט‪" ,‬אמת‪ ,‬ווען דו וואלסט געקומען אהער ביי‬ ‫א פרוי צום רבי'ן‪ ,‬און זיך מזכיר געווען פאר א‬ ‫דיין לעבן צו דער שבת סעודה‪ ,‬וואלט דיין תיקון‬ ‫ישועה‪ ,‬און דער צדיק האט איר געהייסן זאגן פאר‬ ‫געווען גרינג‪ ,‬אבער פונדעסטוועגן האב איך פון דיר‬ ‫איר מאן‪ ,‬אז ער זאל בודק זיין די תפילין‪ ,‬דער מאן‬ ‫געהאט א טובת הנאה‪ ,‬דערפאר וועל איך מיך מיען‬ ‫האט פון איר געלאכט און געזאגט "זיי זענען דאך‬ ‫לטובת דיין נשמה"‪.‬‬ ‫מהודר‪ ,‬ווייל א בארימטער סופר האט זיי געשריבן‪,‬‬ ‫•••‬ ‫און וואס דארפסטו זיך צוהערן צום רבי'נס‬ ‫עס ווערט דערציילט גאר אסאך מעשיות‪ ,‬ווי‬ ‫באפעל?"‪.‬‬ ‫מען האט געזען אז די רבי דער הייליגער צדיק רבי‬ ‫בעריש מוואלברוז זי"ע האט געזען גאר ווייט מיט‬ ‫אבער זי האט זיך נישט געפוילט און איז אליין‬ ‫זיינע הייליגע אויגן‪ ,‬איינמאל איז געקומען א חסיד‬ ‫אוועק בודק זיין די תפילין‪ ,‬דער סופר וואס האט‬ ‫און אוועקגעלייגט פאר אים א קוויטל‪ ,‬און דער רבי‬ ‫זיי בודק געווען האט זיך געטראפן מיטן מאן און‬ ‫האט מיט אים גערעדט פון אלעס וואס דריקט אים‪,‬‬ ‫אים געפרעגט‪ ,‬פארוואס זיין ווייב האט אים‬ ‫אויך פון איינע פון זיינע טעכטער וואס איז געווען‬ ‫געברענגט די תפילין‪ ,‬האט ער געענטפערט‪" ,‬דער‬ ‫קראנק‪ ,‬אבער ווי דערשטוינט איז דער חסיד‬ ‫רבי פון וואלברוז האט אזוי געהייסן"‪ ,‬אזוי ווי דער‬ ‫געווען‪ ,‬ווען ער איז אהיימגעקומען און געזען‪ ,‬אז‬ ‫סופר האט דאס געהערט‪ ,‬האט ער פאר זיינע אויגן‬ ‫דאס קוויטל איז געבליבן ביי אים‪ ,‬און פארן רבי'ן‬ ‫געעפנט די בתים‪ ,‬און ווי דערשראקן איז ער געווען‬ ‫האט ער בטעות איבערגעגעבן א ליידיג פאפיר‪ ,‬און‬ ‫צו זען‪ ,‬אז דער פארמעט אינעווייניג איז אינגאנצן‬ ‫ער האט געזען אז ביים רבי'ן איז מקוים געווארן‪,‬‬ ‫ליידיג‪ ,‬פארשטייט זיך אז דאס לאכן איז אים‬ ‫"עיני ד' אל יראיו"‪.‬‬ ‫אוועק‪ ,‬און גלייך דערנאך איז ער שווער קראנק‬ ‫‪17‬‬ ‫און צו זיין גרויסן חידוש האט מען אים ערקלערט‪,‬‬ ‫•••‬ ‫אז זיין טאטע האט געקויפט א הויז פון א גוי‪ ,‬און‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז טויזנטער אידן האבן‬ ‫יענער האט עס פון אים צוגענומען מיט געוואלד‪.‬‬ ‫געשטראמט קיין וואלברוז געהאלפן צו ווערן מיט‬ ‫א ישועה אדער מיט א רפואה‪ ,‬האט פאסירט‪ ,‬א איד‬ ‫אבער יעצט האבן דעם גוי'ס קינדער געוואלט‬ ‫א בנש"ק פון דער משפחה פונעם הייליגען חידושי‬ ‫פארקויפן דאס הויז פאר אן אנדערן קונה‪ ,‬אבער‬ ‫הרי"ם זי"ע איז קראנק געווען‪ ,‬און נאכן זיך‬ ‫ווען זיי זענען געקומען אינעם אמט פון גרונט־‬ ‫דורכפרעגן ביי די גרעסטע דאקטוירים אין‬ ‫רעגיסטראציע‪ ,‬האט מען געפונען‪ ,‬אז דאס‬ ‫דייטשלאנד און נישט געהאלפן געווארן‪ ,‬האט אים‬ ‫געביידע געהערט נישט צו זיי נאר איז פארשריבן‬ ‫די צדקת די רעבעצין פונעם הייליגען חידושי‬ ‫אויפן נאמען פון א איד‪ ,‬און נאך אסאך מי האט מען‬ ‫הרי"ם‪ ,‬געראטן ער זאל פארן צום צדיק רבי בעריש‬ ‫אויסגעפונען‪ ,‬אז דער געזעצליכער יורש געפינט‬ ‫מוואלברוז זי"ע‪.‬‬ ‫זיך אין ארץ ישראל‪ ,‬און אזוי איז מקוים געווארן‬ ‫דעם רבי'נס ווערטער מער ווי זיבעציג יאר‬ ‫ווי נאר ער האט אריינגעטרעטן אויף דער‬ ‫שפעטער‪ ,‬און ר' דוד האט באקומען דעם פולן‬ ‫שוועל פונעם חדר‪ ,‬האט אים דער רבי געזאגט‪,‬‬ ‫ווערט פונעם געביידע מיט גרויסע פראצענט פאר‬ ‫"פריער האסטו פרובירט אלע דאקטוירים‪ ,‬און יעצט‬ ‫דער גאנצער צייט‪.‬‬ ‫ביסטו געקומען פרובירן דעם דאקטער פון‬ ‫•••‬ ‫וואלברוז‪ ,‬איך בין זיכער בעזרת השם‪ ,‬אז אויב דו‬ ‫ווערט דערציילט‪ ,‬אז אין יאר תרל"ג האט זיך‬ ‫וועסט דא בלייבן א שטיק צייט‪ ,‬וועסטו צוריקפארן‬ ‫פארשפרייט א מגפה ר"ל אין גאנץ פוילן‪ ,‬אחוץ אין‬ ‫אהיים געזונט און שטארק"‪ ,‬דערנאך האט מען אים‬ ‫וואלברוז וואס איז ניצול געווארן‪ ,‬אין יענע טעג‬ ‫אריינגעפירט אין דער סוכה‪ ,‬וואס איז געווען‬ ‫איז צום רבי'ן געקומען דער זון פונעם נשיא פונעם‬ ‫פארשלאסן א גאנץ יאר‪ ,‬און די רעבעצין האט‬ ‫כולל ווארשע‪ ,‬דער גאון ר' מרדכי הורוויץ זצ"ל פון‬ ‫געהייסן מען זאל אכטונג געבן ספעציעל אויף דעם‬ ‫פיעטרקוב‪ ,‬און דער רבי האט אים געבעטן‪ ,‬ער זאל‬ ‫יונגערמאן‪ ,‬ווייל ער איז א בנש"ק‪ ,‬ער איז דארט‬ ‫בלייבן אין וואלברוז ביז דער צארן וועט‬ ‫געבליבן דריי וואכן‪ ,‬און איז צוריקגעפארן אהיים‬ ‫אריבערגיין‪ ,‬ער האט נישט געוואלט צוהערן און‬ ‫געזונט און שטארק‪.‬‬ ‫איז צוריק אהיים‪ ,‬און איז גלייך קראנק געווארן און‬ ‫•••‬ ‫רח"ל אומגעקומען אין דער מגפה‪.‬‬ ‫דעם רבי'נס נאמן בית‪ ,‬הרה"ח ר' דוד‬ ‫ראדאמסקי ז"ל האט דערציילט‪ ,‬אז ער איז‬ ‫יונגערהייט געבליבן א יתום פון זיין טאטן‪,‬‬ ‫איינמאל‪ ,‬ווען ער איז נאך געווען א יונג אינגל‪ ,‬האט‬ ‫ער באגלייט דעם רבי'ן צו גיין אין מקוה‪ ,‬און דער‬ ‫רבי האט אים מיטן פינגער געוויזן אויף א געוויסן‬ ‫הויז און געזאגט‪" ,‬דאס הויז געהערט צו דיין טאטן‪,‬‬ ‫ווייל ער האט עס געקויפט פאר פולע געלט‪ ,‬און דו‬ ‫וועסט עס ירש'נען"‪.‬‬ ‫דערציילט דער חסיד‪ ,‬אז די ווערטער זענען‬ ‫אים געווען גאר מאדנע און ער האט נישט‬ ‫פארשטאנען וואס ער האט געהערט‪ ,‬עס איז‬ ‫אריבער א לאנגע צייט‪ ,‬און זיבעציג יאר שפעטער‪,‬‬ ‫ווען דער רבי איז שוין לאנג געווען אין הימל‪ ,‬איז ר'‬ ‫דוד ארויף קיין ארץ ישראל‪ ,‬איינמאל האט מען‬ ‫אים גערופן אין דעם פוילישן קאנסולאט אין‬ ‫ירושלים‪ ,‬און דארט האט מען אים געזאגט‪ ,‬אז‬ ‫ס'איז פאר אים אנגעקומען א ריזיגע סומע געלט‪,‬‬ ‫‪18‬‬ ‫שטוב פונעם טאטן צו פארברענגען מיט דעם‬ ‫יארצייט א' מרחשון‬ ‫יונגען עילוי‪ ,‬ער איז געווען מפורסם אלס א מופס‬ ‫הדור‪.‬‬ ‫הגה"ק שר התורה רבי יוסף ב"ר יהודה זי"ע )ענגיל(‬ ‫בעל אתוון דאורייתא‪ ,‬ראב"ד קראקא‬ ‫די מאמע זייענדיג פון א משפחה וואס זענען‬ ‫געווען גרויסע צאנזער חסידים‪ ,‬האט דעם גאון‬ ‫שוין גאר יונג געטראגן צום הייליגען דברי חיים‬ ‫ער איז געבוירן אין שטאט טארנא‪ ,‬ב' דר"ח טבת ז'‬ ‫זי"ע און ער האט זוכה געווען צו באקומען א ברכה‬ ‫דחנוכה בשנת תרי"ט‪.‬‬ ‫פון הייליגען צאנזער רב זי"ע‪.‬‬ ‫צו זיין טאטן הנגיד הגביר המופלג בתורה רבי יהודה‬ ‫גאנץ אנפאנג האט ער געלערנט ביי א מלמד‬ ‫ענגיל זי"ע‪,‬‬ ‫הגה"ק רבי דב בער שיינקל המגיד מטארנא זי"ע‪,‬‬ ‫בן הגביר המופלג הגה"ק רבי הערציל זי"ע‪) ,‬מגדולי‬ ‫אבער גאר שנעל האט מען געזען‪ ,‬אז עס איז נישט‬ ‫חסידים מהרה"ק בעל דברי חיים מצאנז זי"ע(‪,‬‬ ‫דא קיין מלמד וואס זאל קענען לערנען מיט דעם‬ ‫בן הגה"ק רבי יהודה דומ"ץ ווישניצא זי"ע‪.‬‬ ‫גאון עצום‪.‬‬ ‫און צו זיין מאמע הצדקת מרת לאה ע"ה‪,‬‬ ‫דאן האט ער אנגעהויבן לערנען אליין און‬ ‫בת הרה"ח רבי משה דוד שטיגליץ זי"ע‪) ,‬מגדולי‬ ‫באוויסט געווארן אלס דער עילוי מטארנא‪ ,‬ער‬ ‫חסידים מהרה"ק בעל דברי חיים מצאנז זי"ע(‪,‬‬ ‫האט דאן געלערנט בחברותא מיט הגה"ק רבי‬ ‫בן החסיד המקובל רבי זכריה זי"ע‪) ,‬מבני חבורה‬ ‫שמואל ענגיל אב"ד ראדומישלא זי"ע‪ ,‬אויך איז ער‬ ‫מהרה"ק רבי אלימלך מליזענסק זי"ע(‪.‬‬ ‫געווען א נאנטער חבר מיט הגה"ק רבי מאיר אריק‬ ‫אב"ד טארנא זי"ע‪.‬‬ ‫ווערט געברענגט פון צדיקים‪ ,‬אז ביי די טאטע‬ ‫אין שטוב איז איינמאל געווען דער צדיק הרה"ק‬ ‫ביי די ‪ 14‬יאר אלט האט ער זיך געטראפן מיטן‬ ‫רבי מאיר מפרמישלאן זי"ע‪ ,‬און ער האט מבשר‬ ‫גאון הגה"ק רבי יוסף שאול הלוי נאטאנזאהן בעל‬ ‫געווען פאר די עלטערן‪ ,‬אז עס וועט ביי זיי בקרוב‬ ‫שואל ומשיב זי"ע‪ ,‬און דער גאון דער הייליגער‬ ‫געבוירן ווערן א קינד‪ ,‬וואס וועט באלייכטען כלל‬ ‫שואל ומשיב זי"ע האט פארברענגט מיטן יונגן גאון‬ ‫ישראל מיט זיין תורה‪.‬‬ ‫אין תורה און אים פארהערט די תוספות אין מסכת‬ ‫יבמות‪ ,‬דער גאון דער שואל ומשיב האט געזאגט‬ ‫און טאקע נישט אסאך נאכדעם איז צו זיי‬ ‫איין תוספות‪ ,‬און דער עילוי רבי יוסף האט גלייך‬ ‫געבוירן געווארן א קינד‪ ,‬וואס איז שפעטער אויס‬ ‫געזאגט דעם קומענדיגן תוספות‪.‬‬ ‫געוואקסן אלס איינע פון די גרעסטע גאונים בדורו‬ ‫הגה"ק רבי יוסף ענגיל זי"ע‪ ,‬וואס האט באלאכטן די‬ ‫דערנאך זענען זיי אריבער אין תנ"ך און וואס‬ ‫אויגן פאר אידישע קינדער מיט זיין תורה און‬ ‫מען האט גערעדט האט דער עילוי רבי יוסף גלייך‬ ‫קדושה‪.‬‬ ‫געקענט‪ ,‬דאן האט זיך דער הייליגער שואל ומשיב‬ ‫אנגערופן בזה"ל‪" ,‬איך האב שוין געזען גאונים און‬ ‫ער איז געווען א גדול וגאון אדיר בתורה און א‬ ‫גדולים בתורה‪ ,‬אבער דער גאון וועט זיי אלע איבער‬ ‫איש קדוש מאוד‪ ,‬מען האט אים בדורו געהאלטן‬ ‫וואקסן"‪.‬‬ ‫אלס דער רבן של כל פני הגולה און דער שר התורה‪,‬‬ ‫ער איז געווען א בקי ולמדן נפלא בתורת הנגלה‬ ‫אויך האט דער גאון דער הייליגער שואל‬ ‫והנסתר‪ ,‬וכל שבילי החכמה היה נהירין לו‪,‬‬ ‫ומשיב זי"ע געזאגט בזה"ל‪" ,‬איך זעה אז די תורה‬ ‫מראשוני מפרשי התלמוד‪.‬‬ ‫גייט אריבער צו די חסידים"‪.‬‬ ‫נאך פון אלס יונג קינד האט מען דעם גאון‬ ‫אויך האט מען נאכגעזאגט בשם דעם גאון רבי‬ ‫געגעבן דעם נאמען "העילוי מטארנא"‪ ,‬גרויסע‬ ‫יוסף ענגיל זי"ע‪ ,‬אז ער האט געזאגט‪ ,‬אז ער‬ ‫לומדים און גאונים בדורו זענען געקומען צו דעם‬ ‫‪19‬‬ ‫ער איז שוין דאן געווען באוויסט אלס איינע פון די‬ ‫געדענקט נאר א רש"י וואס ער האט א חידוש אויף‬ ‫גרעסטע גאונים בדורו ער האט מרביץ תורה‬ ‫דעם רש"י‪ ,‬אבער עס איז נישט דא קיין רש"י וואס‬ ‫געווען פאר הונדערטער תלמידים גאונים וגדולים‬ ‫ער האט נישט קיין חידוש אויף דעם‪.‬‬ ‫בתורה‪.‬‬ ‫ער האט חתונה געהאט מיט הרבנית הצדקת מרת‬ ‫נאכדעם וואס זיין שווער איז נפטר געווארן‬ ‫יוטא ע"ה‪,‬‬ ‫און איבער געלאזט א שיינע סכום געלט‪ ,‬האט זיין‬ ‫בת הנגיד ר' משה קליינר מבענדין ז"ל‪,‬‬ ‫רעבעצין די צדקת געלאזט אויף בויען א הויז ווי זיי‬ ‫וואס איז געווען פון די גרויסע חסידים פון הרה"ק‬ ‫האבן געוואוינט מיט זייער בת יחידה און די‬ ‫רבי אברהם בורנשטיין בעל אגלי טל מסוכטשוב‬ ‫איידעם מיט זייערע קינדער‪ ,‬דער גאון איז געווען‬ ‫זי"ע‪.‬‬ ‫אזוי אויסגעטון מעולם הגשמי‪ ,‬אז ער האט אפילו‬ ‫נישט מיט געהאלטן אז מען האט געבויעט א נייע‬ ‫מען דערציילט‪ ,‬אז דער שווער זייענדיג א‬ ‫הויז‪ ,‬נאר ער איז געווען אינגאנצן אריין געטון אין‬ ‫גרויסער עושר האט געשיקט שלוחים נאמנים צו‬ ‫תורה‪.‬‬ ‫גיין זיכן א פאסיגע בחור פאר זיין טאכטער‪ ,‬ווען די‬ ‫שלוחים זענען אנגעקומען קיין טארנא האבן זיי‬ ‫בשנת תרס"ה ווען עס איז פאר געקומען די‬ ‫געהערט פון אלע זייטן שבחים אויפן יונגן בחור‬ ‫גרויסע מלחמה צווישן רוסלאנד און יאפאן האט די‬ ‫דער עילוי פון טארנא‪.‬‬ ‫מיליטער איבער גענומען דעם הויז‪ ,‬און די גאנצע‬ ‫שטאט איז געווען אין א סכנה‪ ,‬דאן האט זיך דער‬ ‫זענען זיי אריבער צום שטוב פון זיין טאטן און‬ ‫גאון מיט די משפחה אריבער געצויגען קיין‬ ‫דארט גערעדט מיטן בחור‪ ,‬אבער נאך אפאר מינוט‬ ‫אוסטריה און געוואוינט אין דעם שטוב פון זיין‬ ‫האבן זיי זיך אויף געשטעלט און זיך געגרייט צו‬ ‫ברידער הגה"ק רבי שמואל זי"ע‪.‬‬ ‫גיין‪ ,‬ווען די טאטע האט געפרעגט וואס איז פשט‪,‬‬ ‫האבן זיי געזאגט‪ ,‬אז נאר נאכן זיצן אפאר מינוט‬ ‫בשנת תרס"ו ווען הגה"ק רבי עקיבא קורניצר‬ ‫מיט דעם גאון האבן זיי שוין גלייך געזען אז ער איז‬ ‫מקראקא זי"ע דער שווער פון הגה"ק רבי שמעון‬ ‫א גדול בתורה ובמידות‪ ,‬און דאס איז די פאסיגע‬ ‫סופר מקראקא זי"ע איז נסתלק געווארן‪ ,‬האט מען‬ ‫שידוך פארן טאכטער פונעם גביר פון בענדין‪.‬‬ ‫געזיכט אויף צו נעמען א ממלא מקום אין שטאט‬ ‫קראקא‪ ,‬עס איז געווען וואלן וועם מען זאל אויף‬ ‫ווען עס איז געקומען צום שידוך האט דער‬ ‫נעמען אלס ממלא מקום‪.‬‬ ‫מחותן ר' משה געפרעגט פונעם חתן וואס ער‬ ‫ברויך אלס דורן דרשה‪ ,‬האט דער גאון געזאגט‪ ,‬אז‬ ‫עס איז ליידער געווען פירער דארט אין די‬ ‫ער וואלט זייער געוואלט האבן א ש"ס דפוס‬ ‫קהלה וואס זענען געווען צווישן די משכילים און‬ ‫זיטאמיר‪.‬‬ ‫מתחדשים וואס האבן געהאט א ווארט דארט אין‬ ‫די קהלה‪ ,‬און זיי האבן בשום אופן נישט געוואלט‬ ‫ווען דער מחותן האט געפרעגט פארוואס‬ ‫אז דער גאון וואס איז געווען א ערליכער מענטש‬ ‫דווקא די ש"ס‪ ,‬האט דער גאון דער חתן געזאגט‪,‬‬ ‫זאל ווערן רב דארט אין שטאט‪ ,‬וואס דאס וואלט‬ ‫איך ברויך עס נישט אזוי ווייט ווייל עס איז‬ ‫געמיינט אז זיי וועלן נישט קענען טון מה שלבם‬ ‫געדריקט געווארן דורך אחים שפירא‪ ,‬נאר ווייל די‬ ‫חפץ‪.‬‬ ‫גמרא איז געדריקט אויף גאר גרויסע פאפיר און עס‬ ‫איז דא אסאך פלאץ צו שרייבן אייגענע חידושים‬ ‫נאך א שטיק צייט וואס מען האט זיך נישט‬ ‫און דערפאר ברויך ער דווקא דעם ש"ס‪.‬‬ ‫געקענט פאראייניגן ווער עס זאל ווערן רב אין‬ ‫קראקא‪ ,‬האבן די מעריצים פונעם גאון צוזאמען‬ ‫נאך די חתונה איז דער גאון געזעצן על התורה‬ ‫מיט די נגידים פון שטאט קראקא ובתוכם הרה"ח‬ ‫ועבודה יומם ולילה מיט א געוואלדיגע התמדה‪ ,‬ער‬ ‫ר' נתנאל אייטליר ע"ה‪ ,‬און ר' זבולון ליכטנברג ע"ה‪,‬‬ ‫איז געווען אויסגעטון פון עולם הגשמי און נאר‬ ‫און איינע פון די טובי הקהלה ר' גדליה לאנגראק‬ ‫עוסק געווען בתורה און בד' אמות של הלכה בלבד‪,‬‬ ‫‪20‬‬ ‫האט ער זיך פאר אים געבויגן און אים מכריח‬ ‫ע"ה‪ ,‬משפיע געווען אז מען זאל כאטש אויף נעמען‬ ‫געווען צו אננעמען דעם אמט פון ראש בית דין‪ ,‬און‬ ‫דעם גאון אלס דיין פון קראקא וואס זאל פירן די‬ ‫אזוי איז ער געווארן דער ראב"ד פון שטאט‬ ‫עדה הקדושה‪.‬‬ ‫קראקא‪ ,‬ער איז געווען פון די יראי הוראה‪ ,‬און ווען‬ ‫עס איז געקומען פאר אים א דין תורה אין ענינים‬ ‫דאן האבן די דיינים פונעם בי"ד זיך אלע‬ ‫פון מסחר וואס ער האט נישט גוט געקענט‪ ,‬האט‬ ‫ארונטער געווארפן אונטער זיין הנהגה אפילו דער‬ ‫ער נישט ארויסגעגעבן קיין פסק ביז ער האט זיך‬ ‫גאון האט גאנץ אנפאנג נישט געוואלט דינען אלס‬ ‫באראטן מיט מענטשן פונעם פאך‪ ,‬און ערשט ווען‬ ‫ראש בי"ד פון די שטאט‪ ,‬אבער נאך א שטיק צייט‬ ‫דער ענין איז אים געווען קלאר ווי דער טאג‪ ,‬האט‬ ‫האט ער למען הכלל מסכים געווען איבער צו‬ ‫ער געפסקנ'ט‪.‬‬ ‫נעמען די הנהגה‪.‬‬ ‫ער האט מקבל געווען יעדן מענטש מיט א‬ ‫ער האט דאן גאר אסאך אויף געטון פארן‬ ‫פריינטליך פנים‪ ,‬אבער ווען עס האט געדארפט‪,‬‬ ‫שטאט אין אלע הינזיכטן‪ ,‬ער האט גודר געווען‬ ‫האט ער געוואוסט צו שטיין ווי א פעלז‪ ,‬אמאל‬ ‫גדרים און געווען א עומד על המשמר סיי בעניני‬ ‫האבן די רייכע בעלי בתים פון קראקא געוואלט‬ ‫כשרות און בענייני גיטין וחליצה‪ ,‬אויך האט ער‬ ‫באקומען ערלויבעניש פון דער רעגירונג צו‬ ‫געפירט דין תורות פאר די מענטשן אין שטאט‪ ,‬און‬ ‫העכערן די דירה געלט‪ ,‬וואס וואלט שטארק‬ ‫צוליב זיין גדלות בתורה און זיין הנהגה וואס איז‬ ‫געשאדט די ארעמע לייט פון שטאט‪.‬‬ ‫געווען מיט א געוואלדיגע יישרת האבן די אידן אין‬ ‫שטאט אים גאר שטארק מכבד געווען‪.‬‬ ‫דער גרויסער גאון רבי יוסף ענגיל זי"ע האט‬ ‫אויסגעהערט דעם ענין לויט דער הלכה‪ ,‬און‬ ‫אויך האט ער ממלא געווען דעם תפקיד אלס‬ ‫ארויסגעגעבן א פסק "אז מען טאר נישט העכערן‬ ‫בעל דרשן אין שטאט‪ ,‬און יעדע יומא דפגרא האט‬ ‫די דירה געלט"‪ ,‬און כאטש די בעלי בתים זענען‬ ‫ער געגעבן גאר שיינע דרשות און אריין געלייגט‬ ‫געווען די גבירים פון שטאט‪ ,‬און זיין פרנסה איז‬ ‫אויך דברי מוסר פאר די אידן אין שטאט קראקא‪.‬‬ ‫געהאנגען אין זייערע הענט‪ ,‬האט ער זיך נישט‬ ‫גערעכנט מיט קיינעם‪ ,‬און אזוי האט ער‬ ‫אויך ווערט געברענגט‪ ,‬אז דער גאון האט‬ ‫געראטעוועט די ארעמע אידן‪.‬‬ ‫מתקן געווען די שחיטה אין שטאט קראקא‪ ,‬ווייל‬ ‫ליידער זענען דארט געווען פלייש געשעפטן וואס‬ ‫בשנת תרע"ד ביי די ערשטע וועלט מלחמה‬ ‫האבן מורא געהאט פון פארלירען געלט‪ ,‬פלעגט‬ ‫איז דער גאון אנטלאפן צוזאמען מיט זיין משפחה‬ ‫מען ר"ל פארקויפן פלייש אלס כשר וואס איז‬ ‫פון שטאט קראקא‪ ,‬און זיך באזעצט אין שטאט‬ ‫באמת געווען טריפה‪.‬‬ ‫ווינה אין אוסטריה און דארט איז ער שוין געבליבן‬ ‫ביז צו זיין הסתלקות‪.‬‬ ‫האט דער גאון מיט זיין חכמה מציע געווען א‬ ‫שותפות צווישען די אידישע געשעפטן און‬ ‫ער האט דארט אין ווינה אויפגעטון גדולות‬ ‫להבדיל די גוישע געשעפטן‪ ,‬אז סיי די גוים וועלן‬ ‫ונצורות‪ ,‬ער האט דארט מרביץ תורה געווען פאר‬ ‫מאכן געלט פון די כשר'ע פלייש און אויך די‬ ‫גאר אסאך תלמידים גאונים בתורה וואס זענען‬ ‫אידישע פלייש געשעפטן וועלן מאכן געלט פון די‬ ‫געקומען שעפן תורה פון דעם גרויסן גאון וגדול‪,‬‬ ‫טריפענע פלייש‪ ,‬וואס אזוי וועט די הפסד נישט‬ ‫אויך האט ער אסאך עוסק געווען אין ארויס העלפן‬ ‫זיין אזוי גרויסע‪ ,‬מיט דעם האט דער גאון פארמיטן‬ ‫די אידן וואס זענען אנטלאפן פון די מלחמה און‬ ‫א מכשול וואס וואלט געמיינט אז אידן זאלן ח"ו‬ ‫געקומען דארט בעירום ובחוסר כל‪.‬‬ ‫עסן טריפות‪.‬‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז דער גאון רבי יוסף‬ ‫צום ערשט איז ער נאר געווען א דיין אין‬ ‫ענגיל זי"ע איז שטארק נזהר געווען אין כבוד‬ ‫שטאט קראקא‪ ,‬אבער ווען דער עלטסטער דיין אין‬ ‫פונעם מרא דאתרא פונעם שטאט‪ ,‬דער גאון דער‬ ‫בית דין האט געזען זיין כח און גאונות אין דינים‪,‬‬ ‫‪21‬‬ ‫מען קען אביסל זעהן די געוואלדיגע עניוות‬ ‫הייליגער שבט הלוי זי"ע האט דערציילט‪ ,‬בשם‬ ‫פונעם גרויסן גאון רבי יוסף ענגיל זי"ע‪ ,‬אז ווען ער‬ ‫דעם גאון רבי ישעי' פירסט זי"ע‪ ,‬וואס איז געווען‬ ‫האט ארויסגעגעבן זיין ערשטן ספר‪" ,‬שבעים פנים‬ ‫רב אין דער שיף שוהל אין וויען‪ ,‬אז אמאל איז‬ ‫לתורה"‪ ,‬וואו ער פארענטפערט איין קשיא אין‬ ‫פארגעקומען אן אסיפת רבנים מיט אלע גדולים‬ ‫ש"ס‪ ,‬א סתירה אין די ווערטער פון רב אשי‪ ,‬אויף‬ ‫פון שטאט‪ ,‬ווען דער גאון רבי יוסף ענגיל איז‬ ‫זיבעציג אופנים‪ ,‬אין דער הקדמה שרייבט ער מיט‬ ‫אריינגעקומען‪ ,‬האט ער באלד געפרעגט‪" ,‬וואו איז‬ ‫גרויס ענוה‪ ,‬אז ער האט נישט גענומען קיין‬ ‫דער מרא דאתרא"‪ ,‬ווען מען האט אים געזאגט‪ ,‬אז‬ ‫הסכמות‪ ,‬ווייל‪" ,‬לא עשיתי מאומה לא להלכה ולא‬ ‫מען האט אים נישט גערופן‪ ,‬האט ער זיך גלייך‬ ‫למעשה‪ ,‬כי אם העליתי פלפלת כל שהוא‪ ,‬ואין זה‬ ‫אומגעדרייט און איז ארויס‪ ,‬כדי עס זאל נישט זיין‬ ‫כדאי לבוא בהסכמה"‪.‬‬ ‫קיין פגיעה אינעם כבוד פונעם מרא דאתרא‪.‬‬ ‫ער האט איבער געלאזט א בת יחידה וואס איז‬ ‫עס האט דערציילט דער הייליגער סקאלער‬ ‫געווען אשת הגה"ק רבי יצחק מנחם מורגנשטערן‬ ‫רבי ר' ברוך פנחס זי"ע‪ ,‬אז ער האט געמאכט א‬ ‫זי"ע‪ ,‬א אייניקל פון הרה"ק השרף מקאצק זי"ע‪.‬‬ ‫ברית פאר זיין בכור בשנת תרע"ז‪ ,‬האט ער מכבד‬ ‫געווען דעם גאון וקדוש רבי יוסף ענגיל זי"ע מכבד‬ ‫אים יו"ט סוכות בשנת תר"פ איז דער גאון גאר‬ ‫מיט סנדקאות‪ ,‬אבער ווען דער גאון רבי יוסף האט‬ ‫שטארק קראנק געווארן אין אריין געפאלן אין‬ ‫דערזען‪ ,‬אז צווישן די אנגעקומענע איז אויך דער‬ ‫בעט‪ ,‬אפילו זייענדיג צוגעבינדן צום בעט האט‬ ‫גאון וקדוש רבי אברהם מנחם הלוי שטיינבערג בעל‬ ‫דער גאון נישט אויף געהערט לערנען‪ ,‬ער האט‬ ‫מחזה אברהם מבראדי זי"ע‪ ,‬וואס איז געווען פון די‬ ‫נאך דאן מחדש געווען חידושים נפלאים און מיט‬ ‫ראשי הרבנים אין וויען יענע צייט‪ ,‬האט דער גאון‬ ‫די פינגער געשריבן אין די ליפטן זיינע חידושים‪.‬‬ ‫רבי יוסף גלייך מוותר געווען אויף די סנדקאות‪ ,‬און‬ ‫עס איבערגעגעבן פארן מחזה אברהם‪.‬‬ ‫ווען דער גאון האט געשפירט אז די צייט פון‬ ‫זיין הסתלקות איז געקומען‪ ,‬האט מען געהערט ווי‬ ‫אין ספר שיח זקנים ווערט געברענגט‪ ,‬אז דער‬ ‫דער גאון זאגט בזה"ל‪" ,‬הקב"ה יודע שלא נהניתי‬ ‫גאון האט ממש נישט הנאה געהאט פון דעם‬ ‫אפילו באצבע קטנה מעולם הזה"‪ ,‬ערב שבת קודש‬ ‫וועלט‪ ,‬ער האט ממש גארנישט געגעסן איבערן‬ ‫פרשת נח לסדר "איש צדיק תמים"‪ ,‬בין השמשות‬ ‫טאג נאר געלעבט אויף ממש נאר טועם צו זיין‪,‬‬ ‫האט דער צדיק אריבער געפירט ידיו הקדושים‬ ‫זיינע שטוב מענטשן האבן ממש מפליא געווען ווי‬ ‫אויף זיין דיקנא קדישא און נצחו אראלים את‬ ‫אזוי דער גאון קען הארעווען אויף תורה ממש דעם‬ ‫המצוקים ויצאה נשמתו בטהרה‪.‬‬ ‫גאנצן מעת לעת מיט אזוי ווייניג עסן‪.‬‬ ‫ווערט דערציילט‪ ,‬אז זונטאג פרשת לך לך איז‬ ‫הגה"ק רבי הערשלע גלאזער ראב"ד‬ ‫געווען די לוויה‪ ,‬וואס האט געדויערט ארום זעקס‬ ‫פרעמיסלא זי"ע האט מעיד געווען‪ ,‬אז ער איז‬ ‫שעה‪ ,‬צענדליגער טויזנטער אידן האבן אים‬ ‫איינמאל געווען ביים גאון אין שטוב בשעת ער האט‬ ‫באגלייט‪ ,‬ובתוכם איז געווען גאר גרויסע רבנים און‬ ‫געגעסן און ער האט געזען ווי דער גאון איז מכוון די‬ ‫גדולים בדורו‪ ,‬ווי דער הייליגער טשארטקאווער‬ ‫כוונות האר"י ז"ל בשעת'ן עסן‪.‬‬ ‫רבי און הוסיאטינער רבי זי"ע און אלע רבנים פון‬ ‫וויען‪ ,‬און מען האט געזאגט אז וויען האט נאך‬ ‫ער האט איבער געלאזט זיינע הייליגע חיבורים‪.‬‬ ‫קיינמאל נישט געזען אזא גרויסע אידישע לוויה‪.‬‬ ‫ספר בית האוצר‪,‬‬ ‫ביים קבר האט דער גאון רבי מאיר אריק זי"ע‬ ‫ספר לקח טוב‪,‬‬ ‫מספיד געווען דעם גאון עולם מיט א ביטער‬ ‫ספר אתוון דאורייתא‪,‬‬ ‫געוויין‪ ,‬און געזאגט אויף אים די ווערטער וואס‬ ‫ספר שבעים פנים לתורה‪,‬‬ ‫חז"ל זאגן אויף רבי אליעזר‪" ,‬שתי זרועותיו כשתי‬ ‫ספר גבורות שמונים‪,‬‬ ‫ספרי תורה"‪ ,‬און געזאגט‪" ,‬אלמלי ידעה האדמה מה‬ ‫ספר אוצרות יוסף‪.‬‬ ‫‪22‬‬ ‫גאון און געברענגט א שיינע גרויסע חלה פארן גאון‬ ‫שעתידה לקבל‪ ,‬ש"ס בבלי וירושלמי‪ ,‬ספרא‪ ,‬ספרי‪,‬‬ ‫יעדן ערב שבת קודש‪.‬‬ ‫מכילתא‪ ,‬תוספתא‪ ,‬וכל שו"ת הראשונים‪ ,‬היתה‬ ‫•••‬ ‫רוקדת משמחה לקבל גוף קדוש כזה"‪ .‬און ער האט‬ ‫איין שבת קודש איז דער גאון געווען אין‬ ‫צוגעלייגט‪" ,‬גם הנודע ביהודה היה בטח מתפעל‬ ‫שטאט סוכטשוב ביים הייליגען אבני נזר זי"ע‪ ,‬און‬ ‫ומתרגש מגאונותו"‪.‬‬ ‫שבת צופרי נאכן דאווענען איז דער גאנצער עולם‬ ‫אהיים געגאנגען‪ ,‬אבער דער גאון רבי יוסף ענגיל‬ ‫און זיין איידעם הגה"ק רבי יצחק מנחם‬ ‫זי"ע איז געבליבן זיצן אין ביהמ"ד‪ ,‬און עוסק געווען‬ ‫מורגנשטערן זי"ע האט דערציילט‪ ,‬אז פארן‬ ‫בתורה מיט א געוואלדיגע התמדה‪ ,‬און נישט‬ ‫הסתלקות האט דער שווער צוגעזאגט‪" ,‬אז ווער‬ ‫באמערקט אז דער עולם איז שוין ארויס‪.‬‬ ‫עס וועט העלפן דרוקן זיינע חיבורים‪ ,‬וועט ער זיין‬ ‫פאר אים א מליץ יושר בעולם העליון"‪.‬‬ ‫פלוצלונג האט דער גאון זיך געכאפט‪ ,‬אז דער‬ ‫עולם איז ארויס און ער האט אויך געוואלט‬ ‫נסתלק לגנזי מרומים ב' דראש חודש מרחשון‬ ‫באגלייטן דעם אבני נזר זי"ע‪ ,‬איז דער גאון ארויס‬ ‫בשנת תר"פ‪ ,‬ומנוחתו כבוד איז אין ביה"ח אין‬ ‫געלאפן און פארגעסן צו אנטון זיין אויבער ראק‪,‬‬ ‫שטאט וווינה‪.‬‬ ‫ווען דער אבני נזר זי"ע האט באמערקט ווי דער‬ ‫גאון גייט אן זיין אויבער ראק‪ ,‬האט ער געזאגט‬ ‫זכותו הגדול יגן עלינו‬ ‫פאר זיין זון הרה"ק בעל שם משמואל זי"ע‪ ,‬בזה"ל‪,‬‬ ‫ועל כל ישראל אמן‪.‬‬ ‫"ראה בעיניך כיצד ספר תורה מהלך ערום"‪ ,‬און‬ ‫כהרף עין האט דער אבני נזר אויס געטון זיין‬ ‫אויבער ראק און דאס אהין געגעבן פארן גאון רבי‬ ‫יוסף ענגיל זי"ע‪.‬‬ ‫מעשיות‬ ‫•••‬ ‫האט דערציילט איינע פון די תלמידים פונעם‬ ‫דער אייניקל הרה"צ רבי דוד מורגנשטרן זי"ע‬ ‫הייליגען האבני נזר זי"ע‪ ,‬אז נאכן פטירה פון דעם‬ ‫האט דערציילט‪ ,‬אז איין טאג איז צום זיידן‬ ‫גאון דער אבני נזר זי"ע‪ ,‬האט דער תלמיד מסופק‬ ‫אנגעקומען א איד וואס מען האט דעם איד געריפן‬ ‫געווען אויב ער זאל אריבער גיין צום זון דער‬ ‫אין שטאט קראקא‪" ,‬בערל דער בעקער"‪ ,‬און דער‬ ‫הייליגער שם משמואל‪ ,‬וואס ווי באקאנט איז דער‬ ‫בערל האט זייער געווויינט און זיך אויס גערעדט‬ ‫זון דער שם משמואל געווען א וויין סוחר ווייל ער‬ ‫צום גאון‪ ,‬אז ער ליגט נעבעך אין גרויסע חובות און‬ ‫האט נישט געוואלט זיך משתמש זיין בכתרה של‬ ‫ער האט נישט קיין געלט צו קענען ווייטער פירן‬ ‫תורה‪ ,‬איז דער תלמיד געקומען פרעגן דעם גאון‬ ‫זיין בעקעריי‪.‬‬ ‫רבי יוסף ענגיל זי"ע אויב ער זאל אריבער גיין צום‬ ‫זון‪.‬‬ ‫האט אים דער גאון געפרעגט‪ ,‬אויב ער האט‬ ‫עפעס א פלאן אדער עפעס ווי אזוי ער טראכט‬ ‫האט אים דער גאון רבי יוסף ענגיל זי"ע‬ ‫ארויס צו קריכן פון די חובות‪ ,‬האט דער בערל‬ ‫געזאגט‪ ,‬ווייסט וואס הייסט א רבי‪ ,‬און ווייטער‬ ‫געוויזן פארן גאון‪ ,‬אז ער האט א "לאטערי קארטל"‬ ‫געזאגט‪ ,‬איך בין נישט געפארן צום הייליגען אבני‬ ‫וואס ער האט געקויפט מיט זיינע לעצטע פרוטות‪,‬‬ ‫נזר זי"ע צו מקבל זיין תורת הנגלה אדער תורת‬ ‫האט אים דער גאון מחזק געווען אז ער זאל זיך‬ ‫הנסתר‪ ,‬איך בין צו אים געפארן ווייל ער איז געווען‬ ‫נישט מייאש זיין‪ ,‬און ער האט אים געגעבן א ברכה‬ ‫א הייליגער איד‪ ,‬און דער גאון האט אויסגעפריט‬ ‫אז די קארטל זאל געווינען דעם גורל‪.‬‬ ‫"דאס הייסט א רבי‪ ,‬און ביי די מדרגה איז דער זון‬ ‫אויך"‪.‬‬ ‫פארשטייט זיך את ברכת צדיק עושה רושם‪,‬‬ ‫•••‬ ‫און דער בערל האט טאקע געוואנען די לאטעריי‬ ‫ביי די לוי' פונעם גאון וואס איז פאר געקומען‬ ‫און געווארן א גרויסער עושר פון די געלט‪ ,‬זייט דאן‬ ‫אויף זונטאג פרשת לך לך‪ ,‬האבן זיך באטייליגט‬ ‫האט דער בערל גאר שטארק מכבד געווען דעם‬ ‫‪23‬‬ ‫זענען אלע ארויס ערשטוינט‪ ,‬און האבן געמאכט‬ ‫טויזענטער אידן פון אלע שטעט ארום וואס זענען‬ ‫די ברכה "שחלק מחכמתו"‪.‬‬ ‫געקומען אפגעבן דעם לעצטן כבוד פארן גאון‬ ‫•••‬ ‫וגדול הדור‪ ,‬עס האט גענומען איבער זעקס שעה‬ ‫די התמדת התורה פונעם גאון רבי יוסף ענגיל‬ ‫די לוי'‪ ,‬גרויסע גאונים און גדולים בדורו האבן דעם‬ ‫זי"ע איז געווען אויסערגעווענליך‪ ,‬איינער פון די‬ ‫גאון מספיד געווען‪ ,‬ובתוכם איז געווען זיין חבר‬ ‫נאנטע פונעם אלטשטאדטער רב זי"ע‪ ,‬וואס האט‬ ‫נאמן הגה"ק רבי מאיר אריק זי"ע וואס האט דעם‬ ‫געוואוינט אנטקעגן דעם שטוב פונעם גאון רבי‬ ‫גאון זייער באוויינט און געזאגט בזה"ל‪" ,‬רבותי דא‬ ‫יוסף‪ ,‬האט אים דער מקורב געבעטן אמאל שפעט‬ ‫ליגט פאר אייך א ש"ס בבלי‪ ,‬ירושלמי‪ ,‬ספרא‪ ,‬ספרי‪,‬‬ ‫ביינאכט‪ ,‬אז ער זאל שוין גיין רוען‪ ,‬האט אים דער‬ ‫תוספתא‪ ,‬ומכילתא‪ ,‬און כל התורה שבעל פה‪ ,‬און די‬ ‫אלטשטאדטער רב געוויזן אויפן פענסטער פון ר'‬ ‫צוויי הענט זענען ווי צוויי ספרי תורה"‪.‬‬ ‫יוסף'ס דירה‪ ,‬און געזאגט‪" ,‬זעסט‪ ,‬ביי ר' יוסף ענגיל‬ ‫ברענט נאך די ליכט‪ ,‬א סימן אז ביי אים איז נאך טאג‪,‬‬ ‫אויך האט מספיד געווען הגה"ק רבי פנחס הלוי‬ ‫און ער איז עלטער און שוואכער פון מיר"‪.‬‬ ‫הורוויץ אב"ד בראדשין זי"ע‪ ,‬הגה"ק רבי אברהם‬ ‫מנחם מענדל שטיינבערג אב"ד בראדי זי"ע‪ ,‬הגה"ק‬ ‫און זיין אייניקל האט דערציילט‪ ,‬אז אין די‬ ‫רבי חיים יצחק ירוחם אב"ד אלטשטאט זי"ע‪,‬‬ ‫לעצטע יארן האט ער געהאלטן נעבן זיין בעט א‬ ‫הגה"ק רבי דוד האלבערשטאם אב"ד סקאלוב זי"ע‪.‬‬ ‫כלי מיט וואסער‪ ,‬און פאפיר מיט א פעדער‪ ,‬און‬ ‫•••‬ ‫יעדע פערטל שעה האט ער זיך אויפגעוועקט‪,‬‬ ‫הרה"ג רבי יעקב טייטלבוים ז"ל א תלמיד פון‬ ‫אפגעגעגאסן נעגל וואסער‪ ,‬און אראפגעשריבן די‬ ‫הגה"ק רבי מאיר אריק זי"ע האט אמאל געהערט‪,‬‬ ‫חידושים וואס זענען אים איינגעפאלן אין שלאף‪,‬‬ ‫ווי איינער האט געפרעגט דעם גאון רבי יוסף ענגיל‬ ‫און ווייטער געשלאפן אפאר מינוט‪ ,‬און אזוי האט‬ ‫זי"ע‪ ,‬פארוואס ער פירט נישט קיין ישיבה מיט‬ ‫זיך עס איבערגעחזר'ט די גאנצע נאכט‪.‬‬ ‫תלמידים‪ ,‬האט דער גאון געענטפערט‪ ,‬מיינע‬ ‫•••‬ ‫ספרים זענען מיינע תלמידים‪.‬‬ ‫הרה"ג רבי משה יונה הלוי צווייג אב"ד‬ ‫•••‬ ‫אנטווערפן זי"ע‪ ,‬האט אלס יונגל יעדן טאג‬ ‫עס ווערט געברענגט‪ ,‬אז דער גאון וקדוש רבי‬ ‫געווארט ביים טיר פונעם גאון רבי יוסף ענגיל זי"ע‪,‬‬ ‫נפתלי הכהן שווארץ אב"ד מאד זי"ע‪ ,‬דער זון‬ ‫און אים באגלייט אין בית המדרש אריין‪ ,‬איינמאל‪,‬‬ ‫פונעם הייליגען קול ארי' זי"ע האט דערציילט‪ ,‬אז‬ ‫דעם ערשטן טאג פסח אינדערפרי‪ ,‬איז דער גאון‬ ‫אמאל איז ער געווען אויף א שבת ראש חודש אלול‬ ‫רבי יוסף ענגיל נישט ארויסגעקומען אין זיין צייט‪,‬‬ ‫אין קרעניץ ביים הייליגן שינאווער רב זי"ע‪,‬‬ ‫איז ער ארויף און געפרעגט די רעבעצין‪ ,‬וואס איז‬ ‫צוזאמען מיט נאך גרויסע רבנים פון אונגארן‪,‬‬ ‫פשט אז דער גאון האט זיך אזוי פארשפעטיגט‪.‬‬ ‫זונטאג האבן זיך די רבנים צוזאמגענומען צו גיין‬ ‫צום גאון רבי יוסף ענגיל‪ ,‬ווייל זיי האבן געהערט‬ ‫האט די רעבעצין אים דערציילט‪ ,‬אז דער גאון‬ ‫אז ער איז א חריף עצום און קען גאנץ ש"ס בעל‬ ‫רבי יוסף האט זיך דערמאנט פסח ביינאכט נאכן‬ ‫פה‪.‬‬ ‫סדר‪ ,‬אז ער האט מקבל געווען צו ענדיגן מסכת בבא‬ ‫בתרא פאר פסח‪ ,‬און ער האט זיך דערמאנט ערשט‬ ‫דערציילט רבי נפתלי ממאד זי"ע‪ ,‬אז ביז זיי‬ ‫ווען יום טוב איז אריין‪ ,‬אז ער האט נאכנישט‬ ‫זענען אנגעקומען צום שטוב פונעם גאון רבי יוסף‬ ‫געענדיגט די מסכת‪ ,‬האט ער זיך גלייך נאכן סדר‬ ‫ענגיל‪ ,‬זענען זיי שוין געווען ארום צוואנציג רבנים‪,‬‬ ‫אוועקגעזעצט לערנען מסכת בבא בתרא ביז‬ ‫דער גאון רבי יוסף האט זיי מקבל געווען מיט א‬ ‫שפעט אין דער נאכט‪ ,‬און דערפאר האט ער זיך‬ ‫פריינטליך פנים‪ ,‬און איטליכער האט אים‬ ‫פארשפעטיגט‪.‬‬ ‫געפרעגט א שאלה‪ ,‬טייל כדי אים אויסצופרובירן‪,‬‬ ‫•••‬ ‫און דער גאון האט באלד געענטפערט‪ ,‬אן קיין שום‬ ‫הרה"צ רבי אברהם משה באב"ד אב"ד גורא‬ ‫טראכטן‪ ,‬און מיטן פינגער געוויזן אין א קליינעם‬ ‫הומורא זי"ע האט דערציילט‪ ,‬אז ער איז געווען‬ ‫ש"ס וואס איז געלעגן פאר אים‪ ,‬אויף וועלכן בלאט‬ ‫ביים גאון רבי יוסף ענגיל זי"ע איין יאר אין וויען‬ ‫אין וועלכע מסכתא עס שטייט‪ ,‬די גרויסע רבנים‬ ‫‪24‬‬ ‫געזאגט שטילערהייט‪" ,‬די קשיא איז דאך די קשיא‬ ‫ערב יום כיפור ביי דער סעודה‪ ,‬וואו אסאך גדולי‬ ‫פון תוס' אין מסכת פלוני"‪ ,‬און דער גאון האט זיך‬ ‫ישראל זענען געזעסן ביי זיין טיש‪ ,‬דער גאון איז‬ ‫געכאפט אז מ'האט מיט אים געשפילט‪.‬‬ ‫געווען בדיחא דעתיה‪ ,‬און האט געבעטן אז מען‬ ‫•••‬ ‫זאל אים דערציילן א חסידישע מעשה אדער א‬ ‫אין ספר תפארת יוסף ווערט דערציילט‪ ,‬אז‬ ‫מנהג פון חסידים‪ ,‬און ער וועט טרעפן פאר יעדע‬ ‫הרה"ג רבי אלימלך רומפלער פון לאנדאן האט‬ ‫זאך א מקור אין דברי חז"ל‪.‬‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז איין מאל האב איך געבעטן פון רבי‬ ‫יוסף'ס טאכטער‪ ,‬די רביצין מרים מארגענשטערן‬ ‫מען האט אים טאקע געברענגט איין זאך נאך‬ ‫הי"ד‪ ,‬אז זי זאל מיר ווייזן די כתבי ידות פונעם‬ ‫די אנדערע‪ ,‬און פאר יעדע זאך האט ער געטראפן‬ ‫גרויסן טאטן דער גאון רבי יוסף ענגיל זי"ע‪ ,‬און זי‬ ‫א ריינעם מקור אין ש"ס בבלי‪ ,‬ירושלמי אדער‬ ‫האט מיר געוויזן דעם פנקס וואו ער האט‬ ‫מדרשי חז"ל‪.‬‬ ‫אויפגעשריבן חלומות‪ ,‬וואס רוב פון זיי איז געווען‬ ‫•••‬ ‫בסתרי תורה‪.‬‬ ‫אין ספר תפארת יוסף ווערט געברענגט‪ ,‬אז ווען‬ ‫דער גאון וקדוש רבי יוסף ענגיל זי"ע איז געווען א‬ ‫נאר אויף איין בלאט האב איך געפונען אז ער‬ ‫יונגל פון פערצן יאר‪ ,‬האט זיך געטראפן אז ער איז‬ ‫האט געזען אין חלום‪ ,‬אז דער בעלזער רבי‪ ,‬רבי‬ ‫געווען עטליכע טעג אין דער נאענטקייט פונעם‬ ‫יהושע'לע‪ ,‬איז נסתלק געווארן‪ ,‬בעת ער האט נאך‬ ‫הייליגען שואל ומשיב זי"ע‪ ,‬וועלכער האט געהאט‬ ‫געלעבט‪.‬‬ ‫גרויס הנאה צו שפילן מיטן יונגן עילוי‪.‬‬ ‫און ער האט צוגעשריבן מיט זיין הייליגער‬ ‫ווערט דערציילט‪ ,‬אז זייער שפיל איז געווען‬ ‫האנט‪ ,‬אז ער איז מסתפק צי ער זאל‬ ‫אזוי‪ ,‬דער שואל ומשיב האט זאגט אויסנווייניג איין‬ ‫פארעפנטלעכן די ידיעה‪ ,‬כדי מען זאל דאווענען‬ ‫תוספות פון מסכת יבמות‪ ,‬און דער עילוי פון‬ ‫און איינרייסן אין הימל צו מבטל זיין די גזירה פון‬ ‫טארנא האט זאגט דעם קומענדיגע תוספות‪ ,‬פון‬ ‫אויפן הייליגען בעלזא רב‪.‬‬ ‫דארט זענען זיי אריבער צו תנ"ך‪ ,‬דער הייליגער‬ ‫שואל ומשיב האט געזאגט א פסוק‪ ,‬און דער יונגל‬ ‫און רבי אלחנן האלפערין האט דערציילט‪ ,‬אז‬ ‫דער עילוי פון טארנא איז געגאנגען ווייטער מיטן‬ ‫ער האט געהערט פון זיין פעטער‪ ,‬וואס איז געווען‬ ‫רש"י אויף יענעם פסוק‪ ,‬און אזוי ווייטער און‬ ‫א שמש ביי רבי יוסף‪ ,‬אז אין דער נאכט פון דער‬ ‫ווייטער‪ ,‬און פון גרויס התפעלות האט דער‬ ‫הסתלקות פונעם בעלזער רב רבי יהושע'לע‪ ,‬האט‬ ‫הייליגער שואל ומשיב געזאגט‪" ,‬איך האב שוין‬ ‫רבי יוסף געחלומט ווי מ'פירט אן ארון באדעקט‬ ‫געזען גרויסע גאונים‪ ...‬אבער ער וועט זיי אלעמען‬ ‫מיט שווארצע צודעק‪ ,‬און דערויף איז געשטאנען‪,‬‬ ‫איבערשטייגן"‪.‬‬ ‫"ויהי בנסוע הארון"‪ ,‬און אינדערפרי האט ער‬ ‫•••‬ ‫געהערט אז דער הייליגער בעלזא רב איז נסתלק‬ ‫דער גאון רבי שמואל הלוי וואזנער זי"ע האט‬ ‫געווארן‪.‬‬ ‫דערציילט‪ ,‬איבער די געוואלדיגע גאונות וחריפות‬ ‫•••‬ ‫בתורה פונעם גרויסן גאון רבי יוסף ענגיל זי"ע‪ ,‬אין‬ ‫מ'האט אמאל געפרעגט דעם גאון וקדוש רבי‬ ‫זיינע יונגע יארן איז דער גאון רבי יוסף געפארן‬ ‫יוסף ענגיל זי"ע‪" ,‬פארוואס שטעלט איר נישט‬ ‫מיט דער באן צוזאמען מיט איינעם פון די גאונים‬ ‫אוועק קיין ישיבה און ציט נישט אויף תלמידים"‪,‬‬ ‫פון יענעם דור‪ ,‬דער יונגל האט געשטעלט א קשיא‬ ‫ווייל עס וואלט דאך געווען נאטירלעך אז ער זאל‬ ‫אויף א סוגיא אין גמרא‪ ,‬און דער גאון איז‬ ‫שטיין בראש פון א גרויסער ישיבה און‬ ‫געשטאנען פארוואונדערט‪ ,‬און האט פרובירט צו‬ ‫פארשפרייטן תורה צווישן טויזנטער‪.‬‬ ‫ענטפערן אזוי און אזוי‪ ,‬און עס האט זיך נישט‬ ‫געלאזט‪.‬‬ ‫און נישט איין מאל האבן גרויסע און חשובע‬ ‫ישיבות זיך געווענדט צו אים אז ער זאל ווערן ראש‬ ‫ווען דער גאון איז שוין געווען גרייט‬ ‫ישיבה ביי זיי אין ישיבה‪ ,‬האט דער גאון רבי יוסף‬ ‫אראפצוגיין פון דער באן‪ ,‬האט דער יונגל אים‬ ‫‪25‬‬ ‫זי"ע געהערט פון רבי שמעון בצלאל‪ ,‬ווען ער איז‬ ‫געענטפערט מיט גרויס ענווה‪" ,‬די ספרים וואס איך‬ ‫אלץ קינד געווען מיט זיין טאטן אין קראקא‪.‬‬ ‫שרייב‪ ,‬וועלן זיין מיינע תלמידים!"‬ ‫•••‬ ‫•••‬ ‫אין ספר תפארת יוסף ווערט דערציילט‪ ,‬אז‬ ‫אין ספר תפארת יוסף ווערט געברענגט‪ ,‬אז סוף‬ ‫דער גאון רבי יוסף ענגיל זי"ע האט אמאל געזאגט‬ ‫ימיו פונעם גאון וקדוש רבי יוסף ענגיל זי"ע אין‬ ‫פאר זיינע אייניקלעך‪ ,‬אז ער האט געוואוסט‪ ,‬אז‬ ‫שטאט וויען‪ ,‬איז רבי יוסף געלעגן אויפן בעט‪ ,‬און‬ ‫מיט די כשרונות וואס דער אויבערשטער האט אים‬ ‫רבי יעקב טייטלבוים‪ ,‬איז געווען מיט זיין רבי‬ ‫געגעבן‪ ,‬וואלט ער געקענט שטייגן זייער הויך אויך‬ ‫הגאון רבי מאיר אריק ביי רבי יוסף נאנט צו דער‬ ‫אין אנדערע חכמות‪ ,‬אבער זיין נפש האט געגלוסט‬ ‫הסתלקות‪ ,‬האט רבי יעקב דערציילט פאר הגה"צ‬ ‫נאר צו תורה‪ ,‬און ער האט צוגעגעבן‪" ,‬איך דאנק‬ ‫רבי שמואל הלוי וואזנער זי"ע וואס ער האט געזען‪.‬‬ ‫דעם אויבערשטן וואס האט מיר געגעבן שכל צו‬ ‫אויסקלייבן די תורה"‪ ,‬און ער האט נישט נאר‬ ‫דער גאון רבי יוסף איז געווען ווי עס איז זיין‬ ‫געדאנקט פארן גוטן קאפ‪ ,‬נאר פאר דעם וואס ער‬ ‫טבע‪ ,‬א ריזיגער מחדש אין תורה‪ ,‬און ווען ער האט‬ ‫האט געוואוסט וואו עס צו נוצן‪.‬‬ ‫געשריבן זיינע חידושים איז ער געווארן ממש ווי א‬ ‫•••‬ ‫מעין המתגבר‪ ,‬און די געדאנקען זענען געלאפן‪,‬‬ ‫אין ספר תפארת יוסף ווערט געברענגט‪ ,‬איבער‬ ‫אזוי ווייט האט געגרייכט זיין געוואוינהייט פון‬ ‫די געוואלדיגע אהבת התורה פון דעם גרויסן גאון‬ ‫שרייבן חידושים‪ ,‬אז אפילו אויף שבת‪ ,‬ווען עס איז‬ ‫רבי יוסף ענגיל זי"ע‪ ,‬דערציילט רבי יצחק הוטנער‬ ‫אים איינגעפאלן א חידוש‪ ,‬האט מען אים געזען‬ ‫זי"ע‪ ,‬אז ווען ער איז געווען יונג אין קראקא‪ ,‬האט‬ ‫שרייבן מיט די פינגער אין דער לופט‪ ,‬ווייל די‬ ‫זיין טאטע אים מיטגענומען יעדן שבת אינדערפרי‬ ‫באוועגונג פון שרייבן האט אים געהאלפן ווייטער‬ ‫צום גאון וקדוש רבי יוסף ענגיל זי"ע‪ ,‬אים וואונטשן‬ ‫צו טראכטן‪" ,‬אין די לעצטע מינוטן פאר זיין‬ ‫גוט שבת‪.‬‬ ‫הסתלקות האט רבי יעקב געזען א מראה נורא‪ ,‬ווי‬ ‫רבי יוסף שרייבט נאך אלץ מיט זיין פינגער‪ ,‬און אזוי‬ ‫איינמאל איז די רעבעצין ארויסגעקומען און‬ ‫איז זיין נשמה ארויסגעגאנגען אין טהרת המחשבה‬ ‫געזאגט‪ ,‬אז דער רב כאפט יעצט א דרימל‪ ,‬און מען‬ ‫מיט א חידוש בתורה"‪.‬‬ ‫קען נישט אריינגיין‪ ,‬דער טאטע האט געבעטן מען‬ ‫•••‬ ‫זאל זיי יא אריינלאזן‪ ,‬כדי זיין זון זאל זען ווי א גדול‬ ‫אין ספר תפארת יוסף ווערט דערציילט‪ ,‬אז‬ ‫בתורה שלאפט‪ ,‬ווען זיי זענען אריין‪ ,‬האבן זיי‬ ‫דער גאון רבי שמעון בצלאל ניימאן פון קראקא‬ ‫געזען רבי יוסף זיצן אויף זיין שטול און שלאפן‪ ,‬און‬ ‫האט דערציילט‪ ,‬אז אין די יונגע יארן האט ער‬ ‫זיינע הענט האבן זיך באוועגט ווי איינער וואס‬ ‫געלערנט מיטן גאון רבי יוסף ענגיל זי"ע אינעם‬ ‫שרייבט חידושי תורה‪ ,‬אפילו בשעת'ן שלאפן האבן‬ ‫צאנזער קלויז‪ ,‬און ער האט געהאלטן אז דעמאלט‬ ‫זיך די הענט געדרייט מיט דער באוועגונג פון זיין‬ ‫האט ער זיך אפילו מער אויסגעצייכנט אין לערנען‬ ‫שטענדיגער עבודת התורה‪.‬‬ ‫ווי רבי יוסף‪ ,‬אבער רבי יוסף איז צום סוף‬ ‫•••‬ ‫אויסגעוואקסן דער שר התורה‪ ,‬און ער נישט‪.