יארצייטן פון צדיקים · Yuhrtzeiten Fin Tzadikim — נח (2026-10-12)

בס"ד
יארצייטן פון
צדיקים
שבת פרשת
נח תשפ"ז
שון
פון ל' תשרי – ביז ו' חשון
לעילו נשמת אבי מורי הרה"ח רבי משה אפרים
ב"ר ארי' ע"ה – כ"ד טבת תשע"א
יענטא בת הרה"ח
ולעילו נשמת אמי מורתי שפרה ע
ר' משה יהודה ע"ה – ו' אדר תשפ"ה
צו באקומען די יארצייטן יעדן טאג,
ביטע שיקט א מעסעדז ש מיט אייער אימעיל צו דעם נומער (646) 907-9119
זונטאג -ל' תשרי
ז
הגה"ק רבי צבי הירש ב"ר מאיר זי"ע) ,חיות( ,בעל מהר"ץ חיות ,אב"ד בראדי וזולקאווא.
מאנטאג -א' חשון
הגה"ק רבי ישכר דוב בעריש ב"ר משה הכהן זי"ע )טורנהיים( בעל עבודת יששכר ,מוואלברוז.
הגה"ק שר התורה רבי יוסף ב"ר יהודה זי"ע) ,ענגיל( ,בעל אתוון דאורייתא ,ראב"ד קראקא.
דינסטאג -ב' חשון
הרה"ק רבי משה יהודה לייב ב"ר שלמה זי"ע) ,שפירא( ,מסטריזוב.
מיטוואך -ג' חשון
הרה"ק רבי ישראל ב"ר שלום שכנא זי"ע) ,פריעדמאן( ,ראש שושלת רוז'ין.
הרה"ק רבי אליעזר ב"ר נפתלי צבי מראפשיץ זי"ע) ,הורוויץ( ,בעל דמשק אליעזר ,מדזיקוב.
דאנערשטאג -ד' חשון
הגה"ק רבי יואב יהושע ב"ר נתן נטע זי"ע) ,ווינגארטען( ,בעל חלקת יואב ,אב"ד קינצק.
פרייטאג -ה' חשון
הרה"ק רבי קלונימוס קלמן ב"ר אלימלך זי"ע ,הי"ד) ,שפירא(,
בעל חובת התלמידים ,מפיאסעצנא.
שבת קודש -ו' חשון
הרה"ק רבי שלמה יהודה לייב ב"ר שמואל זי"ע) ,וויינבערגער( ,אב"ד ניר באגאד.
לזכות להצלחה
חיים אליעזר בן שפרה יענטא וכל משפחתו.
שמואל בן שפרה יענטא וכל משפחתו.
צבי בן שפרה יענטא וכל משפחתו.
מאיר ברוך בן שרה בריינדל ליבא וכל משפחתו.
חיים צבי בן שרה וכל משפחתו.
לעילו נשמת אבי מורי הרה"ח ר' משה אפרים ב"ר ארי' ע"ה – .כ"ד טבת תשע"א.
לעילו נשמת אמי מורתי שפרה יענטא בת הרה"ח ר' משה יהודה ע"ה – .ו' אדר תשפ"ה.
געווען און זיך אסאך געשריבן שאלות ותשובות
יארצייט ל' תשרי -א' דר"ח חשון
מיט דעם גאון.
הגה"ק רבי צבי הירש ב"ר מאיר זי"ע) ,חיות(
אויך איז ער געווען מפורסם אלס א גרויסער
בעל מהר"ץ חיות ,אב"ד בראדי וזולקאווא
חכם און א בקי אין אסאך חכמות ,אויך האט ער
געהאט א געוואלדיגע קענטעניס אין די וועג ווי
אזוי די וועלט איז אויס געשטעלט ,אויך האט ער ער איז געבוירן אין שטאט בראדי אין גאליציא ,כ"ח
געקענט אנדערע שפראכן וואס דאס האט אים מרחשון בשנת תקס"ו.
ארויס געהאלפן שתד'לן לטובת הכלל ,צוליב זיין
גרויסע חכמה האט ער גאר אסאך לוחם געווען צו זיין טאטן הגה"ק הגביר רבי מאיר חיות זי"ע,
מלחמת השם קעגן די משכילים און די מתחדשים בן הגביר מוה"ר מנחם מאניש זי"ע,
וואס האבן דאן אנגעהויבן פארשפרייטן זייער בן הגה"ק רבי יצחק חיות מטיסמעניץ זי"ע,
השכלה אין די וועלט. בן הגה"ק רבי מאיר מטיסמעניץ זי"ע,
מגזע הגה"ק רבי יצחק חיות הראשון בעל אפי'
ער האט זייענדיג א גרויסע עושר געהאט גאר רברבי אב"ד פראג זי"ע.
שטארקע קשרים מיט די ממשלה און ער האט גאר
אסאך עוסק געווען לטובת כלל ישראל ,וואס ער איז געווען א גאון אדיר חכם הכולל ,ער
אפילו די גוים האבן זייער מכבד געווען דעם גאון האט שוין ביי די 5יאר אלט געקענט גאנץ תנ"ך
צוליב זיין געוואלדיגע חכמה ,ער האט גאר אסאך בעל פה ,ער איז געווען א גדול בתורה און איינע פון
צדקה געטיילט פאר די עניים פון שטאט ,ער האט די גרויסע פוסקים בדורו ,ביי דעם גאון איז געווען
מחבר געווען צענדליגע געהויבענע ספרים. תורה וגדולה במקום אחד ,ער איז געווען א
גרויסער עושר און א מקורב למלכות ,און אויך איז
דער מהר"ץ חיות זי"ע איז געווען א גאון אין ער געווען זייער באקאנט אין גאר אסאך שפראכן
תורה ,מיט א גאר שטארקע קאפ ,און איינע פון די און געהאט גאר שארפע כשרונות ,וואס ער האט
גאונים בדורו האט געשריבן אויף אים ,אז ער איז מיט דעם אסאך אידן געהאלפן ,ער האט מקיים
געווען "איינער פון די זעלטענע גאונים פון זיין דור, געווען הכנסת אורחים אויף א געוואלדיגע דרגה,
באהאוונט אין אלע קאמערן פון תורה ,און אן זיין שטוב איז אייביג געווען אפען פאר יעדן איד,
ענליכער צו אים אלס פארשער איז נישט געווען". אויך די גדולים און גאונים בדורו זענען ביי דעם
גאון איין געשטאנען.
בשנת תקפ"ח ווען ער איז נאך געווען 23יאר
אלט האט מען בהשתדלות פון הגה"ק רבי יעקב
ער האט געלערנט ביי גדולים און גאונים בדורו
משולם אורנשטיין בעל ישועות יעקב מלבוב זי"ע
ובתוכם.
אויף גענומען דעם גאון רבי צבי הירש זי"ע אלס רב
אין שטאט זאלקווא.
הגה"ק רבי אפרים זלמן מרגליות בעל מטה אפרים
ער איז געווען באקאנט אלס א גרויסע מתנגד מבראד זי"ע,
פון דעם דרך החסידות און דערפאר האט ער גאר הגה"ק רבי אברהם אלעזר לאנדא מבראד זי"ע,
אסאך געליטן פון די חסידים אין שטאט ,אבער רוב הגה"ק רבי זנוויל מרגליות מפרעמישלא זי"ע,
רובם גדולים און גאונים בדורו האבן דעם גאון גאר הגה"ק רבי צבי הירש העללער בעל טיב גיטין אב"ד
שטארק מכבד געווען ,ער איז געווען א גאר בודאפעסט זי"ע,
קלוגער מענטש וואס האט מבין געווען דבר מתוך הגה"ק רבי אברהם זאב וואלף פרענקל בעל משיב
דבר און עוסק געווען בתורה מיט א געוואלדיגע כהלכה מפשעווארסק זי"ע.
התמדת התורה.
אויך איז ער געווען גאר שטארק מקושר מיט
בשנת תרי"ג האט מען דעם גאון אויף גענומען הגה"ק רבי משה סופר בעל החתם סופר מפרשבורג
אלס רב אין שטאט קאליש ,דארט האט מען גאר זי"ע ,וואס האט דעם גאון גאר שטארק מקרב
1
דעמאלט געוואוינט אין בראדי ,און איז געווען שיין אויף גענומען דעם גאון און ער האט דארט
נאנט צום גרויסן גאון רבי אפרים זלמן מרגליות געפירט דעם שטאט מיט א שטארקע האנט ,אויך
זי"ע ,רבי אפרים זלמן האט אים ליב געהאט ,און דארט האט דער גאון גאר שטארק לוחם געווען
פלעגט הנאה האבן פון זיין לערנען. קעגן די משכילים און די מתחדשים ,און דורך דעם
האט ער אסאך אידן געראטעוועט פון ח"ו
ווען דער גאון רבי אפרים זלמן האט געהערט,
פארכאפט ווערן אין השכלה.
אז רבי צבי הירש איז קראנק און קען נישט קומען
אין בית המדרש ,איז דער גרויסער גאון אליין ער האט איבער געלאזט זיינע הייליגע ספרים.
געגאנגען צו אים אין שטוב ,מקיים זיין די מצוה פון
ביקור חולים ,און די נאנטע צום גאון רבי צבי הירש ספר תורת נביאים ,על ספרי הנביאים,
האבן דערציילט ,אז דער גאון רבי אפרים זלמן ספר עטרת צבי ,על יסודות התורה שבעל פה,
פלעגט מיט אים רעדן ווי א טאטע מיט א קינד ,און דרכי הוראה ,על סמכות בתי הדין,
ער האט אים מקרב געווען און האט הנאה געהאט מבוא התלמוד,
פון זיין חכמה. שו"ת מהר"ץ חיות,
••• ספר מטבע הברכות ,ביאור על האבודרהם,
ווערט דערציילט ,אז ווען מען האט געוואלט ספר עבודת המקדש ,הלכות הקרבת קרבן פסח,
אויפנעמען דעם גאון רבי צבי הירש חיות זי"ע אלס ספר תפארת למשה,
רב אין זולקווא ,איז רבי צבי הירש חיות זי"ע ספר מנחת קנאות ,נגד הרפורמים.
געפארן פון בראדי צו דער שטאט ,און זיין רבי ,דער
גאון רבי אפרים זלמן מרגליות זי"ע ,איז ער האט איבער געלאזט זיינע קינדער.
מיטגעפארן מיט אים.
אין זולקווא האט מען דעם יונגן גאון הגה"ק רבי יצחק חיות הרביעי בעל שיח יצחק זי"ע,
אויפגענומען מיט גרויס כבוד ,און ווען דער גאון ממלא מקום אביו בבראדי,
רבי אפרים זלמן האט זיך געזעגנט פון אים ,האט הגה"ק רבי חיים חיות זי"ע,
ער אים געבענטשט" ,אז ער זאל האבן חן אין די הגה"ק רבי שלמה חיות זי"ע.
אויגן פון די בני הקהילה ,און אז זיין תורה און זיין
בשנת תרט"ז האט זיך פארשפרייט די מחלה
חכמה זאלן זיך פארשפרייטן אין די גלילות" ,און
פון כולירה אין שטאט בראדי ,און ליידער איז דער
דער גאון רבי אפרים זלמן האט אים געוואונטשן,
גאון מיט זיין רעבעצין אנגעשטעקט געווארן מיט
"אז גרויסע לומדים זאלן זיך מיט אים שרייבן אין
די מחלה ,זיי האבן פראבירט צו פארן זיך היילן פון
תורה".
דעם מחלה ,אבער ווען זיי זענען צוריק געקומען
און די תלמידים האבן דערציילט ,אז דער גאון צום שטאט זאלקווא האט זיך די מחלה
רבי אפרים זלמן האט אמאל געגעבן א גאר שיינע געשטארקט אויפן גאון.
ברכה פארן גאון רבי צבי חיות זי"ע בזה"ל" ,גם
גדולי ארץ וראשי אלפי ישראל ישאו ויתנו עמך נסתלק לגנזי מרומים בן נ"א שנה ביום ל'
בדברי תורה ,אשר אתה תהיה לאור בין החכמים, תשרי א' דראש חודש מרחשון בשנת תרט"ז,
לברר דברי התלמוד ע"פ הראשונים". ומנוחתו כבוד איז אין שטאט לבוב ,ליידער איז פון
••• דעם ביה"ח נישט געבליבן קיין זכר נאך די מלחמה.
עס האט דערציילט א נאנטער מקורב ,וואס ער
האט אליין געזען ,אז ווען ער איז איינמאל געפארן זכותו הגדול יגן עלינו
מיטן מהר"ץ חיות זי"ע קיין בראדי ,אויפן וועג ועל כל ישראל אמן.
זענען זיי אנגעקומען קיין זלאטשוב ,און האבן זיך
אפגעשטעלט אין אן אכסניא צו נעכטיגן. מעשיות
דער מקורב האט מיט גענומען אויפן וועג דעם איינמאל איז דער יונגער גאון רבי צבי הירש
אכטן באנד פון דעם היסטארישן ווערק פון יוסט, חיות זי"ע נישט געקומען אין בית המדרש ,ער האט
2
••• איבער די קורות פון כלל ישראל ,און בשעת מען
עס ווערט דערציילט ,איבער דעם באזוך האט זיך אפגעשטעלט צו געבן עסן פאר די פערד,
פונעם הייליגען שר שלום מבעלזא זי"ע אין שטאט אדער צו נעכטיגן ,פלעגט ער אריינקוקן אין דעם
זולקווא ,ווערט דערציילט אז דער הייליגער בוך.
מהר"ץ חיות זי"ע וואס איז נישט געווען מקושר
צום דרך החסידות ,מיט דעם אלעם האט דער גאון יענעם אוונט איז ער געזעצן אויף זיין בעט און
רבי צבי חיות אליין מקבל פנים געווען דעם געליינט פונעם ביך ,און ווען דער גאון דער מהר"ץ
הייליגען שר שלום און אים אפגעגעבן גרויס כבוד. חיות האט געזען דעם בוך אין זיין האנט ,און האט
אנגעהויבן רעדן מיט אים וועגן פארשידענע
דאס האט אבער זייער נישט געפאלן פאר א ענינים וואס שטייען דארט ,און ווען דער מקורב
טייל פון די נאנט צום מהר"ץ חיות ,וויבאלד זיי האט נישט געדענקט עפעס ,האט דער מהר"ץ
זענען געווען קעגן די חסידים ,און האבן זיך חיות אים געוויזן מיטן מויל ,און געזאגט" ,דאס
געבייזערט אז ער גיט אפ אזא כבוד פארן בעלזער שטייט אין דעם און דעם באנד ,און אויף דעם און
רב ,און די כבוד וואס ער האט אפגעגעבן פאר דעם בלאט".
הייליגען שר שלום האט אים דעריבער געקאסט די
אומצופרידנקייט פון א טייל פון זיינע אייגענע און דער גאון רבי צבי חיות זי"ע האט גערעדט
מקורבים ,און ער פון דעם אסאך געליטן ,אבער וועגן די ערשטע זיבן בענדער ,אזוי ווי זיי וואלטן
דער גאון וקדוש האט זיך פון דעם נישט וויסענדיג אלע געווען אפן פאר אים ,און דער מקורב האט
געמאכט בכלל ,ווייל ער איז געווען מקושר צו יעדן געזאגט ,אז עס איז געווען אזוי ביי אים אויך מיט
ערליכען איד און צדיק. בבלי און ירושלמי ,רי"ף און רמב"ם ,און נאך אסאך
••• ספרים ,דער גאון רבי צבי חיות האט נישט נאר
ווערט דערציילט ,אז בשעת דער הייליגער שר געקענט דעם תוכן ,נאר ער האט געדענקט וואו די
שלום איז געווען צו גאסט ביים גאון רבי צבי חיות זאך שטייט.
זי"ע ,האט דער הייליגער בעלזא רב מיט •••
געברענגט גאר אסאך חסידים וואס האבן דעם דער גאון וקדוש רבי מרדכי זאב איטינגא זי"ע,
רבין גאר שטארק מכבד געווען ,האט דער שר פון די חכמים פון לעמבערג ,איז געווען גאר אסאך
המחוז געפרעגט פונעם גאון רבי צבי א קשיא. אין פארבינדונג מיטן גאון דער מהר"ץ חיות זי"ע,
ער האט אים אמאל געשריבן א בריוו פול מיט
דו ביסט דאך דער רב פון דער גאנצער געגנט, התפעלות פון זיין ברייטקייט אין תורה און חכמה.
א גרויסער למדן ,און דו קענסט אויך שפראכן ,איז דער גאון רבי מרדכי זאב האט זיך
פארוואס קומט נישט אזא ציבור צו דיר ,און געוואונדערט ווי אזוי דער מהר"ץ חיות קען האבן
פארוואס קומען פון אלע שטעטלעך אזויפיל צייט פאר אזויפיל ספרים און אזויפיל חכמה ,די
מענטשן מקבל פנים זיין דעם רב פון דעם קליינעם תורה פון דער גמרא אליין איז דאך ברייט אן א
שטאט בעלזא. שיעור ,און דא האט ער געזען א מענטש וואס איז
באהאוונט אין תורה און אויך אין נאך אסאך
האט דער מהר"ץ חיות אים געענטפערט ,לויט ענינים.
ווי עס איז באקאנט ,אז ביי אידן איז דא תורה און
תפילה ,און צו פארשטיין די גרויסקייט פון א למדן און דער גאון רבי מרדכי זאב האט געשריבן ,אז
דארף מען אליין זיין א לערנער ,און דערפאר קען ער אליין שפירט ווי זיין האנט איז צו קורץ צו
נישט יעדער אפשאצן וואס א גרויסער תלמיד חכם דערגרייכן די גאנצע תורה ,בעת דער מהר"ץ חיות
איז ,אבער דאווענען קען יעדער איד ,און דער ציבור פארטיפט זיך אין אזויפיל תורה און חכמה ,און ער
שפירט דעריבער א נאנטקייט צום רבי ,וועלכער איז האט צוגעלייגט ,אז ווען דער מהר"ץ חיות האט
פארבונדן מיט זייער תפילה. מיט אים געשמועסט אין תורה ,און אפילו ווען ער
האט אים געשיקט א בריוו אין לימוד ,איז אים
געווען שווער זיך צו שטעלן קעגן זיין גרויסקייט.
3
נאך דעם טאטנ'ס פטירה האט די מאמע אים
יארצייט א' מרחשון
אוועקגעשיקט מיט א מסירת נפש צו לערנען אין
שטאט קאליש ,וואו ער האט מקבל געווען תורה
הגה"ק רבי ישכר דוב בעריש ב"ר משה הכהן זי"ע
ביי גרויסע תלמידי חכמים ,און שוין דעמאלט
)טורנהיים(
האבן אלע געזען ,אז דער בחור'ל איז געבוירן צו
בעל עבודת יששכר ,מוואלברוז
גרויסע זאכן ,ווייל זיין פנים האט געשיינט מיט
אהבת השם און יראת שמים.
ער איז געבוירן אין שטאט פיעטרקוב ,בשנת
ער איז געווען א גאון עולם בתורה ובחסידות תקס"א.
און א איש קדוש מאוד ,ער איז געווען מפורסם
אלס א גרויסער בעל חסד און א בעל מופת עצום צו זיין טאטן הגה"ק רבי משה הכהן טורנהיים זי"ע.
און א גרויסע פועל ישועות בקרב הארץ ,ער האט
זיך רוב פון זיין לעבן גאר אסאך מסגף געווען מיט און צו זיין מאמע הצדקת מרת בריינדיל ע"ה.
סיגופים און געפאסט משבת לשבת גאר אסאך
בחייו ,און אפילו שבת קודש האט דער צדיק כמעט זיין טאטע הגה"ק רבי משה איז געווען א
גארנישט געגעסן. תבואה־סוחר און א גרויסער ירא שמים ,די עלטערן
האבן א גאנץ לעבן מתפלל געווען און געבעטן
זיין גאנץ לעבן איז געווען איין שטיק תורה און ביים אייבערשטן ,אז זיי זאלן זוכה זיין צו א זון א
עבודת השם ,און ער האט געדינט דעם באשעפער צדיק און א חסיד ,און זייער תפילה איז אנגענומען
מיט גרויס פרישות ,זיין עבודת התפילה און זיין געווארן ,און דער טאטע האט מיט א מסירת נפש
תהלים זאגן זענען געווען מיט א געוואלדיגער זיך אפגעשפארט דא ביסל געלט וואס ער האט
השתפכות הנפש ,אסאך אידן זענען געקומען צו פארמאגט ,כדי צו באצאלן די מלמדים ,אבי זיין
אים מיט זייערע צרות און זענען געהאלפן געווארן קינד זאל לערנען די הייליגע תורה.
מיט גרויסע ישועות ,ער האט געשיקט גרויסע
סכומים פאר די ארעמע אידן אין ארץ ישראל. ווען דער קליינער בעריש'ל איז געווען ארום
אכט יאר אלט ,איז דער טאטע נפטר געווארן ,און
ער האט חתונה געהאט מיט הרבנית הצדקת מרת די גאנצע לאסט פונעם חינוך איז געבליבן אויף די
אסתר מלכה ע"ה, פלייצעס פון די מאמע די צדקת מרת בריינדיל
בת הרה"ק רבי אברהם צבי מוואלברוז זי"ע. ע"ה ,זי האט עס געטראגן מיט מסירות נפש.
ווערט דערציילט איבער די רבנית הצדקת און ווי דער זון דער צדיק וקדוש רבי בעריש
מרת אסתר מלכה ע"ה ,זי איז געווען א ריכטיגע האט שפעטער אליין געזאגט" ,איך זאג נישט קיין
"עזר כנגדו" ,אסאך יארן האט זי אויסגעהאלטן די שום עצה און קיין שום סגולה ,נאר וואס איך האב
שטוב ,כדי איר הייליגער מאן זאל קענען זיצן און געלערנט פון דער תורה הקדושה אדער וואס איך
לערנען און דינען דעם אייבערשטן אן קיין האב געהערט פון מיין מאמע די צדקת".
שטערונגען ,אויך שפעטער ,ווען ער איז שוין
געווען א רבי ,האט ער נישט געוואלט הנאה האבן די מאמע פלעגט זאגן א ווארט וואס איז
פון די חסידים'ס געלט ,און זיין פרנסה איז געבליבן אין די ספרים" ,ס'איז דער שטייגער אז
געקומען פון א געשעפט וואס די רעבעצין האט מאמעס וואשן זייערע קינדער אין מילך ,און איך
געפירט. האב געוואשן מיין בעריש'ל מיט די טרערן פון
מיינע אויגן" ,און ווען זי האט זיך אויסגעגאסן איר
גלייך נאך די חתונה האט ער גענומען רשות הארץ פארן באשעפער ,האט זי געהאט נאר איין
פון זיין ווייב די צדקת מרת אסתר מלכה ע"ה ,צו בקשה צום באשעפער ,אז איר זון בעריש זאל
אוועק גיין פון שטוב לערנען תורה ,און די רעבעצין אויסוואקסן א ערליכער איד און דינען נאר דעם
האט מיר איר מסירת נפש גלייך מסכים געווען, איינציגען באשעפער.
4
עמוד ,און ער האט אים מער נישט געקענט ווייל איר איינציגע מטרה אין לעבן איז געווען ,אז
ארויסנעמען ,און ערשט נאך אסאך מי ,ווען די איר הייליגע מאן זאל קענען לערנען תורה און דינען
מתפללים האבן צובראכן דעם עמוד ,האבן זיי דעם באשעפער ,און דאן איז ער אוועק לערנען קיין
באפרייט זיין קאפ ,און אלע ארומיגע זענען זגערזש ,ביי הגה"ק רבי שלום צבי כ"ץ זי"ע ,איינער
געשטאנען און געציטערט פון דעם וואס זיי האבן פון די אויסדערוועלטע תלמידים פונעם הייליגן
געזען ,אבער דער צדיק האט ווייטער געדאווענט. שרף מקאצק זי"ע.
צופרי נאכן דאווענען איז ער ארויס אויף די דארט אין זגערזש איז ער געבליבן א גאנץ יאר,
גאס זוכן א וואגן צו פארן ווייטער ,האט אים א און האט דארט איינגעקויפט גאר אסאך תורה און
יונגערמאן געפרעגט וואו ער פארט ,האט ער יראת שמים פון זיין גרויסן רבין ,ווען דאס יאר האט
געענטפערט" ,איך ווייס נאך נישט וואו איך פאר, זיך געענדיגט ,האט אים דער רבי געהייסן פארן
איך האב נאך נישט באשלאסן צי קיין "קאצק" אהיים ,און ער האט געפאלגט ,אבער אין שטוב איז
אדער קיין "מאגלניצא" ,און וועלכער וואגן עס וועט ער נישט לאנג געבליבן ,ווייל עס האט אין אים
זיך מיר צופאלן ,וועל איך וויסן אז פון הימל פירט געברענט א פייער זיך צו מדבק זיין אין די צדיקים
מען מיך צו יענעם צדיק" ,דער יונגערמאן איז אליין פונעם דור.
געווען א מאגלניצער חסיד ,און ער האט
פארשטאנען ,אז דאס איז פון הימל ,און ער האט ער איז דאן געפארן לערנען צום הייליגן צדיק
נישט לאנג געווארט און אים גלייך אריינגעזעצט הרה"ק רבי חיים מוואלבראם בעל זכרון חיים זי"ע,
אין א וואגן וואס פארט קיין מאגלניצא. איינער פון די גרעסטע תלמידים פונעם הייליגען
חוזה מלובלין זי"ע ,וואס האט דעמאלט געוואוינט
דער הייליגער צדיק רבי חיים מאיר יחיאל אין שטאט קאמינסק ,און פון דעם רבין האט ער
השרף ממאגלניצא זי"ע האט אים מקבל געווען מקבל געווען דעם דרך החסידות ,און דאן איז דער
מיט גרויס ליבשאפט ,און ער האט געשפירט א צדיק שוין געווען מפורסם מיט זיין גדלות בתורה
נשמה־קשר מיט דעם רבי'ן ,און ער איז געווארן זיין ובחסידות און מיט זיין געוואלדיגע קדושה מיט
חסיד און זיין תלמיד מובהק ,דארט אין מאגלניצא וואס ער האט זיך שוין דאן געפירט.
האט ער אנגעהויבן זיין באזונדערע עבודה פון
תהלים זאגן ,מיט וועלכע עס זענען שפעטער יענע צייט זייענדיג א תלמיד חביב פון זיין רבין
געהאלפן געווארן אזויפיל אידן. הגה"ק רבי שלום צבי כ"ץ זי"ע ,וואס איז געווען א
פייער'דיגע חסיד פונעם הייליגען שרף מקאצק
דער הייליגער מאגלניצער האט זייער זי"ע ,האט ער זיך שטארק פארגלוסט צו זען דעם
געשעצט דעם תלמיד'ס תהלים זאגן ,און ער האט הייליגן קאצקער ,און ער איז טאקע אהין געפארן,
באפוילן די חסידים ,אז קיינער זאל אים נישט און זיך פאר א קורצע צייט מסתופף געווען ביים
שטערן ווען ער זאגט תהלים ,ווייל דעמאלט רייסט הייליגען קאצקער זי"ע.
ער ממש אויף דעם הארץ פון די וואס הערן ,און
ברענגט זיי נענטער צו זייער טאטן אין הימל, אויפן וועג צוריק פון קאצק איז ער
איינמאל האט דער הייליגער מאגלניצער געזאגט דורכגעפארן דעם שטאט ווארשע ,און איז געבליבן
פאר זיינע תלמידים" ,מיין רבי בעריש'ל רייסט אויף איבערנעכטיגן אין א בית המדרש ,און חסידים
וועלטן מיט זיין תהלים ,ווייסט איר ,אז מלאכים און דערציילן ,אז אין יענעם בית המדרש פלעגט
שרפים פון אויבן קומען זיך צוזאם הערן זיינע דאווענען דער סניגורם של ישראל ,דער הייליגער
מזמורים" ,און נישט איינמאל האט דער הייליגער בארדיטשובער זי"ע.
מאגלניצער אליין געשיקט זיינע חסידים צו רבי
בעריש'ל ,זיי זאלן נעמען זיין ברכה. חסידים האבן דערציילט ,אז ביים דאווענען
מעריב איז דער צדיק רבי בעריש אזוי אריין אין א
ווען דער הייליגער מאגלניצער איז נסתלק התלהבות ,אז ער האט נישט באמערקט ווי ער
געווארן ,ט"ו אייר בשנת תר"ט ,האט דער הייליגער האט אריינגעשטעקט דעם קאפ אין א לאך פונעם
5
אבער פון הימל האט מען אנדערש געוואלט, צדיק רבי אלעזר מקאזשניץ זי"ע ממלא מקום
און די חסידים האבן נישט אויפגעהערט בעטן ,און געווען ,און דער תלמיד רבי בעריש איז גלייך
ער האט געוואלט מקיים זיין דעם רבי'נס ציווי, אריבער קיין קאזניץ מקבל מרות זיין פונעם צדיק
ווייל דער הייליגער קאזשניצער האט אים פאר זיין רבי אלעזר ,און ווען ער איז אנגעקומען קיין
פטירה געהייסן פארן אהיים ,ווייל עס איז שוין קאזשניץ ,האט זיך דער צדיק רבי אלעזר
געקומען די צייט אז זיין הייליגקייט זאל געוואונדערט און געזאגט" ,איך האב געוואלט
אנטפלעקט ווערן און ער זאל זיין א מנהיג פאר כלל פארן צו אייך זיך מסתופף זיין ,און איר קומט צו
ישראל ,און ער האט בלית ברירה מסכים געווען, מיר?" ,האט דער צדיק רבי בעריש געענטפערט,
און שוין דעם ערשטן שבת זענען זיך "כ'האב אויסגעגאסן אסאך תפילות פארן
צוזאמגעלאפן אסאך אידן ,און גלייך פונעם אנהייב באשעפער ,אז איך זאל זוכה זיין צו זיין א תלמיד
האבן זיך אין זיין הויף געציילט הונדערטער פונעם רבי'ן".
חסידים.
דער הייליגער קאזשניצער צדיק רבי אלעזר
ער איז גאר שנעל באקאנט געווארן אלס א זי"ע האט דעם תלמיד רבי בעריש געגעבן גרויס
בעל מופת עצום ,און אסאך אידן זענען צו אים כבוד ,ווען ער איז געווען אויף שבת אין קאזשניץ,
געקומען בעטן ישועות און רחמים ,ער פלעגט האט מען אים צוגעגרייט א באזונדערן טיש נעבן
מקבל זיין די חסידים ערשט נאכדעם וואס ער דעם רבי'נס טיש ,מיט צוועלף חלות ,ווי עס איז דער
האט געזאגט תיקון חצות ,ער האט אליין שטייגער ביי רבי'ס ,דער הייליגער קאזשניצער
געדאווענט פארן עמוד אלע דריי תפילות ,אפילו האט געהייסן זיינע זון זיי זאלן זיך מיט אים
אינמיטן די וואך ,שחרית האט זיך אנגעהויבן פאר אדורכשמועסן אין יעדע זאך ,און יעדעס מאל ווען
חצות היום און האט זיך געצויגן לאנג ,מעריב האט ער איז געקומען ,האט ער זיי געשיקט צו אים
ער געדאווענט ביי צאת הכוכבים ,און נעמען א ברכה.
פונדעסטוועגן האט ער נאכן דאווענען נאכאמאל
געזאגט קריאת שמע ,ווי דער שיטה פון רבינו תם. זיין גאנץ לעבן איז דער צדיק רבי בעריש
געזעסן ביי דער תורה און עבודת השם ,און ער
דער צדיק רבי בעריש מוואלברוז זי"ע האט האט זיך אפגעשיידט מיט גרויס פרישות ,יארן
געהאט גאר א וואונדערליכע און הייליגע סדר לאנג האט רבי בעריש זיך געפייניגט מיט תעניתים,
היום ,ער האט יעדן אווענט געזאגט די עשרת ער פלעגט פאסטן פון שבת ביז שבת ,און אפילו
הדברות פון פרשת ואתחנן ,יעדן טאג האט ער אום שבת האט ער זייער ווייניג געגעסן ,ווען ער
געלערנט דעם פירוש אויף די פיוטים פון די ימים איז שוין געווארן גאר שוואך פון די סיגופים ,האט
נוראים און פון די שלש רגלים ,און יעדן טאג האט אים דער קאזשניצער באפוילן אויפצוהערן פאסטן,
ער געלערנט אין ספר תפארת שלמה פונעם הייליגן און ער האט געפאלגט און אויפגעהערט מיט די
ראדאמסקער ,און יעדן מיטוואך האט ער געזאגט תעניתים און סיגופים.
תהלים מיט א מנין.
כסלו בשנת תרכ"ב איז דער הייליגער
ער איז געווען שטארק באקאנט מיט זיין קאזשניצער צדיק נסתלק געווארן ,און רבי בעריש
הייליגע עבודה פון תהלים זאגן ,אז די וועלט האט איז צוריק אהיים קיין וואלברוז ,זייער אסאך
געזאגט אויף אים ,אז ער האט א מגיד אויף תהלים, מעריצים און נאנטע מענטשן האבן אים געבעטן
און דער הייליגער צאנזער רב ,דער דברי חיים, ער זאל אננעמען דאס פירן א עדה ,אבער ער ,וואס
האט אים אנגערופן" ,דער רבי פון תהלים" ,און אויך איז זיין גאנץ לעבן אנטלאפן פון כבוד ,האט
"דער תהלים זאגער ,נעים זמירות ישראל" ,מען אפגעזאגט ,ווי ווייט ער איז געווען פון גדלות,
האט אים אויך גערופן" ,דער רבי פון לדוד מזמור", ווייזט די מעשה וואס ער האט אליין דערציילט,
ווייל נאך יעדע סעודה פון שבת קודש פלעגט ער "אז ער האט מתפלל געווען ,אז ער זאל נסתלק
זאגן לדוד מזמור ,פסוק נאך פסוק ,אזוי ווי מען ווערן נאך ביים לעבן פון זיין רבי'ן ,כדי ער זאל נישט
זאגט עס ראש השנה. דארפן ווערן קיין רבי".