‬‬ ‫אין ספר מרביצי תורה מעולם החסידות ווערט‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז דער הייליגער טשעבינער רב זי"ע‬ ‫האט רבי שמעון בצלאל מסביר געווען דעם‬ ‫האט אמאל גערעדט מיט זיינע תלמידים וועגן‬ ‫חילוק‪ ,‬ווען רבי יוסף האט נישט פארשטאנען אן‬ ‫דעם ספר גבורות שמונים פון רבי יוסף ענגיל זי"ע‪,‬‬ ‫ענין‪ ,‬האט ער נישט פארברענגט אויפן זעלבן‬ ‫וואו ער ענטפערט איין קשיא אויף אכציג אופנים‪,‬‬ ‫פלאץ פאר א לאנגע צייט‪ ,‬נאר ער האט ווייטער‬ ‫האט ער זיי געזאגט‪" ,‬איר זאלט נישט מיינען אז רבי‬ ‫געלערנט‪ ,‬און שפעטער איז ער צוריקגעקומען צו‬ ‫יוסף האט קודם געפונען אכציג תירוצים‪ ,‬און‬ ‫פארקלערן און אויסקלארן דעם ענין‪ ,‬אבער ער‬ ‫דערנאך געגעבן דעם ספר דעם נאמען גבורות‬ ‫אליין האט זיך נישט גערירט ווייטער ביז ער האט‬ ‫שמונים‪ ,‬נאר ער האט קודם געגעבן דעם נאמען‪ ,‬און‬ ‫אלעס פארשטאנען‪ ,‬און טאקע וועגן דעם איז רבי‬ ‫דערנאך געשריבן די תירוצים‪ ,‬און ווען ער וואלט עס‬ ‫יוסף אויסגעוואקסן צו איינע פון די גרעסטע גאונים‬ ‫גערופן גבורות מאה‪ ,‬וואלט ער געקענט שרייבן‬ ‫בדורו‪ ,‬און די מעשה האט רבי חיים קרייזווירטה‬ ‫‪26‬‬ ‫אויגן האבן פארגאסן טייכן טרערן‪ ,‬און זיין אייניקל‬ ‫הונדערט תירוצים"‪ ,‬אזוי האט דער טשעבינער רב‬ ‫האט דערציילט אז די ווערטער‪" ,‬מחבלי משיח‬ ‫ארויסגעברענגט ווי דער כח החידוש פון רבי יוסף‬ ‫יוצלו לרוחה" האט ער אסאך מאל איבערגעזונגען‪,‬‬ ‫איז געווען אן א שיעור‪.‬‬ ‫מיט א שטימע וואס האט גערירט דאס הארץ‪.‬‬ ‫•••‬ ‫אין ספר תפארת יוסף ווערט דערציילט‪ ,‬אז‬ ‫ווען ער האט געענדיגט די זמירות‪ ,‬האט ער‬ ‫דער גאון רבי יוסף ענגיל זי"ע איז אמאל געווען‬ ‫אויפגעעפנט די אויגן ווי איינער וואס איז‬ ‫ביים בלאזשאווער רבי זי"ע‪ ,‬און דער בלאזשאווער‬ ‫צוריקגעקומען פון אן אנדערער וועלט‪ ,‬און א‬ ‫רבי האט געוואלט זאגן א נייער דבר תורה פארן‬ ‫שמייכל פון נחת רוח האט זיך געוויזן אויפן פנים‪,‬‬ ‫גאון רבי יוסף ענגיל זי"ע‪ ,‬און האט געקלערט ביי‬ ‫אויך ביים סדר פסח האט דער אייניקל אים‬ ‫זיך‪ ,‬וואס קען ער אים זאגן וואס ער ווייסט נאך‬ ‫באשריבן ווי א קעניג וואס איז צוריקגעקומען צום‬ ‫נישט‪ ,‬האט ער באשלאסן צו זאגן א חידוש פון זיין‬ ‫כסא המלוכה‪ ,‬און יעדעס ווארט פון דער הגדה האט‬ ‫זיידן‪ ,‬דעם הייליגען בני יששכר זי"ע‪ ,‬אן דערמאנען‬ ‫געקלונגען ווי ער דערציילט נסים וואס זענען יעצט‬ ‫פון וועמען עס איז‪ ,‬ווען ער האט געענדיגט‪ ,‬האט‬ ‫געשען‪.‬‬ ‫רבי יוסף געזאגט‪" ,‬אז די ווערטער שטייען שוין אין‬ ‫בני יששכר"‪ ,‬און ער האט צוגעגעבן‪" ,‬גלייבט מיר‪,‬‬ ‫אלע דברי תורה פונעם בני יששכר זענען ביי מיר‬ ‫געהיטן אין זכרון"‪.‬‬ ‫•••‬ ‫עס ווערט געברענגט א מעשה פלא‪ ,‬וואס‬ ‫ברענגט שטארק ארויס די געוואלדיגע חכמה פון‬ ‫דעם גאון רבי יוסף ענגיל זי"ע‪ ,‬איין טאג האבן צוויי‬ ‫פרויען געגעבן זייער וועש צו א וועשערין‪ ,‬און די‬ ‫וועשערין איז געשטארבן‪ ,‬און די יורשים האבן‬ ‫נישט געוואוסט וועלכע וועש געהערט צו וועמען‪,‬‬ ‫איין פרוי האט געטענה'ט אז אלעס געהערט צו‬ ‫איר‪ ,‬און די צווייטע האט געטענה'ט אז נאר א טייל‬ ‫באלאנגט פאר איר‪ ,‬און זיי זענען געגאנגען צום‬ ‫גאון רבי יוסף ענגיל זי"ע‪.,‬‬ ‫דער גאון האט אויסגעהערט זייערע טענות‬ ‫און זיי געהייסן צוריקקומען מארגן‪ ,‬נאכדעם וואס‬ ‫זיי זענען ארויס‪ ,‬האט ער געבעטן די בני בית‪ ,‬אז זיי‬ ‫זאלן אריינמישן אייגענע וועש אין דער הויפן‪ ,‬און‬ ‫מארגן האט ער נאכאמאל געפרעגט די ערשטע‬ ‫פרוי צי אלעס איז אירס‪ ,‬און זי האט געענטפערט‬ ‫יא‪ ,‬פאר די צווייטע האט ער געהייסן אויסקלייבן‬ ‫וואס געהערט צו איר‪ ,‬און זי האט אויסגעקליבן‬ ‫איר וועש און איבערגעלאזט דעם איבעריגן‪ ,‬און‬ ‫אזוי האט דער גאון געזען ווער זאגט דעם אמת‪ ,‬און‬ ‫געקענט ארויסברענגען א משפט צדק‪.‬‬ ‫•••‬ ‫אינעם ספר מרביצי תורה מעולם החסידות‬ ‫ווערט געברענגט‪ ,‬אז אין שטוב פונעם גאון רבי‬ ‫יוסף ענגיל זי"ע שבת קודש‪ ,‬פלעגט דער גאון רבי‬ ‫יוסף זאגן די זמירות מיט א איידעלע קול‪ ,‬און זיינע‬ ‫‪27‬‬ ‫געווען‪ ,‬ער האט נישט געגעסן קיין פלייש משבת‬ ‫יארצייט ב' מרחשון‬ ‫לשבת‪ ,‬אויך איז ער געשלאפן רוב פון זיינע יארן‬ ‫אויף די ערד מיט א שטיין אונטערן קאפ‪.‬‬ ‫הרה"ק רבי משה יהודה לייב ב"ר שלמה זי"ע‬ ‫)שפירא(‪ ,‬מסטריזוב‬ ‫ער איז געווען מפורסם אלס א זעלטן שיינעם‬ ‫בעל תפלה און א שיינע בעל מנגן‪ ,‬אויך איז ער‬ ‫געווען באוויסט אלס א מוהל מומחה‪ ,‬ער איז‬ ‫ער איז געבוירן אין שטאט סטריזוב‪ ,‬בשנת תרי"ג‪.‬‬ ‫געווען באוויסט אלס א געוואלדיגע תקיף ווען עס‬ ‫איז געקומען צו סיי וואס האט אנגערירט בענייני‬ ‫צו זיין טאטן הרה"ק רבי שלמה שפירא בעל שם‬ ‫הדת‪ ,‬ער האט זיך ארויס געשטעלט מיטן גאנצן‬ ‫שלמה ממונקאטש זי"ע‪,‬‬ ‫כוח קעגן סיי וואס מען האט געוואלט טון קעגן די‬ ‫בן הרה"ק רבי אלעזר בעל יודעי בינה מלאנצוט‬ ‫הלכה אדער ענדערן א מנהג ישראל‪ ,‬אבער פון די‬ ‫זי"ע‪,‬‬ ‫אנדערע זייט האט ארויסגעשיינט זיין גרויס‬ ‫בן הרה"ק רבי צבי אלימלך שפירא בעל בני יששכר‬ ‫עניוות און זיין געוואלדיגע אהבת ישראל‪.‬‬ ‫מדינוב זי"ע‪.‬‬ ‫ער איז א חתן געווארן בשנת תר"כ מיט הרבנית‬ ‫און צו זיין מאמע הרבנית הצדקת מרת חיה פרימא‬ ‫הצדקת מרת חנה ע"ה‪,‬‬ ‫ע"ה‪,‬‬ ‫בת הרה"ק רבי ברוך הלברשטאם מגארליץ זי"ע‪,‬‬ ‫בת הרה"ק רבי יקותיאל שמעלקא מסאסוב זי"ע‪,‬‬ ‫)חתן הרה"ק בעל ייטב לב מסיגוט זי"ע(‪,‬‬ ‫בן הרה"ק רבי משה יהודה לייב מסאסוב זי"ע‪.‬‬ ‫בן הרה"ק בעל דברי חיים מצאנז זי"ע‪.‬‬ ‫ביים ברית האט מען דעם קינד א נאמען‬ ‫בשנת תרל"ב איז פאר געקומען די חתונה ביים‬ ‫געגעבן נאך דעם הייליגען זיידן הרה"ק רבי משה‬ ‫הייליגען זיידן דער דברי חיים מצאנז זי"ע‪ ,‬און ער‬ ‫לייב מסאסוב זי"ע‪.‬‬ ‫איז געזעצן קעסט ביים הייליגען זיידן‪ ,‬דער צדיק‬ ‫רבי משה לייב זי"ע האט זוכה געווען צו א‬ ‫ער איז געווען א איש קדוש מאוד און איינע פון‬ ‫געוואלדיגע התקרבות און חביבות ביים זיידן‪ ,‬און‬ ‫די צדיקי הדור‪ ,‬ער איז געווען א גדול בתורה ויראה‬ ‫ער האט גאר אסאך תורה און עבודת השם מקבל‬ ‫טהורה‪ ,‬ער איז געווען א חריף ובקי נפלא בתורת‬ ‫זוכה געווען צו מקבל זיין פונען גרויסן זיידן‬ ‫הנגלה והנסתר‪ ,‬בוצינא קדישא חסידא ופרישא‪ ,‬ער‬ ‫מצאנז‪ ,‬ער איז געזעצן ביים זיידן ביז צו די‬ ‫האט געלערנט תורה מיט א געוואלדיגע התמדה‪,‬‬ ‫הסתלקות כ"ה ניסן בשנת תרל"ו‪.‬‬ ‫און מחבר געווען גאר געהויבענע חידושים‬ ‫נפלאים‪ ,‬אבער ליידער איז אלעס פארלוירען‬ ‫ווערט דערציילט‪ ,‬אז ווען איינע פון די‬ ‫געווארן ביים ערשטן וועלט מלחמה‪.‬‬ ‫טעכטער זענען געבוירן געווארן צום צדיק וקדוש‬ ‫מסטריזוב זי"ע‪ ,‬איז פאר געקומען די קריאת השם‬ ‫ער איז געווען גאר שטארק דבוק אינעם מידת‬ ‫ביים זיידן דער הייליגער דברי חיים מצאנז זי"ע‪,‬‬ ‫האמת זיין גאנץ לעבן‪ ,‬הונדערטער אידן האבן זיך‬ ‫און ווי עס איז געווען די מנהג האט דער הייליגער‬ ‫מסתופף געווען בצלו פון דעם צדיק וקדוש‪ ,‬און‬ ‫צאנזער רב זי"ע אסאך מאל געגעבן דעם נאמען‪,‬‬ ‫זענען געקומען שעפן תורה און קדושה פון דעם‬ ‫אן אפילו פרעגן דעם טאטן וועלכע נאמען צו געבן‪,‬‬ ‫צדיק‪.‬‬ ‫אויך ביים קריאת השם ביים אייניקל האט דער‬ ‫דברי חיים זי"ע געגעבן דעם נאמען‪ ,‬און די טאטע‬ ‫ער האט רוב פון זיין תורה וחסידות געלערנט‬ ‫דער הייליגער סטריזובער האט נישט געהערט‬ ‫ביי זיין טאטן דער הייליגער שם שלמה ממונקאטש‬ ‫קלאר דעם נאמען וואס דער זיידע האט געגעבן‪.‬‬ ‫זי"ע‪ ,‬און ער איז געווען מפורסם אלס א גאון‬ ‫בתורה און א איש קדוש מאוד‪ ,‬זיין עבודה איז‬ ‫אבער פון גרויס פחד און יראת הכבוד פונעם‬ ‫געווען מיט א געוואלדיגע התלהבות דקדושה‪,‬‬ ‫זיידן‪ ,‬האט ער נישט געוואלט איבער פרעגן די‬ ‫אויך האט ער זיך זיין גאנץ לעבן גאר אסאך מסגף‬ ‫‪28‬‬ ‫דאן האט דער הייליגער שם שלמה זי"ע אפ‬ ‫נאמען‪ ,‬דערפאר האט ער פאר איבער א יאר צייט‬ ‫געמאכט צו פארלאזן דעם שטאט סטריזוב‪ ,‬און‬ ‫נישט געוויסט דעם נאמען פון זיין טאכטער‪ ,‬נאך‬ ‫אסאך גרויסע שטעט האבן געוואלט אויף נעמען‬ ‫בערך א יאר איז ער איינמאל אריין צום זיידן מיט‬ ‫דעם טאטן דעם הייליגען שם שלמה אלס רב‪.‬‬ ‫א קוויטל‪ ,‬און ער האט נישט געשריבן דעם נאמען‬ ‫פון די טאכטער‪ ,‬האט דער זיידע געפרעגט די‬ ‫צום סוף האט דער הייליגער שם שלמה זי"ע‬ ‫סיבה‪ ,‬האט ער געזאגט פארן זיידן‪ ,‬אז בשעת די‬ ‫מסכים געווען צו נעמען דאס רבנות אין שטאט‬ ‫ברית האט ער נישט געהערט קלאר וואס די זיידע‬ ‫מונקאטש‪ ,‬אבער נאר בתנאי אז מען וועט אויף‬ ‫האט געזאגט‪ ,‬דאן האט אים דער דברי חיים‬ ‫נעמען זיין זון דער הייליגער דרכי תשובה זי"ע‬ ‫געזאגט דעם נאמען‪.‬‬ ‫אלס רב הצעיר‪ ,‬מען האט טאקע נאך געגעבן דעם‬ ‫תנאי און אויף גענומען דעם דרכי תשובה אלס רב‬ ‫ער איז געווען א תלמיד מובהק פון זיין‬ ‫הצעיר‪.‬‬ ‫הייליגען טאטן זי"ע און אויך איז ער געווען א‬ ‫תלמיד מובהק פון דעם הייליגען דברי חיים מצאנז‬ ‫דאן האט דער דרכי תשובה געזאגט פארן‬ ‫זי"ע‪ ,‬נאכן הסתלקות פונעם צאנזער רב זי"ע איז‬ ‫ברודער הרה"ק רבי משה לייב זי"ע‪ ,‬אז וויבאלד‬ ‫ער צוריק צו זיין טאטן אין סטריזוב‪.‬‬ ‫מען נעמט אים דעם דרכי תשובה אויף אלס בעל‬ ‫הוראה אין שטאט מונקאטש‪ ,‬קען ער זיך שוין מער‬ ‫ער איז דאן אויף גענומען געווארן אלס רב אין‬ ‫נישט מסגף זיין ווי בעפאר‪ ,‬וויבאלד א בעל הוראה‬ ‫שטאט בייטש ווי ער האט געדינט אלס דער רב‬ ‫מיז האבן א קלארע פארשטאנד און קען דאס נישט‬ ‫פאר געציילטע יארן‪ ,‬דערנאך האט מען אים אויף‬ ‫טאן ווען ער איז זיך מסגף‪.‬‬ ‫גענומען אלס רב אין דעם שטאט סאסוב ווי זיין‬ ‫זיידע האט יארן בעפאר משמש געווען ברבנות‪.‬‬ ‫האט ער געבעטן דעם ברודער רבי משה לייב‬ ‫זי"ע‪ ,‬אז ער זאל נעמען די סיגופים אויף זיך‪ ,‬און‬ ‫ווען עס האט רח"ל אויס געבראכן א‬ ‫לגבי דעם טאטן האט ער געזאגט‪ ,‬די טאטע האט‬ ‫שרעקליכע פייער אין שטאט סאסוב‪ ,‬און זיין‬ ‫געקענט ביידע סיי זיין א בעל הוראה און אויך זיך‬ ‫טאטע דער הייליגער שם שלמה זי"ע האט יענע‬ ‫מסגף זיין‪ ,‬ווייל ראשונים כמלאכים‪ ,‬דער צדיק רבי‬ ‫צייט איבער געלאזט דאס רבנות אין שטאט‬ ‫משה לייב זי"ע האט טאקע וועגן דעם זיך גאר‬ ‫סטריזוב‪ ,‬און געווארן רב אין שטאט מונקאטש‪,‬‬ ‫אסאך מסגף געווען‪.‬‬ ‫האט מען אנגעטראגן דאס רבנות פאסטן אין‬ ‫שטאט סטריזוב פארן צדיק רבי משה לייב זי"ע‪ ,‬און‬ ‫בשנת תרע"ד ווען עס האט אויס געבראכען די‬ ‫מען האט אים שוין אפילו געשיקט א כתב רבנות‪.‬‬ ‫ערשטע וועלט מלחמה‪ ,‬איז דער צדיק רבי משה‬ ‫אבער אין דער צווישן האט מען שוין אויף‬ ‫לייב מסטריזוב זי"ע אנטלאפן מיט זיין גאנצע‬ ‫גענומען הרה"ק רבי אלטר זאב הורוויץ‬ ‫משפחה צום שטאט וויען‪.‬‬ ‫משענדישוב זי"ע אלס רב אין שטאט סטריזוב‪ ,‬און‬ ‫עס האט דאן אויס געבראכען א גרויסע מחלוקה‬ ‫דארט האט דער צדיק וקדוש ווייטער געדינט‬ ‫וועם מען זאל אויף נעמען אלס רב פון שטאט‪ ,‬צום‬ ‫דעם באשעפער מיט א געוואלדיגע קדושה‬ ‫סוף האט מען ביידע אויף גענומען אלס רב אין‬ ‫וטהרה‪ ,‬הונדערטער אידן זענען געקומען זיך‬ ‫שטאט און ביידע האבן געדאווענט אין זייער‬ ‫מסתופף זיין בצלו און נעמען ברכות פון דעם צדיק‬ ‫ביהמ"ד און מען האט ביידע גאר שטארק מכבד‬ ‫וקדוש‪.‬‬ ‫געווען‪.‬‬ ‫דער צדיק וקדוש האט איבער געלאזט א‬ ‫אין ספר בצילא דמהימנותא ווערט געברענגט‪,‬‬ ‫צוואה אז מען זאל פון אים נישט דריקן קיין ספר‬ ‫אז ווען דער טאטע איז געווען רב אין שטאט‬ ‫מיט זיינע דברי תורה‪ ,‬וויבאלד ער האט מיט זיין‬ ‫סטריזוב וואס איז געווען נאנט צום שטאט ריישא‪,‬‬ ‫מידת האמת און גרויס עניוות געהאלטן‪ ,‬אז זיינע‬ ‫האט זיך דאן אריבער געכאפט אסאך פירצות פון‬ ‫דברי תורה זענען נישט ראוי צו ווערן געדריקט‪.‬‬ ‫די גרויסע שטעט צום שטאט סטריזוב‪.‬‬ ‫‪29‬‬ ‫מעשיות‬ ‫ער האט איבער געלאזט זיינע קינדער‪.‬‬ ‫אין ספר בית שלמה ווערט געברענגט‪ ,‬אז ווען‬ ‫הרבנית הצדקת מרת חעשא ע"ה‪ ,‬אשת הרה"ק רבי‬ ‫א איד איז געקומען צום הייליגען מדיק רבי משה‬ ‫שלמה טייטלבוים ראב"ד גארליץ זי"ע‪,‬‬ ‫יהודה לייב מסטריזוב זי"ע‪ ,‬און אויסגעגאסן פארן‬ ‫הרבנית הצדקת מרת יוטא ע"ה‪ ,‬בזיווג ראשון אשת‬ ‫צדיק זיין הארץ‪ ,‬איז דעם איד'ס צרה נישט‬ ‫הרה"ק רבי אלטר אליעזר הורוויץ מסטריזוב זי"ע‪,‬‬ ‫געבליבן בלויז א זאך וואס דער רבי האט געהערט‪,‬‬ ‫ובזיווג שני אשת הרה"ק רבי נתן דוד ראבינאוויטש‬ ‫נאר עס האט באמת אנגערירט פארן צדיק ביז טיף‬ ‫מפרצווא זי"ע‪,‬‬ ‫אין זיין הארץ‪.‬‬ ‫הרבנית הצדקת מרת מינדל ע"ה‪ ,‬אשת הרה"ק רבי‬ ‫ישראל חיים שפירא מבערטש זי"ע‪ ,‬הי"ד‪,‬‬ ‫אין ספר בית שלמה ווערט באשריבן‪ ,‬ווי דער‬ ‫הרבנית הצדקת מרת פעסיל ע"ה‪ ,‬אשת הרה"ק רבי‬ ‫צדיק האט באמת מיטגעטיילט מיט א איד'ס צער‪,‬‬ ‫משה צבי הלוי ראטענבערג זי"ע‪ ,‬הי"ד‪,‬‬ ‫ווען א איד האט אים דערציילט זיין צרה‪ ,‬און א‬ ‫בנו יחידו הרה"ק רבי נחמי' שפירא זי"ע‪ ,‬הי"ד‪,‬‬ ‫אנדערער איד זיין שוועריקייט‪ ,‬הא דער צדיק פאר‬ ‫ממלא מקום אביו‪.‬‬ ‫זיי אויסגעגאסן זיין הארץ אין מתפלל געווען פאר‬ ‫דעם איד‪ ,‬און מען האט ממש געזען דאס וואס די‬ ‫נסתלק לגנזי מרומים מוצש"ק אור ליום א'‬ ‫פסוק זאגט‪" ,‬ובצרתם לו צר"‪.‬‬ ‫פרשת נח ב' מרחשון בשנת תרע"ז‪ ,‬זיין זון הרה"ק‬ ‫רבי נחמי' זי"ע האט גאר שווער געארבעט צו‬ ‫ער האט זיך אויפגעפירט מיט יעדן איד ווי מיט‬ ‫ברענגען דעם טאטן לקבורה אין שטאט מונקאטש‪,‬‬ ‫א חבר און א ברודער‪ ,‬זיין גרויסע אהבת ישראל‬ ‫די וועג האט גענומען גאנצע דריי טאג מיטן באן‪.‬‬ ‫האט זיך געזען אין דעם וועג וויאזוי ער האט זיי‬ ‫אויפגענומען‪ ,‬מיט זיי באמת מיטגעפילט זייער‬ ‫די קבורה איז פאר געקומען ביום ה' פרשת נח‬ ‫צער און פאר זיי געבעטן מיט בכיות נורואות‪ ,‬ביז‬ ‫ו' מרחשון‪ ,‬און עס איז געווען א געוואלדיגע פלא‪,‬‬ ‫ער האט פאר די אידן גע'פועל'ט א ישועה‪.‬‬ ‫אז אפילו נאכן דורך מאכן אזא שווערע וועג פון‬ ‫•••‬ ‫דריי טאג אויף די זון‪ ,‬איז דער גוף קדוש געבליבן‬ ‫אין ספר בית שלמה ווערט געברענגט‪ ,‬אז פאר‬ ‫פריש כאילו ער איז היינט נפטר געווארן‪.‬‬ ‫לאנגע יארן איז דער צדיק רבי משה יהודה לייב‬ ‫מסטריזוב זי"ע נישט געשלאפן אין א בעט‪ ,‬אין בית‬ ‫בשנת תשכ"ו האט מען דעם צדיק מפנה‬ ‫שלמה ווערט דערציילט‪ ,‬אז ער האט זיך געלייגט‬ ‫געווען פונעם ביה"ח‪ ,‬צוליב וואס די שטאטישע‬ ‫אויף דער ערד אדער אויף א הארטע ברעט‪ ,‬מיט א‬ ‫באמטע האבן געוואלט אויפן מקום קדוש בויען‪,‬‬ ‫שטיין אונטערן קישן ביי זיין קאפ‪.‬‬ ‫דאן האט מען מפנה געווען דעם צדיק אין ביה"ח‬ ‫אין שטאט אונגוואר‪ ,‬אינעם זעלבן ביה"ח פונעם‬ ‫דאס זענען געווען זיינע אייגענע סיגופים אין‬ ‫קיצור שולחן ערוך זי"ע‪.‬‬ ‫עבודת השם‪ ,‬אין די וועגן פון זיין הייליגען פאטער‬ ‫דער הייליגער שם שלמה זי"ע‪ ,‬און דער צדיק האט‬ ‫דער הייליגער מנחת אלעזר ממונקאטש זי"ע‬ ‫זיך מיט דעם געפירט רוב פון זיין לעבן‪ ,‬אבער האט‬ ‫האט מספיד געווען דעם פעטער מיט גרויס געוויין‬ ‫דאס נישט גע'עצה'ט פאר אנדערע מענטשן‬ ‫און באווייינט דעם אבידות הכלל‪ ,‬און ארויס‬ ‫נאכצוטון‪.‬‬ ‫געברענגט דעם גדלות און קדושה פון דעם‬ ‫•••‬ ‫פעטער‪.‬‬ ‫אין ספר בית שלמה ווערט געברענגט‪ ,‬אז ביי די‬ ‫די הספד איז געדריקט געווארן שפעטער‬ ‫ערשטער וועלט‪-‬מלחמה האט דער צדיק וקדוש‬ ‫אינעם ספר מאמר מילי דהספידא פונעם הייליגען‬ ‫רבי משה יהודה לייב מסטריזוב זי"ע געדארפט‬ ‫מנחת אלעזר זי"ע‪.‬‬ ‫אנטלויפן מיט זיין משפחה קיין וויען‪ ,‬ער איז‬ ‫געווען אוועק פון זיין היים‪ ,‬צווישן אנדערע גולים‪,‬‬ ‫זכותו הגדול יגן עלינו‬ ‫אן קיין מנוחה‪ ,‬מיט יסורים און שוועריקייטן‪.‬‬ ‫ועל כל ישראל אמן‪.‬‬ ‫‪30‬‬ ‫קינד זוכה געווען צו זען דעם הייליגן צדיק רבי‬ ‫אין ספר בית שלמה ווערט דערציילט אז‬ ‫משה לייב סאסובער זי"ע‪ ,‬ווען ער איז נאך נישט‬ ‫אפילו אין יענעם מצב האט ער כסדר מתפלל‬ ‫געווען אלט דריי יאר‪ ,‬און דאס איז ביי אים געווען‬ ‫געווען און איינגעריסן‪ ,‬אז מען דארף האפן אויף א‬ ‫א גרויסע חשיבות‪.‬‬ ‫ישועה פאר כלל ישראל‪ ,‬ער האט געוואלט זען די‬ ‫גאולה שלימה און דעם אמתע שמחה‪ ,‬און האט‬ ‫און מעשה שהיה כך היה‪ ,‬איינמאל איז אין‬ ‫באמת געשטרעבט צו ביאת המשיח‪.‬‬ ‫שטאט טארניגראד געווען א גרויסע שריפה‪ ,‬און‬ ‫דער גאנצער עולם איז אנטלאפן פונעם שטאט‪,‬‬ ‫דער הייליגער מנחת אלעזר זי"ע‪ ,‬זיין‬ ‫דער הייליגער צאנזער רב איז דאן געווען ‪ 3‬יאר‬ ‫פלימעניק‪ ,‬דערציילט אין זיין הספד‪ ,‬אז אויך אין‬ ‫אלט‪ ,‬און די אידן פון שטאט זענען געלאפן צום‬ ‫וויען האט דער פעטער געטון השתדלות ביי‬ ‫דערנעבענדיגע שטאט סאסוב‪.‬‬ ‫מענטשן זיך אנצושטרענגען מיט תפילות פאר‬ ‫דער ישועת ישראל‪ ,‬זיין אייגענער צער האט אים‬ ‫האט דער הייליגער צאנזער רב געזאגט‪ ,‬אז‬ ‫נישט אפגעשטעלט פון טראכטן איבער דעם צער‬ ‫ווען מען איז אנגעקומען אונעם שטאט סאסוב‪ ,‬איז‬ ‫פון אנדערע אידן‪.‬‬ ‫דער הייליגער צדיק רבי משה לייב זי"ע געשטאנען‬ ‫•••‬ ‫אויף די גאס מיט א קריגעל מילך‪ ,‬און געגעבן‬ ‫אין ספר מאמר מילי דהספידא ווערט‬ ‫טרינקען פאר די אידן וואס זענען אנטלאפן פון‬ ‫דערציילט‪ ,‬איבער די געוואלדיגע הארציגע הספד‬ ‫טארניגראד‪ ,‬און דאן האט דער הייליגער צאנזער‬ ‫וואס דער הייליגער מנחת אלעזר זי"ע האט‬ ‫רב זוכה געווען צו געזעהן דעם צורת קדשו פונעם‬ ‫געהאלטן אויפן פעטער דער צדיק רבי משה יהודה‬ ‫צדיק וקדוש רבי משה לייב סאסובער זי"ע‪.‬‬ ‫לייב מסטריזב זי"ע‪ ,‬און האט אים באוויינט מיט‬ ‫ביטערע בכיות‪.‬‬ ‫אמאל האט דער הייליגער דברי חיים מצאנז‬ ‫זי"ע געזאגט צו זיין אייניקל‪-‬איידעם‪ ,‬רבי משה‬ ‫דער הייליגער מנחת אלעזר זי"ע האט ביי דער‬ ‫יהודה לייב מסטריזוב זי"ע בזה"ל‪" ,‬תדע‪ ,‬שאותו‬ ‫לויה פון זיין פעטער רבי משה יהודה לייב‬ ‫היחוס שמגיע ליחוסו של זקנך‪ ,‬הרבי ר' משה ליב‪,‬‬ ‫מסטריזוב זי"ע גערעדט איבער זיין תורה און‬ ‫הוא היחוס הגדול שבעולם!"‪.‬‬ ‫קדושה‪ ,‬ער האט אים גערופן‪" ,‬רב פעלים‬ ‫מקבציאל‪ ,‬רב צדיק‪ ,‬בנן קדושים‪ ,‬מוציא גנוזי‬ ‫קדושה‪ ,‬חסידא ופרישא"‪ ,‬און האט זיך דאן‬ ‫אויסגעדריקט אויפן הייליגען פעטער בזה"ל‪" ,‬מלא‬ ‫בנגלה ובחכמת הקבלה"‪.‬‬ ‫אין דעם הספד האט דער הייליגער מנחת‬ ‫אלעזר זי"ע דערקלערט‪ ,‬אז דאס פארלירן א צדיק‬ ‫איז א צרה פאר כלל ישראל‪ ,‬ווייל דער צדיק איז‬ ‫עומד בפרץ און מיט זיינע תפילות און זיין עבודת‬ ‫השם העלפט ער אידן‪.‬‬ ‫ער האט באזונדער ארויסגעברענגט‪ ,‬אז זיין‬ ‫פעטער האט עוסק געווען בתורה כל ימיו‪ ,‬מיט‬ ‫סיגופים און מיט ריינע כוונות אין עבודת השם‪,‬‬ ‫דער הספד איז שפעטער געדרוקט געווארן פון‬ ‫דעם מנחת אלעזר אליין‪.‬‬ ‫•••‬ ‫ווי באקאנט האט דער הייליגער צאנזער רב‬ ‫זי"ע‪ ,‬אליין דערציילט‪ ,‬אז ער האט אלס גאר יונג‬ ‫‪31‬‬ ‫ער איז געווען מפורסם אלס א בעל רוח הקודש‬ ‫יארצייט ג' מרחשון‬ ‫נפלא און א בעל מופת עצום און א גרויסע פועל‬ ‫ישועות‪ ,‬טויזענטער אידן האבן זיך מסתופף געווען‬ ‫הרה"ק רבי ישראל ב"ר שלום שכנא זי"ע‬ ‫בצלו ובתוכם גאר אסאך צדיקים בדורו‪.‬‬ ‫)פריעדמאן(‬ ‫ראש שושלת רוז'ין‬ ‫י"ג תשרי בשנת תקס"ג ווען דער צדיק איז‬ ‫געווען נאר ‪ 6‬יאר אלט‪ ,‬איז זיין טאטע דער צדיק‬ ‫וקדוש רבי שלום שכנא מפראהביטש זי"ע נסתלק‬ ‫ער איז געבוירן אין שטאט פראהביטש‪ ,‬ג' תשרי‬ ‫געווארן זייענדיג אינגאנצן ‪ 36‬יאר אלט‪ ,‬ער איז דאן‬ ‫בשנת תקנ"ז‪.‬‬ ‫געווארן אויף געצויגען ביי זיין ברודער הרה"ק רבי‬ ‫צו זיין טאטן הרה"ק רבי שלום שכנא מפראהביטש‬ ‫אברהם מפראהביטש זי"ע‪ ,‬ווערט געברענגט אין‬ ‫זי"ע‪,‬‬ ‫ספר סיפורי חסידים‪ ,‬אז איינמאל זייענדיג א קינד‪,‬‬ ‫בן הרה"ק רבי אברהם המלאך בעל חסד לאברהם‬ ‫ווען ער איז געווען ביי זיין ברודער‪ ,‬ערב שבת‬ ‫ממזריטש זי"ע‪,‬‬ ‫קודש ווען עס איז שוין געווען נאנט צום זמן און‬ ‫בן הרה"ק רבי דוב בער המגיד הגדול ממזריטש‬ ‫ער האט זיך געשפילט ווי אנדערע קינדער‪.‬‬ ‫זי"ע‪) ,‬חתן הרה"ק רבי שלום שכנא מטורטשין‬ ‫זי"ע(‪,‬‬ ‫האט אים דער ברודער געזאגט‪ ,‬ישראל עס איז‬ ‫בן הרה"ק רבי אברהם המיוחס מלמד מלוקאטש‬ ‫שוין כמעט שבת קודש‪ ,‬האט דער קליינער ישראל‬ ‫זי"ע‪,‬‬ ‫געזאגט‪ ,‬איך ווייס אז עס איז שוין כמעט שבת‬ ‫די משפחה איז געווען פון די יוחס פון רבינו יהודה‬ ‫קודש‪ ,‬ווען די ברודער האט אים געפרעגט פון ווי‬ ‫הנשיא ע"ה‪ ,‬און פון התנא האלוקי רבי יוחנן‬ ‫ער ווייסט‪ ,‬האט דער קינד געזאגט‪ ,‬די זעסט נישט‬ ‫הסנדלר ע"ה‪.‬‬ ‫אז די הימלן טוישן זיך איין לכבוד שבת‪ ,‬ווייל אפילו‬ ‫זייענדיג א קליין קינד האט ער שוין געהאט הייליגע‬ ‫און צו זיין מאמע הרבנית הצדקת מרת חוה ע"ה‪,‬‬ ‫אויגן‪.‬‬ ‫בת הרה"ק רבי אברהם מקאריסטשוב זי"ע‪) ,‬חתן‬ ‫הרה"ק רבי מנחם נחום בעל מאור עינים‬ ‫בשנת תקס"ד זייענדיג ‪ 7‬יאר אלט‪ ,‬איז ער א חתן‬ ‫מטשערנאביל זי"ע(‪,‬‬ ‫געווארן מיט הרבנית הצדקת מרת שרה ע"ה‪,‬‬ ‫בן הרה"ק רבי צבי הירש מגיד מישרים‬ ‫בת הגה"ק רבי משה ראש ישיבה מבארדיטשוב‬ ‫מקאריסטשוב זי"ע‪.‬‬ ‫זי"ע‪,‬‬ ‫בן הגה"ק רבי אליעזר מפינסק זי"ע‪.‬‬ ‫ער איז געווען א איש אלוקים קדוש ונורא‬ ‫מאוד אור מופלא ומכוסה‪ ,‬ער איז געווען א גאון‬ ‫בשנת תק"ע איז פאר געקומען די חתונה אין‬ ‫וגדול בתורת הנגלה והנסתר‪ ,‬ער איז געווען‬ ‫שטאט בוטושאן ווי זיין שווער האט געוואוינט‪,‬‬ ‫פארעכענט אלס דער רשכבה"ג בקדושה‬ ‫דארט איז דער צדיק געזעצן נאך די חתונה און‬ ‫ובחסידות‪ ,‬און אלע צדיקים בדורו האבן מעיד‬ ‫עוסק געווען בתורה יומם ולילה מיט א‬ ‫געווען‪ ,‬אז ער איז געווען דער צדיק הדור‪ ,‬ער האט‬ ‫געוואלדיגע התמדה‪ ,‬אויך האט ער שוין דאן‬ ‫זיך מתנהג געווען מיט א געוואלדיגע קדושה‬ ‫אפגעראכטן זיין עבודת הקודש מיט א געוואלדיגע‬ ‫וטהרה‪.‬‬ ‫התלהבות דקדושה און א אש קודש‪.‬‬ ‫ער האט געפירט זיין חסידות אויף א‬ ‫י"ז אדר בשנת תקע"ג איז זיין ברודער הרה"ק‬ ‫מלכות'דיג דרך זילבערנע און גאלדענע כלים און‬ ‫רבי אברהם מפראהביטש זי"ע נסתלק געווארן‪,‬‬ ‫שיינע בגדים‪ ,‬אבער גאר אסאך מעשיות איז דא‪ ,‬ווי‬ ‫דאן האט מען אויף גענומען אלס ממלא מקום דעם‬ ‫מען האט געקענט זעהן אז דער צדיק האט באמת‬ ‫ברודער דעם הייליגער רוזשינער זי"ע אלס רב אין‬ ‫נישט נהנה געווען פון די וועלט‪ ,‬נאר אלעס איז נאר‬ ‫שטאט פראהביטש‪ ,‬נישט לאנג נאכדעם איז ער‬ ‫געווען לפי ראות עינים פון די ארומיגע‪ ,‬און אלעס‬ ‫אריבער צום שטאט סקווירא‪.‬‬ ‫איז געווען מיט גאר געהויבענע יחידים און כוונות‪,‬‬ ‫‪32‬‬ ‫רוזשינער זי"ע‪ ,‬האט דער הייליגער אפטא רב זי"ע‪,‬‬ ‫נישט לאנג נאכדעם איז דער הייליגער‬ ‫וואס איז שוין דאן געווען א זקן‪ ,‬אויף געהויבן דעם‬ ‫רוזשינער זי"ע אריבער צום שטאט רוזין וואס איז‬ ‫גארטל און דאס צוריק ארויף געדרייט אויפן‬ ‫נעבן זיטאמיר אין אוקרינה‪ ,‬דארט איז ער מפורסם‬ ‫רוזשינער און געזאגט‪" ,‬איך מאך יעצט גלילה אויף‬ ‫געווארן מיט זיין גדלות בתורה און זיין געוואלדיגע‬ ‫א לעבעדיגע ספר תורה"‪.‬‬ ‫קדושה‪ ,‬אידן פון אלע שטעט ארום זענען געקומען‬ ‫זיך מסתופף זיין בצלו און געקומען זעהן זיין‬ ‫ווי באוויסט האט דער הייליגער רוזשינער‬ ‫הייליגע עבודה וואס איז אפ געראכטן געווארן מיט‬ ‫זי"ע געפירט זיין חסידות מיט א געוואלדיגע‬ ‫א געוואלדיגע קדושה‪.‬‬ ‫עשירות און א מלכות'דיג דרך‪ ,‬אויפן שלחן הטהור‬ ‫זענען אייביג געווען שיינע כלים‪ ,‬און אפילו זיינע‬ ‫גאר אסאך צדיקים בדורו און אפילו וואס‬ ‫קליידער זענען געווען גאר שיין ווי עס פאסט פאר‬ ‫זענען געווען עלטער פון דעם צדיק‪ ,‬זענען אויך‬ ‫א מלך‪ ,‬אויך דעם וואגן אין וואס ער פלעגט פארן‬ ‫געקומען צו דעם צדיק קיין רוזין ובתוכם‪.‬‬ ‫איז געווען מוראדיג מלכות'דיג‪ ,‬אבער דאס אלעס‬ ‫הרה"ק רבי צבי הירש הכהן מרימנוב זי"ע‪,‬‬ ‫האט דער צדיק געטון מיט גרויסע כוונות און‬ ‫הרה"ק בעל דברי חיים מצאנז זי"ע‪) ,‬וואס האט‬ ‫יחידים נאר כדי צו מזכיר זיין אויף אידישע קינדער‬ ‫מעיד געווען אויפן רבין‪ ,‬אז ער איז גרייט יעדע רגע‬ ‫אז זיי זענען בני מלאכים‪.‬‬ ‫צו אומקומען על קידוש שמו יתברך(‪,‬‬ ‫עס איז באקאנט‪ ,‬אז איינע פון די צדיקים האבן‬ ‫הרה"ק בעל ייטב לב מסיגוט זי"ע‪,‬‬ ‫איינמאל אריין געלייגט די האנט אין די שיינע‬ ‫הרה"ק רבי צבי הירש בעל אך פרי תבואה מליסקא‬ ‫שטיוול פונעם הייליגען רוזשינער‪ ,‬האט מען דארט‬ ‫זי"ע‪,‬‬ ‫געטראפן שטיינער‪ ,‬און די צדיקים בדורו האבן‬ ‫הרה"ק רבי משה מקוברין זי"ע‪,‬‬ ‫מסביר געווען‪ ,‬אז דער צדיק האט מיט דעם‬ ‫הרה"ק רבי דוד מלובלין זי"ע‪,‬‬ ‫געוואלט מרגיש זיין דעם צער השכינה אין גלות‪,‬‬ ‫הרה"ק רבי אלימלך מגרודז'יסק זי"ע‪,‬‬ ‫אויך האט ער מיט די הייליגע עבודה אוטער‬ ‫הרה"ק רבי שניאור מפאסטוב זי"ע‪.‬‬ ‫דריקט די סטרא אחרא און די קליפות און מעלה‬ ‫אויך דער הייליגער אוהב ישראל מאפטא זי"ע‪,‬‬ ‫געווען גאר אסאך ניצוצות הקדושות‪.‬‬ ‫וואס איז שוין דאן געווען פון די זקני הדור‪ ,‬האט‬ ‫דעם רבין גאר שטארק מכבד געווען‪ ,‬דער‬ ‫ער האט זיין גאנץ לעבן זיך גאר אסאך מסגף‬ ‫הייליגער אפטא רב זי"ע האט מעיד געווען‪ ,‬אז דער‬ ‫געווען און כמעט נישט געגעסן‪ ,‬אויך דאס שלאפן‬ ‫רוזשינער קען זעהן מסוף העולם עד סופו‪ ,‬און אז‬ ‫איז געווען ממש גארנישט‪ ,‬יעדע ריר איז ביי דעם‬ ‫ער פארגעסט קיינמאל נישט עפעס וואס ער האט‬ ‫הייליגען צדיק געווען נאר לשם שמים לעשות נחת‬ ‫געלערנט‪.‬‬ ‫רוח לבוראו‪ ,‬און ווי דער צדיק האט אליין מעיד‬ ‫געווען אויף זיך בזה"ל‪" ,‬לא נהניתי מהעולם הזה‬ ‫מען דערציילט‪ ,‬אז די מאמע בעפאר זי האט‬ ‫כלל"‪.‬‬ ‫געהאט איר קינד דער הייליגער רוזשינער זי"ע‪ ,‬איז‬ ‫איינמאל אריבער צום אפטא רב זי"ע פאר א ברכה‪,‬‬ ‫ער האט איינגעפירט זיין הנהגה אויפן דרך‬ ‫ווען די מאמע איז אריין געקומען‪ ,‬האט זיך דער‬ ‫המלכות וואס גייט נאך עד היום אן בבית רוזין‪ ,‬אז‬ ‫הייליגער אוהב ישראל מאפטא זי"ע‪ ,‬וואס איז שוין‬ ‫די רבי דאווענט אין א פריוואטע שטוב וואס מען‬ ‫דאן געווען א זקן אויף געשטעלט‪ ,‬און געזאגט‬ ‫האט געריפן "דאווענען שטיבל"‪ ,‬וואס דארט אין‬ ‫בזה"ל‪" ,‬הריני קם לפני ארון הקודש‪ ,‬שכן ס"ת את‬ ‫שטוב האט דער צדיק געדינט דעם באשעפער בינו‬ ‫נושאת בקרבך"‪.‬‬ ‫לבין קונו‪ ,‬קיינער האט נישט געקענט זיין אינעם‬ ‫שטוב בשעת דעם עבודת התפלה פונעם צדיק‪.‬‬ ‫אויך ווערט דערציילט‪ ,‬אז ביי די גרויסע‬ ‫חתונה אין שטאט אוסטילה‪ ,‬איז דארט געווען‬ ‫ווי באקאנט האט דער הייליגער רוזשינער‬ ‫אסאך צדיקי הדור ובתוכם איז געווען דער‬ ‫זי"ע עוסק געווען בצדקה וחסד זיין גאנץ לעבן‪ ,‬ער‬ ‫הייליגער אפטא רב זי"ע‪ ,‬אינמיטן די סעודה איז‬ ‫האט גרויסע געלטער פארטיילט פאר עניים און‬ ‫אראפ געפאלן די גארטל פון דעם הייליגען‬ ‫‪33‬‬ ‫ער האט איבער געלאזט זיינע הייליגע קינדער‪.‬‬ ‫צובראכענע אידן‪ ,‬דאס געלט וואס ער האט‬ ‫באקומען ביים נעמען קוויטלעך זענען כמעט‬ ‫הרה"ק רבי שלום יוסף מסדיגורה זי"ע‪ ,‬ממלא מקום‬ ‫נישט געבליבן ביים צדיק‪ ,‬אויך האט ער געהאט א‬ ‫אביו‪ ,‬חתן הרה"ק רבי דן מראדוויל זי"ע‪,‬‬ ‫גרויסע עבודה מיטן צו טיילן דאס געלט לויט דאס‬ ‫הרה"ק רבי אברהם יעקב מסדיגורה זי"ע‪ ,‬ממלא‬ ‫חשובות‪ ,‬מען האט ביי דעם צדיק געקענט זעהן‪ ,‬ווי‬ ‫מקום אחיו‪ ,‬חתן הרה"ק רבי אהרן בעל בית אהרן‬ ‫ער נעמט גרויסע סכומים און ער איז דאס מבער‬ ‫מקארלין זי"ע‪,‬‬ ‫ווייל עס איז נישט געווען קיין כשר געלט‪.‬‬ ‫הרה"ק רבי דוד משה מטשורטקוב זי"ע‪ ,‬חתן‬ ‫הרה"ק רבי אהרן מטשערנאביל זי"ע‪,‬‬ ‫ליידער בשנת תקצ"ח האט מען פאר'מסר'ט‬ ‫הרה"ק רבי דוב בער מליאובה זי"ע‪ ,‬חתן הרה"ק רבי‬ ‫דעם צדיק פאר די ממשלה פון רוסלאנד לגבי זיין‬ ‫מרדכי המגיד מטשערנאביל זי"ע‪,‬‬ ‫דרך עשירות‪ ,‬און אויך צוליב דעם וואס דער‬ ‫הרה"ק רבי מנחם נחום משטפינשט זי"ע‪ ,‬חתן‬ ‫הייליגער צדיק האט פארארבעט מעשים צו מבער‬ ‫הרה"ק רבי אלעזר קאושאנסקי זי"ע‪ ,‬נכד הרה"ק‬ ‫זיין צוויי מלשינים וואס האבן גע'מסר'ט פאר די‬ ‫רבי גדלי' מליניץ זי"ע‪,‬‬ ‫שטאט ראט לגבי דעם וואס אידן שטעלן זיך נישט‬ ‫הרה"ק רבי מרדכי שרגא פייבוש מהוסיאטין זי"ע‪,‬‬ ‫צו מיליטער‪.‬‬ ‫חתן הרה"ק רבי דוד צבי קובלנסקי זי"ע‪,‬‬ ‫דאן האט מען דעם צדיק וקדוש איין‬ ‫בתו הרבנית הצדקת מרת גיטל ע"ה‪ ,‬אשת הרה"ק‬ ‫געשפארט אין תפיסה‪ ,‬ער איז ליידער געווען אין‬ ‫רבי יוסף מנזון זי"ע‪,‬‬ ‫תפיסה כמעט צוויי יאר‪ ,‬אבער אפילו דארט אין‬ ‫בתו הרבנית הצדקת מרת חיה מלכה ע"ה‪ ,‬אשת‬ ‫תפיסה האט דער צדיק ווייטער געפירט זיין עבודה‬ ‫הרה"ק רבי מנחם מנדל מזינקוב זי"ע‪ ,‬ובזיווג שני‬ ‫בקדושה וטהרה יתירה‪ ,‬די חסידים פונעם צדיק‬ ‫אשת הרה"ק רבי יצחק טווערסקי מסקווירא זי"ע‪,‬‬ ‫האבן גאר שווער געארבעט צו באפרייען דעם רבין‬ ‫בתו הרבנית הצדקת מרת לאה ע"ה‪ ,‬אשת הרה"ק‬ ‫פון תפיסה‪ ,‬אבער די רשעים אין רוסלאנד האבן זיך‬ ‫רבי דוד הלפרין מבארדיטשוב זי"ע‪,‬‬ ‫נישט געוואלט ברעכן‪.‬‬ ‫בתו הרבנית הצדקת מרת מרים ע"ה‪ ,‬אשת הרה"ק‬ ‫רבי מנחם מנדל הגר בעל צמח צדיק מוויזניץ זי"ע‪.‬‬ ‫בשנת ת"ר איז געלונגען פאר די חסידים‬ ‫ארויס צו נעמען זייער רבין פון תפיסה דורך‬ ‫חודש תשרי בשנת תרי"א איז דער הייליגער‬ ‫אונטער שמירן געלט פארן שומר פון די תפיסה‪,‬‬ ‫צדיק מרוזין קראנק געווארן‪ ,‬און ווען עס איז‬ ‫דאן איז דער צדיק אנטלאפן פון רוזין און זיך‬ ‫געקומען די צייט פון די הסתלקות‪ ,‬האט דער צדיק‬ ‫באזעצט אין שטאט סאדיגורא וואס איז דאן געווען‬ ‫אן געכאפט זיינע פיאות און געזאגט‪" ,‬רבינו הקדוש‬ ‫אונטער די הערשאפט פון אונגארין‪ ,‬דארט האט‬ ‫מעיד על עצמו שלא נהנה מהעולם הזה אפילו‬ ‫דער צדיק ממשיך געווען זיין הייליגע עבודה בדרך‬ ‫באצבע קטנה‪ ,‬אף אני מעיד עלי שמים וארץ שלא‬ ‫המלכות‪.‬‬ ‫נהניתי מהעולם הזה אפילו כחוט השערה‪ ,‬כל‬ ‫בשנת תר"ז איז זיין רעבעצין שרה ע"ה נפטר‬ ‫הנהגתי בגדלות וברחבות היה לכבוד שמו יתברך"‪.‬‬ ‫געווארן‪ ,‬האט די רבי חתונה געהאט מיט הרבנית‬ ‫הצדקת מלכה ע"ה‪ ,‬וואס איז געווען חתונה געהאט‬ ‫דאן האט דער צדיק געזאגט‪ ,‬מיין זיידע רבי‬ ‫בזיווג ראשון מיט הרה"ק רבי צבי הירש הכהן‬ ‫אברהם המלאך און די זיידע המגיד הגדול‬ ‫מרימנוב זי"ע‪ ,‬און דער הייליגער רוזשינער האט‬ ‫ממזריטש זי"ע האבן געלייגט תפילין ממש בעפאר‬ ‫אויף געצויגען איר קינד הרה"ק רבי יוסף מרימנוב‬ ‫זייער הסתלקות‪ ,‬אבער איך האב שוין נישט קיין‬ ‫זי"ע‪.‬‬ ‫כח צו לייגן תפילין יעצט אין מיין מצב‪ ,‬אבער רבון‬ ‫העולמים וואס איז תפילין‪ ,‬דאס איז דאך א דרך פון‬ ‫זיינע הייליגע דברי תורה זענען געדריקט געווארן‬ ‫דביקות אין דעם באשעפער‪ ,‬ווייסט די דאך גרויסע‬ ‫אין די חיבורים‪.‬‬ ‫באשעפער אז איך בין אייביג דבוק אין דיר‪ ,‬און מיט‬ ‫דעם האט דער צדיק צוריק געגעבן זיין הייליגע‬ ‫ספר עירין קדישין‪,‬‬ ‫נשמה צום גרויסע באשעפער‪.‬‬ ‫ספר כנסת ישראל‪.‬‬ ‫‪34‬‬ ‫•••‬ ‫נסתלק לגנזי מרומים ג' מרחשון בשנת תרי"א‪,‬‬ ‫איינמאל איז א חסיד געקומען צום הייליגער‬ ‫זייענדיג נאר ‪ 54‬יאר אלט‪ ,‬ומנוחתו כבוד איז אין‬ ‫רוזשינער זי"ע און געזאגט‪ ,‬רבי איך ווייס נישט‬ ‫ביה"ח אין שטאט סאדיגורא‪.‬‬ ‫אויב איך וועל נאך זוכה זיין צו זען דעם רבין‬ ‫נאכאמאל‪ ,‬בעט איך דעם רבין‪ ,‬אז די רבי זאל מיר‬ ‫זכותו הגדול יגן עלינו‬ ‫זאגן עפעס א גוט ווארט וואס איך זאל דאס קענען‬ ‫ועל כל ישראל אמן‪.‬‬ ‫ניצן אויף אייביג‪.‬‬ ‫האט דער הייליגער צדיק מרוזין זי"ע געזאגט‪,‬‬ ‫מעשיות‬ ‫בעפאר ביאת גואל צדק וועט הענגען דאס‬ ‫אידישקייט אויף א האר‪ ,‬מען וועט זיך דראפענען‬ ‫הרה"ק רבי משה טויב בעל עת רצון מקאלוב‬ ‫אויף גראדע ווענט‪ ,‬איז די עצה מען זאל זיך‬ ‫זי"ע האט דערציילט‪ ,‬אז ווען דער צדיק וקדוש רבי‬ ‫צוזאמען נעמען יעדן שבת קודש און שמיסן פון‬ ‫הערשעלע ליסקער זי"ע איז איינמאל געווען ביים‬ ‫צדיקים‪ ,‬און דאס וועט מחזק זיין די אמונה זיך צו‬ ‫הייליגען רוז'ינער‪ ,‬האט ער געזען ווי מען גיט צו‬ ‫האלטן מיט אידישקייט‪ ,‬און דאס איז מרומז אין‬ ‫עסן צוקער פאר די פערד וואס האבן באלאנגט צום‬ ‫פסוק ֵה ָא ְספוּ נעמט ענק צוזאם‪ ,‬וְ ַאגִּ ָידה ָלכֶ ם און‬ ‫הייליגען ריזשינער'ס שטוב‪ ,‬ס'האט אים זייער‬ ‫מאכט אגודת צוזאם קומען‪ ,‬דאן וועט מקיים ווערן‬ ‫פארדראסן פארוואס מען פיטערט פערד מיט אזא‬ ‫ֵאת ֲא ֶשׁר יִ ְק ָרא ֶא ְתכֶ ם ְבּ ַא ֲח ִרית ַהיָּ ִמים אז אידן וועלן‬ ‫קאסטבארע זאך ווי צוקער‪ ,‬וואס האט באטראפן א‬ ‫זיך קענען האלטן ביז משיח וועט קומען בב"א‪ ,‬און‬ ‫גרויסע סומע‪ ,‬און מען וואלט דערמיט געקענט‬ ‫דער צדיק האט אויס געפריט דריי תנאים‪.‬‬ ‫מהנה זיין ארימעלייט מיט די געלט‪ ,‬איז ער באלד‬ ‫אריבער געלאפן צום רוז'ינער אים פרעגן פשט‬ ‫איר זאלט דאס מקיים זיין‪.‬‬ ‫דערין‪.‬‬ ‫איר זאלט דאס געדענקען‪.‬‬ ‫איר זאלט דאס דערציילן און מפרסם זיין‪.‬‬ ‫אבער ווען ער איז אנגעקומען נעבן טויער פון‬ ‫•••‬ ‫שטוב האט ער אנגעהויבן קלערן‪ ,‬אויף וועמען האב‬ ‫איינמאהל ווען דער הייליגער צאנזער רב דער‬ ‫איך קשיות‪ ,‬ווער בין איך און אויף וועמען האב איך‬ ‫דברי חיים זי"ע איז צוריק געקומען פונעם צדיק‬ ‫קשיות‪ ,‬איז ער אזוי געשטאנען פארטראכט ביי די‬ ‫מרוז'ין זי"ע‪ ,‬האט אים דער קראקאווער רב הגה"ק‬ ‫טיר עטליכע רגעים‪ ,‬פלוצלינג הערט ער דעם‬ ‫רבי שמעון סופר זי"ע געפרעגט‪ ,‬אזא גאון און קדוש‬ ‫רוזשינער'ס קול‪ ,‬ווי ער רעדט צו אים ארויס פון‬ ‫ווי אייך‪ ,‬צו וואס דארפט איר פארן צו א רבי‪ ,‬איר‬ ‫שטוב‪" ,‬ליסקער רב‪ ,‬איך וועל אייך שוין מארגן‬ ‫זענט דאך א גרעסערע גאון פון אים‪.‬‬ ‫אלעס פאר ענטפערן"‪.‬‬ ‫האט אים דער הייליגער צאנזער רב זי"ע‬ ‫דעם אנדערן טאג האט אים דער רוז'ינער‬ ‫געענטפערט‪ ,‬עס זענען פארהאנען צוויי בערג‬ ‫געזאגט‪ ,‬איר זאלט וויסן אז מען ברענגט מיר‬ ‫וואס זענען זייער חשוב‪ ,‬איינס איז דער בארג סיני‪,‬‬ ‫פארשידענע געלטער‪ ,‬ס'זענען דא אזעלכע געלט‬ ‫וואס דארט האט דער אויבערשטער געגעבן די‬ ‫וואס זענען נישט ראוי צו נוצן נאר פאר פערד‪,‬‬ ‫הייליגע תורה פאר די אידן‪ ,‬דאס צווייטע איז דער‬ ‫וויבאלד איך וויל די געלטער זאלן זיך שנעל אויס‬ ‫בארג די הר המוריה‪ ,‬וואס דארט האט יצחק אבינו‬ ‫ניצן‪ ,‬דעריבער הייס איך קויפן פונעם געלט צוקער‬ ‫אויסגעשטרעקט זיין האלדז‪ ,‬אז זיין פאטער‬ ‫וואס קאסט זייער טייער און דאס געבן פאר די‬ ‫אברהם אבינו זאל אים שחט'ן‪.‬‬ ‫פערד‪.‬‬ ‫איז פארוואס האט דער אויבערשטער‬ ‫און דער רוז'ינער האט אים בשעת מעשה‬ ‫אויסגעוועהלט דעם בארג מוריה צו בויען דארט‬ ‫געוויזן אויפ'ן טיש‪ ,‬וואו ס'איז געלעגן הויפנס מיט‬ ‫דאס בית המקדש‪ ,‬דער בארג סיני האט דאך די‬ ‫געלט‪ ,‬זאגנדיג‪" ,‬ליסקער רב‪ ,‬פון די אלע געלט וואס‬ ‫גרויסע מעלה אז אויף אים איז געגעבן געווארען‬ ‫איר זעט דא אויפן טיש‪ ,‬קומט מיר נישט אויס אפילו‬ ‫די תורה הקדושה‪ ,‬נאר דער תירוץ איז‪ ,‬אויף אזא‬ ‫פאר א סעודה אחת"‪.‬‬ ‫‪35‬‬ ‫ארויף געקומען צו בית דין של מעלה‪ ,‬און מען האט‬ ‫פלאץ ווי א איד האט אויסגעשטרעקט זיין האלדז‬ ‫אנגעהויבען אפוועגן זיינע מעשים אויף די וועלט‪,‬‬ ‫זיך צו לאזן שחט'ן פאר דעם אויבערשטען‪ ,‬איז‬ ‫די גוטע מעשים זענען ליידער געווען זייער ווייניג‪,‬‬ ‫מער חשוב ווי דאס פלאץ ווי עס איז געגעבן‬ ‫און עבירות זענען ליידער געווען זייער פיל‪ ,‬האט‬ ‫געווארען די תורה‪.‬‬ ‫מען אים געוואלט משפט'ן צו גיין אין גיהנום‪.‬‬ ‫האט דער צאנזער רב זי"ע אויס געפירט‪,‬‬ ‫האט דער סניגור אנגעהויבן פאר ענטפערן‪ ,‬אז‬ ‫גלייבט מיר קראקאווער רב‪ ,‬אז ביים רוזשינער האב‬ ‫דער איד איז געווען א גרויסע בעל יסורים ער האט‬ ‫איך געזעהן אז יעדע רגע איז ער גרייט זיך אויס‬ ‫גאר אסאך מיט געמאכט אויף די וועלט‪ ,‬און ער איז‬ ‫צושטרעקען זיין האלדז צו ווערן גע'שחט'ען פאר'ן‬ ‫שוין אפ געקומען אויף די וועלט‪ ,‬ווי די גמרא זאגט‬ ‫אויבערשטען‪.‬‬ ‫דאך יסורין ממרקין עונותיו של אדם‪ ,‬און דער‬ ‫•••‬ ‫מלאך האט פראבירט אויף יעדן וועג צו מלמד זכות‬ ‫ווערט דערציילט‪ ,‬אז ווען דער הייליגער‬ ‫זיין אויף דעם איד‪.‬‬ ‫רוזשינער זי"ע האט געברויכט אנטלויפן פין‬ ‫רוסלאנד קיין סדיגורא צוליב וואס די ממשלה‬ ‫די בית דין של מעלה האט נאך געגעבען פארן‬ ‫האט געזיכט דעם צדיק צוליב די מסירות‪ ,‬האבן די‬ ‫סניגור‪ ,‬און געהייסן מען זאל ברענגען אלע זיינע‬ ‫קרובים מייעץ געווען דעם צדיק‪ ,‬אז ער זאל זיך‬ ‫יסורים‪ ,‬ווען מען האט ארויף געלייגט זיינע יסורים‬ ‫בייטן זיין משפחה נאמען‪ ,‬כדי די ממשלה זאל אים‬ ‫אויפן וואגשאהל‪ ,‬האט עס אפגעווישט רוב‬ ‫נישט קענען כאפן‪ ,‬אבער דער צדיק וקדוש האט‬ ‫עבירות‪ ,‬דער וואגשאהל איז שוין געוועהן כמעט‬ ‫בשום אופן נישט מסכים געווען דאס צו טון‪ ,‬און ער‬ ‫אייניג‪ ,‬אבער עס האט נאך געפעלט אביסל יסורים‬ ‫האט מסביר געווען פאר זיי די סיבה‪.‬‬ ‫צו איבער וועגן די זייט פון די עבירות‪.‬‬ ‫ווי באקאנט ביי אברהם אבינו ע"ה האט דער‬ ‫האט זיך דער איד אן גערופען‪" ,‬רבונו של עולם‬ ‫מּוֹל ְד ְתּ‪‬‬ ‫וּמ ַ‬‫באשעפער געהייסן‪ֶ " ,‬ל‪ְ ‬ל‪ֵ ‬מ ַא ְר ְצ‪ִ ‬‬ ‫אלעס איז דאך אין דיינע הענט‪ ,‬האסט מיר נישט‬ ‫וּמ ֵבּית ָא ִבי‪ ,"‬האט דער הייליגער רוזשינער זי"ע‬ ‫ִ‬ ‫געקענט געבן אויף די וועלט נאך אביסל יסורים‪,‬‬ ‫געזאגט‪ ,‬איך בין אנטלאפן פון רוסלאנד און מיט‬ ‫וואלט איך ניצול געווארן פון גיהנום"‪ ,‬ווען די די‬ ‫דעם איז ביי מיר מקיים געווארן דעם ענין פון גלות‬ ‫רוזשינער האט גענדיגט די מעשה‪ ,‬האט דער איד‬ ‫מּוֹל ְד ְתּ‪ ,‬אבער ִמ ֵבּית ָא ִבי‪ ‬האט נאר‬‫וּמ ַ‬ ‫און ֵמ ַא ְר ְצ‪ִ ‬‬ ‫שוין גאר גוט פארשטאנען וואס די רבי זאגט‪ ,‬און‬ ‫אברהם געקענט מקיים זיין‪ ,‬וויבאלד זיין טאטע‬ ‫האט זיך מער נישט אפגערעדט‪.‬‬ ‫איז געווען תרח‪ ,‬אבער מיין טאטע איז דאך געווען‬ ‫•••‬ ‫דער צדיק וקדוש רבי שלום שכנא זי"ע‪ ,‬און דער‬ ‫דער הייליגער צדיק רבי מאיר'ל מפרמישלאן‬ ‫הייליגער רוזשינער זי"ע האט געזאגט‪ ,‬אז די‬ ‫זי"ע האט אמאל אריין געריפן א חסיד‪ ,‬און אים‬ ‫נאמען "פריעדמאן" האט ער גענומען נאך זיין‬ ‫געגעבן א בריוו צו טראגן צום הייליגען רוזשינער‬ ‫טאטן'ס נאמען "שלום"‪ ,‬וואס שלום מיינט‬ ‫זי"ע‪ ,‬אנזאגנדיג אז ער זאל דעם בריוו אריינלייגן‬ ‫"פרידען"‪ ,‬און דערפאר האט דער צדיק בשום אופן‬ ‫אין שיך‪ ,‬און נישט ארויס נעמען ביז ער געפונט זיך‬ ‫נישט געוואלט נאכגעבן דעם משפחה נאמען‬ ‫אין שטוב פונעם צדיק‪ ,‬אנקומענדיג קיין רוזשין‬ ‫"פריעדמאן"‪.‬‬ ‫האבן די גבאים געוואלט זעהן דעם בריוו‪ ,‬ער האט‬ ‫•••‬ ‫אבער נישט געוואלט‪ ,‬אויספירנדיג די שטרענגע‬ ‫צום הייליגער רוזשינער זי"ע איז אמאל‬ ‫באפעל פון זיין רבי'ן‪.‬‬ ‫געקומען א איד מיט אסאך פראבלעמען און‬ ‫יסורים‪ ,‬און געוויינט פאר צדיק און געזאגט‪" ,‬וואס‬ ‫ערשט ווען ער איז אריין געקומען צום צדיק‪,‬‬ ‫וויל מען פון מיר פון הימל‪ ,‬אזוי פיהל פראבלעמען‬ ‫האט ער זיך אויסגעטאן זיין שיך‪ ,‬און געגעבן דעם‬ ‫אויף יעדען טריט און שריט"‪.‬‬ ‫בריוו ווי ס'איז געווען געשריבן ווי פאלגענד‪ ,‬אזוי‬ ‫ווי ס'קומט שבועות און מ'דארף עסן קרעפלעך‪,‬‬ ‫איך וועל דיר דערציילן א מעשה האט דער‬ ‫ווייס איך נישט וויאזוי זיך צו פירן‪ ,‬איינס צו עסן איז‬ ‫הייליגער רוזשינער זי"ע געענטפערט‪ ,‬א איד איז‬ ‫‪36‬‬ ‫•••‬ ‫צו ווייניג‪ ,‬און צוויי איז שוין זוגות‪ ,‬דריי איז שוין‬ ‫איינמאל איז דער צדיק דער הייליגער‬ ‫צופיל‪ ,‬האט דער הייליגער רוזשינער געענטפערט‪,‬‬ ‫רוזשינער זי"ע געווען אין שטאט יאס‪ ,‬איז דארט‬ ‫ער זאל מאכן איין קרעפל וואס איז אזוי גרויס ווי‬ ‫געווען א איד וואס עס האט זיך אים ל"ע צובראכן‬ ‫צוויי‪ ,‬סוד ד' ליראיו‪.‬‬ ‫ביידע פיס‪ ,‬און ווען מען האט אים פאראכטן די‬ ‫•••‬ ‫פיס‪ ,‬האט זיך דאס פארוואקסן קרום‪ ,‬האט דער גוי‬ ‫דער צדיק וקדוש רבי אליעזר מדז'יקוב זי"ע‬ ‫דער דאקטאר געגעבן א עצה‪ ,‬אז ער וועט דארפן‬ ‫פלעגט יעדן ר"ה מאכן א מי שברך פאר די צדיקי‬ ‫צו ברעכן ביידע פיס און דאן צוריק שטעלן ריכטיג‪.‬‬ ‫הדור‪ ,‬לויט א קוויטל וואס זיין גבאי האט פון‬ ‫פאראויס אנגעגרייט לויט זיין באפעל‪ ,‬יארן לאנג‬ ‫איז דער איד געקומען זיך מזכיר זיין צום‬ ‫פלעגט דער ערשטער אויף די ליסטע זיין ישראל‬ ‫הייליגען רוזשינער זי"ע‪ ,‬אז ער האט יסורים אויף‬ ‫בן חוה דער הייליגער רוז'ינער‪.‬‬ ‫די פיס און ער וויל נישט מען זאל נאכאמאל דארפן‬ ‫ברעכן די פיס‪ ,‬האט זיך דער הייליגער רוזשינער‬ ‫ערב ר"ה בשנת תרי"א פרעגט דער הייליגער‬ ‫אנגעריפן צו דעם איד‪ ,‬ווארף אוועק די צוויי‬ ‫דזשיקוב'ער דעם גבאי'ן‪ ,‬צו ער האט שוין גרייט‬ ‫שטעקענעס און הייב אן גיין אויף די פיס‪ ,‬כך הוה‬ ‫דעם קוויטל מיט די צדיקי הדור‪ ,‬ענטפערט דער‬ ‫דער איד איז אויס געהיילט געווארן אויפן פלאץ‬ ‫גבאי אז יא‪ ,‬פרעגט ער אים ווייטער‪ ,‬און וועם‬ ‫און אנגעהויבן גיין אויף ביידע פיס כאחד אדם‪.‬‬ ‫האסטו געשריבן דער ערשטער‪ ,‬ענטפערט ער‬ ‫•••‬ ‫ווייטער‪ ,‬אז ווי שטענדיג האט ער געשריבן דעם‬ ‫ווען דער הייליגער רוזשינער זי"ע איז‬ ‫רוז'ינער‪.‬‬ ‫געגאנגען אין תפיסה אין רוסלאנד‪ ,‬וואס ווי‬ ‫באוויסט איז ער דארט געווען פאר בערך צוויי יאר‪,‬‬ ‫זאגט אים דער הייליגער דזשיקוב'ער‪ ,‬דו‬ ‫האט ער געזאגט דעם פסוק גַּ ם כִּ י ֵא ֵל‪ְ ‬בּגֵ יא ַצ ְל ָמוֶ ת‬ ‫טיילסט מיר שוין איין וואס צו טון‪ ,‬גיי שרייב‬ ‫‪‬א ִא ָירא ָרע כִּ י ַא ָתּה ִע ָמּ ִדי‪ ,‬און ער האט דאס‬ ‫איבער און שטעל חיים בן מרים דעם צאנזער רב‪,‬‬ ‫געטיישט‪ ,‬רבוש"ע גַּ ם כִּ י ֵא ֵל‪ְ ‬בּגֵ יא ַצ ְל ָמוֶ ת ‪‬א ִא ָירא‪,‬‬ ‫צום ערשט און לייגט צו‪ ,‬אז די ר"ת פון דעם‬ ‫אפילו איך גיי אריין אין תפיסה האב איך נישט מורא‬ ‫צאנז'ער רב איז די זעלבע ווי דער נוטריקון פון‬ ‫פאר גארנישט‪ ,‬ווייל אלעס קומט דאך פון דיר‪ ,‬דאס‬ ‫מ'כלכל ח'יים ב'חסד‪ ,‬טאקע יענעם יאר איז דער‬ ‫איינציגסטע זאך וואס טוט מיר יא וויי איז‪ָ ,‬רע כִּ י‬ ‫הייליגער רוזשינער זי"ע נסתלק געווארן‪.‬‬ ‫ַא ָתּה ִע ָמּ ִדי‪ ,‬אז די באשעפער וועסט אויך דארפן זיין‬ ‫•••‬ ‫מיט מיר אין תפיסה‪ ,‬דאס טוט מיר שוין יא וויי‪.‬‬ ‫אין ספר נר ישראל ווערט געברענגט‪ ,‬אז ביי די‬ ‫•••‬ ‫חתונה פונעם הייליגער רוזשינער זי"ע‪ ,‬האט אים‬ ‫דער הייליגער רוזשינער זי"ע איז אמאל אריין‬ ‫דער הייליגער קדושת לוי מברדיטשוב זי"ע‬ ‫געקומען אין ביהמ"ד‪ ,‬און האט דערציילט א מעשה‪,‬‬ ‫געבענטשט‪ ,‬און ווי זיין מנהג איז דער קדושת לוי‬ ‫אמאל איז געקומען א דארפסמאן א גרויסער עם‬ ‫זי"ע אריין געפאלן אין א מורא'דיגע דביקות בשעת‬ ‫הארץ אין שוהל ראש השנה ביים דאווענען‪,‬‬ ‫ער האט געהאלטן זיינע הייליגע הענט אויפן קאפ‬ ‫פארשטייט זיך ער האט נישט פארשטאנען קיין‬ ‫פונעם חתן דער רוזשינער‪ ,‬ווי באקאנט איז דער‬ ‫ווארט פונעם דאווענען‪ ,‬אבער ביי שמונה עשרה‬ ‫רוזשינער געווען א גרויסער חלוש פון די אלע‬ ‫האט ער געזען ווי דער גאנצער עולם וויינט‪ ,‬איז‬ ‫סיגופים וואס ער האט אלס אפ געראכטן‪ ,‬האט ער‬ ‫אים איינגעפאלן א הסבר פארוואס דער עולם‬ ‫געבעטן א תפילה צום באשעפער‪ ,‬אז דער צדיק‬ ‫וויינט‪ ,‬ווייל זיכער איז דער עולם גאר שטארק‬ ‫זאל אביסל נאכלאזן דעם דרוק אויף זיין קאפ‪.‬‬ ‫הונגעריג און מען וויל שוין אהיים גיין עסן‪ ,‬און‬ ‫דערפאר וויינט דער עולם פון הונגער‪.‬‬ ‫כך הוה דער הייליגער קדושת לוי זי"ע האט‬ ‫דאן אראפ גענומען זיינע הענט פונעם קאפ פונעם‬ ‫קומט אבער נאך שמונה עשרה און דער עולם‬ ‫חתן‪ ,‬דאן האט דער קדושת לוי זיך אנגעריפן‪,‬‬ ‫האט אויף געהערט וויינען‪ ,‬האט זיך דער‬ ‫"רבוש"ע די האסט נישט אסאך אזאנע חתנים אויף‬ ‫דארפסמאן געואוונדערט‪ ,‬וואס גייט דא פאר מיטן‬ ‫די וועלט"‪.‬‬ ‫‪37‬‬ ‫געזאגט‪ ,‬ביז דאן וועט אויך דער באשעפער העלפן‪,‬‬ ‫עולם‪ ,‬איז מען הונגעריג אדער נישט‪ ,‬איז אים איין‬ ‫ווי דער פסוק זאגט‪" ,‬כִּ י ‪‬א ֶא ֱעזָ ְב‪ַ ‬עד ֲא ֶשׁר ִאם‬ ‫געפאלן א סיבה‪ ,‬אז מן הסתם האבן די אלע אידן א‬ ‫ָע ִשׂ ִיתי ֵאת ֲא ֶשׁר ִדּ ַבּ ְר ִתּי ָל‪."‬‬ ‫גוט שטיקל פלייש אינעם טאפ וואס קאכט זיך גוט‬ ‫•••‬ ‫איין‪ ,‬און דערפאר האט דער עולם אויף געהערט‬ ‫הרה"ק בעל צמח צדיק מוויזניץ זי"ע האט‬ ‫וויינען‪ ,‬ווייל ווי מער די פלייש קאכט זיך אלס‬ ‫דערציילט‪ ,‬איינמאל איז דער שווער דער הייליגער‬ ‫בעסער ווערט דאס‪.‬‬ ‫רוזשינער זי"ע געגאנגען אויף א שפאציר מיט אים‪,‬‬ ‫אינמיטן האט א איד אפ געשטעלט דעם וואגן און‬ ‫אבער ווען עס איז געקומען צו תקיעת שופר‬ ‫געזאגט‪ ,‬רבי איך זיך שוין דעם רבין פאר דריי טאג‪,‬‬ ‫האט דער עולם נאכאמאל אנגעהויבן וויינען‪ ,‬האט‬ ‫מיין פרוי איז א מקשה לילד און איך ברויך א ישועה‪.‬‬ ‫דער דארפסמאן נישט פארשטאנען וואס דא גייט‬ ‫פאר‪ ,‬אבער ער טראכט צו זיך‪ ,‬דער עולם וויינט מן‬ ‫האט זיך דער הייליגער רוזשינער זי"ע‬ ‫הסתם‪ ,‬ווייל ווער האט כח צו ווארטן אזוי לאנג אויף‬ ‫אנגערופן‪ ,‬דריי טאג איז דא ביי א איד א צרה און איך‬ ‫די גוטע פלייש און זיי האבן מורא אז די פלייש גייט‬ ‫ווייס נישט דערפון‪ ,‬פאר שאלטן זאלן זיין די אלע‬ ‫אויסקאכן ביי זיי אין שטוב‪ ,‬און דערפאר איז דער‬ ‫מקטריגים פארן מאכן א מסך המבדיל‪ ,‬און ער האט‬ ‫עולם אזוי צוטראגן‪.‬‬ ‫געזאגט‪ ,‬רבוש"ע אדער שיקסטו שוין משיח צדקנו‬ ‫וואס זאל העלפן אידישע קינדער‪ ,‬אדער שיקסטו‬ ‫האט דער הייליגער רוזשינער זי"ע אויס‬ ‫נאכאמאל אראפ דעם בעש"ט הקדוש זי"ע‪.‬‬ ‫געפירט מיט בכיות נוראות‪ ,‬רבוש"ע מיר ווייסן‬ ‫•••‬ ‫אויף זיכער אז די אלע צרות וואס מען גייט אריבער‬ ‫ווי באקאנט האט דער הייליגער רוזשינער זי"ע‬ ‫אין גלות איז פאר אונזער טובה‪ ,‬און יעדע צער און‬ ‫געדאווענט שפעט‪ ,‬אבער די תלמידים האט ער‬ ‫שוועריגקייט איז א טובה פאר אונז‪ ,‬אבער‬ ‫געהייסן אז זיי זאלן יא דאווענען אין צייט‪ ,‬און ער‬ ‫באשעפער ווער האט כח אויס צו האלטן דעם‬ ‫האט דאס מסביר געווען מיט א משל‪.‬‬ ‫אריכת הגלות‪ ,‬לייז שוין אויס דיינע אידישע קינדער‬ ‫פון דעם שווערן גלות‪.‬‬ ‫געווען א איד וואס די ווייב זיינער האט אים‬ ‫•••‬ ‫יעדן טאג אנגעגרייט א מאכל פון באנדליך‪ ,‬איין‬ ‫אמאל איז א איד געקומען צום הייליגער‬ ‫טאג איז דער איד אהיים געקומען און נישט‬ ‫רוזשינער זי"ע פאר א ברכה און א ישועה‪ ,‬אינעם‬ ‫געטראפן דעם מאכל גרייט‪ ,‬האט דער איד‬ ‫פאר צומער איז געווען דער זוהן פונעם צדיק‬ ‫געטראכט‪ ,‬אז מן הסתם קומט היינט א גאר גוטע‬ ‫הרה"ק רבי דוד משה מטשורטקוב זי"ע וואס איז‬ ‫מאכל‪ ,‬און וועגן דעם איז דאס נישט גרייט אין‬ ‫נאך געווען א קליין קינד‪ ,‬האט דער קינד געפרעגט‬ ‫צייט‪ ,‬אבער ווען די ווייב האט אריין געברענגט‬ ‫דעם איד‪ ,‬וואס ווילסטו פון מיין טאטן‪ ,‬האט דער‬ ‫דעם זעלבן מאכל ווי יעדן טאג‪ ,‬האט זיך דער איד‬ ‫איד געזאגט איך ברויך א ישועה‪.‬‬ ‫געבייזערט אויפן ווייב און געזאגט‪ ,‬אויב די גיבסט‬ ‫מיר דאס זעלבע ווי יעדן טאג‪ ,‬פארוואס האב איך‬ ‫ווען דער איד איז ארויס געקומען האט דער‬ ‫געברויכט ווארטן אזוי לאנג‪.‬‬ ‫קינד געפרעגט‪ ,‬וואס האט דער טאטע געזאגט‪,‬‬ ‫האט דער איד געזאגט‪ ,‬די רבי האט געזאגט אז דער‬ ‫דאס זעלבע איז מיטן דאווענען‪ ,‬די צדיקים‬ ‫אייבערשטער זאל העלפן‪ ,‬האט דאס קינד‬ ‫וואס געבן פארן באשעפער א תפלה מיט די‬ ‫געפרעגט‪ ,‬און וואס וועט זיין ביז דער אייבערשטער‬ ‫ריכטיגע כוונות און מיט די ריכטיגע קדושה‪ ,‬לוינט‬ ‫וועט העלפן‪ ,‬האט דער איד נישט געוויסט וואס צו‬ ‫זיך פארן באשעפער כביכול צו ווארטן ביז שפעט‪,‬‬ ‫ענטפערן‪.‬‬ ‫אבער איינער וואס כאפט אפ דאס דאווענען און‬ ‫לייגט נישט אריין די ריכטיגע כוונות און ער‬ ‫איז דער איד צוריק אריין צום רבין און‬ ‫דאוווענט נאך שפעט אויך‪ ,‬זאגט מען אים פון‬ ‫געפרעגט די שאלה וואס דער קינד האט אים‬ ‫הימל‪ ,‬אויף אזא דאווענען האט מען אזוי לאנג‬ ‫געפרעגט‪" ,‬רבי וואס וועט זיין ביז דער‬ ‫געברויכט ווארטן‪.‬‬ ‫אייבערשטער וועט העלפן"‪ ,‬האט דער צדיק‬ ‫‪38‬‬ ‫די זוילן זענען געווען אראפ גענומען‪ ,‬און די הייליגע‬ ‫•••‬ ‫פיס זענען געגאנגען הויל אויף די שניי‪.‬‬ ‫הרה"ק רבי יצחק מווארקא זי"ע איז איינמאל‬ ‫•••‬ ‫געווען ביים הייליגער רוזשינער זי"ע‪ ,‬האט דער‬ ‫דער הייליגער ריבניצער רבי זי"ע האט אמאל‬ ‫רוזשינער געפרעגט דעם הייליגען ווארקער‪ ,‬אויב‬ ‫געזאגט פאר הרה"ק רבי משה הלברשטאם בעל‬ ‫ער ווייסט אז ער איז געזעצן אין תפיסה‪ ,‬האט ער‬ ‫דברי משה מירושלים זי"ע‪ ,‬אז הרה"ק רבי משה‬ ‫געזאגט אז יא און געפרעגט דעם רבין פארוואס ער‬ ‫סוליצא זי"ע האט נאך געזאגט בשם הרה"ק רבי‬ ‫איז געזעצן אין תפיסה‪.‬‬ ‫מאיר מפרמישלאן זי"ע‪ ,‬אז ווען מען האט ח"ו א‬ ‫חולה אין שטוב‪ ,‬זאל מען ליל שישי טרינקען א‬ ‫האט דער רבי דערציילט‪ ,‬אז ווען דער‬ ‫לחיים און זאגן‪ ,‬בזכות הרה"ק ר' ישראל בן פערל‬ ‫הייליגער ב"ח זי"ע איז ארויף געקומען בעולם‬ ‫דער הייליגער קאשניצער מגיד זי"ע זאלן אלע‬ ‫העליון האט מען אים געוואלט טראגן אין גיהנום‪,‬‬ ‫קראנקע אידן האבן א רפואה‪.‬‬ ‫האט דער ב"ח געזאגט‪ ,‬אז ער איז איבער געגאנגען‬ ‫•••‬ ‫זיין גאנץ לעבן און ער זעט נישט קיין עבירה‬ ‫דער הייליגער ריבניצער רבי זי"ע פלעגט יעדן‬ ‫פארוואס ער זאל גיין אין גיהנום‪.‬‬ ‫ליל שישי טרינקען א לחיים און דאן האט ער‬ ‫געוואונטשן‪ ,‬בזכות פון דעם גרויסן רבי שלום‬ ‫האט מען געזאגט פארן הייליגען ב"ח‪ ,‬אז‬ ‫שכנא מפראהביטש דעם הייליגען ריזינער'ס‬ ‫איינמאל איז ער דורך אויף די גאס שבת קודש און‬ ‫פאטער‪ ,‬זאל מען זוכה זיין צו א פרייליכן שבת‬ ‫ער האט געהיסט‪ ,‬און דארט איז געשטאנען א וואגן‬ ‫קודש‪ ,‬און דאן האט ער געהייסן דערציילן א סיפור‪,‬‬ ‫וואס איז געווען געבינדן צו א שור וחמור און דורך‬ ‫און אז מען ווייסט נישט קיין סיפור‪ ,‬זאל מען רעדן‬ ‫דעם היסט האבן זיי אנגעהויבן גיין‪ ,‬וואס דאס איז‬ ‫פון טישן און בענק‪ ,‬דערנאך האט דער הייליגער‬ ‫א איסר כלאים‪ ,‬און דאן האט מען אפ געקילט דעם‬ ‫צדיק געזאגט‪ ,‬אין זכות פון רבינו ישראל בן פערל‬ ‫גיהנום פאר ‪ 40‬טאג‪ ,‬און דער רוזשינער האט‬ ‫דער קאזניצער מגיד זי"ע זאלן אלע קראנקע האבן‬ ‫געזאגט אז אפילו אזא עבירה האט ער אויך נישט‪.‬‬ ‫א רפואה שלימה‪.‬‬ ‫•••‬ ‫נאר אלס קליין קינד פון ‪ 5‬יאר אלט‪ ,‬ווען עס‬ ‫דער הייליגער רוזשינער זי"ע האט געזאגט‪ ,‬אז‬ ‫איז פארגעקומען דעם חומש סעודה אין חדר‪ ,‬האט‬ ‫די טאטע הרה"ק רבי שלום שכנא מפראהביטש‬ ‫דער רוזשינער געזאגט א דרשה‪ ,‬נאכן דרשה זענען‬ ‫זי"ע פלעגט זיך פירן‪ ,‬אז ביי א ברית ווען עס איז‬ ‫אלע קינדער דורך און דאן האט ער געהאט א‬ ‫געקומען צו געבן דעם נאמען‪ ,‬האט דער צדיק רבי‬ ‫התנשאות כחוט השערה‪ ,‬און וועגן דעם זינד איז‬ ‫שלום שכנא אריין געקוקט אין די אויגן פונעם‬ ‫אים זיך געקומען די צוויי יאר אין תפיסה‪.‬‬ ‫קינד‪ ,‬און אזוי געגעבן דעם נאמען פארן קינד‪,‬‬ ‫•••‬ ‫צדיקים האבן דערציילט‪ ,‬אז דער הייליגער‬ ‫האט דער רוזשינער זי"ע געזאגט‪ ,‬אז ביי זיין‬ ‫רוזשינער זי"ע האט זיך אמאל אויסגעדריקט‬ ‫ברית האט ער געוויסט אז די טאטע וויל אים געבן‬ ‫בזה"ל‪" ,‬ווען ער וואלט געווען אין מירון ביים קבר‬ ‫דעם נאמען "פייבוש"‪ ,‬און דערפאר האט ער‬ ‫פון רבן שמעון בר יוחאי זי"ע‪ ,‬וואלט ער צובראכן‬ ‫פארמאכט די אויגן ווען די טאטע האט געקוקט‬ ‫דעם קבר‪ ,‬און געוויזן פאר רבי שמעון וואס עס גייט‬ ‫אויף אים‪ ,‬און די טאטע האט געגעבן דעם נאמען‬ ‫פאר אויף די וועלט‪ ,‬און איינגעריסן פאר א ישועה"‪.‬‬ ‫"ישראל"‪ ,‬פירט אויס דער הייליגער רוזשינער‬ ‫•••‬ ‫בזה"ל‪" ,‬ווי אזוי וואלטן מיר אויס געקוקט ווען מיר‬ ‫ווי באקאנט האט זיך דער הייליגער רוזשינער‬ ‫הייסן "פייבוש"‪.‬‬ ‫זי"ע געפירט גאר מלכות'דיג מיט גאלדענע און‬ ‫•••‬ ‫זילבערנע כלים‪ ,‬דערציילט מען‪ ,‬אז אמאל ווינטער‬ ‫ווערט דערציילט‪ ,‬אז עס איז געווען א גאר‬ ‫נאך קידוש לבנה האט מען באמערקט רויטע‬ ‫שטארקע קשר צווישן דעם צדיק רבי מאיר'ל‬ ‫פינגער אפדרוקן אויף די שניי‪ ,‬האט זיך שפעטער‬ ‫מפרמישלאן זי"ע און דער הייליגער רוזשינער זי"ע‪,‬‬ ‫ארויס געשטעלט‪ ,‬אז דער הייליגער רוזשינער זי"ע‬ ‫האבן די חסידי רוזין דערציילט‪ ,‬אז יענעם מוצאי‬ ‫האט טאקע געהאט טייערע שיינע שטיוול‪ ,‬אבער‬ ‫‪39‬‬ ‫טאטן‪ ,‬זיך געפירט מיט אזא פרישות יתירה‪ ,‬אז זיין‬ ‫שבת קודש ווען דער הייליגער צדיק רבי מאיר'ל‬ ‫מאמע‪ ,‬די צדקת מרת חוה ע"ה‪ ,‬האט מורא געהאט‬ ‫זי"ע איז נסתלק געווארן‪ ,‬האט זיך ביי סעודת מלוה‬ ‫אז ער וועט ח"ו נישט האבן קיין קינדער‪.‬‬ ‫מלכה אין רוזין אויס געלאשן א ליכט ביים טיש‪,‬‬ ‫ווען מען האט דאס פראבירט אנצינדען צוריק‪,‬‬ ‫איז זי געפארן צום הייליגן צדיק דער אוהב‬ ‫האט זיך דאס נאכאמאל אויס געלאשן‪ ,‬האט זיך‬ ‫ישראל מאפטא זי"ע‪ ,‬און האט געוויינט און‬ ‫דער הייליגער רוזשינער זי"ע אנגעריפן‪ ,‬עס איז דא‬ ‫געזאגט‪" ,‬וויל דען די רבי‪ ,‬אז די גזע פונעם הייליגן‬ ‫נייעס אין פרעמישלאן‪ ,‬נישט לאנג נאכדעם האט‬ ‫מגיד ממזריטש זי"ע זאל זיך ח"ו אויפהערן"‪ ,‬האט‬ ‫מען טאקע געהערט די בשורה‪ ,‬אז דער הייליגער‬ ‫דער הייליגער אפטער רב געענטפערט‪" ,‬אויב ער‬ ‫צדיק רבי מאיר'ל מפרמישלאן זי"ע איז נסתלק‬ ‫וועט קומען צו מיר‪ ,‬זאג איך צו אז ער וועט האבן זון‬ ‫געווארן‪.‬‬ ‫און טעכטער"‪ ,‬האט זי באפוילן איר זון דעם‬ ‫•••‬ ‫הייליגען רוזשינער זי"ע‪ ,‬אז אלס מצוות כיבוד אם‬ ‫הרה"ק רבי אלעזר מליזענסק זי"ע דער‬ ‫זאל ער פארן קיין אפטא‪.‬‬ ‫הייליגער זון פון רבי אלימלך מליזענסק זי"ע‪ ,‬איז‬ ‫ווען דער הייליגער רוזשינער איז אנגעקומען‬ ‫אמאל געווען ביים צדיק הרה"ק מרוזין זי"ע‪ ,‬און‬ ‫קיין אפטא און זיך געשטעלט פארן הייליגען‬ ‫מען האט דארט גערעדט פון די גדלות פונעם‬ ‫אפטער רב‪ ,‬האט דער אפטער רב אנגעהויבן‬ ‫טאטן דער צדיק רבי אלימלך מליזענסק זי"ע‪ ,‬האט‬ ‫שרייען‪" ,‬וואס האב איך געטון‪ ,‬וואס האב איך‬ ‫דער רוזשינער זי"ע געזאגט‪ ,‬די צוויי הענט פונעם‬ ‫צוגעזאגט‪ ,‬איך האב געמיינט אז ער איז נאר א‬ ‫טאטן איז געווען "די צוויי לוחות הברית"‪ ,‬די צען‬ ‫בחינה פון 'נשמה'‪ ,‬יעצט זעה איך אבער אז ער איז‬ ‫פינגער פון טאטן זענען געווען "די עשרת‬ ‫א 'נשמה לנשמה"‪ ,‬און ער האט אנגעכאפט זיין‬ ‫הדיברות"‪ ,‬און ‪ 500‬יאר בעפאר דער הייליגער רבי‬ ‫הייליגע בארד און געזאגט‪" ,‬ווען נישט וואס איך‬ ‫אלימלך איז אראפ געקומען אויף די וועלט‪ ,‬איז שוין‬ ‫האף אז מ'וועט נישט פארשעמען די ווייסע בארד‪,‬‬ ‫אראפ געקומען השפעות אויף די וועלט אין זיין‬ ‫ווייס איך שוין נישט" און טאקע‪ ,‬דער הייליגער‬ ‫זכות און פאר דורו דורות נאך דעם אויך‪.‬‬ ‫רוזשינער האט זוכה געווען צו זעקס זון און פיר‬ ‫•••‬ ‫טעכטער‪ ,‬אבער די מעשה ווייזט די קדושה און‬ ‫דער הייליגער רוזשינער זי"ע‪ ,‬האט געגעבן א‬ ‫פרישות מיט וואס דער הייליגער רוזשינער האט‬ ‫נאמען פאר זיין זון "מרדכי" פייוויש‪ ,‬נאך זיין‬ ‫זיך שוין געפירט אפילו זייענדיג דאן גאר יונג‪.‬‬ ‫פעטער דער הייליגער טשערנאבלער מגיד זי"ע‪,‬‬ ‫•••‬ ‫ווען דער טשערנאבלער מגיד האט נאך געלעבט‪,‬‬ ‫אין אפטא האט דער הייליגער אפטער רב זי"ע‬ ‫זאגענדיג‪ ,‬דער עולם וואונדערט זיך אז איך האב‬ ‫גאר שטארק מכבד געווען דעם הייליגען רוזשינער‬ ‫געגעבן א נאמען נאכ'ן פעטער‪ ,‬זיי ווייסן נישט אז‬ ‫זי"ע‪ ,‬איינמאל‪ ,‬ווען דער הייליגער רוזשינער האט‬ ‫דער פעטער איז שוין אסאך יארן נישט אויף דעם‬ ‫זיך שטארק פארהאלטן מיט שחרית‪ ,‬איז דער‬ ‫עולם‪.‬‬ ‫אפטער רב אריין צו אים און געפרעגט‪ ,‬ווען ער‬ ‫•••‬ ‫וועט דאווענען‪.‬‬ ‫מען דערציילט‪ ,‬אז דער הייליגער רוזשינער‬ ‫זי"ע האט דערציילט נאכן הסתלקות פונעם טאטן‬ ‫האט דער הייליגער רוזשינער דערציילט‪ ,‬א‬ ‫הרה"ק רבי שלום שכנא זי"ע‪ ,‬אז ער האט געזען‬ ‫משל פון א מלך‪ ,‬וואס זיינע שרים האבן‬ ‫דעם טאטן אין הימל ווי ער שטייט אין א וואסער‬ ‫איינגעשטעלט באשטימטע שעות ווען מ'קען‬ ‫וואס קומט אן ביז זיין האלז‪ ,‬ווען ער האט‬ ‫אריינקומען צו מלך‪ ,‬איינמאל איז געקומען איינער‬ ‫געפרעגט דעם טאטן וואס דאס איז‪ ,‬האט אים דער‬ ‫שפעט‪ ,‬און ווען די וועכטער האבן אים נישט‬ ‫טאטע געזאגט‪ ,‬אז דאס זענען די טרערן פון‬ ‫געלאזט אריינגיין‪ ,‬האט ער זיי געזאגט‪" ,‬די שעות‬ ‫אידישע קינדער‪.‬‬ ‫זענען געמאכט פאר א מענטש וואס קומט בעטן‬ ‫•••‬ ‫פאר זיין אייגענע צרכים‪ ,‬אבער איך קום בעטן פאר‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז דער הייליגער‬ ‫עפעס וואס איז נוגע צו דער מלוכה‪ ,‬און פאר‬ ‫רוזשינער זי"ע האט זיך אין די ערשטע יארן נאכן‬ ‫אזעלכע איז נישטא קיין באשטימטע צייט"‪ ,‬האט‬ ‫איבערנעמען דאס רבנות אלס ממלא מקום פונעם‬ ‫‪40‬‬ ‫דער שבת‪ ,‬לכבוד דיר‪ ,‬כאטש היינט איז א טאג פון‬ ‫דער הייליגער רוזשינער זי"ע אויסגעפירט‪" ,‬אזוי‬ ‫מעדנים‪ ,‬וועל איך גאר נישט עסן"‪ ,‬און דאס האט‬ ‫אויך איז מיט מיר‪ ,‬ווי קען איך וויסן ווען איך וועל‬ ‫דער הייליגער אפטא רב געטון‪ ,‬ווייל ער האט זיך‬ ‫דאווענען"‪.‬‬ ‫אזוי געפרייט מיטן גאסט דער הייליגער רוזשינער‬ ‫•••‬ ‫זי"ע‪.‬‬ ‫אמאל‪ ,‬אין א צייט פון צרה‪ ,‬האט דער הייליגער‬ ‫•••‬ ‫אפטער רב זי"ע גוזר תענית געווען‪ ,‬דער הייליגער‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז אמאל ווען דער‬ ‫רוזשינער האט אבער געהייסן זיין קאפעליע שפילן‬ ‫הייליגער רוזשינער זי"ע איז געפארן קיין אדעס‬ ‫מיט פידלען‪ ,‬צימבלען און טרומפייטן‪ ,‬דער עולם‬ ‫זיך צו באדן אינעם ים פאר זיין געזונט לויט די‬ ‫האט געמיינט‪ ,‬אז דער אפטער רב וועט זיך‬ ‫באפעל פון די דאקטוירים‪ ,‬האט ער געהערט פון א‬ ‫אויפרעגן‪ ,‬פארוואס דער הייליגער רוזשינער האט‬ ‫איד מיטן נאמען מאיר‪ ,‬אן אייניקל פון א גרויסן‬ ‫געמאכט פון זיין "תענית" א "יום טוב"‪ ,‬אבער ווען‬ ‫גאון‪ ,‬וואס איז ליידער אראפ פונעם דרך הישר‪ ,‬דער‬ ‫מ'האט עס דערציילט פארן הייליגען אפטער רב‪,‬‬ ‫הייליגער רוזשינער האט דעם מאיר גערופן און‬ ‫האט ער געזאגט‪" ,‬מיר קענען זיך נישט גלייכן צום‬ ‫געבעטן ער זאל פארן מיט אים קיין רוזשין‪ ,‬און ער‬ ‫רוזשינער‪ ,‬ער גייט אויפן וועג פונעם פסוק ‪",‬וכי‬ ‫וועט אים געבן אלעס וואס ער דארף‪ ,‬דער מאיר‬ ‫תבאו מלחמה בארצכם על הצר וגו'‪ ,‬ותקעתם‬ ‫איז מיטגעפארן‪ ,‬געגעסן ביי זיין טיש‪ ,‬און צום סוף‬ ‫בחצוצרות‪ ,‬ונזכרתם לפני ד' אלקיכם ונושעתם‬ ‫געטון א תשובה שלימה‪.‬‬ ‫מאויביכם"‪.‬‬ ‫•••‬ ‫איינמאל האט דער הייליגער רוזשינער אים‬ ‫דער הייליגער אפטער רב זי"ע האט אמאל‬ ‫געזען שטארק צובראכן‪ ,‬און דער מאיר האט‬ ‫געזאגט אויפן הייליגען רוזשינער זי"ע‪" ,‬עס שטייט‬ ‫געזאגט‪" ,‬איך האב שוין אפארמאל תשובה געטון‪,‬‬ ‫אין גמרא 'נערים פני זקנים ילבינו'‪ ,‬מיינט איר דען‬ ‫און דערנאך צוריקגעפאלן‪ ,‬ווער ווייסט צי מ'וועט‬ ‫אז דער תנא האט ח"ו גערעדט שלעכטס אויף אידן"‪,‬‬ ‫נאך מקבל זיין מיין תשובה"‪ ,‬האט דער הייליגער‬ ‫האט דער הייליגער אפטא רב אנגעכאפט זיין‬ ‫רוזשינער געזאגט‪" ,‬מ'זאגט אז דו ביסט א למדן‪,‬‬ ‫בארד‪ ,‬וואס איז געווען ווייס ווי שניי‪ ,‬און געזאגט‪,‬‬ ‫וועל איך דיר ענטפערן אויפן לומדישן אופן‪ ,‬עס‬ ‫"מיר שעמען זיך פאר דעם יונגערמאן"‪ ,‬און ער האט‬ ‫שטייט 'כי אתה סלחן'‪ ,‬און נישט 'סולח'‪ ,‬וואס די‬ ‫געמיינט מיט די ווערטער דעם הייליגען רוזשינער‪,‬‬ ‫ווארט 'סלחן מיינט‪ ,‬אז כביכול דער באשעפער איז‬ ‫מיט זיין גרויסער צדקות‪.‬‬ ‫געוואוינט צו מוחל זיין‪ ,‬אזוי אויך דא‪ ,‬אפילו פאר א‬ ‫•••‬ ‫מענטש וואס איז געוואוינט צו זינדיגן‪ ,‬איז דער‬ ‫ווערט דערציילט‪ ,‬אז ווען דער הייליגער‬ ‫אייבערשטער געוואוינט צו מוחל זיין‪ ,‬ווייל דער‬ ‫רוזשינער זי"ע איז געווען אויף שבת ביים הייליגען‬ ‫עיקר איז די מחשבה פונעם מענטש"‪.‬‬ ‫אפטער רב זי"ע‪ ,‬האט ער ווי געווענליך כמעט‬ ‫•••‬ ‫גארנישט געגעסן‪ ,‬און דער הייליגער אפטער רב‪,‬‬ ‫איינמאל ווען דער הייליגער רוזשינער זי"ע‪ ,‬איז‬ ‫וואס פלעגט עסן ווי אלע מענטשן‪ ,‬האט יענעם‬ ‫געווען אין לעמבערג צוליב די באפעל פון די‬ ‫שבת אויך כמעט נישט געגעסן‪ ,‬האט דער הייליגער‬ ‫דאקטוירים‪ ,‬איז ער אריין באגריסן דעם רב פון‬ ‫רוזשינער אים געפרעגט‪" ,‬איך קען נישט מער עסן‪,‬‬ ‫שטאט‪ ,‬דעם גאון דעם הייליגען ישועות יעקב זי"ע‪,‬‬ ‫אבער אייער שטייגער איז דאך צו עסן מער‪,‬‬ ‫דער גאון האט זיך געגרייט‪ ,‬אז דער הייליגער‬ ‫פארוואס טוישט איר אייער הנהגה"‪.‬‬ ‫רוזשינער וועט רעדן מיט אים אין לערנען‪ ,‬אבער‬ ‫ער האט אים נאר געפרעגט‪" ,‬פון וואס איז געמאכט‬ ‫האט דער הייליגער אפטער רב זי"ע‬ ‫דער דאך אויף די שטאט‪-‬מויערן"‪" ,‬פון בלעך"‪ ,‬האט‬ ‫געענטפערט‪" ,‬אז ראש חודש פאלט אויס שבת‪ ,‬איז‬ ‫דער גאון געענטפערט‪" ,‬ווייל דאס היט פון פייער"‪,‬‬ ‫דער שבת מכבד דעם גאסט‪ ,‬און גיט אים א מוסף‬ ‫האט דער הייליגער רוזשינער געפרעגט‪" ,‬האט‬ ‫מיט 'אתה יצרת'‪ ,‬אז א חשובער גאסט קומט‪ ,‬ווי‬ ‫מען דען נישט געקענט מאכן פון ציגל"‪.‬‬ ‫למשל‪ ,‬ווען יום טוב פאלט אויס שבת‪ ,‬גיט ער אים‬ ‫ווען דער הייליגער רוזשינער איז ארויס‪ ,‬האט‬ ‫צוויי שמונה עשרה'ס‪ ,‬אבער אז דער גרעסטער‬ ‫דער גאון געלאכט און געזאגט‪" ,‬דער מענטש וואס‬ ‫גאסט קומט‪ ,‬ווען יום כיפור פאלט אויס שבת‪ ,‬זאגט‬ ‫‪41‬‬ ‫דאס ווייס איך יא‪ ,‬ווען איך האב געפילט אז איך נייג‬ ‫די וועלט טומלט פון אים‪ ,‬רעדט פון אזעלכע זאכן"‪,‬‬ ‫זיך אויף איין זייט‪ ,‬האב איך זיך גענייגט אויף דער‬ ‫ווען דער הייליגער צדיק רבי מאיר'ל‬ ‫אנדערער זייט"‪.‬‬ ‫פרעמישלאנער זי"ע האט דאס געהערט‪ ,‬האט ער‬ ‫•••‬ ‫געזאגט‪" ,‬דער רב האט גארנישט פארשטאנען‪ ,‬דער‬ ‫איינער האט אמאל געגעבן א קוויטל‪ ,‬פארן‬ ‫הייליגער רוזשינער האט אים געפרעגט בדרך‬ ‫הייליגען רוזשינער זי"ע‪ ,‬און געבעטן אז ער זאל‬ ‫חכמה‪ ,‬אזוי ווי דער דאך באשיצט דאס גאנצע הויז‪,‬‬ ‫מתפלל זיין‪ ,‬אז ער זאל קענען ברעכן זיינע‬ ‫אזוי דארף דער רב פון שטאט באשיצן די גאנצע‬ ‫שלעכטע מדות‪ ,‬האט דער הייליגער רוזשינער זי"ע‬ ‫שטאט‪ ,‬און ער דארף האבן א צובראכן הארץ ווי‬ ‫אים געענטפערט בזה"ל‪" ,‬מדות ווילסטו ברעכן?‪,‬‬ ‫ציגל‪ ,‬וואס צוברעכן זיך גרינג‪ ,‬און ער האט‬ ‫ריקן און לענדן וועסטו ברעכן‪ ,‬און קיין מדות‬ ‫געפרעגט‪ ,‬פארוואס איז ער הארט ווי אייזן"‪.‬‬ ‫וועסטו נישט ברעכן‪ ,‬נאר דאווען און לערנען‬ ‫•••‬ ‫ערנסט‪ ,‬וועט דאס שלעכטס ממילא אוועקגיין"‪.‬‬ ‫דער הייליגער צדיק רבי משה מקאברין זי"ע‪,‬‬ ‫•••‬ ‫איז אמאל אנגעקומען קיין רוזשין ערב שבת‪ ,‬נאנט‬ ‫דער הייליגער צדיק וקדוש רבי יוסל'ע פון‬ ‫צום שקיעה‪ ,‬ער האט אנגעטון שבת'דיגע קליידער‬ ‫ראדוויל זי"ע האט איבערגעגעבן‪ ,‬אז דער הייליגער‬ ‫און איז אריין באגריסן דעם הייליגען רוזשינער‬ ‫רוזשינער זי"ע האט אמאל געזאגט אויף זיך‪" ,‬איך‬ ‫זי"ע‪ ,‬ער האט אים געטראפן שטייענדיג נעבן‬ ‫בין א גראביאן"‪.‬‬ ‫אויוון‪ ,‬מיט זיין לולקע אין דער האנט‪ ,‬און ער האט‬ ‫אנגעהויבן דערציילן‪" ,‬איינער האט זיך‬ ‫און ער האט אליין מסביר געווען‪" ,‬מ'רופט א‬ ‫פארבלאנדזשעט אין וואלד ערב שבת‪ ,‬נאנט צום‬ ‫מענטש לויט זיין פאך‪ ,‬ווער עס מאלט ווייץ הייסט‬ ‫שקיעה‪ ,‬פלוצלינג זעט ער א שטוב‪ ,‬גייט אריין‪ ,‬און‬ ‫א "מילנער"‪ ,‬ווער עס ארבעט מיט בלעך הייסט א‬ ‫זעט דארט זיצן א שרעקליכן גזלן‪ ,‬און פאר אים‬ ‫"בלעכער"‪ ,‬האט דער הייליגער רוזשינער זי"ע‬ ‫ליגט אויפן טיש א ביקס"‪.‬‬ ‫אויסגעפירט‪" ,‬איך באשעפטיג זיך מיט גראבע‪,‬‬ ‫גשמיות'דיגע זאכן‪ ,‬כדי זיי אויפצוהייבן צו זייער‬ ‫האט יענער געטראכט ביי זיך‪" ,‬אנטלויפן איז‬ ‫שורש‪ ,‬דעריבער הייס איך א גראביאן"‪.‬‬ ‫א סכנה‪ ,‬בלייבן איז א סכנה‪ ,‬האט ער זיך באטראכט‪,‬‬ ‫•••‬ ‫גענומען די ביקס‪ ,‬און געשאסן"‪ ,‬און געטראכט צו‬ ‫דער הייליגער רוזשינער זי"ע האט דערציילט‪,‬‬ ‫זיך‪" ,‬ממה נפשך‪ ,‬אדער וועט ער טרעפן דעם גזלן‪,‬‬ ‫איבער די געוואלדיגע אמונת צדיקים ביי די‬ ‫אדער וועט די שטוב זיך אנפילן מיט רויך‪ ,‬און ער‬ ‫פריערדיגע צדיקי הדור‪ ,‬אז אמאל איז געווען ביים‬ ‫וועט קענען אנטלויפן"‪ ,‬ווען דער הייליגער‬ ‫הייליגען בעל שם טוב זי"ע א שווערער פיקוח נפש‬ ‫רוזשינער האט פארענדיגט די מעשה‪ ,‬האט ער‬ ‫ביי זיין איינציג קינד‪ ,‬האט ער געהייסן מאכן א‬ ‫אוועקגעלייגט די לולקע און געזאגט "גוט שבת"‪,‬‬ ‫וואקס‪-‬ליכט‪ ,‬און איז געפארן אין וואלד‪,‬‬ ‫ובסוד קדושים מי יעמוד‪.‬‬ ‫צוגעקלעפט דאס ליכט צו א בוים‪ ,‬מכוון געווען‬ ‫•••‬ ‫יחודים‪ ,‬און גע'פועל'ט א ישועה‪.‬‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז אמאל האבן חסידים‬ ‫געבעטן דעם הייליגען רוזשינער זי"ע‪ ,‬אז ער זאל‬ ‫שפעטער איז געווען אזא מעשה ביים‬ ‫זיי זאגן א וועג אין עבודת השם‪ ,‬האט ער געזאגט‪,‬‬ ‫הייליגען מגיד ממזריטש זי"ע‪ ,‬האט ער געטון דאס‬ ‫"וואס ווייס איך"‪.‬‬ ‫זעלבע און געזאגט‪" ,‬די כוונות פונעם בעל שם טוב‬ ‫ווייס איך נישט‪ ,‬נאר איך טו עס סומך אויף זיינע‬ ‫און ער האט דערציילט א משל‪ ,‬צוויי פריינט‬ ‫כוונות"‪ ,‬און עס האט געהאלפן‪ ,‬שפעטער איז‬ ‫זענען פאר'משפט געווארן‪ ,‬און דער מלך האט‬ ‫געווען אזא מעשה ביים הייליגן צדיק רבי משה‬ ‫געהייסן אויסשטרעקן א שטריק איבער א טייך‪ ,‬אז‬ ‫לייב סאסובער זי"ע‪ ,‬האט ער געזאגט‪" ,‬מיר האבן‬ ‫זיי וועלן איבערגיין‪ ,‬וועלן זיי בלייבן לעבן‪ ,‬דער‬ ‫נישט קיין כח אפילו דאס צו טון‪ ,‬נאר איך וועל‬ ‫ערשטער איז בשלום אריבער‪ ,‬האט דער צווייטער‬ ‫דערציילן די מעשה‪ ,‬און דער אייבערשטער זאל‬ ‫אים צוגעשריגן‪" ,‬זאג מיר ווי אזוי ביסטו אריבער"‪,‬‬ ‫העלפן"‪ ,‬און אזוי איז געווען‪.‬‬ ‫האט ער געענטפערט‪" ,‬איך ווייס גארנישט‪ ,‬נאר‬ ‫‪42‬‬ ‫מ'לערנט מיט דחילו ורחימו פליט ארויף‪ ,‬אין‬ ‫•••‬ ‫יענער שול האט מען שוין לאנג נישט געלערנט‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז אמאל האבן די אידן‬ ‫אזוי‪ ,‬און די אותיות זענען געבליבן ליגן‪ ,‬און דער‬ ‫פון שטאט יאס געברויכט א גרויסן צדיק פאר א‬ ‫הייליגער רוזשינער האט אויסגעפירט‪" ,‬אין מיין‬ ‫גרויסע צרה אין שטאט‪ ,‬און זיי האבן געבעטן דעם‬ ‫קלויז אבער איז אלעס ארויפגעגאנגען‪ ,‬דערפאר איז‬ ‫הייליגן צדיק רבי אברהם דוד בעל דעת קדושים‬ ‫זי ליידיג"‪.‬‬ ‫מבוטשאטש זי"ע‪ ,‬אז ער זאל קומען צו זיין אין‬ ‫•••‬ ‫שטאט‪ ,‬און ער האט מסכים געווען און זיך שוין‬ ‫עס ווערט געברענגט‪ ,‬אז אמאל האבן זיך‬ ‫געגרייט צו פארן צום שטאט יאס‪.‬‬ ‫געטראפן די צוויי צדיקים‪ ,‬דער הייליגער רבי‬ ‫מרדכי מטשערנאביל זי"ע און דער הייליגער‬ ‫אינדערצייט האט איינער פון די שלוחים‪ ,‬א‬ ‫רוזשינער זי"ע‪ ,‬און מ'האט געבראכט א בקשה פון‬ ‫חסיד‪ ,‬ארויסגעזאגט‪" ,‬איך האף אז דער רבי וועט‬ ‫א פרוי וואס איז געווען א מקשה לילד‪ ,‬און יעדער‬ ‫אויפקלייבן א שיינע סומע געלט אין אונזער‬ ‫פון די צוויי צדיקים האט געוואלט אז דער‬ ‫שטאט"‪ ,‬אזוי ווי דער צדיק האט דאס געהערט‪,‬‬ ‫אנדערער זאל מאכן דעם פדיון‪.‬‬ ‫האט ער גלייך אפגעזאגט די נסיעה‪ ,‬און ער האט‬ ‫געזאגט‪" ,‬עס איז מיר אריין אין קאפ א מחשבה פון‬ ‫ביז דער הייליגער רוזשינער האט אנגעהויבן‬ ‫געלט‪ ,‬איך פאר שוין נישט"‪ ,‬און ער האט געהייסן‬ ‫דערציילן א מעשה‪ ,‬אין דער שטאט פון די הויכע‬ ‫פאר די אידן‪ ,‬פארט צום הייליגער רוזשינער‪ ,‬און‬ ‫גלחים איז אמאל געווען א פרוי וואס האט זיך‬ ‫ער האט זיי געזאגט‪" ,‬אז כאטש איר וועט אים זאגן‬ ‫פארשטעלט פאר א מאנס‪-‬פערזאן‪ ,‬זי איז אריין אין‬ ‫קלאר אז ער וועט פארדינען אסאך געלט‪ ,‬איז ער‬ ‫זייער לערן‪-‬הויז‪ ,‬און זיך אזוי אויפגעארבעט אז‬ ‫אזוי הויך‪ ,‬אז קיין פסול'דיגע מחשבה רירט אים‬ ‫מ'האט איר אויסגעוועלט אלס דער הויפט גלח‪,‬‬ ‫נישט אן"‪.‬‬ ‫אינמיטן פון א גרויסן יום אידם‪ ,‬ווען זי האט‬ ‫די אידן זענען געגאנגען קיין רוזין‪ ,‬און דער‬ ‫געדרשנ'ט פארן גאנצן עולם‪ ,‬איז איר אנגעקומען‬ ‫הייליגער רוזשינער איז געקומען קיין יאס מיט‬ ‫די צייט צו געבוירן‪ ,‬און זי האט דארט אויפן פלאץ‬ ‫גרויס כבוד‪ ,‬און מ'האט אים געבראכט אסאך געלט‪,‬‬ ‫געבוירן א קינד‪ ,‬און עס איז געווארן א גרויסער‬ ‫ביים ארויספארן האט א חשובער למדן פון שטאט‪,‬‬ ‫טומל‪.‬‬ ‫ר' מיכל דיין‪ ,‬געזאגט‪" ,‬איך שאץ אז דער רבי האט‬ ‫דא אויפגעקליבן בערך פינף הונדערט רענדלעך"‪,‬‬ ‫ווען דער הייליגער רוזשינער זי"ע האט‬ ‫האט דער הייליגער רוזשינער געענטפערט‪" ,‬דאס‬ ‫פארענדיגט די מעשה‪ ,‬האט ער אויסגערופן‪" ,‬מזל‬ ‫הייסט ביי אייך געלט?‪ ,‬דאס גאנצע געלט אין דער‬ ‫טוב! מזל טוב!"‪ ,‬און צום מאן האט ער געזאגט‪" ,‬גיי‬ ‫וועלט איז דאך מיינס"‪.‬‬ ‫אהיים‪ ,‬דיין ווייב האט געהאט א בן זכר"‪ ,‬און דער‬ ‫•••‬ ‫הייליגער טשערנאבלער האט אים געפרעגט‪,‬‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז אמאל איז א חסיד‬ ‫פארוואס ער מאכט א פדיון מיט א מעשה‪ ,‬האט דער‬ ‫געזעסן אליין אין קלויז‪ ,‬און ער האט זיך באהאלטן‪,‬‬ ‫הייליגער רוזשינער זי"ע געזאגט‪" ,‬ביז מ'פארריכט‬ ‫ווען ער האט געהערט אז דער הייליגער רוזשינער‬ ‫דעם פגם פון דער נשמה‪ ,‬ווי אזוי קען מען‬ ‫קומט מיטן משמש ר' לייב‪ ,‬ווייל ער האט געוואלט‬ ‫אויסהאלטן דעם צער פון אן אידישער נשמה"‪,‬‬ ‫זען די עבודה פונעם הייליגען רוזשינער‪ ,‬וואס האט‬ ‫ובסוד קדושים מי יעמוד‪.‬‬ ‫כסדר באהאלטן זיין הייליגע עבודה‪ ,‬האט דער‬ ‫•••‬ ‫חסיד געזען‪ ,‬ווי דער הייליגער רוזשינער איז‬ ‫עס ווערט געברענגט די מעשה‪ ,‬אמאל‪ ,‬ווען‬ ‫ארומגעגאנגען אין קלויז מיט זיין לולקע‪ ,‬און‬ ‫דער הייליגער רוזשינער זי"ע איז דורכגעפארן‬ ‫געזאגט‪" ,‬מיין קלויז איז ליידיג‪ ,‬גאר ליידיג"‪.‬‬ ‫דעם שטאט סאניק‪ ,‬זענען די מתנגדים פון שטאט‬ ‫געקומען און געפרעגט‪" ,‬מיר דאווענען בציבור‬ ‫דערנאך האט דער הייליגער רוזשינער זי"ע‬ ‫כוותיקין‪ ,‬און נאכן דאווענען זיצן מיר אין טלית און‬ ‫מסביר געווען‪ ,‬דער הייליגער בעל שם טוב זי"ע איז‬ ‫תפילין און לערנען משניות‪ ,‬אבער די חסידים‬ ‫אמאל אריין אין א שול און געזאגט‪" ,‬אוי‪ ,‬מ'טרעט‬ ‫דאווענען נאכן זמן תפילה‪ ,‬און גלייך נאכן דאווענען‬ ‫אויף שמות!"‪ ,‬ווייל חז"ל זאגן זאך‪ ,‬אז תורה וואס‬ ‫‪43‬‬ ‫געווען ר' לייב ליטוואק‪ ,‬און ער האט געזאגט מיט‬ ‫טרינקען זיי ברוינפן‪ ,‬איז‪ ,‬פארוואס הייסן זיי‬ ‫א פעסטקייט‪" ,‬איך נעם אויף מיר די שמיץ‪ ,‬און איך‬ ‫חסידים און מיר מתנגדים?"‪.‬‬ ‫גיי אנזאגן מיין רבי'ן‪ ,‬איבער די גזירה אין הימל"‪,‬‬ ‫דער משמש ר' לייב האט זיך נישט געקענט‬ ‫האט דער הייליגער רוזשינער אים געענטפערט‪,‬‬ ‫איינגעהאלטן און געענטפערט מיט א שמייכל‪" ,‬ביי‬ ‫"גיי צוריק און זאג אויבן אין מיין נאמען‪ ,‬עס וועט‬ ‫די מתנגדים איז די תפילה קאלט‪ ,‬אן חיות‪ ,‬ווי א מת‪,‬‬ ‫נישט זיין ווי זיי ווילן‪ ,‬איך וויל דאס נישט!"‪ ,‬און דער‬ ‫און נאך א מת לערנט מען משניות"‪ ,‬האט דער‬ ‫הייליגער רוזשינער זי"ע פלעגט צולייגן‪" ,‬זעט די‬ ‫הייליגער רוזשינער געזאגט‪" ,‬דאס איז א וויץ‪,‬‬ ‫אהבה פון א חסיד נאמן‪ ,‬וואס אפילו בעולם העליון‪,‬‬ ‫אבער דער אמת איז‪ ,‬די תפילה איז אנשטאט א‬ ‫איז ער זיך מוסר נפש פאר זיין רבי'ן"‪.‬‬ ‫קרבן‪ ,‬און א קרבן ווערט פסול דורך א פרעמדע‬ ‫•••‬ ‫מחשבה‪ ,‬און בשעת מ'שטייט אין מען דאווענט‪,‬‬ ‫אין סאדיגורא זענען אמאל געקומען צום‬ ‫שטופט דער יצר הרע כסדר אריין פרעמדע‬ ‫הייליגען רוזשינער זי"ע‪ ,‬צוויי אידישע זעלנער פון‬ ‫מחשבות‪ ,‬האבן די חסידים געטראפן אן עצה‪ ,‬נאכן‬ ‫דער רוסישער ארמיי‪ ,‬וואס זענען אנטלאפן‬ ‫דאווענען זעצן זיי זיך טרינקען ברוינפן‪ ,‬און ווינטשן‬ ‫איבערן גרעניץ מיט מסירות נפש‪ ,‬און זיי האבן‬ ‫איינער דעם אנדערן 'לחיים' מיט זייערע בקשות‪,‬‬ ‫געגעבן א קוויטל מיט זיבן רובל פארן רבין‪ ,‬און זיך‬ ‫און צעמישן מיט טרינקען דעם יצר הרע"‪.‬‬ ‫זייער צעוויינט און געזאגט‪" ,‬וואס וועט זיין דער‬ ‫•••‬ ‫סוף פון אונז‪ ,‬מ'צווינגט אונז צו עובר זיין אויף דער‬ ‫דער הייליגער שפאלער זיידע זי"ע‪ ,‬פלעגט זיך‬ ‫תורה‪ ,‬מחלל שבת זיין און עסן טריפות"‪ ,‬האט דער‬ ‫טענה'ן כביכול מיטן אייבערשטן און מילץ יושר‬ ‫הייליגער רוזשינער זי"ע זיי געענטפערט בזה"ל‪,‬‬ ‫זיין אויף אידישע קינדער און געזאגט‪" ,‬דו ווילסט‬ ‫"דאס געלט נעמט צוריק‪ ,‬און וועגן אייער טענה זאג‬ ‫נישט ברענגען די גאולה ביז אידן וועלן תשובה טון‪,‬‬ ‫איך אייך צו‪ ,‬ווען משיח וועט קומען‪ ,‬וועט איר גיין‬ ‫איך שווער דיר ביי מיין בארד‪ ,‬אז זיי וועלן נישט‬ ‫דאס ערשטע‪ ,‬פאר אלע צדיקים"‪.‬‬ ‫תשובה טון פאר דער גאולה!"‪.‬‬ ‫•••‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז אנדערהאלבן חודש‬ ‫האט דער הייליגער רוזשינער זי"ע געזאגט‪,‬‬ ‫פארן הסתלקות פונעם הייליגען רוזשינער זי"ע‪,‬‬ ‫"איך זאג אויך אזוי‪ ,‬אבער זיי האבן א גערעכטע‬ ‫איז דער הייליגער צדיק רבי משה מקאברין זי"ע‬ ‫טענה‪ ,‬ווייל מיר זאגן אין דאווענען 'ומפני חטאינו‬ ‫געווען אויף שבת אין פאטיק‪ ,‬יענעם שבת האט‬ ‫גלינו מארצנו'‪ ,‬וואס די ווארט 'מפני' מיינט אויך‬ ‫דער הייליגער רוזשינער נישט געגעסן קיין סעודה‬ ‫'פאר'‪ ,‬אז די אמת איז ‪ ,‬אז פאר מיר האבן געזינדיגט‪,‬‬ ‫שלישית‪ ,‬נאר געזעסן אין זיין גארטן‪ ,‬דער‬ ‫ביי ברית בין הבתרים‪ ,‬איז שוין גוזר געווען דער‬ ‫קאברינער איז אויך געווען דארט‪ ,‬און דער‬ ‫גלות‪ ,‬איז אויב אזוי‪ ,‬דארפסטו אונז אויך אויסלייזן‬ ‫רוזשינער האט אים גענומען ביים גארטל‪ ,‬און זיי‬ ‫פאר מיר טוען תשובה"‪.‬‬ ‫זענען ארומגעגאנגען אין גארטן‪.‬‬ ‫•••‬ ‫דער הייליגער רוזשינער זי"ע האט דערציילט‪,‬‬ ‫האט דער הייליגער רוזשינער זי"ע געזאגט‬ ‫אז ווען ער איז געזעצן אין תפיסה צוליב די מסירות‬ ‫פארן צדיק רבי משה‪" ,‬ליבער ר' משה‪ ,‬איר זענט‬ ‫פון די מתנגדים‪ ,‬און ווען מ'האט שוין געזען אז ער‬ ‫דאך א למדן‪ ,‬איז אמת‪ ,‬אז ווי עס שטייט אין דין קען‬ ‫איז באמת אומשולדיג‪ ,‬האט דער גובערנאטאר‬ ‫מען יוצא זיין סעודה שלישית מיט פירות‪ ,‬מיט די‬ ‫ביביקאוו פארגעלייגט פארן קייסער‪ ,‬אז ווייל די‬ ‫פירות פון די ביימער וואס ליגט דא פאר אונז"‪ ,‬גלייך‬ ‫אידן האלטן אים אזוי גרויס‪ ,‬זאל מען אים‬ ‫האט דער קאברינער געכאפט זיין כוונה‪ ,‬אז דער‬ ‫פארשיקן אין א ווייט לאנד‪ ,‬וואו קיינער זאל נישט‬ ‫הייליגער רוזשינער מיינט " ְפּ ִרי ִבּ ְטנוֹ"‪ ,‬זיינע‬ ‫קענען קומען צו אים‪ ,‬און אין הימל האט מען שוין‬ ‫הייליגע קינדער‪ ,‬וואס וועלן בלייבן אויף זיין ארט‬ ‫געוואלט מסכים זיין‪ ,‬און מ'האט גוזר געווען‪ ,‬אז‬ ‫נאך זיין הסתלקות‪ ,‬האט דער צדיק רבי משה‬ ‫ווער עס וועט דאס אנזאגן דעם רוזשינער‪ ,‬וועט‬ ‫מקאברין אנגעהויבן שרייען‪" ,‬רבי‪ ,‬די וועלט דארף‬ ‫באקומען א שמיץ‪.‬‬ ‫אייך נאך האבן!"‪ ,‬אבער נאך אנדערהאלבן חודש‬ ‫איז אויפגעשפרונגען א חסיד נאמן וואס איז‬ ‫איז דער הייליגער רוזשינער נסתלק געווארן‪.‬‬ ‫שוין געווען אויף יענער וועלט‪ ,‬און זיין נאמען איז‬ ‫‪44‬‬ ‫זי"ע‪ ,‬אויך פלעגט אים זיין טאטע נעמען צו זיין‬ ‫יארצייט ג' מרחשון‬ ‫גרויסן רבין דער הייליגער חוזה מלובלין זי"ע‪ ,‬וואס‬ ‫האט אים זייער מחבב געווען‪ ,‬די חוזה מלובלין‬ ‫הרה"ק רבי אליעזר ב"ר נפתלי צבי מראפשיץ זי"ע‬ ‫פלעגט אים צו שיקן צום עמוד דאווענען און‬ ‫)הורוויץ(‪ ,‬בעל דמשק אליעזר‪ ,‬מדזיקוב‬ ‫געזאגט אז ער ווייסט גוט ווי אזוי צו דאווענען‪.