6
גרויסע ליבשאפט צום הייליגן לאנד ,נאר ווייל ער דער צדיק האט אמאל געזאגט אז מ'האט אים
האט געהאלטן אז אויב ער וועט ארויפקומען קיין מגלה געווען פון הימל ,אז דער ספר "שבחי
ארץ ישראל און דארט בעטן תחנונים ,וועט קומען הבעש"ט" איז דער צווייטער חלק פון תהלים ,און
די גאולה ,ווען דער קלאנג האט זיך פארשפרייט אז מעשיות פון צדיקים זענען א סגולה פאר א ישועה,
דער רבי וויל איבערלאזן זיין עדה ,האבן אלע און ער האט צוגעלייגט" ,און מיין עצה נאמנה פאר
חסידים און תלמידים אים געבעטן אז ער זאל זיי אלע דורות ,אז ווען א איד ווערט חלילה קראנק,
נישט איבערלאזן ,און צוליב פארשידענע אויב ער קען אליין ליינען די מעשיות פון די
שטערונגען איז עס נישט צושטאנד געקומען ,און צדיקים ,איז זייער גוט ,און אויב נישט ,זאל מען פאר
ער איז געבליבן פירן זיין עדה. אים פארליינען א פרק אינדערפרי און א פרק
ביינאכט".
אבער זיין ליבשאפט צו ארץ ישראל איז
געווען אזוי שטארק ,אז ער האט אלעמאל דער צדיק האט זיין גאנץ לעבן שטארק
באטראכט זיין וואוינען אין חוץ לארץ ווי א "דירת געבענקט נאך ארץ ישראל און געהאט א
ארעי" ,איינמאל האט א גוי זיך אריינגעכאפט אין ספעציעלע חביבות צו ארץ ישראל ,ער האט
זיין הויף און אריבערגערוקט דעם גרעניץ ,די געשיקט ריזיגע סומעס געלט פאר די ארימע לייט
תלמידים האבן אים געוואלט פאדערן צו געריכט, אין ארץ ישראל ,און ער פלעגט מאכן קידוש אויף
אבער דער רבי האט נישט געלאזט ,און געזאגט, א כוס פון ארץ ישראל.
"וואס פאר א טענה האט מען אויף א פלאץ וואו מען
וואוינט נאר צייטווייליג". אין ספר אהל ישכר ווערט באשריבן ווי
וואונדערליך זיין קידוש מאכן איז געווען ,מען
דער צדיק האט זיין גאנץ לעבן געלעבט גאר האט אים אנגעגאסן וויין אין צוויי בעכערס ,איינס
שטארק מיטן מידת האמת ,ער האט כסדר איז געווען פון זילבער ,און אויף אים האט ער
געפאדערט פון זיינע תלמידים און חסידים ,אז מען געמאכט קידוש פון "יום הששי" ביז "ברא אלקים
ברויך דינען דעם באשעפער נאר מיטן אמת און זיך לעשות" ,פאר דער ברכה אויפן וויין האט ער
נישט אליין נער'ן. גענומען דעם צווייטן בעכער ,וואס איז געווען
געמאכט פון א שטיין וואס מען האט ספעציעל
און דער צדיק האט כסדר גע'חזר'ט מיט זיינע געברעגנט פון ארץ ישראל ,אריינגעפאסט אין
חסידים ,אז ענדערש זאל א איד דינען פשוט דעם זילבער מיט קליינע פענצטערלעך ,כדי מען זאל
באשעפער אבער מיטן אמת ,ווי איידער מען זאל זען דעם שטיין אליין ,און אויף דעם בעכער פון
טון שווערע זאכן ,אבער עס איז נישט מיטן גאנצן ארץ ישראל האט ער פארענדיגט דעם קידוש און
אמת ,ווייל דאס איז בכלל נישט חשוב אויבן אין געטרונקען ,און דערנאך האט ער צוזאמגעמישט
הימל. ביידע און עס אויסגעטיילט פאר די חסידים
שיריים.
דער צדיק האט יעדן טאג ,יעדן חודש און יעדן
שבת קודש ,געזאגט תורה ברבים ,מיט פייערדיגע דער טאץ אויף וועלכן דער בעכער איז
ווערטער פון יראה און אהבת השם ,און ער האט געשטאנען האט געהאט דריי פיס ,אנטקעגן די דריי
גאר אסאך דערפון פארשריבן ,זיין זון רבי יעקב אבות .ארום דעם טאץ איז געווען א מחיצה מיט
משה האט געשריבן ,אז ליידער בעויניתינו הרבים צוועלף קליינע פענצטערלעך ,אנטקעגן די י"ב
איז א גאר גרויסע חלק ליידער פארברענט און שבטים ,און זעקס קליינע כוסות ,אנטקעגן די
פארלוירן געווארן ,און וואס איז געבליבן איז נאר זעקס טעג פון דער וואך ,און אינמיטן איז
פון דעם לעצטן יאר פאר זיין הסתלקות. געשטאנען דער זילבערנער בעכער ,אנטקעגן
דעם טאג שבת.
רבי יעקב משה'ס איידעם ,רבי חיים ברוך ,האט
די כתבים געגעבן פאר זיין פעטער ,דער צדיק חודש חשון בשנת תרל"ו האט ער געפלאנט
וקדוש רבי ירחמיאל ישראל יצחק בעל ישמח ארויפצופארן קיין ארץ ישראל ,נישט נאר פון זיין
7
און ווען ער האט מחבר געווען זיין ספר אויף ישראל מאלכסנדר זי"ע ,און זיי זענען אים זייער
תהלים ,האט ער געשריבן ,אז די סיבה פארוואס ער געפעלן ,און ער האט געזאגט ,אז מען דארף זיי
האט דאס מחבר געווען איז ,ווייל רוב תהלים זאגן ארויסגעבן ,און אז ווערטער וואס קומען פון אזא
איז ביי פשוטע אידן ,און עס איז אזוי חשוב אין הייליגן פלאץ דארפן גארנישט קיין הסכמות ,און
הימל ,ווייל ער אז די פשוטע אידן זאלן וויסן אזוי איז דער ספר עבודת יששכר על התורה ערשט
וואסערע חשיבות זייער תהילים זאגן איז אויבן אין געדרוקט געווארן אין לאדזש תרע"ב ,פיר און
הימל. דרייסיג יאר נאך זיין פטירה.
און א וואונדערליכע זאך ,אז דער זון רבי יארן שפעטער האט זיין אור־אייניקל ,דער
עקיבא מאיר איז נסתלק געווארן אויף זיין טאטנ'ס לוקאווע־וואלברוזער רבי ,רבי צבי הירש הכהן
יומא דהילולא ,ראש חודש מרחשון בשנת תרע"ט, טורנהיים זי"ע ,איבערגעדרוקט דעם ספר אין ניו
אויך זעקס און זיבעציג יאר אלט ,פונקט אזוי ווי זיין יארק תשל"ה ,זיינע הייליגע דברי תורה און
טאטע. הנהגות זענען אויך געדרוקט אין ספר אהל ישכר
)לובלין תרצ"ג( ,צוזאמען מיט סדר הזמנים און
אין חודש תשרי בשנת תרל"ז איז דער צדיק אמרי נועם.
רבי בעריש מוואלברוז זי"ע שווער קראנק
געווארן ,און אויף עטליכע חדשים איז ער געזונט ער האט איבער געלאזט זיינע הייליגע קינדער.
געווארן ,אבער דערנאך איז ער ווידער קראנק
געווארן ,און ראש חודש מרחשון ,א' מרחשון ,דער הרה"ק רבי יעקב משה מוואלברוז זי"ע ,ממלא
צווייטער טאג ראש חודש ,בשנת תרל"ח ,איז ער מקום אביו.
נסתלק געווארן לגנזי מרומים ,זייענדיג זעקס און הרה"ק רבי שלמה יצחק שוחט ובודק מפיעטרקוב
זיבעציג יאר אלט. זי"ע,
הרה"ק רבי יוסף שלום זי"ע,
אין זיין צוואה האט ער געבעטן אז מען זאל הרה"ק רבי מיכאל אהרן זי"ע,
אים מקבר זיין אין שטאט פיעטרקוב ,נעבן די הרה"ק רבי עקיבא מאיר בעל דברי העם מלוקאווע
קברים פון זיינע עלטערן ,נאכן ליינען די צוואה זי"ע,
האט מען צוזאמגעזעצט א בית דין ,און צווישן זיי בתו היחידה ,הצדקת מרת שבע נחמה ע"ה ,אשת
איז געווען דער הייליגער ראדאמסקער ,דער חסד הגה"ק רבי פלטיאל צבי וואלף זי"ע.
לאברהם ,און זיי האבן געפסק'נט אזוי ווי ער האט
געבעטן ,און מען האט דעם גוף קדוש געטראגן לויט זיין צוואה ,האט מען דעם זון הרה"ק רבי
אויף די פלייצעס א וועג פון פופצן פרסאות ביז יעקב משה זי"ע ,אויפגענומען אלס ממלא מקום
פיעטרקוב ,און דארט איז ער מקבר געווארן אין אן אין שטאט וואלברוז ,דער זון רבי יעקב משה איז
אהל נעבן זיינע עלטערן. געווען מפורסם אלס א גרויסע בעל מופת ,און ער
פלעגט זאגן מיט זיין גרויס ענוה" ,וויסן זאלט איר,
פאר זיין פטירה האט דער צדיק געזאגט" ,אז אז דאס אלעס איז נישט מיין כח ,נאר מיין טאטנ'ס
ווער עס וועט זיין אין אן עת צרה און זיך משתטח זכות ,וואס ער האט אויסגעפועל'ט מיט זיין תפילה,
זיין אויף זיין קבר ,וועט געהאלפן ווערן אין אלע אז אויף דעם פלאץ זאלן געהאלפן ווערן אסאך
זיינע בקשות" ,און טאקע אסאך אידן זענען אידן".
געהאלפן געווארן נאכן מתפלל זיין ביי זיין ציון
הקדוש. זיין זון הרה"ק רבי עקיבא מאיר בעל דברי
העם זי"ע ,איז געווארן רבי אין לוקאווע ,און דער
מען דערציילט ,אז דעם טאג וואס דער צדיק טאטע האט אויף אים עדות געזאגט ,אז ער וועט
איז נסתלק געווארן ,האט ער אנגעהויבן זאגן דעם באלייכטן כלל ישראל מיט זיין תורה ,און שוין אלס
סדר עבודת הכהן הגדול פון יום כיפור ,פארנאכט יונגער בחור האט ער אים אריינגעפירט אין די
האט ער געזאגט אלע פסוקים אין פרשת וזאת סודות פון דער תורה.
8
דאס איז געווען צוגעגרייט נאר פאר זיין נשמה, הברכה פון "מעונה אלקי קדם" ביז "לעיני כל
אזוי ווי ביי משה רבינו ביי יציאת מצרים" ,אבער ישראל" ,ווען ער האט געענדיגט ,האט ער
שכר פאר זייער עבודה האבן זיי זיכער". ארויפגעלייגט די הענט אויף די אויגן און געזאגט
••• קריאת שמע ,און זיין ריינע נשמה איז ארויס
דער הייליגער צדיק רבי בעריש מוואלברוז ביי "אחד".
זי"ע האט געזאגט ,אין נאמען פונעם הייליגן צדיק
רבי איציקל ווארקער זי"ע" ,ווען משיח צדקנו וועט נסתלק לגנזי מרומים א' מרחשון בשנת
קומען ,וועלן אידן אים ארויסגיין אנטקעגן מיט א תרל"ח ,ומנחתו כבוד איז אין ביה"ח אין שטאט
פלאש בראנפן אין די הענט ,אים צו ווייזן מיט וואס פיעטרקוב ,אינעם זעלבן ביה"ח ווי דער צדיק רבי
זיי האבן זיך געשטארקט אינעם ביטערן און חיים דוד דאקטאר זי"ע איז באערדיגט געווארן,
פינצטערן גלות". עס איז געבויעט געווארן א שיינעם אוהל אויף זיין
••• ציון קדשו.
אין זיינע כתבי ידות ,וואס זענען געדרוקט
געווארן אין ספר אהל ישכר ,שטייט א מעשה וואס זכותו הגדול יגן עלינו
ער האט געהערט ,וואס האט פאסירט ביים הייליגן ועל כל ישראל אמן.
רבי אלימלך מליזענסק זי"ע ,עס איז געווען א איד
וואס איז געזעסן צוויי און צוואנציג יאר פארמאכט מעשיות
אין זיין צימער מיט תורה און עבודה ,ביז ער האט
זיך אויסגעמאלן אז ער איז שוין א שלימות'דיגער מען דערציילט אז דער הייליגער תפארת
מענטש. שלמה זי"ע האט אים אמאל געפרעגט פונעם צדיק
רבי בעריש מוואלברוז זי"ע ,וויאזוי ער פועל'ט
איינמאל איז דער איד ארויס און האט געזען רפואות אפילו פאר קראנקע וואס זעען שוין נישט
הונדערטער אידן פארן קיין ליזענסק ,און ער האט אויס צו האבן קיין האפענונג ,און ער האט
זיך געוואונדערט" ,וואס זעען זיי דארט? פארוואס געענטפערט" ,מיט דער הילף פון תהלים קען מען
קומען זיי נישט צו מיר?" ,און ער איז אליין געפארן אויספועל'ן אלעס".
קיין ליזענסק אויף די לעצטע טעג פון סוכות. •••
איינמאל ראש חודש שבט ,פארן דאווענען,
הושענא רבה ביינאכט האט דער הייליגער רבי האט דער צדיק מוואלברוז זי"ע געזאגט ,היינט איז
אלימלך געזאגט משנה תורה מיט די חסידים ,ווען דאך ראש השנה לויט בית שמאי ,און לעתיד לבוא
ער איז אנגעקומען צום פסוק" ,ועתה ישראל מה ד' וועט די הלכה זיין ווי בית שמאי" ,נו ,וואו איז דער
אלקיך שואל מעמך כי אם ליראה" ,האט ער שופר?" ,נאר אז א מענטש קלערט נאך וויאזוי ער
אנגעהויבן שרייען" ,איר מיינט אפשר אז יראה איז האט זיך געפירט פון ווען ער האט געהערט דעם
א בעזעם? ניין! יראה איז טייטש שרעק!" ,אלע קול שופר ראש השנה ,און ער האט חרטה אויף
זענען געפאלן אויף די פנימער פון גרויס פחד ,און זיינע עבירות ,הערט ער היינט אויך א קול שופר,
יענער איד איז געבליבן ליגן פאר'חלש'ט ,אן א ווייל דער ציל פונעם שופר איז תשובה און קבלת
באוועגונג ,און האט זיך געווארפן פאר גרויס שרעק עול מלכות שמים.
די גאנצע נאכט ,דעם גאנצן טאג הושענא רבה ,ביז •••
שמיני עצרת אינדערפרי. דער הייליגער צדיק מוואלברוז זי"ע האט
אמאל געזאגט ,די גמרא זאגט ,אז אסאך האבן
שמיני עצרת צופרי איז דער הייליגער זון רבי געטון ווי רבי שמעון בן יוחאי "ולא עלתה בידן",
אלעזר מליזענסק זי"ע אריין צום טאטן ,און האט דער צדיק געפרעגט" ,איז דען אלע זייערע
דערציילט ,אז יענער איד ליגט נאך אויף דער ערד יגיעות געווען אומזיסט?" ,און ער האט
פון הושענא רבא און ווארפט זיך פון גרויס פחד, געענטפערט ,וואס רבי שמעון האט זוכה געווען,
האט דער טאטע דער הייליגער רבי אלימלך אז דער זוהר הקדוש איז אנטפלעקט געווארן דורך
געגעבן פאר זיין זון רבי אלעזר זיין שטעקן ,און אים ,דאס איז זיי טאקע נישט אויסגעקומען ,ווייל
9
געמאכט צו זיין אנשטאט אים ,דאס איז "פודה", געהייסן ער זאל עס ארויפלייגן אויף דעם איד און
און דער באשעפער האט אויך דיר געראטעוועט, זאגן" ,מיין טאטע איז גוזר אויף דיר אז דו זאלסט
דאס איז "ומציל". אויפשטיין" ,און ער איז גלייך אויפגעשטאנען.
•••
אין די כתבים פון רבי נח גד וויינטראוב זי"ע דערנאך איז דער איד אריין צום רבי'ן און
ווערט דערציילט ,אז בשעת דער מלחמה צווישן געוויינט" ,אז איר זעט א צעריסן בלאט פון א ספר
רוסלאנד און פוילן איז אמאל אנגעקומען קיין ליגן אויף דער ערד ,הייבט איר עס דאך אויף ,בין איך
וואלברוז די ידיעה ,אז די פוילישע סאלדאטן דען ערגער פון א צעריסן בלאט? ,כ'האב דאך זיך
קומען צו דער שטאט ,און דאס איז געווען ערב פארנומען צוויי און צוואנציג יאר מיט תורה און
שבת נאכמיטאג ,די אידן פון שטאט זענען עבודה ,הייבט מיך אויף!" ,האט אים רבי אלימלך
געקומען צום הייליגן צדיק רבי בעריש'ל געענטפערט" ,גיי געזונטערהייט ,השם זאל דיר
מוואלברוז זי"ע ,און האבן אים געפרעגט וואס זיי העלפן" ,און דער הייליגער וואלבראזער האט
זאלן טון ,זאל מען אנטלויפן פון דער שטאט. צוגעשריבן" ,פון דעם זעט מען ,אז דער גאנצער
תכלית פונעם מענטש איז זיך צו באהעפטן מיט
דער צדיק האט זיי געזאגט ,אז זיי זאלן זיין צדיקי אמת ,און מען פארשטייט פון דעם וואס יראה
רואיג ,ער האט גענומען א פויק אין דער האנט און מיינט".
איז געגאנגען צום ערשטן בריק ,דארט האט ער •••
געקלאפט אויפן פויק ,און דערנאך איז ער געגאנגען אין די כתבים פון רבי נח גד וויינטראוב זי"ע
צום צווייטן בריק און דארט אויך געקלאפט ,לפלא, ווערט דערציילט ,אז דער הייליגער צדיק רבי
ווען די פוילישע סאלדאטן האבן געהערט דאס איציקל ווארקער זי"ע ,איז אמאל קראנק געווארן,
קלאפן ,האבן זיי געמיינט אז די רוסישע סאלדאטן און מען האט געשיקט א קוויטל צום הייליגן שרף
קומען קעגן זיי ,און זיי האבן זיך צוריקגעדרייט און ממאגלינצא זי"ע ,אז ער זאל מעורר רחמים זיין
זענען אנטלאפן. פאר צדיק ,האט דער הייליגער מאגלניצער
••• דעמאלט גערופן זיין תלמיד ,דעם הייליגן צדיק
אין די כתבים פון רבי נח גד וויינטראוב זי"ע רבי בעריש'ל מוואלברוז זי"ע ,וועלכער איז נאך
ווערט דערציילט ,אז אין דער שטאט עיר חדש, געווען א יונגערמאן און האט זיך געפונען אינעם
נעבן ווארשע ,האט אמאל אויסגעבראכן די דערנעבנדיגן בית המדרש ,און דער רבי האט אים
שרעקליכע חולי רע מגיפה רחמנא ליצלן ,די געוויזן דעם קוויטל פונעם הייליגער ווארקער רבי.
איינוואוינער האבן געשיקט א שליח צום הייליגן
צדיק רבי בעריש'ל מוואלברוז זי"ע ,און געבעטן אז ווען רבי בעריש'ל האט דאס געזען ,האט ער
ער זאל פועל'ן א ישועה. געזאגט" ,דער ווארקער רבי איז דאך א מענטש
וואס רבים צריכים לו ,אסאך אידן ברויכן צוקומען
דער צדיק האט געהייסן דעם שליח נעמען א צו אים ,אויב אזוי בין איך גרייט צו זיין אנשטאט
פויק און ארום גיין אין די גאסן פון דער שטאט און אים" ,און נאכן זאגן די ווערטער איז ער צוריק
קלאפן דערויף ,דער שליח האט געפרעגט פונעם אריין אין בית המדרש און האט זיך צוריק געזעצט
צדיק" ,ביז ווען זאל איך קלאפן" ,האט דער צדיק לערנען.
אים געזאגט" ,דו וועסט שוין אליין וויסן".
עטליכע טעג שפעטער איז אנגעקומען די
דער שליח איז צוריקגעפארן אין זיין שטאט, בשורה ,אז דער הייליגער ווארקער רבי איז ברוך
גענומען א פויק און אנגעהויבן ארום גיין אין די השם בעסער געווארן ,דער הייליגער מאגלניצער
גאסן און קלאפן ,און די קינדער פון דעם שטאט האט ווידער גערופן דעם תלמיד רבי בעריש'ל און
זענען אים נאכגעגאנגען ,פלוצלינג איז צוגעקומען אים דערציילט די גוטע בשורה ,דערנאך האט ער
א גוי ,גענומען א שטיין און עס אריינגעווארפן אים געזאגט ,מיר זאגן ביים דאווענען "ברוך פודה
אינעם פויק ,און דער פויק איז געווארן ומציל" ,פריער האסטו אויסגעלייזט דעם הייליגען
דורכגעלעכערט פון איין זייט ביז דער אנדערער, ווארקער ,דורכדעם וואס דו האסט זיך גרייט
10
האט דער צדיק רבי בעריש'ל אים געזאגט, דעמאלט האט דער שליח פארשטאנען ,אז ער
"גיב מיר א פלאש ברוינפן מיט אייער ,ווען איך וועל דארף שוין אויפהערן ,אין דער מסורה ווערט
ארויף גיין אויפן פראם ,די קליינע שיף אויפן ווייסל דערציילט ,אז די מגיפה האט זיך דעמאלט
טייך ,וועל איך דאס צעטיילן צווישן די חסידים ,און אפגעשטעלט ,און יענער גוי איז קראנק געווארן און
מיטן באשעפער'ס הילף וועט זי געזונט ווערן". געשטארבן ,און ער איז געווען דער לעצטער וואס
איז געשטארבן פון דער מגיפה.
דערווייל זענען געקומען חסידים און געזאגט, •••
אז דער הייליגער מאגלניצער רבי קומט שוין אן, אין די כתבים פון רבי נח גד וויינטראוב זי"ע
רבי בעריש'ל האט גענומען דעם ברוינפן און איז ווערט דערציילט ,אז דער הייליגער צדיק רבי
געלאפן אנטקעגן דעם רבין ,אבער די אייער האט בעריש'ל מוואלברוז זי"ע איז אמאל געווען אין
ער נישט מיטגענומען ,ווען ער איז אנגעקומען, שטאט לאדזש ,ביי איינעם פון זיינע חסידים אין
האט ער געזען אז דער רבי איז נאך נישט דארט, שטוב ,פלוצלינג האט ער זיך אויפגעשטעלט,
האט ער זיך צוריקגעדרייט צום אכסניא. אנגעטון זיינע מלבושים און געהייסן זיין משמש,
אז ער זאל נעמען אלעס וואס ער האט דארט און
דער הייליגער צדיק רבי אלעזר מקאזניץ זי"ע עס טראגן צו א געוויסן פלאץ.
האט אים געפרעגט ,פארוואס ער גייט צוריק ,רבי
בעריש'ל האט געזאגט ,אז ער האט עפעס פארגעסן לפלא ,האט זיך דער צדיק אויפגעהויבן און
אין אכסניא ,האט רבי אלעזר אים געפרעגט" ,וואס דער צדיק איז גלייך אהיימגעפארן ,מען האט אים
האט איר פארגעסן ,דעם ספאדיקל" ,און דער מקור געוואלט אפהאלטן ,אבער ער האט בשום אופן
ערקלערט ,אז ער האט דערמיט געמיינט דעם נישט געוואלט בלייבן ,קוים האט דער צדיק
מופת וואס רבי בעריש'ל האט געוואלט טון ,דער פארלאזט די שטוב ,זענען געקומען פאליציאנטן
צדיק רבי בעריש'ל איז צוריקגעגאנגען און אים זוכן ,ווייל מען האט אויף אים געמסר'ט ,אז ער
גענומען די אייער ,און ער האט דאס צעטיילט נעמט געלט צו שיקן קיין אויסלאנד.
צווישן די חסידים און דערמאנט די קראנקע
טאכטער ,און די חבריא קדישא האבן איר ערשט דעמאלט האבן די חסידים
געבענטשט מיט א רפואה שלימה ,און זי איז פארשטאנען פארוואס דער צדיק האט אזוי
געזונט געווארן. פלוצלינג פארלאזט דעם פלאץ ,ווייל ער האט מיט
••• זיין רוח הקודש געשפירט וואס מען האט
אין די כתבים פון רבי נח גד וויינטראוב זי"ע אנגעגרייט קעגן אים ,און אזוי איז דער צדיק
ווערט דערציילט ,אז ווען די חסידים זענען געפארן געראטעוועט געווארן.
מקבל פנים זיין דעם הייליגן שרף ממאגלינצא •••
זי"ע ,ווען ער איז צוריקגעקומען פון סאדיגורא, אין די כתבים פון רבי נח גד וויינטראוב זי"ע
האבן די חסידים אויפן וואגן געזאגט דברי תורה, ווערט דערציילט ,אז ווען דער הייליגער שרף
יעדער האט עפעס געזאגט ,ווען מען איז ממאגלינצא זי"ע איז צוריקגעקומען פון
אנגעקומען צו רבי בעריש'ל מוואלברוז זי"ע ,האט סאדיגורא ,זענען זיינע תלמידים און חסידים אים
ער נישט געוואלט זאגן ,האבן די חסידים אים געפארן מקבל פנים זיין ,צווישן זיי איז אויך געווען
געזאגט "אלע זאגן און איר זאגט נישט? ,דאס קען דער תלמיד דער הייליגער צדיק רבי בעריש'ל
דאך אויסזען ווי יוהרא". מוואלברוז זי"ע.
האט רבי בעריש'ל אנגעהויבן זאגן ,די גמרא אויפן וועג איז דער צדיק רבי בעריש'ל
זאגט" ,עד ארבעין שנין מיכלא מעלי ,מארבעין איינגעשטאנען ביי א חסיד ,ביי וועמען ער פלעגט
ואילך משתי מעלי" ,ביז פערציג יאר ברויך א איד געווענליך איינשטיין ,דער חסיד האט געהאט א
זיך עסן אויף דעם וואס ער האט אין די פריערדיגע טאכטער וואס איז שוין עטליכע יאר געווען
יארן נישט געדינט דעם באשעפער ווי עס דארף צו געליימט רחמנא ליצלן ,און ער האט געבעטן דעם
זיין ,אבער פון פערציג יאר און ווייטער ברויך ער זיך צדיק רבי בעריש'ל ,אז ער זאל מתפלל זיין פאר איר.
11
••• טרינקען אידישקייט ,אסאך לערנען און אסאך
אין ספר אהל ישכר ווערט דערציילט א מעשה, דאווענען".
מיט א איד וואס האט פארלוירן זיין פרנסה ,און איז
געהאלפן געווארן דורך דעם הייליגן צדיק רבי אויפן וואגן איז געזעסן אן אלטער חסיד וואס
בעריש'ל מוואלברוז זי"ע. איז נאך געפארן צום הייליגן מגיד מקאזניץ זי"ע,
און ער האט זיך געבייזערט און געפרעגט רבי
אין סקערנעוויץ האט געוואוינט א שר אין א בעריש'ל" ,האלט איר טאקע ביי דער תורה וואס איר
גרויסן הויף ,א איד מיט זיין פרוי האבן אים במשך זאגט?".
יארן צוגעשטעלט דאס עסן און אנדערע צרכים
פארן הויז ,און פון דעם האבן זיי געהאט זייער האט רבי בעריש'ל אים געענטפערט" ,איך
פרנסה ,אמאל איז דער שר געפארן קיין אויסלאנד, האב דאך נישט געוואלט זאגן ,נאר איר האט מיך
און דארט האט ער געטראפן א קלוגע גוי'טע און געצוואונגען" ,ווען דער הייליגער מאגלניצער איז
איר גענומען צו פירן זיין שטוב ,און ווען דער שר אנגעקומען ,זענען אלע צוגעגאנגען אים געבן
איז צוריקגעקומען מיט די גוי'טע ,איז זיין פרוי שלום ,ווען יענער אלטער חסיד איז צוגעגאנגען,
נישט געווען צופרידן ,אבער זי האט געמוזט האט דער רבי אים געזאגט "גיי איבערבעטן רבי
מסכים זיין. בעריש".
•••
די קומענדיגע טאג ,ווען די אידישע פרוי איז אין די כתבים פון רבי נח גד וויינטראוב זי"ע
געקומען מיטן עסן ,האט מען איר געשיקט צו דער ווערט דערציילט ,אז ר' מאיר פון וואלאשטשעווע
נייער פארוואלטערין ,און די פארוואלטערין האט איז געווען א גרויסע קאצקער חסיד ,זיין פרוי איז
אפגעוואויגן די סחורה און געזאגט ,אז עס פעלט אבער געפארן צום הייליגן צדיק רבי בעריש'ל
פונעם משקל ,און זי איז געלאפן צום שר און מוואלברוז זי"ע ,ווען זי איז אמאל געווען ביי אים,
באשולדיגט דעם איד און זיין פרוי ,אז זיי נעמען האט דער צדיק איר געזאגט" ,זאג דיין מאן ,אז ער
זיך געלט אויף זיין חשבון און געבן נישט דעם זאל לאזן בודק זיין זיינע תפילין".
גאנצן משקל.
זי איז אהיימגעקומען און איבערגעגעבן פאר
די אידישע פרוי האט זיך מיט טרערן איר מאן וואס דער צדיק האט געהייסן ,אבער ער
פארענטפערט ,אז זי האט די סחורה אזוי געקויפט האט זיך נישט צוגעהערט דערצו ,ווען זי האט
ביים גרויסן סוחר ,אבער די פארוואלטערין האט געזען אז ער לאזט נישט בודק זיין די תפילין ,האט
נישט געוואלט הערן ,און זי האט געהייסן די זי אליין גענומען די תפילין ,בשעת ער איז נישט
משרתים מער נישט אריינלאזן דעם איד און זיין געווען אין שטוב ,און זיי געברענגט צו א סופר ,און
פרוי אינעם הויף ,דערנאך האט זי געטראפן אן דער סופר האט געטראפן ,אז אנשטאט "והגדת
אנדער אידישן געשעפט פון וועלכן זי האט לבנך" איז געשטאנען "והגדת לבגך" ,א גימל
באשטעלט אלע צרכים. אנשטאט א נון ,ווען ר' מאיר האט דאס געזען ,האט
ער אנגעהויבן שטענדיג פארן צום הייליגן צדיק רבי
די פרוי איז געגאנגען צום הייליגן צדיק רבי בעריש'ל מוואלברוז זי"ע.
בעריש'ל מוואלברוז זי"ע און אויסגעגאסן פאר •••
אים איר הארץ ,זי איז געשטאנען הינטער א אין ספר עבודת יששכר ווערט געברענגט ,אז
מחיצה ,אזוי ווי די פרויען זענען דארט געשטאנען, דער צדיק וקדוש רבי בעריש מוואלברו זי"ע האט
און מיט ביטערע טרערן דערציילט וואס עס האט געזאגט" ,אז די קדושה פון די מאכלים וואס א איד
פאסירט און ווי זיי האבן פארלוירן זייער פרנסה. עסט שבת קודש איז זייער גרויס ,אזוי ווי די קדושה
פון די קרבנות אין בית המקדש" ,און עס ווערט אויך
דער צדיק האט איר געזאגט" ,יענע געברענגט ,אז עס זענען געווען גדולים וואס האבן
פארוואלטערין וועט מער נישט פירן דאס הויז" ,די געזאגט" ,אז די מעלה פון עסן שבת קודש איז נאך
פרוי האט נאך מער געוויינט ,און זי האט געזאגט גרעסער ווי די קדושה פון עסן די קרבנות".
12
געווען צו פארן צום רבי'ן צוויי מאל א יאר ,אויף פארן צדיק ,אז יענע האט דאך ערשט לעצטנס
שבת מברכים חודש אלול ,און דארט בלייבן ביז נאך אנגעהויבן די ארבעט ,אבער דער צדיק האט איר
חנוכה ,און דאס צווייטע מאל אויף פורים ,און דארט נאכאמאל געזאגט" ,איך האב שוין געזאגט ,אז זי
בלייבן ביז נאך שבועות. וועט מער נישט זיין די פארוואלטערין".