‬‬ ‫אויך איז ער שפעטער געפארן זיך מסתופף זיין‬ ‫ער איז געבוירן אין שטאט דוקלא‪ ,‬בשנת תק"נ‪.‬‬ ‫בצלו פון די צדיקים בדורו ובתוכם‪.‬‬ ‫צו זיין טאטן הרה"ק רבי נפתלי צבי בעל זרע קודש‬ ‫הרה"ק בעל דברי חיים מצאנז זי"ע‪,‬‬ ‫מראפשיץ זי"ע‪,‬‬ ‫הרה"ק בעל עטרת צבי מזידיטשוב זי"ע‪,‬‬ ‫בן הרה"ק רבי מנחם מענדל מלינסק זי"ע‪,‬‬ ‫הרה"ק רבי צבי הירש מרימנוב זי"ע‪,‬‬ ‫בן הגה"ק רבי יעקב רובין מלינסק זי"ע‪.‬‬ ‫הרה"ק רבי ישראל מרוזין זי"ע‪,‬‬ ‫הרה"ק רבי מאיר מפרמישלאן זי"ע‪,‬‬ ‫און צו זיין מאמע הרבנית הצדקת מרת רבקה ע"ה‪,‬‬ ‫הרה"ק רבי ישכר בער הסבא קדישא מראדושיץ‬ ‫בת הרה"ק רבי צבי הירש גאלדהאמער מדוקלא‬ ‫זי"ע‪,‬‬ ‫זי"ע‪.‬‬ ‫הרה"ק דער גוטער איד מניישטאט זי"ע‪.‬‬ ‫ער איז געווען א איש קדוש מאוד‪ ,‬א גאון וגדול‬ ‫נאכן הסתלקות פון זיין טאטן דער הייליגער‬ ‫בתורה‪ ,‬ער איז געווען א גאון אין מידות ענווה עד‬ ‫זרע קודש מראפשיץ זי"ע‪ ,‬האט ער בשום אופן‬ ‫למאוד‪ ,‬ער האט באמת געהאלטן ביי זיך אז ער איז‬ ‫נישט געוואלט נעמען בכלל קיין רבנות‪ ,‬צוליב‬ ‫גארנישט‪ ,‬ער האט יעדן איד מקרב געווען און‬ ‫דעם כבוד פון זיין שוואגער הרה"ק רבי אשר ישעי'‬ ‫מכבד געווען און געווען א שפל ברך‪ ,‬ער איז געווען‬ ‫מראפשיץ זי"ע‪ ,‬און ער האט זיך דאן מדבק געווען‬ ‫מפורסם אלס א בעל מופת עצום און א גרויסע‬ ‫אינעם שוואגער אלס א חסיד פון זיין הייליגע‬ ‫פועל ישועות בקרב הארץ‪ ,‬הונדערטער אידן‬ ‫שוואגער‪ ,‬אויך האט ער זיך דאן אסאך מסתופף‬ ‫זענען געהאלפן געווארן מיט וואונדערליכע‬ ‫געווען בצלו פונעם הייליגען דברי חיים מצאנז‬ ‫ישועות דורך א ברכה פון דעם צדיק וקדוש‪.‬‬ ‫זי"ע‪.‬‬ ‫הונדערטער אידן ובתוכם רוב צדיקי הדור‬ ‫זייענדיג דאן אין ראפשיץ‪ ,‬האט דער צדיק‬ ‫זענען געקומען זיך מסתופך זיין בצלו‪ ,‬זיין עבודת‬ ‫געלעבט אין א גרויסע דחקות ער האט נישט‬ ‫הקודש איז געווען מיט א איינגעהאלטנקייט נוסח‬ ‫געהאט קיין פרנסה‪ ,‬עד כדי כך אז עס איז געווען א‬ ‫ראפשיץ‪ ,‬אבער גאר אסאך צדיקים בדורו האבן‬ ‫מצב פון באו מים עד נפש‪.‬‬ ‫מפליא געווען זיין עבודת השם און די געוואלדיגע‬ ‫קדושה וטהרה מיט וואס דער צדיק האט זיך‬ ‫דאן האט מען מציע געווען פאר דעם צדיק רבי‬ ‫געפירט זיין גאנץ לעבן‪.‬‬ ‫אליעזר זי"ע‪ ,‬דעם פאזיציע פון זיין דער חזן אין‬ ‫שטאט לאנצוט וואס איז געווארן ליידיג‪ ,‬און דער‬ ‫ער האט חתונה געהאט מיט הרבנית הצדקת מרת‬ ‫צדיק האט געוואלט נעמען דעם פאסטן‪ ,‬כדי צו‬ ‫חיה ע"ה‪,‬‬ ‫האבן עפעס פאר פרנסה‪.‬‬ ‫בת הרה"ק רבי יחיאל איכל הלוי רוזנפעלד מראווה‬ ‫זי"ע‪.‬‬ ‫ווען ער איז געגאנגען פרעגן זיין שוואגער‬ ‫אויב ער זאל נעמען דעם פאסטן‪ ,‬האט דער‬ ‫ער איז געווען א תלמיד מובהק פון זיין טאטן‬ ‫שוואגער רבי אשר ישעי' מראפשיץ זי"ע געזאגט‪,‬‬ ‫דער הייליגער ראפשיצער רב זי"ע‪ ,‬אויך איז ער‬ ‫שוואגער לעבן‪ ,‬ווארט נאך צו אביסל ווייל עס‬ ‫געווען א תלמיד פון הרה"ק רבי ארי' לייב ליפשיץ‬ ‫ווארט אייך אפ א גאר שיינעם פאסטן אין א גאר‬ ‫בעל אריה דבי עילאי מווישניצא זי"ע‪ ,‬און פון‬ ‫חשובע שטאט‪.‬‬ ‫הרה"ק רבי ישכר בער הסבא קדישא מראדושיץ‬ ‫‪45‬‬ ‫אבער פאר זיך האט די רבי בכלל נישט‬ ‫טאקע אפאר טאג נאכדעם זענען די ראשי‬ ‫געוואלט קיין עשירות גשמיות‪ ,‬נאר ער האט‬ ‫קהילה פון דעם שטאט דז'יקוב געקומען פרעגן‬ ‫געוואלט האבן עשירות ברוחניות‪ ,‬ווי באקאנט‬ ‫דעם הייליגען ראפשיצער רב זי"ע‪ ,‬וועם מען זאל‬ ‫האט ער געהאט א קעסטל ווי ער האט געהאלטן‬ ‫אויף נעמען אלס רב ביי זיי אין שטאט‪ ,‬דאן האט‬ ‫זיין געלט‪ ,‬האט ער איינמאל געעפענט די קעסטל‬ ‫דער הייליגער ראפשיצער רב מציע געווען זיין‬ ‫און ער האט געזעהן‪ ,‬אז עס איז אריין א ברכה און‬ ‫שוואגער רבי אליעזר אלס רב פון שטאט דזיקוב‪.‬‬ ‫די קעסטל איז פיל געווארן מיט געלט‪.‬‬ ‫ער האט טאקע גענומען דעם פאסטן‪ ,‬אבער‬ ‫האט ער געזאגט‪ ,‬רבוש"ע אויב די ווילסט מיך‬ ‫ווי לאנג זיין שוואגער האט געלעבט‪ ,‬האט ער‬ ‫בענטשן‪ ,‬דאן בענטש מיך מיט רוחניות אז איך זאל‬ ‫נישט געפירט קיין רבנות דארט אין שטאט‪ ,‬נאר ער‬ ‫קענען מכוון זיין ביים דאווענען כראי' און אז איך‬ ‫איז כסדר געגאנגען זיך מסתופף זיין בצלו פון זיין‬ ‫זאל געבענטשט ווערן מיט בנים הגונים וואס זאלן‬ ‫גרויסן שוואגער‪.‬‬ ‫באלייכטען די וועלט מיט תורה‪ ,‬און דערנאך האט‬ ‫ער געציילט די געלט‪ ,‬ווי חז"ל זאגן‪" ,‬אין הברכה‬ ‫בשנת תר"ה נאכן פטירה פון זיין שוואגער‪,‬‬ ‫שורה אלא בדבר הסמוי מן העין"‪ ,‬און מיט דעם איז‬ ‫האט ער אנגעהויבן פירן די חסידות אין שטאט‬ ‫אוועק די ברכה פון די געלט‪ ,‬און זיין תפלה איז‬ ‫דזיקוב‪ ,‬דאן איז ער געווארן מפורסם אלס א‬ ‫נתקבל געווארן‪ ,‬אז ער האט זוכה געווען צו גאר‬ ‫גרויסע רבי און א גרויסע בעל מופת און בעל רוח‬ ‫געהויבענע מדרגות און תורה ועבודת השם‪ ,‬און‬ ‫הקודש‪ ,‬ער איז געווען א גדול בתורה עד להפליא‪,‬‬ ‫אויך האט ער געהאט קינדער צדיקים וואס האבן‬ ‫און הונדערטער אידן יראים ושלימים זענען‬ ‫באלאכטען די וועלט‪.‬‬ ‫געקומען מיט האלטן זיין עבודת הקודש‪ ,‬און‬ ‫הונדערטער אידן האבן געזעהן גרויסע ישועות‬ ‫ווען דער הייליגער דזיקובער זי"ע האט זיך‬ ‫דורך א ברכה פון דעם צדיק‪.‬‬ ‫משדך געווען מיטן הייליגען דברי חיים מצאנז‬ ‫זי"ע‪ ,‬האבן די צוויי מחותנים גערעדט צווישן זיך‪,‬‬ ‫אפילו זייענדיג א עניו מאוד און פראבירענדיג‬ ‫האט דער דברי חיים געזאגט פארן מחותן‪ ,‬מחותן‬ ‫זיין גאנץ לעבן זיך צו באהאלטן פון פורסם‪ ,‬האט‬ ‫לעבן איך בין שוין א אלטער איד מיט א ווייסע בארד‬ ‫מען פון הימל געוואלט אז די וועלט זאל הנאה‬ ‫און איך האב נאכנישט תשובה געטאן‪.‬‬ ‫האבן פון זיין גדלות בתורה און זיין געוואלדיגע‬ ‫קדושה‪.‬‬ ‫האט דער דזיקובער צדיק געזאגט פארן‬ ‫מחותן‪ ,‬א איד וואס איז שוין עלטער מיט א ווייסע‬ ‫צדיקי הדור און חסידים ואנשי מעשה זענען‬ ‫בארד‪ ,‬איז געראטן צו אויף הערן טראכטן פון זיך און‬ ‫געפארן פון גאנץ אירופה צו שעפן תורה ויראת‬ ‫אנהייבן טראכטן פון אנדערע אידן‪ ,‬ובסוד קדושים‬ ‫שמים פון דעם צדיק וקדוש‪ ,‬אידן האבן ביי דעם‬ ‫מי יעמוד‪.‬‬ ‫צדיק געזען אפענע מופתים און גרויסע ישועות‪.‬‬ ‫די טאכטער פון רבי אליעזר'ל מדזיקוב זי"ע‬ ‫איין יאר ראש השנה ביים עסן די מייערן האט‬ ‫הצדקת מרת ביילא ע"ה וואס איז געווען די אלמנה‬ ‫די רבי דער צדיק רבי אליעזר מדזיקוב זי"ע‬ ‫פון צאנזער רב'ס זון הרה"ק רבי מאיר נתן זי"ע‪ ,‬איז‬ ‫געזאגט‪" ,‬יהי רצון שירבו שונאינו"‪ ,‬האבן די‬ ‫אמאל זייער נישט געזונט געווארן‪ ,‬די מצב איז‬ ‫חסידים געפרעגט דעם רבין פארוואס ער זאגט‬ ‫געווען גאר שמאל און די דאקטורים האבן נישט‬ ‫דאס‪ ,‬האט דער צדיק געזאגט‪ ,‬ווער האט מער‬ ‫געוויסט וואס צו טון‪.‬‬ ‫שונאים‪ ,‬א עושר אדער א ארימאן‪ ,‬זיכער א עושר‬ ‫האט מער שונאים‪ ,‬ווייל מען איז אים מקנא מיט זיין‬ ‫איז מען אריין צום טאטן און מזכיר געווען די‬ ‫עשירות‪ ,‬דערפאר האט ער געבענטשט די חסידים‬ ‫טאכטער אז די טאטע זאל אויספויעלען א ישועה‬ ‫מיט עשירות דורך זאגן‪" ,‬יהי רצון שירבו שונאינו"‪,‬‬ ‫פאר איר‪ ,‬האט דער הייליגער דזיקובער זי"ע‬ ‫ווייל דער צדיק האט געוואלט בענטשן אידישע‬ ‫געהייסן‪ ,‬אז זי זאל אויף הערן נעמען די מעדעצין‬ ‫קינדער מיט עשירות און השפעות‪.‬‬ ‫‪46‬‬ ‫גבאי אז יא‪ ,‬פרעגט ער אים ווייטער‪ ,‬און וועם‬ ‫וואס דער דאקטאר האט געגעבן‪ ,‬און געהייסן אז‬ ‫האסטו געשריבן דער ערשטער אויפן ליסטע‪,‬‬ ‫פון היינט און ווייטער זאל די טאכטער לעבן אויף‬ ‫ענטפערט ער ווייטער‪ ,‬אז ווי שטענדיג האט ער‬ ‫שיריים פון אים‪ ,‬כך הוה זי איז געזונט געווארן און‬ ‫געשריבן די ערשטע דעם נאמען פונעם הייליגען‬ ‫געלעבט ביז א זקנה ושיבה טובה‪.‬‬ ‫רוז'ינער‪.‬‬ ‫אסאך פון זיינע דברי תורה זענען געדריקט‬ ‫זאגט אים דער הייליגער דזשיקוב'ער‪ ,‬דו‬ ‫געווארן אינעם ספר דמשק אליעזר‪.‬‬ ‫טיילסט מיר שוין איין וואס צו טון‪ ,‬גיי שרייב איבער‬ ‫און שטעל חיים בן מרים דעם צאנז'ער רב צום‬ ‫ער האט איבער געלאזט נאך זיך זיינע הייליגע‬ ‫ערשט און דער צדיק האט צו לייגט‪ ,‬אז די ר"ת פון‬ ‫קינדער‪.‬‬ ‫דעם צאנז'ער רב איז די זעלבע ווי דער נוטריקון‬ ‫פון מ'כלכל ח'יים ב'חסד‪ ,‬טאקע יענעם יאר איז‬ ‫הרה"ק רבי ישראל מבארנוב זי"ע‪ ,‬חתן הרה"ק רבי‬ ‫דער הייליגער רוזינער זי"ע נסתלק געווארן‪ ,‬און‬ ‫דוד בעל צמח דוד מזאבלטוב זי"ע‪ ,‬בזיווג שני חתן‬ ‫לפלא איז דער הייליגער זיקוב'ער אויך נסתלק‬ ‫הרה"ק רבי אברהם חיים מלינסק זי"ע‪,‬‬ ‫געווארן דעם זעלבן טאג ג' חשון בשנת תרכ"א‪.‬‬ ‫הרה"ק רבי מאיר בעל אמרי נועם מדז'יקוב זי"ע‪,‬‬ ‫•••‬ ‫חתן הרה"ק רבי קלמן פיצעליס מקראקא זי"ע‪,‬‬ ‫עס איז געווען א איד אין שטאט דזיקוב וואס‬ ‫הרה"ק רבי ראובן מדעמביץ זי"ע‪ ,‬חתן בן הרה"ק‬ ‫האט שטארק מקפיד געווען זיין גאנצע לעבן נישט‬ ‫רבי מנשה רובין מראפשיץ זי"ע‪ ,‬בן הרה"ק רבי אשר‬ ‫צו רעדן מיטן טלית‪ ,‬מענטשן אונעם שטאט האבן‬ ‫ישעי' מראפשיץ זי"ע‪,‬‬ ‫נישט פארשטאנען וואס דער מנהג איז און האבן‬ ‫הרה"ק רבי משה מרוזוודוב זי"ע‪ ,‬חתן הרה"ק בעל‬ ‫עס אוועק געמאכט‪ ,‬אבער דער איד איז ווייטער אן‬ ‫ייטב לב מסיגוט זי"ע‪,‬‬ ‫געגאנגען מיט זיין מנהג‪.‬‬ ‫בתו הרבנית הצדקת מרת ביילא ע"ה‪ ,‬אשת הרה"ק‬ ‫רבי מאיר נתן הלברשטאם זי"ע‪ ,‬בן הרה"ק בעל‬ ‫לימים ווען דער איד איז נסתלק געווארן‪ ,‬האט‬ ‫דברי חיים מצאנז זי"ע‪,‬‬ ‫אים דער צדיק רבי אליעזר דזיקובער זי"ע מלווה‬ ‫בתו הרבנית הצדקת מרת רבקה ע"ה‪ ,‬אשת הרה"ק‬ ‫געווען‪ ,‬און ער האט געזאגט פאר די אידן‪ ,‬אז דער‬ ‫רבי חנינא מאולינוב זי"ע‪ ,‬בן הרה"ק רבי יעקב‬ ‫איד האט זיך מקבל געווען ביי די חתונה נישט צו‬ ‫ממעליץ זי"ע‪.‬‬ ‫רעדן קיין דיבר חול מיטן טלית‪ ,‬כדי ווען מען וועט‬ ‫אים מקבר זיין אינעם טלית‪ ,‬און ער וועט ארויף‬ ‫נסתלק לגנזי מרומים ג' חשון בשנת תרכ"א‪,‬‬ ‫קומען בעולם העליון‪ ,‬און מען וועט אים רופען צו‬ ‫ומנוחתו כבוד איז אין ביה"ח אין שטאט דזיקוב‪.‬‬ ‫אפ געבן דין וחשבון‪ ,‬וועט ער זאגן‪" ,‬אז ער קען‬ ‫זכותו הגדול יגן עלינו‬ ‫נישט רעדן ווייל ער איז דאך באגראבן געווארן מיטן‬ ‫ועל כל ישראל אמן‪.‬‬ ‫טלית‪ ,‬און ער האט זיין גאנץ לעבן קיינמאל נישט‬ ‫גערעדט מיטן טלית"‪ ,‬און דער צדיק רבי אליעזר‬ ‫מעשיות‬ ‫מדזיקוב זי"ע האט געזאגט‪" ,‬אז דאס האט דעם איד‬ ‫טאקע געהאלפן ביים בית דין של מעלה"‪.‬‬ ‫דער צדיק וקדוש רבי אליעזר פון דז'יקוב זי"ע‪,‬‬ ‫•••‬ ‫פלעגט יעדן ר"ה מאכן א מי שברך פאר די צדיקי‬ ‫איינמאל איז דער הייליגער דזיקובער זי"ע‬ ‫הדור‪ ,‬לויט א קוויטל וואס זיין גבאי האט פון‬ ‫זייער נישט געזונט געווארן‪ ,‬און זיין מחותן דער‬ ‫פאראויס אנגעגרייט לויט זיין באפעל‪ ,‬יארן לאנג‬ ‫הייליגער דברי חיים מצאנז זי"ע איז אים געקומען‬ ‫פלעגט דער ערשטער אויף די ליסטע זיין ישראל‬ ‫מבקר חולה זיין‪ ,‬האט דער צדיק רבי אליעזר'ל‬ ‫בן חוה‪ ,‬דער הייליגער רוז'ינער‪.‬‬ ‫געבעטן פונעם מחותן‪ ,‬אז ער זאל בעטן פאר אים‬ ‫אז ער זאל האבן א רפואה‪ ,‬האט די צאנזער רב‬ ‫ערב ר"ה בשנת תרי"א פרעגט דער הייליגער‬ ‫געפרעגט‪ ,‬מחותן לעבן‪ ,‬וואס פעילט דיר אויבן‬ ‫דזשיקוב'ער דעם גבאי'ן‪ ,‬צו ער האט שוין גרייט‬ ‫בעולם העליון אז די ווילסט דא בלייבן‪.‬‬ ‫דעם קוויטל מיט די צדיקי הדור‪ ,‬ענטפערט דער‬ ‫‪47‬‬ ‫האט דער הייליגער צדיק געזאגט‪ ,‬איך האב‬ ‫האט דער צדיק רבי אליעזר'ל געזאגט‪ ,‬אז ער‬ ‫געזען‪ ,‬ווי די גאנצע וועלט גרייט זיך אויף ביאת‬ ‫וויל ווייטער פירן די קהילה‪ ,‬האט דער צאנזער רב‬ ‫המשיח‪ ,‬האב איך מורא געהאט‪ ,‬אז אויב ח"ו משיח‬ ‫געזאגט‪ ,‬עס איז דא נאך מנהיגים וואס קענען‬ ‫וועט נישט קומען די יאר‪ ,‬וועלן זיין אידן וואס‬ ‫ממשיך זיין הנהגה‪ ,‬האט דער צדיק רבי אליעזר'ל‬ ‫וועלן ח"ו שוואך ווערן אין די אמונה אין ביאת‬ ‫געזאגט‪ ,‬אז ער האט נאך קליינע קינדער‬ ‫המשיח‪ ,‬דערפאר האב איך מחליט געווען‪ ,‬צו מאכן‬ ‫אינדערהיים און ער וויל זיי נאך מחנך זיין‪ ,‬האט די‬ ‫דעם שבועה וואס קען טאקע מעגליך זיין אז דאס‬ ‫צאנזער רב געזאגט אז ער וועט זיך זארגן פאר זיי‪,‬‬ ‫וועט זיין א שבועת שקר‪ ,‬נאר כדי צו מציל זיין‬ ‫און וואס די רבי האט געזאגט האט דער הייליגער‬ ‫אידישע קינדער פון כפירה ומינות רח"ל‪ ,‬דאס איז‬ ‫צאנזער רב אוועק געמאכט‪.‬‬ ‫געווען די געוואלדיגע מסירת נפש פונעם צדיק‪,‬‬ ‫"אז ער איז געווען גרייט צו עובר זיין אויף א שבועה‪,‬‬ ‫ביז רבי אליעזר'ל מדזיקוב זי"ע האט געזאגט‬ ‫נאר צו ראטעווען אידישע קינדער פון ח"ו פארלירן‬ ‫פארן מחותן‪ ,‬אויב ער ווייסט וואסערע נחת רוח עס‬ ‫די ריינע אמונה בשם"‪.‬‬ ‫איז דא בעולם העליון‪ ,‬ווען ער מיטן מחותן די‬ ‫•••‬ ‫צאנזער רב זינגען "אין קצבה"‪ ,‬שטעלט זיך דאן‬ ‫הרה"ח רבי נפתלי מילער ראב"ד גארליץ זי"ע‪,‬‬ ‫אויף די גאנצע פמליא של מעלה און פאטשען מיט‬ ‫איז געווען גאר א גרויסע חסיד פונעם צדיק רבי‬ ‫די הענט‪.‬‬ ‫אליעזר מדזיקוב זי"ע‪ ,‬און ער איז געזעצן יומם‬ ‫ולילה על התורה ועבודה‪ ,‬איינמאל איז זיין ווייב‬ ‫אויף דעם האט שוין די צאנזער רב מודה‬ ‫אריין צום רבין‪ ,‬און געבעטן א ברכה פונעם רבין‬ ‫געווען און הנאה געהאט פונעם ענטפער און‬ ‫פאר פרנסה‪.‬‬ ‫געזאגט‪ ,‬די בוסט גערעכט די ברויכסט געהאלפן‬ ‫ווערן מיט א ישועה‪ ,‬די צאנזער רב איז גלייך‬ ‫האט די רבי געהייסן‪ ,‬אז זי זאל קויפן א זעקל‬ ‫געגאנגען זיך טובל'ן‪ ,‬און נאך א קורצע צייט איז‬ ‫מעהל און עס וועט אריין קומען די ברכה דערין‪,‬‬ ‫דער צדיק רבי אליעזר מדזיקוב געזונט געווארן‪,‬‬ ‫אבער מיט איין תנאי‪" ,‬אז זי זאל דאס פאר קיינעם‬ ‫און נאך געלעבט אסאך יארן‪.‬‬ ‫נישט דערציילן"‪ ,‬און כך הוה‪ ,‬די זעקל מעהל האט‬ ‫•••‬ ‫זיך קיינמאל נישט אויסגעליידיגט‪ ,‬און די פרוי איז‬ ‫בשנת כת"ר האט די גאנצע וועלט גע'רעש'ט‪,‬‬ ‫געווען א קלוגע פרוי אז זי פלעגט ארויס גיין אין‬ ‫און עס איז געווען א גרויסע התעוררות‪ ,‬אז דאס‬ ‫געשעפט‪ ,‬און זיך געמאכט ווי זי קויפט מעהל‪ ,‬כדי‬ ‫יאר וועט קומען משיח און אויסלייזן אידישע‬ ‫קיינער זאל נישט וויסן פונעם מופת‪.‬‬ ‫קינדער פון גלות‪ ,‬אידן פון אלע שטעט האבן‬ ‫אנגעהויבן פארקויפן זייערע פארמעגן און זיך‬ ‫ווערט דערציילט‪ ,‬אז דער חסיד רבי נפתלי‬ ‫געגרייט אויף ביאת המשיח‪ ,‬אבער יענעם יאר‬ ‫מילער זי"ע איז אפאר וואכן בעפאר שבועות בשנת‬ ‫שמחת תורה ווען דער הייליגער דזיקובער רבי‬ ‫תר"כ געווען אין צאנז צוליב א דין תורה וואס איז‬ ‫זי"ע איז אריין אין ביהמ"ד‪ ,‬האט דער צדיק‬ ‫פאר געקומען אין שטאט צאנז מיט א גבר אלים‪,‬‬ ‫אנגעכאפט זיין בארד און געזאגט‪" ,‬איך שווער‬ ‫און צוליב מורא פון דעם גבר אלים‪ ,‬האט מען‬ ‫בשעת איך כאפ אן מיין בארד‪ ,‬אז משיח וועט דאס‬ ‫געברענגט דיינים פון אנדערע שטעט‪ ,‬כדי מען זאל‬ ‫יאר נישט קומען"‪.‬‬ ‫דעם דין תורה קענען פסק'נען לויט די הלכה‪ ,‬און‬ ‫דער ר' נפתלי איז געווען צווישן די דיינים ביים דין‬ ‫דאס האט געמאכט א גרויסע רעש אין די‬ ‫תורה‪.‬‬ ‫וועלט‪ ,‬הערענדיג די ווערטער פון דעם צדיק הדור‪,‬‬ ‫אז משיח וועט נישט קומען דאס יאר‪ ,‬נאכן יאר איז‬ ‫אזוי ווי די דין תורה האט זיך גענדיגט גאר‬ ‫מען געקומען פרעגן דעם צדיק‪" ,‬ווי אזוי ער האט‬ ‫נאנט צום יו"ט שבועות‪ ,‬האט ר' נפתלי געטראכט‪,‬‬ ‫געוויסט אז משיח גייט דאס יאר נישט קומען‪ ,‬ווען‬ ‫אז עס איז נישט לפי כבודו פונעם צאנזער רב זי"ע‬ ‫דער צדיק זאגט דאך יעדן טאג די אני מאמין בביאת‬ ‫אז ער זאל פארלאזן דעם שטאט‪ ,‬איז ער געבליבן‬ ‫המשיח בכל יום שיבוא‪ ,‬און מען איז מתפלל יעדן‬ ‫אויף יו"ט אין שטאט צאנז‪ ,‬פארשטייט זיך עס איז‬ ‫טאג אז משיח זאל שוין קומען"‪.‬‬ ‫‪48‬‬ ‫•••‬ ‫געווען א גאר געהויבענע יו"ט פיל מיט רוחניות און‬ ‫הרה"ק בעל אמרי נועם מדזיקוב זי"ע האט‬ ‫קדושה‪.‬‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז די טאטע רבי אליעזר'ל דזיקוב'ער‬ ‫זי"ע האט דארט אין שטאט דזיקוב געהאט א איד‪,‬‬ ‫אויף ראש השנה בשנת תרכ"א איז דער ר'‬ ‫וואס האט דעם טאטן דערקיטשעט די יארן‪ ,‬איין‬ ‫נפתלי געפארן צו זיין רבין דער הייליגער‬ ‫טאג איז אין דזיקוב אנגעקומען דער פעטער‬ ‫דזיקובער זי"ע‪ ,‬אבער אזוי ווי ער קומט אריין‪,‬‬ ‫הרה"ק רבי אשר ישעי' מראפשיץ זי"ע‪ ,‬און די אידן‬ ‫פרעגט אים די רבי ווי ער איז געווען שבועות‪ ,‬האט‬ ‫פון שטאט זענען אריין געקומען נעמען א ברכה ביי‬ ‫אים ר' נפתלי דערציילט די גאנצע מעשה מיטן דין‬ ‫דעם צדיק‪.‬‬ ‫תורה‪ ,‬און צוליב דעם כבוד פונעם הייליגען דברי‬ ‫חיים האט ער נישט געוואלט אוועק גיין פון צאנז‬ ‫ווען דער איד וואס האט מצער געווען דעם‬ ‫שבועות‪ ,‬און דערפאר איז ער דארט געווען פאר‬ ‫טאטן איז אריין געקומען‪ ,‬האט דער פעטער‬ ‫יו"ט‪.‬‬ ‫אנגעהויבן שרייען אויף אים‪" ,‬ווי אזוי האסטו די‬ ‫חוצפה צו פייניגען דעם צדיק וקדוש וואס איך האב‬ ‫האט דער הייליגער דזיקובער געזאגט פארן‬ ‫געשיקט צו זיין רב דא אין שטאט"‪ ,‬און דער צדיק‬ ‫חסיד‪" ,‬אויב אזוי זאל דער צאנזער רב דיך‬ ‫האט געזען אז דער איד האט נישט חרטה‪ ,‬האט‬ ‫אויסהאלטן"‪ ,‬פארן חסיד ר' נפתלי האט דאס אויס‬ ‫אים דער צדיק געוואונטשן‪" ,‬אז ער מיט זיינע‬ ‫געזען ווי אן הקפדה פון זיין רבין‪ ,‬וואס ווי באקאנט‬ ‫דורות נאך אים‪ ,‬זאלן ליידער נישט האבן קיין‬ ‫האט מען אין דזיקוב זייער מקפיד געווען אז די‬ ‫פרנסה נאר דארפן גיין קלעטערן פאר נדבות"‪.‬‬ ‫חסידים זאלן נישט גיין צו אנדערע רבי'ס‪.‬‬ ‫ווען דער ר' נפתלי איז אהיים געקומען האט‬ ‫נאך אפאר יאר איז מען געקומען זאגן פארן‬ ‫אים די ווייב גלייך געפרעגט‪ ,‬זאג מיר וואס איז פאר‬ ‫הייליגען ראפשיצער רב‪ ,‬אז די אידן פון שטאט‬ ‫געקומען ביים רבין אין דזיקוב‪ ,‬האט דער מאן‬ ‫לאכן אפ פון דעם קללה וואס די רבי האט דעם איד‬ ‫דערציילט וואס די רבי האט אים געזאגט‪ ,‬האט די‬ ‫געוואונטשן‪ ,‬ווייל דער איד איז נאך א עושר‪ ,‬האט‬ ‫פרוי געזאגט‪" ,‬ממש יעצט איז אויס געלאפן די מעל‬ ‫די ראפשיצער רב געזאגט‪" ,‬לאנג וועט דאס נישט‬ ‫פון דעם זאק וואס די רבי האט געבענטשט‪ ,‬און די‬ ‫אנהאלטן"‪ ,‬און ליידער קללת צדיק עושה רושם‪,‬‬ ‫ברכה פונעם רבין האט זיך אויף געהערט"‪.‬‬ ‫און דער איד איז געווארן א יורד ל"ע און ער מיט די‬ ‫משפחה זענען ארום פון שטוב צו שטוב פאר‬ ‫אבער דאן איז שוין געווען נאך ג' חשון בשנת‬ ‫נדבות‪.‬‬ ‫תרכ"א נאכן הסתלקות פונעם הייליגער דזיקובער‬ ‫רבי זי"ע‪ ,‬איז דער ר' נפתלי געפארן קיין צאנז‪ ,‬און‬ ‫אפאר יאר שפעטער איז דער איד אנגעקומען‬ ‫דערציילט די גאנצע מעשה פארן הייליגען דברי‬ ‫צום שטאט ווי דער ראפשיצער רב האט‬ ‫חיים זי"ע‪ ,‬און אויך געזאגט די ווערטער וואס די‬ ‫געוואוינט‪ ,‬און דער צדיק האט ארויס געטראגן‬ ‫רבי האט געזאגט‪" ,‬זאל דיך דער צאנזער רב‬ ‫עסן פאר דעם איד‪ ,‬דאן האט דער צדיק געזאגט‬ ‫אויסהאלטן"‪ ,‬ווען דער הייליגער דברי חיים האט‬ ‫פאר דעם איד‪" ,‬דא אין שטאט ווי די האסט מבזה‬ ‫געהערט זיינע ווערטער‪ ,‬האט ער אים‬ ‫געווען דעם הייליגען דזיקובער צדיק קען איך דיר‬ ‫אנגעוואונטשן אז די ברכה זאל צוריק קומען‪.‬‬ ‫נישט העלפן‪ ,‬איך געב דיר א עצה‪ ,‬פאר ארויף קיין‬ ‫ארץ ישראל און דארט וועט זיך דיין מצב ענדערן"‪,‬‬ ‫כך הוה די ברכה פונעם הייליגען דברי חיים‬ ‫אבער דער איד האט נישט געפאלגט דעם צדיק‪,‬‬ ‫איז מקיים געווארן‪ ,‬און דער איד האט ווייטער‬ ‫און ליידער אוועק פון די וועלט אלס א עני ואביון‪.‬‬ ‫געהאט פרנסה ברווח‪ ,‬דאן האט ער שוין‬ ‫•••‬ ‫פארשטאנען‪ ,‬אז דער זיין רבי דער הייליגער‬ ‫דער הייליגער רבי אליעזר'ל דזיקוב'ער זי"ע‪,‬‬ ‫דזיקובער זי"ע האט מרגיש געווען‪ ,‬אז ער גייט פון‬ ‫איז איין שבת קודש געווען אין שטאט ניישטאט צו‬ ‫די וועלט‪ ,‬און דערפאר האט ער משפיע געווען אז‬ ‫וויילן שבת קודש ביים צדיק וקדוש דער גוטער‬ ‫דער צאנזער רב זאל ווייטער משפיע זיין פרנסה‬ ‫איד מניישטאט זי"ע‪ ,‬ערב שבת קודש האט זיך דער‬ ‫פאר דעם איד‪.‬‬ ‫‪49‬‬ ‫צוויי וואכן בעפאר זיין פטירה‪ ,‬איז דער צדיק‬ ‫גוטער איד אויס גערעדט פארן צדיק רבי אליעזר'ל‬ ‫געלעגן אין בעט זייער שוואך‪ ,‬און זיך זייער מצער‬ ‫מדזיקוב זי"ע‪ ,‬אז עס איז דא א גרויסע מאנגל פון‬ ‫געווען אז ער האט גענומען א קוויטל פון א איד און‬ ‫פיש אין שטאט‪ ,‬און ער האט נישט קיין פיש אויף‬ ‫נישט איינגעהאלטן זיין הבטחה און נישט געליינט‬ ‫שבת קודש‪.‬‬ ‫דעם קוויטל אזוי ווי ער האט צו געזאגט פאר דעם‬ ‫איד‪ ,‬און דורך דעם איז ער צוגעקומען צו דעם‬ ‫רבי אליעזר'ל האט אים גארנישט‬ ‫איסר פון גזילה‪ ,‬און דער צדיק האט זייער געוואלט‬ ‫געענטפערט‪ ,‬נאר איז אהיים געגאנגען צו זיין‬ ‫פארעכטן דעם עוולה‪.‬‬ ‫אכסניא‪ ,‬אבער עס איז נישט דורך קיין לאנגע צייט‪,‬‬ ‫און אין דעם שטאט איז אנגעקומען א ערל מיט א‬ ‫אייניגע טעג בעפאר די הסתלקות‪ ,‬איז צום‬ ‫גרויסע שיינע פיש‪ ,‬און וויבאלד עס איז דאך געווען‬ ‫שטוב פונעם רבין אנגעקומען א איד פון אנגארין‪,‬‬ ‫א מאנגל אין פיש‪ ,‬זענען אלע שטאט מענטשן‬ ‫און ער האט זיך געבעטן ביי די גבאים אז מען זאל‬ ‫ארויס צום מארק און פראבירט צו קויפן דעם פיש‪.‬‬ ‫אים אריין לאזן צום רבין‪ ,‬אבער די גבאים האבן אים‬ ‫נישט געוואלט אריין לאזן צוליב דעם מצב פונעם‬ ‫אבער דער ערל האט געזאגט‪ ,‬אז ער האט דעם‬ ‫צדיק‪ ,‬אבער דער איד האט זיך ממש איינגעבעטן‪,‬‬ ‫פיש געברענגט ספעציעל פארן רב פון שטאט‪ ,‬און‬ ‫אז מען זאל אים אריין לאזן‪ ,‬וויבאלד ער קומט דאך‬ ‫ער וועט דאס נישט פארקויפן פאר קיינעם אויסער‬ ‫פון אזא לאנגע וועג פון אונגארין‪ ,‬און ער האט‬ ‫פארן רב פון שטאט‪ ,‬און ער איז גלייך געגאנגען‬ ‫זייער א וויכטיגע בקשה צום רבין‪ ,‬ביז די גבאים‬ ‫צום שטוב פונעם רב דער גוטער איד און אהין‬ ‫האבן נישט געהאט קיין ברירה און זענען אריין צום‬ ‫געגעבן דעם פיש‪.‬‬ ‫רבין פרעגן אויב מען זאל דעם איד אריין לאזן‪.‬‬ ‫דער גוטער איד זי"ע האט געהייסן‪ ,‬אז מען זאל‬ ‫האט דער צדיק געבעטן אז מען זאל אים‬ ‫זייער אכטונג געבן אויפן פיש און מען זאל עס נישט‬ ‫אויס'משל'ן ווי אזוי דעד איד זעט אויס‪ ,‬און דאן‬ ‫אויפשניידן‪ ,‬נאר אפקאכן אזוי גאנצערהייט‪ ,‬און‬ ‫האט דער צדיק געהייסן אז מען זאל דעם איד‬ ‫דער גוטער איד האט גאר שטארק געהיטן אויפן‬ ‫אריין לאזן‪ ,‬ווייל דאס איז דער איד וואס האט אים‬ ‫פיש און דאס געהאלטן ביי זיך אין שטוב‪.‬‬ ‫געגעבן דעם קוויטל מיט יארן צוריק‪ ,‬און דאן האט‬ ‫די רבי געבעטן מחילה פון דעם איד אז ער זאל אים‬ ‫ביים טיש האט דער גוטער איד מניישטאט‬ ‫מוחל זיין אז ער האט נישט מקיים געווען זיין‬ ‫דערציילט פארן דזיקובער רב‪ ,‬ווי אזוי ער האט‬ ‫צוזאג צו ליינען זיין קוויטל‪ ,‬פארשטייט זיך אז דער‬ ‫באקומען דעם פיש לכבוד שבת קודש‪ ,‬האט אים‬ ‫איד האט גלייך מוחל געווען פארן רבין‪.‬‬ ‫רבי אליעזר'ל געזאגט‪" ,‬איך ווייס‪ ,‬ווייל איך האב‬ ‫דעם פיש געשיקט צו דיר אין שטוב‪ ,‬ווייל איך האב‬ ‫ווען דער איד איז ארויס געקומען האבן די‬ ‫געזען אז אין דעם פיש ליגט א גרויסע נשמה‪ ,‬און‬ ‫גבאים געפרעגט דעם איד‪ ,‬וואס האט דיך געמאכט‬ ‫איך האב געוויסט אז דא וועט דער נשמה באקומען‬ ‫יעצט קומען קיין דזיקוב צום רבין‪ ,‬האט דער איד‬ ‫דעם ריכטיגן תיקון"‪.‬‬ ‫געזאגט‪ ,‬איך וועל אייך זאגן דעם אמת‪ ,‬איך אליין‬ ‫•••‬ ‫וואונדער מיך אויך‪ ,‬אבער די לעצטע פאר נעכט‬ ‫איינמאל איז דער הייליגער צדיק רבי אליעזר'ל‬ ‫האב איך געהאט א חלום וואס איך הער א קול וואס‬ ‫דזיקובער זי"ע‪ ,‬געווען אויפן וועג צו זיין מחותן‬ ‫זאגט מיר "פאר קיין דזיקוב"‪ ,‬איך האב ממש נישט‬ ‫דער הייליגער צאנזער רב זי"ע‪ ,‬איז צו געקומען א‬ ‫געהאט קיין מנוחה בין איך געקומען קיין דזיקוב‪.‬‬ ‫איד פון אונגארין‪ ,‬און געגעבן א קוויטל מיט א פדיון‬ ‫פאר רבי אליעזר'ל‪ ,‬אבער וויבאלד ער האט זיך‬ ‫דאן האבן די גבאים פארשטאנען‪ ,‬אז פון הימל‬ ‫זייער געיאגט‪ ,‬האט ער אריין געלייגט דעם קוויטל‬ ‫האט מען נישט געקענט צוקוקען צום צער פונעם‬ ‫מיטן פדיון אין טאש‪ ,‬און צו געזאגט פאר דעם איד‬ ‫צדיק אז ער איז נכשל געווארן מיט דעם פגם פון‬ ‫אז ער וועט דעם קוויטל ליינען אויפן וועג‪ ,‬אבער‬ ‫גזילה‪ ,‬און דערפאר האט מען דעם איד געשיקט‬ ‫צוליב דעם טרדות הדרך האט דער צדיק פארגעסן‬ ‫צום צדיק אז ער זאל אים קענען בעטן מחילה‪.‬‬ ‫צו ליינען דעם קוויטל‪.‬‬ ‫‪50‬‬ ‫זיינע דברי תורה אין א ספר‪ ,‬ווען מען האט אים‬ ‫•••‬ ‫איינמאל געפרעגט‪ ,‬פארוואס ער וויל נישט‬ ‫הרה"ק רבי מאיר'ל מפרמישלאן זי"ע‪ ,‬האט‬ ‫ארויסגעבן קיין ספר‪ ,‬האט ער געזאגט‪" ,‬איך וויל‬ ‫אמאל געשיקט א שליח צום הייליגען רבי אליעזר‬ ‫נישט מיט יעדן חסיד שלאפן אין בעט"‪ ,‬וואס‬ ‫מדזיקוב זי"ע מיט א שליחות‪ ,‬איינס אז ער זעט אים‬ ‫חסידים נעמען אריין א ספר אין בעט בעפאר זיי‬ ‫אין הימל‪ ,‬און דאס צווייטע איז‪ ,‬אז ער איז יו"ט‬ ‫גיין שלאפן‪.‬‬ ‫סוכות געזעצן אין א פסול'ע סוכה‪ ,‬ווען דער שליח‬ ‫•••‬ ‫איז אנגעקומען‪ ,‬האבן די קינדער געוואלט הערן‬ ‫הרה"ק רבי יענקעלע מפשעווארסק זי"ע האט‬ ‫וואס דער טאטע וועט ענטפערן אויף דעם‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז דער צדיק רבי אליעזר'ל מדזיקוב‬ ‫שליחות‪ ,‬זענען די הייליגע קינדער אריין צוזאמען‬ ‫זי"ע האט אמאל ארום גערעדט פון צדיקים‪ ,‬ובתוך‬ ‫מיטן שליח‪.‬‬ ‫הדברים האט ער געזאגט‪ ,‬דער הייליגער דברי‬ ‫חיים מצאנז האט א זוהן יחזקאל וואס איז דאן‬ ‫ווען דער שליח האט געזאגט‪ ,‬אז דער‬ ‫געווען בערך ‪ 18‬יאר אלט‪" ,‬ער איז אויך א צדיק‪ ,‬איך‬ ‫הייליגער פרעמישלאנער זאגט אז ער זעט אים אין‬ ‫האב מורא אז ער וואקסט איבער זיין טאטן"‪.‬‬ ‫הימל‪ ,‬האט רבי אליעזר'ל מיט זיין גרויס עניוות‬ ‫•••‬ ‫אוועק געמאכט די זאך און געזאגט‪ ,‬איינמאל בין‬ ‫הרה"ח רבי אברהם יאקאבאוויטש ע"ה האט‬ ‫איך געווען אין הימל‪ ,‬די קינדער האבן געפרעגט‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז ער האט געהערט די מעשה מפה‬ ‫ווען‪ ,‬האט רבי אליעזר'ל געזאגט‪ ,‬בעפאר איך בין‬ ‫קדשו פון הרה"ק רבי שלום אליעזר מראצפערט‬ ‫געבוירן געווארן‪ ,‬און נאך צו געלייגט‪ ,‬איך בין דאך‬ ‫זי"ע שמחת תורה ביים טיש‪ ,‬אז איין יאר שמחת‬ ‫א שוואכע מענטש‪ ,‬ווי האב איך דען כוחות צו ארויף‬ ‫תורה אויף דערנאכט האט דער צדיק וקדוש רבי‬ ‫גיין אין הימל‪.‬‬ ‫אליעזר'ל מדזיקוב זי"ע געזאגט‪" ,‬אז ער זעהט דעם‬ ‫מחותן טאנצט הקפות‪ ,‬און מיין טאטע דער‬ ‫דאס צווייטע שליחות וועגן דעם פסול'ע‬ ‫הייליגער זרע קודש מראפשיץ זי"ע און די גאנצע‬ ‫סוכה‪ ,‬האט זיך רבי אליעזר'ל דערמאנט‪ ,‬אז ער איז‬ ‫מפליא של מעלה האלטן אונטער דעם צאנזער רב‬ ‫טאקע נישט געווען אינדערהיים ווען מען האט‬ ‫זי"ע"‪.‬‬ ‫געמאכט די סוכה‪ ,‬און ער האט טאקע געשטעלט‬ ‫•••‬ ‫זיין זוהן דער הייליגער אמרי נועם זי"ע אלס שליח‪,‬‬ ‫הרה"ק רבינו יואל מסאטמאר זי"ע האט‬ ‫און עפעס האט רבי מאיר'ל טאקע דערשמעקט אז‬ ‫הושענא רבא ביי די הושענות דערציילט‪ ,‬אז אמאל‬ ‫עס איז נישט געמאכט געווארן אויפן ריכטיגע‬ ‫האט דער הייליגער צדיק רבי אליעזר'ל מדזיקוב‬ ‫וועג‪ ,‬נישט ח"ו אז עס איז געווען פסול ממש‪ ,‬נאר‬ ‫זי"ע געשיקט א בריוו צום הייליגען צאנזער רב‬ ‫נישט מיט די ריכטיגע כוונות‪.‬‬ ‫זי"ע‪ ,‬אז די פילעסאפן זאגן אז צוויי שטערן'ס לויפן‬ ‫•••‬ ‫איינער קעגן דעם אנדערן‪ ,‬און ווען די צוויי וועלן‬ ‫אמאל איז דער צדיק וקדוש רבי אליעזר'ל‬ ‫זיך צוזאמען טרעפן וועט ח"ו די וועלט חרוב ווערן‪,‬‬ ‫מדזיקוב זי"ע געווען ביים מחותן דער הייליגער‬ ‫און ער רבי אליעזר'ל האט זייער מורא דערפון‪.‬‬ ‫צאנזער רב זי"ע‪ ,‬איז דארט געווען דעם צאנזער‬ ‫רב'ס שווער‪ ,‬און ער האט גערופן דעם איידעם דעם‬ ‫איז צוריק געקומען די תשובה פונעם הייליגען‬ ‫דברי חיים "רבי"‪ ,‬ווען רבי אליעזר'ל האט דאס‬ ‫צאנזער רב זי"ע‪ ,‬מען האט מיר פון הימל גארנישט‬ ‫געהערט‪ ,‬האט ער געזאגט פארן הייליגען דברי‬ ‫געזאגט‪ ,‬דערפאר קען דאס נישט זיין אז עס וועט‬ ‫חיים‪" ,‬צאנזער רב אייער שווער ריפט אייך רבי‪ ,‬איז‬ ‫געשען‪ ,‬ווי די פסוק זאגט )עמוס ג' ז'( כִּ י ‪‬א יַ ֲע ֶשׂה‬ ‫דאס אמת אז איר זענט א רבי"‪ ,‬האט דער הייליגער‬ ‫ל־ע ָב ָדיו ַהנְּ ִב ִיאים‪ ,‬און‬ ‫ד' ָדּ ָבר כִּ י ִאם־גָּ ָלה סוֹדוֹ ֶא ֲ‬ ‫צאנזער רב זי"ע געענטפערט מיט זיין גרויס‬ ‫אויב האט מען מיר דאס נישט מגלה געווען‪ ,‬איז‬ ‫עניוות‪" ,‬על פי זוהר בין איך א חסיד‪ ,‬אבער וואס זאל‬ ‫דאס זיכער נישט אמת‪ ,‬כך הוה צום סוף האבן זיי‬ ‫איך טון אז בעוונותינו הרבים ריפט מען מיך רבי"‪.‬‬ ‫טאקע צוריק געצויגן פון וואס זיי האבן געזאגט‪.‬‬ ‫•••‬ ‫און דאס האט רבינו הקדוש מסאטמאר זי"ע‬ ‫עס איז באקאנט‪ ,‬אז דער צדיק דער הייליגער‬ ‫הוֹשׁע נָ א ְל ַמ ַען‬ ‫אריין געטייטשט ביי די הושענות‪ַ " ,‬‬ ‫רבי אליעזר'ל מדזיקוב זי"ע האט נישט געשריבן‬ ‫‪51‬‬ ‫דאס איז די אמת'ע מצוה פון מידות החסד‪ ,‬און‬ ‫סוֹד‪ ,"‬אז ווען מען האט די הייליגע צדיקים ווי דער‬ ‫ָ‬ ‫דערפאר האט דער צדיק רבי אליעזר'ל געוואלט‬ ‫צאנזער רב זי"ע‪ ,‬דארף מען זיך נישט זארגן אויף‬ ‫אליין זיך אפ געבן מיט די געסט‪.‬‬ ‫גארנישט‪ ,‬ווייל דער באשעפער איז מגלה פאר די‬ ‫•••‬ ‫צדיקים אלעס אויף דער וועלט‪.‬‬ ‫אמאל ווען דער צדיק רבי אליעזר'ל מדזיקוב‬ ‫•••‬ ‫זי"ע איז געווען א יונג קינד‪ ,‬האט ער זיך אמאל‬ ‫הרה"ק רבי אליעזר מדזיקוב זי"ע האט אמאל‬ ‫נאריש געמאכט אזוי ווי די דרך פון קינדער זענען‪,‬‬ ‫געשיקט א בריוו‪ ,‬און זיך מזכיר געווען ביים מחותן‬ ‫און זיין הייליגע פאטער האט איהם אן געשריגן‪,‬‬ ‫דער הייליגער דברי חיים מצאנז זי"ע‪ ,‬אז ער האט‬ ‫פארוואס ער פירט זיך אזוי אויף‪.‬‬ ‫א פראבלעם מיט א מסור וואס סטראשעט אים‬ ‫מיטן ערגסטן‪ ,‬און ער בעט זייער אז די רבי זאל אים‬ ‫האט דאס קינד געזאגט פארן טאטן‪" ,‬טאטע‪,‬‬ ‫אנוואונטשן‪.‬‬ ‫וואס זאל איך טון אז איך האב א יצר הרע וואס‬ ‫שטייט ביי מיר בייטאג און ביינאכט און הייסט מיך‬ ‫האט אים דער מחותן דער הייליגער דברי חיים‬ ‫טוהן עבירות‪ ,‬איך האב שוין נישט געהאט קיין כח‬ ‫זי"ע צוריק געשריבן א בריוו מיט די ווערטער‪ ,‬די‬ ‫זיך צו שלאגן מיט איהם"‪.‬‬ ‫בוסט א געהאלפענער‪ ,‬און דער מסור האט שוין‬ ‫גע'פגר'ט און די ברויכסט נישט מורא האבן‪ ,‬כך הוה‬ ‫האט דער ראפשיצער רב איהם געענטפערט‪,‬‬ ‫ווען דער בריוו איז אן געקומען האט שוין דער‬ ‫"מיין קינד‪ ,‬פון דעם יצר הרע אליין זאלסטו זיך‬ ‫מסור געהאט א מפלה‪.‬‬ ‫אויסלערנען‪ ,‬קוק ווי ער פאלגט וואס מ'האט איהם‬ ‫געהייסן און ער רוהט נישט אן‪ ,‬נאר בייטאג און‬ ‫ווען מען האט זיך גע'חידוש'ט און גערעדט פון‬ ‫ביינאכט רעדט ער צו מענטשן צו טוהן עבירות‪,‬‬ ‫דעם מופת‪ ,‬האט דער הייליגער דברי חיים געזאגט‪,‬‬ ‫אזוי אויך דו‪ ,‬זאלסט נישט איינרוען און זיך‬ ‫דאס איז קיין מופת נישט‪ ,‬נאר ווען איך האב‬ ‫אלעמאל קעגן שטעלן דעם יצר הרע"‪.‬‬ ‫באקומען דעם בריוו האב איך נישט געשפירט קיין‬ ‫רחמנות אויפן מחותן רבי אליעזר'ל‪ ,‬דערפאר האב‬ ‫האט דער הייליגע קינד געזאגט פארן טאטן‪,‬‬ ‫איך פארשטאנען אז ער איז שוין א געהאלפענער‪,‬‬ ‫"טאטע‪ ,‬צו וועמען גלייכסטו מיר צו‪ ,‬צו דער יצר‬ ‫ווייל אויב האב איך נישט קיין רחמנות אויף אים‪,‬‬ ‫הרע‪ ,‬דער יצר הרע האט נישט קיין יצר הרע וואס‬ ‫מיז זיין אז ער האט שוין געהאט די ישועה‪.‬‬ ‫זאל איהם שטערן פון טון זיין ארבייט‪ ,‬איך האב‬ ‫•••‬ ‫אבער יא א יצר הרע וואס שטערט מיך פון זיך‬ ‫איין יאר די ערשטע נאכט סוכות איז דער צדיק‬ ‫אויפפירן גוט"‪.‬‬ ‫רבי אליעזר'ל מדזיקוב זי"ע געזעצן ביי זיך אין‬ ‫•••‬ ‫סוכה און איינגעדרימלט‪ ,‬ווען דער צדיק האט זיך‬ ‫איינמאל איז דער הייליגער ראפשיצער רב זי"ע‬ ‫דערוועקט‪ ,‬האט ער זיך גענומען פארענען מיט די‬ ‫געפארן צוזאמען מיט זיין זוהן הרה"ק רבי אליעזר‬ ‫געסט אין זיין סוכה און געלאפן ברענגען עסן און‬ ‫מדזיקוב זי"ע און הגה"ק רבי שמעון דייטש זי"ע‬ ‫אלעס וואס מען האט געברויכט‪ ,‬ווען מען האט‬ ‫פון די גרויסע תלמידים פונעם חוזה מלובלין זי"ע‪,‬‬ ‫געפרעגט דעם צדיק דעם פשט‪ ,‬פארוואס ער גיבט‬ ‫און זיי זענען איין געשטאנען אין א גאסט הויז‪ ,‬און‬ ‫זיך אפ מיט די געסט ווען עס איז דא גבאים און‬ ‫דער גאסט געבער האט מכבד געווען דעם גאון רבי‬ ‫שמשים וואס זאלן טון די ארבעט‪.‬‬ ‫שמעון מיט א גלעזל משקה‪ ,‬אבער ער האט נישט‬ ‫געוואלט טרינקען דערפון‪.‬‬ ‫האט דער צדיק געזאגט‪ ,‬יעצט ווען איך האב‬ ‫געדרימלט האב איך געהאט א חזיון‪ ,‬און אברהם‬ ‫ווען דער גאסט געבער האט געפרעגט פונעם‬ ‫אבינו ע"ה איז געקומען און זאגט מיר‪ ,‬אליעזר'ל‬ ‫גאון רבי שמעון‪ ,‬פארוואס ער וויל נישט טרינקען‬ ‫מיין קינד‪ ,‬די מיינסט איך בין געזעצן אויבן אן ביי‬ ‫פון די משקה‪ ,‬האט ער געזאגט‪ ,‬וויבאלד ער זעהט‬ ‫מיר אין שטוב אין געלאזט אנדערע טון די ארבעט‪,‬‬ ‫נישט דעם שם הוי"ה אויפן גלעזל איז א סימן אז‬ ‫ניין‪ ,‬איך בין געשטאנען ארום די געסט און זיי אלע‬ ‫דאס איז נישט גע'טובל'ט‪ ,‬דער גאסט געבער האט‬ ‫באדינט אין נישט געלאזט קיינעם זיי באדינען‪ ,‬ווייל‬ ‫‪52‬‬ ‫אזוי ציטראגן‪ ,‬און דער רבי האט פארשטאנען אז‬ ‫זיך נאכגעפרעגט ביי די בני בית‪ ,‬און מען האט‬ ‫ער איז מן הסתם צו געלייגט וועגן זיין פרנסה וואס‬ ‫געזען אז דאס איז טאקע אמת אז מען האט בטעות‬ ‫גייט נעבעך בארג אראפ‪.‬‬ ‫נישט גע'טובל'ט דעם כוס‪.‬‬ ‫האט אים דער צדיק רבי אליעזר'ל דזיקובער‬ ‫האט דער הייליגער ראפשיצער רב זי"ע‬ ‫זי"ע דערציילט די מעשה‪ ,‬ווי באקאנט איז דער‬ ‫געפרעגט פון זיין הייליגן זוהן רבי אליעזר מדזיקוב‬ ‫הייליגער מהר"ם מרוטנבורג זי"ע געווען יארן אין‬ ‫זי"ע‪ ,‬אויב וואלט דאס פאסירט ביי דיר וואס‬ ‫תפיסה‪ ,‬און אפילו נאך זיין פטירה איז דער גוף‬ ‫וואלסטו געענטפערט‪ ,‬האט דער צדיק געזאגט‪,‬‬ ‫קדוש געלעגן פאר ‪ 14‬יאר אין תפיסה‪ ,‬וויבאלד די‬ ‫"אז ער וואלט געזאגט אז ער איז נישט דורשטיג‪,‬‬ ‫אידן פון שטאט האבן נישט געקענט צוזאמען‬ ‫ווייל אין ראפשיץ האט מען מקפיד געווען נישט צו‬ ‫שטעלן דעם סכום וואס די רשעים האבן געבעטן‬ ‫ארבעטן בפורסם"‪.‬‬ ‫צו אויסלייזן דעם גוף קדוש‪.‬‬ ‫•••‬ ‫ביי די שבעה פונעם טאטן דער הייליגער‬ ‫איין טאג איז א גרויסער עושר הרה"ח רבי‬ ‫ראפשיצער רב זי"ע‪ ,‬האט זיך דער זוהן הרה"ק רבי‬ ‫אלכסנדר ב"ר שלמה זיסקינד ווימפן מפרנקפורט‬ ‫אליעזר מדזיקוב זי"ע צעשמייכלט‪ ,‬עס איז געווען‬ ‫זי"ע‪ ,‬געקומען און אוועק געגעבן זיין גאנצע‬ ‫א גרויסע חידוש ביי די תלמידים‪.‬‬ ‫פארמעגן‪ ,‬וואס האט באטראפן א גאר גרויסע‬ ‫סכום‪ ,‬און ער האט מיט דעם אויסגעלייזט דעם גוף‬ ‫אבער ווען מען האט דעם צדיק געפרעגט‬ ‫קדוש פונעם מהר"ם רוטנברג זי"ע‪ ,‬און מען האט‬ ‫פשט‪ ,‬האט ער געזאגט‪ ,‬אז דער טאטע זאגט‬ ‫דעם צדיק באערדיגט מיט כבוד הראי' לו אינעם‬ ‫ווערטלעך אויך און הימל‪" ,‬ווייל ווען דער מלאך‬ ‫אלטן ביה"ח אין שטאט טוליטולא‪.‬‬ ‫האט אים געפרעגט ווי אזוי ער הייסט‪ ,‬האט‬ ‫ראפשיצער רב געזאגט יעקב‪ ,‬האט דער מלאך‬ ‫א קורצע צייט שפעטער איז דער עושר ר'‬ ‫געזאגט‪ ,‬די הייסט דאך נפתלי צבי‪ ,‬האט ראפשיצער‬ ‫אלכסנדר נפטר געווארן‪ ,‬און מען האט אים טאקע‬ ‫רב געזאגט פארן מלאך‪ ,‬אז די ווייסט יא פארוואס‬ ‫געלייגט אין ביה"ח ממש סמוך ונראה צום מהר"ם‬ ‫פרעגסטו"‪ ,‬און דערפאר האט דער זוהן רבי‬ ‫רוטנברג זי"ע‪ ,‬אבער עס איז געווען א גרויסע‬ ‫אליעזר'ל געשמייכעלט‪.‬‬ ‫חילול השם‪ ,‬ווייל די שטאט מענטשן האבן‬ ‫•••‬ ‫געפרעגט‪" ,‬זו תורה וזו שכרה"‪ ,‬דער איד האט‬ ‫הרה"ק רבי אברהם שמחה מבארנוב זי"ע א‬ ‫אוועק געגעבן זיין גאנצע פארמעגן לכבודו פונעם‬ ‫אייניקל פונעם הייליגען דזיקובער רב זי"ע האט‬ ‫הייליגען צדיק‪ ,‬און דא ווערט ער נפטר גלייך‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז עס האט געוואוינט א איד אין‬ ‫נאכדעם‪.‬‬ ‫שטאט דזיקוב הרה"ח ר' אביגדור הערש ע"ה א‬ ‫גרויסער עושר און א געוואלדיגע בעל מכניס‬ ‫אבער אפאר נעכט נאכן פטירה איז דער עושר‬ ‫אורח‪ ,‬עס איז אין דעם שטוב געווען הכנסת‬ ‫געקומען אין חלום צו זיינס א חבר‪ ,‬און האט אים‬ ‫אורחים אויפן העכסטן אופן‪.‬‬ ‫געזאגט‪ ,‬וויבאלד איך האב געטון דעם גרויסן מצוה‬ ‫פון אויסלייזן דעם גוף קדוש‪ ,‬איז דער גאון דער‬ ‫איין יאר פסח האט ער געהאט שווערע צייטן‬ ‫מהר"ם רוטנברג געקומען צו מיר אין חלום און מיר‬ ‫און ער האט זיך פאר'משכן'ט א חלק פון זיין‬ ‫געגעבן א ברירה‪.‬‬ ‫פארמעגן נאר כדי צו קענען ווייטער מקיים זיין‬ ‫דעם מצווה פון הכנסת אורחים‪ ,‬ווייל ביי דעם איד‬ ‫אדער קען איך באקומען א ברכה צו האבן‬ ‫איז געגאנגען גאר שטארק בנפשו צו קענען מקיים‬ ‫עשירות עד סוף כל הדורות‪ ,‬אדער קען איך זוכה‬ ‫זיין דעם מצווה פון הכנסת אורחים‪.‬‬ ‫זיין צו האבן די זכי' צו זיין מיטן גאון דעם מהר"ם‬ ‫רוטנברג אין איין היכל אין גן עדן‪ ,‬פארשטייט זיך‬ ‫יענעם יאר שבועות איז דער חסיד געווען ביי‬ ‫אז איך האב גלייך בוחר געווען אין דעם צווייטן‬ ‫זיין רבין דער הייליגער דזיקובער רבי זי"ע‪ ,‬און זיין‬ ‫אפציע‪ ,‬ווייל וואס האב איך דען פון די געלט‪ ,‬אבער‬ ‫רבי האט געזען אויפן פנים פון זיין חסיד אז ער איז‬ ‫‪53‬‬ ‫שטוב‪ ,‬און מ'האט אים געטראפן אין זיין צימער‬ ‫זיין מיטן גאון אין איין היכל דאס איז דאך עפעס‬ ‫וויינענדיג אן אויפהער‪ ,‬אזוי אז קיינער האט זיך‬ ‫וואס גייט פאר אייביג‪ ,‬און דערפאר בין איך גלייך‬ ‫נישט געטראהט צוצוגיין פרעגן וואס עס האט‬ ‫נפטר געווארן‪.‬‬ ‫פאסירט‪.‬‬ ‫האט דער הייליגער דזיקובער רב זי"ע ממשיך‬ ‫האט מען געבעטן זיין זון רבי אליעזר'ל‬ ‫געווען‪ ,‬דער ר' אביגדור הערש איז אויף א מדרגה צו‬ ‫דזיקוב'ער זי"ע‪ ,‬וואס איז געווען ביים טאטן זייער‬ ‫זוכה זיין צו זיין מיט אברהם אבינו ע"ה אין איין‬ ‫חשוב‪ ,‬אז ער זאל אריינגיין צום טאטן‪ ,‬ווען ער איז‬ ‫היכל אין גן עדן ווייל ער איז אין א מדרגה ווי אברהם‬ ‫אריינגעקומען האט דער טאטע אים געזאגט מיט‬ ‫אבינו בדור הזה‪ ,‬און כדי צו קענען דארט אנקומען‬ ‫זיין גרויס עניוות‪" ,‬מיין טייערער זון‪ ,‬איך שעם זיך‬ ‫דארף ער דורך גיין גרויסע יסורים און דערפאר האט‬ ‫אריינצוגיין צום טיש און אין שוהל‪ ,‬ווייל יעדעס יאר‬ ‫מען אים געשיקט די נסיון פון עניות‪.‬‬ ‫זאג איך צו פארן באשעפער אז איך וועל תשובה‬ ‫טון‪ ,‬און איך זעה אז מיינע מעשים זענען נאך אלץ‬ ‫אבער זאגט דער הייליגער דזיקובער זי"ע‪,‬‬ ‫נישט פאראכטן"‪ ,‬האט דער זון געענטפערט‪,‬‬ ‫"איך בין נישט מסכים צו דעם ווייל עס וועט ח"ו‬ ‫"טאטע‪ ,‬איך זאג דיר צו אז די יאר וועסטו טון א‬ ‫ארויס קומען א גרויסע חילול השם אז דער איד‬ ‫תשובה שלימה"‪ ,‬האט דער טאטע געזאגט‪" ,‬אויב‬ ‫וואס טוט אזויפיל צדקה וחסד און הכנסת אורחים‬ ‫דו זאגסט מיר צו‪ ,‬גלייב איך דיר"‪ ,‬און ער איז אריין‬ ‫זאל ח"ו ווערן א יורד ל"ע‪ ,‬א כפרה דעם אביגדור‬ ‫צום טיש‪.‬‬ ‫הערש'ס עולם הבא‪ ,‬נאר עס זאל ח"ו נישט ארויס‬ ‫•••‬ ‫קומען קיין חילול השם פון דעם"‪.‬‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז איינמאל האט דער‬ ‫צדיק רבי אליעזר'ל דזיקוב'ער זי"ע געזען אין‬ ‫דאן האט די רבי אהין געגעבן א שטיק חלה‬ ‫חלום‪ ,‬אז מ'פירט אים אין גן עדן‪ ,‬ארויף אויף א‬ ‫פאר ר' אביגדור הערש און געזאגט‪" ,‬די האסט‬ ‫בארג וואס שיינט ווי די שטערן‪ ,‬אויבן איז‬ ‫געטיילט ביז היינט‪ ,‬זאלסטו טיילן ווייטער ביז דיין‬ ‫געשטאנען א בארג פון זילבער און גאלד‪ ,‬און‬ ‫אריכת ימים ושנים טובים"‪ ,‬דערציילט דער‬ ‫אינעווייניג א הויז פון טייערע שטיינער‪ ,‬מיט א‬ ‫הייליגער בארנובער רב זי"ע‪ ,‬אז דער ר' אביגדור‬ ‫ליכטיגקייט און א תענוג וואס מ'קען נישט‬ ‫הערש איז געווען א גביר אדיר ביז צו זיין פטירה‬ ‫באשרייבן‪ ,‬ביים פענסטער איז געשטאנען א‬ ‫און געטיילט צדקה וחסד אויף א גאר הויעכע‬ ‫מענטש און געקוקט אויף אים‪ ,‬האט מען אים‬ ‫פארנעם‪ ,‬אלעס בזכות פון דעם ברכה פונעם רבין‬ ‫געזאגט‪" ,‬דאס איז דער רבי ר' אלימלך מליזענסק‬ ‫זי"ע‪.‬‬ ‫זי"ע‪ ,‬און דאס איז א קליין חלק פון זיין גן עדן"‪ ,‬און‬ ‫•••‬ ‫דעם הייליגען נועם אלימלך האט ער אין זיינע‬ ‫דער צדיק וקדוש רבי אליעזר'ל דזיקוב'ער זי"ע‬ ‫לעבן קיינמאל נישט געזען‪.‬‬ ‫האט דערציילט‪ ,‬אז ווען ער איז געווען מיט זיין‬ ‫טאטן ביים הייליגן צדיק רבי צבי הירש בעל עטרת‬ ‫אינדערפרי איז ער גלייך געפארן צום טאטן‬ ‫צבי מזידיטשוב זי"ע‪ ,‬האט אים דער טאטע‬ ‫דער הייליגער אפשיצער רב זי"ע‪ ,‬און דערציילט‬ ‫געפרעגט‪" ,‬אליעזר מיין זון‪ ,‬זאג דו‪ ,‬ווער וועט פילן‬ ‫דעם חלום‪ ,‬דער טאטע האט נישט געוואלט גלייבן‪,‬‬ ‫דעם ארט פון דעם צדיק נאך הונדערט און צוואנציג‬ ‫ביז ער האט אים באשריבן דעם רבי'נס פנים ביז די‬ ‫יאר?"‪ ,‬האט דער זון רבי אליעזר'ל געוויזן אויף "רבי‬ ‫קלענסטע פרטים‪ ,‬האט דער טאטע דער הייליגער‬ ‫יצחק אייזיק‪ ,‬דעם שפעטערדיגן זידיטשובער רבי"‪,‬‬ ‫אפשיצער רב זי"ע געזאגט‪" ,‬ס'איז אמת‪ ,‬אבער אים‬ ‫האט דער טאטע געזאגט‪" ,‬א חכם ביסטו‪ ,‬גוט‬ ‫צו זען דארט דארף מען זיין אויף א גאר הויכע‬ ‫האסטו געזען"‪.‬‬ ‫מדריגה‪ ,‬אפשר האסטו געטון א גרויסע טובה מיט‬ ‫•••‬ ‫א איד‪ ,‬און דערפאר האסטו זוכה געווען צו אזא‬ ‫איינמאל ערב יום כיפור‪ ,‬ווען דער עולם איז‬ ‫געהויבענע מראה"‪ ,‬און דער צדיק רבי אליעזר'ל‬ ‫שוין געזעסן ביים הייליגן טיש און געווארט‪ ,‬און‬ ‫האט זיך דערמאנט‪ ,‬אז מיט עטליכע וואכן פריער‬ ‫דער הייליגער ראפשיצער רב קומט נישט אריין‪,‬‬ ‫איז געקומען אן אייניקל פונעם נועם אלימלך‬ ‫איז מען אריין צום הייליגען ראפשיצער רב אין‬ ‫‪54‬‬ ‫גענומען דעם כוס‪ ,‬איבערגערעכנט זיינע‬ ‫זאמלען געלט‪ ,‬אן קיין ווארעם קלייד‪ ,‬און ער האט‬ ‫תלמידים‪ ,‬און געזאגט‪" ,‬דער חכם ר' בונם זאל אונז‬ ‫אים געקויפט א שיינעם ווארעמען פעלץ פאר א‬ ‫בענטשן"‪.‬‬ ‫גרויסן סכום‪.‬‬ ‫•••‬ ‫•••‬ ‫דער צדיק וקדוש רבי אברהם דוב ממיקאליוו‬ ‫ווערט דערציילט‪ ,‬אז ווען דער הייליגער דברי‬ ‫זי"ע‪ ,‬דער איידעם פונעם הייליגן צדיק רבי מאיר'ל‬ ‫חיים מצאנז זי"ע איז נאך געווען א יונגערמאן‪,‬‬ ‫מפרמישלאן זי"ע‪ ,‬האט געוואלט קענענלערנען די‬ ‫האט ער געוואלט פארן קיין פשיסחא‪ ,‬האט דער‬ ‫צוויי צדיקים פונעם דור‪ ,‬דעם הייליגער צאנזער רב‬ ‫צדיק וקדוש רבי שמואל משינאווא זי"ע אים‬ ‫און דעם צדיק רבי אליעזר'ל דזיקוב'ער‪ ,‬אבער‬ ‫צוגערעדט צו פארן קיין ראפשיץ צום הייליגען זרע‬ ‫זייענדיג באהאלטן ווי א פשוט'ער איד‪ ,‬ער האט זיך‬ ‫קודש זי"ע‪ ,‬ווען ער איז אנגעקומען‪ ,‬איז דער‬ ‫פארשטעלט מיט פשוט'ע קליידער און איז‬ ‫הייליגער ראפשיצער רב נישט געווען‬ ‫געפארן מיט זיין משמש‪.‬‬ ‫אינדערהיים‪ ,‬און דער הייליגער דברי חיים האט‬ ‫דארט געטראפן דעם זון רבי אליעזר'ל דזיקוב'ער‬ ‫דער הייליגער צאנזער רב האט אים דערקענט‬ ‫זי"ע‪ ,‬און דער צדיק רבי אליעזר'ל האט דעם‬ ‫גלייך ביים שלום געבן‪ ,‬דערנאך זענען זיי געקומען‬ ‫הייליגען דברי חיים גאר שטארק מקרב געווען‪.‬‬ ‫קיין דזיקוב‪ ,‬און ווען ער האט געזאגט אז ער קומט‬ ‫פון נעבן לעמבערג‪ ,‬האט רבי אליעזר'ל דזיקוב'ער‬ ‫ווי עס איז באקאנט איז דער צדיק רבי‬ ‫געענטפערט‪" ,‬פארוואס לאכט איר פון מיר? שוין‬ ‫אליעזר'ל געגאנגען מיט א באהאלטענעם דרך אין‬ ‫דריי טעג צוריק האט מען מיר פון הימל‬ ‫עבודת השם ביים דאווענען‪ ,‬און דער צאנזער האט‬ ‫אנטפלעקט‪ ,‬אז ס'קומט צו מיר איינער פונעם הויז‬ ‫געדאווענט מיט געשרייען און געוויין‪ ,‬האט רבי‬ ‫פונעם הייליגן צדיק רבי מאיר'ל מפרמישלאן"‪ ,‬און‬ ‫אליעזר'ל מורא געהאט‪ ,‬אז דער טאטע‬ ‫רבי אברהם דוב האט געמוזט מודה זיין ווערט ער‬ ‫דערהייליגער ראפשיצער רב וועט זיך בייזערן אויף‬ ‫איז‪ ,‬און געבליבן אויף שבת קודש ביים הייליגען‬ ‫אים פארוואס ער ברענגט אזא שרייער צו אים אין‬ ‫דזיקוב'ער מיט גרויס כבוד‪.‬‬ ‫ביהמ"ד‪.‬‬ ‫•••‬ ‫ווערט דערציילט‪ ,‬אז איינמאל האבן די אידן‬ ‫אבער ווען דער הייליגער ראפשיצער רב האט‬ ‫פון פיסטין געבעטן דעם הייליגן צדיק דעם‬ ‫זיך געטראפן דאס ערשטע מאל מיטן צאנזער רב‪,‬‬ ‫הייליגען אהבת שלום מקאסוב זי"ע‪ ,‬אז ער זאל ביי‬ ‫ער האט געזאגט‪" ,‬ס'זאל זיין וואס ס'וועט זיין‪ ,‬איך‬ ‫זיי זיין אויף שבת‪ ,‬און ער איז טאקע געפארן קיין‬ ‫נעם אים אהיים"‪ ,‬ווען זיי זענען אנגעקומען‪ ,‬האט‬ ‫פיסטין‪ ,‬אבער פרייטאג איז געקומען א שליח פון‬ ‫זיך דער ראפשיצער זייער געפרייט‪ ,‬און ער האט‬ ‫קאסוב‪ ,‬און דערציילט‪ ,‬אז צוויי צדיקים זענען‬ ‫זיין זון אייביג מחזיק טובה געווען פארן מקרב זיין‬ ‫אנגעקומען אויף שבת‪ ,‬און איינע פון זיי איז דער‬ ‫דעם הייליגען דברי חיים‪ ,‬און דער הייליגער‬ ‫צדיק רבי אליעזר'ל דזיקוב'ער‪ ,‬און הגם דער‬ ‫צאנזער רב אליין איז יעדעס יאר געקומען קיין‬ ‫הייליגער קאסוב'ער איז קיינמאל נישט געפארן‬ ‫דזיקוב צו באדאנקען דעם וואס האט אים מקרב‬ ‫ערב שבת‪ ,‬און אין פיסטין האט מען שוין אלעס‬ ‫געווען‪.‬‬ ‫געגרייט לכבודו‪ ,‬האט ער געזאגט‪" ,‬פאר אזעלכע‬ ‫•••‬ ‫חשוב'ע הייליגע געסט פאר איך אהיים"‪ ,‬און ער‬ ‫דער צדיק וקדוש רבי אליעזר'ל דזיקוב'ער זי"ע‬ ‫האט אפגעהאלטן שבת אינדערהיים מיט די‬ ‫האט געזאגט‪ ,‬אז ווען דער רבי דער הייליגער חוזה‬ ‫הייליגע געסט‪.‬‬ ‫מלובלין זי"ע איז נפטר געווארן‪ ,‬איז אוועק די רוח‬ ‫•••‬ ‫הקודש פון די וועלט‪ ,‬און אביסל איז געבליבן ביים‬ ‫א חשוב'ע אלמנה האט אמאל געבעטן דעם‬ ‫הייליגן שר שלום מבעלזא זי"ע‪ ,‬און דער צדיק רבי‬ ‫רבין ר' אליעזר'ל דזיקוב'ער זי"ע‪ ,‬אז ער זאל עוסק‬ ‫אליעזר'ל האט דערציילט‪ ,‬אז איינמאל שבועות‬ ‫זיין אין א שידוך פאר איר‪ ,‬און דער צדיק האט‬ ‫אין לובלין זענען ארום דעם טיש געזעסן זעכציג‬ ‫פארגעשלאגן א שידוך מיט א איד א תלמיד חכם‬ ‫אידן‪ ,‬און ביים עק טיש איז געזעסן דער צדיק רבי‬ ‫פון א שטעטל אין דער געגנט‪ ,‬די ידיעות וועגן זיין‬ ‫בונם מפשיסחא זי"ע‪ ,‬און דער הייליגער חוזה האט‬ ‫‪55‬‬ ‫צימער פונעם סדר האבן זיי נישט באקומען רשות‬ ‫למדנות און מדות זענען געווען וואונדערליך‪,‬‬ ‫אריינצוגיין‪ ,‬און שפעטער האבן די חסידים‬ ‫אבער וועגן זיין געזונט זענען געווען שמועות‪ ,‬אז‬ ‫דערציילט מיט השתוקקות‪ ,‬אז די גאנצע טירחא‬ ‫ער ליידט זייער פון א געוויסע מחלה‪ ,‬האט דער‬ ‫האט זיך געלוינט פאר די קורצע מינוטן ווען די טיר‬ ‫צדיק רבי אליעזר'ל איר געזאגט‪" ,‬זארגט נישט‪ ,‬זיין‬ ‫איז געווארן געעפנט‪ ,‬כדי אריינצוטראגן א מאכל‬ ‫תורה וועט אים באשיצן‪ ,‬און ער וועט לעבן כאטש‬ ‫צום סדר‪ ,‬און נאר אויף א קורצע צייט האבן זיי‬ ‫פינף און זיבעציג יאר"‪ ,‬און די אלמנה האט מסכים‬ ‫געקענט זען זיין הייליג פנים‪ ,‬אבער דער בליק איז‬ ‫געווען צום שידוך‪ ,‬און די עלטערע אידן האבן‬ ‫זיי געבליבן טייער‪.‬‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז דער איד האט טאקע געלעבט ביז די‬ ‫•••‬ ‫‪ 75‬יאר‪ ,‬און געווען געזונט און שטארק‪.‬‬ ‫ווערט דערציילט‪ ,‬אז איינמאל איז דער‬ ‫•••‬ ‫הייליגער צדיק רבי אליעזר'ל מדזיקוב זי"ע געווען‬ ‫ווערט דערציילט א מעשה נורא‪ ,‬אז די ערשטע‬ ‫אזוי שווער קראנק‪ ,‬אז די חברא קדישא זענען זיך‬ ‫יארן נאך זיין טאטן דער הייליגער ראפשיצער רב'ס‬ ‫שוין צוזאמענגעקומען‪ ,‬און מען האט אנגעצונדן‬ ‫פטירה‪ ,‬איז דער זון דער צדיק רבי אליעזר'ל‬ ‫ליכט ביי אים‪ ,‬גרייט פאר יציאת נשמה‪ ,‬פלוצלינג‬ ‫דזיקוב'ער זי"ע יעדעס יאר געפארן קיין לאנצהוט‬ ‫האט מען אים געהערט שרייען אינמיטן שלאף‪ ,‬און‬ ‫אויפן יארצייט י"א אייר‪ ,‬איינמאל‪ ,‬ווען ער איז‬ ‫ער האט זיך דערוועקט‪ ,‬געהייסן אויסלעשן די‬ ‫אנגעקומען‪ ,‬איז דער טאטע אים געקומען אין‬ ‫ליכט‪ ,‬און דערציילט וואס ער האט געזען‪.‬‬ ‫חלום און געזאגט‪" ,‬מיין טייערער זון‪ ,‬ווי גוט און ווי‬ ‫זיס איז דא צו ליגן‪ ,‬קום ליג מיט מיר"‪ ,‬האט דער זון‬ ‫און דער צדיק האט דערציילט ווי פאלגענד‪,‬‬ ‫געענטפערט‪" ,‬איך וויל נישט! איך בין א טאטע פון‬ ‫ער איז ארויפגעגאנגען אין הימל‪ ,‬און דארט האט‬ ‫קינדער‪ ,‬די וועלט דארף מיך‪ ,‬און די קינדער דארפן‬ ‫ער געטראפן זיין ידיד נעורים‪ ,‬דער הייליגער צדיק‬ ‫מיך‪ ,‬לא אמות כי אחיה"‪ ,‬ער איז גלייך‬ ‫רבי נפתלי מליזענסק זי"ע‪ ,‬וואס איז שוין געווען‬ ‫אויפגעשטאנען‪ ,‬געהייסן איינשפאנען דעם וואגן‪,‬‬ ‫בעולם האמת‪ ,‬דער צדיק רבי נפתלי האט זיך זייער‬ ‫און געפארן אהיים‪ ,‬און פון דעמאלט אן איז ער מער‬ ‫געפרייט צו אים‪ ,‬און אים געבעטן ער זאל דארט‬ ‫נישט געפארן אויפן יארצייט‪.‬‬ ‫בלייבן‪ ,‬און ער האט אים דערמאנט ווי פיל זיי האבן‬ ‫•••‬ ‫גערעדט און געבענקט צו העכערע מדריגות אין‬ ‫עס ווערט דערציילט ביי די זקני חסידים‪ ,‬אז א‬ ‫קדושה‪ ,‬און יעצט קענען זיי אינאיינעם נהנה זיין‬ ‫גרופע חסידים האבן זייער געוואלט זען דעם סדר‬ ‫מזיו השכינה‪ ,‬און ער האט שטארק אנגגעכאפט‬ ‫פסח ביינאכט פונעם הייליגען צדיק רבי אליעזר'ל‬ ‫מיין האנט‪ ,‬און מיך נישט געלאזט גיין‪.‬‬ ‫דזיקוב'ער זי"ע‪ ,‬זיי האבן אבער געוויסט‪ ,‬אז דער‬ ‫רבי לאזט נישט די חסידים זיין ביי אים אין די‬ ‫דערציילט ווייטער רבי אליעזר'ל‪ ,‬אז ער האט‬ ‫געהויבענע שעות פון ליל פסח‪ ,‬האבן זיי זיך‬ ‫גע'טענה'ט‪ ,‬אז ער איז רב אין זיין שטאט‪ ,‬האט רבי‬ ‫אויסגעטראכט צו קומען ממש ערב פסח‪ ,‬ווען ער‬ ‫נפתלי געענטפערט‪ ,‬אז די שטאט וועט טרעפן אן‬ ‫וועט זיי שוין נישט קענען אהיימשיקן‪ ,‬דער צדיק‬ ‫אנדערן רב‪ ,‬האט ער געזאגט אז ער איז א רבי פאר‬ ‫האט אבער גלייך פארשטאנען זייער מחשבה‪,‬‬ ‫חסידים‪ ,‬האט רבי נפתלי געענטפערט‪ ,‬אז די‬ ‫אבער אהיימשיקן האט מען זיי שוין נישט‬ ‫חסידים וועלן טרעפן אן אנדערן רבי‪ ,‬און אזוי האט‬ ‫געקענט‪ ,‬האט ער זיי געשיקט אין א דערנעבנדיגן‬ ‫ער זיך אויס גע'טענה'ט מיטן דיק רבי נפתלי‬ ‫דארף‪ ,‬און געבעטן די דארפסלייט זיי צו צושטעלן‬ ‫פארוואס ער ברויך נאך בלייבן לעבן אויף די‬ ‫עסן און אכסניא‪.‬‬ ‫וועלט‪.‬‬ ‫די חסידים האבן זיך דארט באראטן‪ ,‬פארוואס‬ ‫צום סוף האט דער צדיק רבי אליעזר'ל אים‬ ‫זאלן זיי זיך לאזן אזוי אוועקפירן‪ ,‬און באשלאסן‬ ‫געזאגט‪ ,‬דו געדענקסט דאך ווי פיל מיר האבן‬ ‫צוריקצוקומען נאנט צום זמן פון יום טוב‪ ,‬ווען מען‬ ‫גערעדט וועגן די כוחות וואס מען דארף אריינלייגן‬ ‫וועט זיי שוין נישט קענען ארויסשיקן פון שטאט‪,‬‬ ‫אין חינוך הבנים‪ ,‬און כל זמן איך לעב‪ ,‬קען איך נאך‬ ‫דאס מאל האט דער רבי זיי אריינגענומען‪ ,‬און מען‬ ‫מוסיף זיין אין חינוך פון מיינע קינדער‪ ,‬זיי זאלן‬ ‫האט זיי צוגעשטעלט וואו צו עסן‪ ,‬אבער אין דעם‬ ‫‪56‬‬ ‫חסיד'ס מדריגה‪ ,‬און מן היושר וואלט ער געדארפט‬ ‫שטייגן אין תורה און עבודת השם‪ ,‬און אויף דעם‬ ‫פארן צום חסיד‪ ,‬און ביי דער קומענדיגער תפלה‬ ‫האט רבי נפתלי שוין נישט געהאט וואס צו‬ ‫האט דער טאטע צוליב דעם מוסיף געווען אין זיין‬ ‫ענטפערן‪ ,‬ווייל‪ ,‬א צווייטן רב קען מען טרעפן‪ ,‬א‬ ‫עבודה‪ ,‬און ווען דער חסיד האט דאס געזען‪ ,‬און‬ ‫צווייטן רבי קען מען טרעפן‪ ,‬אבער א צווייטן טאטן‬ ‫זיין הארץ איז נאך מער צובראכן געווארן‪ ,‬אז צו‬ ‫קען מען נישט טרעפן‪ ,‬און דאן האט ער אים‬ ‫אזא רבי איז ער נאך נישט גרייט אריינצוגיין‪ ,‬האט‬ ‫אפגעלאזט‪ ,‬און רבי אליעזר'ל האט זיך דערוועקט‪,‬‬ ‫דער חסיד ווייטער מוסיף געווען אין זיין‬ ‫און עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז דער צדיק רבי‬ ‫התלהבות‪.‬‬ ‫אליעזר'ל האט אויפגעהויבן דעם ארבל‪ ,‬און די‬ ‫ארומיגע האבן געזען סימנים אויף דער האנט פון‬ ‫פירט אויס דער צדיק רבי אליעזר'ל זי"ע‪ ,‬אזוי‬ ‫דעם שטארקן אנכאפן‪.‬‬ ‫האט איינער אויפגעוועקט דעם צווייטן‪ ,‬דער חסיד‬ ‫•••‬ ‫דעם רבי'ן‪ ,‬און דער רבי דעם חסיד‪ ,‬ביז דער חסיד‬ ‫ווערט דערציילט‪ ,‬אז א חסיד איז אמאל‬ ‫איז ענדליך געווען גרייט צו מקבל זיין די הדרכה און‬ ‫געפארן צום צדיק רבי אליעזר'ל מדזיקוב זי"ע‪,‬‬ ‫ברכה פונעם טאטן דעם הייליגען ראפשיצער רב‬ ‫ווען ער איז אנגעקומען איז נאך נישט געווען דער‬ ‫זי"ע‪ ,‬אבער דו‪ ,‬האט רבי אליעזר'ל אויסגעפירט‪,‬‬ ‫זמן וואס דער רבי נעמט אויף מענטשן‪ ,‬איז ער‬ ‫האסט נישט געמאכט קיין הכנה‪ ,‬דו ביסט געקומען‬ ‫געגאנגען אין זיין אכסניא זיך צו לייגן שלאפן‪ ,‬און‬ ‫און גלייך אריין‪ ,‬און אויך איך בין פון דיר נישט‬ ‫אפרוען פון דער נסיעה‪ ,‬ווען דער חסיד האט זיך‬ ‫נתעורר געווארן‪ ,‬איז וואס איז די וואונדער אז דו‬ ‫אויפגעוועקט‪ ,‬איז ער גלייך אריין צום רבי'ן נעמען‬ ‫זעסט גארנישט‪ ,‬ווייל ווי א מענטש גרייט זיך צו‪,‬‬ ‫שלום‪.‬‬ ‫אזוי איז ער גרייט צו מקבל זיין‪.‬‬ ‫•••‬ ‫ארויסגייענדיג פונעם רבינ'ס שטוב איז אים‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז אין די לעצטע יארן‬ ‫ארויפגעקומען א מחשבה‪ ,‬אז דער רבי איז נישט‬ ‫בחייו פונעם הייליגן צדיק רבי אליעזר'ל מדזיקוב‬ ‫אזוי ווי זיין הייליגער טאטע‪ ,‬דער ראפשיצער רב‬ ‫זי"ע‪ ,‬איז דער צדיק דער הייליגער רבי יוסף‬ ‫זי"ע‪ ,‬דער צדיק רבי אליעזר'ל האט גלייך דערפילט‬ ‫מניישטאט‪ ,‬דער גוטער איד זי"ע‪ ,‬געקומען אים‬ ‫די מחשבה און אים צוריקגערופן‪ ,‬און האט געזאגט‬ ‫באזוכן‪ ,‬רבי אליעזר'ל האט אים געבעטן ער זאל‬ ‫צום חסיד‪ ,‬איך וועל דיר זאגן‪ ,‬פארוואס דו טרעפסט‬ ‫אים מתיר זיין צו גיין שבת מיט א שווארצע‬ ‫נישט דעם רבי'ן פון היינט ווי דעם רבי'ן פון אמאל‪,‬‬ ‫בעקיטשע‪ ,‬אנשטאט די ווייסע וואס ער האט ביז‬ ‫נישט ווייל עס פעלט פונעם רבי'ן‪ ,‬נאר ווייל עס‬ ‫דעמאלט געטראגן‪.‬‬ ‫פעלט פונעם חסיד‪.‬‬ ‫און דער צדיק רבי אליעזר'ל האט געזאגט די‬ ‫און דער צדיק רבי אליעזר'ל האט אים‬ ‫סיבה צו זיין בקשה‪ ,‬אז ביז יעצט‪ ,‬ווען שבת איז‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז ביים טאטן דער הייליגער‬ ‫געקומען‪ ,‬האט אין אים געברענט א גרויסער אש‬ ‫ראפשיצער רב זי"ע איז געווען א חסיד א בן עליה‪,‬‬ ‫קודש‪ ,‬אזוי אז ער האט נישט געקענט קוקן אין‬ ‫ווען ער איז געקומען קיין ראפשיץ‪ ,‬האט ער‬ ‫פנים פון מענטשן‪ ,‬און מיט א שווארצע בעקיטשע‬ ‫געמאכט גרויסע הכנות‪ ,‬ער זאל זיך שפירן גרייט‬ ‫וואלט ער דעמאלט געשפירט ווי א זאק‪ ,‬יעצט איז‬ ‫אריינצוגיין צום רבי'ן‪ ,‬און נאך פארן נעמען שלום‬ ‫ער אבער שוין אלט‪ ,‬און זיין עבודה איז מער נישט‬ ‫איז ער געגאנגען אין בית המדרש דאווענען מנחה‬ ‫ווי אמאל‪ ,‬דערביי האט ער געמאכט מיט דער‬ ‫מיטן רבי'ן‪ ,‬און פון זיין הכנה און יראה האט ער‬ ‫האנט א תנועה פון ביטול אויף זיך אליין‪ ,‬און‬ ‫געדאוונט מיט אזא התלהבות‪ ,‬אז דער רבי האט‬ ‫דערפאר וויל ער דער גוטער איד זאל אים מתיר‬ ‫שוין געענדיגט‪ ,‬און דער חסיד איז נאך געשטאנען‬ ‫נדר זיין אז ער זאל קענען גיין מיט א שווארצע‬ ‫און געדאווענט מיט גרויס התלהבות‪.‬‬ ‫בעקיטשע‪.‬‬ ‫דער טאטע דער הייליגער ראפשיצער רב‬ ‫דער גוטער איד האט געזאגט‪ ,‬ער וועט זיך‬ ‫האט דעם חסיד אנגעקוקט‪ ,‬און ברוב ענוותנותו‬ ‫מיישב זיין‪ ,‬אבער דער צדיק רבי אליעזר'ל האט‬ ‫געטראכט‪ ,‬אז ער אליין האלט נישט ביי דעם‬ ‫‪57‬‬ ‫שטייט און קוקט אויף דער עבודה פונעם צדיק רבי‬ ‫נאך צוגעבעטן‪ ,‬אז דער גוטער איד זאל אים אויך‬ ‫הערשעלע‪ ,‬נאכן דאווענען האט ער אים געפרעגט‪,‬‬ ‫מתיר נדר זיין מער נישט צו גיין פארן עמוד אין די‬ ‫וואס ער האט געטראכט‪ ,‬האט דער צדיק רבי‬ ‫ימים נוראים‪ ,‬און כאטש ווען ער זאגט "אין קצבה"‬ ‫נפתלי געענטפערט‪ ,‬אז ער האט געטראכט ווי די‬ ‫איז דא א שמחה אין די עולמות העליונים‪ ,‬וויל ער‬ ‫מלאכים און שרפים זענען מקנא אין זיין גרויסער‬ ‫דאך אויפהערן צו דאווענען פארן עמוד‪ ,‬ווען דער‬ ‫עבודה‪ ,‬האט דער צדיק רבי אליעזר'ל‬ ‫גוטער איד האט דאס געהערט‪ ,‬האט ער געזאגט‪,‬‬ ‫אויסגעפירט‪ ,‬אז זיי האבן זיך ביידע געפרייט צו זען‪,‬‬ ‫אז ער איז בשום אופן נישט מתיר די בקשות‪ ,‬ווייל‬ ‫אז זיי האבן מכוון געווען צו דער זעלבער מחשבה‪.‬‬ ‫יעצט זעט ער‪ ,‬אז דאס קומט נאר פון זיין שברון לב‪,‬‬ ‫•••‬ ‫וואס ער האלט אז ער האט שוין גארנישט מער צו‬ ‫דער הייליגער צדיק רבי שלמה מבאבוב‬ ‫אויפטאן אויף דער וועלט‪ ,‬אבער באמת האט ער נאך‬ ‫הראשון זי"ע האט דערציילט‪ ,‬אז ער איז געזעסן ביי‬ ‫גאר אסאך וואס צו אויפטון פאר אידישע קינדער‪.‬‬ ‫די טישן פון זיינע צוויי זיידעס‪ ,‬דער הייליגער רבי‬ ‫•••‬ ‫אליעזר'ל מדזיקוב זי"ע און דער הייליגער צאנזער‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז הרה"ח ר' מענדל‬ ‫רב זי"ע‪ ,‬און ער האט געזאגט‪ ,‬אז דער חילוק איז‬ ‫עקשטיין‪ ,‬א חסיד פונעם הייליגן צדיק רבי‬ ‫געווען‪ ,‬אז דער דזיקובער זיידע איז בשעת עריכת‬ ‫אליעזר'ל מדזיקוב זי"ע‪ ,‬האט איינמאל געמאכט‬ ‫השולחן געווען אינגאנצן אויבן אין די גבהי מרומים‪,‬‬ ‫שבת אין שטאט רימנוב ביים הייליגן רבי ר'‬ ‫אין דביקות עילאה‪ ,‬און דער צאנזער זיידע האט‬ ‫הערשעלע מרימנוב זי"ע‪ ,‬דאן איז אויך דארט‬ ‫אראפגעברענגט די עולמות העליונים צו זיין טיש‪.‬‬ ‫געווען דער הייליגער צדיק רבי שמעון מיערסלוב‬ ‫זי"ע‪ ,‬און דער צדיק רבי הערשעלע האט מכבד‬ ‫אין דער צדיק האט שפעטער מסביר געווען‬ ‫געווען רבי שמעון מיערסלוב מיט קבלת שבת‪,‬‬ ‫וואס ער האט געמיינט‪ ,‬אז ער האט חלילה נישט‬ ‫אבער נאכן זאגן "בואי בשלום" איז רבי שמעון‬ ‫געמיינט צו משבח זיין איין צדיק מער ווי דעם‬ ‫צוגעקומען‪ ,‬און געבעטן אז רבי הערשעלע זאל‬ ‫אנדערען‪ ,‬נאר‪ ,‬דער דזיקוב'ער זיידע האט‪ ,‬ווי זיין‬ ‫אליין ענדיגן דאס דאווענען ביים עמוד‪.‬‬ ‫טאטע דער הייליגער ראפשיצער רב זי"ע‪ ,‬זייער‬ ‫פארבארגן זיין דביקות‪ ,‬און נאר די חכמים ונבונים‬ ‫נאכן דאווענען האט מען געפרעגט פונעם‬ ‫וואס האבן געקענט אריינזען אונטער דער הסתרה‪,‬‬ ‫צדיק רבי שמעון מיערסלוב זי"ע‪ ,‬פארוואס ער‬ ‫האבן דערפילט וואס דארט איז געווען‪ ,‬אבער ביים‬ ‫האט נישט ווייטער געדאווענט מעריב‪ ,‬האט ער‬ ‫הייליגען צאנזער זיידע איז די קדושה געווען מיט‬ ‫געזאגט‪ ,‬אז ער האט געזען ווי די מלאכי מעלה‬ ‫אן אפענעם אש קודש‪ ,‬און אלע ארומיגע האבן דאס‬ ‫ווארטן צו הערן די תפלה פונעם צדיק רבי‬ ‫געשפירט‪.‬‬ ‫הערשעלע‪ ,‬און ער האט נישט געקענט שטיין קעגן‬ ‫•••‬ ‫זייער גרויסע השתוקקות‪.‬‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז דער הייליגער צדיק‬ ‫רבי אליעזר'ל מדזיקוב זי"ע האט געוואלט און‬ ‫ווען ר' מענדל האט די מעשה דערציילט פאר‬ ‫זייער מקפיד געווען‪ ,‬אז זיינע חסידים זאלן קומען‬ ‫זיין רבין רבי אליעזר'ל דזיקוב'ער זי"ע‪ ,‬האט דער‬ ‫נאר צו אים אויף שבועות‪ ,‬האט פאסירט איין יאר‪,‬‬ ‫רבי דערציילט‪ ,‬אז ער איז איינמאל געווען אויף‬ ‫א חסיד פונעם צדיק רבי אליעזר'ל דזיקוב'ער זי"ע‬ ‫שבת אין רימנוב אינאיינעם מיטן הייליגן צדיק רבי‬ ‫איז פארן יו"ט שבועות קראנק געווארן‪ ,‬און נישט‬ ‫נפתלי מליזענסק זי"ע‪ ,‬און ווי נאר דער צדיק רבי‬ ‫געקענט פארן צום רבי'ן‪.‬‬ ‫הערשעלע זי"ע האט אנגעהויבן דאווענען‪ ,‬האט‬ ‫אין דער זעלבן שטאט האט געוואוינט א‬ ‫ער נישט געקענט אוועקנעמען די אויגן פון זיין‬ ‫צאנזער חסיד‪ ,‬וואס האט אים געבעטן ער זאל אים‬ ‫הייליגער צורה‪ ,‬און ער האט געטראכט‪ ,‬אז זיכער‬ ‫אויסלייען זיין שטריימל‪ ,‬ווייל זיין אייגענער איז‬ ‫זענען די מלאכים מקנא‪ ,‬אז א בשר ודם האט זוכה‬ ‫נישט געווען אזוי שיין‪ ,‬און ער האט נישט געוואלט‬ ‫געווען צו אזעלכע געהויבענע מדריגות‪.‬‬ ‫מיט פארן צום צאנזער רב אויף שבועות מיט א‬ ‫נישט שיינעם שטריימל‪ ,‬און דער דזיקובער חסיד‬ ‫אינמיטן האט ער באמערקט‪ ,‬אז אויך דער‬ ‫האט אים אויסגעליען דעם שטריימל‪.‬‬ ‫צדיק רבי נפתלי מליזענסק דאוונט נישט‪ ,‬נאר‬ ‫‪58‬‬ ‫וואס איז געווען פון די גרויסע חסידים פונעם צדיק‬ ‫נאך א צייט איז דער חסיד געזונט געווארן און‬ ‫וקדוש רבי אליעזר'ל מדזיקוב זי"ע‪ ,‬און דער חסיד‬ ‫געפארן צו זיין רבי'ן אין דזיקוב‪ ,‬אזוי ווי ער קומט‬ ‫ר' קלמן האט זיך אויך ארויס געלאזט און פראבירט‬ ‫אריין צום רבין אין שטוב‪ ,‬האט דער צדיק רבי‬ ‫מיט אלע כוחות צו טרעפן א שיינעם אתרוג פארן‬ ‫אליעזר'ל אים געפרעגט‪ ,‬פארוואס ער איז שבועות‬ ‫רבין‪ ,‬אבער די מצב האט שוין אויס געזעהן‪ ,‬אז‬ ‫געפארן קיין צאנז און נישט געקומען צו אים‪ ,‬דער‬ ‫דאס יאר וועט דער רבי נישט האבן קיין אתרוג צו‬ ‫חסיד האט געענטפערט פארן רבין‪ ,‬רבי‪ ,‬איך בין‬ ‫מקיים די מצוה פון נטילות לולב מיט אלע‬ ‫נישט געווען אין צאנז‪ ,‬איך בין געווען קראנק און‬ ‫הידורים‪.‬‬ ‫נישט געקענט ארויסגיין פון שטוב‪ ,‬האט דער רבי‬ ‫אויפגעהויבן זיינע הייליגע אויגן‪ ,‬אים אנגעקוקט‪,‬‬ ‫אבער ממש נאנט צום יו"ט איז אנגעקומען א‬ ‫און געזאגט‪" ,‬איז דער שטריימל געווען אין צאנז"‪.‬‬ ‫ידיעה צום גביר ר' קלמן‪ ,‬אז אין שטאט קראקא איז‬ ‫אנגעקומען א סוחר מיט א גאר שיינעם‬ ‫ווערט געברענגט‪ ,‬אז ווען דער הייליגער‬ ‫מהודר'דיגע אתרוג‪ ,‬דער גביר ר' קלמן האט נישט‬ ‫נאסוידער רב זי"ע האט דערציילט די מעשה‪ ,‬האט‬ ‫פארברענגט קיין רגע‪ ,‬נאר ער איז גלייך אריבער‬ ‫ער צוגעלייגט‪" ,‬אז דאס וואס דער שטריימל האט‬ ‫געפארן צום געשעפט פון יענעם סוחר‪ ,‬דארט‬ ‫מקבל געווען א רושם פון קדושה דורך זיין אין‬ ‫זענען שוין געשטאנען הונדערטער מענטשן וואס‬ ‫צאנז‪ ,‬איז נאך א גרעסערער חידוש‪ ,‬ווי דאס וואס‬ ‫האבן געוואלט באקומען דעם אתרוג‪.‬‬ ‫דער דזיקובער רב האט עס דערפילט ברוח קדשו"‪.‬‬ ‫•••‬ ‫יענער סוחר וויסענדיג וואסערע אוצר ער‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז אין די צייטן פונעם‬ ‫האט דא מיט דעם אתרוג‪ ,‬האט ער געלאזט וויסן‪,‬‬ ‫צדיק רבי אליעזר מדזיקוב זי"ע די טאטע פונעם‬ ‫אז ער וועט פארקויפן דעם אתרוג פאר ווער עס‬ ‫צדיק רבי מאיר'ל מדזיקוב זי"ע‪ ,‬פלעגן די סוחרים‬ ‫וועט געבן דעם גרעסטע סכום‪ ,‬דער עולם האט‬ ‫פון מדינת פולין ערלעדיגן צו ברענגען אתרוגים‬ ‫אנגעהויבן זאגן סכומים און עס איז כסדר ארויף די‬ ‫פין קארפו אדער ארץ ישראל פארן יו"ט סוכות‬ ‫סכום‪ ,‬ביז דער חסיד ר' קלמן האט זיך אנגעריפן‪,‬‬ ‫פאר די אידן פון פולין‪ ,‬און די אתרוגים פלעגן‬ ‫"אז ער איז גרייט אוועק צו געבן א גאר טייערע‬ ‫אנקומען צום גרויסן שטאט קראקא‪ ,‬און פון דארט‬ ‫פראפערטי וואס ער פארמאגט‪ ,‬און מיט דעם וויל‬ ‫האט מען עס פארשפרייט אין אלע קליינע שטעט‪,‬‬ ‫ער קויפן דעם אתרוג פאר זיין רבין"‪.‬‬ ‫איין יאר האבן די סוחרים נישט מצליח געווען צו‬ ‫ברענגען קיין כשר'ע אתרוגים קיין פולין‪ ,‬און וואס‬ ‫דער עולם דארט האט נישט געקענט גלייבן‬ ‫זיי האבן פראבירט האט נישט געהאלפן‪.‬‬ ‫וואס זיי הערן‪ ,‬ווייל דאס איז געווען א הון תועפות‬ ‫די יו"ט סוכות האט זיך דערנעטערט און מען‬ ‫נאר פאר א אתרוג‪ ,‬אבער דער חסיד ר' קלמן האט‬ ‫האט נישט געזעהן פון ווי מען וועט האבן אתרוגים‬ ‫נישט געטראכט קיין צוויי און געזאגט‪" ,‬אלעס איז‬ ‫צו קענען מקיים זיין די מצות היום‪ ,‬אויך אין שטוב‬ ‫מיר ווערט נאר כדי צו האבן א אתרוג פאר מיין רבין‬ ‫פונעם צדיק וקדוש רבי אליעזר מדזיקוב זי"ע איז‬ ‫לכבוד יו"ט"‪ ,‬און ער האט אויפן פלאץ געשלאסן‬ ‫געווען א גרויסע דאגה‪ ,‬פון ווי וועט מען האבן א‬ ‫געשעפט‪ ,‬און אזוי ווי ער האט באקומען דעם‬ ‫אתרוג הדר פארן צדיק וואס האט יעדעס יאר‬ ‫אתרוג‪ ,‬איז ער גלייך אריבער געפארן קיין דזיקוב‬ ‫מקפיד געווען צו האבן א אתרוג הדר לכבוד יו"ט‪,‬‬ ‫צו געבן דעם אתרוג פארן רבין‪ ,‬און דער חסיד האט‬ ‫מען האט איינגעשפאנט אלע חסידים פונעם צדיק‪,‬‬ ‫בכלל נישט געהאט קיין חרטה אויפן געשעפט וואס‬ ‫און יעדער האט זיך ארויס געלאזט זיכן א שיינעם‬ ‫ער האט געמאכט‪.‬‬ ‫כשר'ן אתרוג פאר זייער רבין‪ ,‬אבער ווי נענטער עס‬ ‫איז געקומען צום יו"ט האט שוין אויס געזעהן אז‬ ‫פארשטייט זיך‪ ,‬אז ווען דער חסיד ר' קלמן איז‬ ‫מען וועט די יאר נישט קענען מקיים זיין די מצוה‬ ‫אריין געקומען צום רבין און געוויזן דעם אוצר‬ ‫כראוי‪.‬‬ ‫וואס ער האט געברענגט פארן רבין‪ ,‬האט די פנים‬ ‫פונעם צדיק אויף געלאכטן‪ ,‬און די גאנצע שטאט‬ ‫אין שטאט קראקא האט דאן געוואוינט א איד‬ ‫און אלע חסידים פונעם רבין זענען געווען‬ ‫א נגיד און א גביר אדיר הרה"ח ר' קלמן פיצליס ז"ל‪,‬‬ ‫‪59‬‬ ‫איינגעפאלן אז עס וועט מעגליך זיין צו עסן אין די‬ ‫בשמחה‪ ,‬וואס הייסט די רבי וועט דאס יאר אויך‬ ‫סוכה‪.‬‬ ‫קענען מקיים זיין דעם מצוה מיט אלע הידורים‪,‬‬ ‫דאן האט זיך דער צדיק געוואנדען צו זיין חסיד ר'‬ ‫מיין טאטע דער הייליגער ראפשיצער רב זי"ע‬ ‫קלמן און געזאגט‪.‬‬ ‫איז ארום געגאנגען ביי זיך אין שטוב ארויף און‬ ‫אראפ‪ ,‬אנהאלטנדיג מיך ביי דער האנט‪ ,‬יעדעס‬ ‫אלס שכר וואס די האסט מיך מחי' געווען מיט‬ ‫מאל ווען ער איז צוגעקומען צום פענסטער האט‬ ‫א שיינעם אתרוג‪ ,‬גיב איך דיר רשות צו נעמען פון‬ ‫ער געווארפן א בליק וואס עס טוט זיך אינדרויסן‪,‬‬ ‫ביי מיר אין שטוב וואס דיין הארץ באגערט‪ ,‬וואס ווי‬ ‫אבער דערווייל האט גערעגנט אן אויפהער‪.‬‬ ‫באוויסט האט דער הייליגער צדיק רבי אליעזר'ל‬ ‫מדזיקוב געהאט גאר אסאך תשמישי קדושה וואס‬ ‫דער זייגער איז אויך נישט געשטאנען‪ ,‬עס איז‬ ‫ער האט באקומען אדער געקויפט פון צדיקים‬ ‫וואס אמאל געווארן שפעטער‪ ,‬און דא האט מען‬ ‫הקודמים ובתוכם גאר טייערע בעכער'ס‪ ,‬און די‬ ‫אפילו נישט געקענט גרייטן צום טיש‪.‬‬ ‫רבי איז באמת געווען גרייט אוועק צו געבן פארן‬ ‫חסיד סיי וואס אלס שכר פארן אתרוג‪.‬‬ ‫פלוצלונג זאגט דער טאטע‪" ,‬נו‪ ,‬מיר וועלן גיין‬ ‫צום טיש‪ ,‬און טראג ארויס דעם אושפיזין בענקל"‪,‬‬ ‫דאן האט דער חסיד ר' קלמן וואס איז געווען‬ ‫קיינער האט נישט פארשטאנען ווי אזוי וועט מען‬ ‫א קלוגער סוחר זיך אנגעגרטעלט און געזאגט פאר‬ ‫קענען עסן אין דעם סוכה‪ ,‬אבער מען פרעגט נישט‬ ‫זיין רבין‪ ,‬איך ברויך איין זאך וואס די רבי האט דא‬ ‫קיין שאלות‪.‬‬ ‫אין שטוב‪ ,‬און דאס איז דעם רבין'ס זוהן "מאיר"‬ ‫וואס איז נאך דאן געווען א קליין קינד אין בעטל‪,‬‬ ‫דער טאטע איז אריין אין די סוכה‪ ,‬און אין דעם‬ ‫און דער סוחר האט געבעטן פון זיין רבין‪ ,‬אז ער‬ ‫זעלבן מאמענט האט אויפגעהערט צו רעגענען‪,‬‬ ‫האט א טאכטער א קליין קינד‪ ,‬און ער וויל אז ווען‬ ‫ארום דער סוכה פון אלע פיר זייטן האט מען געזען‬ ‫זיי וועלן קומען אין שידוכים זאל די רבי נעמען זיין‬ ‫ווי עס רעגנט‪ ,‬נאר איבער די סוכה איז קיין טראפ‬ ‫טאכטער פאר א כלה פאר זיין זוהן מאיר‪.‬‬ ‫רעגן נישט געפאלן‪ ,‬אפילו דער סכך‪ ,‬וואס איז‬ ‫אינגאנצן געווען אדורכגעווייקט פון דעם רעגן פון‬ ‫דער צדיק וקדוש רבי אליעזר'ל מדזיקוב זי"ע‬ ‫פריער‪ ,‬האט אויך קיין טראפ נישט אראפ געלאזט‪.‬‬ ‫האט זיך פאר א מינוט פארטראכט‪ ,‬און דאן האט‬ ‫ער געהייסן פארן משמש‪ ,‬אז מען זאל אריין‬ ‫נאך דעם ווי דער טאטע איז אריין אין די סוכה‪,‬‬ ‫ברענגען א לחיים‪ ,‬און דער צדיק האט דארט אויפן‬ ‫האט מען געגרייט צום טיש‪ ,‬מען האט זיך נישט‬ ‫פלאץ געשלאסן שידוך מיטן גביר ר' קלמן‪ ,‬און‬ ‫געאיילט‪ ,‬נאר מען האט געגעסן גענוי ווי אלעמאל‬ ‫טאקע יארן שפעטער איז דער זוהן רבי מאיר וואס‬ ‫יום טוב‪.‬‬ ‫איז געווען מפורסם אלס א עילוי וחריף עצום‬ ‫נאך די סעודה האט דער טאטע געהייסן‪ ,‬מען‬ ‫בתורה ובקדושה‪ ,‬און ווי זיין טאטע פלעגט אים‬ ‫זאל ארויס נעמען פון די סוכה אלעס‪ ,‬מען האט‬ ‫ריפן "מיין גאון"‪ ,‬געווארן א איידעם ביי דעם גביר‬ ‫ארויס גענומען פון די סוכה אלע טישן און אלע‬ ‫ר' קלמן פיצליס‪ ,‬אינעם זכות וואס ער האט זוכה‬ ‫בענק‪ ,‬אלע חסידים וואס האבן מיט געגעסן זענען‬ ‫געווען צו מחי' זיין דעם רבין מיט א שיינעם אתרוג‬ ‫פריער ארויס געגאנגען פון די סוכה‪.‬‬ ‫אויף יו"ט‪.‬‬ ‫•••‬ ‫דערנאך האט דער טאטע מיך ווידער‬ ‫הרה"ק רבי אליעזר מדזיקוב זי"ע האט‬ ‫אנגענומען ביי דער האנט‪ ,‬און ארויס געגאנגען פון‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז איינמאל איז אין דער ערשטער‬ ‫די סוכה‪ ,‬אזוי ווי ער האט דעם ערשטן טריט ארויס‬ ‫נאכט פון סוכות געווען א שרעקליכער רעגן‪ ,‬עס‬ ‫געשטעלט פון די סוכה‪ ,‬האט מען געהערט ווי עס‬ ‫האט געגאסן ווי מיט קאנען‪ ,‬צום באדויערן פון‬ ‫האט זיך מיט איינמאל געגעבן א לאז אראפ די‬ ‫אלע אידן וואס האבן געוואלט מקיים זיין די מצות‬ ‫גאנצער רעגן וואס האט זיך אויפגעהאלטן במשך די‬ ‫סוכה די ערשטע נאכט יום טוב‪ ,‬האט אבער אזוי‬ ‫צייט וואס מען האט געגעסן די סעודה‪.‬‬ ‫שטארק גערעגנט‪ ,‬אז עס איז קיינעם נישט‬ ‫‪60‬‬ ‫וואס כמעט קיינער האט נישט זוכה געווען צו‬ ‫•••‬ ‫האבן אזאנע דורות‪.‬‬ ‫הרה"ק רבי אליעזר מדזיקוב זי"ע האט אמאל‬ ‫מסביר געווען פאר זיינע תלמידים די סוד פון‬ ‫דער מקורב פונעם ברוך טעם האט אים‬ ‫משתטח זיין אויף קברי צדיקים‪ ,‬און ער האט‬ ‫דערציילט פארשידענע גרויסקייטן‪ ,‬און זיינע‬ ‫פארציילט‪ ,‬איינמאל איז ער געפארן מיט זיין טאטן‬ ‫מלחמות מיט די משכילים און מהרסי הדת‪ ,‬אבער‬ ‫הרה"ק רבי נפתלי צבי בעל זרע קודש מראפשיץ‬ ‫דער הייליגער צדיק רבי אליעזר מדזיקוב זי"ע איז‬ ‫זי"ע‪ ,‬אויפן וועג איז מען דורך די שטאט זלאטשוב‪,‬‬ ‫פון די אלע זאכן בכלל נישט נתפעל געווארן‪ ,‬האט‬ ‫האט די טאטע געזאגט‪ ,‬דא אין די ביה"ח ליגט‬ ‫דער מקורב דערציילט פארן הייליגען דזיקובער‬ ‫חברנו הרה"ק רבי אברהם חיים בעל אורח לחיים‬ ‫זי"ע‪ ,‬אז ווען דער לייפניקער רב דער ברוך טעם‬ ‫מזלאטשוב זי"ע לאמיר גיין צו זיין קבר‪.‬‬ ‫זי"ע איז געזעסן ביי אן אסיפה מיט די ראשי‬ ‫הקהלה‪ ,‬האט זיך דער ברוך טעם אנגערופן צו זיין‬ ‫ווען מען איז אנגעקומען צום ציון קדשו‪ ,‬האט‬ ‫משמש‪" ,‬זיי אזוי גוט ברענג מיר די לולקע צובעך"‬ ‫די טאטע דער הייליגער ראפשיצער רב זי"ע‬ ‫צו פארייכערן‪.‬‬ ‫אנגעהאט זיין וועסטל און געהאט זיין לילקע‬ ‫צובעך‪ ,‬ער איז צו געגאנגען צום קבר פונעם אורח‬ ‫ווען דער חשוב'ער תלמיד פונעם ברוך טעם‬ ‫לחיים און זיך געלייגט בפישוט ידים ורגלים פאר א‬ ‫רבי יצחק טויבער ע"ה וואס איז געווען א גרויסער‬ ‫שטיק צייט‪ ,‬דערנאך איז מען געפארן ווייטער‪.‬‬ ‫תלמיד חכם און א גביר עצום אדיר‪ ,‬האט געהערט‬ ‫אז דער ברוך טעם בעט א לולקע צובעך‪ ,‬האט ער‬ ‫ווען דער הייליגער זרע קודש מראפשיץ זי"ע‬ ‫זיך אנגערופן שטילערהייט צום ברוך טעם‪ ,‬אז דא‬ ‫איז אנגעקומען אין שטאט‪ ,‬האט מען זיך‬ ‫אין לייפניק וואס איז געווען אין פולין‪ ,‬רופט מען‬ ‫געשטעלט דאווענען מעריב‪ ,‬עס איז געווען ליל‬ ‫דאס נישט לולקע צובעך‪ ,‬נאר עס הייסט "פייפ‬ ‫ראש חודש‪ ,‬און דער שמש האט אויסגעקלאפט‬ ‫רעהר"‪.‬‬ ‫פאר שמונה עשרה יעלה ויבוא‪ ,‬נאך מעריב האט‬ ‫דער הייליגער זרע קודש זי"ע געזאגט פאר זיין‬ ‫ווען דער הייליגער ברוך טעם האט דאס‬ ‫זוהן‪ ,‬לייזשצא ]כינוי חיבה לשם אליעזר[‪ ,‬פארוואס‬ ‫געהערט‪ ,‬האט ער זיך צעשריגן‪" ,‬א כפרה דאס‬ ‫האסטו מיר דארט אין ביה"ח ביים קבר פונעם אורח‬ ‫גאנצע לייפניקער רבנות‪ ,‬אויב איך זאל דארפן‬ ‫לחיים נישט געזאגט אז עס איז ערב ראש חודש‪.‬‬ ‫משנה זיין פן די שפראך פון אונזערע עלטערן"‪ ,‬און‬ ‫ווען דער הייליגער רבי אליעזר מדזיקוב זי"ע האט‬ ‫און דער הייליגער ראפשיצער רב זי"ע האט‬ ‫דאס געהערט האט ער געזאגט‪" ,‬טאקע דערפאר‬ ‫מסביר געווען פארן זוהן רבי אליעזר די סיבה‬ ‫האט ער זוכה געווען צו אזעלכע הייליגע דורות‬ ‫פארוואס ער האט געוואלט וויסן אז עס איז ראש‬ ‫וואס באלייכטן די אויגן פון כלל ישראל"‪.‬‬ ‫חודש‪ ,‬ווייל זייענדיג דארט האב איך געזיכט ידידי‬ ‫•••‬ ‫ורעי אין אלע עולמות‪ ,‬און איך האב אים נישט‬ ‫הרה"ק רבי יצחק מסטוטשין זי"ע האט‬ ‫געטראפן‪ ,‬אויב וואלט איך געוויסט אז עס איז ערב‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז ער האט געהערט פון זיין טאטן‬ ‫ר"ח‪ ,‬וואלט איך געוויסט ווי אים צו זיכן‪ ,‬ווייל עס‬ ‫הרה"ק רבי משה מראזוואדוב זי"ע‪ ,‬אז דער טאטע‬ ‫איז דא אין הימל א ספעציעלע היכל‪ ,‬וואס ערב ר"ח‬ ‫הרה"ק רבי אליעזר מדזיקוב זי"ע האט געהאט א‬ ‫גייען אלע נשמות פון צדיקים דארט אריין‪ ,‬און‬ ‫מנהג‪ ,‬אז די לעצטע ‪ 18‬יאר בחייו‪ ,‬איז ער נאר‬ ‫דארט האב איך נישט געזיכט‪.‬‬ ‫געגאנגען אין מקו' איין מאל א יאר שלוש עשרה‬ ‫•••‬ ‫מידות‪ ,‬אבער יעדן ערב שבת קודש ווען דער צדיק‬ ‫הרה"ק רבי אליעזר מדזיקוב זי"ע האט אמאל‬ ‫האט אנגעטון א פרישע העמד לכבוד שבת קודש‪,‬‬ ‫געבעטן איינע פון די מקורבים פונעם הייליגען‬ ‫האט ער דאן אינזין געהאט די כוונות פון גיין אין‬ ‫ברוך טעם‪ ,‬אז ער זאל אים דערציילן עפעס פונעם‬ ‫מקו'‪ ,‬און ממשיך געווען דעם קדושת שבת קודש‪,‬‬ ‫גדלות פון דעם ברוך טעם‪ ,‬ווייל ער וויל וויסן וואס‬ ‫און יעדע וואך האט א אנדערע זון געהאט די זכי'‬ ‫איז דער גורם‪ ,‬אז דער ברוך טעם האט זוכה געווען‬ ‫צו ברענגען דעם העמד פארן טאטן‪.‬‬ ‫צו אזאנע הייליגע דורות‪ ,‬פון גאונים און צדיקים‪,‬‬ ‫‪61‬‬ ‫האט דער איד פארציילט‪ ,‬אז ער איז געווען‬ ‫די וואך ווען דער צדיק וקדוש רבי אלימלך‬ ‫אויפן וועג‪ ,‬און ער איז דורך א וואלד‪ ,‬און א באנדע‬ ‫מרודניק זי"ע איז נסתלק געווארן‪ ,‬האבן די קינדער‬ ‫רויבער'ס האבן אים באפאלען און אים צו שלאגען‪,‬‬ ‫נישט געוואלט דערציילן פארן טאטן איבער די‬ ‫און ער האט פראבירט צו טון וואס ער האט‬ ‫הסתלקות‪ ,‬וויבאלד דער צדיק איז געווען גאר‬ ‫געקענט‪ ,‬אבער זיי האבן אים אראפ געווארפן אויף‬ ‫שטארק מקושר מיט א געוואלדיגע אהבה צום‬ ‫דער ערד‪ ,‬אבער דאן איז פלוצלונג אנגעקומען א‬ ‫צדיק מרודניק זי"ע‪ ,‬נאר האבן געוואלט ווארטן‬ ‫מלאך המושיע וואס האט אויסגעזעהן ווי ר' יוסל‬ ‫כאטש ביז נאך שבת‪ ,‬כדי דער צדיק זאל נישט‬ ‫מניישטאט‪ ,‬און ער האט געשלאגען דעם רויבער‬ ‫האבן קיין צושטערטע שבת פון די בשורה‪.‬‬ ‫דריי מאל מיט זיין קאלפיק‪ ,‬ביז דער רויבער איז‬ ‫אראפגעפאלן אויף דער ערד‪ ,‬און אזוי איז ער‬ ‫יענעם ערב שבת האט דער זון הרה"ק רבי‬ ‫געראטעוועט געווארן‪ ,‬און דערפאר איז ער יעצט‬ ‫מאיר בעל אמרי נועם מדז'יקוב זי"ע געטראגן‬ ‫געקומען באדאנקען דעם רבין‪ ,‬און דאן האט דער‬ ‫פארן טאטן דעם העמד‪ ,‬און ווען דער צדיק רבי‬ ‫קינד שלמה'לע געזען די גדלות און די רוח הקודש‬ ‫אליעזר מדזיקוב האט אנגעטון דעם העמד‪ ,‬האט‬ ‫פון דעם רבין דער גוטער איד מניישטאט זי"ע‪ ,‬און‬ ‫דער צדיק א קרעכץ געגעבן און געזאגט‪,‬‬ ‫די הייליגע אויגן פון זיין זיידן דער צדיק רבי אליעזר‬ ‫"מייליכעל רידניקער לייכט שוין אין לעכטיגען גן‬ ‫מדזיקוב זי"ע‪.‬‬ ‫עדן"‪ ,‬איז דער זון רבי מאיר ארויס און געזאגט פאר‬ ‫די ברודער'ס‪ ,‬דער טאטע ווייסט שוין אלעס‪.‬‬ ‫•••‬ ‫הרה"ק רבי שלמה מבאבוב זי"ע וואס איז‬ ‫געווארן א יתום אלץ קליין קינד פון זיין טאטן‪,‬‬ ‫האט געוואוינט ביי זיין זיידן הרה"ק רבי אליעזר‬ ‫מדזיקוב זי"ע‪ ,‬איינמאל איז הרה"ק דער גוטער איד‬ ‫זי"ע געקומען צו גאסט‪ ,‬און מען האט אים געגעבן‬ ‫דעם שלאף צימער צוזאמען מיטן באבובער רב‬ ‫זי"ע‪.‬‬ ‫ביינאכט ווען רבי שלמה'לע איז זיך געגאנגען‬ ‫לייגן‪ ,‬האט ער בחכמה זיך געמאכט ווי ער שלאפט‬ ‫און זיך צו געקוקט צו די עבודת הקודש פונעם‬ ‫גוטער איד‪ ,‬פלוצלונג האט ער געזען ווי דער גוטער‬ ‫איד ווארפט אראפ זיין קאלפיק אויף דער ערד און‬ ‫שרייט‪" ,‬צו האבען מיר שוין גארנישט קיין דעה אין‬ ‫הימל"‪ ,‬און אזוי האט ער געטון דריי מאל‪ ,‬און‬ ‫געלאזט זיין קאלפיק אויף דער ערד און זיך‬ ‫געלייגט אויף זיין בעט‪.