•••
עס ווערט דערציילט אז איינמאל ,א מיטוואך, די פרוי איז אהיימגעגאנגען ,אין יענער נאכט
ווען דער הייליגער מאגלניצער איז ארויס פון איז דער שר אויפגעשטאנען מיט א שרעק ,ער
מקוה ,האט ער געהייסן זיין משמש גיין מיט אים האט געחלומט ,אז די נייע פארוואלטערין שטייט
צו אכסניא פון רבי בעריש מוואלברוז. ביי זיין בעט מיט א גרויסן מעסער אין דער האנט
און וויל אים הרג'ענען ,און דער שר האט גלייך
ווען דער רבי איז אריין ,האט פאר רבי בעריש'ן געשריבן א צעטל ,אז זי זאל באלד פארלאזן זיין
געכאפט א ציטער פאר גרויס כבוד פאר זיין רבין, הויז ,און ער איז אוועקגעפארן ,אינדערפרי האט זי
און ער האט געוואלט מכבד זיין דעם רבין מיט א געליינט דעם בריוו און מיט טרערן געבעטן אירע
גלאז קאווע. באקאנטע ,אז זיי זאלן רעדן צום שר ,וועלכער איז
דערווייל געפארן קיין ווארשע.
האט דער הייליגער שרף געזאגט" ,וויאזוי
קענט איר מיך מכבד זיין מיט א זאך וואס איז נישט די באקאנטע האבן אים געוואלט מסביר זיין,
אייערס? ,ווייל חז"ל זאגן דאך ,אז ערשט נאך דער אז עס איז נאר א חלום ,אבער דער שר האט
ברכה געהערט די זאך צום מענטש ,דעריבער, געזאגט ,אז ער האט מורא צו זיין מיט איר אין איין
מאכט איר פריער א ברכה און פארזוכט ,און ערשט הויז ,און ער איז געווען גרייט איר צו געבן א
דערנאך קענט איר מיך מכבד זיין" ,דער תלמיד שיינעם סכום געלט ,אבער זי מוז אוועקגיין ,זי
האט גלייך געפאלגט ,און געמאכט א ברכה און האט נישט געהאט קיין ברירה און איז
פארזוכט. צוריקגעפארן צו איר שטאט ,און דער שר איז
אהיימגעקומען ,און זיין פרוי האט גלייך
ווען דער רבי דער שרף איז ארויס ,האט ער צוריקגערופן דעם אלטן אידישן סוחר ,דער איד
געזאגט פאר זיין משמש" ,האסטו געזען? ,היינט מיט זיין פרוי האבן ווידער געהאט זייער פרנסה,
איז ביי רבי בעריש'ל שוין דער פערטער טאג וואס אזוי ווי דער צדיק האט געזאגט.
ער פאסט ,און עס פעלן אים נאר צוויי טעג צו •••
פארענדיגן א הפסקה פון שבת ביז שבת ,א זאך וואס דער גאון און חסיד רבי שמאי זי"ע ,וואס איז
איז גאר הויך און געלויבט אין די ספרי קודש ,און געווען דער דיין און מורה הוראה פון וואלברוז,
פונדעסטוועגן ,ווען איך האב אים געהייסן פארזוכן, האט דערציילט ,אז ער איז איינמאל מיטגעפארן
האט ער זיך נישט אויסגעדרייט ,נאר גלייך מיטן צדיק רבי בעריש מוואלברוז זי"ע קיין
געפאלגט" ,דאס איז איין ביישפיל פון אסאך ,ווי ער מאגלניצא ,און איינמאל האט ער אים געזאגט,
האט זיך מבטל געווען פאר זיינע רבין. "ווייסט ,ווען איך פאר קיין מאגלניצא ,באשליס איך
••• ביי זיך ,אז איך האב גארנישט אויף דער וועלט ,איך
עס ווערט דערציילט ,אז דער הייליגער פארגעס אז עס זענען דא א ווייב און קינדער ,און
מאגלניצער האט דעם גרויסן תלמיד רבי בעריש מיינע אויגן קוקן נאר ארויף צום הימל ,איך זאל זוכה
מוואלברוז גאר שטארק ליב געהאט און געשעצט, זיין צו מיין ציל ,וואס איז שלימות הנפש אין עבודת
איינמאל איז דער רבי אריין אין בית המדרש און השם ,און דאס ליגט אין די הענט פון מיין הייליגן
איז געבליבן שטיין נעבן רבי בעריש ,און ער האט רבי'ן פון מאגלניצא".
עס נישט באמערקט ,ווייל ער איז געזעסן
פארטיפט אין לערנען ,נאך א צייט ,ווען די לערנער ווייל דאס איז געווען ווי אזוי דער צדיק
זענען שטיל געווארן פון כבוד פארן שרף ,האט ער מוואלברוז זי"ע האט מקיים געווען" ,עשה לך רב",
אויפגעהויבן די אויגן און געזען דעם רבי'ן שטיין מיט מסירות נפש ,ביז ער האט פארגעסן אין זיך
נעבן אים. אליין און אין אלעס ארום אים ,זיין שטייגער איז
13
פון דעם קביעות'דיגן מנין ביים תהלים ,און דער דער תלמיד רבי בעריש האט זיך דערשראקן
רבי האט זיך שטענדיג געזארגט פאר אים און זיך פון גרויס פחד פונעם רבין ,און ער האט גלייך
באמיט פאר אים מיט תפילות און סגולות. צוגעמאכט דעם ספר און איז אויפגעשטאנען מלא
קומתו פארן רבין ,האט דער הייליגער מאגלניצער
מיטאמאל איז דער חסיד קראנק געווארן ,און געזאגט" ,קען דען זיין אז מען זאל שטעלן דעם
נאך איידער מען האט באוויזן אים צו דערמאנען כבוד פון א בשר ודם פאר כבוד התורה".
ביים רבי'ן ,ער זאל מעורר רחמים זיין ,איז ער נפטר
געווארן ,ווען דער רבי האט זיך דערוואוסט ,האט האט דער תלמיד געבעטן רשות פונעם רבין
ער געזאגט" ,א שאד ,מען האט אים ביי אונז און געענטפערט ,עס שטייען צוויי פסוקים" ,הללו
צוגעכאפט" ,ווען ער איז געגאנגען צו דער לויה, עבדי ד' ,הללו את שם ד'" ,און ווייטער שטייט
האט ער באפוילן דעם גבאי פון דער חברה קדישא פונקט פארקערט" ,הללו את שם ד' ,הללו עבדי ד'",
ער זאל זאגן פארן חסיד דער נפטר" ,דו דארפסט דאס לערנט אונז אויס ,אז דער כבוד פון צדיקים
זיך גארנישט שרעקן ,וואו דו וועסט נאר גיין, איז גלייך צום כבוד פונעם גרויסן באשעפער ,און
זאלסטו זאגן ,אז דו ביסט געווען פון מיין מנין יעדן פון דעמאלט אן פלעגט אים דער רבי איינלאדענען
טאג ,און מיטוואך ביסטו געווען געציילט אין מיין צו דער שבת'דיגער סעודת שחרית ביי זיין טיש,
חבורה ביים תהלים זאגן". צוזאמען מיט די חשובע מקורבים ,און אים
געהאלטן גאר חשוב און נאנט צו זיך.
און טאקע ,נאך די שבעה איז דער חסיד •••
געקומען אין חלום צו זיין זון ,און האט אים ווערט דערציילט א מעשה נורא ,וואס ברענגט
געזאגט ,אז אין זכות פון דעם רבי'נס ווערטער איז באמת ארויס די געוואלדיגע קשר מיט וואס דער
ער אנגעקומען בשלום צו זיין מקום מנוחה ,און ער תלמיד רבי בעריש איז געווען מקושר צו זיין
האט צוגעלייגט" ,וויסן זאלסטו ,אזוי ווי ערב יום גרויסן רבין דער שרף ממאגלניצא ,זיין גלוסטעניש
כיפור ווערט א גרויסער רעש און א שטארקע צו זיין ביים רבי'ן האט באמת נישט געהאט קיין
התעוררות אין אלע ערטער וואו אידן וואוינען ,אזוי גרעניץ ,און אסאך מאל איז ער געפארן קיין
רופט מען אויס אויבן יעדן מיטוואך ביים רבי'נס מאגלניצא ממש מיט מסירות נפש ,אן קוקן אויף
תהלים 'רבי בעריש פון וואלברוז שטעלט זיך זאגן גארנישט.
תהלים!' ,און אלע גלוסטן צו הערן די זיסקייט פון
זיינע זמירות". איינמאל איז זיין קליינער זון קראנק געווארן,
••• און ער האט נישט געוויסט וואס צו טון ,ווייל זיין
עס ווערט דערציילט ,אז דער רבי דער צדיק בענקעניש צום רבין איז געווען עד אין לשער,
רבי בעריש מוואלברוז זי"ע ,האט זייער ליב אבער דא האט ער נישט געקענט איבערלאזן זיין
געהאט פשוט'ע אידן ,און ער האט זיי מקרב געווען קינד וואס איז געווען קראנק.
מיט ביידע הענט ,ווערט דערציילט א מעשה מיט
א באקאנטן גביר ,וואס איז געווען אין א סכנה פון איז דער צדיק רבי בעריש צוגעגאנגען צום
ארעסט און איז ניצול געווארן דורך דעם רבי'נס קינד און געזאגט" ,איך מוז פארן צום רבי'ן ,און דו
ברכה ,ווען ער איז אהיים געקומען ,האט ער מוזט זיין געזונט" ,און אזוי איז געווען ,דער
געגרינדעט א באזונדער בית המדרש פאר קראנקער זון איז אינגאנצן געזונט געווארן ,אזוי
וואלבראזער חסידים. שטארק איז ער געווען צוגעבונדן צום הייליגען
מאגלניצער.
אויף שבת שירה זענען געקומען צום רבי'ן •••
אפאר פון די חסידים וואס זענען ערשט נישט לאנג עס ווערט דערציילט ,אז דער צדיק רבי בעריש
מקורב געווארן צום חסידות וואלברוז ,און זיי מוואלברוז זי"ע האט זייער געשעצט דעם סדר פון
האבן אוועקגעשטעלט אויפן טיש וויין אין נאמען תהלים זאגן ,און ער האט באזונדער ליב געהאט די
פון דעם נייעם בית החסידים ,האט דער רבי וואס זענען געווען קבועים אינעם מנין ,די חסידים
געפרעגט" ,ווער וועט זיך אנשליסן צו אייך ביים דערציילן ,אז איינער פון זיינע חסידים איז געווען
14
געווען שטיל ,איז דער תלמיד רבי בעריש דאווענען אין בית המדרש?" ,האבן זיי
מוואלברוז זי"ע מיטאמאל ארויף אויפן טיש און געענטפערט" ,פארשטייט זיך ,די וועלכע דער רבי
אנגעהויבן שרייען מיט א געשריי" ,וואס וויל דער וועט זיך קענען מיט זיי מכבד זיין און האבן פון זיי
רבי פון אונז? ער וועט זיכער לעבן ווייטער!" ,עס נחת".
איז געווען א גרויסע וואונדער ביי די חסידים ,אז
דער תלמיד וואס האט אייביג געהאט א האט דער רבי געענטפערט" ,אוודאי ווילט איר
געוואלדיגע פחד און מורא פאר זיין רבין ,זאל אזא איינרעדן דעם רב פלוני אדער אלמוני ער זאל זיך
זאך טון. אנשליסן צו אייער מנין" ,און ער האט דערמאנט די
נעמען פון אפאר גרויסע רבנים אין שטאט ,האט
דערווייל האט זיך דער הייליגער שרף דער צדיק געזאגט" ,אויב אזוי זאג איך אייך ,באמיט
אויפגעכאפט פון זיין דביקות און געזאגט" ,ווייסט זיך ענדערש צו מקרב זיין פשוטע שניידערס,
איר ,אז אין זכות פון רבי בעריש בין איך געבליבן שוסטערס ,וועבערס און אנדערע בעלי מלאכה,
לעבן!" ,ווייל דער רבי בעריש האט געשפירט ,אז ערליכע אידן וואס לעבן פון זייער ערליכע ארבעט",
איך האב געהאט אין זינען זיך מוסר נפש צו זיין און ער האט צוגעלייגט" ,איך בין זיכער ,אז אפילו
פארן באשעפער ,און ווען נישט זיין געשריי ,וואלט איינער וואס איז נכשל געווארן אין אן עבירה ,ווען
מיין נשמה זיך צוריקגעקערט צום באשעפער ,רבי ער וועט אריבערגיין די שוועל פון מיין הויז ,וועט
בעריש האט זוכה געווען צו דערגרייכן די הויכע ער אוודאי נישט אוועקגיין פון דער וועלט אן
מדריגות פון זיין רבי'ן און צו פארשטיין זיין תשובה".
הייליגע דעה. •••
••• עס ווערט געברענגט ,אז דער צדיק מוואלברוז
ווערט דערציילט ,אז איין יו"ט שבועות ,אלע זי"ע האט געטראגן אויף זיין הארץ די דאגות פון
זענען געזעסן מיט א חרדת קודש ביי דער סעודה, זיינע חסידים ,און ער האט אזוי מפרש געווען דעם
און דער רבי דער הייליגער שרף ממאגלניצא זי"ע, פסוק )שמות י"ח ט"ז(" ,כִּ י יִ ְהיֶ ה ָל ֶהם ָדּ ָבר ָבּא ֵא ַלי
ווי זיין שטייגער ,איז געווען פארטראכט ווי איינער הוֹד ְע ִתּי ֶאת ֻח ֵקּי
וְ ָשׁ ַפ ְט ִתּי ֵבּין ִאישׁ ֵוּבין ֵר ֵעהוּ וְ ַ
וואס איז נישט אויף דער וועלט. ָה ֱאקים וְ ֶאת תּוֹר ָֹתיו" ,האט דער צדיק מסביר
געווען ,ווען די וואס זענען צו מיר מקושר דארפן א
מיטאמאל האט דער תלמיד רבי בעריש ישועה ,ווייס איך עס און איך שפיר עס נאך איידער
אנגעהויבן זינגען" ,ובאו כולם בברית יחד" ,און מען האט מיר מודיע געווען ,און איך שטרענג מיך
גלייך האט דער משמש מיטגעזינגען ,פארשטייט אן פאר זיי וויפיל איך קען ,איז די שאלה" ,פארוואס
זיך אז אלע מסובין האבן אנגעשריגן דעם משמש, דארפן זיי דען קומען צו מיר?".
אבער רבי בעריש'ן האבן זיי זיך נישט געוואגט
אנצורירן ,ווייל ער איז געווען אזוי חשוב ביים הוֹד ְע ִתּי ֶאת ֻח ֵקּי
נאר דער תירוץ איז" ,וְ ַ
רבי'ן. ָה ֱאקים וְ ֶאת תּוֹר ָֹתיו" ,כדי איך זאל זיי קענען
לערנען דעם דרך השם ,אויך אויף דער עלטער ,ווען
אבער דער משמש האט ווייטער געזינגען, ער האט שוין לאנג נישט געקענט דאווענען מיט
ווייל דער צדיק רבי בעריש האט אים געגעבן א זיינע חסידים ,האט ער געזאגט" ,ווייסט איר ,אז
ווינק מיט דער האנט ער זאל זיי נישט פאלגן ,דער איר זענט אלע איינגעקריצט אין מיין זכרון ,און יעדן
עולם ,וואס איז געווען אינגאנצן אויפגערעגט ,איז טאג זאג איך א באזונדערע ברכת כהנים פאר אלע
פאר'חידוש'ט געווארן צו זען ווי דער רבי שטייט וואס זיצן אין מיין שאטן" ,און דאס איז חוץ פון דער
מיטאמאל אויף פון זיין פלאץ ,גייט צו צו רבי ברכת כהנים פאר כלל ישראל און די פסוקים פון
בעריש'ן ,נעמט אים ביי דער האנט ,און זיי האבן "יברכך" ביי ברכות התורה.
צוזאמען געטאנצט א לאנגע שעה. •••
עס ווערט דערציילט ,אז איינמאל ,ווען דער
דעמאלט האבן זיי פארשטאנען ,אז רבי רבי דער הייליגער שרף ממאגלניצא זי"ע איז
בעריש האט מיט זיין רוח הקודש געטראפן דעם געווען דבוק אין דעם באשעפער און ביים טיש איז
15
דעם נאמען נח צוויי מאל" ,נאר האט דער צדיק שרפ'ס דעה ,און האט פארשטאנען ,אז פאר די
דער גוטער איד געזאגט" ,דיר צו לערנען ,ווען טובה פונעם רבין ברויך מען יעצט זינגען.
שפירט א צדיק נחת רוח? ,ווען ער איז נישט אליין •••
אין זיין צדקות ,און עס איז דא נאך א צדיק תמים עס ווערט דערציילט ,אז דער הייליגער צדיק
אין זיין דור" ,דאס איז געווען א קלארער רמז ,ווי רבי יעקב צבי מפאריסוב זי"ע האט דערציילט ,אז
ער האט מעריץ געווען רבי בעריש'ן ,און ווען ער איינמאל ווען ער איז געווען אין מאגלניצא ,האט
האט זיך געזעגנט פון אים ,האט ער אים באגלייט דער הייליגער שרף געזאגט פאר אלע צדיקים
א שטיק וועג ארויס פון שטאט. ארום אים ,אנווייזנדיג אויף רבי בעריש'ן
••• מוואלברוז" ,אויב איר ווילט זען א יונגערמאן וואס
דער זון ,דער צדיק רבי שלמה יצחק זי"ע ,איז האט נישט פוגם געווען אינעם צלם אלקים ,קוקט
אמאל געפארן קיין צאנז פרעגן אן עצה פונעם אויף רבי בעריש'ן".
הייליגען דברי חיים מצאנז זי"ע ,ווי דער שטייגער, •••
האט ער אריינגעגעבן א קוויטל ,און הגם ער האט עס ווערט דערציילט ,איבער די געוואלדיגע
נישט אנגעשריבן וועמענס זון ער איז ,האט דער הערצה און חשיבות וואס דער הייליגער תפארת
הייליגער דברי חיים זי"ע ,ווען ער האט אנגעהויבן שלמה זי"ע האט געהאט צום צדיק רבי בעריש
ליינען דעם קוויטל ,געזאגט מיט התרגשות. מוואלברוז זי"ע ,ווען דער הייליגער תפארת שלמה
זי"ע האט זיך דערוואוסט ,אז רבי בעריש איז
"דו ביסט רבי בעריש'ס זון! זאלסט וויסן אז דיין געקרוינט געווארן מיטן כתר ההנהגה ,האט ער
טאטע ,דער בעל התהלים ,איז 'נעים זמירות געזאגט פאר זיינע חסידים.
ישראל'" ,און ביי דעם זעלבן מעמד האבן זיך
חסידים פון פוילן באקלאגט ,אז עס איז זיי שווער "דער שטייגער איז ,אז עס איז דא א קליינער
צו פארן קיין צאנז צוליב די גרויסע הוצאות ,האט סוחר וואס האט אסאך סחורה ,אבער פון
זיי דער הייליגער דברי חיים געענטפערט" ,ווער פארשידענע מינים ,און פון יעדן מין האט ער נאר
עס קען נישט פארן צו מיר ,גיב איך אים אן עצה ער איין שטיק ,אבער א אמת'ער סוחר הייסט ,דער וואס
זאל פארן קיין וואלברוז". האט פול מיט סחורה פון יעדן מין באזונדער ,און
••• אזא סוחר איז דער צדיק פון וואלברוז ,וואס ביי אים
דער רבי דער הייליגער צדיק רבי בעריש זענען דא אוצרות פול מיט שפע און ברכה אין
מוואלברוז זי"ע האט אליין דערציילט ,אז ווען ער רוחניות און גשמיות" ,און ביי אן אנדער
איז איינמאל געזעסן ביי זיין רבין דער הייליגער געלעגנהייט האט דער הייליגער תפארת שלמה
שרף ממאגלניצא זי"ע ,האט אים זיין רבי גערופן זי"ע זיך אויסגעדרוקט" ,אשרי דעם צדיק ,וואס
אין זיין הייליגן חדר און אים געוויזן א בריוו פון א האט מזכה געווען האלב די וועלט מיט כשר'ע
גרופע סוחרים ,חסידים זיינע ,וואס זענען געפארן תפילין".
אויף מסחר קיין בערלין ,און זיי האבן געבעטן ער •••
זאל פאר זיי מתפלל זיין ,ווייל קיינער כאפט נישט עס ווערט געברענגט ,אז אלע צדיקים פון דור
די ווייץ וואס זיי האבן דארט געברענגט צו האבן גאר שטארק מכבד געווען דעם צדיק
פארקויפן ,און יעדן טאג וואס גייט אריבער אן מוואלברוז זי"ע ,איינמאל איז ער געפארן אויף
פארקויפן דארפן זיי נאך באצאלן די הוצאות פון שבת צום צדיק רבי יוסף ברוך דער גוטער איד
דער שיף ,און אויב עס וועט זיך אזוי ציען קענען זיי מניישטאט זי"ע ,דער זון פונעם הייליגען מאור
חלילה פארלירן זייער גאנץ פארמעגן ,צוזאמען מיט ושמש זי"ע ,עס איז געווען שבת פרשת נח ,און דער
דאס וואס זיי האבן געבארגט ביי אנדערע סוחרים. שטייגער פונעם גוטן איד איז געווען ,נישט צו זאגן
תורה ביים טיש.
האט דער צדיק רבי בעריש דערציילט ,אז ווען
איך האב פארענדיגט ליינען דעם בריוו ,האט דער אבער יענעם שבת האט ער אנגעהויבן און
רבי דער הייליגער שרף געזאגט" ,מען מוז זיי טון א געזאגט" ,אלה תולדות נח ,נח איש צדיק" ,איז
טובה" ,איך בין גלייך אוועק אין בית המדרש ,זיך לכאורה שווער פארוואס חזר'ט דער פסוק איבער
16
געווארן פון צער וואס ער האט אזויפיל יארן נישט געזעצט לערנען די סוגיא 'הוקרו חטים' )בבא
מקיים געווען די מצוה פון תפילין. מציעא ע"ה( און געשריגן אויפן קול" ,הוקרו חטים,
••• יוקרו חטים".
עס ווערט דערציילט אין ספר אהל ישכר ,אז
איינמאל האט אויסגעבראכן א פייער אין שטאט דערציילט רבי בעריש ,נעבן מיר איז
וואלברוז ,און מען איז גלייך געלאפן לאזן וויסן געשטאנען איינער וואס האט דאס געהערט ,און
דעם רבי'ן דעם צדיק רבי בעריש מוואלברוז זי"ע, ער האט אנגעהויבן שרייען" ,קוקט ,דער יונגערמאן
האט דער רבי געהייסן ,אז דער מלמד דרדקי זאל האט מסתמא באקומען געלט פון עמיצן ,און
זאגן תהלים מיט די תשב"ר ,אבער צוליב עפעס א דערפאר וויל ער מאכן א טייערקייט אויף דער
סיבה האט מען עס נישט מקיים געווען. וועלט ,ער שרייט דאך די גאנצע צייט אז ווייץ איז
טייער געווארן! איינמאל ,צוויי מאל און דריי מאל".
נאך א צייט איז דאס פייער אויסגעלאשן
געווארן ,און ווען די חסידים זענען געקומען אין זאגט דער רבי בעריש ,אוודאי האב איך
בית המדרש ,האט זיי דער רבי געזאגט" ,ווייל איך געמוזט אויפהערן שרייען ,אבער ברוך השם ,די
האב געזען אז איר האט נישט אין זינען צו טון וואס סוחרים זענען געהאלפן געווארן ,גלייך האבן זיך
איך האב געהייסן ,און איך האב מורא געהאט אז די אנגעזאמלט אסאך קונים וואס האבן זיך געאיילט
גאנצע שטאט וועט חלילה אויפגיין אין פלאמען, צו נעמען די שיף מיט ווייץ ,און ווען נישט יענער
בין איך צוגעגאנגען צום פלאץ פונעם פייער און מענטש וואס האט מיר געשטערט ,וואלטן זיי
אנגעהויבן שרייען אויפן קול" ,אחד קדוש אש ארויסגעגאנגען מיט א גרויסן פארדינסט,
אוכלה אש" ,א פיוט פון דער קדושה ראש השנה, פונדעסטוועגן האבן זיי באקומען דעם פולן פרייז
"און גלייך איז דאס פייער איינגעזונקען". פאר די סחורה ,פארשטייט זיך אז דער צדיק האט
••• דאס אלעס אנגעהאנגען אויפן זכות פון זיין גרויסן
איינער פון די משמשים האט דערציילט ,אז ביי רבין דער שרף.
שלש סעודות ,ווען עס איז געווען פינצטער אין •••
בית המדרש ,האט ער מיט זיינע אויערן געהערט עס ווערט דערציילט איבער די רוח הקודש
ווי דער רבי רופט אן אומבאקאנטן נאמען און פונעם צדיק מוואלברוז זי"ע ,איין טאג איז געקומען
זאגט" ,אמת ,ווען דו וואלסט געקומען אהער ביי א פרוי צום רבי'ן ,און זיך מזכיר געווען פאר א
דיין לעבן צו דער שבת סעודה ,וואלט דיין תיקון ישועה ,און דער צדיק האט איר געהייסן זאגן פאר
געווען גרינג ,אבער פונדעסטוועגן האב איך פון דיר איר מאן ,אז ער זאל בודק זיין די תפילין ,דער מאן
געהאט א טובת הנאה ,דערפאר וועל איך מיך מיען האט פון איר געלאכט און געזאגט "זיי זענען דאך
לטובת דיין נשמה". מהודר ,ווייל א בארימטער סופר האט זיי געשריבן,
••• און וואס דארפסטו זיך צוהערן צום רבי'נס
עס ווערט דערציילט גאר אסאך מעשיות ,ווי באפעל?".
מען האט געזען אז די רבי דער הייליגער צדיק רבי
בעריש מוואלברוז זי"ע האט געזען גאר ווייט מיט אבער זי האט זיך נישט געפוילט און איז אליין
זיינע הייליגע אויגן ,איינמאל איז געקומען א חסיד אוועק בודק זיין די תפילין ,דער סופר וואס האט
און אוועקגעלייגט פאר אים א קוויטל ,און דער רבי זיי בודק געווען האט זיך געטראפן מיטן מאן און
האט מיט אים גערעדט פון אלעס וואס דריקט אים, אים געפרעגט ,פארוואס זיין ווייב האט אים
אויך פון איינע פון זיינע טעכטער וואס איז געווען געברענגט די תפילין ,האט ער געענטפערט" ,דער
קראנק ,אבער ווי דערשטוינט איז דער חסיד רבי פון וואלברוז האט אזוי געהייסן" ,אזוי ווי דער
געווען ,ווען ער איז אהיימגעקומען און געזען ,אז סופר האט דאס געהערט ,האט ער פאר זיינע אויגן
דאס קוויטל איז געבליבן ביי אים ,און פארן רבי'ן געעפנט די בתים ,און ווי דערשראקן איז ער געווען
האט ער בטעות איבערגעגעבן א ליידיג פאפיר ,און צו זען ,אז דער פארמעט אינעווייניג איז אינגאנצן
ער האט געזען אז ביים רבי'ן איז מקוים געווארן, ליידיג ,פארשטייט זיך אז דאס לאכן איז אים
"עיני ד' אל יראיו". אוועק ,און גלייך דערנאך איז ער שווער קראנק
17
און צו זיין גרויסן חידוש האט מען אים ערקלערט, •••
אז זיין טאטע האט געקויפט א הויז פון א גוי ,און עס ווערט דערציילט ,אז טויזנטער אידן האבן
יענער האט עס פון אים צוגענומען מיט געוואלד. געשטראמט קיין וואלברוז געהאלפן צו ווערן מיט
א ישועה אדער מיט א רפואה ,האט פאסירט ,א איד
אבער יעצט האבן דעם גוי'ס קינדער געוואלט א בנש"ק פון דער משפחה פונעם הייליגען חידושי
פארקויפן דאס הויז פאר אן אנדערן קונה ,אבער הרי"ם זי"ע איז קראנק געווען ,און נאכן זיך
ווען זיי זענען געקומען אינעם אמט פון גרונט־ דורכפרעגן ביי די גרעסטע דאקטוירים אין
רעגיסטראציע ,האט מען געפונען ,אז דאס דייטשלאנד און נישט געהאלפן געווארן ,האט אים
געביידע געהערט נישט צו זיי נאר איז פארשריבן די צדקת די רעבעצין פונעם הייליגען חידושי
אויפן נאמען פון א איד ,און נאך אסאך מי האט מען הרי"ם ,געראטן ער זאל פארן צום צדיק רבי בעריש
אויסגעפונען ,אז דער געזעצליכער יורש געפינט מוואלברוז זי"ע.
זיך אין ארץ ישראל ,און אזוי איז מקוים געווארן
דעם רבי'נס ווערטער מער ווי זיבעציג יאר ווי נאר ער האט אריינגעטרעטן אויף דער
שפעטער ,און ר' דוד האט באקומען דעם פולן שוועל פונעם חדר ,האט אים דער רבי געזאגט,
ווערט פונעם געביידע מיט גרויסע פראצענט פאר "פריער האסטו פרובירט אלע דאקטוירים ,און יעצט
דער גאנצער צייט. ביסטו געקומען פרובירן דעם דאקטער פון
••• וואלברוז ,איך בין זיכער בעזרת השם ,אז אויב דו
ווערט דערציילט ,אז אין יאר תרל"ג האט זיך וועסט דא בלייבן א שטיק צייט ,וועסטו צוריקפארן
פארשפרייט א מגפה ר"ל אין גאנץ פוילן ,אחוץ אין אהיים געזונט און שטארק" ,דערנאך האט מען אים
וואלברוז וואס איז ניצול געווארן ,אין יענע טעג אריינגעפירט אין דער סוכה ,וואס איז געווען
איז צום רבי'ן געקומען דער זון פונעם נשיא פונעם פארשלאסן א גאנץ יאר ,און די רעבעצין האט
כולל ווארשע ,דער גאון ר' מרדכי הורוויץ זצ"ל פון געהייסן מען זאל אכטונג געבן ספעציעל אויף דעם
פיעטרקוב ,און דער רבי האט אים געבעטן ,ער זאל יונגערמאן ,ווייל ער איז א בנש"ק ,ער איז דארט
בלייבן אין וואלברוז ביז דער צארן וועט געבליבן דריי וואכן ,און איז צוריקגעפארן אהיים
אריבערגיין ,ער האט נישט געוואלט צוהערן און געזונט און שטארק.
איז צוריק אהיים ,און איז גלייך קראנק געווארן און •••
רח"ל אומגעקומען אין דער מגפה. דעם רבי'נס נאמן בית ,הרה"ח ר' דוד
ראדאמסקי ז"ל האט דערציילט ,אז ער איז
יונגערהייט געבליבן א יתום פון זיין טאטן,
איינמאל ,ווען ער איז נאך געווען א יונג אינגל ,האט
ער באגלייט דעם רבי'ן צו גיין אין מקוה ,און דער
רבי האט אים מיטן פינגער געוויזן אויף א געוויסן
הויז און געזאגט" ,דאס הויז געהערט צו דיין טאטן,
ווייל ער האט עס געקויפט פאר פולע געלט ,און דו
וועסט עס ירש'נען".
דערציילט דער חסיד ,אז די ווערטער זענען
אים געווען גאר מאדנע און ער האט נישט
פארשטאנען וואס ער האט געהערט ,עס איז
אריבער א לאנגע צייט ,און זיבעציג יאר שפעטער,
ווען דער רבי איז שוין לאנג געווען אין הימל ,איז ר'
דוד ארויף קיין ארץ ישראל ,איינמאל האט מען
אים גערופן אין דעם פוילישן קאנסולאט אין
ירושלים ,און דארט האט מען אים געזאגט ,אז
ס'איז פאר אים אנגעקומען א ריזיגע סומע געלט,
18
שטוב פונעם טאטן צו פארברענגען מיט דעם
יארצייט א' מרחשון
יונגען עילוי ,ער איז געווען מפורסם אלס א מופס
הדור.
הגה"ק שר התורה רבי יוסף ב"ר יהודה זי"ע )ענגיל(
בעל אתוון דאורייתא ,ראב"ד קראקא
די מאמע זייענדיג פון א משפחה וואס זענען
געווען גרויסע צאנזער חסידים ,האט דעם גאון
שוין גאר יונג געטראגן צום הייליגען דברי חיים ער איז געבוירן אין שטאט טארנא ,ב' דר"ח טבת ז'
זי"ע און ער האט זוכה געווען צו באקומען א ברכה דחנוכה בשנת תרי"ט.
פון הייליגען צאנזער רב זי"ע.
צו זיין טאטן הנגיד הגביר המופלג בתורה רבי יהודה
גאנץ אנפאנג האט ער געלערנט ביי א מלמד ענגיל זי"ע,
הגה"ק רבי דב בער שיינקל המגיד מטארנא זי"ע, בן הגביר המופלג הגה"ק רבי הערציל זי"ע) ,מגדולי
אבער גאר שנעל האט מען געזען ,אז עס איז נישט חסידים מהרה"ק בעל דברי חיים מצאנז זי"ע(,
דא קיין מלמד וואס זאל קענען לערנען מיט דעם בן הגה"ק רבי יהודה דומ"ץ ווישניצא זי"ע.
גאון עצום.
און צו זיין מאמע הצדקת מרת לאה ע"ה,
דאן האט ער אנגעהויבן לערנען אליין און בת הרה"ח רבי משה דוד שטיגליץ זי"ע) ,מגדולי
באוויסט געווארן אלס דער עילוי מטארנא ,ער חסידים מהרה"ק בעל דברי חיים מצאנז זי"ע(,
האט דאן געלערנט בחברותא מיט הגה"ק רבי בן החסיד המקובל רבי זכריה זי"ע) ,מבני חבורה
שמואל ענגיל אב"ד ראדומישלא זי"ע ,אויך איז ער מהרה"ק רבי אלימלך מליזענסק זי"ע(.