‬‬ ‫די קומענדיגע טאג האט דער קינד פארציילט‬ ‫פארן זיידן הרה"ק רבי אליעזר מדזיקוב זי"ע‪ ,‬די‬ ‫גאנצע מעשה‪ ,‬אינמיטן דערציילן דעם מעשה‪ ,‬איז‬ ‫א איד אריין געקומען צום זיידן און געברענגט א‬ ‫מתנה פארן צדיק רבי אליעזר מדזיקוב זי"ע‪ ,‬און‬ ‫זיך באדאנקט פאר די מופת‪ ,‬האט דער דזיקובער‬ ‫רב געזאגט פאר דעם איד‪ ,‬נישט פאר מיר דארפסטו‬ ‫זיך באדאנקען‪ ,‬נאר פאר ר' יוסי'ל ניישטאטער וואס‬ ‫איז אין די אנדערע שטוב‪.‬‬ ‫‪62‬‬ ‫הרה"ק רבי יצחק מאיר אלתר בעל חידושי הרי"ם‬ ‫יארצייט ד' מרחשון‬ ‫מגור זי"ע‪,‬‬ ‫הרה"ק רבי חנוך העניך מאלכסנדר זי"ע‪,‬‬ ‫הגה"ק רבי יואב יהושע ב"ר נתן נטע זי"ע‪,‬‬ ‫הרה"ק רבי אברהם לאנדא מטשכנוב זי"ע‪.‬‬ ‫)ווינגארטען(‬ ‫בעל חלקת יואב‪ ,‬אב"ד קינצק‬ ‫זיין רבו מובהק איז געווען הרה"ק רבי אברהם‬ ‫בעל אבני נזר מסוכטשוב זי"ע‪ ,‬וואס איז געווען‬ ‫ער איז געבוירן בשנת תר"ה‪.‬‬ ‫דער זון פון זיין ערשטן רבין הגה"ק רבי זאב נחום‬ ‫בעל אגודת אזוב מביאלה זי"ע‪ ,‬און אפילו דער גאון‬ ‫צו זיין טאטן הגה"ח רבי נתן נטע זי"ע‪.‬‬ ‫רבי יואב יהושע און דער אבני נזר זענען געווען‬ ‫כמעט דעם זעלבע יארגאנג‪ ,‬און אפילו דער גאון‬ ‫און צו זיין מאמע הצדקת מרת רבקה ע"ה‪.‬‬ ‫איז געווען איינע פון די גדולי פוסקים בדורו‪ ,‬מיט‬ ‫די עלטערן זענען געווען גאר געהויבענע אידן‬ ‫דעם אלעם האט ער זיך אונטער געווארפן אונטער‬ ‫און האבן דעם קינד אויפגעצויגן נאך פון אלס גאר‬ ‫זיין רבין דער הייליגער אבני נזר זי"ע ווי א חסיד‬ ‫קליין קינד מיט א געוואלדיגע קדושה און מקדיש‬ ‫אונטער זיין רבין‪.‬‬ ‫געווען דעם קינד לתורה ועבודת השם‪.‬‬ ‫דער תלמיד דער הייליגער חלקת יואב זי"ע‬ ‫ער איז געווען פון די גדולי רבני פולין און פון‬ ‫האט געהאט א געוואלדיגע הכנעה צו זיין גרויסן‬ ‫די גרעסטע פוסקים בדורו‪ ,‬ער איז געווען מפורסם‬ ‫רבין דער הייליגער אבני נזר זי"ע‪ ,‬און אין זיינע‬ ‫מיט כשרונות נפלאים און א געוואלדיגע חריפות‪,‬‬ ‫בריוו'ן צום זיין גרויסן רבין האט ער זיך‬ ‫ער איז געווען געבענטשט מיט א געוואלדיגע‬ ‫אונטערגעשריבן‪" ,‬השפל שבתלמידיו‪ ...‬יואב‬ ‫תפיסה און א זכרון נפלא אז ער האט נישט‬ ‫יהושע בן רבקה"‪ ,‬און כמים פנים אל פנים האט אים‬ ‫פארגעסן קיינמאל עפעס וואס ער האט געלערנט‪,‬‬ ‫זיין רבי ארויס געוויזן א געוואלדיגע אהבה און אים‬ ‫ער איז געווען א גרויסער בעל מכניס אורח און ער‬ ‫משבח געווען בזה"ל‪" ,‬אוצר בלום‪ ,‬כל רז לא אניס‬ ‫האט אייביג געהאט געסט ביי זיך אין שטוב‪.‬‬ ‫ליה" און האט אים געריפן "מיין ספרים שאנק"‪.‬‬ ‫ער איז געווען מפורסם אלס א געוואלדיגע נח‬ ‫חוץ פון זייענדיג א גאון און א גדול בתורה און‬ ‫הבריות און א אוהב שלום ורודף שלום און א ווייך‬ ‫א פוסק הדור‪ ,‬איז ער אויך געווען מפורסם אלס א‬ ‫הארץ פאר יעדן איד‪ ,‬אבער ווען עס איז געקומען‬ ‫קדוש וטהור און ערום ביראה והצטיין בחסידות‬ ‫צו דעת תורה האט ער מקיים געווען דעם לא תגורו‬ ‫ובקדושה‪ ,‬ער איז געווען אפגעשייט מעניני עולם‬ ‫מפני איש‪ ,‬אויך האט ער לוחם געווען אויף יעדן‬ ‫הזה און זיך מקדש געווען ביז ער איז אנגעקומען‬ ‫פרצה בחומות הדת און לוחם געווען מלחמת מצוה‬ ‫צו דעם הויעכע מדרגה וואס ער איז אנגעקומען‪.‬‬ ‫מיט א מסירת נפש ממש‪ ,‬ער האט מיט זיין‬ ‫געוואלדיגע חכמה געהאט א גרויסע יד אין אויף‬ ‫זיין איידעם הגאון החריף רבי שלמה מקאליש‬ ‫דעקן דעם אמת'ן פנים פון די משכילים און מיט‬ ‫זי"ע האט מעיד געווען אויפן שווער בזה"ל‪" ,‬כל‬ ‫דעם געראטעוועט כלל ישראל‪.‬‬ ‫המעיין בספרו יראה תקפו וגבורתו של יואב שר‬ ‫צבא ישראל במלחמתה של תורה דעתו הזכה ועוצם‬ ‫פון זיין יוגנט האט ער געלערנט ביי הרה"ק רבי‬ ‫עיונו‪ ,‬ולא עוד אלא שתורתו תורת אמת שמכיפה‬ ‫זאב נחום בורנשטיין בעל אגודת אזוב מביאלה זי"ע‪,‬‬ ‫מתברכת ומבינים ממנה דבר מתוך דבר‪ ,‬כי כן יעידון‬ ‫און ביי דעם רבין האט ער געלערנט רוב פון זיין‬ ‫גדולי תורה שמדבריו זצ"ל זכו להבין הרבה דברים‬ ‫תורה און דרך הלימוד‪ ,‬זיין רבי האט דעם תלמיד‬ ‫סתומים שהיו קשין להם‪ ,‬ונר תמיד היה לתלמודם"‪.‬‬ ‫גאר שטארק מחבב געווען און גאר שטארק מפליא‬ ‫געווען זיין גדלות בתורה‪.‬‬ ‫אפילו זיינדיג א גדול וגאון הדור איז ער אבער‬ ‫געווען א גרויסער עניו און בכלל נישט געהאלטן‬ ‫שפעטער האט ער זיך מסתופף געווען בצלו פון‬ ‫אז ער איז ווערט צו די כבוד וואס מען האט אים‬ ‫צדיקי הדור ובתוכם‪.‬‬ ‫כסדר געגעבן‪ ,‬איינמאל ווען ער איז שוין געווען א‬ ‫הרה"ק רבי אברהם בורנשטיין בעל אבני נזר‬ ‫רב אין א שטאט‪ ,‬האט אים זיין רבי דער הייליגער‬ ‫מסוכטשוב זי"ע‪,‬‬ ‫‪63‬‬ ‫אין שטאט ליטימורסק‪ ,‬ווייל דאן איז נסתלק‬ ‫אבני נזר זי"ע געהייסן אנהייבן נעמען קוויטלעך‪,‬‬ ‫געווארן דער גאון הגה"ק רבי אברהם דוד בעל‬ ‫אבער דער גאון האט באמת נישט געהאלטן ביי זיך‬ ‫ראש יוסף זי"ע וואס האט ביז דאן געדינט אלס רב‬ ‫אז ער איז ראוי' צו נעמען קוויטלעך‪.‬‬ ‫דארט אין שטאט‪.‬‬ ‫האט ער געפרעגט זיין רבין‪ ,‬אויב א איד קומט‬ ‫בשנת תרמ"ט האט מען אים אויף גענומען‬ ‫צו מיר פאר א ישועה פאר זש"ק‪ ,‬ווי אזוי וועל איך‬ ‫אלס רב אין שטאט גאסטינין אויפן פלאץ פונעם‬ ‫אים פועל'ן א ישועה‪ ,‬האט אים זיין רבי מגלה‬ ‫צדיק הרה"ק רבי יחיאל מאיר ליפשיץ בעל התהלים‬ ‫געווען און געזאגט‪ ,‬עס איז דא א נימוקי יוסף אויפן‬ ‫זי"ע וואס דער חלקת יואב איז געווען מיט אים גאר‬ ‫גמרא פון שור שנגח את הפרה‪ ,‬וואס מיט דעם קען‬ ‫נאנט ממש נפשו קשורה בנפשו‪ ,‬און דער גאון רבי‬ ‫מען פועל'ן א ישועה פאר זש"ק‪.‬‬ ‫יחיאל מאיר האט בעפאר זיין הסתלקות געזאגט‬ ‫פאר די עדה קדושה צו אויף נעמען זיין ידיד נפשו‬ ‫ער האט חתונה געהאט מיט הרבנית הצדקת מרת‬ ‫רבי יואב יהושע אלס זיין ממלא מקום‪,‬‬ ‫שרה מלכה ע"ה‪,‬‬ ‫בת החסיד רבי יעקב הנדלסמאן מראדום ז"ל‪,‬‬ ‫ער האט דארט אין שטאט אויף געשטעלט א‬ ‫פון די בני בית אין שטוב פון הרה"ק השרף מקוצק‬ ‫ישיבה ווי גרויסע גאונים און גדולים זענען‬ ‫זי"ע‪.‬‬ ‫געקומען לערנען תורה פון דעם גרויסן גאון וגדול‬ ‫דער חלקת יואב‪ ,‬ער האט דארט מרביץ תורה‬ ‫נאך די חתונה האט ער פאר די ערשטע פאר‬ ‫געווען מיט א געוואלדיגע איבער געגעבנקייט און‬ ‫יאר געוואוינט אין שטאט ראדום נעבן זיין שווער‪,‬‬ ‫עס איז געווען א געוואלדיגע אהבה צווישן אים און‬ ‫אבער דאן האט אים אנגעכאפט א שטארקע‬ ‫זיינע תלמידים‪.‬‬ ‫תשוקה צו זיין נעבן זיין הייליגע רבין דער אבני נזר‬ ‫זי"ע וואס האט דאן געדינט אלס רב אין שטאט‬ ‫דארט אין שטאט האט דער גאון וצדיק לוחם‬ ‫נאשעלסק‪ ,‬איז דער גאון דאן אריבער וואוינען‬ ‫געווען קעגן די מתחדשים און די משכילים‪ ,‬און עס‬ ‫נעבן זיין רבין‪ ,‬זיין רבי וויסענדיג זיין גרויסע גדלות‬ ‫איז באוויסט אז דער גאון האט געהאט געוואלדיגע‬ ‫האט אים אויף גענומען דארט אין שטאט אלס‬ ‫סייעתא דשמיא לגבי די מלחמה‪.‬‬ ‫מו"צ פונעם שטאט‪.‬‬ ‫ווי מען האט דערציילט‪ ,‬אז כמה פעמים זענען‬ ‫בשנת תרמ"ג ווען זיין רבי דער הייליגער אבני‬ ‫געווען תלמידים און אידן וואס זענען געווען‬ ‫נזר האט געברויכט איבער לאזן דעם שטאט‬ ‫מפורסם אלס גדולים‪ ,‬אבער דער גאון האט מרגיש‬ ‫נאשעלסק צוליב א מסירה וואס מען האט אריין‬ ‫געווען אז זיי זענען ליידער פארכאפט אין השכלה‬ ‫געגעבן קעגן זיין רבין ביי די ממשלה פון רוסלאנד‪,‬‬ ‫און כפירות ומינות‪ ,‬און דער גאון מיט זיין גרויסע‬ ‫אז דער הייליגער צדיק האט מזלזל געווען אינעם‬ ‫כח דקדושה האט מגלה געווען זייער אמת'ע פנים‪,‬‬ ‫כבוד פונעם צאר אלכסנדר דער דריטער‪ ,‬ווייל ער‬ ‫און דורך דעם געראטעוועט אז אנדערע זאלן ח"ו‬ ‫האט נישט געזאגט דעם תפלת "הנותן תשועה"‪,‬‬ ‫נישט ווערן פארכאפט אין כפירות דורך די יעניגע‬ ‫אינעם טאג וואס מען האט אויף גענומען דער‬ ‫אידן‪.‬‬ ‫נייעם צאר‪.‬‬ ‫דער גאון איז געווען באקאנט מיט זיין‬ ‫און צוליב דעם מסירה האט דער הייליגער‬ ‫געוואלדיגע הנהגה בקדושה וטהרה‪ ,‬ער האט‬ ‫אבני נזר אפ געמאכט צו פארלאזן דעם שטאט‬ ‫מקפיד געווען און איז געווען נזהר זיין גאנץ לעבן‬ ‫נאשעלסק‪ ,‬און אויך דער תלמיד דער חלקת יואב‬ ‫נישט אנצורירן זיין אייגענעם גוף אויף די מקומות‬ ‫האט דאן פארלאזט דעם שטאט צוזאמען מיט זיין‬ ‫המכוסים און ער איז געווען נזהר אין דעם אפילו‬ ‫הייליגען רבין‪.‬‬ ‫אויף דער עלטער‪ ,‬איינמאל ווען ער איז געגאנגען‬ ‫לצרכי רפואה נאנט צו זיין פטירה האט ער בלית‬ ‫דאן האט מען געריפן דעם חלקת יואב צו‬ ‫ברירה געמיזט משנה זיין דעם מנהג קדוש‪.‬‬ ‫קומען ממלא מקום זיין אלס רב און ראש ישיבה‬ ‫‪64‬‬ ‫יואב‪ ,‬וואס איז געווארן אויפגענומען דורך דעם‬ ‫האט דער איידעם רבי שלמה קאליש מעיד‬ ‫עולם התורה מיט א געוואלדיגע הערצה דורך די‬ ‫געווען‪ ,‬אז דאס האט פארן שווער צו געטרעטן צום‬ ‫רבנים און תלמידי חכמים בדורו‪.‬‬ ‫געזונט אז ער האט געברויכט עובר זיין אויף זיינע‬ ‫גדרי הקדושה‪ ,‬דער צדיק האט זיך ארום געדרייט‬ ‫ער האט איבער געלאזט זיינע קינדער‪.‬‬ ‫ביי זיך אין שטוב און ממש געוויינט מיט בכיות‬ ‫הגה"ק רבי מאיר מקינצק זי"ע‪ ,‬הי"ד‪,‬‬ ‫נוראות אויף דעם‪ ,‬מען האט דעם צדיק נישט‬ ‫הגה"ק רבי נטע זאב מלודז זי"ע‪,‬‬ ‫געקענט בארואיגען‪ ,‬ווייל דער צדיק איז געווען‬ ‫הגה"ק רבי מרדכי מווארשא זי"ע‪ ,‬הי"ד‪,‬‬ ‫איין שטיק קדושה‪.‬‬ ‫בתו הצדקת מרת חיה ע"ה‪ ,‬אשת הגה"ק רבי רפאל‬ ‫זאב מסוקולוב זי"ע‪,‬‬ ‫בשנת תרנ"ד האבן די אידן פון שטאט קינצק‬ ‫בתו הצדקת מרת רחל לאה ע"ה‪ ,‬אשת הגה"ק רבי‬ ‫געזיכט א נייעם רב‪ ,‬און נאכן זיך גוט אנפרעגן אויף‬ ‫שלמה קאליש זי"ע‪,‬‬ ‫די אידן פון שטאט קינצק‪ ,‬האט דער גאון מסכים‬ ‫בתו הצדקת מרת שפרה בלומה ע"ה‪ ,‬אשת בזיווג‬ ‫געווען צו ווערן רב ביי זיי אין שטאט‪ ,‬דאן האבן די‬ ‫שני הגה"ק רבי שלמה קאליש זי"ע‪,‬‬ ‫אידן פון שטאט קינצק מקבל פנים געווען זייער‬ ‫בתו הצדקת מרת גיטל ע"ה‪ ,‬אשת הגה"ק רבי חנוך‬ ‫נייעם רב מיט גרויס כבוד און הערצה‪,‬‬ ‫פלקסר מקינצק זי"ע‪,‬‬ ‫די גאנצע שטאט איז ארויס מקבל פנים זיין‬ ‫בתו הצדקת מרת מינדל ע"ה‪ ,‬אשת רבי צבי ב"ר‬ ‫דעם רב בכבוד מלכים‪ ,‬דארט איז דער גאון‬ ‫חיים יחיאל וויסמן זי"ע‪ ,‬הי"ד‪.‬‬ ‫געבליבן ביז צו זיין פטירה און נאך דעם שטאט איז‬ ‫נסתלק לגנזי מרומים בן ע"ח שנה‪ ,‬בליל שבת‬ ‫געבליבן זיין נאמען‪" ,‬דער קינסקער רב"‪.‬‬ ‫קודש פרשת נח ד' מרחשון בשנת תרפ"ב‪ ,‬ומנוחתו‬ ‫כבוד איז אין שטאט קינצק‪.‬‬ ‫ער האט דעם שטאט געפירט מיט א‬ ‫געוואלדיגע שטארקייט און מתקן געווען גרויסע‬ ‫זכותו הגדול יגן עלינו‬ ‫תיקונים‪ ,‬די שטוב פונעם גאון איז אייביג געווען‬ ‫ועל כל ישראל אמן‪.‬‬ ‫אפען פאר יעדן איד וואס האט סיי וואס געברויכט‪,‬‬ ‫צו איז דאס געווען בדבר הלכה אדער זיך שואל‬ ‫מעשיות‬ ‫עצה זיין מיטן רב‪ ,‬אדער קומען נעמען ברכות‬ ‫דער גאון דער הייליגער חלקת יואב זי"ע האט‬ ‫קדשו‪ ,‬עס איז נישט געווען א מענטש וואס איז‬ ‫אמאל דערציילט‪ ,‬אז ווען זיין שווער האט געזיכט‬ ‫געקומען צום רב און דער רב זאל אים נישט‬ ‫א שידוך פאר זיין טאכטער‪ ,‬האט מען פארן שווער‬ ‫אויפנעמען ביד רחבה‪.‬‬ ‫אן געטראגן צו נעמען דעם גאון רבי יואב יהושע‬ ‫ביים ערשטן וועלט מלחמה האט דער צדיק‬ ‫בעל חלקת יואב זי"ע‪ ,‬אבער ער האט דאן געליטן‬ ‫מיט מסירת נפש עוסק געווען צו באפרייען אידן‬ ‫אויפן מחלה ריאה וואס דאס איז א מחלה אויף די‬ ‫וואס זענען איינגעזעצט געווארן אין תפיסה דורך‬ ‫לינגען‪ ,‬איז דער שווער ר' יעקב מראדום ז"ל‬ ‫די דייטשע מיליטער‪ ,‬עס האט זיך גאר אסאך מאל‬ ‫געפארן זיך שואל עצה זיין איבערן שידוך מיטן‬ ‫גערעדט פון ממש זיך מוסר נפש זיין אויף דעם‪,‬‬ ‫צדיק דער הייליגער חידושי הרי"ם מגור זי"ע‪.‬‬ ‫אבער ביים צדיק האט דאס נישט אויסגעמאכט‬ ‫דאן האט דער הייליגער חידושי הרי"ם‬ ‫אבי ער זאל העלפן א אנדערן איד‪.‬‬ ‫געלאזט רופן דעם בחור דער גאון רבי יואב יהושע‪,‬‬ ‫ער איז געווען אזוי צוגעבינדן צו די צדיקי‬ ‫ווען ער איז אנגעקומען צום חידושי הרי"ם‪ ,‬האט‬ ‫סוכטשוב‪ ,‬און בשנת תר"ע ווען זיין רבו מובהק‬ ‫דער צדיק ארויף געלייגט זיינע הייליגע הענט אויף‬ ‫דער הייליגער אבני נזר איז נסתלק געווארן‪ ,‬האט‬ ‫זיינע אקסלן און ער האט געזאגט בזה"ל‪" ,‬עי‪ ,‬הוא‬ ‫ער זיך מדבק געווען אינעם זון הרה"ק בעל שם‬ ‫בריא"‪ ,‬דערציילט דער גאון‪ ,‬אז זייט דעמאלט האט‬ ‫משמואל מסוכטשוב זי"ע עד סוף ימיו‪.‬‬ ‫ער שוין מער זיין גאנץ לעבן נישט געליטן פון דעם‬ ‫מחלה‪ ,‬און ער האט נישט געברויכט צו קומען צו‬ ‫זיינע הייליגע דברי תורה און זיין שו"ת און‬ ‫קיין דאקטאר ביז ממש בעפאר זיין הסתלקות‪.‬‬ ‫פסקים זענען געדריקט געווארן אין זיין ספר חלקת‬ ‫‪65‬‬ ‫דער צדיק אנגעריפן בזה"ל‪" ,‬מרא דעלמא‪ ,‬אל‬ ‫•••‬ ‫תביאני לידי נסיון‪ ,‬לבייש יהודי"‪.‬‬ ‫זיין גרויסע אהבת ישראל און זיין גרויסע יראת‬ ‫שמים און זיין געוואלדיגע ליבשאפט צו זיינע‬ ‫אבער פון הימל האט מען געוואלט אנדערש‪,‬‬ ‫תלמידים קען מען זען פון די מעשה‪.‬‬ ‫און דורך עפעס א וועג איז ארויס געקומען דעם‬ ‫אמת און די תלמידים זענען געוואר געווארן פון די‬ ‫ווי באקאנט האט דער גאון עוסק געווען יארן‬ ‫גניבה און עס האט זיך זייער גערידערט אין די‬ ‫לאנג אויף זיינע גרויסע חידושים בתורה און‬ ‫ישיבה פון די מעשה‪ ,‬און ליידער אפאר טאג‬ ‫פלפולים און שו"ת און פסקים וואס זענען‬ ‫שפעטער איז דער תלמיד רח"ל נפטר געווארן‪.‬‬ ‫געדריקט געווארן אין זיין הייליג ספר חלקת יואב‪,‬‬ ‫איין טאג איז אנגעקומען אין האנט פונעם גאון א‬ ‫דער גאון האט פון דעם געהאט גרויס צער און‬ ‫חיבור וואס איינע פון זיינע תלמידים האבן‬ ‫ער האט נישט געקענט צו זיך קומען פון דעם‪ ,‬דער‬ ‫ארויסגעגעבן‪ ,‬און לפלא האט דער גאון געזען‬ ‫גאון האט זיך אליין גע'מוסר'ט און געזאגט מיט‬ ‫אינעם חיבור א גאנצע שטיק פון איינע פון זיינע‬ ‫טרערן‪" ,‬מי יודע ווער ווייסט אויב דורך מיין‬ ‫חידושים וואס דער בחור האט ארויסגעגעבן אלס‬ ‫תרעומת הלב אויף דעם תלמיד האט פאסירט פאר‬ ‫זיינס א אייגענע חידוש‪.‬‬ ‫אים דעם שטראף"‪ ,‬און דער צדיק האט זיך ממש‬ ‫באשולדיגט‪ ,‬ווייל דער צדיק איז באמת געווען א‬ ‫דער גאון איז ממש נשתומם געווארן וואס‬ ‫גאון אין מידות טובות‪ ,‬און ער האט זיין גאנץ לעבן‬ ‫דאס מיינט‪ ,‬אבער דאן האט זיך דער גאון‬ ‫מורא געהאט צו פוגע זיין אין א אנדערן איד כבוד‪.‬‬ ‫דערמאנט‪ ,‬אז בשעת ער האט געשריבן דעם‬ ‫•••‬ ‫חידוש האט ער דאס געוויזן פאר דעם תלמיד‪ ,‬און‬ ‫עס ווערט געברענגט פון די חסידים פונעם‬ ‫זעט זיך אויס אז דער תלמיד האט זיך נישט‬ ‫הייליגען שרף מקאצק זי"ע‪ ,‬אז דער הייליגער‬ ‫געקענט באהערשן אויף דעם נסיון און ער איז‬ ‫קאצקער רבי זי"ע האט געבענטשט זיין איידעם‬ ‫געגאנגען און געשריבן דעם חידוש אלס זיינס א‬ ‫דעם הייליגען אבני נזר זי"ע ביי דער חופה‪" ,‬אז ער‬ ‫חידוש‪.‬‬ ‫זאל האבן תלמידים וואס זאלן זיין ווייניג אין צאל‬ ‫אבער גרויס אין מעלה"‪ ,‬אזעלכע וועגן וועלכע ער‬ ‫דער גאון האט גלייך אויפן פלאץ מלמד זכות‬ ‫וועט קענען זאגן "ומתלמידי יותר מכולם"‪ ,‬און די‬ ‫געווען אויף דעם תלמיד‪ ,‬און גלייך האט דער גאון‬ ‫חסידים האבן צוגעלייגט‪" ,‬אז רבי יואב יהושע איז‬ ‫אנגעהויבן טראכטן פון א עצה אז עס זאל נישט‬ ‫געווען א קלארע ערפילונג פון די ברכה"‪.‬‬ ‫קומען צו דעם אז דער תלמיד זאל ח"ו פארשעמט‬ ‫•••‬ ‫ווערן פון זיין מעשה נבלה‪ ,‬דער גאון האט דאן‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז דער הייליגער חלקב‬ ‫אפילו געטראכט פון מבער זיין און פאר ברענען‬ ‫יואב זי"ע האט אמאל געזאגט צו זיין תלמיד‪" ,‬די‬ ‫זיינע אייגענע חידושים כדי דער תלמיד זאל נישט‬ ‫וועלט דערציילט מופתים פונעם רבי'ן פון‬ ‫פארשעמט ווערן‪ ,‬אבער דער גאון האט נישט‬ ‫סאכוטשוב‪ ,‬אבער זיי ווייסן נישט וואס הייסט א‬ ‫געקענט מבער זיין עפעס וואס ער האט זיך אזוי‬ ‫מופת"‪ ,‬און דער הייליגער חלקת יואב האט‬ ‫געפלאגט די אלע יארן‪ ,‬און דערפאר האט דער גאון‬ ‫געזאגט‪ ,‬איך וועל דיר דערציילן א מופת‪ ,‬איינמאל‬ ‫באהאלטן דעם חידוש ערגעץ ווי קיינער זאל דאס‬ ‫בין איך אריין צום רבי'ן‪ ,‬און ס'איז דארט‬ ‫נישט קענען טרעפן‪.‬‬ ‫געשטאנען א איד פון לאדז‪.‬‬ ‫אבער דער תלמיד האט זיך נישט באגניגט‬ ‫גלייך האט דער רבי זיך אומגעדרייט צו מיר‬ ‫מיטן גנב'נען א חלק פון דעם חידוש‪ ,‬נאר ער האט‬ ‫און געזאגט‪" ,‬ער דארף נסים‪ ,‬ער זאל נישט נכשל‬ ‫געהאט די חוצפה נאך צו קומען בעטן פון דעם גאון‬ ‫ווערן דארט אין א הארבע עבירה"‪ ,‬און די רבי האט‬ ‫דעם צווייטן חלק פון דעם חידוש‪ ,‬כדי ער זאל דאס‬ ‫דעם איד מיט א ברכה אוועקגעשיקט‪ ,‬שפעטער‬ ‫קענען ארויס געבן אלס א דבר השלם אויף זיין‬ ‫אין לאדז האב איך אים געפרעגט‪ ,‬און ער האט‬ ‫אייגענעם נאמען‪ ,‬דער גאון מיט זיינע געוואלדיגע‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז ער איז דעמאלט געפארן קיין‬ ‫מידות האט גלייך אהין געגעבן דעם גאנצן חידוש‬ ‫מאסקווע‪ ,‬און דארט האט ער געהאט א שווערן‬ ‫פארן בחור‪ ,‬און ווען דער בחור איז ארויס האט זיך‬ ‫‪66‬‬ ‫פאר נטילת ידים‪ ,‬כאטש עס איז נישט געווען גענוג‬ ‫נסיון‪ ,‬און ב"ה מיט גרויסע ניסים איז ער נישט‬ ‫אפילו צו טרינקען‪ ,‬האט רבי עקיבא געזאגט‪,‬‬ ‫נכשל געווארן‪ ,‬ווייל אין יענעם רגע האט ער געזען‬ ‫"מוטב אמות מיתת עצמי ולא אעבור על דעת‬ ‫ווי דער רבי דער הייליגער אבני נזר שטייט ממש‬ ‫חבירי"‪.‬‬ ‫נעבן אים און לאזט אים נישט‪ ,‬און דער הייליגער‬ ‫חלקת יואב האט אויסגעפירט‪" ,‬דאס איז א מופת"‪.‬‬ ‫האט דער הייליגער חלקת יואב זי"ע מסביר‬ ‫•••‬ ‫געווען‪ ,‬אז רבי עקיבא האט דא נישט נאר אוועק‬ ‫ווערט דערציילט‪ ,‬אז איינמאל ווען דער‬ ‫געגעבן זיין לעבן‪ ,‬ווייל זיין גאנצע לעבן האט ער‬ ‫הייליגער חלקת יואב זי"ע איז געקומען צו זיין רבין‬ ‫דאך געווארט אויפן טאג ווען ער וועט קענען‬ ‫דער הייליגער אבני נזר זי"ע‪ ,‬האט אים דער רבי‬ ‫מקיים זיין "בכל נפשך"‪ ,‬זיך צו מוסר נפש זיין על‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז ביים סדר אין קאצק‪ ,‬ווען דער‬ ‫קידוש השם‪ ,‬און אויב ער וועט יעצט שטארבן פון‬ ‫הייליגער שרף מקאצק זי"ע האט צעטיילט די‬ ‫דורשט אין תפיסה‪ ,‬וועט ער מער נישט זוכה זיין צו‬ ‫כזיתים‪ ,‬האט מען אים דערמאנט אז זיין זון‬ ‫דעם וואס ער האט אזוי שטארק געבענקט‪.‬‬ ‫משה'לע האט נישט באקומען קיין מרור פאר כורך‪.‬‬ ‫אבער מיט דעם אלעם האט ער נישט געוואלט‬ ‫עובר זיין אויף די ווערטער פון די חכמים‪" ,‬מיתת‬ ‫האט דער הייליגער קאצקער געענטפערט‪,‬‬ ‫עצמי" מיינט‪ ,‬אז ער איז געווען גרייט אוועק צו‬ ‫"קורח האט דאך געקריגט מיט משה'ן!"‪ ,‬האט דער‬ ‫געבן אפילו זיין אייגענע גרויסע תשוקה‪ ,‬זיין‬ ‫אבני נזר געזאגט‪ ,‬אז ער האט גלייך פארשטאנען‪,‬‬ ‫גאנצע עצמיות‪ ,‬כדי נישט צו עובר זיין אויף דעם‬ ‫אז ס'איז נישט געזאגט געווארן אלס א וויץ‪ ,‬ווייל‬ ‫חיוב פון נטילת ידים‪ ,‬דאס איז געווען זיין‬ ‫דער קאצקער איז געווען ביים סדר אין א הויכן‬ ‫געוואלדיגע מסירת נפש פאר א הלכה פון שולחן‬ ‫מצב‪ ,‬און ערשט יעצט‪ ,‬איבער פופציג יאר‬ ‫ערוך‪.‬‬ ‫שפעטער‪ ,‬ווען ער האט געלערנט א זוהר‪ ,‬איז אים‬ ‫•••‬ ‫קלאר געווארן דער פשט‪ ,‬און ער האט עס אים‬ ‫ווערט דערציילט‪ ,‬אז אין דער לעצטער שבת‬ ‫געזאגט‪.‬‬ ‫בראשית פון זיין לעבן‪ ,‬ווען דער הייליגער חלקת‬ ‫•••‬ ‫יואב זי"ע איז שוין געווען זייער שוואך און געלעגן‬ ‫אין ספר חלקת יואב ווערט דערציילט‪ ,‬אז דער‬ ‫אין בעט ביטער קראנק‪ ,‬האט ער געזאגט א דבר‬ ‫הייליגער אבני נזר זי"ע האט זייער שטארק מחשיב‬ ‫תורה אויף קין און הבל‪.‬‬ ‫געווען זיין גרויסן תלמיד‪ ,‬דעם הייליגען חלקת‬ ‫יואב זי"ע‪ ,‬צוליב זיין געוואלדיגע בקיאות אין אלע‬ ‫דער גאון האט געפרעגט‪ ,‬פארוואס האט דער‬ ‫חלקי התורה‪ ,‬ער האט אים גערופן מיט א‬ ‫אייבערשטער אנגענומען דעם קרבן פון הבל‪ ,‬און‬ ‫באזונדערן לשון חיבה‪" ,‬מיין ספרים שאנק"‪ ,‬אין זיין‬ ‫נישט דעם קרבן פון קין? דאס איז געווען‪ ,‬ווייל‬ ‫בריוו צום חלקת יואב האט ער אים באטיטלט‬ ‫הבל האט געברענגט "מבכורות צאנו"‪ ,‬ער האט‬ ‫"אוצר בלום‪ ,‬כל רז לא אניס ליה"‪ ,‬אזוי ווי א ספרים‬ ‫געדענקט דעם אייבערשטן אין זיינע ערשטע יארן‪,‬‬ ‫שאנק איז פול מיט ספרים‪ ,‬אזוי איז דער חלקת‬ ‫ווען ער איז נאך געווען יונג און ביי די פולע כוחות‪,‬‬ ‫יואב געווען אנגעפילט מיט תורה‪ ,‬און ביי אים האט‬ ‫אבער קין האט געברענגט "מפרי האדמה"‪ ,‬ער האט‬ ‫מען געקענט געפינען א קלארן בירור אין די‬ ‫זיך דערמאנט אין דעם אייבערשטן ערשט ווען ער‬ ‫שווערסטע עניינים‪.‬‬ ‫האט שוין געשפירט אז דער מענטש וועט אמאל‬ ‫•••‬ ‫צוריקגיין צו דער ערד‪.‬‬ ‫אין ספר חלקת יואב ווערט געברענגט‪ ,‬אז דער‬ ‫ווערט דערציילט‪ ,‬אז די וואס האבן געהערט‬ ‫הייליגער חלקת יואב זי"ע האט געזאגט א‬ ‫דעם דבר תורה פונעם הייליגען חלקת יואב זי"ע‪,‬‬ ‫געוואלדיגן ביאור אויף די מעשה פון דעם תנא רבי‬ ‫האבן געזאגט‪ ,‬אז דער חלקת יואב זי"ע רעדט אזוי‬ ‫עקיבא‪ ,‬ווען ער איז געווען אין תפיסה‪ ,‬האט רבי‬ ‫פון גרויס ענוה‪ ,‬אןן ער מיינט גאר דעם דבר תורה‬ ‫יהושע הגרסי אים יעדן טאג אריינגעברענגט‬ ‫אויף זיך‪ ,‬ווי איינער וואס שפירט אז ער האט נאך‬ ‫אביסל וואסער‪ ,‬איינמאל האט דער שומר‬ ‫נישט גענוג געטון‪ ,‬אבער אין אמת'ן האט ער דאך‬ ‫אויסגעגאסן א טייל פון דעם וואסער‪ ,‬און רבי‬ ‫פון זיינע יונגע יארן נישט אויפגעהערט צו דינען‬ ‫עקיבא האט געוואלט נוצן דאס איבעריגע וואסער‬ ‫‪67‬‬ ‫אויסגעבראכן אין א געוויין מיט בכיות נוראות‬ ‫דעם אייבערשטן מיט תורה ועבודה‪ ,‬אבער דאס‬ ‫ממש‪ ,‬און ער האט געזאגט מיט א געוואלדיגע‬ ‫איז געווען זיין אמתע ענווה‪.‬‬ ‫הכנעה פארן רבי'ן‪ ,‬אז ער האט פשוט נישט‬ ‫•••‬ ‫געוואלט באהאלטן דעם אמת‪ ,‬און אין הארץ איז ער‬ ‫ווערט דערציילט אינעם ספר חלקת יואב‪ ,‬אז‬ ‫נאך געווען איבערצייגט פון זיין סברא‪ ,‬אבער‬ ‫אפילו דער הייליגער חלקת יואב זי"ע איז שוין‬ ‫למעשה האט ער מבטל געווען זיין דעת צום רבי'ן‪.‬‬ ‫געווען א וועלט בארימטער גאון און פוסק‪ ,‬איז ער‬ ‫אבער פאר זיין רבי'ן‪ ,‬דער הייליגער אבני נזר זי"ע‪,‬‬ ‫און דער איידעם רבי שלמה קאליש האט‬ ‫געבליבן א תלמיד און א חסיד מיט א געוואלדיגע‬ ‫געזאגט‪ ,‬אז ער האט געזען ווי זיין שווער איז‬ ‫התבטלות‪.‬‬ ‫געווען זייער דערשראקן‪ ,‬ווייל ער האט מורא‬ ‫געהאט‪ ,‬אז אפשר האט ער גורם געווען א חלישות‬ ‫ווען ער האט געשיקט צום רבי'ן א חידוש אין‬ ‫הדעת פאר זיין רבי'ן‪ ,‬און ער האט זיך געבעטן ביים‬ ‫מסכת חולין‪ ,‬האט ער אנגעהויבן זיין בריוו מיט די‬ ‫רבין אז ער זאל אים מוחל זיין במחילה גמירה אזוי‬ ‫ווערטער‪ ,‬אז נאר ווייל דער רבי האט אים בפירוש‬ ‫ווי איינער וואס בעט אויף זיין לעבן‪ ,‬און ערשט ווען‬ ‫געגעבן רשות צו שרייבן א חידוש‪ ,‬דערפאר וואגט‬ ‫דער זון דער הייליגער שם משמואל זי"ע איז‬ ‫ער זיך צו בעטן דעם רבי'ן ער זאל אריינקוקן‪ ,‬צי‬ ‫אריינגעקומען‪ ,‬און גערעדט מיט זיין טאטן‪ ,‬און‬ ‫זיינע ווערטער זענען טאקע דברי תורה‪.‬‬ ‫דער אבני נזר האט זיי פארבעטן מיט א פריילעך‬ ‫און דער הייליגער אבני נזר זי"ע האט אים‬ ‫פנים‪ ,‬אז זיי זאלן קומען עסן מיט אים‪ ,‬האט זיך דער‬ ‫געענטפערט מיט ליבשאפט‪ ,‬און אין דער זעלבער‬ ‫חלקת יואב בארואיגט‪.‬‬ ‫צייט האט ער אים ווייטער אויסגעלערנט ווי אזוי‬ ‫•••‬ ‫צו לערנען און ווי אזוי צו שטעלן די קושיא‪ ,‬און‬ ‫אין ספר חלקת יואב קיין מען זעהן די‬ ‫כאטש דער הייליגער חלקת יואב זי"ע איז אליין‬ ‫געוואלדיגע התבטלות וואס דער תלמיד דער‬ ‫געווען פון די גרעסטע גאונים בדורו‪ ,‬האט ער נישט‬ ‫הייליגער חלקת יואב זי"ע האט געהאט צו זיין רבין‬ ‫אויפגעהערט צו מקבל זיין פון זיין רבי'ן‪.‬‬ ‫דער הייליגער אבני נזר זי"ע‪ ,‬נאך זיין חתונה‪ ,‬האט‬ ‫•••‬ ‫ער געוואוינט אין שטאט ראדום‪ ,‬און זיך געשריבן‬ ‫הגה"ק רבי שלמה קאליש זי"ע‪ ,‬דער איידעם‬ ‫אין תורה מיטן הייליגן אבני נזר זי"ע‪ ,‬איינמאל‪,‬‬ ‫פונעם הייליגען חלקת יואב‪ ,‬האט דערציילט‪ ,‬אז ער‬ ‫נאכדעם וואס ער האט באקומען א בריוו פונעם‬ ‫איז איינמאל אריין געגאנגען מיט זיין שווער צום‬ ‫רבי'ן‪ ,‬האט ער צוריקגעשריבן‪ ,‬אז ווען דער בריוו‬ ‫הייליגן אבני נזר זי"ע‪ ,‬אין יענע טעג האבן דער רבי‬ ‫איז אנגעקומען‪ ,‬איז זיין גאנצע שטוב געווארן‬ ‫און דער תלמיד זיך געשריבן אין א ענין פון הלכות‬ ‫ליכטיג‪.‬‬ ‫שבת‪ ,‬און זייערע דעות זענען געווען אנדערש‪ ,‬און‬ ‫ער האט געשריבן דעם גאנצן בריוו מיט א‬ ‫ווי נאר זיי זענען אריינגעקומען‪ ,‬האט דער אבני‬ ‫געוואלדיגע יראה בזה"ל‪" ,‬ווער בין איך זיך‬ ‫נזר זי"ע געפרעגט דעם חלקת יואב‪" ,‬נו?"‪ ,‬לפלא‬ ‫אריינצולאזן און מפלפל זיין אין די הייליגע‬ ‫האט דער חלקת יואב גלייך פארשטאנען וואס דער‬ ‫ווערטער פונעם רבי'ן?‪ ,‬נאר ווייל דער רבי האט אים‬ ‫רבי מיינט‪ ,‬און געענטפערט‪" ,‬איך בין מקבל דעם‬ ‫געגעבן רשות צו שרייבן נאכאמאל‪ ,‬איז ער מחויב‬ ‫רבי'נס דעת"‪.‬‬ ‫צו טון דעם רבי'נס רצון"‪.‬‬ ‫האט דער אבני נזר זי"ע ווידער געפרעגט‪" ,‬און‬ ‫וואס האלט איר אין הארץ?"‪ ,‬האט דער תלמיד‬ ‫אויך ווען ער האט נישט פארשטאנען א סברא‬ ‫געזאגט‪" ,‬אין הארץ מיין איך אז איך בין גערעכט"‪,‬‬ ‫אינעם בריוו‪ ,‬האט ער געשריבן מיט זיין‬ ‫דער אבני נזר זי"ע איז געווארן זייער‬ ‫געוואלדיגע ענווה‪" ,‬עפר אני תחת כפות רבינו"‪ ,‬און‬ ‫איבערגענומען‪ ,‬און ער האט אנגעהויבן ארומצוגיין‬ ‫אז ער שרייבט נאר פארן משא ומתן של תורה‪,‬‬ ‫אין צימער‪ ,‬און געזאגט עטליכע מאל‪" ,‬אזוי לערנט‬ ‫נישט חלילה צו פסק'נען אנדערש‪ ,‬און צום סוף‬ ‫מען? איז דאס תורה לשמה"‪.‬‬ ‫האט ער זיך אונטערגעשריבן ווי א חסיד צו זיין‬ ‫רבי'ן‪ ,‬מיט זיין נאמען און זיין מאמע'ס נאמען‪,‬‬ ‫האט דער איידעם רבי שלמה דערציילט‪ ,‬אז‬ ‫"יואב יהושע בן רבקה"‪.‬‬ ‫דער שווער דער הייליגער חלקת יואב זי"ע האט‬ ‫‪68‬‬ ‫יואב זי"ע‪ ,‬וואס איז דעמאלט געווען מורה צדק אין‬ ‫•••‬ ‫נאשעלסק‪.‬‬ ‫הגה"ק רבי שלמה קאליש זי"ע האט דערציילט‪,‬‬ ‫אז ער איז איינמאל געווען מיט זיין שווער‪ ,‬דער‬ ‫די דריי גדולים האבן זיך געזעצט ווי ביי א דין‬ ‫הייליגער חלקת יואב זי"ע‪ ,‬ביים הייליגן אבני נזר‬ ‫תורה‪ ,‬און במשך עטליכע שעות האבן זיי דן געווען‬ ‫זי"ע‪ ,‬און דער הייליגער אבני נזר האט געזאגט‬ ‫אין די הלכות טריפות וואס האבן געהאט א שייכות‬ ‫פארן הייליגען חלקת יואב‪" ,‬עס איז שוין געקומען‬ ‫צום ענין‪ ,‬די דאקטוירים האבן געווארט אינעם‬ ‫די צייט איר זאלט נעמען קוויטלעך"‪ ,‬דער חלקת‬ ‫צווייטן צימער פאר א ענטפער וואס מען זאל טון‪,‬‬ ‫יואב זי"ע האט זיך אנטשולדיגט און געזאגט פאר‬ ‫צום סוף איז ארויס דער פסק‪ ,‬אז מען זאל נישט‬ ‫זיין רבין‪" ,‬רבי‪ ,‬וואס וועל איך טון ווען א איד וועט‬ ‫אפשניידן די האנט‪ ,‬און דער חולה וועט קענען‬ ‫קומען און בעטן אז ער וויל געהאלפן ווערן מיט א‬ ‫געהיילט ווערן מיט אנדערע רפואות‪ ,‬און אזוי איז‬ ‫בן זכר"‪.‬‬ ‫טאקע געווען‪ ,‬אבער ער איז נישט גענצליך געזונט‬ ‫געווארן‪.‬‬ ‫האט דער הייליגער אבני נזר זי"ע געפרעגט‪,‬‬ ‫"ווייסט איר דען נישט די סגולה אין מסכת יבמות?"‪,‬‬ ‫שפעטער האט דער הייליגער חלקת יואב זי"ע‬ ‫האט דער הייליגער חלקת יואב געפרעגט‪" ,‬צי דער‬ ‫געפרעגט דעם הייליגען אבני נזר א קושיא אין‬ ‫רבי מיינט דעם פירוש פון רבינו חננאל"‪ ,‬האט דער‬ ‫תוספות וואס האט געהאט א שייכות צו יענעם‬ ‫הייליגער אבני נזר געזאגט‪" ,‬אויב אזוי‪ ,‬ווייסט איר‬ ‫פסק‪ ,‬האט דער הייליגער אבני נזר זי"ע געזאגט‪ ,‬אז‬ ‫דאך יא"‪.‬‬ ‫ער האט זיך געוואונדערט פארוואס דער חולה איז‬ ‫דערנאך האט דער הייליגער אבני נזר זי"ע‬ ‫נישט גענצליך געזונט געווארן‪ ,‬אבער יעצט‬ ‫צוגעגעבן‪ ,‬אז די וועלט מיינט מען קען פועל'ן‬ ‫פארשטייט ער‪ ,‬אז דאס איז צוליב דער קושיא‪ ,‬און‬ ‫ישועות נאר דורך נסתר‪ ,‬אבער מען קען אויך פועל'ן‬ ‫ווען ער וואלט געוואוסט דערפון בשעת'ן פסק‪,‬‬ ‫ישועות דורך נגלה‪ ,‬און דער הייליגער אבני נזר זי"ע‬ ‫וואלט ער עס גלייך מתרץ געווען‪ ,‬און דער חולה‬ ‫האט געזאגט "אז ער ווייסט‪ ,‬א שטיקל נימוקי יוסף‬ ‫וואלט אינגאנצן געהיילט געווארן‪.‬‬ ‫אין מסכת בבא קמא מיט וועלכן מען קען פוקד זיין‬ ‫•••‬ ‫עקרות"‪ ,‬אבער דער אבני נזר האט נישט‬ ‫ווערט געברענגט אין ספר חלקת יואב‪ ,‬אז דער‬ ‫אויסגעזאגט וועלכן שטיקל ער מיינט‪ ,‬אבער ווי‬ ‫הייליגער חלקת יואב זי"ע האט געהאט א קליינע‬ ‫נאר זיי זענען ארויסגעגאנגען‪ ,‬האט דער הייליגער‬ ‫טאכטער‪ ,‬בערך פינף יאר אלט‪ ,‬וואס איז אין‬ ‫חלקת יואב זי"ע זיך געזעצט לערנען דעם גאנצן‬ ‫נאשעלסק קראנק געווארן מיט די מחלה פון‬ ‫נימוקי יוסף אויף בבא קמא‪.‬‬ ‫טיפוס‪ ,‬די קראנקהייט איז געווארן אזוי שווער‪ ,‬אז‬ ‫•••‬ ‫די דאקטוירים האבן שוין נישט געהאט קיין‬ ‫ווערט דערציילט אין ספר חלקת יואב‪ ,‬אז‬ ‫האפענונג‪ ,‬און די אנשי חברה קדישא זענען גערופן‬ ‫איינמאל איז רבי פייבל‪ ,‬דער רב פון נובהדוור‪,‬‬ ‫געווארן צום בעט‪ ,‬און זיי האבן געמיינט אז די קינד‬ ‫זייער קראנק געווארן אויף זיין האנט און א טייל‬ ‫איז שוין נסתלק געווארן‪ ,‬און מען האט איר‬ ‫פון די דאקטוירים האבן געזאגט‪ ,‬אז מען מוז אים‬ ‫צוגעדעקט מיט א ליילעך און געעפנט די פענסטער‪.‬‬ ‫רח"ל אפשניידן די האנט‪ ,‬ווייל אנדערש איז ער אין‬ ‫סכנה‪ ,‬דער רב האט נישט געוואלט צושטימען‪ ,‬ביז‬ ‫און שטוב האט מען געהערט א גרויס געוויין‬ ‫ער וועט פרעגן זיין ידיד‪ ,‬דעם הייליגען אבני נזר‬ ‫פון די משפחה‪ ,‬און דער הייליגער אבני נזר זי"ע‪,‬‬ ‫זי"ע‪ ,‬וואס איז דעמאלט געווען רב אין שטאט‬ ‫וואס האט געוואוינט אויפן אויבערשטן שטאק‪,‬‬ ‫נאשעלסק‪.‬‬ ‫האט געהערט די קולות‪ ,‬ער איז גלייך‬ ‫בעט‪,‬‬ ‫צום‬ ‫צוגעגאנגען‬ ‫אראפגעקומען‪,‬‬ ‫דער הייליגער אבני נזר זי"ע איז געקומען צו‬ ‫אראפגענומען דעם ליילעך פון איר פנים‪ ,‬און צוריק‬ ‫דעם רב‪ ,‬און ער האט געזאגט‪ ,‬אז ער וויל נישט‬ ‫ארויפגעגאנגען צו זיין שטוב‪ ,‬און לפלא‪ ,‬יענע רגע‬ ‫אליין ענטפערן אויף די שאלה‪ ,‬נאר ער וויל‬ ‫האט מען ווידער אנגעהויבן צו זען ביי איר סימני‬ ‫צוזאמשטעלן א בית דין‪ ,‬און ער האט גענומען מיט‬ ‫חיות‪ ,‬און נאך עטליכע שעות האט זי זיך אנגעהויבן‬ ‫זיך רבי יצחק פייגנבוים פון ווארשא און דעם חלקת‬ ‫‪69‬‬ ‫מעשה פון אירע קינדער יארן‪ ,‬און ער האט‬ ‫צו דערכאפן‪ ,‬און אין עטליכע טעג איז זי אינגאנצן‬ ‫געזאגט‪" ,‬אז דעמאלט האט דער רבי געקענט‬ ‫געזונט געווארן‪.‬‬ ‫פועל'ן‪ ,‬אז זי זאל לעבן‪ ,‬חתונה האבן און איבערלאזן‬ ‫דורות‪ ,‬און יעצט האט זי שוין געבוירן א קינד איז זי‬ ‫ווען זי איז אויפגעוואקסן‪ ,‬האט דער הייליגער‬ ‫נפטר געווארן"‪ ,‬און רבי שלמה קאליש האט‬ ‫אבני נזר זי"ע איר פארגעשלאגן פאר זיין תלמיד‬ ‫שפעטער דערציילט‪ ,‬אז נאך דער חורבן איז‬ ‫רבי שלמה קאליש‪ ,‬די טאטע רבי צבי קאליש האט‬ ‫געבליבן לעבן אן אייניקל פון זיין ערשטן ווייב‪ ,‬און‬ ‫געפרעגט דעם רבי'ן דעם הייליגען אבני נזר‪ ,‬ביי‬ ‫אזוי זענען מקוים געווארן די ווערטער פונעם‬ ‫וועמען מען קען זיך נאכפרעגן אויף דער מדוברת‪,‬‬ ‫הייליגען אבני נזר זי"ע‪" ,‬אז עס זאל בלייבן פון איר‬ ‫האט דער רבי געזאגט‪" ,‬ביי איר טאטן אליין"‪ ,‬רבי‬ ‫א זכר"‪.‬‬ ‫צבי האט זיך געוואונדערט‪ ,‬ווי אזוי מען קען פרעגן‬ ‫•••‬ ‫דעם טאטן אויף זיין אייגענע טאכטער‪ ,‬האט דער‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז נאכדעם וואס דער‬ ‫אבני נזר זי"ע געזאגט‪ ,‬אז רבי יואב יהושע איז אן‬ ‫ערשטער רעבעצין פון רבי שלמה קאליש איז‬ ‫"איש האמת"‪ ,‬און אפילו ווען עס רעדט זיך פון זיין‬ ‫נסתלק געווארן‪ ,‬האט דער הייליגער חלקת יואב‬ ‫אייגענע טאכטער‪" ,‬וועט ער נישט משנה זיין‬ ‫זי"ע געוואלט אים געבן זיין יונגערע טאכטער‪,‬‬ ‫פונעם אמת אפילו כחוט השערה‪ ,‬נישט פאר כל‬ ‫מרת שפרה בלומה ע"ה‪ ,‬אבער ער האט זיך‬ ‫חללא דעלמא"‪.‬‬ ‫געצווייפלט צי מען דארף נישט חושש זיין צו דער‬ ‫צוואה פון רבי יהודה החסיד‪ ,‬וועגן חתונה האבן מיט‬ ‫מען האט גערופן דעם הייליגען חלקת יואב‬ ‫צוויי שוועסטער‪ ,‬איז דער הייליגער חלקת יואב‬ ‫זי"ע‪ ,‬און דער רבי האט אים געפרעגט איבער די‬ ‫געגאנגען מיט רבי שלמה צום הייליגן אבני נזר‬ ‫מדות און מעלות פון זיין טאכטער‪ ,‬און דער חלקת‬ ‫זי"ע‪.‬‬ ‫יואב האט אויף יעדע שאלה געענטפערט קלאר‬ ‫און אויפריכטיג‪ ,‬און דער שידוך איז געשלאסן‬ ‫האט דער הייליגער אבני נזר געזאגט‪ ,‬אז אין‬ ‫געווארן‪.‬‬ ‫דער צוואה שטייט‪" ,‬אם נשא רחל ומתה‪ ,‬לא ישא‬ ‫לאה אחותה"‪ ,‬און ער האט מדייק געווען אין די‬ ‫בערך א יאר נאך דער חתונה‪ ,‬ווען זי האט‬ ‫נעמען‪ ,‬אז רחל איז געווען די יונגערע און לאה די‬ ‫געבוירן א טאכטער‪ ,‬איז זי זייער קראנק געווארן‬ ‫עלטערע‪ ,‬און געזאגט‪ ,‬אז דער ענין רעדט ווען מען‬ ‫פון א בלוט פארגיפטונג‪ ,‬און די דאקטוירים האבן‬ ‫האט ערשט חתונה געהאט מיט די יונגערע‬ ‫נישט געקענט העלפן‪ ,‬די מאן רבי שלמה האט‬ ‫שוועסטער‪ ,‬און וויל שפעטער נעמען די עלטערע‪,‬‬ ‫געבעטן זיין שוואגער רבי רפאל זאב סוקולוב צו‬ ‫אבער ווען מען האט ערשט געהאט די עלטערע‪ ,‬און‬ ‫פארן צום אבני נזר זי"ע‪ ,‬מזכיר זיין איר נאמען‪ ,‬ווען‬ ‫נאך איר פטירה וויל מען נעמען די יונגערע‪ ,‬האט ער‬ ‫מען האט מזכיר געווען די רעבעצין ביים אבני נזר‪,‬‬ ‫אין דעם פאל געגעבן זיין ברכה‪.‬‬ ‫האט דער אבני נזר זי"ע געענטפערט בזה"ל‪" ,‬וואס‬ ‫ווילסטו‪ ,‬איך האב נישט געבעטן‪ ,‬נאר אז עס זאל‬ ‫רבי שלמה האט טאקע חתונה געהאט מיט‬ ‫בלייבן פון איר א זכר"‪.‬‬ ‫דער יונגערער טאכטער פונעם הייליגען חלקת‬ ‫יואב‪ ,‬און זי האט אויפגעצויגן די קליינע יתומה'לע‬ ‫רבי רפאל זאב איז געווארן שטארק‬ ‫פון איר שוועסטער‪ ,‬און זיי האבן זוכה געווען צו‬ ‫דערשראקן פון די ווערטער‪ ,‬און צוריקגעפארן אן‬ ‫נאך קינדער און לאנגע יארן אינאיינעם‪.‬‬ ‫איבערצוזאגן וואס ער האט געהערט‪ ,‬אבער נאך‬ ‫•••‬ ‫עטליכע טעג איז די יונגע פרוי ליידער נפטר‬ ‫רבי פישל פלקסר‪ ,‬אן אייניקל פונעם הייליגן‬ ‫געווארן‪ ,‬און דער הייליגער חלקת יואב זי"ע האט‬ ‫חלקת יואב זי"ע האט דערציילט‪ ,‬א פלא פון זיין‬ ‫נאכן קבורה גערופן זיין איידעם רבי רפאל זאב און‬ ‫זיידנ'ס סדר ביים לערנען‪ ,‬דער צימער איז געווען‬ ‫אים געבעטן ער זאל פונקטליך איבערזאגן וואס‬ ‫פול מיט ספרים‪ ,‬די ווענט פון דער ערד ביז אויבן‬ ‫דער רבי האט געזאגט‪.‬‬ ‫זענען געווען אנגעפילט מיט ספרים שענק‪ ,‬און‬ ‫ווען דער חלקת יואב זי"ע האט געלערנט מיט די‬ ‫ווען דער הייליגער חלקת יואב האט געהערט‬ ‫תלמידים און געדארפט א ספר‪ ,‬האט ער זיך נישט‬ ‫די ווערטער‪ ,‬האט ער זיך דערמאנט אין דער‬ ‫‪70‬‬ ‫צעבראכן געווארן‪ ,‬די געסט האבן זיך‬ ‫געדארפט אויסדרייען צום שאנק‪ ,‬ער האט‬ ‫געוואונדערט‪ ,‬ווי אזוי קען איינער זאגן אזעלכע‬ ‫אויסגעשטרעקט זיין האנט אויף צוריק און‬ ‫ברכות‪ ,‬און אין דער זעלבער צייט זיין אזוי אין כעס‪,‬‬ ‫ארויסגענומען פונקט דעם ספר וואס ער האט‬ ‫מען האט נאכגעפארשט‪ ,‬און ערשט דעמאלט האט‬ ‫געדארפט‪ ,‬ווייל ער האט געוואוסט אזוי פונקטליך‬ ‫מען פארשטאנען‪ ,‬אז די ברכות זענען בעצם געווען‬ ‫וואו יעדער ספר ליגט‪ ,‬אז ער האט קיינמאל נישט‬ ‫קללות‪.‬‬ ‫פארפעלט‪.‬‬ ‫•••‬ ‫האט דער הייליגער חלקת יואב זי"ע‬ ‫דער הייליגער חלקת יואב זי"ע האט איינמאל‬ ‫אויסגעפירט‪ ,‬אז אזוי איז געווען מיט די צוויי‬ ‫געשפירט‪ ,‬אז צוויי בחורים אין זיין ישיבה אין‬ ‫בחורים‪ ,‬די שלעכטע דעות זענען שוין פריער‬ ‫גוסטינין זענען נישט ווי עס דארף צו זיין‪ ,‬ווייל‬ ‫געווען ביי זיי‪ ,‬נאר זיי האבן עס באהאלטן אונטער‬ ‫זייער אנוועזנהייט האט אים געשטערט אין זיינע‬ ‫א לשון פון תורה‪ ,‬אבער יעצט איז אנטפלעקט‬ ‫מחשבות‪ ,‬און ער האט זיי אוועקגעשיקט פון דער‬ ‫געווארן וואס עס איז שוין פריער געווען‪.‬‬ ‫ישיבה‪ ,‬נאך א צייט האט מען זיך דערוואוסט‪ ,‬אז די‬ ‫•••‬ ‫צוויי בחורים האבן ביי זיך ספרי מינים‪ ,‬האבן‬ ‫דער הייליגער חלקת יואב זי"ע האט זיך‬ ‫געוויסע מענטשן אנגעהויבן צו רעדן‪ ,‬אז דער רב‬ ‫איינמאל געטראפן מיט א רב‪ ,‬און גערעדט מיט אים‬ ‫האט זיי נישט געדארפט אוועקשטופן‪ ,‬און אפשר‬ ‫עטליכע קורצע ווערטער‪ ,‬נאכדעם האט ער‬ ‫זענען זיי דורכדעם אנגעקומען צו דעם מצב‪.‬‬ ‫געזאגט‪ ,‬אז ער שפירט ביי אים עפעס א שמץ פון‬ ‫מינות‪ ,‬די מענטשן האבן זיך זייער געוואונדערט‪,‬‬ ‫ווען דער הייליגער חלקת יואב זי"ע האט דאס‬ ‫ווייל דער רב איז געווען באקאנט אלס א ירא שמים‬ ‫געהערט‪ ,‬האט ער געהייסן אויסרופן‪ ,‬אז ער וועט‬ ‫און א ערליכער איד‪ ,‬און קיינער האט נישט‬ ‫זאגן א דרשה אין בית הכנסת‪ ,‬ווען דער עולם האט‬ ‫פארשטאנען וואס דער חלקת יואב מיינט‪.‬‬ ‫זיך פארזאמלט‪ ,‬האט ער גערעדט וועגן די‬ ‫פרעמדע ווינטן וואס האבן זיך אריינגעכאפט‬ ‫ווערט געברענגט אין ספר חלקת יואב‪ ,‬אז‬ ‫צווישן די יונגע מענטשן‪ ,‬און דערנאך האט ער‬ ‫ערשט פופצן יאר שפעטער איז באקאנט געווארן‬ ‫געזאגט א משל‪.