געווען א נאנטער חבר מיט הגה"ק רבי מאיר אריק
אב"ד טארנא זי"ע. ווערט געברענגט פון צדיקים ,אז ביי די טאטע
אין שטוב איז איינמאל געווען דער צדיק הרה"ק
ביי די 14יאר אלט האט ער זיך געטראפן מיטן רבי מאיר מפרמישלאן זי"ע ,און ער האט מבשר
גאון הגה"ק רבי יוסף שאול הלוי נאטאנזאהן בעל געווען פאר די עלטערן ,אז עס וועט ביי זיי בקרוב
שואל ומשיב זי"ע ,און דער גאון דער הייליגער געבוירן ווערן א קינד ,וואס וועט באלייכטען כלל
שואל ומשיב זי"ע האט פארברענגט מיטן יונגן גאון ישראל מיט זיין תורה.
אין תורה און אים פארהערט די תוספות אין מסכת
יבמות ,דער גאון דער שואל ומשיב האט געזאגט און טאקע נישט אסאך נאכדעם איז צו זיי
איין תוספות ,און דער עילוי רבי יוסף האט גלייך געבוירן געווארן א קינד ,וואס איז שפעטער אויס
געזאגט דעם קומענדיגן תוספות. געוואקסן אלס איינע פון די גרעסטע גאונים בדורו
הגה"ק רבי יוסף ענגיל זי"ע ,וואס האט באלאכטן די
דערנאך זענען זיי אריבער אין תנ"ך און וואס אויגן פאר אידישע קינדער מיט זיין תורה און
מען האט גערעדט האט דער עילוי רבי יוסף גלייך קדושה.
געקענט ,דאן האט זיך דער הייליגער שואל ומשיב
אנגערופן בזה"ל" ,איך האב שוין געזען גאונים און ער איז געווען א גדול וגאון אדיר בתורה און א
גדולים בתורה ,אבער דער גאון וועט זיי אלע איבער איש קדוש מאוד ,מען האט אים בדורו געהאלטן
וואקסן". אלס דער רבן של כל פני הגולה און דער שר התורה,
ער איז געווען א בקי ולמדן נפלא בתורת הנגלה
אויך האט דער גאון דער הייליגער שואל והנסתר ,וכל שבילי החכמה היה נהירין לו,
ומשיב זי"ע געזאגט בזה"ל" ,איך זעה אז די תורה מראשוני מפרשי התלמוד.
גייט אריבער צו די חסידים".
נאך פון אלס יונג קינד האט מען דעם גאון
אויך האט מען נאכגעזאגט בשם דעם גאון רבי געגעבן דעם נאמען "העילוי מטארנא" ,גרויסע
יוסף ענגיל זי"ע ,אז ער האט געזאגט ,אז ער לומדים און גאונים בדורו זענען געקומען צו דעם
19
ער איז שוין דאן געווען באוויסט אלס איינע פון די געדענקט נאר א רש"י וואס ער האט א חידוש אויף
גרעסטע גאונים בדורו ער האט מרביץ תורה דעם רש"י ,אבער עס איז נישט דא קיין רש"י וואס
געווען פאר הונדערטער תלמידים גאונים וגדולים ער האט נישט קיין חידוש אויף דעם.
בתורה.
ער האט חתונה געהאט מיט הרבנית הצדקת מרת
נאכדעם וואס זיין שווער איז נפטר געווארן יוטא ע"ה,
און איבער געלאזט א שיינע סכום געלט ,האט זיין בת הנגיד ר' משה קליינר מבענדין ז"ל,
רעבעצין די צדקת געלאזט אויף בויען א הויז ווי זיי וואס איז געווען פון די גרויסע חסידים פון הרה"ק
האבן געוואוינט מיט זייער בת יחידה און די רבי אברהם בורנשטיין בעל אגלי טל מסוכטשוב
איידעם מיט זייערע קינדער ,דער גאון איז געווען זי"ע.
אזוי אויסגעטון מעולם הגשמי ,אז ער האט אפילו
נישט מיט געהאלטן אז מען האט געבויעט א נייע מען דערציילט ,אז דער שווער זייענדיג א
הויז ,נאר ער איז געווען אינגאנצן אריין געטון אין גרויסער עושר האט געשיקט שלוחים נאמנים צו
תורה. גיין זיכן א פאסיגע בחור פאר זיין טאכטער ,ווען די
שלוחים זענען אנגעקומען קיין טארנא האבן זיי
בשנת תרס"ה ווען עס איז פאר געקומען די געהערט פון אלע זייטן שבחים אויפן יונגן בחור
גרויסע מלחמה צווישן רוסלאנד און יאפאן האט די דער עילוי פון טארנא.
מיליטער איבער גענומען דעם הויז ,און די גאנצע
שטאט איז געווען אין א סכנה ,דאן האט זיך דער זענען זיי אריבער צום שטוב פון זיין טאטן און
גאון מיט די משפחה אריבער געצויגען קיין דארט גערעדט מיטן בחור ,אבער נאך אפאר מינוט
אוסטריה און געוואוינט אין דעם שטוב פון זיין האבן זיי זיך אויף געשטעלט און זיך געגרייט צו
ברידער הגה"ק רבי שמואל זי"ע. גיין ,ווען די טאטע האט געפרעגט וואס איז פשט,
האבן זיי געזאגט ,אז נאר נאכן זיצן אפאר מינוט
בשנת תרס"ו ווען הגה"ק רבי עקיבא קורניצר מיט דעם גאון האבן זיי שוין גלייך געזען אז ער איז
מקראקא זי"ע דער שווער פון הגה"ק רבי שמעון א גדול בתורה ובמידות ,און דאס איז די פאסיגע
סופר מקראקא זי"ע איז נסתלק געווארן ,האט מען שידוך פארן טאכטער פונעם גביר פון בענדין.
געזיכט אויף צו נעמען א ממלא מקום אין שטאט
קראקא ,עס איז געווען וואלן וועם מען זאל אויף ווען עס איז געקומען צום שידוך האט דער
נעמען אלס ממלא מקום. מחותן ר' משה געפרעגט פונעם חתן וואס ער
ברויך אלס דורן דרשה ,האט דער גאון געזאגט ,אז
עס איז ליידער געווען פירער דארט אין די ער וואלט זייער געוואלט האבן א ש"ס דפוס
קהלה וואס זענען געווען צווישן די משכילים און זיטאמיר.
מתחדשים וואס האבן געהאט א ווארט דארט אין
די קהלה ,און זיי האבן בשום אופן נישט געוואלט ווען דער מחותן האט געפרעגט פארוואס
אז דער גאון וואס איז געווען א ערליכער מענטש דווקא די ש"ס ,האט דער גאון דער חתן געזאגט,
זאל ווערן רב דארט אין שטאט ,וואס דאס וואלט איך ברויך עס נישט אזוי ווייט ווייל עס איז
געמיינט אז זיי וועלן נישט קענען טון מה שלבם געדריקט געווארן דורך אחים שפירא ,נאר ווייל די
חפץ. גמרא איז געדריקט אויף גאר גרויסע פאפיר און עס
איז דא אסאך פלאץ צו שרייבן אייגענע חידושים
נאך א שטיק צייט וואס מען האט זיך נישט און דערפאר ברויך ער דווקא דעם ש"ס.
געקענט פאראייניגן ווער עס זאל ווערן רב אין
קראקא ,האבן די מעריצים פונעם גאון צוזאמען נאך די חתונה איז דער גאון געזעצן על התורה
מיט די נגידים פון שטאט קראקא ובתוכם הרה"ח ועבודה יומם ולילה מיט א געוואלדיגע התמדה ,ער
ר' נתנאל אייטליר ע"ה ,און ר' זבולון ליכטנברג ע"ה, איז געווען אויסגעטון פון עולם הגשמי און נאר
און איינע פון די טובי הקהלה ר' גדליה לאנגראק עוסק געווען בתורה און בד' אמות של הלכה בלבד,
20
האט ער זיך פאר אים געבויגן און אים מכריח ע"ה ,משפיע געווען אז מען זאל כאטש אויף נעמען
געווען צו אננעמען דעם אמט פון ראש בית דין ,און דעם גאון אלס דיין פון קראקא וואס זאל פירן די
אזוי איז ער געווארן דער ראב"ד פון שטאט עדה הקדושה.
קראקא ,ער איז געווען פון די יראי הוראה ,און ווען
עס איז געקומען פאר אים א דין תורה אין ענינים דאן האבן די דיינים פונעם בי"ד זיך אלע
פון מסחר וואס ער האט נישט גוט געקענט ,האט ארונטער געווארפן אונטער זיין הנהגה אפילו דער
ער נישט ארויסגעגעבן קיין פסק ביז ער האט זיך גאון האט גאנץ אנפאנג נישט געוואלט דינען אלס
באראטן מיט מענטשן פונעם פאך ,און ערשט ווען ראש בי"ד פון די שטאט ,אבער נאך א שטיק צייט
דער ענין איז אים געווען קלאר ווי דער טאג ,האט האט ער למען הכלל מסכים געווען איבער צו
ער געפסקנ'ט. נעמען די הנהגה.
ער האט מקבל געווען יעדן מענטש מיט א ער האט דאן גאר אסאך אויף געטון פארן
פריינטליך פנים ,אבער ווען עס האט געדארפט, שטאט אין אלע הינזיכטן ,ער האט גודר געווען
האט ער געוואוסט צו שטיין ווי א פעלז ,אמאל גדרים און געווען א עומד על המשמר סיי בעניני
האבן די רייכע בעלי בתים פון קראקא געוואלט כשרות און בענייני גיטין וחליצה ,אויך האט ער
באקומען ערלויבעניש פון דער רעגירונג צו געפירט דין תורות פאר די מענטשן אין שטאט ,און
העכערן די דירה געלט ,וואס וואלט שטארק צוליב זיין גדלות בתורה און זיין הנהגה וואס איז
געשאדט די ארעמע לייט פון שטאט. געווען מיט א געוואלדיגע יישרת האבן די אידן אין
שטאט אים גאר שטארק מכבד געווען.
דער גרויסער גאון רבי יוסף ענגיל זי"ע האט
אויסגעהערט דעם ענין לויט דער הלכה ,און אויך האט ער ממלא געווען דעם תפקיד אלס
ארויסגעגעבן א פסק "אז מען טאר נישט העכערן בעל דרשן אין שטאט ,און יעדע יומא דפגרא האט
די דירה געלט" ,און כאטש די בעלי בתים זענען ער געגעבן גאר שיינע דרשות און אריין געלייגט
געווען די גבירים פון שטאט ,און זיין פרנסה איז אויך דברי מוסר פאר די אידן אין שטאט קראקא.
געהאנגען אין זייערע הענט ,האט ער זיך נישט
גערעכנט מיט קיינעם ,און אזוי האט ער אויך ווערט געברענגט ,אז דער גאון האט
געראטעוועט די ארעמע אידן. מתקן געווען די שחיטה אין שטאט קראקא ,ווייל
ליידער זענען דארט געווען פלייש געשעפטן וואס
בשנת תרע"ד ביי די ערשטע וועלט מלחמה האבן מורא געהאט פון פארלירען געלט ,פלעגט
איז דער גאון אנטלאפן צוזאמען מיט זיין משפחה מען ר"ל פארקויפן פלייש אלס כשר וואס איז
פון שטאט קראקא ,און זיך באזעצט אין שטאט באמת געווען טריפה.
ווינה אין אוסטריה און דארט איז ער שוין געבליבן
ביז צו זיין הסתלקות. האט דער גאון מיט זיין חכמה מציע געווען א
שותפות צווישען די אידישע געשעפטן און
ער האט דארט אין ווינה אויפגעטון גדולות להבדיל די גוישע געשעפטן ,אז סיי די גוים וועלן
ונצורות ,ער האט דארט מרביץ תורה געווען פאר מאכן געלט פון די כשר'ע פלייש און אויך די
גאר אסאך תלמידים גאונים בתורה וואס זענען אידישע פלייש געשעפטן וועלן מאכן געלט פון די
געקומען שעפן תורה פון דעם גרויסן גאון וגדול, טריפענע פלייש ,וואס אזוי וועט די הפסד נישט
אויך האט ער אסאך עוסק געווען אין ארויס העלפן זיין אזוי גרויסע ,מיט דעם האט דער גאון פארמיטן
די אידן וואס זענען אנטלאפן פון די מלחמה און א מכשול וואס וואלט געמיינט אז אידן זאלן ח"ו
געקומען דארט בעירום ובחוסר כל. עסן טריפות.
עס ווערט דערציילט ,אז דער גאון רבי יוסף צום ערשט איז ער נאר געווען א דיין אין
ענגיל זי"ע איז שטארק נזהר געווען אין כבוד שטאט קראקא ,אבער ווען דער עלטסטער דיין אין
פונעם מרא דאתרא פונעם שטאט ,דער גאון דער בית דין האט געזען זיין כח און גאונות אין דינים,
21
מען קען אביסל זעהן די געוואלדיגע עניוות הייליגער שבט הלוי זי"ע האט דערציילט ,בשם
פונעם גרויסן גאון רבי יוסף ענגיל זי"ע ,אז ווען ער דעם גאון רבי ישעי' פירסט זי"ע ,וואס איז געווען
האט ארויסגעגעבן זיין ערשטן ספר" ,שבעים פנים רב אין דער שיף שוהל אין וויען ,אז אמאל איז
לתורה" ,וואו ער פארענטפערט איין קשיא אין פארגעקומען אן אסיפת רבנים מיט אלע גדולים
ש"ס ,א סתירה אין די ווערטער פון רב אשי ,אויף פון שטאט ,ווען דער גאון רבי יוסף ענגיל איז
זיבעציג אופנים ,אין דער הקדמה שרייבט ער מיט אריינגעקומען ,האט ער באלד געפרעגט" ,וואו איז
גרויס ענוה ,אז ער האט נישט גענומען קיין דער מרא דאתרא" ,ווען מען האט אים געזאגט ,אז
הסכמות ,ווייל" ,לא עשיתי מאומה לא להלכה ולא מען האט אים נישט גערופן ,האט ער זיך גלייך
למעשה ,כי אם העליתי פלפלת כל שהוא ,ואין זה אומגעדרייט און איז ארויס ,כדי עס זאל נישט זיין
כדאי לבוא בהסכמה". קיין פגיעה אינעם כבוד פונעם מרא דאתרא.
ער האט איבער געלאזט א בת יחידה וואס איז עס האט דערציילט דער הייליגער סקאלער
געווען אשת הגה"ק רבי יצחק מנחם מורגנשטערן רבי ר' ברוך פנחס זי"ע ,אז ער האט געמאכט א
זי"ע ,א אייניקל פון הרה"ק השרף מקאצק זי"ע. ברית פאר זיין בכור בשנת תרע"ז ,האט ער מכבד
געווען דעם גאון וקדוש רבי יוסף ענגיל זי"ע מכבד
אים יו"ט סוכות בשנת תר"פ איז דער גאון גאר מיט סנדקאות ,אבער ווען דער גאון רבי יוסף האט
שטארק קראנק געווארן אין אריין געפאלן אין דערזען ,אז צווישן די אנגעקומענע איז אויך דער
בעט ,אפילו זייענדיג צוגעבינדן צום בעט האט גאון וקדוש רבי אברהם מנחם הלוי שטיינבערג בעל
דער גאון נישט אויף געהערט לערנען ,ער האט מחזה אברהם מבראדי זי"ע ,וואס איז געווען פון די
נאך דאן מחדש געווען חידושים נפלאים און מיט ראשי הרבנים אין וויען יענע צייט ,האט דער גאון
די פינגער געשריבן אין די ליפטן זיינע חידושים. רבי יוסף גלייך מוותר געווען אויף די סנדקאות ,און
עס איבערגעגעבן פארן מחזה אברהם.
ווען דער גאון האט געשפירט אז די צייט פון
זיין הסתלקות איז געקומען ,האט מען געהערט ווי אין ספר שיח זקנים ווערט געברענגט ,אז דער
דער גאון זאגט בזה"ל" ,הקב"ה יודע שלא נהניתי גאון האט ממש נישט הנאה געהאט פון דעם
אפילו באצבע קטנה מעולם הזה" ,ערב שבת קודש וועלט ,ער האט ממש גארנישט געגעסן איבערן
פרשת נח לסדר "איש צדיק תמים" ,בין השמשות טאג נאר געלעבט אויף ממש נאר טועם צו זיין,
האט דער צדיק אריבער געפירט ידיו הקדושים זיינע שטוב מענטשן האבן ממש מפליא געווען ווי
אויף זיין דיקנא קדישא און נצחו אראלים את אזוי דער גאון קען הארעווען אויף תורה ממש דעם
המצוקים ויצאה נשמתו בטהרה. גאנצן מעת לעת מיט אזוי ווייניג עסן.
ווערט דערציילט ,אז זונטאג פרשת לך לך איז הגה"ק רבי הערשלע גלאזער ראב"ד
געווען די לוויה ,וואס האט געדויערט ארום זעקס פרעמיסלא זי"ע האט מעיד געווען ,אז ער איז
שעה ,צענדליגער טויזנטער אידן האבן אים איינמאל געווען ביים גאון אין שטוב בשעת ער האט
באגלייט ,ובתוכם איז געווען גאר גרויסע רבנים און געגעסן און ער האט געזען ווי דער גאון איז מכוון די
גדולים בדורו ,ווי דער הייליגער טשארטקאווער כוונות האר"י ז"ל בשעת'ן עסן.
רבי און הוסיאטינער רבי זי"ע און אלע רבנים פון
וויען ,און מען האט געזאגט אז וויען האט נאך ער האט איבער געלאזט זיינע הייליגע חיבורים.
קיינמאל נישט געזען אזא גרויסע אידישע לוויה.
ספר בית האוצר,
ביים קבר האט דער גאון רבי מאיר אריק זי"ע ספר לקח טוב,
מספיד געווען דעם גאון עולם מיט א ביטער ספר אתוון דאורייתא,
געוויין ,און געזאגט אויף אים די ווערטער וואס ספר שבעים פנים לתורה,
חז"ל זאגן אויף רבי אליעזר" ,שתי זרועותיו כשתי ספר גבורות שמונים,
ספרי תורה" ,און געזאגט" ,אלמלי ידעה האדמה מה ספר אוצרות יוסף.
22
גאון און געברענגט א שיינע גרויסע חלה פארן גאון שעתידה לקבל ,ש"ס בבלי וירושלמי ,ספרא ,ספרי,
יעדן ערב שבת קודש. מכילתא ,תוספתא ,וכל שו"ת הראשונים ,היתה
••• רוקדת משמחה לקבל גוף קדוש כזה" .און ער האט
איין שבת קודש איז דער גאון געווען אין צוגעלייגט" ,גם הנודע ביהודה היה בטח מתפעל
שטאט סוכטשוב ביים הייליגען אבני נזר זי"ע ,און ומתרגש מגאונותו".
שבת צופרי נאכן דאווענען איז דער גאנצער עולם
אהיים געגאנגען ,אבער דער גאון רבי יוסף ענגיל און זיין איידעם הגה"ק רבי יצחק מנחם
זי"ע איז געבליבן זיצן אין ביהמ"ד ,און עוסק געווען מורגנשטערן זי"ע האט דערציילט ,אז פארן
בתורה מיט א געוואלדיגע התמדה ,און נישט הסתלקות האט דער שווער צוגעזאגט" ,אז ווער
באמערקט אז דער עולם איז שוין ארויס. עס וועט העלפן דרוקן זיינע חיבורים ,וועט ער זיין
פאר אים א מליץ יושר בעולם העליון".
פלוצלונג האט דער גאון זיך געכאפט ,אז דער
עולם איז ארויס און ער האט אויך געוואלט נסתלק לגנזי מרומים ב' דראש חודש מרחשון
באגלייטן דעם אבני נזר זי"ע ,איז דער גאון ארויס בשנת תר"פ ,ומנוחתו כבוד איז אין ביה"ח אין
געלאפן און פארגעסן צו אנטון זיין אויבער ראק, שטאט וווינה.
ווען דער אבני נזר זי"ע האט באמערקט ווי דער
גאון גייט אן זיין אויבער ראק ,האט ער געזאגט זכותו הגדול יגן עלינו
פאר זיין זון הרה"ק בעל שם משמואל זי"ע ,בזה"ל, ועל כל ישראל אמן.
"ראה בעיניך כיצד ספר תורה מהלך ערום" ,און
כהרף עין האט דער אבני נזר אויס געטון זיין
אויבער ראק און דאס אהין געגעבן פארן גאון רבי
יוסף ענגיל זי"ע. מעשיות
•••
האט דערציילט איינע פון די תלמידים פונעם דער אייניקל הרה"צ רבי דוד מורגנשטרן זי"ע
הייליגען האבני נזר זי"ע ,אז נאכן פטירה פון דעם האט דערציילט ,אז איין טאג איז צום זיידן
גאון דער אבני נזר זי"ע ,האט דער תלמיד מסופק אנגעקומען א איד וואס מען האט דעם איד געריפן
געווען אויב ער זאל אריבער גיין צום זון דער אין שטאט קראקא" ,בערל דער בעקער" ,און דער
הייליגער שם משמואל ,וואס ווי באקאנט איז דער בערל האט זייער געווויינט און זיך אויס גערעדט
זון דער שם משמואל געווען א וויין סוחר ווייל ער צום גאון ,אז ער ליגט נעבעך אין גרויסע חובות און
האט נישט געוואלט זיך משתמש זיין בכתרה של ער האט נישט קיין געלט צו קענען ווייטער פירן
תורה ,איז דער תלמיד געקומען פרעגן דעם גאון זיין בעקעריי.
רבי יוסף ענגיל זי"ע אויב ער זאל אריבער גיין צום
זון. האט אים דער גאון געפרעגט ,אויב ער האט
עפעס א פלאן אדער עפעס ווי אזוי ער טראכט
האט אים דער גאון רבי יוסף ענגיל זי"ע ארויס צו קריכן פון די חובות ,האט דער בערל
געזאגט ,ווייסט וואס הייסט א רבי ,און ווייטער געוויזן פארן גאון ,אז ער האט א "לאטערי קארטל"
געזאגט ,איך בין נישט געפארן צום הייליגען אבני וואס ער האט געקויפט מיט זיינע לעצטע פרוטות,
נזר זי"ע צו מקבל זיין תורת הנגלה אדער תורת האט אים דער גאון מחזק געווען אז ער זאל זיך
הנסתר ,איך בין צו אים געפארן ווייל ער איז געווען נישט מייאש זיין ,און ער האט אים געגעבן א ברכה
א הייליגער איד ,און דער גאון האט אויסגעפריט אז די קארטל זאל געווינען דעם גורל.
"דאס הייסט א רבי ,און ביי די מדרגה איז דער זון
אויך". פארשטייט זיך את ברכת צדיק עושה רושם,
••• און דער בערל האט טאקע געוואנען די לאטעריי
ביי די לוי' פונעם גאון וואס איז פאר געקומען און געווארן א גרויסער עושר פון די געלט ,זייט דאן
אויף זונטאג פרשת לך לך ,האבן זיך באטייליגט האט דער בערל גאר שטארק מכבד געווען דעם
23
זענען אלע ארויס ערשטוינט ,און האבן געמאכט טויזענטער אידן פון אלע שטעט ארום וואס זענען
די ברכה "שחלק מחכמתו". געקומען אפגעבן דעם לעצטן כבוד פארן גאון
••• וגדול הדור ,עס האט גענומען איבער זעקס שעה
די התמדת התורה פונעם גאון רבי יוסף ענגיל די לוי' ,גרויסע גאונים און גדולים בדורו האבן דעם
זי"ע איז געווען אויסערגעווענליך ,איינער פון די גאון מספיד געווען ,ובתוכם איז געווען זיין חבר
נאנטע פונעם אלטשטאדטער רב זי"ע ,וואס האט נאמן הגה"ק רבי מאיר אריק זי"ע וואס האט דעם
געוואוינט אנטקעגן דעם שטוב פונעם גאון רבי גאון זייער באוויינט און געזאגט בזה"ל" ,רבותי דא
יוסף ,האט אים דער מקורב געבעטן אמאל שפעט ליגט פאר אייך א ש"ס בבלי ,ירושלמי ,ספרא ,ספרי,
ביינאכט ,אז ער זאל שוין גיין רוען ,האט אים דער תוספתא ,ומכילתא ,און כל התורה שבעל פה ,און די
אלטשטאדטער רב געוויזן אויפן פענסטער פון ר' צוויי הענט זענען ווי צוויי ספרי תורה".
יוסף'ס דירה ,און געזאגט" ,זעסט ,ביי ר' יוסף ענגיל
ברענט נאך די ליכט ,א סימן אז ביי אים איז נאך טאג, אויך האט מספיד געווען הגה"ק רבי פנחס הלוי
און ער איז עלטער און שוואכער פון מיר". הורוויץ אב"ד בראדשין זי"ע ,הגה"ק רבי אברהם
מנחם מענדל שטיינבערג אב"ד בראדי זי"ע ,הגה"ק
און זיין אייניקל האט דערציילט ,אז אין די רבי חיים יצחק ירוחם אב"ד אלטשטאט זי"ע,
לעצטע יארן האט ער געהאלטן נעבן זיין בעט א הגה"ק רבי דוד האלבערשטאם אב"ד סקאלוב זי"ע.
כלי מיט וואסער ,און פאפיר מיט א פעדער ,און •••
יעדע פערטל שעה האט ער זיך אויפגעוועקט, הרה"ג רבי יעקב טייטלבוים ז"ל א תלמיד פון
אפגעגעגאסן נעגל וואסער ,און אראפגעשריבן די הגה"ק רבי מאיר אריק זי"ע האט אמאל געהערט,
חידושים וואס זענען אים איינגעפאלן אין שלאף, ווי איינער האט געפרעגט דעם גאון רבי יוסף ענגיל
און ווייטער געשלאפן אפאר מינוט ,און אזוי האט זי"ע ,פארוואס ער פירט נישט קיין ישיבה מיט
זיך עס איבערגעחזר'ט די גאנצע נאכט. תלמידים ,האט דער גאון געענטפערט ,מיינע
••• ספרים זענען מיינע תלמידים.
הרה"ג רבי משה יונה הלוי צווייג אב"ד •••
אנטווערפן זי"ע ,האט אלס יונגל יעדן טאג עס ווערט געברענגט ,אז דער גאון וקדוש רבי
געווארט ביים טיר פונעם גאון רבי יוסף ענגיל זי"ע, נפתלי הכהן שווארץ אב"ד מאד זי"ע ,דער זון
און אים באגלייט אין בית המדרש אריין ,איינמאל, פונעם הייליגען קול ארי' זי"ע האט דערציילט ,אז
דעם ערשטן טאג פסח אינדערפרי ,איז דער גאון אמאל איז ער געווען אויף א שבת ראש חודש אלול
רבי יוסף ענגיל נישט ארויסגעקומען אין זיין צייט, אין קרעניץ ביים הייליגן שינאווער רב זי"ע,
איז ער ארויף און געפרעגט די רעבעצין ,וואס איז צוזאמען מיט נאך גרויסע רבנים פון אונגארן,
פשט אז דער גאון האט זיך אזוי פארשפעטיגט. זונטאג האבן זיך די רבנים צוזאמגענומען צו גיין
צום גאון רבי יוסף ענגיל ,ווייל זיי האבן געהערט
האט די רעבעצין אים דערציילט ,אז דער גאון אז ער איז א חריף עצום און קען גאנץ ש"ס בעל
רבי יוסף האט זיך דערמאנט פסח ביינאכט נאכן פה.
סדר ,אז ער האט מקבל געווען צו ענדיגן מסכת בבא
בתרא פאר פסח ,און ער האט זיך דערמאנט ערשט דערציילט רבי נפתלי ממאד זי"ע ,אז ביז זיי
ווען יום טוב איז אריין ,אז ער האט נאכנישט זענען אנגעקומען צום שטוב פונעם גאון רבי יוסף
געענדיגט די מסכת ,האט ער זיך גלייך נאכן סדר ענגיל ,זענען זיי שוין געווען ארום צוואנציג רבנים,
אוועקגעזעצט לערנען מסכת בבא בתרא ביז דער גאון רבי יוסף האט זיי מקבל געווען מיט א
שפעט אין דער נאכט ,און דערפאר האט ער זיך פריינטליך פנים ,און איטליכער האט אים
פארשפעטיגט. געפרעגט א שאלה ,טייל כדי אים אויסצופרובירן,
••• און דער גאון האט באלד געענטפערט ,אן קיין שום
הרה"צ רבי אברהם משה באב"ד אב"ד גורא טראכטן ,און מיטן פינגער געוויזן אין א קליינעם
הומורא זי"ע האט דערציילט ,אז ער איז געווען ש"ס וואס איז געלעגן פאר אים ,אויף וועלכן בלאט
ביים גאון רבי יוסף ענגיל זי"ע איין יאר אין וויען אין וועלכע מסכתא עס שטייט ,די גרויסע רבנים
24
געזאגט שטילערהייט" ,די קשיא איז דאך די קשיא ערב יום כיפור ביי דער סעודה ,וואו אסאך גדולי
פון תוס' אין מסכת פלוני" ,און דער גאון האט זיך ישראל זענען געזעסן ביי זיין טיש ,דער גאון איז
געכאפט אז מ'האט מיט אים געשפילט. געווען בדיחא דעתיה ,און האט געבעטן אז מען
••• זאל אים דערציילן א חסידישע מעשה אדער א
אין ספר תפארת יוסף ווערט דערציילט ,אז מנהג פון חסידים ,און ער וועט טרעפן פאר יעדע
הרה"ג רבי אלימלך רומפלער פון לאנדאן האט זאך א מקור אין דברי חז"ל.
דערציילט ,אז איין מאל האב איך געבעטן פון רבי
יוסף'ס טאכטער ,די רביצין מרים מארגענשטערן מען האט אים טאקע געברענגט איין זאך נאך
הי"ד ,אז זי זאל מיר ווייזן די כתבי ידות פונעם די אנדערע ,און פאר יעדע זאך האט ער געטראפן
גרויסן טאטן דער גאון רבי יוסף ענגיל זי"ע ,און זי א ריינעם מקור אין ש"ס בבלי ,ירושלמי אדער
האט מיר געוויזן דעם פנקס וואו ער האט מדרשי חז"ל.
אויפגעשריבן חלומות ,וואס רוב פון זיי איז געווען •••
בסתרי תורה. אין ספר תפארת יוסף ווערט געברענגט ,אז ווען
דער גאון וקדוש רבי יוסף ענגיל זי"ע איז געווען א
נאר אויף איין בלאט האב איך געפונען אז ער יונגל פון פערצן יאר ,האט זיך געטראפן אז ער איז
האט געזען אין חלום ,אז דער בעלזער רבי ,רבי געווען עטליכע טעג אין דער נאענטקייט פונעם
יהושע'לע ,איז נסתלק געווארן ,בעת ער האט נאך הייליגען שואל ומשיב זי"ע ,וועלכער האט געהאט
געלעבט. גרויס הנאה צו שפילן מיטן יונגן עילוי.
און ער האט צוגעשריבן מיט זיין הייליגער ווערט דערציילט ,אז זייער שפיל איז געווען
האנט ,אז ער איז מסתפק צי ער זאל אזוי ,דער שואל ומשיב האט זאגט אויסנווייניג איין
פארעפנטלעכן די ידיעה ,כדי מען זאל דאווענען תוספות פון מסכת יבמות ,און דער עילוי פון
און איינרייסן אין הימל צו מבטל זיין די גזירה פון טארנא האט זאגט דעם קומענדיגע תוספות ,פון
אויפן הייליגען בעלזא רב. דארט זענען זיי אריבער צו תנ"ך ,דער הייליגער
שואל ומשיב האט געזאגט א פסוק ,און דער יונגל
און רבי אלחנן האלפערין האט דערציילט ,אז דער עילוי פון טארנא איז געגאנגען ווייטער מיטן
ער האט געהערט פון זיין פעטער ,וואס איז געווען רש"י אויף יענעם פסוק ,און אזוי ווייטער און
א שמש ביי רבי יוסף ,אז אין דער נאכט פון דער ווייטער ,און פון גרויס התפעלות האט דער
הסתלקות פונעם בעלזער רב רבי יהושע'לע ,האט הייליגער שואל ומשיב געזאגט" ,איך האב שוין
רבי יוסף געחלומט ווי מ'פירט אן ארון באדעקט געזען גרויסע גאונים ...אבער ער וועט זיי אלעמען
מיט שווארצע צודעק ,און דערויף איז געשטאנען, איבערשטייגן".
"ויהי בנסוע הארון" ,און אינדערפרי האט ער •••
געהערט אז דער הייליגער בעלזא רב איז נסתלק דער גאון רבי שמואל הלוי וואזנער זי"ע האט
געווארן. דערציילט ,איבער די געוואלדיגע גאונות וחריפות
••• בתורה פונעם גרויסן גאון רבי יוסף ענגיל זי"ע ,אין
מ'האט אמאל געפרעגט דעם גאון וקדוש רבי זיינע יונגע יארן איז דער גאון רבי יוסף געפארן
יוסף ענגיל זי"ע" ,פארוואס שטעלט איר נישט מיט דער באן צוזאמען מיט איינעם פון די גאונים
אוועק קיין ישיבה און ציט נישט אויף תלמידים", פון יענעם דור ,דער יונגל האט געשטעלט א קשיא
ווייל עס וואלט דאך געווען נאטירלעך אז ער זאל אויף א סוגיא אין גמרא ,און דער גאון איז
שטיין בראש פון א גרויסער ישיבה און געשטאנען פארוואונדערט ,און האט פרובירט צו
פארשפרייטן תורה צווישן טויזנטער. ענטפערן אזוי און אזוי ,און עס האט זיך נישט
געלאזט.
און נישט איין מאל האבן גרויסע און חשובע
ישיבות זיך געווענדט צו אים אז ער זאל ווערן ראש ווען דער גאון איז שוין געווען גרייט
ישיבה ביי זיי אין ישיבה ,האט דער גאון רבי יוסף אראפצוגיין פון דער באן ,האט דער יונגל אים
25
זי"ע געהערט פון רבי שמעון בצלאל ,ווען ער איז געענטפערט מיט גרויס ענווה" ,די ספרים וואס איך
אלץ קינד געווען מיט זיין טאטן אין קראקא. שרייב ,וועלן זיין מיינע תלמידים!"
••• •••
אין ספר תפארת יוסף ווערט דערציילט ,אז אין ספר תפארת יוסף ווערט געברענגט ,אז סוף
דער גאון רבי יוסף ענגיל זי"ע האט אמאל געזאגט ימיו פונעם גאון וקדוש רבי יוסף ענגיל זי"ע אין
פאר זיינע אייניקלעך ,אז ער האט געוואוסט ,אז שטאט וויען ,איז רבי יוסף געלעגן אויפן בעט ,און
מיט די כשרונות וואס דער אויבערשטער האט אים רבי יעקב טייטלבוים ,איז געווען מיט זיין רבי
געגעבן ,וואלט ער געקענט שטייגן זייער הויך אויך הגאון רבי מאיר אריק ביי רבי יוסף נאנט צו דער
אין אנדערע חכמות ,אבער זיין נפש האט געגלוסט הסתלקות ,האט רבי יעקב דערציילט פאר הגה"צ
נאר צו תורה ,און ער האט צוגעגעבן" ,איך דאנק רבי שמואל הלוי וואזנער זי"ע וואס ער האט געזען.
דעם אויבערשטן וואס האט מיר געגעבן שכל צו
אויסקלייבן די תורה" ,און ער האט נישט נאר דער גאון רבי יוסף איז געווען ווי עס איז זיין
געדאנקט פארן גוטן קאפ ,נאר פאר דעם וואס ער טבע ,א ריזיגער מחדש אין תורה ,און ווען ער האט
האט געוואוסט וואו עס צו נוצן. געשריבן זיינע חידושים איז ער געווארן ממש ווי א
••• מעין המתגבר ,און די געדאנקען זענען געלאפן,
אין ספר תפארת יוסף ווערט געברענגט ,איבער אזוי ווייט האט געגרייכט זיין געוואוינהייט פון
די געוואלדיגע אהבת התורה פון דעם גרויסן גאון שרייבן חידושים ,אז אפילו אויף שבת ,ווען עס איז
רבי יוסף ענגיל זי"ע ,דערציילט רבי יצחק הוטנער אים איינגעפאלן א חידוש ,האט מען אים געזען
זי"ע ,אז ווען ער איז געווען יונג אין קראקא ,האט שרייבן מיט די פינגער אין דער לופט ,ווייל די
זיין טאטע אים מיטגענומען יעדן שבת אינדערפרי באוועגונג פון שרייבן האט אים געהאלפן ווייטער
צום גאון וקדוש רבי יוסף ענגיל זי"ע ,אים וואונטשן צו טראכטן" ,אין די לעצטע מינוטן פאר זיין
גוט שבת. הסתלקות האט רבי יעקב געזען א מראה נורא ,ווי
רבי יוסף שרייבט נאך אלץ מיט זיין פינגער ,און אזוי
איינמאל איז די רעבעצין ארויסגעקומען און איז זיין נשמה ארויסגעגאנגען אין טהרת המחשבה
געזאגט ,אז דער רב כאפט יעצט א דרימל ,און מען מיט א חידוש בתורה".
קען נישט אריינגיין ,דער טאטע האט געבעטן מען •••
זאל זיי יא אריינלאזן ,כדי זיין זון זאל זען ווי א גדול אין ספר תפארת יוסף ווערט דערציילט ,אז
בתורה שלאפט ,ווען זיי זענען אריין ,האבן זיי דער גאון רבי שמעון בצלאל ניימאן פון קראקא
געזען רבי יוסף זיצן אויף זיין שטול און שלאפן ,און האט דערציילט ,אז אין די יונגע יארן האט ער
זיינע הענט האבן זיך באוועגט ווי איינער וואס געלערנט מיטן גאון רבי יוסף ענגיל זי"ע אינעם
שרייבט חידושי תורה ,אפילו בשעת'ן שלאפן האבן צאנזער קלויז ,און ער האט געהאלטן אז דעמאלט
זיך די הענט געדרייט מיט דער באוועגונג פון זיין האט ער זיך אפילו מער אויסגעצייכנט אין לערנען
שטענדיגער עבודת התורה. ווי רבי יוסף ,אבער רבי יוסף איז צום סוף
••• אויסגעוואקסן דער שר התורה ,און ער נישט.
אין ספר מרביצי תורה מעולם החסידות ווערט
דערציילט ,אז דער הייליגער טשעבינער רב זי"ע האט רבי שמעון בצלאל מסביר געווען דעם
האט אמאל גערעדט מיט זיינע תלמידים וועגן חילוק ,ווען רבי יוסף האט נישט פארשטאנען אן
דעם ספר גבורות שמונים פון רבי יוסף ענגיל זי"ע, ענין ,האט ער נישט פארברענגט אויפן זעלבן
וואו ער ענטפערט איין קשיא אויף אכציג אופנים, פלאץ פאר א לאנגע צייט ,נאר ער האט ווייטער
האט ער זיי געזאגט" ,איר זאלט נישט מיינען אז רבי געלערנט ,און שפעטער איז ער צוריקגעקומען צו
יוסף האט קודם געפונען אכציג תירוצים ,און פארקלערן און אויסקלארן דעם ענין ,אבער ער
דערנאך געגעבן דעם ספר דעם נאמען גבורות אליין האט זיך נישט גערירט ווייטער ביז ער האט
שמונים ,נאר ער האט קודם געגעבן דעם נאמען ,און אלעס פארשטאנען ,און טאקע וועגן דעם איז רבי
דערנאך געשריבן די תירוצים ,און ווען ער וואלט עס יוסף אויסגעוואקסן צו איינע פון די גרעסטע גאונים
גערופן גבורות מאה ,וואלט ער געקענט שרייבן בדורו ,און די מעשה האט רבי חיים קרייזווירטה
26
אויגן האבן פארגאסן טייכן טרערן ,און זיין אייניקל הונדערט תירוצים" ,אזוי האט דער טשעבינער רב
האט דערציילט אז די ווערטער" ,מחבלי משיח ארויסגעברענגט ווי דער כח החידוש פון רבי יוסף
יוצלו לרוחה" האט ער אסאך מאל איבערגעזונגען, איז געווען אן א שיעור.
מיט א שטימע וואס האט גערירט דאס הארץ. •••
אין ספר תפארת יוסף ווערט דערציילט ,אז
ווען ער האט געענדיגט די זמירות ,האט ער דער גאון רבי יוסף ענגיל זי"ע איז אמאל געווען
אויפגעעפנט די אויגן ווי איינער וואס איז ביים בלאזשאווער רבי זי"ע ,און דער בלאזשאווער
צוריקגעקומען פון אן אנדערער וועלט ,און א רבי האט געוואלט זאגן א נייער דבר תורה פארן
שמייכל פון נחת רוח האט זיך געוויזן אויפן פנים, גאון רבי יוסף ענגיל זי"ע ,און האט געקלערט ביי
אויך ביים סדר פסח האט דער אייניקל אים זיך ,וואס קען ער אים זאגן וואס ער ווייסט נאך
באשריבן ווי א קעניג וואס איז צוריקגעקומען צום נישט ,האט ער באשלאסן צו זאגן א חידוש פון זיין
כסא המלוכה ,און יעדעס ווארט פון דער הגדה האט זיידן ,דעם הייליגען בני יששכר זי"ע ,אן דערמאנען
געקלונגען ווי ער דערציילט נסים וואס זענען יעצט פון וועמען עס איז ,ווען ער האט געענדיגט ,האט
געשען. רבי יוסף געזאגט" ,אז די ווערטער שטייען שוין אין
בני יששכר" ,און ער האט צוגעגעבן" ,גלייבט מיר,
אלע דברי תורה פונעם בני יששכר זענען ביי מיר
געהיטן אין זכרון".
•••
עס ווערט געברענגט א מעשה פלא ,וואס
ברענגט שטארק ארויס די געוואלדיגע חכמה פון
דעם גאון רבי יוסף ענגיל זי"ע ,איין טאג האבן צוויי
פרויען געגעבן זייער וועש צו א וועשערין ,און די
וועשערין איז געשטארבן ,און די יורשים האבן
נישט געוואוסט וועלכע וועש געהערט צו וועמען,
איין פרוי האט געטענה'ט אז אלעס געהערט צו
איר ,און די צווייטע האט געטענה'ט אז נאר א טייל
באלאנגט פאר איר ,און זיי זענען געגאנגען צום
גאון רבי יוסף ענגיל זי"ע.,
דער גאון האט אויסגעהערט זייערע טענות
און זיי געהייסן צוריקקומען מארגן ,נאכדעם וואס
זיי זענען ארויס ,האט ער געבעטן די בני בית ,אז זיי
זאלן אריינמישן אייגענע וועש אין דער הויפן ,און
מארגן האט ער נאכאמאל געפרעגט די ערשטע
פרוי צי אלעס איז אירס ,און זי האט געענטפערט
יא ,פאר די צווייטע האט ער געהייסן אויסקלייבן
וואס געהערט צו איר ,און זי האט אויסגעקליבן
איר וועש און איבערגעלאזט דעם איבעריגן ,און
אזוי האט דער גאון געזען ווער זאגט דעם אמת ,און
געקענט ארויסברענגען א משפט צדק.
•••
אינעם ספר מרביצי תורה מעולם החסידות
ווערט געברענגט ,אז אין שטוב פונעם גאון רבי
יוסף ענגיל זי"ע שבת קודש ,פלעגט דער גאון רבי
יוסף זאגן די זמירות מיט א איידעלע קול ,און זיינע
27
געווען ,ער האט נישט געגעסן קיין פלייש משבת
יארצייט ב' מרחשון
לשבת ,אויך איז ער געשלאפן רוב פון זיינע יארן
אויף די ערד מיט א שטיין אונטערן קאפ.
הרה"ק רבי משה יהודה לייב ב"ר שלמה זי"ע
)שפירא( ,מסטריזוב
ער איז געווען מפורסם אלס א זעלטן שיינעם
בעל תפלה און א שיינע בעל מנגן ,אויך איז ער
געווען באוויסט אלס א מוהל מומחה ,ער איז ער איז געבוירן אין שטאט סטריזוב ,בשנת תרי"ג.
געווען באוויסט אלס א געוואלדיגע תקיף ווען עס
איז געקומען צו סיי וואס האט אנגערירט בענייני צו זיין טאטן הרה"ק רבי שלמה שפירא בעל שם
הדת ,ער האט זיך ארויס געשטעלט מיטן גאנצן שלמה ממונקאטש זי"ע,
כוח קעגן סיי וואס מען האט געוואלט טון קעגן די בן הרה"ק רבי אלעזר בעל יודעי בינה מלאנצוט
הלכה אדער ענדערן א מנהג ישראל ,אבער פון די זי"ע,
אנדערע זייט האט ארויסגעשיינט זיין גרויס בן הרה"ק רבי צבי אלימלך שפירא בעל בני יששכר
עניוות און זיין געוואלדיגע אהבת ישראל. מדינוב זי"ע.
ער איז א חתן געווארן בשנת תר"כ מיט הרבנית און צו זיין מאמע הרבנית הצדקת מרת חיה פרימא
הצדקת מרת חנה ע"ה, ע"ה,
בת הרה"ק רבי ברוך הלברשטאם מגארליץ זי"ע, בת הרה"ק רבי יקותיאל שמעלקא מסאסוב זי"ע,
)חתן הרה"ק בעל ייטב לב מסיגוט זי"ע(, בן הרה"ק רבי משה יהודה לייב מסאסוב זי"ע.
בן הרה"ק בעל דברי חיים מצאנז זי"ע.
ביים ברית האט מען דעם קינד א נאמען
בשנת תרל"ב איז פאר געקומען די חתונה ביים געגעבן נאך דעם הייליגען זיידן הרה"ק רבי משה
הייליגען זיידן דער דברי חיים מצאנז זי"ע ,און ער לייב מסאסוב זי"ע.
איז געזעצן קעסט ביים הייליגען זיידן ,דער צדיק
רבי משה לייב זי"ע האט זוכה געווען צו א ער איז געווען א איש קדוש מאוד און איינע פון
געוואלדיגע התקרבות און חביבות ביים זיידן ,און די צדיקי הדור ,ער איז געווען א גדול בתורה ויראה
ער האט גאר אסאך תורה און עבודת השם מקבל טהורה ,ער איז געווען א חריף ובקי נפלא בתורת
זוכה געווען צו מקבל זיין פונען גרויסן זיידן הנגלה והנסתר ,בוצינא קדישא חסידא ופרישא ,ער
מצאנז ,ער איז געזעצן ביים זיידן ביז צו די האט געלערנט תורה מיט א געוואלדיגע התמדה,
הסתלקות כ"ה ניסן בשנת תרל"ו. און מחבר געווען גאר געהויבענע חידושים
נפלאים ,אבער ליידער איז אלעס פארלוירען
ווערט דערציילט ,אז ווען איינע פון די געווארן ביים ערשטן וועלט מלחמה.
טעכטער זענען געבוירן געווארן צום צדיק וקדוש
מסטריזוב זי"ע ,איז פאר געקומען די קריאת השם ער איז געווען גאר שטארק דבוק אינעם מידת
ביים זיידן דער הייליגער דברי חיים מצאנז זי"ע, האמת זיין גאנץ לעבן ,הונדערטער אידן האבן זיך
און ווי עס איז געווען די מנהג האט דער הייליגער מסתופף געווען בצלו פון דעם צדיק וקדוש ,און
צאנזער רב זי"ע אסאך מאל געגעבן דעם נאמען, זענען געקומען שעפן תורה און קדושה פון דעם
אן אפילו פרעגן דעם טאטן וועלכע נאמען צו געבן, צדיק.
אויך ביים קריאת השם ביים אייניקל האט דער
דברי חיים זי"ע געגעבן דעם נאמען ,און די טאטע ער האט רוב פון זיין תורה וחסידות געלערנט
דער הייליגער סטריזובער האט נישט געהערט ביי זיין טאטן דער הייליגער שם שלמה ממונקאטש
קלאר דעם נאמען וואס דער זיידע האט געגעבן. זי"ע ,און ער איז געווען מפורסם אלס א גאון
בתורה און א איש קדוש מאוד ,זיין עבודה איז
אבער פון גרויס פחד און יראת הכבוד פונעם געווען מיט א געוואלדיגע התלהבות דקדושה,
זיידן ,האט ער נישט געוואלט איבער פרעגן די אויך האט ער זיך זיין גאנץ לעבן גאר אסאך מסגף
28
דאן האט דער הייליגער שם שלמה זי"ע אפ נאמען ,דערפאר האט ער פאר איבער א יאר צייט
געמאכט צו פארלאזן דעם שטאט סטריזוב ,און נישט געוויסט דעם נאמען פון זיין טאכטער ,נאך
אסאך גרויסע שטעט האבן געוואלט אויף נעמען בערך א יאר איז ער איינמאל אריין צום זיידן מיט
דעם טאטן דעם הייליגען שם שלמה אלס רב. א קוויטל ,און ער האט נישט געשריבן דעם נאמען
פון די טאכטער ,האט דער זיידע געפרעגט די
צום סוף האט דער הייליגער שם שלמה זי"ע סיבה ,האט ער געזאגט פארן זיידן ,אז בשעת די
מסכים געווען צו נעמען דאס רבנות אין שטאט ברית האט ער נישט געהערט קלאר וואס די זיידע
מונקאטש ,אבער נאר בתנאי אז מען וועט אויף האט געזאגט ,דאן האט אים דער דברי חיים
נעמען זיין זון דער הייליגער דרכי תשובה זי"ע געזאגט דעם נאמען.
אלס רב הצעיר ,מען האט טאקע נאך געגעבן דעם
תנאי און אויף גענומען דעם דרכי תשובה אלס רב ער איז געווען א תלמיד מובהק פון זיין
הצעיר. הייליגען טאטן זי"ע און אויך איז ער געווען א
תלמיד מובהק פון דעם הייליגען דברי חיים מצאנז
דאן האט דער דרכי תשובה געזאגט פארן זי"ע ,נאכן הסתלקות פונעם צאנזער רב זי"ע איז
ברודער הרה"ק רבי משה לייב זי"ע ,אז וויבאלד ער צוריק צו זיין טאטן אין סטריזוב.
מען נעמט אים דעם דרכי תשובה אויף אלס בעל
הוראה אין שטאט מונקאטש ,קען ער זיך שוין מער ער איז דאן אויף גענומען געווארן אלס רב אין
נישט מסגף זיין ווי בעפאר ,וויבאלד א בעל הוראה שטאט בייטש ווי ער האט געדינט אלס דער רב
מיז האבן א קלארע פארשטאנד און קען דאס נישט פאר געציילטע יארן ,דערנאך האט מען אים אויף
טאן ווען ער איז זיך מסגף. גענומען אלס רב אין דעם שטאט סאסוב ווי זיין
זיידע האט יארן בעפאר משמש געווען ברבנות.
האט ער געבעטן דעם ברודער רבי משה לייב
זי"ע ,אז ער זאל נעמען די סיגופים אויף זיך ,און ווען עס האט רח"ל אויס געבראכן א
לגבי דעם טאטן האט ער געזאגט ,די טאטע האט שרעקליכע פייער אין שטאט סאסוב ,און זיין
געקענט ביידע סיי זיין א בעל הוראה און אויך זיך טאטע דער הייליגער שם שלמה זי"ע האט יענע
מסגף זיין ,ווייל ראשונים כמלאכים ,דער צדיק רבי צייט איבער געלאזט דאס רבנות אין שטאט
משה לייב זי"ע האט טאקע וועגן דעם זיך גאר סטריזוב ,און געווארן רב אין שטאט מונקאטש,
אסאך מסגף געווען. האט מען אנגעטראגן דאס רבנות פאסטן אין
שטאט סטריזוב פארן צדיק רבי משה לייב זי"ע ,און
בשנת תרע"ד ווען עס האט אויס געבראכען די מען האט אים שוין אפילו געשיקט א כתב רבנות.
ערשטע וועלט מלחמה ,איז דער צדיק רבי משה אבער אין דער צווישן האט מען שוין אויף
לייב מסטריזוב זי"ע אנטלאפן מיט זיין גאנצע גענומען הרה"ק רבי אלטר זאב הורוויץ
משפחה צום שטאט וויען. משענדישוב זי"ע אלס רב אין שטאט סטריזוב ,און
עס האט דאן אויס געבראכען א גרויסע מחלוקה
דארט האט דער צדיק וקדוש ווייטער געדינט וועם מען זאל אויף נעמען אלס רב פון שטאט ,צום
דעם באשעפער מיט א געוואלדיגע קדושה סוף האט מען ביידע אויף גענומען אלס רב אין
וטהרה ,הונדערטער אידן זענען געקומען זיך שטאט און ביידע האבן געדאווענט אין זייער
מסתופף זיין בצלו און נעמען ברכות פון דעם צדיק ביהמ"ד און מען האט ביידע גאר שטארק מכבד
וקדוש. געווען.
דער צדיק וקדוש האט איבער געלאזט א אין ספר בצילא דמהימנותא ווערט געברענגט,
צוואה אז מען זאל פון אים נישט דריקן קיין ספר אז ווען דער טאטע איז געווען רב אין שטאט
מיט זיינע דברי תורה ,וויבאלד ער האט מיט זיין סטריזוב וואס איז געווען נאנט צום שטאט ריישא,
מידת האמת און גרויס עניוות געהאלטן ,אז זיינע האט זיך דאן אריבער געכאפט אסאך פירצות פון
דברי תורה זענען נישט ראוי צו ווערן געדריקט. די גרויסע שטעט צום שטאט סטריזוב.
29
מעשיות ער האט איבער געלאזט זיינע קינדער.
אין ספר בית שלמה ווערט געברענגט ,אז ווען הרבנית הצדקת מרת חעשא ע"ה ,אשת הרה"ק רבי
א איד איז געקומען צום הייליגען מדיק רבי משה שלמה טייטלבוים ראב"ד גארליץ זי"ע,
יהודה לייב מסטריזוב זי"ע ,און אויסגעגאסן פארן הרבנית הצדקת מרת יוטא ע"ה ,בזיווג ראשון אשת
צדיק זיין הארץ ,איז דעם איד'ס צרה נישט הרה"ק רבי אלטר אליעזר הורוויץ מסטריזוב זי"ע,
געבליבן בלויז א זאך וואס דער רבי האט געהערט, ובזיווג שני אשת הרה"ק רבי נתן דוד ראבינאוויטש
נאר עס האט באמת אנגערירט פארן צדיק ביז טיף מפרצווא זי"ע,
אין זיין הארץ. הרבנית הצדקת מרת מינדל ע"ה ,אשת הרה"ק רבי
ישראל חיים שפירא מבערטש זי"ע ,הי"ד,
אין ספר בית שלמה ווערט באשריבן ,ווי דער הרבנית הצדקת מרת פעסיל ע"ה ,אשת הרה"ק רבי
צדיק האט באמת מיטגעטיילט מיט א איד'ס צער, משה צבי הלוי ראטענבערג זי"ע ,הי"ד,
ווען א איד האט אים דערציילט זיין צרה ,און א בנו יחידו הרה"ק רבי נחמי' שפירא זי"ע ,הי"ד,
אנדערער איד זיין שוועריקייט ,הא דער צדיק פאר ממלא מקום אביו.
זיי אויסגעגאסן זיין הארץ אין מתפלל געווען פאר
דעם איד ,און מען האט ממש געזען דאס וואס די נסתלק לגנזי מרומים מוצש"ק אור ליום א'
פסוק זאגט" ,ובצרתם לו צר". פרשת נח ב' מרחשון בשנת תרע"ז ,זיין זון הרה"ק
רבי נחמי' זי"ע האט גאר שווער געארבעט צו
ער האט זיך אויפגעפירט מיט יעדן איד ווי מיט ברענגען דעם טאטן לקבורה אין שטאט מונקאטש,
א חבר און א ברודער ,זיין גרויסע אהבת ישראל די וועג האט גענומען גאנצע דריי טאג מיטן באן.
האט זיך געזען אין דעם וועג וויאזוי ער האט זיי
אויפגענומען ,מיט זיי באמת מיטגעפילט זייער די קבורה איז פאר געקומען ביום ה' פרשת נח
צער און פאר זיי געבעטן מיט בכיות נורואות ,ביז ו' מרחשון ,און עס איז געווען א געוואלדיגע פלא,
ער האט פאר די אידן גע'פועל'ט א ישועה. אז אפילו נאכן דורך מאכן אזא שווערע וועג פון
••• דריי טאג אויף די זון ,איז דער גוף קדוש געבליבן
אין ספר בית שלמה ווערט געברענגט ,אז פאר פריש כאילו ער איז היינט נפטר געווארן.
לאנגע יארן איז דער צדיק רבי משה יהודה לייב
מסטריזוב זי"ע נישט געשלאפן אין א בעט ,אין בית בשנת תשכ"ו האט מען דעם צדיק מפנה
שלמה ווערט דערציילט ,אז ער האט זיך געלייגט געווען פונעם ביה"ח ,צוליב וואס די שטאטישע
אויף דער ערד אדער אויף א הארטע ברעט ,מיט א באמטע האבן געוואלט אויפן מקום קדוש בויען,
שטיין אונטערן קישן ביי זיין קאפ. דאן האט מען מפנה געווען דעם צדיק אין ביה"ח
אין שטאט אונגוואר ,אינעם זעלבן ביה"ח פונעם
דאס זענען געווען זיינע אייגענע סיגופים אין קיצור שולחן ערוך זי"ע.
עבודת השם ,אין די וועגן פון זיין הייליגען פאטער
דער הייליגער שם שלמה זי"ע ,און דער צדיק האט דער הייליגער מנחת אלעזר ממונקאטש זי"ע
זיך מיט דעם געפירט רוב פון זיין לעבן ,אבער האט האט מספיד געווען דעם פעטער מיט גרויס געוויין
דאס נישט גע'עצה'ט פאר אנדערע מענטשן און באווייינט דעם אבידות הכלל ,און ארויס
נאכצוטון. געברענגט דעם גדלות און קדושה פון דעם
••• פעטער.
אין ספר בית שלמה ווערט געברענגט ,אז ביי די די הספד איז געדריקט געווארן שפעטער
ערשטער וועלט-מלחמה האט דער צדיק וקדוש אינעם ספר מאמר מילי דהספידא פונעם הייליגען
רבי משה יהודה לייב מסטריזוב זי"ע געדארפט מנחת אלעזר זי"ע.
אנטלויפן מיט זיין משפחה קיין וויען ,ער איז
געווען אוועק פון זיין היים ,צווישן אנדערע גולים, זכותו הגדול יגן עלינו
אן קיין מנוחה ,מיט יסורים און שוועריקייטן. ועל כל ישראל אמן.
30
קינד זוכה געווען צו זען דעם הייליגן צדיק רבי אין ספר בית שלמה ווערט דערציילט אז
משה לייב סאסובער זי"ע ,ווען ער איז נאך נישט אפילו אין יענעם מצב האט ער כסדר מתפלל
געווען אלט דריי יאר ,און דאס איז ביי אים געווען געווען און איינגעריסן ,אז מען דארף האפן אויף א
א גרויסע חשיבות. ישועה פאר כלל ישראל ,ער האט געוואלט זען די
גאולה שלימה און דעם אמתע שמחה ,און האט
און מעשה שהיה כך היה ,איינמאל איז אין באמת געשטרעבט צו ביאת המשיח.
שטאט טארניגראד געווען א גרויסע שריפה ,און
דער גאנצער עולם איז אנטלאפן פונעם שטאט, דער הייליגער מנחת אלעזר זי"ע ,זיין
דער הייליגער צאנזער רב איז דאן געווען 3יאר פלימעניק ,דערציילט אין זיין הספד ,אז אויך אין
אלט ,און די אידן פון שטאט זענען געלאפן צום וויען האט דער פעטער געטון השתדלות ביי
דערנעבענדיגע שטאט סאסוב. מענטשן זיך אנצושטרענגען מיט תפילות פאר
דער ישועת ישראל ,זיין אייגענער צער האט אים
האט דער הייליגער צאנזער רב געזאגט ,אז נישט אפגעשטעלט פון טראכטן איבער דעם צער
ווען מען איז אנגעקומען אונעם שטאט סאסוב ,איז פון אנדערע אידן.
דער הייליגער צדיק רבי משה לייב זי"ע געשטאנען •••
אויף די גאס מיט א קריגעל מילך ,און געגעבן אין ספר מאמר מילי דהספידא ווערט
טרינקען פאר די אידן וואס זענען אנטלאפן פון דערציילט ,איבער די געוואלדיגע הארציגע הספד
טארניגראד ,און דאן האט דער הייליגער צאנזער וואס דער הייליגער מנחת אלעזר זי"ע האט
רב זוכה געווען צו געזעהן דעם צורת קדשו פונעם געהאלטן אויפן פעטער דער צדיק רבי משה יהודה
צדיק וקדוש רבי משה לייב סאסובער זי"ע. לייב מסטריזב זי"ע ,און האט אים באוויינט מיט
ביטערע בכיות.
אמאל האט דער הייליגער דברי חיים מצאנז
זי"ע געזאגט צו זיין אייניקל-איידעם ,רבי משה דער הייליגער מנחת אלעזר זי"ע האט ביי דער
יהודה לייב מסטריזוב זי"ע בזה"ל" ,תדע ,שאותו לויה פון זיין פעטער רבי משה יהודה לייב
היחוס שמגיע ליחוסו של זקנך ,הרבי ר' משה ליב, מסטריזוב זי"ע גערעדט איבער זיין תורה און
הוא היחוס הגדול שבעולם!". קדושה ,ער האט אים גערופן" ,רב פעלים
מקבציאל ,רב צדיק ,בנן קדושים ,מוציא גנוזי
קדושה ,חסידא ופרישא" ,און האט זיך דאן
אויסגעדריקט אויפן הייליגען פעטער בזה"ל" ,מלא
בנגלה ובחכמת הקבלה".
אין דעם הספד האט דער הייליגער מנחת
אלעזר זי"ע דערקלערט ,אז דאס פארלירן א צדיק
איז א צרה פאר כלל ישראל ,ווייל דער צדיק איז
עומד בפרץ און מיט זיינע תפילות און זיין עבודת
השם העלפט ער אידן.
ער האט באזונדער ארויסגעברענגט ,אז זיין
פעטער האט עוסק געווען בתורה כל ימיו ,מיט
סיגופים און מיט ריינע כוונות אין עבודת השם,
דער הספד איז שפעטער געדרוקט געווארן פון
דעם מנחת אלעזר אליין.
•••
ווי באקאנט האט דער הייליגער צאנזער רב
זי"ע ,אליין דערציילט ,אז ער האט אלס גאר יונג
31
ער איז געווען מפורסם אלס א בעל רוח הקודש
יארצייט ג' מרחשון
נפלא און א בעל מופת עצום און א גרויסע פועל
ישועות ,טויזענטער אידן האבן זיך מסתופף געווען הרה"ק רבי ישראל ב"ר שלום שכנא זי"ע
בצלו ובתוכם גאר אסאך צדיקים בדורו. )פריעדמאן(
ראש שושלת רוז'ין
י"ג תשרי בשנת תקס"ג ווען דער צדיק איז
געווען נאר 6יאר אלט ,איז זיין טאטע דער צדיק
וקדוש רבי שלום שכנא מפראהביטש זי"ע נסתלק ער איז געבוירן אין שטאט פראהביטש ,ג' תשרי
געווארן זייענדיג אינגאנצן 36יאר אלט ,ער איז דאן בשנת תקנ"ז.
געווארן אויף געצויגען ביי זיין ברודער הרה"ק רבי
צו זיין טאטן הרה"ק רבי שלום שכנא מפראהביטש
אברהם מפראהביטש זי"ע ,ווערט געברענגט אין
זי"ע,
ספר סיפורי חסידים ,אז איינמאל זייענדיג א קינד,
בן הרה"ק רבי אברהם המלאך בעל חסד לאברהם
ווען ער איז געווען ביי זיין ברודער ,ערב שבת
ממזריטש זי"ע,
קודש ווען עס איז שוין געווען נאנט צום זמן און
בן הרה"ק רבי דוב בער המגיד הגדול ממזריטש
ער האט זיך געשפילט ווי אנדערע קינדער.
זי"ע) ,חתן הרה"ק רבי שלום שכנא מטורטשין
זי"ע(,
האט אים דער ברודער געזאגט ,ישראל עס איז
בן הרה"ק רבי אברהם המיוחס מלמד מלוקאטש
שוין כמעט שבת קודש ,האט דער קליינער ישראל
זי"ע,
געזאגט ,איך ווייס אז עס איז שוין כמעט שבת
די משפחה איז געווען פון די יוחס פון רבינו יהודה
קודש ,ווען די ברודער האט אים געפרעגט פון ווי
הנשיא ע"ה ,און פון התנא האלוקי רבי יוחנן
ער ווייסט ,האט דער קינד געזאגט ,די זעסט נישט
הסנדלר ע"ה.
אז די הימלן טוישן זיך איין לכבוד שבת ,ווייל אפילו
זייענדיג א קליין קינד האט ער שוין געהאט הייליגע
און צו זיין מאמע הרבנית הצדקת מרת חוה ע"ה,
אויגן.
בת הרה"ק רבי אברהם מקאריסטשוב זי"ע) ,חתן
הרה"ק רבי מנחם נחום בעל מאור עינים
בשנת תקס"ד זייענדיג 7יאר אלט ,איז ער א חתן
מטשערנאביל זי"ע(,
געווארן מיט הרבנית הצדקת מרת שרה ע"ה,
בן הרה"ק רבי צבי הירש מגיד מישרים
בת הגה"ק רבי משה ראש ישיבה מבארדיטשוב
מקאריסטשוב זי"ע.
זי"ע,
בן הגה"ק רבי אליעזר מפינסק זי"ע. ער איז געווען א איש אלוקים קדוש ונורא
מאוד אור מופלא ומכוסה ,ער איז געווען א גאון
בשנת תק"ע איז פאר געקומען די חתונה אין וגדול בתורת הנגלה והנסתר ,ער איז געווען
שטאט בוטושאן ווי זיין שווער האט געוואוינט, פארעכענט אלס דער רשכבה"ג בקדושה
דארט איז דער צדיק געזעצן נאך די חתונה און ובחסידות ,און אלע צדיקים בדורו האבן מעיד
עוסק געווען בתורה יומם ולילה מיט א געווען ,אז ער איז געווען דער צדיק הדור ,ער האט
געוואלדיגע התמדה ,אויך האט ער שוין דאן זיך מתנהג געווען מיט א געוואלדיגע קדושה
אפגעראכטן זיין עבודת הקודש מיט א געוואלדיגע וטהרה.
התלהבות דקדושה און א אש קודש.