‬‬ ‫ביי די וואס האבן געוואוסט‪ ,‬אז דער רב האט שוין‬ ‫ליידער פון פריער געהאט א שייכות צו די משכילים‪,‬‬ ‫א מאן און זיין ווייב האבן געהאט א קרעטשמע‬ ‫נאר ער האט די גאנצע צייט דאס באהאלטן‬ ‫פאר די מענטשן וואס זענען דורכגעפארן‪ ,‬אבער‬ ‫אונטערן שלייער פון תורה און עבודת השם‪ ,‬אבער‬ ‫זיי האבן זיך זייער געשלאגן‪ ,‬און געשריגן קללות‬ ‫ער האט דאס נישט געקענט באהאלטן פון די‬ ‫איינער אויפן צווייטן אפילו פארענט פון די געסט‪,‬‬ ‫הייליגע לעכטיגע אויגן פונעם גרויסן גאון דער‬ ‫און די מענטשן האבן דאס נישט געקענט‬ ‫חלקת יואב זי"ע‪ ,‬וואס האט דאס גלייך דערשפירט‪,‬‬ ‫אויסהאלטן און האבן אויפגעהערט צו קומען‪ ,‬און‬ ‫און האט מיט דעם געראטעוועט אנדערע אידן פון‬ ‫די פרנסה האט זיך אנגעהויבן צו אפשטעלן‪.‬‬ ‫ח"ו ווערן פארשלעפט דורך דעם רב‪.‬‬ ‫האבן זיי זיך אפגערעדט צווישן זיך‪ ,‬אז פון‬ ‫•••‬ ‫יעצט אן וועלן זיי נישט נוצן ווערטער פון קללות‪,‬‬ ‫עס ווערט געברענגט אין ספר חלקת יואב‪ ,‬אז‬ ‫נאר אנשטאט דעם וועלן זיי זאגן ברכות‪ ,‬אבער‬ ‫ווען דער הייליגער חלקת יואב זי"ע האט געליינט‬ ‫צווישן זיך וועלן זיי וויסן אז יעדע ברכה מיינט א‬ ‫די חידושי תורה פונעם גרויסן גאון רבי יוסף ראזין‬ ‫באזונדערע קללה‪ ,‬און די געסט האבן געמיינט אז‬ ‫דער ראגעטשאווער גאון זי"ע‪ ,‬איז ער געווארן‬ ‫דער קריג האט זיך שוין אויפגעהערט‪ ,‬און זיי זענען‬ ‫זייער איבערגענומען‪ ,‬און ער האט געזאגט‪" ,‬פון‬ ‫ווידער געקומען עסן און טרינקען‪.‬‬ ‫זיינע חידושים זעט מען‪ ,‬אז עס איז קיינמאל נישט‬ ‫אריבער אין זיין מוח אפילו א הרהור עבירה"‪ ,‬ווייל‬ ‫איינמאל איז די קרעטשמע געווען פול מיט‬ ‫דער הייליגער חלקת יואב זי"ע האט אין די‬ ‫מענטשן‪ ,‬און דער בעל הבית האט אנגעהויבן‬ ‫ווערטער פון תורה דערקענט‪ ,‬נישט נאר זיין‬ ‫אויסצושיטן ברכות אויף זיין ווייב‪ ,‬און ביים סוף‬ ‫גרויסע גאונות אין תורה‪ ,‬נאר אויך זיין געוואלדיגע‬ ‫האט ער געגעבן אזא שטארקן קלאפ מיטן פויסט‬ ‫ריינקייט‪.‬‬ ‫אויפן טיש‪ ,‬אז די גלעזער און טעלערס זענען‬ ‫‪71‬‬ ‫אויפפירונג‪ ,‬מען האט נישט געקענט געפינען קיין‬ ‫•••‬ ‫פגם אין זיין שחיטה‪ ,‬ווייל ער איז געווען א גרויסער‬ ‫דער הייליגער חלקת יואב זי"ע האט זיך פון‬ ‫בקי אין די הלכות און אין די מלאכה‪.‬‬ ‫זיינע יונגע יארן געפירט מיט א געוואלדיגע‬ ‫קדושה און פרישות‪ ,‬ער האט אכטונג געגעבן‬ ‫איין פורים‪ ,‬נאכדעם וואס ער האט גאר אסאך‬ ‫קיינמאל נישט אויפצודעקן דעם חלק פונעם גוף‬ ‫געטרונקען‪ ,‬האט ער געזינגען א ניגון וואס איז‬ ‫וואס דארף זיין צוגעדעקט‪ ,‬אפילו אביסל‪ ,‬און אויך‬ ‫געווען פיל מיט ליצנות‪ ,‬ער האט אויסגעמאלט ווי‬ ‫נישט אנצורירן זיין גוף‪ ,‬אויף די עלטערע יארן האט‬ ‫אזוי די וועלט וועט אויסזען נאך ביאת המשיח‪ ,‬און‬ ‫ער געברויכט מאכן א געוויסן מעדיצינישע‬ ‫צווישן די ווערטער האט ער אפגעלאכט און חוזק‬ ‫פראצעדאר‪ ,‬און ווען ער האט זיך דערוואוסט אז‬ ‫געמאכט פון איינע פון די גרויסע צדיקי הדור‪.‬‬ ‫ביים אנטון וועט ער דארפן אנרירן זיין גוף‪ ,‬איז ער‬ ‫ווען דער הייליגער חלקת יואב זי"ע האט דאס‬ ‫געווארן זייער צובראכן‪.‬‬ ‫געהערט‪ ,‬האט ער געלאזט רופן דעם שוחט און‬ ‫ווייל פאר דעם צדיק וקדוש איז דאס געווען א‬ ‫גערעדט מיט אים ביחידות‪ ,‬און ער האט אים‬ ‫זאך וואס רירט אן אין זיינע גדרי קדושה‪ ,‬וואס ער‬ ‫געזאגט‪ ,‬אז פון דער ליצנות זעט ער אז עס פעלט‬ ‫האט געהיטן זיין גאנץ לעבן‪ ,‬ווערט דערציילט‪ ,‬אז‬ ‫אים אין יראת שמים‪ ,‬און דערפאר וועט ער אליין‬ ‫עטליכע שעות האט ער נישט געגעסן און נישט‬ ‫מער נישט עסן פון זיין שחיטה‪ ,‬און דאס איז נישט‬ ‫געטרונקען‪ ,‬ער איז געגאנגען אין צימער און‬ ‫ווייל זיין שחיטה איז ח"ו טריפה‪ ,‬אבער ער וויל‬ ‫ביטערליך געוויינט‪ ,‬די וואס זענען געקומען אים‬ ‫דווקא נאר עסן פון א שחיטה פון א ירא שמים‪.‬‬ ‫באזוכן האבן אים געוואלט בארואיגן‪ ,‬אבער עס‬ ‫און וויבאלד דער צדיק האט נישט געוואלט‬ ‫האט אים אזוי שטארק וויי געטון‪ ,‬אז זיי האבן אים‬ ‫אוועקנעמען די פרנסה פונעם שוחט‪ ,‬האט ער‬ ‫נישט געקענט מנחם זיין‪ ,‬דאס איז געווען זיין‬ ‫געזאגט‪ ,‬אז ער וועט דעם ענין נישט מפרסם זיין‪,‬‬ ‫געוואלדיגע קדושה מיט וואס ער האט זיך זיין גאנץ‬ ‫נאר דער שוחט זאל אים יעדע וואך קומען זאגן‬ ‫לעבן געפירט‪.‬‬ ‫וועלכע קצבים האבן די וואך פלייש פון זיין‬ ‫•••‬ ‫שחיטה‪ ,‬כדי ער זאל וויסן וואו נישט צו קויפן‪ ,‬און‬ ‫דער הייליגער חלקת יואב זי"ע האט קיינמאל‬ ‫דער שוחט האט זיך אונטערגעגעבן‪ ,‬און אזוי איז‬ ‫נישט ארויסגעקוקט חוץ לד' אמות‪ ,‬און אויך בטבע‬ ‫עס אנגעגאנגען זעכצן יאר ברציפות‪ ,‬יעדע וואך‬ ‫האט ער נישט גוט געזען אויף דער ווייטנס‪ ,‬מיט‬ ‫האט ער געמאלדן דעם רב‪ ,‬און קיינער פון די‬ ‫דעם אלעם ווערט געברענגט‪ ,‬אז ווען ער איז‬ ‫שטאט האט נישט געוואוסט דעם סוד‪.‬‬ ‫געגאנגען אין גאס‪ ,‬האט ער געשפירט די זאכן אויף‬ ‫•••‬ ‫וואס ער דארף אכטונג געבן‪ ,‬ווי נישט צו גיין‬ ‫א שוחט פון אן אנדערער שטאט האט געהאט‬ ‫אונטער א פרוי‪.‬‬ ‫א סכסוך מיטן רב און די פרנסים‪ ,‬דער שוחט איז‬ ‫און דער צדיק האט אמאל געזאגט א ביאור‬ ‫געווען א גרויסער בקי אין די הלכות שחיטה און‬ ‫אויף דעם מאמר‪" ,‬צדיק גוזר והקב"ה מקיים"‪ ,‬אז‬ ‫טריפות‪ ,‬און אפילו די פרי מגדים האט ער געקענט‬ ‫דער אייבערשטער איז גוזר א גזירה‪ ,‬און דער צדיק‬ ‫בעל פה‪ ,‬און דער שוחט האט פארגעשלאגן‪ ,‬אז‬ ‫איז עס מבטל‪ ,‬און דער אייבערשטער האט‬ ‫ביידע צדדים זאלן נעמען דעם הייליגן חלקת יואב‬ ‫אריינגעלייגט אין מענטשן א טבע און א תאוה‪ ,‬כדי‬ ‫זי"ע אלס בורר‪ ,‬און זיי האבן צוגעשטימט‪.‬‬ ‫די וועלט זאל קענען האבן א קיום‪ ,‬און דער צדיק‬ ‫איז דער שוחט געפארן צום חלקת יואב‪ ,‬בעטן‬ ‫ארבעט אויף זיך‪ ,‬ביז ער איז בכלל נישט מער‬ ‫ער זאל זיך אונטערנעמען דעם ענין‪ ,‬אינמיטן די‬ ‫משועבד צו דער תאוה‪ ,‬און דאס איז דער ענין וואס‬ ‫שמועס האט דער הייליגער חלקת יואב זי"ע אים‬ ‫דער צדיק איז מבטל די גזירה‪.‬‬ ‫געפרעגט‪" ,‬אויב איר זענט אין א סכסוך מיטן רב‪,‬‬ ‫•••‬ ‫פאר וועמען ווייזט איר יעצט דעם חלף?"‪ ,‬האט דער‬ ‫אין דער קהילה פונעם הייליגן חלקת יואב זי"ע‬ ‫שוחט געענטפערט מיט א געלעכטער‪" ,‬פאר‬ ‫איז געווען א שוחט‪ ,‬א גרויסער למדן מיט קינדער‬ ‫וועמען איך ווייז דעם חלף? איך ווייז עס פארן‬ ‫און איידעמער תלמידי חכמים‪ ,‬אבער די מענטשן‬ ‫אקס"‪.‬‬ ‫האבן שוין יארן גערעדט וועגן זיין שווערע‬ ‫‪72‬‬ ‫נישט אוועקגעגאנגען ביז ער האט געזען אז דאס‬ ‫ווען דער הייליגער חלקת יואב זי"ע האט‬ ‫קינד'ס מצב איז געווארן בעסער‪ ,‬דאס איז געווען‬ ‫געהערט אזא ליצנות‪ ,‬האט ער אים געזאגט‪ ,‬ער‬ ‫זיין מסירת נפש פאר א אנדערן איד‪.‬‬ ‫זאל תיכף צוריקפארן און פאר קיינעם נישט‬ ‫•••‬ ‫דערציילן אז ער איז געווען ביי אים‪ ,‬אבער אין זיין‬ ‫דער הייליגער חלקת יואב זי"ע האט זייער ליב‬ ‫שטאט זאל ער פארשלאגן אז מען זאל נעמען אן‬ ‫געהאט זיינע תלמידים‪ ,‬ווען ער האט געזען א בחור‬ ‫אנדערן בורר‪ ,‬ווייל אויב ער וועט זיין דער בורר‪ ,‬זאל‬ ‫וואס האט געהאט די כוחות צו אויסוואקסן עפעס‬ ‫דער שוחט שוין יעצט וויסן אז ער וועט פסל'ענען‬ ‫מער אין תורה‪ ,‬האט ער אים געגעבן געלט פאר די‬ ‫זיין שחיטה‪.‬‬ ‫נסיעה און א בריוו‪ ,‬אז מען זאל אים אריינלאזן הערן‬ ‫•••‬ ‫א שיעור פונעם הייליגן אבני נזר זי"ע אין סוכטשוב‪,‬‬ ‫א תלמיד פונעם הייליגן חלקת יואב זי"ע האט‬ ‫און גאר אסאך מאל האט אזא בחור‪ ,‬נאכן הערן‬ ‫אמאל געבעטן פון זיין רבין א סגולה‪ ,‬אז ער זאל‬ ‫דעם שיעור‪ ,‬געפונען זיין פלאץ אין סוכטשוב און‬ ‫קענען באפרייט ווערן פון דינען אין מיליטער‪ ,‬דער‬ ‫איז דארט געבליבן‪ ,‬און דאס האט דעם גאון בכלל‬ ‫הייליגער חלקת יואב האט זיך געוואלט‬ ‫נישט געשטערט‪ ,‬ווייל ער האט באמת נאר‬ ‫ארויסדרייען‪ ,‬ער האט נישט געוואלט מען זאל אים‬ ‫ארויסגעקוקט אויף די הצלחה פון זיינע תלמידים‪.‬‬ ‫האלטן פאר א בעל מופת‪.‬‬ ‫איינמאל איז דער הייליגער חלקת יואב זי"ע‬ ‫אבער דער תלמיד האט אזוי פיל געבעטן‪ ,‬ביז‬ ‫געקומען קיין סוכטשוב‪ ,‬און געטראפן א תלמיד‬ ‫דער הייליגער חלקת יואב זי"ע האט אים געזאגט‪,‬‬ ‫וואס ער האט נאר לעצטנס אהינגעשיקט‪ ,‬האט ער‬ ‫אז ווען ער וועט זיך שטעלן פאר דער‬ ‫אים געזאגט מיט א שמייכל‪" ,‬איר ווילט זיכער שוין‬ ‫מעדיצינישער קאמיסיע‪ ,‬זאל ער טראכטן פונעם‬ ‫נישט צוריקגיין קיין קינצק‪ ,‬ווייל פון קינצק פארט‬ ‫צירוף "פו"ם ב"ן"‪ ,‬דער תלמיד האט אזוי געטון‪ ,‬און‬ ‫מען קיין סוכטשוב‪ ,‬אבער נישט פון סוכטשוב קיין‬ ‫ער איז באפרייט געווארן‪ ,‬שפעטער איז ער‬ ‫קינצק"‪ ,‬האט דער בחור געענטפערט‪" ,‬ניין‪ ,‬איך‬ ‫צוריקגעקומען און געפרעגט וואס דער צירוף‬ ‫וויל יא צוריקגיין קיין קינצק"‪ ,‬האט דער הייליגער‬ ‫מיינט‪ ,‬האט דער הייליגער חלקת יואב זי"ע אים‬ ‫חלקת יואב זיך באמת געוואונדערט‪ ,‬ווייל ער האט‬ ‫געזאגט‪ ,‬אז דאס איז די ראשי תיבות פון "פדני‬ ‫באמת געהאלטן אז זיין ביי זיין רבין אין סוכטשוב‬ ‫והצילני מיד בני נכר"‪.‬‬ ‫איז אסאך מער חשוב‪.‬‬ ‫•••‬ ‫רבי פישל פלקסר האט דערציילט‪ ,‬אז זיין‬ ‫האט דער בחור צוגעלייגט‪" ,‬איך וויל צוריקגיין‬ ‫זיידע‪ ,‬דער הייליגער חלקת יואב זי"ע‪ ,‬האט געהאט‬ ‫נעמען מיינע חפצים"‪ ,‬אבער ווי נאר דער בחור האט‬ ‫א געוואלדיגע אהבה פאר א אנדערן איד‪ ,‬במשך‬ ‫דאס ארויסגעזאגט‪ ,‬האט ער זיך זייער דערשראקן‪,‬‬ ‫דעם טאג זענען מענטשן אריין און ארויס פון זיין‬ ‫ווייל אפשר האט ער גערעדט נישט ווי עס פאסט‪,‬‬ ‫בית דין‪ ,‬און ווען איינער האט געדארפט הילף‪ ,‬האט‬ ‫אבער דער הייליגער חלקת יואב זי"ע איז נישט‬ ‫ער אים געהאלפן מיט א ברייטע האנט‪ ,‬ביי די‬ ‫געווארן באליידיגט‪ ,‬פארקערט‪ ,‬ער האט זיך זייער‬ ‫ערשטער וועלט מלחמה‪ ,‬ווען די דייטשע‬ ‫געפרייט‪ ,‬אז זיין תלמיד איז שוין געווארן א‬ ‫הערשאפט האט ארעסטירט אידן‪ ,‬איז דער‬ ‫סוכטשובער תלמיד‪ ,‬און דערפון האט ער געהאט‬ ‫הייליגער חלקת יואב זי"ע געגאנגען צום‬ ‫א אמת'ע נחת‪.‬‬ ‫מיליטערישן מפקד פון דער שטאט זיך צו משתדל‬ ‫•••‬ ‫זיין פאר זייער באפרייאונג‪ ,‬און ער האט דאס געטון‬ ‫עס ווערט געברענגט‪ ,‬אז דער הייליגער חלקת‬ ‫אפילו ווען דער ענין איז געווען פארבונדן מיט א‬ ‫יואב זי"ע האט ארויסגעגעבן דעם קונטרס קבא‬ ‫סכנה פאר אים אליין‪.‬‬ ‫דקשייתא‪ ,‬מיט הונדערט און דריי שווערע קושיות‬ ‫אין ש"ס און פוסקים‪ ,‬אן צו שרייבן אינעם קונטרס‬ ‫און דער אייניקל האט אויך דערציילט‪ ,‬וואס‬ ‫די תירוצים‪ ,‬און דער קונטרס האט אויפגעוועקט‬ ‫זיין מאמע‪ ,‬די טאכטער פונעם חלקת יואב‪ ,‬האט‬ ‫די יונגע לומדים אין גאנץ פוילן‪ ,‬מען איז געזעסן‬ ‫אים איבערגעזאגט‪ ,‬ווען ער איז אלס קינד קראנק‬ ‫טעג און נעכט און געארבעט אויסצוטרעפן א‬ ‫געווארן‪ ,‬איז דער זיידע דער הייליגער חלקת יואב‬ ‫תירוץ אויף די קושיות‪.‬‬ ‫געזעסן ביי זיין בעט א גאנצע נאכט‪ ,‬און ער איז‬ ‫‪73‬‬ ‫•••‬ ‫און דער גאון רבי פישל פלקסר‪ ,‬דער אייניקל‬ ‫דער הייליגער חלקת יואב זי"ע האט זייער‬ ‫פונעם חלקת יואב‪ ,‬האט דערציילט‪ ,‬אז די וואס‬ ‫מחשיב געווען דעם הייליגן שם משמואל זי"ע‪ ,‬דעם‬ ‫האבן געטראפן א תירוץ האבן עס געשיקט צום‬ ‫זון פונעם הייליגען אבני נזר זי"ע‪ ,‬נאך ביים לעבן‬ ‫זיידן צו זען אויב מען האט ריכטיג צוגעטראפן‪ ,‬און‬ ‫פונעם אבני נזר האט ער זיך אויסגעדרוקט איבער‬ ‫מען האט שפעטער געפרעגט דעם זיידן‪ ,‬צי ער‬ ‫דעם שם משמואל מיט א געוואלדיגע הערצה‪ ,‬ער‬ ‫האט שוין אליין געוואוסט די תירוצים‪.‬‬ ‫האט געזאגט‪ ,‬אז עס זענען דא שווערע ענינים וואס‬ ‫האט דער הייליגער חלקת יואב זי"ע‬ ‫ער דארף ארבעטן אויף זיי דריי טעג רצופים‪ ,‬מיט‬ ‫געענטפערט מיט א שמייכל‪" ,‬מיין גאנצע כוונה איז‬ ‫אלע זיינע כוחות‪ ,‬ביז ער פארשטייט זיי‪ ,‬אבער דער‬ ‫דאך געווען צו אויסשארפן די יונגע לומדים‪ ,‬להגדיל‬ ‫הייליגער שם משמואל פארשטייט די זעלבע‬ ‫תורה ולהאדירה"‪ ,‬און אפילו ער האט באמת‬ ‫ענינים ביז זייער טיפקייט מיט איין בליק‪.‬‬ ‫געוויסט די תירוצים אויף די שווערע קושיות‪ ,‬האט‬ ‫•••‬ ‫ער דאס נישט געשריבן‪ ,‬ווייל ער האט געוואלט אז‬ ‫אין די לעצטע חדשים פונעם הייליגן חלקת‬ ‫די קושיות זאלן מעורר זיין א משא ומתן של תורה‪,‬‬ ‫יואב זי"ע‪ ,‬ווען ער האט געליטן קראנקהייטן און‬ ‫און אז די יונגע כוחות זאלן זיך אויסארבעטן אין‬ ‫יסורים‪ ,‬האט ער נישט אויפגעהערט צו עוסק זיין‬ ‫לערנען‪.‬‬ ‫אין תורה‪ ,‬זיין איידעם רבי שלמה קאליש האט‬ ‫•••‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז אין דער נאכט פון זיין הסתלקות איז‬ ‫עס איז באקאנט‪ ,‬אז דער הייליגער חלקת יואב‬ ‫דער סוכטשובער רבי‪ ,‬הרה"ק רבי דוד זי"ע‪ ,‬דער‬ ‫זי"ע איז געווען א בעל מחדש נפלא בתורה‪ ,‬און‬ ‫אייניקל פונעם אבני נזר‪ ,‬געקומען אים באזוכן‪.‬‬ ‫דערפאר האט דער גאון שטענדיג געהאט אין די‬ ‫טאשן פאפירן‪ ,‬כדי ווען עס וועט אים אויפקומען א‬ ‫ווען ער האט געזען דעם שווערען מצב‪ ,‬האט‬ ‫חידוש‪ ,‬זאל ער עס גלייך קענען פארשרייבן‪ ,‬ווייל‬ ‫ער נישט געקענט בלייבן שטיין ביים בעט‪ ,‬און ער‬ ‫ער האט נישט געוואלט פארלירן אפילו א רגע‪.‬‬ ‫האט זיך געוואלט געזעגענען‪ ,‬האט דער הייליגער‬ ‫חלקת יואב זי"ע אים געזאגט‪ ,‬אז ער וויל נאך הערן‬ ‫זיין איידעם האט דערציילט‪ ,‬אז איינמאל האט‬ ‫א חידוש אין תורה‪ ,‬האט רבי דוד אים געזאגט א‬ ‫מען גערייניגט זיין צימער און ארויסגענומען די‬ ‫טיפן חידוש פון זיין זיידן‪ ,‬דעם הייליגן אבני נזר‬ ‫בענקלעך‪ ,‬כדי צו רייניגען די ערד‪ ,‬פונקט דעמאלט‬ ‫זי"ע‪ ,‬אין דער סוגיא פון תנאי‪ ,‬די ארומיגע האבן‬ ‫איז פארן שווער איינגעפאלן א פרישער חידוש‬ ‫געזען‪ ,‬ווי די ווערטער פון זיין גרויסן רבי'ן זענען‬ ‫בתורה‪ ,‬און ער האט נישט געהאט וואו זיך צו זעצן‬ ‫געווען פאר אים א משיב נפש‪ ,‬און א קורצע צייט‬ ‫און זיי פארשרייבן‪ ,‬האט זיך דער שווער דער‬ ‫שפעטער איז זיין הייליגע נשמה ארויף למעלה‪.‬‬ ‫הייליגער חלקת יואב אראפגעזעצט אויף דער ערד‪,‬‬ ‫•••‬ ‫און פארשריבן די חידושים אויף זיינע פאפירן‪ ,‬ווייל‬ ‫די אנשי חברה קדישא וואס האבן זיך‬ ‫דער גאון האט מיט די תורה נישט געקענט‬ ‫באשעפטיגט מיטן הייליגן חלקת יואב זי"ע נאך זיין‬ ‫געווארט ביז דער צימער וועט זיין פארטיג‪.‬‬ ‫הסתלקות‪ ,‬האבן דערציילט‪ ,‬אז זיין גוף איז געווען‬ ‫•••‬ ‫ליכטיג און ריין ממש ווי א ניי געבוירן קינד‪ ,‬אין די‬ ‫דער הייליגער חלקת יואב זי"ע פלעגט יעדעס‬ ‫תולדות ווערט דערביי געברענגט די ווערטער‬ ‫יאר וויילן ביים הייליגן אבני נזר זי"ע אין די ניין טעג‬ ‫פונעם הייליגן אבני נזר זי"ע‪ ,‬אז עס איז דא א צדיק‬ ‫פון חודש אב‪ ,‬און דער הייליגער אבני נזר האט‬ ‫וואס הערשט אויף זיינע תאוות‪ ,‬און א העכערע‬ ‫געוואלט מכבד זיין מיט א סעודה‪ ,‬האט מען‬ ‫מדרגה‪ ,‬ווען די נפש הבהמית אליין ווערט‬ ‫געמאכט א סיום מסכת כדי צו קענען עסן פלייש‪,‬‬ ‫איבערגעדרייט צום גוטן‪ ,‬מיט די יארן‪ ,‬דורך תורה‬ ‫איינמאל‪ ,‬ווען דער חלקת יואב איז געקומען‪ ,‬איז‬ ‫ומצוות‪ ,‬ווערט דער גאנצער מענטש מזוכך‪ ,‬און‬ ‫פונקט נישט אויסגעקומען אז מען זאל ענדיגן א‬ ‫טאקע די וואס האבן זיך באשעפטיגט מיט אים‬ ‫מסכת‪ ,‬האט דער אבני נזר זי"ע גענומען א תנ"ך‪,‬‬ ‫האבן געזען‪ ,‬אין זיין גוף א סימן פון די קדושה מיט‬ ‫און געלערנט איינס פון די ספרי נביאים פון אנהויב‬ ‫וואס ער האט געלעבט‪.‬‬ ‫ביזן סוף‪ ,‬כדי צו מאכן א סיום לכבוד דעם גרויסן‬ ‫גאסט‪.‬‬ ‫‪74‬‬ ‫הדברים האט ער געזאגט‪ ,‬דאס קינד דארף דאך זיין‬ ‫יארצייט ה' מרחשון‬ ‫א מנהיג ישראל און ער וועט נאך זיין א עילוי בתורה‪,‬‬ ‫צום סוף האט דער טאטע אויסגעפויעלט א ישועה‬ ‫הרה"ק רבי קלונימוס קלמן ב"ר אלימלך זי"ע הי"ד‬ ‫און דאס קינד איז צוריק געזונט געווארן‪.‬‬ ‫)שפירא( בעל חובת התלמידים‪ ,‬מפיאסעצנא‬ ‫ווען מען איז געקומען צום טאטן מיט א‬ ‫קוויטעל און מזכיר געווען פאר א ישועה‪ ,‬פלעגט‬ ‫ער איז געבוירן אין שטאט גרודזיסק אין פולין‪ ,‬י"ט‬ ‫דער טאטע גיין און לייגן דעם קוויטעל אונטערן‬ ‫אייר בשנת תרמ"ט‪.‬‬ ‫קאפ פונעם קינד‪ ,‬און כסדר געזאגט‪ ,‬אז ער וועט‬ ‫נאך זיין א גרויסע פועל ישועות ווען ער וועט‬ ‫צו זיין טאטן הרה"ק רבי אלימלך שפירא בעל אמרי‬ ‫גרעסער ווערן‪.‬‬ ‫אלימלך מגרודז'יסק זי"ע‪,‬‬ ‫בן הרה"ק רבי חיים מאיר יחיאל השרף ממוגלניצא‬ ‫ער איז געווען איינע פון די גדולי החסידים אין‬ ‫זי"ע‪) ,‬חתן הרה"ק רבי אלעזר מליזענסק זי"ע‪ ,‬בן‬ ‫פולין‪ ,‬ער איז געווען א גאון וגדול בתורה‪ ,‬חכם‬ ‫הרה"ק רבי אלימלך מליזענסק זי"ע(‪,‬‬ ‫הארזים‪ ,‬מקובל נפלא‪ ,‬ער איז געווען א צדיק‬ ‫בן הרה"ק רבי אבי עזרי זעליג מגראניץ זי"ע‪) ,‬מגזע‬ ‫וקדוש עליון און איש פלאי אפילו צווישן די גדולים‬ ‫הגה"ק בעל מגלה עמוקות זי"ע(‪,‬‬ ‫און צדיקים בדורו‪ ,‬זיין גאנץ לעבן איז געווען איין‬ ‫חתן הרה"ק רבי ישראל המגיד מקאזניץ זי"ע‪.‬‬ ‫קייט פון קדושה וטהרה סולם מוצב ארצה וראשו‬ ‫מגיע השמימה‪ ,‬ער איז געווען א רועה נאמן פאר‬ ‫און צו זיין מאמע הרבנית הצדקת מרת חנה ברכה‬ ‫זיין עדה הקדושה‪ ,‬ער איז געווען תמיד בשמחה‪,‬‬ ‫ע"ה‪,‬‬ ‫נוח לבריות דער צדיק האט מקבל געווען יעדן איד‬ ‫בת הרה"ק רבי חיים שמואל הורוויץ מחנטשין זי"ע‪,‬‬ ‫בסבר פנים יפות‪.‬‬ ‫בן הרה"ק רבי אליעזר הלוי הורוויץ ראב"ד‬ ‫חענטשין זי"ע‪) ,‬חתן הרה"ק רבי יוסף ברוך דער‬ ‫ער איז געווען פון די צדיקים בדורו וואס‬ ‫גוטער איד מניישטאט זי"ע‪ ,‬בן הרה"ק רבי‬ ‫אפילו ליידער זייענדיג אונטער די הענט פון די‬ ‫קלונימוס קלמן בעל מאור ושמש זי"ע(‪,‬‬ ‫דייטשן ימ"ש‪ ,‬האט ער ווייטער אנגעהאלטן זיין‬ ‫בן הרה"ק רבי צבי הירש הלוי זי"ע‪,‬‬ ‫עבודת השם מיט א געוואלדיגע מסירת נפש‪ ,‬ער‬ ‫בן הרה"ק רבי יעקב יצחק הלוי בעל החוזה מלובלין‬ ‫האט מרביץ תורה געווען פאר הונדערטער‬ ‫זי"ע‪.‬‬ ‫תלמידים‪ ,‬און מיט זיין גרויסן כח אריין געלייגט‬ ‫תורה און קדושה אין זיינע גרויסע תלמידים‪.‬‬ ‫ביי די חסידים פונעם טאטן רבי אלימלך זי"ע‬ ‫די גרויסע גדולים און צדיקים בדורו האבן‬ ‫האט מען געהאלטן דעם סימן פון דעם געבורט פון‬ ‫אלע עדות געזאגט‪ ,‬אז דער גאון וקדוש האט‬ ‫דעם זון‪ ,‬י"ט אייר איז "יסוד שבהוד" און די ברית‬ ‫געהאט אין זיך די קדושה וטהרה פון זיינע גרויסע‬ ‫איז פאר געקומען כ"ו אייר "יסוד שביסוד"‪ ,‬און ער‬ ‫זיידעס‪ ,‬אנגעהויבן פונעם הייליגע רבי אלימלך‬ ‫האט באקומען זיין נאמען נאכן זיידע הרה"ק בעל‬ ‫מליזענסק זי"ע‪ ,‬דער מגיד מקאזניץ זי"ע‪ ,‬דער שרף‬ ‫מאור ושמש מקראקא זי"ע‪.‬‬ ‫ממוגלניצא זי"ע‪ ,‬דער הייליגער מאור ושמש זי"ע‪,‬‬ ‫וואס עס האט זיך אין דעם גאון אנגעזען זיין גדלות‬ ‫דער טאטע זי"ע האט אויף דעם קינד געהיטן‬ ‫און כח הגבורה‪ ,‬ווי ער האט מיט זיין גרויסן כח גאר‬ ‫כבבת עינו‪ ,‬ער האט שוין גלייך ווען ער איז געבוירן‬ ‫שטארק משפיע געווען אויף אידישע קינדער דעם‬ ‫געווארן געשטעלט א שומר‪ ,‬וואס זאל דעם קינד‬ ‫עבודה פון דינען דעם באשעפער מיט א אש קודש‬ ‫וואשן די הענט יעדן אינדערפרי‪ ,‬און דאס קינד איז‬ ‫און א התלהבות דקדושה און מיט א שמחה של‬ ‫אייביג געגאנגען מיט א צוגעדעקטן קאפ‪.‬‬ ‫מצוה‪.‬‬ ‫ביי די צוויי יאר איז דאס קינד ליידער זייער‬ ‫ליידער ר"ח ניסן בשנת תרנ"ב זייענדיג נאר ‪3‬‬ ‫קראנק געווארן‪ ,‬דאן האט זיין טאטע גאר שטארק‬ ‫יאר אלט‪ ,‬איז דער גאון געווארן א יתום פון זיין‬ ‫איינגעריסן פארן געזונט פון זיין קינד‪ ,‬און בתוך‬ ‫‪75‬‬ ‫בשנת תרס"ז האט ער חתונה געהאט מיט הרבנית‬ ‫הייליגען טאטן זי"ע‪ ,‬און אפילו זייענדיג גאר יונג‬ ‫הצדקת מרת רחל חיה מרים ע"ה‪,‬‬ ‫האט מען געזען אז דאס קינד איז מרגיש דעם‬ ‫בת דודו הרה"ק רבי ירחמיאל משה הופשטיין‬ ‫גרויסן אבידה פון פארלירן זיין הייליגען טאטן‪,‬‬ ‫מקאזניץ זי"ע‪,‬‬ ‫אבער די חסידים זעהנדיג די הנהגה פון דעם‬ ‫בן הרה"ק רבי יחיאל יעקב הופשטיין מקאזניץ זי"ע‪,‬‬ ‫קליינעם קינד‪ ,‬האבן שוין דאן געזען דעם זון אלס‬ ‫בן הרה"ק רבי אלעזר מקאזניץ זי"ע‪,‬‬ ‫דער ממלא מקום פונעם טאטן‪.‬‬ ‫בן הרה"ק רבי משה אליקים בריעה מקאזניץ זי"ע‪,‬‬ ‫בן הרה"ק המגיד מקאזניץ זי"ע‪.‬‬ ‫א מעשה נפלא האבן דערציילט די זקני חסידי‬ ‫גרודזיסק‪ ,‬אינעם יאר פונעם פטירה פונעם טאטן‪,‬‬ ‫נאך די חתונה האט ער זיך אריבער געצויגען‬ ‫האט מען געברענגט דעם קינד אין שוהל צו זאגן‬ ‫קיין קאזניץ‪ ,‬און געוואוינט אין שטאט קאזניץ נעבן‬ ‫קדיש נאך זיין הייליגען טאטן‪.‬‬ ‫זיין שווער‪ ,‬דארט האט ער עוסק געווען בתורה‬ ‫צוזאמען מיט זיין געהויבענע שווער‪ ,‬ער האט‬ ‫אבער איין טאג ביי מנחה‪ ,‬האט דער קינד‬ ‫דארט געוואוינט פאר ‪ 4‬יאר און קונה געווען גאר‬ ‫בשום אופן נישט געוואלט זאגן קיין קדיש‪ ,‬ווען‬ ‫אסאך פון זיין שווער בתורה און בדרך החסידות‬ ‫מען האט אים געפרעגט פארוואס ער וויל נישט‬ ‫לבית קאזניץ און קארלין‪ ,‬וואס ווי באקאנט איז‬ ‫זאגן קיין קדיש‪ ,‬האט דער קינד געענטפערט‪" ,‬ווי‬ ‫דער שווער אויפגעצויגען געווארן ביים פעטער‬ ‫אזוי קען איך זאגן קדיש‪ ,‬ווען בשעת מעשה זעה‬ ‫הרה"ק רבי אשר מסטאלין זי"ע‪ ,‬זייענדיג א יתום‬ ‫איך יעצט מיין הייליגען טאטן זיצן אויף זיין פלאץ‬ ‫יונגערהייט פון זיין הייליגען טאטן זי"ע‪ ,‬חסידים‬ ‫ווי ביים לעבן"‪.‬‬ ‫האבן געזאגט‪ ,‬אז דער גאון האט מקבל געווען ביים‬ ‫שווער אין די ‪ 4‬יאר מער וויפיל א חסיד קען קונה‬ ‫אפילו זייענדיג שטארק צובראכן נאכן‬ ‫זיין ביי זיין רבין ‪ 40‬יאר‪.‬‬ ‫פארלירען זיין גרויסן טאטן‪ ,‬האט דער קינד אבער‬ ‫ווייטער עוסק געווען בתורה מיט א געוואלדיגע‬ ‫עס איז געווען א מסורה אין בית קאזניץ‪ ,‬אז‬ ‫התמדה‪ ,‬די אידן פון שטאט האבן געזען אז דא‬ ‫דער רבי זאגט שבועות דעם פיוט אקדמות אזוי ווי‬ ‫וואקסט אויף א עילוי און א גדול בתורה‪ ,‬ער איז‬ ‫עס איז איינגעפריט אין רוב קהלות‪ ,‬אבער בשנת‬ ‫שוין דאן פון יוגענד אויף געשטאנען גאר פרי‬ ‫תרס"ט יו"ט שבועות‪ ,‬האט דער שווער מכבד‬ ‫פארטאגס‪ ,‬און געלערנט מיט א געוואלדיגע‬ ‫געווען זיין איידעם רבי קלונימוס קלמיש‪ ,‬אז ער‬ ‫התמדה און שוין דאן געהאט א גאר שארפע‬ ‫זאל זאגן דעם אקדמות‪ ,‬בלית ברירה האט דער‬ ‫פארשטאנד אין תורה‪.‬‬ ‫איידעם געזאגט דעם אקדמות מיט בכיות נוראות‪,‬‬ ‫ווייל ער האט שוין דאן פארשטאנען דעם רמז‪ ,‬אז‬ ‫ער איז דאן געווארן אויף געצויגען ביים זיידן‬ ‫די שווער גייט בקרוב נסתלק ווערן‪ ,‬די חסידים‬ ‫הרה"ק רבי חיים שמואל מחנטשין זי"ע‪ ,‬און ער‬ ‫האבן דאס אנעגנומען אלס א סימן פון מסמך זיין‬ ‫האט זוכה געווען צו א געוואלדיגע התקרבות‬ ‫דעם איידעם צו רבנות‪.‬‬ ‫פונעם זיידן‪ ,‬און גאר אסאך תורה און אויך זיין דרך‬ ‫יענעם זומער איז ער געפארן מיטן שווער אויף‬ ‫אין עבודת השם האט ער מקבל געווען פון זיין‬ ‫א נסיעה צום שטאט קשאנוב פאר צרכי רפואה‪,‬‬ ‫הייליגע זיידן מחנטשין‪.‬‬ ‫אבער י"ג אלול אויפן וועג צוריק קיין קאזניץ‪ ,‬איז‬ ‫דער שווער נסתלק געווארן ווען זיין איידעם‬ ‫אויך איז ער אסאך געווען אין שטוב פון זיין‬ ‫שטייט ביי זיין זייט‪ ,‬פארשטייט זיך אז די גאנצע‬ ‫פעטער הרה"ק רבי ירחמיאל משה הופשטיין‬ ‫שטאט ובתוכם דעם הייליגער איידעם האבן גאר‬ ‫מקאזניץ זי"ע וואס האט אויך גאר שטארק מחבב‬ ‫שטארק געטרויערט אויפן אבידה פון דעם צדיק‬ ‫געווען דעם יונגען גאון בתורה‪ ,‬דער פעטער האט‬ ‫וקדוש‪.‬‬ ‫זיך פארעכענט ווי א טאטע צו דעם קינד און אים‬ ‫ליב געהאט ווי א אייגען קינד ממש‪ ,‬פון דעם‬ ‫אין קאזניץ האט מען אויף גענומען אלס‬ ‫פעטער האט ער גאר אסאך קונה געווען פון זיין‬ ‫ממלא מקום דעם זוהן הרה"ק רבי אהרן יחיאל‬ ‫דרך אין עבודת השם מיט א מורא'דיגע קדושה‪.‬‬ ‫‪76‬‬ ‫רבנות‪ ,‬זאגענדיג אז די רבנות דארף גיין פארן‬ ‫זי"ע‪ ,‬און דער איידעם האט זיך דאן אריבער‬ ‫איידעם פונעם פריעדיגן רב‪.‬‬ ‫געצויגען צום שטאט פיאסצנה‪ ,‬ראש השנה בשנת‬ ‫תר"ע האט ער אנגעהויבן פירן דאס רבנות‪ ,‬אסאך‬ ‫אבער נאך די שטארקע הפצרות פון די שטאט‬ ‫חסידי קאזניץ פונעם שווער זענען געקומען זיך‬ ‫מענטשן‪ ,‬און אויך האט דער איידעם פונעם רב‬ ‫מסתופף זיין בצלו פון דעם איידעם‪ ,‬אפילו ער איז‬ ‫געוואלט אז דער גאון רבי קלונימוס קלמן זי"ע זאל‬ ‫דאן געווען סך הכל ‪ 20‬יאר אלט‪ ,‬איז ער שוין דאן‬ ‫נעמען דאס רבנות‪ ,‬האט ער מסכים געווען צו‬ ‫געווען מפורסם מיט זיין גרויסע קדושה און גדלות‬ ‫נעמען דאס רבנות‪ ,‬אבער נאר בתנאי אז מען וועט‬ ‫בתורה‪.‬‬ ‫דעם איידעם פונעם רב אויף נעמען אלס דיין פון‬ ‫שטאט‪ ,‬און אלע תפקודות פונעם רב וועט‬ ‫דער שטאט פיאסצנה איז נאך דאן געווען א‬ ‫באלאנגען פאר אים‪ ,‬אפילו דאס געהאלט וואס ער‬ ‫גאר קליינע שטאט און בכלל נישט באוויסט אין‬ ‫האט ערהאלטן פונעם שטאט אלס רב‪ ,‬האט ער‬ ‫פולין‪ ,‬אבער מיטן אנקום פון דעם צדיק איז דער‬ ‫אוועק געגעבן פארן איידעם פונעם רב‪.‬‬ ‫שטאט געווארן א עיר ואם בישראל‪ ,‬ווען עס האט‬ ‫כסדר געווירבלט מיט חסידים יראים ושלמים‬ ‫דאס חביבות וואס די אידן פון שטאט האבן‬ ‫חסידי קאזניץ און אויך חסידים פון זיין זיידע‬ ‫געהאט צו זייער רבין קען מען זעהן‪ ,‬אז נאך די‬ ‫מגרודזיסק‪ ,‬אפילו זקנים וואס האבן נאך געקענט‬ ‫ערשטע וועלט מלחמה‪ ,‬ווען דער צדיק האט זיך‬ ‫דעם זיידן דער שרף ממגלוניצא‪ ,‬זענען געקומען‬ ‫אוועק געצויגען קיין ווארשא‪ ,‬און ער האט דארט‬ ‫צום אייניקל שעפן קדושה און זעהן זיין הייליגע‬ ‫געדינט אלס איינע פון די חברי אגודת הרבנים‪,‬‬ ‫עבודה‪.‬‬ ‫האבן די אידן פון שטאט פיאסצנא נישט געוואלט‬ ‫אויף נעמען קיין נייע רב‪ ,‬נאר האבן ווייטער‬ ‫ער האט זיין קהילה קדושה געפריט מיט א‬ ‫געהאלטן דעם צדיק אלס זייער רב‪.‬‬ ‫שטארקע האנט‪ ,‬ער האט זיך נישט געלאזט פון‬ ‫גארנישט און נישט געלאזט אריין קומען קיין‬ ‫ער האט ווייטער געפירט דעם שטאט אפילו‬ ‫התחדשות פון די גאס‪ ,‬ווי באקאנט איז ער געווען‬ ‫זייענדיג אין ווארשא‪ ,‬מען האט אנגעפרעגט דעם‬ ‫א גאר שיינע בעל מנגן‪ ,‬און מיט דעם איז די שלחון‬ ‫צדיק אויף יעדע זאך פון שטאט‪ ,‬און אן דעם‬ ‫הטהור פונעם צדיק געווען מעין עולם הבא‪ ,‬ער‬ ‫הסכמה פון אים האט מען גארנישט געטון אין‬ ‫האט משפיע געווען אויף די אידן קדושה און א‬ ‫שטאט‪ ,‬אויך איז דער צדיק געקומען צום שטאט‬ ‫ברען אין עבודת השם‪ ,‬ער האט אויס געוואשן די‬ ‫פיאסצנה יעדעס יאר פון שבת נחמו ביז נאך שבת‬ ‫הערצער פון אידישע קינדער מיט זיינע דברות‬ ‫בראשית‪ ,‬וואס דאן זענען טויזענטער אידן‬ ‫קודש און ער האט צענדליגע יונגע בחורים און‬ ‫געקומען זיך מסתופף זיין בצלו‪.‬‬ ‫יונגעלייט מקרב געווען צום באשעפער מיט זיין‬ ‫געוואלדיגע כח הדיבור און קדושה‪.‬‬ ‫יעדעס יאר ווען ער איז געווען דארט אין‬ ‫שטאט‪ ,‬פלעגט ער פארן מיט א גרויסע קבוצה פון‬ ‫דער צדיק האט אמאל מעיד געווען‪ ,‬אז ביי זיין‬ ‫זיינע חסידים י"ג אלול צום ציון קדשו פון זיין‬ ‫שווער דער צדיק וקדוש רבי ירחמיאל משה‬ ‫הייליגע שווער‪ ,‬דארט האט ער אפ געראכטען א‬ ‫מקאזשניץ זי"ע‪ ,‬האט ער זיך אויסגעלערנט צו זיין‬ ‫גאר געהויבענע עבודה‪ ,‬אויפן וועג צוריק פלעגט‬ ‫א מוהל‪ ,‬און אויך צו שפילן אויף א פידל‪ ,‬און די‬ ‫ער זיך אפשטעלן אין שטאט ראדום צו גיין אין די‬ ‫ניגונים האבן אים באגלייט זיין גאנץ לעבן‪ ,‬ביים‬ ‫מקו' וואס איז מקובל אז דאס איז פון דעם בעש"ט‬ ‫טיש און ביי זיין עבודת השם‪.‬‬ ‫הקדוש זי"ע‪.‬‬ ‫בשנת תרע"ג ווען דער רב פון שטאט‬ ‫איין יאר אויפן וועג צוריק‪ ,‬איז געווען גאר‬ ‫פיאסצנה הרה"ק רבי נח זי"ע איז נסתלק געווארן‪,‬‬ ‫קאלט‪ ,‬און מען האט געבעטן דעם צדיק אז ער זאל‬ ‫האט מען געוואלט אויף נעמען דעם צדיק אלס‬ ‫מוותר זיין אויף דעם טבילה‪ ,‬אבער ער האט זיך‬ ‫דער אפיציעלע רב פון שטאט‪ ,‬אבער דער צדיק‬ ‫נישט געבראכן און זיך געגאנגען טובל'ן אין די‬ ‫האט בשום אופן נישט געוואלט נעמען דאס‬ ‫‪77‬‬ ‫האט מען דעם איד אפ געשטעלט פון ווייטער‬ ‫מקו'‪ ,‬ווען ער איז אנגעקומען צוריק אין שטאט‪,‬‬ ‫מחלל שבת זיין‪ ,‬דאס איז געווען דעם צדיק'ס‬ ‫האט אים געכאפט א געפערליכע פארקילאכטס‬ ‫מסירת נפש פאר יעדע מצוה אין די תורה און ער‬ ‫און דער דאקטאר האט געזאגט אז די רבי זאל זיך‬ ‫איז געווען גרייט זיך מוסר נפש זיין דערפאר‪.‬‬ ‫צוריק האלטן פון רעדן כדי עס זאל אים בעסער‬ ‫ווערן‪.‬‬ ‫דער רב איז געווען מפורסם מיט זיין‬ ‫געוואלדיגע אהבת ישראל‪ ,‬ער האט געקענט‬ ‫אבער ווען עס איז געקומען ראש השנה‪ ,‬האט‬ ‫אוועק געבן זיין אייגענע קליידער פאר א אנדערן‬ ‫דער צדיק נישט מוותר געווען‪ ,‬נאר מיט א מסירת‬ ‫איד און אייביג ארויס געוויזן זיין ליבשאפט פאר‬ ‫נפש זיך גע'טובל'ט בעפאר שופר בלאזן און אליין‬ ‫יעדן איד נישט קיין חילוק יענעמס מצב‪ ,‬און‬ ‫געבלאזן די תקיעת שופר‪ ,‬אבער ווען עס איז‬ ‫דערפאר האט דעם צדיק באמת וויי געטון‪ ,‬ווען ער‬ ‫געקומען שבת תשובה האט קיינער נישט‬ ‫האט געזען א איד ח"ו עובר זיין אויף סיי וואס‪ ,‬און‬ ‫געטראכט אז די רבי גייט זאגן דעם שבת תשובה‬ ‫דערפאר האט דער צדיק מוחה געווען אן קיין‬ ‫דרשה צוליב זיינע יסורים אין האלז‪.‬‬ ‫חשבונות און זיך נישט דערשראקן פאר קיינעם‪,‬‬ ‫נאר אייביג געווען גרייט צו מקדש שם שמים זיין‬ ‫אבער שבת צופרי האט דער רב געהייסן לאזן‬ ‫ברבים‪.‬‬ ‫וויסן אין אלע בתי מדרשים‪ ,‬אז יעדער זאל קומען‬ ‫ווייל די רב וועט זאגן א דרשה‪ ,‬פארשטייט זיך‬ ‫די נאנטע צום צדיק דערציילן‪ ,‬אז גאר אסאך‬ ‫יעדער איז געקומען הערן די דרשה פון זייער רב‪,‬‬ ‫אידן זענען טעגליך געקומען מיט קוויטלעך צום‬ ‫אבער דאן איז מען געוואויר געווארן פארוואס די‬ ‫צדיק צו פאר א ברכה אדער זיך מזכיר זיין פאר א‬ ‫רב האט אזוי וויכטיג געוואלט זאגן דעם דרשה‬ ‫ישועה‪ ,‬און אידן האבן געזען גרויסע ישועות מיט‬ ‫אפילו עס איז אים אנגעקומען גאר שווער צוליב‬ ‫א ברכה פון דעם צדיק‪ ,‬יעדן טאג איז אויפן טיש‬ ‫זיין מצב‪.‬‬ ‫ביים רבין געלעגן גאר גרויסע סכומים פון קוויטל‬ ‫געלט‪ ,‬אבער סוף טאג איז פון דעם געלט גארנישט‬ ‫ווייל דארט אין שטאט איז געווען איינע פון די‬ ‫געבליבן‪ ,‬ווייל דער צדיק האט פארטיילט דאס‬ ‫אידן ליידער א גרויסער תקיף‪ ,‬וואס האט ליידער‬ ‫גאנצע געלט פאר צדקה אדער פאר די צרכי‬ ‫פורץ גדר געווען אין חילל שבת קודש‪ ,‬דער רב‬ ‫הישיבה‪.‬‬ ‫האט פראבירט מיט שיינעם זיך צו בעטן ביי דעם‬ ‫איד‪ ,‬אז ער זאל צוריק ציען און אנהייבן היטן דעם‬ ‫ער איז געווען מפורסם אלס א גאר גרויסע‬ ‫שבת קודש‪ ,‬אבער דער איד האט בשום אופן נישט‬ ‫מחנך צו מדריך און מחנך זיין בדרכי התורה‬ ‫געוואלט צוהערן צו די ריידט פונעם רב‪ ,‬און זיך‬ ‫ונמצוות‪ ,‬ער האט געהאט א געוואלדיגע שפראך‬ ‫נאך מתחצף געווען צום רב‪.‬‬ ‫צו יונגע בחורים און אויך עלטערע בחורים‪ ,‬און ער‬ ‫האט געהאט מיט דעם א גרויסע כח צו מחזיר‬ ‫דערפאר ווייל עס האט פארן צדיק באמת‬ ‫בתשובה זיין הונדערטער אידן‪ ,‬ער האט זיין גאנץ‬ ‫געברענט אז א איד איז מחלל שבת‪ ,‬האט דער רב‬ ‫לעבן עוסק געווען אין חינוך פאר אידישע קינדער‬ ‫געשפירט אז דעם שבת שובה דרשה איז די‬ ‫און געהאלפן עלטערן ווי אזוי זיך אימצוגיין מיט‬ ‫ריכטיגע צייט פון מעורר זיין דעם עולם אויף‬ ‫זייערער קינדער‪.‬‬ ‫שמירת שבת און דורך דעם אפשטעלן דעם מחוצף‬ ‫פון מחלל שבת זיין‪ ,‬און דערפאר האט דער רב‬ ‫נאך די ערשטע וועלט מלחמה‪ ,‬ווען די מצב‬ ‫אפילו זייענדיג אין א שווערן מצב זיך‬ ‫ביי כלל ישראל איז געווען גאר שוואך‪ ,‬ווען‬ ‫אנגעשטרענגט מיט מסירת נפש צו האלטן דעם‬ ‫אידישע קינדער האבן זיך גאר שטארק‬ ‫שבת שובה דרשה‪.‬‬ ‫געמיטשעט זיך צו האלטן אויפן ריכטיגען וועג‪ ,‬עס‬ ‫איז ליידער דאן פארשפרייט געווארן די השכלה‬ ‫מיט א קול חוצב להבות אש האט ער מוחה‬ ‫און די יונגע קינדער זענען ליידער נאך געשלעפט‬ ‫געווען אויף דעם חילל שבת‪ ,‬די אידן פון שטאט‬ ‫געווארן נאך די תנועת השכלה‪.‬‬ ‫זענען גאר שטארק נתעורר געווארן‪ ,‬און דורך דעם‬ ‫‪78‬‬ ‫אבער צוליב די מלחמה איז ער גלייך צוריק צום‬ ‫האט דער צדיק זיך אריבער געצויגען קיין‬ ‫שטאט ווארשא‪ ,‬די הייליגע טעג ראש השנה און‬ ‫ווארשא‪ ,‬ער האט דארט אויף געמאכט א ישיבה‬ ‫יום הקדוש האט דער צדיק אפ געראכטן מיט א‬ ‫מיטן נאמען ישיבת דעת משה אויפן נאמען פון זיין‬ ‫געוואלדיגע מסירת נפש ממש‪ ,‬עס איז שוין דאן‬ ‫הייליגע שווער‪ ,‬ער האט דארט געדינט אלס ראש‬ ‫געווען א שעת מלחמה און עס איז געווען א סכנה‬ ‫ישיבה‪ ,‬און זיך אליין אפגעגעבן מיט די בחורים זיי‬ ‫ממש‪ ,‬אבער דער צדיק איז ווייטער אנגעגאנגען‬ ‫צו מחנך זיין אויפן ריכטיגן וועג‪ ,‬אין דעם זכות‬ ‫מיט זיין עבודת הקודש‪.‬‬ ‫זענען הונדערטער בחורים געראטעוועט געווארן‬ ‫פון ח"ו אריינפאלן אין די נעץ פון די השכלה‪ ,‬און‬ ‫י"ד תשרי בשנת ת"ש זענען די דייטשן ימ"ש‬ ‫געבליבן ערליכע אידן‪.‬‬ ‫אריין געקומען אין שטאט ווארשא‪ ,‬און אנגעהויבן‬ ‫אום ברענגען אידן מיט מיתות משונות רח"ל‪ ,‬עס‬ ‫אויך האט ער דאן אריין געלייגט גאר שווערער‬ ‫איז געפלויגען באמבעס פון אלע זייטן‪ ,‬איין‬ ‫כוחות צו מחבר זיין דעם הייליגען ספר "חובת‬ ‫באמבע איז אראפ געפאלן נעבן דעם שטוב פונעם‬ ‫התלמידים"‪ ,‬וואס איז געשטעלט אויף א דרך אין‬ ‫רבין‪ ,‬און ליידער איז דאן אומגעקומען די שניר‬ ‫עבודת השם‪ ,‬דארט האט דער צדיק געשריבן א‬ ‫פונעם רבין‪ ,‬אויך האט דאס געשעדיגט זיין בן יחיד‬ ‫דרך און חיזוק פאר יונגע בחורים ווי אזוי זיך צו‬ ‫הרה"ק רבי אלימלך בנציון זי"ע‪ ,‬הי"ד‪ ,‬דער זון איז‬ ‫פירן צו בלייבן א ערליכע איד‪ ,‬אויך האט ער גאר‬ ‫געווען אין א גאר שווערן מצב און מען האט אים‬ ‫אסאך געשריבן אויף ווי אזוי צו מחנך זיין די‬ ‫אריין געפירט אין שפיטאל‪.‬‬ ‫קינדער אויפן ריכטיגן וועג‪.‬‬ ‫ליידער דעם צווייטן טאג יו"ט וואס איז אויך‬ ‫מען דערציילט‪ ,‬אז רוב פון דעם ספר האט דער‬ ‫געווען ערב שבת קודש‪ ,‬איז די מצב ביים זון‬ ‫צדיק געשריבן פארענט פון א תלמיד‪ ,‬כדי עס זאל‬ ‫געווארן ערגער‪ ,‬און ליידער האט ער אויס געהויכט‬ ‫זיין "כאילו בעל השמועה עומד כנגדו"‪ ,‬ער האט‬ ‫זיין נשמה ווען זיין הייליגע טאטע שטייט דארט‬ ‫טאקע זוכה געווען אז די ספר איז געווארן אויף‬ ‫ביים בעט‪.‬‬ ‫געכאפט אין די גאנצע וועלט‪.‬‬ ‫דאן האבן די חסידים געזען דעם גבורה פון‬ ‫ער האט איבער געלאזט זיינע הייליגע חיבורים‪.‬‬ ‫דעם צדיק‪ ,‬מען האט אויף זיין פנים נישט געזען‬ ‫קיין שום טרויער אדער צער‪ ,‬דער צדיק וקדוש האט‬ ‫ספר חובת התלמידים‪ ,‬הדרכה בעבודת השם‪,‬‬ ‫די גאנצע יו"ט און אויך שבת נישט ארויס געוויזן‬ ‫ספר הכשרת האברכים‪ ,‬הדרכה בלימוד התורה‬ ‫קיין שום אבילות נאר געפירט דעם גאנצן סדר ווי‬ ‫וחסידות לבני ישיבות‪,‬‬ ‫גארנישט וואלט ווען פאסירט‪.‬‬ ‫ספר אש קודש‪ ,‬דרשות וחיזוק בימי השואה‪,‬‬ ‫ספר דרך המלך‪ ,‬דרשות על פרשת השבוע‪.‬‬ ‫אבער מוצאי שבת קודש ביים זמן האט דער‬ ‫צדיק וקדוש אויס געבראכן אין א געוויין‪ ,‬און‬ ‫צוויי קינדער האט דער צדיק וקדוש מקריב געוען‬ ‫געטרויערט אויפן פטירה פון זיין בן יחיד דער‬ ‫על קידוש השם ביי די מלחמה‪.‬‬ ‫קדוש אלימלך בנציון זי"ע‪ ,‬הי"ד‪ ,‬דעם אנדערן טאג‬ ‫איז פאר געקומען די לוי' פון דעם זון און מען האט‬ ‫הרה"ק רבי אלימלך בנציון זי"ע‪ ,‬הי"ד‪ ,‬חתן הרה"ק‬ ‫אים מיט א מסירת נפש ממש באערדיגט אין‬ ‫רבי שלמה חיים מבולחוב זי"ע‪ ,‬הי"ד‪,‬‬ ‫שטאט ווארשא‪.‬‬ ‫בתו הצדקת מרת רעכיל יהודית ע"ה‪ ,‬הי"ד‪ ,‬אשת‬ ‫הרה"ק רבי יחזקאל הכהן רבינוביץ זי"ע‪ ,‬הי"ד‪.‬‬ ‫דער צדיק וקדוש די רבי האט די גאנצע צייט‬ ‫זייענדיג אונטער די הענט פון די רשעים ימ"ש‪,‬‬ ‫ווען עס איז געקומען די ימים נוראים סוף יאר‬ ‫געזאגט דברי תורה און ער האט דאס אלעס אפ‬ ‫תרצ"ט‪ ,‬האבן די דייטשן ימ"ש אנגעהויבן די‬ ‫געשריבן‪ ,‬יעדער האט זיך געוואונדערט פארוואס‬ ‫צווייטע וועלט מלחמה‪ ,‬ווי זיין מנהג איז געווען אז‬ ‫דער צדיק שרייבט דאס אלעס אפ ווען דאס לעבן‬ ‫ער פלעגט זיין אין שטאט פיאסצנה אויף די וואכן‪,‬‬ ‫‪79‬‬ ‫נהרג על קידוש השם על ידי הנאציס ימ"ש ביום‬ ‫הענגט דאך אויף א האר און וואס וועט שוין איבער‬ ‫ה' מרחשון בשנת תש"ד‪.‬‬ ‫בלייבן פון די אלע דברי תורה‪ ,‬אבער בדרך נס ממש‬ ‫האט מען נאך די מלחמה געטראפן די אלע דברי‬ ‫ארץ אל יכסה דמם ואל יהיה מקום לזעקתם עדי‬ ‫תורה און עס איז געדריקט געווארן אינעם‬ ‫עד ישקיף ד' ויראה בצרת עמו ויגאלנו ברחמיו‬ ‫הייליגען ספר "אש קודש"‪.‬‬ ‫שנית לעיני כל חי בביאת גואל צדק בב"א‪.‬‬ ‫די גאנצע צייט דארט אין געטו האט דער צדיק‬ ‫זכותו הגדול יגן עלינו‬ ‫כסדר מחזק געווען אידישע קינדער און געהאלטן‬ ‫ועל כל ישראל אמן‪.‬‬ ‫און איין רעדן דברי אמונה‪ ,‬אז מען זאל ח"ו נישט‬ ‫פארגעסן פונעם גרויסן באשעפער וואס פירט די‬ ‫וועלט‪ ,‬ער האט די אידן וואס זענען געווען‬ ‫מעשיות‬ ‫צוזאמען מיט אים כסדר מחזק געווען‪ ,‬אז מען זאל‬ ‫זיין גרייט צו גיין על קידוש השם‪ ,‬דער צדיק פאר‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז אין ערשטן יאר נאכן‬ ‫זיך האט כסדר געזאגט די ווערטער "מתי תבוא‬ ‫פטירה פון זיין פאטער דעם גראדזיסקער רבי'ן‬ ‫לידי ואקיימנה"‪ ,‬אויך האט זיך דער צדיק וקדוש‬ ‫זי"ע‪ ,‬איז דער זון רבי קלמיש'ל דעמאלט געווען א‬ ‫איינמאל אויס געדריקט בזה"ל‪" ,‬איך האב שוין אין‬ ‫קינד פון נאך נישט דריי יאר‪ ,‬און מ'האט אים‬ ‫די מלחמה פערשפילט‪ ,‬השי"ת זאל העלפן אז כלל‬ ‫געבראכט אין בית המדרש אז ער זאל זאגן קדיש‬ ‫ישראל זאל די מלחמה געווינען"‪.‬‬ ‫נאכן הייליגען טאטן‪.‬‬ ‫ליידער פאר די קומענדיגע דריי יאר האט דער‬ ‫איין טאג ביי מנחה האט דער יונגער יתום דער‬ ‫צדיק צוזאמען מיט נאך טויזענטער אידישע‬ ‫קליינער צדיק נישט געוואלט זאגן קיין קדיש‪ ,‬די‬ ‫קינדער מיט געמאכט גאר שווער אונעם געטו אין‬ ‫ארומיגע האבן נישט פארשטאנען פארוואס דער‬ ‫שטאט ווארשא‪ ,‬מען האט די אידן געפייניגט און‬ ‫קינד וויל נישט זאגן קיין קדיש‪ ,‬ווייל דאס קינד‬ ‫געשלאגן און געמאכט ארבעטן עבודת הפרך‪,‬‬ ‫פלעגט דאך זאגן קדיש יעדן טאג‪ ,‬ווען מען האט‬ ‫אבער דער צדיק האט מיט א מסירת נפש ווייטער‬ ‫אים געפרעגט די סיבה‪ ,‬האט דער יונגער יתום'ל‬ ‫ממשיך געווען מיט זיין עבודת הקודש פון דינען‬ ‫געזאגט בזה"ל‪" ,‬ווי קען איך זאגן קדיש‪ ,‬ווען איך זע‬ ‫דעם באשעפער‪.‬‬ ‫דאך מיין טאטען פארענט פון מיר‪ ,‬ער זיצט אויף זיין‬ ‫פלאץ ווי ביים לעבן"‪ ,‬און די זקני הדור האבן דאן‬ ‫ערב פסח בשנת תש"ג האבן אידן פונעם געטו‬ ‫געזאגט‪" ,‬אז פון דעם האט מען שוין פארשטאנען‪,‬‬ ‫אפ געמאכט ביי זיך צו אויף שטעלן א ווידער‬ ‫אז דאס איז נישט קיין געווענליכע אויגן‪ ,‬נאר דאס‬ ‫שטאנט קעגן די דייטשן ימ"ש‪ ,‬אבער ליידער האבן‬ ‫איז א נשמה וואס זעט איבער די וועלט"‪.‬‬ ‫די דייטשן זיך דערוויסט דערפון‪ ,‬און מען האט‬ ‫•••‬ ‫ליידער אין די קומענדיגע חדשים אומגעברענגט‬ ‫דער גרויסער חסיד רבי וועלוועלע ווארקער‬ ‫קרוב צו ‪ 40‬טויזענט אידישע נשמות קדושים‬ ‫ז"ל איז געווען אן אלטער חסיד‪ ,‬וואס איז אין זיינע‬ ‫וטהורים‪ ,‬דער צדיק האט זיך די גאנצע צייט‬ ‫יונגע יארן געפארן צו די גרויסע אדמורי"ם פון‬ ‫געגרייט צו גיין על קידוש השם‪.‬‬ ‫פוילן‪ ,‬קיין ראדושיץ‪ ,‬קיין שידלאווצא‪ ,‬און ערשט‬ ‫שפעטער האט ער געפונען זיין אמת'ן ארט ביים‬ ‫ליידער נאך די ימים טובים בשנת תש"ד האט‬ ‫הייליגען פיאסעצנער רבי'ן‪ ,‬און דער חסיד האט‬ ‫מען דעם רבין מיט נאך א גרויסע קבוצה אידן‬ ‫דערציילט די מעשה וואס האט אים מקשר געווען‬ ‫געפירט צום טרויעריגע בארימטע געטו טרווניקי‬ ‫צום רבי'ן פאר זיין גאנץ לעבן‪.‬‬ ‫וואס איז נישט ווייט פון לובלין‪ ,‬דארט איז דער‬ ‫צדיק מיט נאך ‪ 10‬טויזענט אידן אומגעברענגט‬ ‫איין נאכט‪ ,‬באישון לילה‪ ,‬ווען רבי וועלוועלע‬ ‫געווארן על קידוש השם‪ ,‬און מיט דעם האט זיך‬ ‫איז שוין געלעגן אין בעט זיך גרייטענדיג צו גיין‬ ‫ליידער אפגעהאקט דעם שושלת פון דעם משפחה‬ ‫שלאפן‪ ,‬זענען מענטשן געקומען פונעם רבי'נס‬ ‫פונעם צדיק זי"ע‪ ,‬הי"ד‪.‬‬ ‫‪80‬‬ ‫דער בחור איז געגאנגען מיט די כוחות פון‬ ‫הויז און געזאגט‪ ,‬דער רבי רופט דיר‪ ,‬דער אלטער‬ ‫יענער ברכה‪ ,‬און איז ערשינען אין לשכת הגיוס‪ ,‬די‬ ‫חסיד האט אנגעהויבן ציטערן‪ ,‬זיינע קניען האבן‬ ‫דאקטוירים און אפיצירן האבן אים דורכגעקוקט‪,‬‬ ‫געקלאפט איינס אום אנדערן‪ ,‬ער האט זיך‬ ‫זייערע אויגן האבן זיך געשטעלט אויף זיין שטערן‪,‬‬ ‫אויפגעהויבן‪ ,‬און ער איז גלייך אריבער געלאפן‬ ‫און זיי האבן זיך אנגעקוקט איינער דעם אנדערן‬ ‫צום רבין אין שטוב‪.‬‬ ‫מיט וואונדער‪ ,‬און גלייך האבן זיי אים‬ ‫אויסגעשריבן אן אפזאג‪-‬שיין אז ער איז אינגאנצן‬ ‫און ווען רבי וועוועלע איז אריין צום רבי'ן אין‬ ‫באפרייט פון די מיליטער‪.‬‬ ‫שטוב‪ ,‬האט דער רבי צו אים געזאגט נאר איין זאץ‪,‬‬ ‫"איך האב יעצט געמאכט א חשבון הנפש‪ ,‬און דיך‬ ‫דער בחור איז גלייך צוריקגעקומען צום רבי'ן‬ ‫האב איך נישט געפונען אין מיין רשימה"‪.‬‬ ‫איבערגעבן דעם נס‪ ,‬און האט געבעטן צו וויסן‪,‬‬ ‫"רבי‪ ,‬וואס האט דער רבי אויפגעשריבן אויף מיין‬ ‫האט דערציילט דער רבי וועלוועלע‪ ,‬אז פון‬ ‫שטערן"‪ ,‬דער רבי דער הייליגער פיאסעצנער זי"ע‬ ‫יענער נאכט איז ער געווארן שטארק מקושר מיטן‬ ‫האט זיך צעשמייכלט און געענטפערט‪" ,‬איך האב‬ ‫רבי'ן מיט אן אייביגען קשר‪ ,‬ביז זיין לעצטן טאג‪,‬‬ ‫אויף דיין שטערן געשריבן מיט יענע כתב וואס מען‬ ‫ווען מען האט אים שפעטער געפרעגט וואס ער‬ ‫שרייבט מיט אים ביי די מלאכי השרת"‪ ,‬ויהי לפלא‪.‬‬ ‫האט זיך אזוי דערשראקן‪ ,‬האט ער דערציילט‪.‬‬ ‫•••‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז יעדער תלמיד וואס‬ ‫פונקט אין יענער שעה בין איך געזעסן און‬ ‫איז געקומען צו זיין ישיבה‪ ,‬פלעגט דער רבי דער‬ ‫געטראכט ביי מיר אין הארץ וועגן דעם נייעם רבי'ן‪,‬‬ ‫הייליגער פיאסעצנער זי"ע זיך אפגעבן מיט יעדן‬ ‫ווייל איך בין דאך געפארן צו גרויסע צדיקי הדור‬ ‫בחור ווי מיט אן אייגען קינד‪ ,‬ער האט די בחורים‬ ‫וווי קיין ראדושיץ און קיין שידלאווצא‪ ,‬איז וואס‬ ‫געהאלפן חתונה האבן און זיי געהאלפן מיט וואס‬ ‫האב איך מיט אזא רבי'ן וואס איז יונג אין יארן‪.‬‬ ‫ער האט געקענט‪.‬‬ ‫און פונקט אינמיטן די מחשבה און די‬ ‫און אויב דער בחור איז געווען פון א ארימע‬ ‫הרהורים‪ ,‬האט מיך דער רבי געלאזט רופן און‬ ‫שטוב‪ ,‬פלעג דער רבי אויך באצאלען אלע חתונה‪-‬‬ ‫געזאגט די ווערטער‪ ,‬און דערפאר האב איך מיך‬ ‫הוצאות‪ ,‬און ביי א חתונה פון א ישיבה‪-‬בחור פלעג‬ ‫אזוי דערשראקן‪ ,‬זעענדיג‪ ,‬אז דער נייער רבי האט‬ ‫דער רבי זיך זעהן אלס דער הויפט‪-‬מחותן‪ ,‬גענוי‬ ‫הייליגע אויגן‪.‬‬ ‫אזוי ווי ער וואלט געווען דער פאטער פונעם חתן‪.‬‬ ‫•••‬ ‫איינמאל האט מען גערעדט א שידוך פאר‬ ‫איינער פון די ישיבה‪-‬בחורים‪ ,‬א בחור מיט א‬ ‫איינעם פון זיינע תלמידים מיט א פיינע משפחה‪,‬‬ ‫שטארקן געבויטע גוף‪ ,‬איז איינמאל גערופען‬ ‫און די צווייטע זייט האט זיך געשטעלט און נישט‬ ‫געווארן זיך צו שטעלן צום פוילישן מיליטער‪ ,‬פאר‬ ‫געוואלט טון דעם שידוך‪ ,‬ווייל דער בחור איז נישט‬ ‫דעם בחור איז שווארץ געווארן פאר די אויגן‪ ,‬און‬ ‫געווען פון א גאר חשובע יחוס‪.‬‬ ‫ער האט ביי זיך געטראכט‪ ,‬ווער ווייסט צי ער וועט‬ ‫קענען בלייבן א איד אין דעם מיליטער‪ ,‬און ער איז‬ ‫גלייך האט דער רבי דער הייליגער‬ ‫אריין צום רבי'ן און האט אים אויסגעגאסן זיין צער‪.‬‬ ‫פיאסעצנער זי"ע גערופן דעם פאטער פון דער‬ ‫מיידל און צו אים געזאגט‪" ,‬אפשר איז עס נישט לפי‬ ‫דער רבי דער הייליגער פיאסעצנער רבין זי"ע‬ ‫כבודך צו זיין מיין מחותן‪ ,‬ווייל איך בין דער וואס‬ ‫איז אויפגעשטאנען‪ ,‬איז צוגעגאנגען צו דעם‬ ‫שטייט פון זיין זייט אלס דער מחותן"‪ ,‬און מיט יענע‬ ‫אויוון‪ ,‬האט אריינגעטונקען זיין פינגער אין די אש‪,‬‬ ‫ווערטער איז דער שידוך געווארן געשלאסן‪ ,‬ווייל‬ ‫און האט אויפגעשריבן עפעס אויפן בחור'ס שטערן‪,‬‬ ‫דער צדיק האט נישט נאר מחנך געווען זיינע‬ ‫און דערנאך האט ער גענומען א שטיקעלע פאפיר‬ ‫תלמידים מיטן לערנען און מוסר‪ ,‬נאר האט זיך‬ ‫און אפגעווישט די אש פון דעם בחור'ס שטערן‪ ,‬און‬ ‫אוועקגעגעבן אפילו פאר זייערע גשמיות צרכים‬ ‫האט אים פארזיכערט און געזאגט‪" ,‬גיי‪ ,‬און מען‬ ‫אויך‪.‬‬ ‫וועט דיך נישט נעמען אין די מיליטער"‪.‬‬ ‫‪81‬‬ ‫דער איד האט געשריבן א בריוו צו זיין רבי'ן‬ ‫•••‬ ‫דער הייליגער פיאסעצנער זי"ע‪ ,‬און זיך געבעטן‬ ‫אין דער אזכרה וואס דער הייליגער‬ ‫אויף א ישועה‪ ,‬און דער רבי האט אים‬ ‫פיאסעצנער זי"ע האט געשריבן איבער זיין מוטער‬ ‫צוריקגעשריבן בזה"ל‪" ,‬אויב דו וועסט גלייך שיקן‬ ‫די צדקת מרת חנה ברכה ע"ה‪ ,‬שרייבט ער‪ ,‬אז זי‬ ‫י"ד מאל י"ד פונט שטערלינג פאר דער ישיבה‪ ,‬גיב‬ ‫האט געדינט דעם אייבערשטן מיט'ן גאנצן הארץ‪,‬‬ ‫איך דיר א הבטחה‪ ,‬אז די הצלחה וועט דיר בקרוב‬ ‫און "מתוך יגיעה רבה גדלה את בני' לתורה"‪ ,‬זי האט‬ ‫אויפשיינען"‪.‬‬ ‫זיך אליין אוועקגעמאכט און באמת גארנישט‬ ‫געברויכט פאר זיך‪ ,‬נאר געוואלט ערציען אירע זון‬ ‫דער איד האט זיך אויפגעהאלטן‪ ,‬נאר האט‬ ‫מיט תורה און קדושה‪ ,‬אין איר צוואה ווערט‬ ‫גלייך אריבער געשיקט דאס געלט פארן רבין פאר‬ ‫די ישיבה‪ ,‬און מיט גרויס וואונדער האט דער איד‬ ‫געברענגט‪ ,‬אז זי האט איר גאנץ לעבן נאר געהאט‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז די אלע חברה האבן זיך אפגעלאזט‬ ‫איין בקשה פאר אלע אירע דורות‪" ,‬ללכת בדרך ד'‬ ‫פון אים‪ ,‬און זיין הצלחה האט צוריק אויפגעשיינט‪,‬‬ ‫באמת"‪.‬‬ ‫און די חסידים פלעגן זאגן‪" ,‬דער רבי האט נישט‬ ‫•••‬ ‫נאר געגעבן א ברכה‪ ,‬נאר ער האט געשטעלט א‬ ‫דער רבי דער הייליגער פיאסעצנער זי"ע האט‬ ‫תנאי‪ ,‬צדקה פאר דער ישיבה‪ ,‬און דורך יענער צדקה‬ ‫שטארק פארשטאנען אין רפואה‪ ,‬ער האט געגעבן‬ ‫איז די סגולה מקיים געווארן"‪.‬‬ ‫עצות וועלכע מעדיצין צו נעמען און צו וועלכע‬ ‫•••‬ ‫דאקטוירים צו גיין‪ ,‬און זיינע עצות זענען געהאלטן‬ ‫די ישיבה 'דעת משה'‪ ,‬וואס דער רבי האט‬ ‫געווארן ביי אידן און אויך ביי גויים‪.‬‬ ‫געגרינדעט אין יאר תרפ"ג אויפן נאמען פון זיין‬ ‫שווער‪ ,‬דעם הייליגען קאזשניצער רבי'ן רבי‬ ‫מ'האט אפילו דערציילט אז די אפטייקן אין‬ ‫ירחמיאל משה זי"ע‪ ,‬איז געווען גאר חשוב ביים‬ ‫שטאט ווארשא האבן אנגענומען זיינע צעטלעך‬ ‫רבין און איז געווען זייער צום הארצן פונעם רבין‪,‬‬ ‫ווי א רעצעפט פון א דאקטער‪ ,‬און הונדערטער‬ ‫הונדערטער בחורים פון די בעסטע ישיבות אין‬ ‫אידן האבן געזען גרויסע ישועות אין רפואה דורך‬ ‫פוילן זענען געקומען צו אים קיין ווארשע‪ ,‬און ער‬ ‫דעם צדיק‪.‬‬ ‫האט זיך אוועקגעגעבן פאר זיי מיט גאנצן הארץ‬ ‫•••‬ ‫און נשמה‪.‬‬ ‫אין די באמבארדירונגען פון ווארשא‪ ,‬תשרי‬ ‫ת"ש‪ ,‬האט א חסיד'ישער בחור געוואלט ראטעווען‬ ‫ווען א בחור פון זיינע חסידים איז גערופן‬ ‫די צירונג פון א קאזשניצער משפחה פון די‬ ‫געווארן צום פוילישן מיליטער‪ ,‬פלעגט דער רבי‬ ‫קדושות וואס זענען געלעגן גע'הרג'עט‪ ,‬און די‬ ‫אויסגעבן גרויסע סומעס געלט אויף שוחד‪,‬‬ ‫דייטשן האבן אים געכאפט ביי די מעשה‪ ,‬דער רבי‪,‬‬ ‫געזוכט וועגן‪ ,‬און נישט געהאט קיין רואיגקייט ביז‬ ‫וואס איז נאך געשטאנען פאר דער קבורה פון זיין‬ ‫דער בחור איז געווארן פריי‪.‬‬ ‫איינציגער זון איז געלעגן פארוואונדעט‪ ,‬איז‬ ‫זיין אייגענע שטוב האט ער געפירט אין‬ ‫געלאפן צום גסטאפא בעטן פאר דעם בחור‪ ,‬און‬ ‫ענגשאפט און אין דחקות‪ ,‬אבער די ישיבה האט ער‬ ‫דעם ערשטן טאג סוכות אינדערפרי איז ער ווידער‬ ‫געהאלטן ברחבות און מיט כבוד‪ ,‬ער האט קיינמאל‬ ‫געלאפן‪ ,‬און מ'האט אים געזען ארויסגיין פון דארט‬ ‫נישט געשפארט‪ ,‬נישט זיין קערפער און נישט זיין‬ ‫מיט'ן בחור‪ ,‬און די אויגן שיינענדיג פון פרייד‪.‬‬ ‫געזונט‪ ,‬ווען עס איז געקומען צו זיין ישיבה‪.‬‬ ‫•••‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז איינער פון דעם‬ ‫איינמאל איז דער צדיק זייער נישט געזונט‬ ‫הייליגען פיאסעצנער רבי'ס מקורבים איז איינמאל‬ ‫געווארן מיט א שווערע קראנקייט‪ ,‬און די‬ ‫געפארן קיין לאנדאן‪ ,‬און דארט האט אים דאס מזל‬ ‫דאקטורים האבן אים גע'עצה'ט‪ ,‬אז ער זאל פארן‬ ‫אויפגעשיינט און ער האט שיין מצליח געווען אין‬ ‫אויף אויסלאנד פאר זיין רפואה‪ ,‬וואס דאס וואלט‬ ‫ביזנעס‪ ,‬אבער נאך א שטיק צייט האט זיך דאס‬ ‫אים גאר שטארק ארויסגעהאלפן מיט זיין געזונט‪,‬‬ ‫רעדל איבערגעדרייט‪ ,‬און עס האבן זיך געמאכט א‬ ‫אבער דער צדיק האט בשום אופן נישט מסכים‬ ‫גרופע פון מענטשן וואס האבן זיך גענומען צו אים‬ ‫געווען צו נעמען א וועקאציע אפילו פאר א קורצע‬ ‫און אים אונטערגעברענגט די ביזנעס‪ ,‬און עס האט‬ ‫צייט‪ ,‬און ער האט געזאגט פאר זיינע נאנטע מיט‬ ‫אנגעהויבן אויסזעהן אז ער פארלירט ח"ו אלעס‪.‬‬ ‫‪82‬‬ ‫אנטלויפן פון פוילן‪ ,‬איז דער פיאסעצנער געבליבן‬ ‫א געוואלדיגע אמת‪" ,‬וואס וועט זיין מיט די ישיבה‪,‬‬ ‫מיט זיינע חסידים‪ ,‬די חסידים וואס האבן אים‬ ‫ווי אזוי קען איך איבערלאזן מיינע טייערע קינדער‬ ‫געבעטן ער זאל זיך אליין ראטעווען‪ ,‬האבן פון אים‬ ‫תלמידים"‪.‬‬ ‫געהערט בזה"ל‪" ,‬א קאפיטאן פארלאזט נישט זיין‬ ‫•••‬ ‫שיף"‪ ,‬און שפעטער‪ ,‬ווען מען האט געשריבן וועגן‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז די רעבעצין הצדקת‬ ‫צוויי אויטאס וואס האבן אויף אים געווארט אים‬ ‫רחל חיה מרים זי"ע‪ ,‬די טאכטער פון דעם‬ ‫ארויסצוטראגן‪ ,‬האט דער רבי זיך געוואנדען צו‬ ‫קאזשניצער רבי'ן רבי ירחמיאל משה זי"ע‪ ,‬איז‬ ‫זיינע חסידים און געזאגט די ווערטער וואס זענען‬ ‫געווען מער ווי די רבי'נס ווייב‪ ,‬זי איז געווען זיין‬ ‫פארשריבן געווארן אין דער זכרון פון דעם דור‪,‬‬ ‫שותף לדבר מצווה אין געהאט א גרויסע חלק אין‬ ‫"איך פארלאז נישט די פראנט‪ ,‬מיין ארט איז מיט‬ ‫דעם רבינ'ס הייליגע עבודה‪ ,‬דער רבי אליין האט זי‬ ‫מיין פאלק"‪.‬‬ ‫באשריבן אין זיין אזכרה נאך איר פטירה‪ ,‬מיט‬ ‫•••‬ ‫ווערטער וואס מען זעט זעלטן ביי אן אדמו"ר וועגן‬ ‫עס ווערט דערציילט אינעם קונטרס שנות‬ ‫זיין ווייב‪.‬‬ ‫ראינו רעה‪ ,‬אז אין די געטא‪-‬יארן האט דער רבי‬ ‫געארבעט ביי פשוטער ארבעט‪ ,‬ווי יעדער איד אין‬ ‫דער צדיק האט געשריבן אויפן רעבעצין‪,‬‬ ‫געטא‪ ,‬ער האט געארבעט אין שולצ'ס שיך‪-‬שאפ‪,‬‬ ‫"אירע מידות זענען געווען הימלישע מידות‪ ,‬און זי‬ ‫צוזאמען מיט דעם חסיד ר' אברהם הענדל ע"ה‪,‬‬ ‫האט אפילו געלערנט תורה יעדן טאג‪ ,‬און ווי א‬ ‫דארט‪ ,‬צווישן די לייסטן און די שיך‪ ,‬פלעגט דער‬ ‫רחמנות'דיגע מאמע איז זי געווען פאר מיין נשמה‬ ‫גרויסער אדמו"ר פון פיאסעצנע זיצן מיט די הענט‬ ‫בכלל‪ ,‬און פאר בני תורה און חסידים בפרט"‪ ,‬די‬ ‫אין דער ארבעט‪ ,‬און זיין מויל האט נישט געשוויגן‪,‬‬ ‫חסידים און תלמידים פון די ישיבה פלעגן איר רופן‬ ‫מען האט כסדר געהערט תורה‪ ,‬חיזוק‪ ,‬א ווארט פאר‬ ‫'די מאמע פון די חסידים'‪ ,‬ווייל יעדער חסיד וואס‬ ‫יעדן וואס איז אריינגעקומען‪.‬‬ ‫איז אריינגעקומען אין שטוב האט געפילט איר‬ ‫איבערגעגעבענקייט ממש ווי א מאמע צו א קינד‪.‬‬ ‫אין א עדות פון א איבערלעבער אין יד ושם‬ ‫ווערט דערציילט‪ ,‬ווי איינמאל איז דער רבי‬ ‫זי איז נפטר געווארן יונג‪ ,‬שבת י' תמוז בשנת‬ ‫געכאפט געווארן אין אן אקציע‪ ,‬און ער איז‬ ‫תרצ"ז‪ ,‬אין די בליענדיגע יארן‪ ,‬דער רבי האט אין‬ ‫באפרייט געווארן מיט נסי ניסים נאר דורך א חכמה‬ ‫זיין אזכרה געשריבן‪' ,‬אין די בלום פון אירע טעג איז‬ ‫פון זיינע חסידים‪ ,‬די וואס האבן אים געזען אין‬ ‫אירע הייליגע נשמה אויפגעגאנגען אין ריינקייט'‪,‬‬ ‫שאפ‪ ,‬דערציילן‪ ,‬מען האט אויף אים נישט געזען‬ ‫נאך איר פטירה האט דער רבי נישט חתונה געהאט‬ ‫קיין געפאנגענעם‪ ,‬נאר מען האט געזען א רבי‪,‬‬ ‫נאכאמאל‪ ,‬און ער האט אליין געפירט דעם הויף‪ ,‬די‬ ‫אפילו אין שולצ'ס שאפ האט ער געפירט א טיש‬ ‫ישיבה און די חסידים‪ ,‬אין זיינע בריוו און דרשות‬ ‫פון גייסט‪ ,‬ווערטער פון אמונה‪ ,‬פון בטחון‪ ,‬פון א‬ ‫זעט מען‪ ,‬ווי די פטירה פון זיין רעבעצין האט דעם‬ ‫אידישער שטארקייט וואס די נאצים האבן נישט‬ ‫צדיק באגלייט ממש יעדן טאג‪.‬‬ ‫געקענט אוועק נעמען פון דעם צדיק‪.‬‬ ‫•••‬ ‫עס ווערט געברענגט‪ ,‬אז שוין אין די ערשטע‬ ‫חדשים ווען די דייטשן ימ"ש האבן אנגעהויבן די‬ ‫ביטערע מלחמה‪ ,‬ווען די געפאר איז נאך נישט‬ ‫פארשטאנען געווארן אין איר גאנצער טיפקייט‪,‬‬ ‫האבן די אמעריקאנער פארבאנד פון דאקטוירים‪,‬‬ ‫וואס האבן געוואוסט פון דעם רבי'נס גרויסקייט‪,‬‬ ‫אים געשיקט א דערלויבעניש צו פארלאזן דעם‬ ‫געטא‪ ,‬און מענטשן פון אויסלאנד האבן געמאכט‬ ‫פילע וועגן אים ארויסצוברענגען‪ ,‬אבער דער רבי‬ ‫האט יעדעס מאל געענטפערט די זעלבע תשובה‪,‬‬ ‫"איך פארלאז נישט די פראנט"‪.‬‬ ‫בשנת ת"ש‪ ,‬ווען דער אמעריקאנער צייטונגען‬ ‫האבן געשריבן וועגן די רבנים און אדמורי"ם וואס‬ ‫‪83‬‬ ‫אבער זיין רבי ארויס געוויזן א געוואלדיגע חביבות‬ ‫יארצייט ו' מרחשון‬ ‫צו דעם תלמיד‪ ,‬זיין רבי האט אים געריפן בלשון‬ ‫חיבה "מיין נפש'ל"‪.‬‬ ‫הרה"ק רבי שלמה יהודה לייב ב"ר שמואל זי"ע‬ ‫)וויינבערגער(‪ ,‬אב"ד ניר באגאד‬ ‫איין יאר בעפאר די ימים נוראים איז דער‬ ‫תלמיד געגאנגען זיך געזעגענען פון זיין רבין דער‬ ‫הייליגער ייטב לב זי"ע‪ ,‬ער האט געזאגט פארן‬ ‫ער איז געבוירן אין שטאט ווערצקי‪ ,‬כ"ג תשרי‬ ‫רבין‪ ,‬אז ער טראכט פון אהיים פארן צו זיינע‬ ‫בשנת תרי"ז‪.‬‬ ‫עלטערן אויף די ימים נוראים‪ ,‬האט אים זיין רבי‬ ‫דער הייליגער ייטב לב געזאגט‪" ,‬מיין נפש'ל‪,‬‬ ‫צו זיין טאטן הרה"ק רבי שמואל וויינבערגער‬ ‫געזינדיגט האבן מיר אינאיינעם‪ ,‬און תשובה טוהן‬ ‫מסוואליווע זי"ע‪,‬‬ ‫פארסטו דיר אוועק"‪ ,‬איז דער תלמיד לבקשות רבו‬ ‫בן הגה"ק רבי מנחם מאניש תאומים פרענקיל‬ ‫געבליבן ביים רבין אויף די ימים נוראים‪.‬‬ ‫מבראד זי"ע‪,‬‬ ‫וואס איז געווען א בן אחר בן פון הגה"ק רבי יונה‬ ‫אויך האט ער געלערנט א קורצע צייט ביי‬ ‫ב"ר ישעי' תאומים בעל קיקון דיונה מפראג זי"ע‪.‬‬ ‫הרה"ק רבי יצחק אייזיק ווייס בעל בית יצחק‬ ‫מסוואליווע זי"ע‪.‬‬ ‫און צו זיין מאמע הצדקת מרת רבקה ע"ה‪,‬‬ ‫בת הגה"ק רבי שלמה יהודה לייב מייער מווערעצקי‬ ‫בזיווג ראשון האט ער חתונה געהאט מיט די‬ ‫זי"ע‪) ,‬נאך וועם דער צדיק האט געטראגן זיין‬ ‫טאכטער פון הגה"ק רבי משה דוב לאנדא דומ"ץ‬ ‫נאמען שלמה יהודה(‪.‬‬ ‫ווערעצקי זי"ע‪ ,‬מגדולי חסידי צאנז‪.‬‬ ‫ער איז געווען מפורסם אלס א גאון וצדיק‬ ‫בזיווג שני האט ער חתונה געהאט מיט הרבנית‬ ‫תמים‪ ,‬תורתו ויראתו קודמת לחכמתו‪ ,‬משים‬ ‫הצדקת מרת טאבא ע"ה‪,‬‬ ‫לילות כימים בתורה הקדושה בהתמדה עצומה‪ ,‬ער‬ ‫בת הגה"ק רבי אברהם יצחק טערקלטויב זי"ע‪,‬‬ ‫איז געווען מגדולי רבנים וצדיקים בדורו‪,‬‬ ‫בן הגה"ק רבי אהרן צבי מברידא זי"ע‪) ,‬וואס מען‬ ‫הונדערטער אידן זענען געקומען מיט זייערע‬ ‫האט געריפן מיטן נאמען "דער ברידער רבי"‪ ,‬וואס‬ ‫שאלות צו דעם גאון וגדול בתורה‪ ,‬ער האט געהאט‬ ‫איז געווען מפורסם אלס א איש קדוש און א בעל‬ ‫א מנהג זיין גאנץ לעבן נישט צו רעדן קיין דברי חול‬ ‫מופת עצום‪ ,‬און מגדולי תלמידי הרה"ק בעל עטרת‬ ‫שבת קודש און ער האט דעם מנהג מקיים געווען‬ ‫צבי מזידיטשוב זי"ע(‪.‬‬ ‫בכל כוחו‪.‬‬ ‫נאך די חתונה האט ער געדינט אלס שוחט‬ ‫ער האט זיך גאר אסאך מסגף געווען ביים‬ ‫ובודק אין שטאט זלישא וואס איז געווען אין די‬ ‫לעבן‪ ,‬דער צדיק האט זיך צוריק געהאלטן פון‬ ‫גלילות פון שטאט מונקאטש‪ ,‬דער צדיק וקדוש‬ ‫אנלאנען דעם ריקן אויפן אנלאנער פון א בענקל‬ ‫רבי מרדכי מנדבורנא זי"ע האט נאר געגעסן פלייש‬ ‫זיין גאנץ לעבן‪ ,‬און סוף ימיו ווען מען האט אים‬ ‫וואס איז געשאכטן געווארן ביי דעם צדיק וקדוש‬ ‫אריין געפירט אין שפיטאל‪ ,‬און דער צדיק איז‬ ‫מזלישא‪ ,‬און עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז דער‬ ‫געווען אין שטארקע יסורים‪ ,‬האט ער בשום אופן‬ ‫הייליגער שינאווער רב זי"ע‪ ,‬האט געזאגט אויף‬ ‫זיך נישט געוואלט אנלאנען בשעת אריין פארן אין‬ ‫אים‪ ,‬ווען ער איז נאך געווען שוחט‪" ,‬ער גייט צו צו‬ ‫שפיטאל‪.‬‬ ‫שחט'ן די בהמה מיט אזא יראה ווי יום כיפור‬ ‫ביינאכט צו כל נדרי"‪.‬‬ ‫אין זיין יוגענד האט ער געלערנט ביי הרה"ק‬ ‫רבי יקותיאל יהודה טייטלבוים בעל ייטב לב‬ ‫שפעטער איז ער געווארן דער שוחט ובודק‬ ‫מסיגוט זי"ע‪ ,‬און ער איז געווען מגדולי תלמידים‬ ‫אין שטאט טעגלאהש‪ ,‬ער איז געווען נערץ ונקדש‬ ‫פונעם הייליגען ייטב לב זי"ע‪ ,‬און אפילו ער איז‬ ‫ביי די גדולים וצדיקים בדורו זעענדיג זיין גרויסע‬ ‫געווען פון די יונגערע תלמידים אין סיגוט‪ ,‬האט‬ ‫‪84‬‬ ‫געלערנט פונעם זיידן אלעס וואס ער האט‬ ‫פרישות און צדקות‪ ,‬און משום מעשה שהיה האט‬ ‫געלערנט פון זיינע רבי'ס‪.‬‬ ‫הרה"ק רבי הירצקא מראצפערט זי"ע געהייסן די‬ ‫אידן אין שטאט טעגלהאש ריפן דעם צדיק וקדוש‬ ‫א אנדערן מאל האט דער צדיק רבי שלמה‬ ‫מיטן טיטל "מורה מורינו"‪ ,‬וואס דאס ווייזט די‬ ‫יהודה זי"ע געזאגט פאר זיין זון הרה"ק מפאיע‬ ‫גרויסע חביבות וואס די צדיקי הדור האבן געהאט‬ ‫זי"ע‪ ,‬אויפן סאטמאר רבי זי"ע בזה"ל‪" ,‬ער איז א‬ ‫צו דעם גאון וגדול‪.‬‬ ‫שטיק רב"‪ ,‬מיינענדיג צו זאגן אויפן סאטמאר רבי‪,‬‬ ‫אז ער איז זייער ענליך צום הייליגען צאנזער רב‬ ‫נאך די חתונה האט ער זיך אסאך מסתופף‬ ‫זי"ע‪.‬‬ ‫געווען בצלו פונעם הייליגען דברי חיים מצאנז זי"ע‬ ‫ביז צום הסתלקות בשנת תרל"ו‪ ,‬אפילו זייענדיג‬ ‫אויך איז ער געווען גאר שטארק בידידות מיטן‬ ‫גאר יונג בערך ‪ 20‬יאר אלט‪ ,‬האט ער געהאט א‬ ‫מופת הדור הרה"ק רבי ישעי' מקרעסטיר זי"ע‪ ,‬ווי‬ ‫געוואלדיגע קרבות ביים הייליגען צאנזער רב זי"ע‪,‬‬ ‫עס האט דערציילט דער תלמיד פונעם רבין‬ ‫ווי עס איז באקאנט האט אים דער הייליגער‬ ‫הרה"ח רבי צבי הירש אינזליכט ז"ל‪ ,‬אז ער האט‬ ‫צאנזער רב מכבד געווען צו דאווענען פארן עמוד‬ ‫געהערט איינמאל פון זיין רבין רבי שלמה יהודה‬ ‫וואס דאס איז געווען א גאר חשובה זאך צו מכובד‬ ‫זי"ע‪ ,‬אז די אידן פון אונגארין זענען ניצול געווארן‬ ‫ווערן אין צאנז‪.‬‬ ‫ביי די ערשטע וועלט מלחמה‪ ,‬נאר אין דעם זכות‬ ‫פון דעם צדיק ומופת הדור הרה"ק רבי ישעי'לע‬ ‫נאכן פטירה פון זיין רבין דער הייליגער‬ ‫מקרעסטיר זי"ע‪.‬‬ ‫צאנזער רב זי"ע‪ ,‬האט ער זיך מדבק געווען אינעם‬ ‫זוהן דער הייליגער דברי יחזקאל משינאווא זי"ע‪,‬‬ ‫בשנת תרמ"ח האט מען דעם גאון רבי שלמה‬ ‫און ער איז געווען א תלמיד מובהק און מגדולי‬ ‫יהודה זי"ע אויף גענומען אלס רב אין שטאט ניר‬ ‫חסידים פון שינאווא‪.‬‬ ‫באגאד‪ ,‬אויף דעם פאסטן האט דער צדיק געדינט‬ ‫פאר איבער ‪ 40‬יאר כולן שוין לטובה‪.‬‬ ‫בשנת תרנ"ט ווען דער הייליגער דברי יחזקאל‬ ‫משינאווא איז נסתלק געווארן‪ ,‬האט ער זיך מדבק‬ ‫די אידן אין שטאט האבן געהאט א‬ ‫געווען אין דעם זוהן הרה"ק רבי משה משינאווא‬ ‫געוואלדיגע חביבות צו זייער רב און אים גאר‬ ‫זי"ע‪ ,‬די רבני שינאווא האבן גאר שטארק משבח‬ ‫שטארק מכבד געווען‪ ,‬ער האט מיט זיין גרויסע‬ ‫געווען און מעריץ געווען דעם צדיק'ס גדלות‬ ‫גדלות געפירט דעם שטאט מיט א געוואלדיגע‬ ‫בתורה און זיין גרויסע קדושה מיט וואס ער האט‬ ‫חכמה און קדושה‪.‬‬ ‫זיך געפירט‪ ,‬עד כדי כך‪ ,‬אז דער צדיק רבי משה'לע‬ ‫שינאווער זי"ע האט מסכים געווען צו ווערן‬ ‫הרה"ח רבי פרץ הלוי לעפקאוויטש ע"ה האט‬ ‫באערדיגט אין שטאט באגאד צו ליגן נעבן זיין‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז איין ערב פסח איז ער געגאנגען‬ ‫גרויסן תלמיד‪.‬‬ ‫העלפן זיין רבי הרה"ק רבי יחזקאל שרגא מפאיע‬ ‫זי"ע פסח'דיג מאכן זיינע ספרים‪.‬‬ ‫בשנת תרע"ט נאכן פטירה פון זיין רבין הרה"ק‬ ‫רבי משה משינאווא זי"ע‪ ,‬האט ער זיך מדבק‬ ‫האט אים זיין רבי געוויזן‪ ,‬אז ער האט ביי זיך א‬ ‫געווען מיט א געוואלדיגע קשר צו הרה"ק רבינו‬ ‫חיבור פון זיין טאטן אויף גאנץ שלחון ערוך יורה‬ ‫יואל מסאטמאר זי"ע‪ ,‬און אפילו זייענדיג עלטער‬ ‫דעה וואס איז מפרש יעדן סעיף‪.‬‬ ‫פונעם סאטמאר רבי מיט עטליכע דרייסיג יאר‪ ,‬איז‬ ‫ער אבער געפארן צום רבין ווי א אמת'ע חסיד‪.‬‬ ‫אויך האט ער געזען אסאך תשובות און‬ ‫מכתבים פונעם טאטן מיט גדולי עולם‪ ,‬אבער‬ ‫עס האט געהערשט א שטארקע חביבות‬ ‫ליידער האט ער נישט געהאט קיין געלט דאס צו‬ ‫צווישן די צוויי צדיקים‪ ,‬איינמאל האט דער‬ ‫דריקן‪ ,‬און עס איז ליידער פארלוירען געווארן ביי‬ ‫הייליגער סאטמאר רבי געזאגט פאר א אייניקל פון‬ ‫די צווייטע וועלט מלחמה‪.‬‬ ‫רבי שלמה יהודה‪ ,‬אז ער דער סאטמאר רבי האט‬ ‫‪85‬‬ ‫נסתלק לגנזי מרומים אין שטאט דעברעצין‬ ‫ער האט איבער געלאזט זיינע קינדער‪.‬‬ ‫ערב שבת קודש פרשת נח ו' מרחשון בשנת תרצ"ג‪,‬‬ ‫ומנוחתו כבוד איז אין שטאט ניר באגאד‪.‬‬ ‫בתו הצדקת מרת אסתר מרים ע"ה‪ ,‬אשת הגה"ק‬ ‫רבי יהושע העשיל לאנדא אב"ד וויטקא זי"ע‪,‬‬ ‫זכותו הגדול יגן עלינו‬ ‫בנו הרה"ק רבי יחזקאל שרגא אב"ד פאיע זי"ע‪,‬‬ ‫ועל כל ישראל אמן‪.‬‬ ‫הי"ד‪ ,‬חתן גיסו הגה"ק רבי יהושע העשיל מוויטקא‬ ‫זי"ע‪,‬‬ ‫בנו הגה"ק רבי אליעזר אב"ד לעטא זי"ע‪ ,‬חתן‬ ‫מעשיות‬ ‫הגה"ק רבי שאול רוזענבערג אב"ד ראצפערט זי"ע‪,‬‬ ‫בנו הגה"ק רבי שמואל צבי מטשעטשאוויץ זי"ע‪,‬‬ ‫ווערט דערציילט‪ ,‬אז דער צדיק רבי שלמה‬ ‫בתו הצדקת מרת סימא ע"ה‪ ,‬אשת הגה"ק רבי‬ ‫יהודה לייב זי"ע האט געלערנט ביים הייליגען ייטב‬ ‫אליעזר ליבער לעזער האלברשטאם ממאטא‬ ‫לב זי"ע אין סיגעט דריי יאר‪ ,‬און הגם ער איז געווען‬ ‫סאלקא זי"ע‪,‬‬ ‫דער יונגסטער פון די תלמידים‪ ,‬האט אים דער רבי‬ ‫בתו הצדקת מרת מלכה ע"ה‪ ,‬אשת הגה"ק רבי‬ ‫באזונדער ליב געהאט און אים גערופן "מיין‬ ‫שמעון פריעדלענדער מליסקא זי"ע‪.‬‬ ‫נפש'ל"‪ ,‬ווייל ער איז געווען קליין און דאר‪" ,‬א נפש‬ ‫אן א גוף"‪ ,‬איינמאל פאר די ימים נוראים איז ער‬ ‫סוף ימיו איז ער געווען זייער נישט געזונט און‬ ‫אריין זיך געזעגענען‪ ,‬און געזאגט פאר הייליגען‬ ‫מען האט אים אריין געטראגן אין שפיטאל אין‬ ‫ייטב לב‪ ,‬אז ער וויל פארן אהיים אויף ראש השנה‪,‬‬ ‫שטאט דעברעצין‪ ,‬דארט אין שפיטאל איז דער‬ ‫האט אים דער הייליגער ייטב לב געזאגט‪" ,‬נפש'ל‪,‬‬ ‫צדיק וקדוש נסתלק געווארן ערב שבת קודש‬ ‫נפש'ל‪ ,‬געזינדיגט האבן מיר אינאיינעם‪ ,‬און תשובה‬ ‫פרשת נח‪.‬‬ ‫טון פארסטו דיר אוועק?"‪ ,‬און ער איז געבליבן ביים‬ ‫רבי'ן אויף די ימים נוראים‪.‬‬ ‫•••‬ ‫די לוי' איז פאר געקומען זונטאג פרשת לך לך‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז ווען ער איז דאס‬ ‫קודם אין שטאט דעברעצין‪ ,‬דארט אין דעברעצין‬ ‫ערשטע מאל אנגעקומען קיין צאנז‪ ,‬איז שוין‬ ‫האבן אים מספיד געווען דער רב און דיין פון‬ ‫געווען שפעט ביינאכט‪ ,‬און מ'האט נאך געווארט‬ ‫שטאט דעברעצין‪ ,‬אויך זיין ברידער הרה"ח רבי‬ ‫אויף מעריב‪ ,‬ווייל דער הייליגער צאנזער רב זי"ע‬ ‫יצחק אייזיק וויינבערגער מדעברעצין ז"ל‪.‬‬ ‫האט געדאוונט מעריב שפעט‪ ,‬פלוצלינג איז דער‬ ‫רבי דער הייליגער צאנזער רב אריינגעלאפן‪ ,‬און‬ ‫דערנאך האט מען דעם מיטה געטראגן צום‬ ‫אנגעהויבן "שיר המעלות"‪ ,‬און אויסגעשריגן‪,‬‬ ‫שטאט ניר באגאד‪ ,‬דארט איז דער גאנצער שטאט‬ ‫"ובלילה שירה עמי‪ ,‬תפלה לא‪-‬ל חיי" מיט אזא‬ ‫ארויס געקומען אפ געבן דעם כבוד האחרון פאר‬ ‫פלאם‪ ,‬אז ער האט געפילט ווי די נשמה גייט אים‬ ‫זייער באליבטן רב דער גאון רבי שלמה יהודה זי"ע‪,‬‬ ‫ארויס‪ ,‬און פון דעמאלט אן איז ער געווען‬ ‫דארט אין באגאד האבן אים מספיד געווען גדולי‬ ‫צוגעבונדן מיט א געוואלדיגע קשר צום הייליגען‬ ‫הדור ובתוכם‪.‬‬ ‫צאנזער רב זיין גאנץ לעבן‪.‬‬ ‫•••‬ ‫הרה"ק רבי שלום אליעזר מראצפערט זי"ע‪ ,‬הי"ד‪,‬‬ ‫דער אייניקל‪ ,‬דער פאיער רב פון וויליאמסבורג‪,‬‬ ‫הגה"ק רבי יהושע העשיל לאנדא אב"ד וויטקא‬ ‫האט אמאל דערציילט פארן סאטמארער רבי זי"ע‪,‬‬ ‫נירעדהאז זי"ע‪ ,‬הי"ד‪,‬‬ ‫אז איינמאל איז דער זיידע רבי שלמה יהודה לייב‬ ‫הרה"ק רבי אליעזר האלבערשטאם אב"ד טיסא‬ ‫זי"ע אריין צום צאנזער רב‪ ,‬און דער רבי פרעגט‪,‬‬ ‫סאלקא זי"ע‪ ,‬הי"ד‪,‬‬ ‫"ווער ביזטו?" האט ער געזאגט זיין נאמען‪ ,‬אבער‬ ‫הרה"ק רבי משה בעל עת רצון מקאלוב זי"ע‪,‬‬ ‫נאכאמאל פרעגט דער צאנזער רב "ווער ביזטו?"‪,‬‬ ‫הרה"ק רבינו יואל מסאטמאר זי"ע‪,‬‬ ‫האט דער זיידע געזאגט‪" ,‬דער איידעם פון ר' משה‬ ‫בנו החביב הרה"ק רבי יחזקאל שרגא אב"ד פאיע‬ ‫בער"‪.‬‬ ‫זי"ע‪ ,‬הי"ד‪.‬‬ ‫‪86‬‬ ‫האט דער אייניקל הרה"ק מציעשינוב זי"ע‬ ‫פרעגט דער הייליגער צאנזער רב‪" ,‬און ווער‬ ‫יארן שפעטער דערציילט‪ ,‬אז באמת איז ער נישט‬ ‫איז ער?"‪ ,‬האט דער זיידע געזאגט‪" ,‬דער שווער‬ ‫געשלאפן בכלל‪ ,‬נאר ער האט זייער געוואלט זיין‬ ‫וואוינט אין ווערעצקי"‪" ,‬און ווער איז ער?" האט‬ ‫אין שטוב ווען די זיידע איז עוסק אין זיין הייליגע‬ ‫דער הייליגער צאנזער רב ווייטער געפרעגט‪ ,‬צום‬ ‫עבודה ביי שיר השירים‪ ,‬אבער ווען דער זיידע איז‬ ‫סוף האט ער געזאגט‪ ,‬אז ער איז דא געווען מיט‬ ‫אנגעקומען צו דעם פסוק‪ ,‬האט אים אנגעכאפט אזא‬ ‫צוויי וואכן צוריק‪ ,‬שבת פרשת בהעלותך‪ ,‬האט דער‬ ‫פחד‪ ,‬אז ער איז פון גרויס פחד אראפגעפאלן אויף‬ ‫הייליגער צאנזער רב זיך געוואונדערט און‬ ‫דער ערד‪.‬‬ ‫געזאגט‪" ,‬אויף איין שבת? אתי אוירא מהאי גיסא‬ ‫•••‬ ‫ואוירא מהאי גיסא ומבטל ליה!‪ ,‬כאטש צוויי‬ ‫ווערט דערציילט‪ ,‬אז נאך דער חתונה איז דער‬ ‫שבתים‪ ,‬דריי איז גוט‪ ,‬פיר איז נאך בעסער"‪.‬‬ ‫צדיק רבי שלמה יהודה לייב זי"ע געפארן ווייט פון‬ ‫•••‬ ‫שטוב צו לערנען הלכות שחיטה‪ ,‬ער איז אריין צום‬ ‫הגה"ק רבי שלמה יהודה לייב וויינבערגער‬ ‫שינאווער רב און געבעטן‪ ,‬אז וויבאלד ער איז נאך‬ ‫אב"ד ניר באגאד זי"ע האט דערציילט‪ ,‬אז דאס זאגן‬ ‫א יונגערמאן און פארט אוועק פון שטוב‪ ,‬בעט ער‬ ‫שיר השירים פסח ביינאכט איז געווען א גאר‬ ‫א ברכה אז ער זאל זיין אפגעהיטן פון שלעכטס און‬ ‫גרויסע עבודה ביים הייליגען דברי חיים מצאנז‬ ‫נישט קומען צו קיין נסיון‪ ,‬דער הייליגער שינאווא‬ ‫זי"ע‪ ,‬איין יאר בעפאר זיין הסתלקות האט דער‬ ‫רב האט אים געבענטשט מיט א פריינטליך פנים‪,‬‬ ‫דברי חיים געהייסן‪ ,‬אז קיינער זאל נישט זיין אין‬ ‫האט דער צדיק רבי שלמה יהודה לייב זי"ע‬ ‫שטוב ווען ער זאגט שיר השירים‪ ,‬איז דארט געווען‬ ‫געזאגט‪ ,‬אז די גאנצע צייט אין דער פרעמד האט‬ ‫אין שטוב דער אייניקל הרה"ק רבי שמחה ישכר‬ ‫ער געפילט די ברכה‪" ,‬איך האב געפילט אז ער‬ ‫מציעשינוב זי"ע וואס איז געווען א קליין קינד אין‬ ‫טראגט מיך אויף די פלייצעס"‪.‬‬ ‫בעטל‪.‬‬ ‫•••‬ ‫דער צדיק רבי שלמה יהודה לייב זי"ע האט‬ ‫ווען דער משמש הרה"ח רבי רפאל ז"ל האט‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז פון שטאט טעגלאש איז ער אריבער‬ ‫געפרעגט דעם דברי חיים‪ ,‬אויב מען זאל ארויס‬ ‫קיין באגאד אלס שוחט‪ ,‬ווען א צווייטע קהלה האט‬ ‫נעמען דעם קינד אויך‪ ,‬האט דער דברי חיים זי"ע‬ ‫אים געוואלט נעמען פאר שוחט מיט א העכערער‬ ‫געוויזן‪ ,‬אז מען קען לאזן דעם קינד און שטוב ווייל‬ ‫געהאלט‪.‬‬ ‫ער שלאפט סיי ווי‪.‬‬ ‫האבן די באגאדער אים נישט געוואלט‬ ‫האט הגה"ק רבי שלמה לייב זי"ע דערציילט‪,‬‬ ‫אוועקלאזן‪ ,‬און זיי האבן אים אויפגענומען פאר רב‪,‬‬ ‫אז זיי זענען געשטאנען אינטערן טיר און צו‬ ‫און א יאר צייט איז ער געווען סיי רב סיי שוחט‪,‬‬ ‫געהערט ווי דער דברי חיים זי"ע זאגט דעם שיר‬ ‫דערנאך האט ער זיי געזאגט מיט א שמייכל‪" ,‬איך‬ ‫השירים מיט א ברען און א געוואלדיגע התלהבות‬ ‫בין דאך דער רב וואס דארף זען אז דער שוחט זאל‬ ‫און השתוקקות‪.‬‬ ‫זיין אן ערליכער‪ ,‬וואס זאל איך ענק זאגן‪ ,‬דער שוחט‬ ‫געפעלט מיר נישט"‪ ,‬און ער האט איבערגעלאזט די‬ ‫ווען דער הייליגער דברי חיים מצאנז זי"ע איז‬ ‫שחיטה‪.‬‬ ‫אנגעקומען צו דעם פסוק‪ָ " ,‬פּ ַשׁ ְט ִתּי ֶאת כֻּ ָתּנְ ִתּי‬ ‫•••‬ ‫ֵאיכָ כָ ה ֶא ְל ָבּ ֶשׁנָּ ה ָר ַח ְצ ִתּי ֶאת ַרגְ ַלי ֵאיכָ כָ ה ֲא ַטנְּ ֵפם"‪,‬‬ ‫דער צדיק רבי שלמה יהודה לייב מבאגאד זי"ע‬ ‫און ער האט דאס געזאגט מיטן קאלוב'ער ניגון פון‬ ‫האט דערציילט‪ ,‬אז איינמאל אויפ'ן וועג קיין‬ ‫"גלות‪ ,‬גלות"‪ ,‬האבן זיי געהערט א קראך ווי עפעס‬ ‫שינאווא האט ער געהערט פון דער גרויסקייט פון‬ ‫איז אראפ געפאלן‪.‬‬ ‫הרה"ק רבי אורי מסאמבור זי"ע‪ ,‬און ער איז אריין‬ ‫קיין סאמבור נעמען א ברכה‪.‬‬ ‫זענען זיי שנעל אריין געלאפן‪ ,‬האבן זיי‬ ‫געטראפן דעם אייניקל מציעשינוב ליגט אויף דער‬ ‫דערציילט ער‪ ,‬אז ווען ער איז אנגעקומען קיין‬ ‫ערד‪ ,‬האט דער זיידע געהייסן מען זאל דעם קינד‬ ‫שינאווא‪ ,‬האט אים דער רבי געזאגט‪" ,‬יונגערמאן‪,‬‬ ‫ארויס טראגן‪.‬‬ ‫‪87‬‬ ‫געזאגט אין אויער‪ ,‬די צאל יארן וואס ער וועט לעבן‪,‬‬ ‫איך ווייס ווער איר זענט‪ ,‬אבער פון וואו קומט‬ ‫און דאס ענדיגט זיך נאך די ימים נוראים‪.‬‬ ‫איר?"‪ ,‬ער האט גלייך פארשטאנען וואס די רבי‬ ‫מיינט‪ ,‬און זיך אנטשולדיגט‪.‬‬ ‫און ער האט געהערט פון טאטן‪ ,‬אז פאר‬ ‫משיח'ס צייטן וועט זיין א גרויסע הריגה אין פוילן‪,‬‬ ‫האט דער רבי געזאגט‪" ,‬חס ושלום! איז דען‬ ‫מ'וועט פירן אידן פון אלע עקן קיין פוילן און זיי‬ ‫מסכת ברכות ברוגז‪ ,‬אז מ'לערנט מסכת שבת?‪ ,‬נאר‬ ‫רח"ל דארט אומברענגען‪ ,‬און דער צדיק האט‬ ‫אז מ'מאכט א קנייטש אין מסכת ברכות און‬ ‫געזאגט בזה"ל‪" ,‬איך וויל נישט ליגן אין א ערד וואס‬ ‫מ'לערנט נישט מסכת שבת‪ ,‬דעמאלט איז מען‬ ‫וועט זיין אנגעזאפט מיט אידיש בלוט"‪ ,‬די קינדער‬ ‫ברוגז"‪ ,‬און געמיינט צו זאגן‪ ,‬אז ער איז נישט ברוגז‬ ‫האבן נישט מיטגעהאלטן דעם שמועס‪ ,‬און דער‬ ‫אז ער איז געווען אין סאמבור‪ ,‬אבי ער זאל נישט‬ ‫צדיק רבי משה'לע איז צוריק קיין צאנז אויף די‬ ‫אויפהערן צו קומען קיין שינאווא‪.‬‬ ‫ימים נוראים‪ ,‬און י"ב מרחשון בשנת תרע"ט איז ער‬ ‫•••‬ ‫נסתלק געווארן און ליגט אין אוהל אין צאנז‪.‬‬ ‫דער צדיק וקדוש מבאגאד זי"ע האט‬ ‫•••‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז ער און דער הייליגער נאסוידער רב‬ ‫הגה"ק רבי שלמה יהודה לייב וויינבערגער‬ ‫זי"ע זענען אמאל געקומען קיין שינאווא‪ ,‬און זיי‬ ‫אב"ד ניר באגאד זי"ע האט דערציילט‪ ,‬אז איינמאל‬ ‫האבן געהערט געשרייען פון שטוב‪ ,‬ווייל דער זון‬ ‫איז ער געווען אין שינאווא אויף א שבת ביים צדיק‬ ‫רבי משה'לע משינאווא‪ ,‬וואס איז געווען זייער‬ ‫רבי משה'לע משינאווא זי"ע‪ ,‬ווי באקאנט איז ער‬ ‫שוואך‪ ,‬איז געפאלן חלשות‪ ,‬און עס איז געווען א‬ ‫געווען א גרויסער חלש‪ ,‬ביים עסן האט זיך דאס‬ ‫גרויסע איבערקערעניש אין שטוב‪.‬‬ ‫עסן נישט געהאלטן אינעם גוף קדוש‪ ,‬אז ווען עס‬ ‫איז געקומען צום בענטשן‪ ,‬האט זיך אסאך מאל‬ ‫ווען דער זון איז צו זיך געקומען‪ ,‬האט ער‬ ‫געמאכט א שאלה אויב ער קען בכלל בענטשן‪.‬‬ ‫געוויינט‪ ,‬און דער טאטע האט זיך געזעצט לעבן‬ ‫אים און געזאגט‪" ,‬דו וועסט האבן אריכות ימים"‪,‬‬ ‫אבער ווען עס איז געקומען צום זמר מנוחה‬ ‫און דער טאטע דער הייליגער שינאווא רב זי"ע‬ ‫ושמחה‪ ,‬איז דער צדיק אריין אין אזא התלהבות‬ ‫אים עפעס אריינגעשעפטשעט אין אויער‪ ,‬און‬ ‫דקדושה‪ ,‬און פלוצלונג האט ער פון גרויס דביקות‬ ‫דערנאך געזאגט פארן זון רבי משה'לע‪" ,‬דו וועסט‬ ‫א שטויס געגעבן דעם טיש אז עס איז אראפ‬ ‫זיין א רבי‪ ,‬און די צוויי יונגעלייט‪ ,‬דער באגאדער און‬ ‫געפאלן‪ ,‬האט דער צדיק רבי שלמה לייב זי"ע‬ ‫דער אינטערדאמער‪ ,‬וועלן זיין דיינע חסידים"‪.‬‬ ‫דערציילט‪" ,‬אז דער טיש איז געווען אזא שווערע‬ ‫טיש‪ ,‬אז אפילו א געזונטע מענטש האט דאס נישט‬ ‫דערציילט דער הייליגער באגאדער רב זי"ע‪,‬‬ ‫געקענט ריקן אליין‪ ,‬כל שכן וכל שכן אזא שוואכע‬ ‫אז אנהייב אלול תרע"ח‪ ,‬נאך דער ערשטער‬ ‫מענטש ווי דער צדיק‪ ,‬אבער פון גרויס התלהבות‬ ‫וועלט‪-‬מלחמה‪ ,‬האט ער באקומען צוויי‬ ‫האט דאס דער צדיק אליין געריקט"‪.‬‬ ‫עקספרעס‪-‬בריוו פון וויען‪ ,‬איינס פון רבי משה'לע‬ ‫•••‬ ‫שינאווער זי"ע‪ ,‬און דארט איז געשטאנען‪ ,‬אז ער‬ ‫דער צדיק וקדוש רבי שלמה יהודה לייב‬ ‫זאל אים זוכן א דירה אין באגאד און קויפן א חלקה‪,‬‬ ‫מבאגאד זי"ע האט דערציילט‪ ,‬אז זיין רבי דער‬ ‫ווייל ער וויל ליגן אין אונגארן‪ ,‬און איינס פון זיינע‬ ‫הייליגער שינאווער רב זי"ע האט אמאל געזאגט‬ ‫קינדער‪ ,‬אז ער זאל דאס נישט טון‪.‬‬ ‫בזה"ל‪" ,‬איך קוק נישט אריין אין די היינטיגע‬ ‫ספרים‪ ,‬נאר אין אריה דבי עילאי‪ ,‬וואס האט‬ ‫דערציילט דער הייליגער באגאדער רב זי"ע‪,‬‬ ‫געלערנט לשמה‪ ,‬און אין חתם סופר‪ ,‬וואס יעדער‬ ‫אז ער איז געפארן מיט א מסירת נפש קיין וויען‪,‬‬ ‫אות איז מסוגל צו יראת שמים"‪.‬‬ ‫און דער צשיק רבי משה'לע האט אים געזאגט‪,‬‬ ‫•••‬ ‫"כ'האב געוואוסט אז איר וועט קומען‪ ,",‬און‬ ‫דער צדיק וקדוש רבי שלמה יהודה לייב‬ ‫דעמאלט האט ער מגלה געווען דעם סוד‪ ,‬אז ווען‬ ‫מבאגאד זי"ע‪ ,‬איז געווען מפורסם אלס א איש‬ ‫ער איז געווען שטערבליך קראנק‪ ,‬האט דער‬ ‫האמת‪ ,‬און ער האט באמת נישט געקענט‬ ‫טאטע דער הייליגער שינאווא רב זי"ע אים‬ ‫‪88‬‬ ‫נעורים‪ ,‬אז ער האט אפשר אמאל פארענטפערט א‬ ‫פארטראגן קיין שמץ פון שקר אדער‬ ‫שווערן רמב"ם אינמיטן שמונה עשרה"‪.‬‬ ‫פארשטעלעכץ‪ ,‬איינמאל האט ער געזען א בעל‬ ‫תפלה וואס שרייט ביים דאווענען מיט אלע כוחות‪,‬‬ ‫האט ער געזאגט בזה"ל‪" ,‬ממה נפשך האב איך‬ ‫הנאה‪ ,‬אויב ער מיינט עס ערנסט‪ ,‬איז דאך זייער גוט‪,‬‬ ‫און אז נישט‪ ,‬זאל ער זיך אויסשרייען די גאל"‪.‬‬ ‫און דער צדיק ער פלעגט כסדר זאגן בשם‬ ‫צדיקים הקודמים‪ ,‬אויפ'ן פסוק "אלקי מסכה לא‬ ‫תעשה לך"‪ ,‬אז דאס מיינט‪" ,‬נישט קיין‬ ‫"אנגעגאסענע פרומקייט"‪ ,‬ווי א שיכור וואס הייבט‬ ‫אן צו רעדן פון עבודת השם‪ ,‬און דעמאלט ווערט ער‬ ‫פרום‪ ,‬ווייל דאס איז נישט קיין אמת"‪.‬‬ ‫•••‬ ‫דער צדיק מבאגאד זי"ע איז געווען מפורסם‬ ‫אלס א גאר גרויסער עניו ושפל ברך‪ ,‬ווערט‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז ער האט אמאל געזאגט פאר זיין זון‬ ‫מיט א צעבראכן הארץ‪" ,‬אמאל‪ ,‬ווען מ'איז געקומען‬ ‫מזכיר זיין א איד וואס האט זיך געברויכט שטעלן‬ ‫צו די מיליטער‪ ,‬בין איך געווען אזוי צעבראכן‪ ,‬ווי‬ ‫ס'וואלט געווען מיין אייגן קינד‪ ,‬אבער ווען מיינע‬ ‫אייגענע זון האבן געדארפט גיין צו די מיליטער‪,‬‬ ‫האב איך געזען אז דאס טוט מיר אסאך מער וויי"‪,‬‬ ‫און ער האט זיך באקלאגט און געזאגט מיט זיין‬ ‫גרויס עניוות‪" ,‬קומט אויס אז איך האב מיך‬ ‫אלעמאל גענארט!"‪.‬‬ ‫•••‬ ‫דער צדיק רבי שלמה לייב מבאגאד זי"ע האט‬ ‫אמאל געשיקט זיין זון‪ ,‬דעם פאיער רב‪ ,‬קיין‬ ‫ראצפערט צום צדיק הרה"ק רבי ישכר דוב‬ ‫מבעלזא זי"ע‪ ,‬דארט האט ער געזען ר' רפאל‪ ,‬דעם‬ ‫צאנזער משמש‪ ,‬זיצן לעבן בעלזער רב‪ ,‬און‬ ‫דערציילן‪.‬‬ ‫אז איינמאל איז דער צדיק רבי ברוך'ל‬ ‫מגארליץ זי"ע געפאלן חלשות ביים טאטן אין‬ ‫צאנז‪ ,‬און ווען ער איז צו זיך געקומען האט אים‬ ‫דער טאטע געפרעגט‪" ,‬וואס האסטו געטראכט ווען‬ ‫דו ביסט געפאלן חלשות?"‪ ,‬און דער הייליגער‬ ‫צאנזער רב האט געזאגט‪" ,‬איך‪ ,‬ווען איך בין אמאל‬ ‫געפאלן חלשות‪ ,‬האב איך מתקן געווען אלע חטאות‬ ‫נעורים"‪ ,‬האט דער הייליגער בעלזער רב געזאגט‪,‬‬ ‫"עולם גולם מיינט די גרויסע חטאות נעורים‪ ,‬אבער‬ ‫ביים הייליגער צאנזער רב זי"ע איז געווען די חטאת‬ ‫‪89‬‬