ער האט געפירט זיין חסידות אויף א
י"ז אדר בשנת תקע"ג איז זיין ברודער הרה"ק מלכות'דיג דרך זילבערנע און גאלדענע כלים און
רבי אברהם מפראהביטש זי"ע נסתלק געווארן, שיינע בגדים ,אבער גאר אסאך מעשיות איז דא ,ווי
דאן האט מען אויף גענומען אלס ממלא מקום דעם מען האט געקענט זעהן אז דער צדיק האט באמת
ברודער דעם הייליגער רוזשינער זי"ע אלס רב אין נישט נהנה געווען פון די וועלט ,נאר אלעס איז נאר
שטאט פראהביטש ,נישט לאנג נאכדעם איז ער געווען לפי ראות עינים פון די ארומיגע ,און אלעס
אריבער צום שטאט סקווירא. איז געווען מיט גאר געהויבענע יחידים און כוונות,
32
רוזשינער זי"ע ,האט דער הייליגער אפטא רב זי"ע, נישט לאנג נאכדעם איז דער הייליגער
וואס איז שוין דאן געווען א זקן ,אויף געהויבן דעם רוזשינער זי"ע אריבער צום שטאט רוזין וואס איז
גארטל און דאס צוריק ארויף געדרייט אויפן נעבן זיטאמיר אין אוקרינה ,דארט איז ער מפורסם
רוזשינער און געזאגט" ,איך מאך יעצט גלילה אויף געווארן מיט זיין גדלות בתורה און זיין געוואלדיגע
א לעבעדיגע ספר תורה". קדושה ,אידן פון אלע שטעט ארום זענען געקומען
זיך מסתופף זיין בצלו און געקומען זעהן זיין
ווי באוויסט האט דער הייליגער רוזשינער הייליגע עבודה וואס איז אפ געראכטן געווארן מיט
זי"ע געפירט זיין חסידות מיט א געוואלדיגע א געוואלדיגע קדושה.
עשירות און א מלכות'דיג דרך ,אויפן שלחן הטהור
זענען אייביג געווען שיינע כלים ,און אפילו זיינע גאר אסאך צדיקים בדורו און אפילו וואס
קליידער זענען געווען גאר שיין ווי עס פאסט פאר זענען געווען עלטער פון דעם צדיק ,זענען אויך
א מלך ,אויך דעם וואגן אין וואס ער פלעגט פארן געקומען צו דעם צדיק קיין רוזין ובתוכם.
איז געווען מוראדיג מלכות'דיג ,אבער דאס אלעס הרה"ק רבי צבי הירש הכהן מרימנוב זי"ע,
האט דער צדיק געטון מיט גרויסע כוונות און הרה"ק בעל דברי חיים מצאנז זי"ע) ,וואס האט
יחידים נאר כדי צו מזכיר זיין אויף אידישע קינדער מעיד געווען אויפן רבין ,אז ער איז גרייט יעדע רגע
אז זיי זענען בני מלאכים. צו אומקומען על קידוש שמו יתברך(,
עס איז באקאנט ,אז איינע פון די צדיקים האבן הרה"ק בעל ייטב לב מסיגוט זי"ע,
איינמאל אריין געלייגט די האנט אין די שיינע הרה"ק רבי צבי הירש בעל אך פרי תבואה מליסקא
שטיוול פונעם הייליגען רוזשינער ,האט מען דארט זי"ע,
געטראפן שטיינער ,און די צדיקים בדורו האבן הרה"ק רבי משה מקוברין זי"ע,
מסביר געווען ,אז דער צדיק האט מיט דעם הרה"ק רבי דוד מלובלין זי"ע,
געוואלט מרגיש זיין דעם צער השכינה אין גלות, הרה"ק רבי אלימלך מגרודז'יסק זי"ע,
אויך האט ער מיט די הייליגע עבודה אוטער הרה"ק רבי שניאור מפאסטוב זי"ע.
דריקט די סטרא אחרא און די קליפות און מעלה אויך דער הייליגער אוהב ישראל מאפטא זי"ע,
געווען גאר אסאך ניצוצות הקדושות. וואס איז שוין דאן געווען פון די זקני הדור ,האט
דעם רבין גאר שטארק מכבד געווען ,דער
ער האט זיין גאנץ לעבן זיך גאר אסאך מסגף הייליגער אפטא רב זי"ע האט מעיד געווען ,אז דער
געווען און כמעט נישט געגעסן ,אויך דאס שלאפן רוזשינער קען זעהן מסוף העולם עד סופו ,און אז
איז געווען ממש גארנישט ,יעדע ריר איז ביי דעם ער פארגעסט קיינמאל נישט עפעס וואס ער האט
הייליגען צדיק געווען נאר לשם שמים לעשות נחת געלערנט.
רוח לבוראו ,און ווי דער צדיק האט אליין מעיד
געווען אויף זיך בזה"ל" ,לא נהניתי מהעולם הזה מען דערציילט ,אז די מאמע בעפאר זי האט
כלל". געהאט איר קינד דער הייליגער רוזשינער זי"ע ,איז
איינמאל אריבער צום אפטא רב זי"ע פאר א ברכה,
ער האט איינגעפירט זיין הנהגה אויפן דרך ווען די מאמע איז אריין געקומען ,האט זיך דער
המלכות וואס גייט נאך עד היום אן בבית רוזין ,אז הייליגער אוהב ישראל מאפטא זי"ע ,וואס איז שוין
די רבי דאווענט אין א פריוואטע שטוב וואס מען דאן געווען א זקן אויף געשטעלט ,און געזאגט
האט געריפן "דאווענען שטיבל" ,וואס דארט אין בזה"ל" ,הריני קם לפני ארון הקודש ,שכן ס"ת את
שטוב האט דער צדיק געדינט דעם באשעפער בינו נושאת בקרבך".
לבין קונו ,קיינער האט נישט געקענט זיין אינעם
שטוב בשעת דעם עבודת התפלה פונעם צדיק. אויך ווערט דערציילט ,אז ביי די גרויסע
חתונה אין שטאט אוסטילה ,איז דארט געווען
ווי באקאנט האט דער הייליגער רוזשינער אסאך צדיקי הדור ובתוכם איז געווען דער
זי"ע עוסק געווען בצדקה וחסד זיין גאנץ לעבן ,ער הייליגער אפטא רב זי"ע ,אינמיטן די סעודה איז
האט גרויסע געלטער פארטיילט פאר עניים און אראפ געפאלן די גארטל פון דעם הייליגען
33
ער האט איבער געלאזט זיינע הייליגע קינדער. צובראכענע אידן ,דאס געלט וואס ער האט
באקומען ביים נעמען קוויטלעך זענען כמעט
הרה"ק רבי שלום יוסף מסדיגורה זי"ע ,ממלא מקום נישט געבליבן ביים צדיק ,אויך האט ער געהאט א
אביו ,חתן הרה"ק רבי דן מראדוויל זי"ע, גרויסע עבודה מיטן צו טיילן דאס געלט לויט דאס
הרה"ק רבי אברהם יעקב מסדיגורה זי"ע ,ממלא חשובות ,מען האט ביי דעם צדיק געקענט זעהן ,ווי
מקום אחיו ,חתן הרה"ק רבי אהרן בעל בית אהרן ער נעמט גרויסע סכומים און ער איז דאס מבער
מקארלין זי"ע, ווייל עס איז נישט געווען קיין כשר געלט.
הרה"ק רבי דוד משה מטשורטקוב זי"ע ,חתן
הרה"ק רבי אהרן מטשערנאביל זי"ע, ליידער בשנת תקצ"ח האט מען פאר'מסר'ט
הרה"ק רבי דוב בער מליאובה זי"ע ,חתן הרה"ק רבי דעם צדיק פאר די ממשלה פון רוסלאנד לגבי זיין
מרדכי המגיד מטשערנאביל זי"ע, דרך עשירות ,און אויך צוליב דעם וואס דער
הרה"ק רבי מנחם נחום משטפינשט זי"ע ,חתן הייליגער צדיק האט פארארבעט מעשים צו מבער
הרה"ק רבי אלעזר קאושאנסקי זי"ע ,נכד הרה"ק זיין צוויי מלשינים וואס האבן גע'מסר'ט פאר די
רבי גדלי' מליניץ זי"ע, שטאט ראט לגבי דעם וואס אידן שטעלן זיך נישט
הרה"ק רבי מרדכי שרגא פייבוש מהוסיאטין זי"ע, צו מיליטער.
חתן הרה"ק רבי דוד צבי קובלנסקי זי"ע, דאן האט מען דעם צדיק וקדוש איין
בתו הרבנית הצדקת מרת גיטל ע"ה ,אשת הרה"ק געשפארט אין תפיסה ,ער איז ליידער געווען אין
רבי יוסף מנזון זי"ע, תפיסה כמעט צוויי יאר ,אבער אפילו דארט אין
בתו הרבנית הצדקת מרת חיה מלכה ע"ה ,אשת תפיסה האט דער צדיק ווייטער געפירט זיין עבודה
הרה"ק רבי מנחם מנדל מזינקוב זי"ע ,ובזיווג שני בקדושה וטהרה יתירה ,די חסידים פונעם צדיק
אשת הרה"ק רבי יצחק טווערסקי מסקווירא זי"ע, האבן גאר שווער געארבעט צו באפרייען דעם רבין
בתו הרבנית הצדקת מרת לאה ע"ה ,אשת הרה"ק פון תפיסה ,אבער די רשעים אין רוסלאנד האבן זיך
רבי דוד הלפרין מבארדיטשוב זי"ע, נישט געוואלט ברעכן.
בתו הרבנית הצדקת מרת מרים ע"ה ,אשת הרה"ק
רבי מנחם מנדל הגר בעל צמח צדיק מוויזניץ זי"ע. בשנת ת"ר איז געלונגען פאר די חסידים
ארויס צו נעמען זייער רבין פון תפיסה דורך
חודש תשרי בשנת תרי"א איז דער הייליגער אונטער שמירן געלט פארן שומר פון די תפיסה,
צדיק מרוזין קראנק געווארן ,און ווען עס איז דאן איז דער צדיק אנטלאפן פון רוזין און זיך
געקומען די צייט פון די הסתלקות ,האט דער צדיק באזעצט אין שטאט סאדיגורא וואס איז דאן געווען
אן געכאפט זיינע פיאות און געזאגט" ,רבינו הקדוש אונטער די הערשאפט פון אונגארין ,דארט האט
מעיד על עצמו שלא נהנה מהעולם הזה אפילו דער צדיק ממשיך געווען זיין הייליגע עבודה בדרך
באצבע קטנה ,אף אני מעיד עלי שמים וארץ שלא המלכות.
נהניתי מהעולם הזה אפילו כחוט השערה ,כל
בשנת תר"ז איז זיין רעבעצין שרה ע"ה נפטר
הנהגתי בגדלות וברחבות היה לכבוד שמו יתברך".
געווארן ,האט די רבי חתונה געהאט מיט הרבנית
הצדקת מלכה ע"ה ,וואס איז געווען חתונה געהאט
דאן האט דער צדיק געזאגט ,מיין זיידע רבי
בזיווג ראשון מיט הרה"ק רבי צבי הירש הכהן
אברהם המלאך און די זיידע המגיד הגדול
מרימנוב זי"ע ,און דער הייליגער רוזשינער האט
ממזריטש זי"ע האבן געלייגט תפילין ממש בעפאר
אויף געצויגען איר קינד הרה"ק רבי יוסף מרימנוב
זייער הסתלקות ,אבער איך האב שוין נישט קיין
זי"ע.
כח צו לייגן תפילין יעצט אין מיין מצב ,אבער רבון
העולמים וואס איז תפילין ,דאס איז דאך א דרך פון זיינע הייליגע דברי תורה זענען געדריקט געווארן
דביקות אין דעם באשעפער ,ווייסט די דאך גרויסע אין די חיבורים.
באשעפער אז איך בין אייביג דבוק אין דיר ,און מיט
דעם האט דער צדיק צוריק געגעבן זיין הייליגע ספר עירין קדישין,
נשמה צום גרויסע באשעפער. ספר כנסת ישראל.
34
••• נסתלק לגנזי מרומים ג' מרחשון בשנת תרי"א,
איינמאל איז א חסיד געקומען צום הייליגער זייענדיג נאר 54יאר אלט ,ומנוחתו כבוד איז אין
רוזשינער זי"ע און געזאגט ,רבי איך ווייס נישט ביה"ח אין שטאט סאדיגורא.
אויב איך וועל נאך זוכה זיין צו זען דעם רבין
נאכאמאל ,בעט איך דעם רבין ,אז די רבי זאל מיר זכותו הגדול יגן עלינו
זאגן עפעס א גוט ווארט וואס איך זאל דאס קענען ועל כל ישראל אמן.
ניצן אויף אייביג.
האט דער הייליגער צדיק מרוזין זי"ע געזאגט, מעשיות
בעפאר ביאת גואל צדק וועט הענגען דאס
אידישקייט אויף א האר ,מען וועט זיך דראפענען הרה"ק רבי משה טויב בעל עת רצון מקאלוב
אויף גראדע ווענט ,איז די עצה מען זאל זיך זי"ע האט דערציילט ,אז ווען דער צדיק וקדוש רבי
צוזאמען נעמען יעדן שבת קודש און שמיסן פון הערשעלע ליסקער זי"ע איז איינמאל געווען ביים
צדיקים ,און דאס וועט מחזק זיין די אמונה זיך צו הייליגען רוז'ינער ,האט ער געזען ווי מען גיט צו
האלטן מיט אידישקייט ,און דאס איז מרומז אין עסן צוקער פאר די פערד וואס האבן באלאנגט צום
פסוק ֵה ָא ְספוּ נעמט ענק צוזאם ,וְ ַאגִּ ָידה ָלכֶ ם און הייליגען ריזשינער'ס שטוב ,ס'האט אים זייער
מאכט אגודת צוזאם קומען ,דאן וועט מקיים ווערן פארדראסן פארוואס מען פיטערט פערד מיט אזא
ֵאת ֲא ֶשׁר יִ ְק ָרא ֶא ְתכֶ ם ְבּ ַא ֲח ִרית ַהיָּ ִמים אז אידן וועלן קאסטבארע זאך ווי צוקער ,וואס האט באטראפן א
זיך קענען האלטן ביז משיח וועט קומען בב"א ,און גרויסע סומע ,און מען וואלט דערמיט געקענט
דער צדיק האט אויס געפריט דריי תנאים. מהנה זיין ארימעלייט מיט די געלט ,איז ער באלד
אריבער געלאפן צום רוז'ינער אים פרעגן פשט
איר זאלט דאס מקיים זיין.
דערין.
איר זאלט דאס געדענקען.
איר זאלט דאס דערציילן און מפרסם זיין.
אבער ווען ער איז אנגעקומען נעבן טויער פון
••• שטוב האט ער אנגעהויבן קלערן ,אויף וועמען האב
איינמאהל ווען דער הייליגער צאנזער רב דער
איך קשיות ,ווער בין איך און אויף וועמען האב איך
דברי חיים זי"ע איז צוריק געקומען פונעם צדיק
קשיות ,איז ער אזוי געשטאנען פארטראכט ביי די
מרוז'ין זי"ע ,האט אים דער קראקאווער רב הגה"ק
טיר עטליכע רגעים ,פלוצלינג הערט ער דעם
רבי שמעון סופר זי"ע געפרעגט ,אזא גאון און קדוש
רוזשינער'ס קול ,ווי ער רעדט צו אים ארויס פון
ווי אייך ,צו וואס דארפט איר פארן צו א רבי ,איר
שטוב" ,ליסקער רב ,איך וועל אייך שוין מארגן
זענט דאך א גרעסערע גאון פון אים.
אלעס פאר ענטפערן".
האט אים דער הייליגער צאנזער רב זי"ע דעם אנדערן טאג האט אים דער רוז'ינער
געענטפערט ,עס זענען פארהאנען צוויי בערג געזאגט ,איר זאלט וויסן אז מען ברענגט מיר
וואס זענען זייער חשוב ,איינס איז דער בארג סיני, פארשידענע געלטער ,ס'זענען דא אזעלכע געלט
וואס דארט האט דער אויבערשטער געגעבן די וואס זענען נישט ראוי צו נוצן נאר פאר פערד,
הייליגע תורה פאר די אידן ,דאס צווייטע איז דער וויבאלד איך וויל די געלטער זאלן זיך שנעל אויס
בארג די הר המוריה ,וואס דארט האט יצחק אבינו ניצן ,דעריבער הייס איך קויפן פונעם געלט צוקער
אויסגעשטרעקט זיין האלדז ,אז זיין פאטער וואס קאסט זייער טייער און דאס געבן פאר די
אברהם אבינו זאל אים שחט'ן. פערד.
איז פארוואס האט דער אויבערשטער און דער רוז'ינער האט אים בשעת מעשה
אויסגעוועהלט דעם בארג מוריה צו בויען דארט געוויזן אויפ'ן טיש ,וואו ס'איז געלעגן הויפנס מיט
דאס בית המקדש ,דער בארג סיני האט דאך די געלט ,זאגנדיג" ,ליסקער רב ,פון די אלע געלט וואס
גרויסע מעלה אז אויף אים איז געגעבן געווארען איר זעט דא אויפן טיש ,קומט מיר נישט אויס אפילו
די תורה הקדושה ,נאר דער תירוץ איז ,אויף אזא פאר א סעודה אחת".
35
ארויף געקומען צו בית דין של מעלה ,און מען האט פלאץ ווי א איד האט אויסגעשטרעקט זיין האלדז
אנגעהויבען אפוועגן זיינע מעשים אויף די וועלט, זיך צו לאזן שחט'ן פאר דעם אויבערשטען ,איז
די גוטע מעשים זענען ליידער געווען זייער ווייניג, מער חשוב ווי דאס פלאץ ווי עס איז געגעבן
און עבירות זענען ליידער געווען זייער פיל ,האט געווארען די תורה.
מען אים געוואלט משפט'ן צו גיין אין גיהנום.
האט דער צאנזער רב זי"ע אויס געפירט,
האט דער סניגור אנגעהויבן פאר ענטפערן ,אז גלייבט מיר קראקאווער רב ,אז ביים רוזשינער האב
דער איד איז געווען א גרויסע בעל יסורים ער האט איך געזעהן אז יעדע רגע איז ער גרייט זיך אויס
גאר אסאך מיט געמאכט אויף די וועלט ,און ער איז צושטרעקען זיין האלדז צו ווערן גע'שחט'ען פאר'ן
שוין אפ געקומען אויף די וועלט ,ווי די גמרא זאגט אויבערשטען.
דאך יסורין ממרקין עונותיו של אדם ,און דער •••
מלאך האט פראבירט אויף יעדן וועג צו מלמד זכות ווערט דערציילט ,אז ווען דער הייליגער
זיין אויף דעם איד. רוזשינער זי"ע האט געברויכט אנטלויפן פין
רוסלאנד קיין סדיגורא צוליב וואס די ממשלה
די בית דין של מעלה האט נאך געגעבען פארן האט געזיכט דעם צדיק צוליב די מסירות ,האבן די
סניגור ,און געהייסן מען זאל ברענגען אלע זיינע קרובים מייעץ געווען דעם צדיק ,אז ער זאל זיך
יסורים ,ווען מען האט ארויף געלייגט זיינע יסורים בייטן זיין משפחה נאמען ,כדי די ממשלה זאל אים
אויפן וואגשאהל ,האט עס אפגעווישט רוב נישט קענען כאפן ,אבער דער צדיק וקדוש האט
עבירות ,דער וואגשאהל איז שוין געוועהן כמעט בשום אופן נישט מסכים געווען דאס צו טון ,און ער
אייניג ,אבער עס האט נאך געפעלט אביסל יסורים האט מסביר געווען פאר זיי די סיבה.
צו איבער וועגן די זייט פון די עבירות.
ווי באקאנט ביי אברהם אבינו ע"ה האט דער
האט זיך דער איד אן גערופען" ,רבונו של עולם מּוֹל ְד ְתּ
וּמ ַבאשעפער געהייסןֶ " ,לְ לֵ מ ַא ְר ְצִ
אלעס איז דאך אין דיינע הענט ,האסט מיר נישט וּמ ֵבּית ָא ִבי ,"האט דער הייליגער רוזשינער זי"ע ִ
געקענט געבן אויף די וועלט נאך אביסל יסורים, געזאגט ,איך בין אנטלאפן פון רוסלאנד און מיט
וואלט איך ניצול געווארן פון גיהנום" ,ווען די די דעם איז ביי מיר מקיים געווארן דעם ענין פון גלות
רוזשינער האט גענדיגט די מעשה ,האט דער איד מּוֹל ְד ְתּ ,אבער ִמ ֵבּית ָא ִבי האט נארוּמ ַ
און ֵמ ַא ְר ְצִ
שוין גאר גוט פארשטאנען וואס די רבי זאגט ,און אברהם געקענט מקיים זיין ,וויבאלד זיין טאטע
האט זיך מער נישט אפגערעדט. איז געווען תרח ,אבער מיין טאטע איז דאך געווען
••• דער צדיק וקדוש רבי שלום שכנא זי"ע ,און דער
דער הייליגער צדיק רבי מאיר'ל מפרמישלאן הייליגער רוזשינער זי"ע האט געזאגט ,אז די
זי"ע האט אמאל אריין געריפן א חסיד ,און אים נאמען "פריעדמאן" האט ער גענומען נאך זיין
געגעבן א בריוו צו טראגן צום הייליגען רוזשינער טאטן'ס נאמען "שלום" ,וואס שלום מיינט
זי"ע ,אנזאגנדיג אז ער זאל דעם בריוו אריינלייגן "פרידען" ,און דערפאר האט דער צדיק בשום אופן
אין שיך ,און נישט ארויס נעמען ביז ער געפונט זיך נישט געוואלט נאכגעבן דעם משפחה נאמען
אין שטוב פונעם צדיק ,אנקומענדיג קיין רוזשין "פריעדמאן".
האבן די גבאים געוואלט זעהן דעם בריוו ,ער האט •••
אבער נישט געוואלט ,אויספירנדיג די שטרענגע צום הייליגער רוזשינער זי"ע איז אמאל
באפעל פון זיין רבי'ן. געקומען א איד מיט אסאך פראבלעמען און
יסורים ,און געוויינט פאר צדיק און געזאגט" ,וואס
ערשט ווען ער איז אריין געקומען צום צדיק, וויל מען פון מיר פון הימל ,אזוי פיהל פראבלעמען
האט ער זיך אויסגעטאן זיין שיך ,און געגעבן דעם אויף יעדען טריט און שריט".
בריוו ווי ס'איז געווען געשריבן ווי פאלגענד ,אזוי
ווי ס'קומט שבועות און מ'דארף עסן קרעפלעך, איך וועל דיר דערציילן א מעשה האט דער
ווייס איך נישט וויאזוי זיך צו פירן ,איינס צו עסן איז הייליגער רוזשינער זי"ע געענטפערט ,א איד איז
36
••• צו ווייניג ,און צוויי איז שוין זוגות ,דריי איז שוין
איינמאל איז דער צדיק דער הייליגער צופיל ,האט דער הייליגער רוזשינער געענטפערט,
רוזשינער זי"ע געווען אין שטאט יאס ,איז דארט ער זאל מאכן איין קרעפל וואס איז אזוי גרויס ווי
געווען א איד וואס עס האט זיך אים ל"ע צובראכן צוויי ,סוד ד' ליראיו.
ביידע פיס ,און ווען מען האט אים פאראכטן די •••
פיס ,האט זיך דאס פארוואקסן קרום ,האט דער גוי דער צדיק וקדוש רבי אליעזר מדז'יקוב זי"ע
דער דאקטאר געגעבן א עצה ,אז ער וועט דארפן פלעגט יעדן ר"ה מאכן א מי שברך פאר די צדיקי
צו ברעכן ביידע פיס און דאן צוריק שטעלן ריכטיג. הדור ,לויט א קוויטל וואס זיין גבאי האט פון
פאראויס אנגעגרייט לויט זיין באפעל ,יארן לאנג
איז דער איד געקומען זיך מזכיר זיין צום פלעגט דער ערשטער אויף די ליסטע זיין ישראל
הייליגען רוזשינער זי"ע ,אז ער האט יסורים אויף בן חוה דער הייליגער רוז'ינער.
די פיס און ער וויל נישט מען זאל נאכאמאל דארפן
ברעכן די פיס ,האט זיך דער הייליגער רוזשינער ערב ר"ה בשנת תרי"א פרעגט דער הייליגער
אנגעריפן צו דעם איד ,ווארף אוועק די צוויי דזשיקוב'ער דעם גבאי'ן ,צו ער האט שוין גרייט
שטעקענעס און הייב אן גיין אויף די פיס ,כך הוה דעם קוויטל מיט די צדיקי הדור ,ענטפערט דער
דער איד איז אויס געהיילט געווארן אויפן פלאץ גבאי אז יא ,פרעגט ער אים ווייטער ,און וועם
און אנגעהויבן גיין אויף ביידע פיס כאחד אדם. האסטו געשריבן דער ערשטער ,ענטפערט ער
••• ווייטער ,אז ווי שטענדיג האט ער געשריבן דעם
ווען דער הייליגער רוזשינער זי"ע איז רוז'ינער.
געגאנגען אין תפיסה אין רוסלאנד ,וואס ווי
באוויסט איז ער דארט געווען פאר בערך צוויי יאר, זאגט אים דער הייליגער דזשיקוב'ער ,דו
האט ער געזאגט דעם פסוק גַּ ם כִּ י ֵא ֵלְ בּגֵ יא ַצ ְל ָמוֶ ת טיילסט מיר שוין איין וואס צו טון ,גיי שרייב
א ִא ָירא ָרע כִּ י ַא ָתּה ִע ָמּ ִדי ,און ער האט דאס איבער און שטעל חיים בן מרים דעם צאנזער רב,
געטיישט ,רבוש"ע גַּ ם כִּ י ֵא ֵלְ בּגֵ יא ַצ ְל ָמוֶ ת א ִא ָירא, צום ערשט און לייגט צו ,אז די ר"ת פון דעם
אפילו איך גיי אריין אין תפיסה האב איך נישט מורא צאנז'ער רב איז די זעלבע ווי דער נוטריקון פון
פאר גארנישט ,ווייל אלעס קומט דאך פון דיר ,דאס מ'כלכל ח'יים ב'חסד ,טאקע יענעם יאר איז דער
איינציגסטע זאך וואס טוט מיר יא וויי איזָ ,רע כִּ י הייליגער רוזשינער זי"ע נסתלק געווארן.
ַא ָתּה ִע ָמּ ִדי ,אז די באשעפער וועסט אויך דארפן זיין •••
מיט מיר אין תפיסה ,דאס טוט מיר שוין יא וויי. אין ספר נר ישראל ווערט געברענגט ,אז ביי די
••• חתונה פונעם הייליגער רוזשינער זי"ע ,האט אים
דער הייליגער רוזשינער זי"ע איז אמאל אריין דער הייליגער קדושת לוי מברדיטשוב זי"ע
געקומען אין ביהמ"ד ,און האט דערציילט א מעשה, געבענטשט ,און ווי זיין מנהג איז דער קדושת לוי
אמאל איז געקומען א דארפסמאן א גרויסער עם זי"ע אריין געפאלן אין א מורא'דיגע דביקות בשעת
הארץ אין שוהל ראש השנה ביים דאווענען, ער האט געהאלטן זיינע הייליגע הענט אויפן קאפ
פארשטייט זיך ער האט נישט פארשטאנען קיין פונעם חתן דער רוזשינער ,ווי באקאנט איז דער
ווארט פונעם דאווענען ,אבער ביי שמונה עשרה רוזשינער געווען א גרויסער חלוש פון די אלע
האט ער געזען ווי דער גאנצער עולם וויינט ,איז סיגופים וואס ער האט אלס אפ געראכטן ,האט ער
אים איינגעפאלן א הסבר פארוואס דער עולם געבעטן א תפילה צום באשעפער ,אז דער צדיק
וויינט ,ווייל זיכער איז דער עולם גאר שטארק זאל אביסל נאכלאזן דעם דרוק אויף זיין קאפ.
הונגעריג און מען וויל שוין אהיים גיין עסן ,און
דערפאר וויינט דער עולם פון הונגער. כך הוה דער הייליגער קדושת לוי זי"ע האט
דאן אראפ גענומען זיינע הענט פונעם קאפ פונעם
קומט אבער נאך שמונה עשרה און דער עולם חתן ,דאן האט דער קדושת לוי זיך אנגעריפן,
האט אויף געהערט וויינען ,האט זיך דער "רבוש"ע די האסט נישט אסאך אזאנע חתנים אויף
דארפסמאן געואוונדערט ,וואס גייט דא פאר מיטן די וועלט".
37
געזאגט ,ביז דאן וועט אויך דער באשעפער העלפן, עולם ,איז מען הונגעריג אדער נישט ,איז אים איין
ווי דער פסוק זאגט" ,כִּ י א ֶא ֱעזָ ְבַ עד ֲא ֶשׁר ִאם געפאלן א סיבה ,אז מן הסתם האבן די אלע אידן א
ָע ִשׂ ִיתי ֵאת ֲא ֶשׁר ִדּ ַבּ ְר ִתּי ָל." גוט שטיקל פלייש אינעם טאפ וואס קאכט זיך גוט
••• איין ,און דערפאר האט דער עולם אויף געהערט
הרה"ק בעל צמח צדיק מוויזניץ זי"ע האט וויינען ,ווייל ווי מער די פלייש קאכט זיך אלס
דערציילט ,איינמאל איז דער שווער דער הייליגער בעסער ווערט דאס.
רוזשינער זי"ע געגאנגען אויף א שפאציר מיט אים,
אינמיטן האט א איד אפ געשטעלט דעם וואגן און אבער ווען עס איז געקומען צו תקיעת שופר
געזאגט ,רבי איך זיך שוין דעם רבין פאר דריי טאג, האט דער עולם נאכאמאל אנגעהויבן וויינען ,האט
מיין פרוי איז א מקשה לילד און איך ברויך א ישועה. דער דארפסמאן נישט פארשטאנען וואס דא גייט
פאר ,אבער ער טראכט צו זיך ,דער עולם וויינט מן
האט זיך דער הייליגער רוזשינער זי"ע הסתם ,ווייל ווער האט כח צו ווארטן אזוי לאנג אויף
אנגערופן ,דריי טאג איז דא ביי א איד א צרה און איך די גוטע פלייש און זיי האבן מורא אז די פלייש גייט
ווייס נישט דערפון ,פאר שאלטן זאלן זיין די אלע אויסקאכן ביי זיי אין שטוב ,און דערפאר איז דער
מקטריגים פארן מאכן א מסך המבדיל ,און ער האט עולם אזוי צוטראגן.
געזאגט ,רבוש"ע אדער שיקסטו שוין משיח צדקנו
וואס זאל העלפן אידישע קינדער ,אדער שיקסטו האט דער הייליגער רוזשינער זי"ע אויס
נאכאמאל אראפ דעם בעש"ט הקדוש זי"ע. געפירט מיט בכיות נוראות ,רבוש"ע מיר ווייסן
••• אויף זיכער אז די אלע צרות וואס מען גייט אריבער
ווי באקאנט האט דער הייליגער רוזשינער זי"ע אין גלות איז פאר אונזער טובה ,און יעדע צער און
געדאווענט שפעט ,אבער די תלמידים האט ער שוועריגקייט איז א טובה פאר אונז ,אבער
געהייסן אז זיי זאלן יא דאווענען אין צייט ,און ער באשעפער ווער האט כח אויס צו האלטן דעם
האט דאס מסביר געווען מיט א משל. אריכת הגלות ,לייז שוין אויס דיינע אידישע קינדער
פון דעם שווערן גלות.
געווען א איד וואס די ווייב זיינער האט אים •••
יעדן טאג אנגעגרייט א מאכל פון באנדליך ,איין אמאל איז א איד געקומען צום הייליגער
טאג איז דער איד אהיים געקומען און נישט רוזשינער זי"ע פאר א ברכה און א ישועה ,אינעם
געטראפן דעם מאכל גרייט ,האט דער איד פאר צומער איז געווען דער זוהן פונעם צדיק
געטראכט ,אז מן הסתם קומט היינט א גאר גוטע הרה"ק רבי דוד משה מטשורטקוב זי"ע וואס איז
מאכל ,און וועגן דעם איז דאס נישט גרייט אין נאך געווען א קליין קינד ,האט דער קינד געפרעגט
צייט ,אבער ווען די ווייב האט אריין געברענגט דעם איד ,וואס ווילסטו פון מיין טאטן ,האט דער
דעם זעלבן מאכל ווי יעדן טאג ,האט זיך דער איד איד געזאגט איך ברויך א ישועה.
געבייזערט אויפן ווייב און געזאגט ,אויב די גיבסט
מיר דאס זעלבע ווי יעדן טאג ,פארוואס האב איך ווען דער איד איז ארויס געקומען האט דער
געברויכט ווארטן אזוי לאנג. קינד געפרעגט ,וואס האט דער טאטע געזאגט,
האט דער איד געזאגט ,די רבי האט געזאגט אז דער
דאס זעלבע איז מיטן דאווענען ,די צדיקים אייבערשטער זאל העלפן ,האט דאס קינד
וואס געבן פארן באשעפער א תפלה מיט די געפרעגט ,און וואס וועט זיין ביז דער אייבערשטער
ריכטיגע כוונות און מיט די ריכטיגע קדושה ,לוינט וועט העלפן ,האט דער איד נישט געוויסט וואס צו
זיך פארן באשעפער כביכול צו ווארטן ביז שפעט, ענטפערן.
אבער איינער וואס כאפט אפ דאס דאווענען און
לייגט נישט אריין די ריכטיגע כוונות און ער איז דער איד צוריק אריין צום רבין און
דאוווענט נאך שפעט אויך ,זאגט מען אים פון געפרעגט די שאלה וואס דער קינד האט אים
הימל ,אויף אזא דאווענען האט מען אזוי לאנג געפרעגט" ,רבי וואס וועט זיין ביז דער
געברויכט ווארטן. אייבערשטער וועט העלפן" ,האט דער צדיק
38
די זוילן זענען געווען אראפ גענומען ,און די הייליגע •••
פיס זענען געגאנגען הויל אויף די שניי. הרה"ק רבי יצחק מווארקא זי"ע איז איינמאל
••• געווען ביים הייליגער רוזשינער זי"ע ,האט דער
דער הייליגער ריבניצער רבי זי"ע האט אמאל רוזשינער געפרעגט דעם הייליגען ווארקער ,אויב
געזאגט פאר הרה"ק רבי משה הלברשטאם בעל ער ווייסט אז ער איז געזעצן אין תפיסה ,האט ער
דברי משה מירושלים זי"ע ,אז הרה"ק רבי משה געזאגט אז יא און געפרעגט דעם רבין פארוואס ער
סוליצא זי"ע האט נאך געזאגט בשם הרה"ק רבי איז געזעצן אין תפיסה.
מאיר מפרמישלאן זי"ע ,אז ווען מען האט ח"ו א
חולה אין שטוב ,זאל מען ליל שישי טרינקען א האט דער רבי דערציילט ,אז ווען דער
לחיים און זאגן ,בזכות הרה"ק ר' ישראל בן פערל הייליגער ב"ח זי"ע איז ארויף געקומען בעולם
דער הייליגער קאשניצער מגיד זי"ע זאלן אלע העליון האט מען אים געוואלט טראגן אין גיהנום,
קראנקע אידן האבן א רפואה. האט דער ב"ח געזאגט ,אז ער איז איבער געגאנגען
••• זיין גאנץ לעבן און ער זעט נישט קיין עבירה
דער הייליגער ריבניצער רבי זי"ע פלעגט יעדן פארוואס ער זאל גיין אין גיהנום.
ליל שישי טרינקען א לחיים און דאן האט ער
געוואונטשן ,בזכות פון דעם גרויסן רבי שלום האט מען געזאגט פארן הייליגען ב"ח ,אז
שכנא מפראהביטש דעם הייליגען ריזינער'ס איינמאל איז ער דורך אויף די גאס שבת קודש און
פאטער ,זאל מען זוכה זיין צו א פרייליכן שבת ער האט געהיסט ,און דארט איז געשטאנען א וואגן
קודש ,און דאן האט ער געהייסן דערציילן א סיפור, וואס איז געווען געבינדן צו א שור וחמור און דורך
און אז מען ווייסט נישט קיין סיפור ,זאל מען רעדן דעם היסט האבן זיי אנגעהויבן גיין ,וואס דאס איז
פון טישן און בענק ,דערנאך האט דער הייליגער א איסר כלאים ,און דאן האט מען אפ געקילט דעם
צדיק געזאגט ,אין זכות פון רבינו ישראל בן פערל גיהנום פאר 40טאג ,און דער רוזשינער האט
דער קאזניצער מגיד זי"ע זאלן אלע קראנקע האבן געזאגט אז אפילו אזא עבירה האט ער אויך נישט.
א רפואה שלימה.
••• נאר אלס קליין קינד פון 5יאר אלט ,ווען עס
דער הייליגער רוזשינער זי"ע האט געזאגט ,אז איז פארגעקומען דעם חומש סעודה אין חדר ,האט
די טאטע הרה"ק רבי שלום שכנא מפראהביטש דער רוזשינער געזאגט א דרשה ,נאכן דרשה זענען
זי"ע פלעגט זיך פירן ,אז ביי א ברית ווען עס איז אלע קינדער דורך און דאן האט ער געהאט א
געקומען צו געבן דעם נאמען ,האט דער צדיק רבי התנשאות כחוט השערה ,און וועגן דעם זינד איז
שלום שכנא אריין געקוקט אין די אויגן פונעם אים זיך געקומען די צוויי יאר אין תפיסה.
קינד ,און אזוי געגעבן דעם נאמען פארן קינד, •••
צדיקים האבן דערציילט ,אז דער הייליגער
האט דער רוזשינער זי"ע געזאגט ,אז ביי זיין רוזשינער זי"ע האט זיך אמאל אויסגעדריקט
ברית האט ער געוויסט אז די טאטע וויל אים געבן בזה"ל" ,ווען ער וואלט געווען אין מירון ביים קבר
דעם נאמען "פייבוש" ,און דערפאר האט ער פון רבן שמעון בר יוחאי זי"ע ,וואלט ער צובראכן
פארמאכט די אויגן ווען די טאטע האט געקוקט דעם קבר ,און געוויזן פאר רבי שמעון וואס עס גייט
אויף אים ,און די טאטע האט געגעבן דעם נאמען פאר אויף די וועלט ,און איינגעריסן פאר א ישועה".
"ישראל" ,פירט אויס דער הייליגער רוזשינער •••
בזה"ל" ,ווי אזוי וואלטן מיר אויס געקוקט ווען מיר ווי באקאנט האט זיך דער הייליגער רוזשינער
הייסן "פייבוש". זי"ע געפירט גאר מלכות'דיג מיט גאלדענע און
••• זילבערנע כלים ,דערציילט מען ,אז אמאל ווינטער
ווערט דערציילט ,אז עס איז געווען א גאר נאך קידוש לבנה האט מען באמערקט רויטע
שטארקע קשר צווישן דעם צדיק רבי מאיר'ל פינגער אפדרוקן אויף די שניי ,האט זיך שפעטער
מפרמישלאן זי"ע און דער הייליגער רוזשינער זי"ע, ארויס געשטעלט ,אז דער הייליגער רוזשינער זי"ע
האבן די חסידי רוזין דערציילט ,אז יענעם מוצאי האט טאקע געהאט טייערע שיינע שטיוול ,אבער
39
טאטן ,זיך געפירט מיט אזא פרישות יתירה ,אז זיין שבת קודש ווען דער הייליגער צדיק רבי מאיר'ל
מאמע ,די צדקת מרת חוה ע"ה ,האט מורא געהאט זי"ע איז נסתלק געווארן ,האט זיך ביי סעודת מלוה
אז ער וועט ח"ו נישט האבן קיין קינדער. מלכה אין רוזין אויס געלאשן א ליכט ביים טיש,
ווען מען האט דאס פראבירט אנצינדען צוריק,
איז זי געפארן צום הייליגן צדיק דער אוהב האט זיך דאס נאכאמאל אויס געלאשן ,האט זיך
ישראל מאפטא זי"ע ,און האט געוויינט און דער הייליגער רוזשינער זי"ע אנגעריפן ,עס איז דא
געזאגט" ,וויל דען די רבי ,אז די גזע פונעם הייליגן נייעס אין פרעמישלאן ,נישט לאנג נאכדעם האט
מגיד ממזריטש זי"ע זאל זיך ח"ו אויפהערן" ,האט מען טאקע געהערט די בשורה ,אז דער הייליגער
דער הייליגער אפטער רב געענטפערט" ,אויב ער צדיק רבי מאיר'ל מפרמישלאן זי"ע איז נסתלק
וועט קומען צו מיר ,זאג איך צו אז ער וועט האבן זון געווארן.
און טעכטער" ,האט זי באפוילן איר זון דעם •••
הייליגען רוזשינער זי"ע ,אז אלס מצוות כיבוד אם הרה"ק רבי אלעזר מליזענסק זי"ע דער
זאל ער פארן קיין אפטא. הייליגער זון פון רבי אלימלך מליזענסק זי"ע ,איז
ווען דער הייליגער רוזשינער איז אנגעקומען אמאל געווען ביים צדיק הרה"ק מרוזין זי"ע ,און
קיין אפטא און זיך געשטעלט פארן הייליגען מען האט דארט גערעדט פון די גדלות פונעם
אפטער רב ,האט דער אפטער רב אנגעהויבן טאטן דער צדיק רבי אלימלך מליזענסק זי"ע ,האט
שרייען" ,וואס האב איך געטון ,וואס האב איך דער רוזשינער זי"ע געזאגט ,די צוויי הענט פונעם
צוגעזאגט ,איך האב געמיינט אז ער איז נאר א טאטן איז געווען "די צוויי לוחות הברית" ,די צען
בחינה פון 'נשמה' ,יעצט זעה איך אבער אז ער איז פינגער פון טאטן זענען געווען "די עשרת
א 'נשמה לנשמה" ,און ער האט אנגעכאפט זיין הדיברות" ,און 500יאר בעפאר דער הייליגער רבי
הייליגע בארד און געזאגט" ,ווען נישט וואס איך אלימלך איז אראפ געקומען אויף די וועלט ,איז שוין
האף אז מ'וועט נישט פארשעמען די ווייסע בארד, אראפ געקומען השפעות אויף די וועלט אין זיין
ווייס איך שוין נישט" און טאקע ,דער הייליגער זכות און פאר דורו דורות נאך דעם אויך.
רוזשינער האט זוכה געווען צו זעקס זון און פיר •••
טעכטער ,אבער די מעשה ווייזט די קדושה און דער הייליגער רוזשינער זי"ע ,האט געגעבן א
פרישות מיט וואס דער הייליגער רוזשינער האט נאמען פאר זיין זון "מרדכי" פייוויש ,נאך זיין
זיך שוין געפירט אפילו זייענדיג דאן גאר יונג. פעטער דער הייליגער טשערנאבלער מגיד זי"ע,
••• ווען דער טשערנאבלער מגיד האט נאך געלעבט,
אין אפטא האט דער הייליגער אפטער רב זי"ע זאגענדיג ,דער עולם וואונדערט זיך אז איך האב
גאר שטארק מכבד געווען דעם הייליגען רוזשינער געגעבן א נאמען נאכ'ן פעטער ,זיי ווייסן נישט אז
זי"ע ,איינמאל ,ווען דער הייליגער רוזשינער האט דער פעטער איז שוין אסאך יארן נישט אויף דעם
זיך שטארק פארהאלטן מיט שחרית ,איז דער עולם.
אפטער רב אריין צו אים און געפרעגט ,ווען ער •••
וועט דאווענען. מען דערציילט ,אז דער הייליגער רוזשינער
זי"ע האט דערציילט נאכן הסתלקות פונעם טאטן
האט דער הייליגער רוזשינער דערציילט ,א הרה"ק רבי שלום שכנא זי"ע ,אז ער האט געזען
משל פון א מלך ,וואס זיינע שרים האבן דעם טאטן אין הימל ווי ער שטייט אין א וואסער
איינגעשטעלט באשטימטע שעות ווען מ'קען וואס קומט אן ביז זיין האלז ,ווען ער האט
אריינקומען צו מלך ,איינמאל איז געקומען איינער געפרעגט דעם טאטן וואס דאס איז ,האט אים דער
שפעט ,און ווען די וועכטער האבן אים נישט טאטע געזאגט ,אז דאס זענען די טרערן פון
געלאזט אריינגיין ,האט ער זיי געזאגט" ,די שעות אידישע קינדער.
זענען געמאכט פאר א מענטש וואס קומט בעטן •••
פאר זיין אייגענע צרכים ,אבער איך קום בעטן פאר עס ווערט דערציילט ,אז דער הייליגער
עפעס וואס איז נוגע צו דער מלוכה ,און פאר רוזשינער זי"ע האט זיך אין די ערשטע יארן נאכן
אזעלכע איז נישטא קיין באשטימטע צייט" ,האט איבערנעמען דאס רבנות אלס ממלא מקום פונעם
40
דער שבת ,לכבוד דיר ,כאטש היינט איז א טאג פון דער הייליגער רוזשינער זי"ע אויסגעפירט" ,אזוי
מעדנים ,וועל איך גאר נישט עסן" ,און דאס האט אויך איז מיט מיר ,ווי קען איך וויסן ווען איך וועל
דער הייליגער אפטא רב געטון ,ווייל ער האט זיך דאווענען".
אזוי געפרייט מיטן גאסט דער הייליגער רוזשינער •••
זי"ע. אמאל ,אין א צייט פון צרה ,האט דער הייליגער
••• אפטער רב זי"ע גוזר תענית געווען ,דער הייליגער
עס ווערט דערציילט ,אז אמאל ווען דער רוזשינער האט אבער געהייסן זיין קאפעליע שפילן
הייליגער רוזשינער זי"ע איז געפארן קיין אדעס מיט פידלען ,צימבלען און טרומפייטן ,דער עולם
זיך צו באדן אינעם ים פאר זיין געזונט לויט די האט געמיינט ,אז דער אפטער רב וועט זיך
באפעל פון די דאקטוירים ,האט ער געהערט פון א אויפרעגן ,פארוואס דער הייליגער רוזשינער האט
איד מיטן נאמען מאיר ,אן אייניקל פון א גרויסן געמאכט פון זיין "תענית" א "יום טוב" ,אבער ווען
גאון ,וואס איז ליידער אראפ פונעם דרך הישר ,דער מ'האט עס דערציילט פארן הייליגען אפטער רב,
הייליגער רוזשינער האט דעם מאיר גערופן און האט ער געזאגט" ,מיר קענען זיך נישט גלייכן צום
געבעטן ער זאל פארן מיט אים קיין רוזשין ,און ער רוזשינער ,ער גייט אויפן וועג פונעם פסוק ",וכי
וועט אים געבן אלעס וואס ער דארף ,דער מאיר תבאו מלחמה בארצכם על הצר וגו' ,ותקעתם
איז מיטגעפארן ,געגעסן ביי זיין טיש ,און צום סוף בחצוצרות ,ונזכרתם לפני ד' אלקיכם ונושעתם
געטון א תשובה שלימה. מאויביכם".
•••
איינמאל האט דער הייליגער רוזשינער אים
דער הייליגער אפטער רב זי"ע האט אמאל
געזען שטארק צובראכן ,און דער מאיר האט
געזאגט אויפן הייליגען רוזשינער זי"ע" ,עס שטייט
געזאגט" ,איך האב שוין אפארמאל תשובה געטון,
אין גמרא 'נערים פני זקנים ילבינו' ,מיינט איר דען
און דערנאך צוריקגעפאלן ,ווער ווייסט צי מ'וועט
אז דער תנא האט ח"ו גערעדט שלעכטס אויף אידן",
נאך מקבל זיין מיין תשובה" ,האט דער הייליגער
האט דער הייליגער אפטא רב אנגעכאפט זיין
רוזשינער געזאגט" ,מ'זאגט אז דו ביסט א למדן,
בארד ,וואס איז געווען ווייס ווי שניי ,און געזאגט,
וועל איך דיר ענטפערן אויפן לומדישן אופן ,עס
"מיר שעמען זיך פאר דעם יונגערמאן" ,און ער האט
שטייט 'כי אתה סלחן' ,און נישט 'סולח' ,וואס די
געמיינט מיט די ווערטער דעם הייליגען רוזשינער,
ווארט 'סלחן מיינט ,אז כביכול דער באשעפער איז
מיט זיין גרויסער צדקות.
געוואוינט צו מוחל זיין ,אזוי אויך דא ,אפילו פאר א
•••
מענטש וואס איז געוואוינט צו זינדיגן ,איז דער
ווערט דערציילט ,אז ווען דער הייליגער
אייבערשטער געוואוינט צו מוחל זיין ,ווייל דער
רוזשינער זי"ע איז געווען אויף שבת ביים הייליגען
עיקר איז די מחשבה פונעם מענטש".
אפטער רב זי"ע ,האט ער ווי געווענליך כמעט
•••
גארנישט געגעסן ,און דער הייליגער אפטער רב,
איינמאל ווען דער הייליגער רוזשינער זי"ע ,איז
וואס פלעגט עסן ווי אלע מענטשן ,האט יענעם
געווען אין לעמבערג צוליב די באפעל פון די
שבת אויך כמעט נישט געגעסן ,האט דער הייליגער
דאקטוירים ,איז ער אריין באגריסן דעם רב פון
רוזשינער אים געפרעגט" ,איך קען נישט מער עסן,
שטאט ,דעם גאון דעם הייליגען ישועות יעקב זי"ע,
אבער אייער שטייגער איז דאך צו עסן מער,
דער גאון האט זיך געגרייט ,אז דער הייליגער
פארוואס טוישט איר אייער הנהגה".
רוזשינער וועט רעדן מיט אים אין לערנען ,אבער
ער האט אים נאר געפרעגט" ,פון וואס איז געמאכט
האט דער הייליגער אפטער רב זי"ע
דער דאך אויף די שטאט-מויערן"" ,פון בלעך" ,האט
געענטפערט" ,אז ראש חודש פאלט אויס שבת ,איז
דער גאון געענטפערט" ,ווייל דאס היט פון פייער",
דער שבת מכבד דעם גאסט ,און גיט אים א מוסף
האט דער הייליגער רוזשינער געפרעגט" ,האט
מיט 'אתה יצרת' ,אז א חשובער גאסט קומט ,ווי
מען דען נישט געקענט מאכן פון ציגל".
למשל ,ווען יום טוב פאלט אויס שבת ,גיט ער אים
ווען דער הייליגער רוזשינער איז ארויס ,האט צוויי שמונה עשרה'ס ,אבער אז דער גרעסטער
דער גאון געלאכט און געזאגט" ,דער מענטש וואס גאסט קומט ,ווען יום כיפור פאלט אויס שבת ,זאגט
41
דאס ווייס איך יא ,ווען איך האב געפילט אז איך נייג די וועלט טומלט פון אים ,רעדט פון אזעלכע זאכן",
זיך אויף איין זייט ,האב איך זיך גענייגט אויף דער ווען דער הייליגער צדיק רבי מאיר'ל
אנדערער זייט". פרעמישלאנער זי"ע האט דאס געהערט ,האט ער
••• געזאגט" ,דער רב האט גארנישט פארשטאנען ,דער
איינער האט אמאל געגעבן א קוויטל ,פארן הייליגער רוזשינער האט אים געפרעגט בדרך
הייליגען רוזשינער זי"ע ,און געבעטן אז ער זאל חכמה ,אזוי ווי דער דאך באשיצט דאס גאנצע הויז,
מתפלל זיין ,אז ער זאל קענען ברעכן זיינע אזוי דארף דער רב פון שטאט באשיצן די גאנצע
שלעכטע מדות ,האט דער הייליגער רוזשינער זי"ע שטאט ,און ער דארף האבן א צובראכן הארץ ווי
אים געענטפערט בזה"ל" ,מדות ווילסטו ברעכן?, ציגל ,וואס צוברעכן זיך גרינג ,און ער האט
ריקן און לענדן וועסטו ברעכן ,און קיין מדות געפרעגט ,פארוואס איז ער הארט ווי אייזן".
וועסטו נישט ברעכן ,נאר דאווען און לערנען •••
ערנסט ,וועט דאס שלעכטס ממילא אוועקגיין". דער הייליגער צדיק רבי משה מקאברין זי"ע,
••• איז אמאל אנגעקומען קיין רוזשין ערב שבת ,נאנט
דער הייליגער צדיק וקדוש רבי יוסל'ע פון צום שקיעה ,ער האט אנגעטון שבת'דיגע קליידער
ראדוויל זי"ע האט איבערגעגעבן ,אז דער הייליגער און איז אריין באגריסן דעם הייליגען רוזשינער
רוזשינער זי"ע האט אמאל געזאגט אויף זיך" ,איך זי"ע ,ער האט אים געטראפן שטייענדיג נעבן
בין א גראביאן". אויוון ,מיט זיין לולקע אין דער האנט ,און ער האט
אנגעהויבן דערציילן" ,איינער האט זיך
און ער האט אליין מסביר געווען" ,מ'רופט א פארבלאנדזשעט אין וואלד ערב שבת ,נאנט צום
מענטש לויט זיין פאך ,ווער עס מאלט ווייץ הייסט שקיעה ,פלוצלינג זעט ער א שטוב ,גייט אריין ,און
א "מילנער" ,ווער עס ארבעט מיט בלעך הייסט א זעט דארט זיצן א שרעקליכן גזלן ,און פאר אים
"בלעכער" ,האט דער הייליגער רוזשינער זי"ע ליגט אויפן טיש א ביקס".
אויסגעפירט" ,איך באשעפטיג זיך מיט גראבע,
גשמיות'דיגע זאכן ,כדי זיי אויפצוהייבן צו זייער האט יענער געטראכט ביי זיך" ,אנטלויפן איז
שורש ,דעריבער הייס איך א גראביאן". א סכנה ,בלייבן איז א סכנה ,האט ער זיך באטראכט,
••• גענומען די ביקס ,און געשאסן" ,און געטראכט צו
דער הייליגער רוזשינער זי"ע האט דערציילט, זיך" ,ממה נפשך ,אדער וועט ער טרעפן דעם גזלן,
איבער די געוואלדיגע אמונת צדיקים ביי די אדער וועט די שטוב זיך אנפילן מיט רויך ,און ער
פריערדיגע צדיקי הדור ,אז אמאל איז געווען ביים וועט קענען אנטלויפן" ,ווען דער הייליגער
הייליגען בעל שם טוב זי"ע א שווערער פיקוח נפש רוזשינער האט פארענדיגט די מעשה ,האט ער
ביי זיין איינציג קינד ,האט ער געהייסן מאכן א אוועקגעלייגט די לולקע און געזאגט "גוט שבת",
וואקס-ליכט ,און איז געפארן אין וואלד, ובסוד קדושים מי יעמוד.
צוגעקלעפט דאס ליכט צו א בוים ,מכוון געווען •••
יחודים ,און גע'פועל'ט א ישועה. עס ווערט דערציילט ,אז אמאל האבן חסידים
געבעטן דעם הייליגען רוזשינער זי"ע ,אז ער זאל
שפעטער איז געווען אזא מעשה ביים זיי זאגן א וועג אין עבודת השם ,האט ער געזאגט,
הייליגען מגיד ממזריטש זי"ע ,האט ער געטון דאס "וואס ווייס איך".
זעלבע און געזאגט" ,די כוונות פונעם בעל שם טוב
ווייס איך נישט ,נאר איך טו עס סומך אויף זיינע און ער האט דערציילט א משל ,צוויי פריינט
כוונות" ,און עס האט געהאלפן ,שפעטער איז זענען פאר'משפט געווארן ,און דער מלך האט
געווען אזא מעשה ביים הייליגן צדיק רבי משה געהייסן אויסשטרעקן א שטריק איבער א טייך ,אז
לייב סאסובער זי"ע ,האט ער געזאגט" ,מיר האבן זיי וועלן איבערגיין ,וועלן זיי בלייבן לעבן ,דער
נישט קיין כח אפילו דאס צו טון ,נאר איך וועל ערשטער איז בשלום אריבער ,האט דער צווייטער
דערציילן די מעשה ,און דער אייבערשטער זאל אים צוגעשריגן" ,זאג מיר ווי אזוי ביסטו אריבער",
העלפן" ,און אזוי איז געווען. האט ער געענטפערט" ,איך ווייס גארנישט ,נאר
42
מ'לערנט מיט דחילו ורחימו פליט ארויף ,אין •••
יענער שול האט מען שוין לאנג נישט געלערנט עס ווערט דערציילט ,אז אמאל האבן די אידן
אזוי ,און די אותיות זענען געבליבן ליגן ,און דער פון שטאט יאס געברויכט א גרויסן צדיק פאר א
הייליגער רוזשינער האט אויסגעפירט" ,אין מיין גרויסע צרה אין שטאט ,און זיי האבן געבעטן דעם
קלויז אבער איז אלעס ארויפגעגאנגען ,דערפאר איז הייליגן צדיק רבי אברהם דוד בעל דעת קדושים
זי ליידיג". מבוטשאטש זי"ע ,אז ער זאל קומען צו זיין אין
••• שטאט ,און ער האט מסכים געווען און זיך שוין
עס ווערט געברענגט ,אז אמאל האבן זיך געגרייט צו פארן צום שטאט יאס.
געטראפן די צוויי צדיקים ,דער הייליגער רבי
מרדכי מטשערנאביל זי"ע און דער הייליגער אינדערצייט האט איינער פון די שלוחים ,א
רוזשינער זי"ע ,און מ'האט געבראכט א בקשה פון חסיד ,ארויסגעזאגט" ,איך האף אז דער רבי וועט
א פרוי וואס איז געווען א מקשה לילד ,און יעדער אויפקלייבן א שיינע סומע געלט אין אונזער
פון די צוויי צדיקים האט געוואלט אז דער שטאט" ,אזוי ווי דער צדיק האט דאס געהערט,
אנדערער זאל מאכן דעם פדיון. האט ער גלייך אפגעזאגט די נסיעה ,און ער האט
געזאגט" ,עס איז מיר אריין אין קאפ א מחשבה פון
ביז דער הייליגער רוזשינער האט אנגעהויבן געלט ,איך פאר שוין נישט" ,און ער האט געהייסן
דערציילן א מעשה ,אין דער שטאט פון די הויכע פאר די אידן ,פארט צום הייליגער רוזשינער ,און
גלחים איז אמאל געווען א פרוי וואס האט זיך ער האט זיי געזאגט" ,אז כאטש איר וועט אים זאגן
פארשטעלט פאר א מאנס-פערזאן ,זי איז אריין אין קלאר אז ער וועט פארדינען אסאך געלט ,איז ער
זייער לערן-הויז ,און זיך אזוי אויפגעארבעט אז אזוי הויך ,אז קיין פסול'דיגע מחשבה רירט אים
מ'האט איר אויסגעוועלט אלס דער הויפט גלח, נישט אן".
אינמיטן פון א גרויסן יום אידם ,ווען זי האט די אידן זענען געגאנגען קיין רוזין ,און דער
געדרשנ'ט פארן גאנצן עולם ,איז איר אנגעקומען הייליגער רוזשינער איז געקומען קיין יאס מיט
די צייט צו געבוירן ,און זי האט דארט אויפן פלאץ גרויס כבוד ,און מ'האט אים געבראכט אסאך געלט,
געבוירן א קינד ,און עס איז געווארן א גרויסער ביים ארויספארן האט א חשובער למדן פון שטאט,
טומל. ר' מיכל דיין ,געזאגט" ,איך שאץ אז דער רבי האט
דא אויפגעקליבן בערך פינף הונדערט רענדלעך",
ווען דער הייליגער רוזשינער זי"ע האט האט דער הייליגער רוזשינער געענטפערט" ,דאס
פארענדיגט די מעשה ,האט ער אויסגערופן" ,מזל הייסט ביי אייך געלט? ,דאס גאנצע געלט אין דער
טוב! מזל טוב!" ,און צום מאן האט ער געזאגט" ,גיי וועלט איז דאך מיינס".
אהיים ,דיין ווייב האט געהאט א בן זכר" ,און דער •••
הייליגער טשערנאבלער האט אים געפרעגט, עס ווערט דערציילט ,אז אמאל איז א חסיד
פארוואס ער מאכט א פדיון מיט א מעשה ,האט דער געזעסן אליין אין קלויז ,און ער האט זיך באהאלטן,
הייליגער רוזשינער זי"ע געזאגט" ,ביז מ'פארריכט ווען ער האט געהערט אז דער הייליגער רוזשינער
דעם פגם פון דער נשמה ,ווי אזוי קען מען קומט מיטן משמש ר' לייב ,ווייל ער האט געוואלט
אויסהאלטן דעם צער פון אן אידישער נשמה", זען די עבודה פונעם הייליגען רוזשינער ,וואס האט
ובסוד קדושים מי יעמוד. כסדר באהאלטן זיין הייליגע עבודה ,האט דער
••• חסיד געזען ,ווי דער הייליגער רוזשינער איז
עס ווערט געברענגט די מעשה ,אמאל ,ווען ארומגעגאנגען אין קלויז מיט זיין לולקע ,און
דער הייליגער רוזשינער זי"ע איז דורכגעפארן געזאגט" ,מיין קלויז איז ליידיג ,גאר ליידיג".
דעם שטאט סאניק ,זענען די מתנגדים פון שטאט
געקומען און געפרעגט" ,מיר דאווענען בציבור דערנאך האט דער הייליגער רוזשינער זי"ע
כוותיקין ,און נאכן דאווענען זיצן מיר אין טלית און מסביר געווען ,דער הייליגער בעל שם טוב זי"ע איז
תפילין און לערנען משניות ,אבער די חסידים אמאל אריין אין א שול און געזאגט" ,אוי ,מ'טרעט
דאווענען נאכן זמן תפילה ,און גלייך נאכן דאווענען אויף שמות!" ,ווייל חז"ל זאגן זאך ,אז תורה וואס
43
געווען ר' לייב ליטוואק ,און ער האט געזאגט מיט טרינקען זיי ברוינפן ,איז ,פארוואס הייסן זיי
א פעסטקייט" ,איך נעם אויף מיר די שמיץ ,און איך חסידים און מיר מתנגדים?".
גיי אנזאגן מיין רבי'ן ,איבער די גזירה אין הימל", דער משמש ר' לייב האט זיך נישט געקענט
האט דער הייליגער רוזשינער אים געענטפערט, איינגעהאלטן און געענטפערט מיט א שמייכל" ,ביי
"גיי צוריק און זאג אויבן אין מיין נאמען ,עס וועט די מתנגדים איז די תפילה קאלט ,אן חיות ,ווי א מת,
נישט זיין ווי זיי ווילן ,איך וויל דאס נישט!" ,און דער און נאך א מת לערנט מען משניות" ,האט דער
הייליגער רוזשינער זי"ע פלעגט צולייגן" ,זעט די הייליגער רוזשינער געזאגט" ,דאס איז א וויץ,
אהבה פון א חסיד נאמן ,וואס אפילו בעולם העליון, אבער דער אמת איז ,די תפילה איז אנשטאט א
איז ער זיך מוסר נפש פאר זיין רבי'ן". קרבן ,און א קרבן ווערט פסול דורך א פרעמדע
••• מחשבה ,און בשעת מ'שטייט אין מען דאווענט,
אין סאדיגורא זענען אמאל געקומען צום שטופט דער יצר הרע כסדר אריין פרעמדע
הייליגען רוזשינער זי"ע ,צוויי אידישע זעלנער פון מחשבות ,האבן די חסידים געטראפן אן עצה ,נאכן
דער רוסישער ארמיי ,וואס זענען אנטלאפן דאווענען זעצן זיי זיך טרינקען ברוינפן ,און ווינטשן
איבערן גרעניץ מיט מסירות נפש ,און זיי האבן איינער דעם אנדערן 'לחיים' מיט זייערע בקשות,
געגעבן א קוויטל מיט זיבן רובל פארן רבין ,און זיך און צעמישן מיט טרינקען דעם יצר הרע".
זייער צעוויינט און געזאגט" ,וואס וועט זיין דער •••
סוף פון אונז ,מ'צווינגט אונז צו עובר זיין אויף דער דער הייליגער שפאלער זיידע זי"ע ,פלעגט זיך
תורה ,מחלל שבת זיין און עסן טריפות" ,האט דער טענה'ן כביכול מיטן אייבערשטן און מילץ יושר
הייליגער רוזשינער זי"ע זיי געענטפערט בזה"ל, זיין אויף אידישע קינדער און געזאגט" ,דו ווילסט
"דאס געלט נעמט צוריק ,און וועגן אייער טענה זאג נישט ברענגען די גאולה ביז אידן וועלן תשובה טון,
איך אייך צו ,ווען משיח וועט קומען ,וועט איר גיין איך שווער דיר ביי מיין בארד ,אז זיי וועלן נישט
דאס ערשטע ,פאר אלע צדיקים". תשובה טון פאר דער גאולה!".
•••
עס ווערט דערציילט ,אז אנדערהאלבן חודש האט דער הייליגער רוזשינער זי"ע געזאגט,
פארן הסתלקות פונעם הייליגען רוזשינער זי"ע, "איך זאג אויך אזוי ,אבער זיי האבן א גערעכטע
איז דער הייליגער צדיק רבי משה מקאברין זי"ע טענה ,ווייל מיר זאגן אין דאווענען 'ומפני חטאינו
געווען אויף שבת אין פאטיק ,יענעם שבת האט גלינו מארצנו' ,וואס די ווארט 'מפני' מיינט אויך
דער הייליגער רוזשינער נישט געגעסן קיין סעודה 'פאר' ,אז די אמת איז ,אז פאר מיר האבן געזינדיגט,
שלישית ,נאר געזעסן אין זיין גארטן ,דער ביי ברית בין הבתרים ,איז שוין גוזר געווען דער
קאברינער איז אויך געווען דארט ,און דער גלות ,איז אויב אזוי ,דארפסטו אונז אויך אויסלייזן
רוזשינער האט אים גענומען ביים גארטל ,און זיי פאר מיר טוען תשובה".
זענען ארומגעגאנגען אין גארטן. •••
דער הייליגער רוזשינער זי"ע האט דערציילט,
האט דער הייליגער רוזשינער זי"ע געזאגט אז ווען ער איז געזעצן אין תפיסה צוליב די מסירות
פארן צדיק רבי משה" ,ליבער ר' משה ,איר זענט פון די מתנגדים ,און ווען מ'האט שוין געזען אז ער
דאך א למדן ,איז אמת ,אז ווי עס שטייט אין דין קען איז באמת אומשולדיג ,האט דער גובערנאטאר
מען יוצא זיין סעודה שלישית מיט פירות ,מיט די ביביקאוו פארגעלייגט פארן קייסער ,אז ווייל די
פירות פון די ביימער וואס ליגט דא פאר אונז" ,גלייך אידן האלטן אים אזוי גרויס ,זאל מען אים
האט דער קאברינער געכאפט זיין כוונה ,אז דער פארשיקן אין א ווייט לאנד ,וואו קיינער זאל נישט
הייליגער רוזשינער מיינט " ְפּ ִרי ִבּ ְטנוֹ" ,זיינע קענען קומען צו אים ,און אין הימל האט מען שוין
הייליגע קינדער ,וואס וועלן בלייבן אויף זיין ארט געוואלט מסכים זיין ,און מ'האט גוזר געווען ,אז
נאך זיין הסתלקות ,האט דער צדיק רבי משה ווער עס וועט דאס אנזאגן דעם רוזשינער ,וועט
מקאברין אנגעהויבן שרייען" ,רבי ,די וועלט דארף באקומען א שמיץ.
אייך נאך האבן!" ,אבער נאך אנדערהאלבן חודש איז אויפגעשפרונגען א חסיד נאמן וואס איז
איז דער הייליגער רוזשינער נסתלק געווארן. שוין געווען אויף יענער וועלט ,און זיין נאמען איז
44
זי"ע ,אויך פלעגט אים זיין טאטע נעמען צו זיין
יארצייט ג' מרחשון
גרויסן רבין דער הייליגער חוזה מלובלין זי"ע ,וואס
האט אים זייער מחבב געווען ,די חוזה מלובלין
הרה"ק רבי אליעזר ב"ר נפתלי צבי מראפשיץ זי"ע
פלעגט אים צו שיקן צום עמוד דאווענען און
)הורוויץ( ,בעל דמשק אליעזר ,מדזיקוב
געזאגט אז ער ווייסט גוט ווי אזוי צו דאווענען.
אויך איז ער שפעטער געפארן זיך מסתופף זיין ער איז געבוירן אין שטאט דוקלא ,בשנת תק"נ.
בצלו פון די צדיקים בדורו ובתוכם.
צו זיין טאטן הרה"ק רבי נפתלי צבי בעל זרע קודש
הרה"ק בעל דברי חיים מצאנז זי"ע, מראפשיץ זי"ע,
הרה"ק בעל עטרת צבי מזידיטשוב זי"ע, בן הרה"ק רבי מנחם מענדל מלינסק זי"ע,
הרה"ק רבי צבי הירש מרימנוב זי"ע, בן הגה"ק רבי יעקב רובין מלינסק זי"ע.
הרה"ק רבי ישראל מרוזין זי"ע,
הרה"ק רבי מאיר מפרמישלאן זי"ע, און צו זיין מאמע הרבנית הצדקת מרת רבקה ע"ה,
הרה"ק רבי ישכר בער הסבא קדישא מראדושיץ בת הרה"ק רבי צבי הירש גאלדהאמער מדוקלא
זי"ע, זי"ע.
הרה"ק דער גוטער איד מניישטאט זי"ע.
ער איז געווען א איש קדוש מאוד ,א גאון וגדול
נאכן הסתלקות פון זיין טאטן דער הייליגער בתורה ,ער איז געווען א גאון אין מידות ענווה עד
זרע קודש מראפשיץ זי"ע ,האט ער בשום אופן למאוד ,ער האט באמת געהאלטן ביי זיך אז ער איז
נישט געוואלט נעמען בכלל קיין רבנות ,צוליב גארנישט ,ער האט יעדן איד מקרב געווען און
דעם כבוד פון זיין שוואגער הרה"ק רבי אשר ישעי' מכבד געווען און געווען א שפל ברך ,ער איז געווען
מראפשיץ זי"ע ,און ער האט זיך דאן מדבק געווען מפורסם אלס א בעל מופת עצום און א גרויסע
אינעם שוואגער אלס א חסיד פון זיין הייליגע פועל ישועות בקרב הארץ ,הונדערטער אידן
שוואגער ,אויך האט ער זיך דאן אסאך מסתופף זענען געהאלפן געווארן מיט וואונדערליכע
געווען בצלו פונעם הייליגען דברי חיים מצאנז ישועות דורך א ברכה פון דעם צדיק וקדוש.
זי"ע.
הונדערטער אידן ובתוכם רוב צדיקי הדור
זייענדיג דאן אין ראפשיץ ,האט דער צדיק זענען געקומען זיך מסתופך זיין בצלו ,זיין עבודת
געלעבט אין א גרויסע דחקות ער האט נישט הקודש איז געווען מיט א איינגעהאלטנקייט נוסח
געהאט קיין פרנסה ,עד כדי כך אז עס איז געווען א ראפשיץ ,אבער גאר אסאך צדיקים בדורו האבן
מצב פון באו מים עד נפש. מפליא געווען זיין עבודת השם און די געוואלדיגע
קדושה וטהרה מיט וואס דער צדיק האט זיך
דאן האט מען מציע געווען פאר דעם צדיק רבי געפירט זיין גאנץ לעבן.
אליעזר זי"ע ,דעם פאזיציע פון זיין דער חזן אין
שטאט לאנצוט וואס איז געווארן ליידיג ,און דער ער האט חתונה געהאט מיט הרבנית הצדקת מרת
צדיק האט געוואלט נעמען דעם פאסטן ,כדי צו חיה ע"ה,
האבן עפעס פאר פרנסה. בת הרה"ק רבי יחיאל איכל הלוי רוזנפעלד מראווה
זי"ע.
ווען ער איז געגאנגען פרעגן זיין שוואגער
אויב ער זאל נעמען דעם פאסטן ,האט דער ער איז געווען א תלמיד מובהק פון זיין טאטן
שוואגער רבי אשר ישעי' מראפשיץ זי"ע געזאגט, דער הייליגער ראפשיצער רב זי"ע ,אויך איז ער
שוואגער לעבן ,ווארט נאך צו אביסל ווייל עס געווען א תלמיד פון הרה"ק רבי ארי' לייב ליפשיץ
ווארט אייך אפ א גאר שיינעם פאסטן אין א גאר בעל אריה דבי עילאי מווישניצא זי"ע ,און פון
חשובע שטאט. הרה"ק רבי ישכר בער הסבא קדישא מראדושיץ
45
אבער פאר זיך האט די רבי בכלל נישט טאקע אפאר טאג נאכדעם זענען די ראשי
געוואלט קיין עשירות גשמיות ,נאר ער האט קהילה פון דעם שטאט דז'יקוב געקומען פרעגן
געוואלט האבן עשירות ברוחניות ,ווי באקאנט דעם הייליגען ראפשיצער רב זי"ע ,וועם מען זאל
האט ער געהאט א קעסטל ווי ער האט געהאלטן אויף נעמען אלס רב ביי זיי אין שטאט ,דאן האט
זיין געלט ,האט ער איינמאל געעפענט די קעסטל דער הייליגער ראפשיצער רב מציע געווען זיין
און ער האט געזעהן ,אז עס איז אריין א ברכה און שוואגער רבי אליעזר אלס רב פון שטאט דזיקוב.
די קעסטל איז פיל געווארן מיט געלט.
ער האט טאקע גענומען דעם פאסטן ,אבער
האט ער געזאגט ,רבוש"ע אויב די ווילסט מיך ווי לאנג זיין שוואגער האט געלעבט ,האט ער
בענטשן ,דאן בענטש מיך מיט רוחניות אז איך זאל נישט געפירט קיין רבנות דארט אין שטאט ,נאר ער
קענען מכוון זיין ביים דאווענען כראי' און אז איך איז כסדר געגאנגען זיך מסתופף זיין בצלו פון זיין
זאל געבענטשט ווערן מיט בנים הגונים וואס זאלן גרויסן שוואגער.
באלייכטען די וועלט מיט תורה ,און דערנאך האט
ער געציילט די געלט ,ווי חז"ל זאגן" ,אין הברכה בשנת תר"ה נאכן פטירה פון זיין שוואגער,
שורה אלא בדבר הסמוי מן העין" ,און מיט דעם איז האט ער אנגעהויבן פירן די חסידות אין שטאט
אוועק די ברכה פון די געלט ,און זיין תפלה איז דזיקוב ,דאן איז ער געווארן מפורסם אלס א
נתקבל געווארן ,אז ער האט זוכה געווען צו גאר גרויסע רבי און א גרויסע בעל מופת און בעל רוח
געהויבענע מדרגות און תורה ועבודת השם ,און הקודש ,ער איז געווען א גדול בתורה עד להפליא,
אויך האט ער געהאט קינדער צדיקים וואס האבן און הונדערטער אידן יראים ושלימים זענען
באלאכטען די וועלט. געקומען מיט האלטן זיין עבודת הקודש ,און
הונדערטער אידן האבן געזעהן גרויסע ישועות
ווען דער הייליגער דזיקובער זי"ע האט זיך דורך א ברכה פון דעם צדיק.
משדך געווען מיטן הייליגען דברי חיים מצאנז
זי"ע ,האבן די צוויי מחותנים גערעדט צווישן זיך, אפילו זייענדיג א עניו מאוד און פראבירענדיג
האט דער דברי חיים געזאגט פארן מחותן ,מחותן זיין גאנץ לעבן זיך צו באהאלטן פון פורסם ,האט
לעבן איך בין שוין א אלטער איד מיט א ווייסע בארד מען פון הימל געוואלט אז די וועלט זאל הנאה
און איך האב נאכנישט תשובה געטאן. האבן פון זיין גדלות בתורה און זיין געוואלדיגע
קדושה.
האט דער דזיקובער צדיק געזאגט פארן
מחותן ,א איד וואס איז שוין עלטער מיט א ווייסע צדיקי הדור און חסידים ואנשי מעשה זענען
בארד ,איז געראטן צו אויף הערן טראכטן פון זיך און געפארן פון גאנץ אירופה צו שעפן תורה ויראת
אנהייבן טראכטן פון אנדערע אידן ,ובסוד קדושים שמים פון דעם צדיק וקדוש ,אידן האבן ביי דעם
מי יעמוד. צדיק געזען אפענע מופתים און גרויסע ישועות.
די טאכטער פון רבי אליעזר'ל מדזיקוב זי"ע איין יאר ראש השנה ביים עסן די מייערן האט
הצדקת מרת ביילא ע"ה וואס איז געווען די אלמנה די רבי דער צדיק רבי אליעזר מדזיקוב זי"ע
פון צאנזער רב'ס זון הרה"ק רבי מאיר נתן זי"ע ,איז געזאגט" ,יהי רצון שירבו שונאינו" ,האבן די
אמאל זייער נישט געזונט געווארן ,די מצב איז חסידים געפרעגט דעם רבין פארוואס ער זאגט
געווען גאר שמאל און די דאקטורים האבן נישט דאס ,האט דער צדיק געזאגט ,ווער האט מער
געוויסט וואס צו טון. שונאים ,א עושר אדער א ארימאן ,זיכער א עושר
האט מער שונאים ,ווייל מען איז אים מקנא מיט זיין
איז מען אריין צום טאטן און מזכיר געווען די עשירות ,דערפאר האט ער געבענטשט די חסידים
טאכטער אז די טאטע זאל אויספויעלען א ישועה מיט עשירות דורך זאגן" ,יהי רצון שירבו שונאינו",
פאר איר ,האט דער הייליגער דזיקובער זי"ע ווייל דער צדיק האט געוואלט בענטשן אידישע
געהייסן ,אז זי זאל אויף הערן נעמען די מעדעצין קינדער מיט עשירות און השפעות.
46
גבאי אז יא ,פרעגט ער אים ווייטער ,און וועם וואס דער דאקטאר האט געגעבן ,און געהייסן אז
האסטו געשריבן דער ערשטער אויפן ליסטע, פון היינט און ווייטער זאל די טאכטער לעבן אויף
ענטפערט ער ווייטער ,אז ווי שטענדיג האט ער שיריים פון אים ,כך הוה זי איז געזונט געווארן און
געשריבן די ערשטע דעם נאמען פונעם הייליגען געלעבט ביז א זקנה ושיבה טובה.
רוז'ינער.
אסאך פון זיינע דברי תורה זענען געדריקט
זאגט אים דער הייליגער דזשיקוב'ער ,דו געווארן אינעם ספר דמשק אליעזר.
טיילסט מיר שוין איין וואס צו טון ,גיי שרייב איבער
און שטעל חיים בן מרים דעם צאנז'ער רב צום ער האט איבער געלאזט נאך זיך זיינע הייליגע
ערשט און דער צדיק האט צו לייגט ,אז די ר"ת פון קינדער.
דעם צאנז'ער רב איז די זעלבע ווי דער נוטריקון
פון מ'כלכל ח'יים ב'חסד ,טאקע יענעם יאר איז הרה"ק רבי ישראל מבארנוב זי"ע ,חתן הרה"ק רבי
דער הייליגער רוזינער זי"ע נסתלק געווארן ,און דוד בעל צמח דוד מזאבלטוב זי"ע ,בזיווג שני חתן
לפלא איז דער הייליגער זיקוב'ער אויך נסתלק הרה"ק רבי אברהם חיים מלינסק זי"ע,
געווארן דעם זעלבן טאג ג' חשון בשנת תרכ"א. הרה"ק רבי מאיר בעל אמרי נועם מדז'יקוב זי"ע,
••• חתן הרה"ק רבי קלמן פיצעליס מקראקא זי"ע,
עס איז געווען א איד אין שטאט דזיקוב וואס הרה"ק רבי ראובן מדעמביץ זי"ע ,חתן בן הרה"ק
האט שטארק מקפיד געווען זיין גאנצע לעבן נישט רבי מנשה רובין מראפשיץ זי"ע ,בן הרה"ק רבי אשר
צו רעדן מיטן טלית ,מענטשן אונעם שטאט האבן ישעי' מראפשיץ זי"ע,
נישט פארשטאנען וואס דער מנהג איז און האבן הרה"ק רבי משה מרוזוודוב זי"ע ,חתן הרה"ק בעל
עס אוועק געמאכט ,אבער דער איד איז ווייטער אן ייטב לב מסיגוט זי"ע,
געגאנגען מיט זיין מנהג. בתו הרבנית הצדקת מרת ביילא ע"ה ,אשת הרה"ק
רבי מאיר נתן הלברשטאם זי"ע ,בן הרה"ק בעל
לימים ווען דער איד איז נסתלק געווארן ,האט דברי חיים מצאנז זי"ע,
אים דער צדיק רבי אליעזר דזיקובער זי"ע מלווה בתו הרבנית הצדקת מרת רבקה ע"ה ,אשת הרה"ק
געווען ,און ער האט געזאגט פאר די אידן ,אז דער רבי חנינא מאולינוב זי"ע ,בן הרה"ק רבי יעקב
איד האט זיך מקבל געווען ביי די חתונה נישט צו ממעליץ זי"ע.
רעדן קיין דיבר חול מיטן טלית ,כדי ווען מען וועט
אים מקבר זיין אינעם טלית ,און ער וועט ארויף נסתלק לגנזי מרומים ג' חשון בשנת תרכ"א,
קומען בעולם העליון ,און מען וועט אים רופען צו ומנוחתו כבוד איז אין ביה"ח אין שטאט דזיקוב.
אפ געבן דין וחשבון ,וועט ער זאגן" ,אז ער קען
זכותו הגדול יגן עלינו
נישט רעדן ווייל ער איז דאך באגראבן געווארן מיטן
ועל כל ישראל אמן.
טלית ,און ער האט זיין גאנץ לעבן קיינמאל נישט
גערעדט מיטן טלית" ,און דער צדיק רבי אליעזר מעשיות
מדזיקוב זי"ע האט געזאגט" ,אז דאס האט דעם איד
טאקע געהאלפן ביים בית דין של מעלה". דער צדיק וקדוש רבי אליעזר פון דז'יקוב זי"ע,
••• פלעגט יעדן ר"ה מאכן א מי שברך פאר די צדיקי
איינמאל איז דער הייליגער דזיקובער זי"ע הדור ,לויט א קוויטל וואס זיין גבאי האט פון
זייער נישט געזונט געווארן ,און זיין מחותן דער פאראויס אנגעגרייט לויט זיין באפעל ,יארן לאנג
הייליגער דברי חיים מצאנז זי"ע איז אים געקומען פלעגט דער ערשטער אויף די ליסטע זיין ישראל
מבקר חולה זיין ,האט דער צדיק רבי אליעזר'ל בן חוה ,דער הייליגער רוז'ינער.
געבעטן פונעם מחותן ,אז ער זאל בעטן פאר אים
אז ער זאל האבן א רפואה ,האט די צאנזער רב ערב ר"ה בשנת תרי"א פרעגט דער הייליגער
געפרעגט ,מחותן לעבן ,וואס פעילט דיר אויבן דזשיקוב'ער דעם גבאי'ן ,צו ער האט שוין גרייט
בעולם העליון אז די ווילסט דא בלייבן. דעם קוויטל מיט די צדיקי הדור ,ענטפערט דער
47
האט דער הייליגער צדיק געזאגט ,איך האב האט דער צדיק רבי אליעזר'ל געזאגט ,אז ער
געזען ,ווי די גאנצע וועלט גרייט זיך אויף ביאת וויל ווייטער פירן די קהילה ,האט דער צאנזער רב
המשיח ,האב איך מורא געהאט ,אז אויב ח"ו משיח געזאגט ,עס איז דא נאך מנהיגים וואס קענען
וועט נישט קומען די יאר ,וועלן זיין אידן וואס ממשיך זיין הנהגה ,האט דער צדיק רבי אליעזר'ל
וועלן ח"ו שוואך ווערן אין די אמונה אין ביאת געזאגט ,אז ער האט נאך קליינע קינדער
המשיח ,דערפאר האב איך מחליט געווען ,צו מאכן אינדערהיים און ער וויל זיי נאך מחנך זיין ,האט די
דעם שבועה וואס קען טאקע מעגליך זיין אז דאס צאנזער רב געזאגט אז ער וועט זיך זארגן פאר זיי,
וועט זיין א שבועת שקר ,נאר כדי צו מציל זיין און וואס די רבי האט געזאגט האט דער הייליגער
אידישע קינדער פון כפירה ומינות רח"ל ,דאס איז צאנזער רב אוועק געמאכט.
געווען די געוואלדיגע מסירת נפש פונעם צדיק,
"אז ער איז געווען גרייט צו עובר זיין אויף א שבועה, ביז רבי אליעזר'ל מדזיקוב זי"ע האט געזאגט
נאר צו ראטעווען אידישע קינדער פון ח"ו פארלירן פארן מחותן ,אויב ער ווייסט וואסערע נחת רוח עס
די ריינע אמונה בשם". איז דא בעולם העליון ,ווען ער מיטן מחותן די
••• צאנזער רב זינגען "אין קצבה" ,שטעלט זיך דאן
הרה"ח רבי נפתלי מילער ראב"ד גארליץ זי"ע, אויף די גאנצע פמליא של מעלה און פאטשען מיט
איז געווען גאר א גרויסע חסיד פונעם צדיק רבי די הענט.
אליעזר מדזיקוב זי"ע ,און ער איז געזעצן יומם
ולילה על התורה ועבודה ,איינמאל איז זיין ווייב אויף דעם האט שוין די צאנזער רב מודה
אריין צום רבין ,און געבעטן א ברכה פונעם רבין געווען און הנאה געהאט פונעם ענטפער און
פאר פרנסה. געזאגט ,די בוסט גערעכט די ברויכסט געהאלפן
ווערן מיט א ישועה ,די צאנזער רב איז גלייך
האט די רבי געהייסן ,אז זי זאל קויפן א זעקל געגאנגען זיך טובל'ן ,און נאך א קורצע צייט איז
מעהל און עס וועט אריין קומען די ברכה דערין, דער צדיק רבי אליעזר מדזיקוב געזונט געווארן,
אבער מיט איין תנאי" ,אז זי זאל דאס פאר קיינעם און נאך געלעבט אסאך יארן.
נישט דערציילן" ,און כך הוה ,די זעקל מעהל האט •••
זיך קיינמאל נישט אויסגעליידיגט ,און די פרוי איז בשנת כת"ר האט די גאנצע וועלט גע'רעש'ט,
געווען א קלוגע פרוי אז זי פלעגט ארויס גיין אין און עס איז געווען א גרויסע התעוררות ,אז דאס
געשעפט ,און זיך געמאכט ווי זי קויפט מעהל ,כדי יאר וועט קומען משיח און אויסלייזן אידישע
קיינער זאל נישט וויסן פונעם מופת. קינדער פון גלות ,אידן פון אלע שטעט האבן
אנגעהויבן פארקויפן זייערע פארמעגן און זיך
ווערט דערציילט ,אז דער חסיד רבי נפתלי געגרייט אויף ביאת המשיח ,אבער יענעם יאר
מילער זי"ע איז אפאר וואכן בעפאר שבועות בשנת שמחת תורה ווען דער הייליגער דזיקובער רבי
תר"כ געווען אין צאנז צוליב א דין תורה וואס איז זי"ע איז אריין אין ביהמ"ד ,האט דער צדיק
פאר געקומען אין שטאט צאנז מיט א גבר אלים, אנגעכאפט זיין בארד און געזאגט" ,איך שווער
און צוליב מורא פון דעם גבר אלים ,האט מען בשעת איך כאפ אן מיין בארד ,אז משיח וועט דאס
געברענגט דיינים פון אנדערע שטעט ,כדי מען זאל יאר נישט קומען".
דעם דין תורה קענען פסק'נען לויט די הלכה ,און
דער ר' נפתלי איז געווען צווישן די דיינים ביים דין דאס האט געמאכט א גרויסע רעש אין די
תורה. וועלט ,הערענדיג די ווערטער פון דעם צדיק הדור,
אז משיח וועט נישט קומען דאס יאר ,נאכן יאר איז
אזוי ווי די דין תורה האט זיך גענדיגט גאר מען געקומען פרעגן דעם צדיק" ,ווי אזוי ער האט
נאנט צום יו"ט שבועות ,האט ר' נפתלי געטראכט, געוויסט אז משיח גייט דאס יאר נישט קומען ,ווען
אז עס איז נישט לפי כבודו פונעם צאנזער רב זי"ע דער צדיק זאגט דאך יעדן טאג די אני מאמין בביאת
אז ער זאל פארלאזן דעם שטאט ,איז ער געבליבן המשיח בכל יום שיבוא ,און מען איז מתפלל יעדן
אויף יו"ט אין שטאט צאנז ,פארשטייט זיך עס איז טאג אז משיח זאל שוין קומען".
48
••• געווען א גאר געהויבענע יו"ט פיל מיט רוחניות און
הרה"ק בעל אמרי נועם מדזיקוב זי"ע האט קדושה.
דערציילט ,אז די טאטע רבי אליעזר'ל דזיקוב'ער
זי"ע האט דארט אין שטאט דזיקוב געהאט א איד, אויף ראש השנה בשנת תרכ"א איז דער ר'
וואס האט דעם טאטן דערקיטשעט די יארן ,איין נפתלי געפארן צו זיין רבין דער הייליגער
טאג איז אין דזיקוב אנגעקומען דער פעטער דזיקובער זי"ע ,אבער אזוי ווי ער קומט אריין,
הרה"ק רבי אשר ישעי' מראפשיץ זי"ע ,און די אידן פרעגט אים די רבי ווי ער איז געווען שבועות ,האט
פון שטאט זענען אריין געקומען נעמען א ברכה ביי אים ר' נפתלי דערציילט די גאנצע מעשה מיטן דין
דעם צדיק. תורה ,און צוליב דעם כבוד פונעם הייליגען דברי
חיים האט ער נישט געוואלט אוועק גיין פון צאנז
ווען דער איד וואס האט מצער געווען דעם שבועות ,און דערפאר איז ער דארט געווען פאר
טאטן איז אריין געקומען ,האט דער פעטער יו"ט.
אנגעהויבן שרייען אויף אים" ,ווי אזוי האסטו די
חוצפה צו פייניגען דעם צדיק וקדוש וואס איך האב האט דער הייליגער דזיקובער געזאגט פארן
געשיקט צו זיין רב דא אין שטאט" ,און דער צדיק חסיד" ,אויב אזוי זאל דער צאנזער רב דיך
האט געזען אז דער איד האט נישט חרטה ,האט אויסהאלטן" ,פארן חסיד ר' נפתלי האט דאס אויס
אים דער צדיק געוואונטשן" ,אז ער מיט זיינע געזען ווי אן הקפדה פון זיין רבין ,וואס ווי באקאנט
דורות נאך אים ,זאלן ליידער נישט האבן קיין האט מען אין דזיקוב זייער מקפיד געווען אז די
פרנסה נאר דארפן גיין קלעטערן פאר נדבות". חסידים זאלן נישט גיין צו אנדערע רבי'ס.
ווען דער ר' נפתלי איז אהיים געקומען האט
נאך אפאר יאר איז מען געקומען זאגן פארן אים די ווייב גלייך געפרעגט ,זאג מיר וואס איז פאר
הייליגען ראפשיצער רב ,אז די אידן פון שטאט געקומען ביים רבין אין דזיקוב ,האט דער מאן
לאכן אפ פון דעם קללה וואס די רבי האט דעם איד דערציילט וואס די רבי האט אים געזאגט ,האט די
געוואונטשן ,ווייל דער איד איז נאך א עושר ,האט פרוי געזאגט" ,ממש יעצט איז אויס געלאפן די מעל
די ראפשיצער רב געזאגט" ,לאנג וועט דאס נישט פון דעם זאק וואס די רבי האט געבענטשט ,און די
אנהאלטן" ,און ליידער קללת צדיק עושה רושם, ברכה פונעם רבין האט זיך אויף געהערט".
און דער איד איז געווארן א יורד ל"ע און ער מיט די
משפחה זענען ארום פון שטוב צו שטוב פאר אבער דאן איז שוין געווען נאך ג' חשון בשנת
נדבות. תרכ"א נאכן הסתלקות פונעם הייליגער דזיקובער
רבי זי"ע ,איז דער ר' נפתלי געפארן קיין צאנז ,און
אפאר יאר שפעטער איז דער איד אנגעקומען דערציילט די גאנצע מעשה פארן הייליגען דברי
צום שטאט ווי דער ראפשיצער רב האט חיים זי"ע ,און אויך געזאגט די ווערטער וואס די
געוואוינט ,און דער צדיק האט ארויס געטראגן רבי האט געזאגט" ,זאל דיך דער צאנזער רב
עסן פאר דעם איד ,דאן האט דער צדיק געזאגט אויסהאלטן" ,ווען דער הייליגער דברי חיים האט
פאר דעם איד" ,דא אין שטאט ווי די האסט מבזה געהערט זיינע ווערטער ,האט ער אים
געווען דעם הייליגען דזיקובער צדיק קען איך דיר אנגעוואונטשן אז די ברכה זאל צוריק קומען.
נישט העלפן ,איך געב דיר א עצה ,פאר ארויף קיין
ארץ ישראל און דארט וועט זיך דיין מצב ענדערן", כך הוה די ברכה פונעם הייליגען דברי חיים
אבער דער איד האט נישט געפאלגט דעם צדיק, איז מקיים געווארן ,און דער איד האט ווייטער
און ליידער אוועק פון די וועלט אלס א עני ואביון. געהאט פרנסה ברווח ,דאן האט ער שוין
••• פארשטאנען ,אז דער זיין רבי דער הייליגער
דער הייליגער רבי אליעזר'ל דזיקוב'ער זי"ע, דזיקובער זי"ע האט מרגיש געווען ,אז ער גייט פון
איז איין שבת קודש געווען אין שטאט ניישטאט צו די וועלט ,און דערפאר האט ער משפיע געווען אז
וויילן שבת קודש ביים צדיק וקדוש דער גוטער דער צאנזער רב זאל ווייטער משפיע זיין פרנסה
איד מניישטאט זי"ע ,ערב שבת קודש האט זיך דער פאר דעם איד.
49
צוויי וואכן בעפאר זיין פטירה ,איז דער צדיק גוטער איד אויס גערעדט פארן צדיק רבי אליעזר'ל
געלעגן אין בעט זייער שוואך ,און זיך זייער מצער מדזיקוב זי"ע ,אז עס איז דא א גרויסע מאנגל פון
געווען אז ער האט גענומען א קוויטל פון א איד און פיש אין שטאט ,און ער האט נישט קיין פיש אויף
נישט איינגעהאלטן זיין הבטחה און נישט געליינט שבת קודש.
דעם קוויטל אזוי ווי ער האט צו געזאגט פאר דעם
איד ,און דורך דעם איז ער צוגעקומען צו דעם רבי אליעזר'ל האט אים גארנישט
איסר פון גזילה ,און דער צדיק האט זייער געוואלט געענטפערט ,נאר איז אהיים געגאנגען צו זיין
פארעכטן דעם עוולה. אכסניא ,אבער עס איז נישט דורך קיין לאנגע צייט,
און אין דעם שטאט איז אנגעקומען א ערל מיט א
אייניגע טעג בעפאר די הסתלקות ,איז צום גרויסע שיינע פיש ,און וויבאלד עס איז דאך געווען
שטוב פונעם רבין אנגעקומען א איד פון אנגארין, א מאנגל אין פיש ,זענען אלע שטאט מענטשן
און ער האט זיך געבעטן ביי די גבאים אז מען זאל ארויס צום מארק און פראבירט צו קויפן דעם פיש.
אים אריין לאזן צום רבין ,אבער די גבאים האבן אים
נישט געוואלט אריין לאזן צוליב דעם מצב פונעם אבער דער ערל האט געזאגט ,אז ער האט דעם
צדיק ,אבער דער איד האט זיך ממש איינגעבעטן, פיש געברענגט ספעציעל פארן רב פון שטאט ,און
אז מען זאל אים אריין לאזן ,וויבאלד ער קומט דאך ער וועט דאס נישט פארקויפן פאר קיינעם אויסער
פון אזא לאנגע וועג פון אונגארין ,און ער האט פארן רב פון שטאט ,און ער איז גלייך געגאנגען
זייער א וויכטיגע בקשה צום רבין ,ביז די גבאים צום שטוב פונעם רב דער גוטער איד און אהין
האבן נישט געהאט קיין ברירה און זענען אריין צום געגעבן דעם פיש.
רבין פרעגן אויב מען זאל דעם איד אריין לאזן.
דער גוטער איד זי"ע האט געהייסן ,אז מען זאל
האט דער צדיק געבעטן אז מען זאל אים זייער אכטונג געבן אויפן פיש און מען זאל עס נישט
אויס'משל'ן ווי אזוי דעד איד זעט אויס ,און דאן אויפשניידן ,נאר אפקאכן אזוי גאנצערהייט ,און
האט דער צדיק געהייסן אז מען זאל דעם איד דער גוטער איד האט גאר שטארק געהיטן אויפן
אריין לאזן ,ווייל דאס איז דער איד וואס האט אים פיש און דאס געהאלטן ביי זיך אין שטוב.
געגעבן דעם קוויטל מיט יארן צוריק ,און דאן האט
די רבי געבעטן מחילה פון דעם איד אז ער זאל אים ביים טיש האט דער גוטער איד מניישטאט
מוחל זיין אז ער האט נישט מקיים געווען זיין דערציילט פארן דזיקובער רב ,ווי אזוי ער האט
צוזאג צו ליינען זיין קוויטל ,פארשטייט זיך אז דער באקומען דעם פיש לכבוד שבת קודש ,האט אים
איד האט גלייך מוחל געווען פארן רבין. רבי אליעזר'ל געזאגט" ,איך ווייס ,ווייל איך האב
דעם פיש געשיקט צו דיר אין שטוב ,ווייל איך האב
ווען דער איד איז ארויס געקומען האבן די געזען אז אין דעם פיש ליגט א גרויסע נשמה ,און
גבאים געפרעגט דעם איד ,וואס האט דיך געמאכט איך האב געוויסט אז דא וועט דער נשמה באקומען
יעצט קומען קיין דזיקוב צום רבין ,האט דער איד דעם ריכטיגן תיקון".
געזאגט ,איך וועל אייך זאגן דעם אמת ,איך אליין •••
וואונדער מיך אויך ,אבער די לעצטע פאר נעכט איינמאל איז דער הייליגער צדיק רבי אליעזר'ל
האב איך געהאט א חלום וואס איך הער א קול וואס דזיקובער זי"ע ,געווען אויפן וועג צו זיין מחותן
זאגט מיר "פאר קיין דזיקוב" ,איך האב ממש נישט דער הייליגער צאנזער רב זי"ע ,איז צו געקומען א
געהאט קיין מנוחה בין איך געקומען קיין דזיקוב. איד פון אונגארין ,און געגעבן א קוויטל מיט א פדיון
פאר רבי אליעזר'ל ,אבער וויבאלד ער האט זיך
דאן האבן די גבאים פארשטאנען ,אז פון הימל זייער געיאגט ,האט ער אריין געלייגט דעם קוויטל
האט מען נישט געקענט צוקוקען צום צער פונעם מיטן פדיון אין טאש ,און צו געזאגט פאר דעם איד
צדיק אז ער איז נכשל געווארן מיט דעם פגם פון אז ער וועט דעם קוויטל ליינען אויפן וועג ,אבער
גזילה ,און דערפאר האט מען דעם איד געשיקט צוליב דעם טרדות הדרך האט דער צדיק פארגעסן
צום צדיק אז ער זאל אים קענען בעטן מחילה. צו ליינען דעם קוויטל.
50
זיינע דברי תורה אין א ספר ,ווען מען האט אים •••
איינמאל געפרעגט ,פארוואס ער וויל נישט הרה"ק רבי מאיר'ל מפרמישלאן זי"ע ,האט
ארויסגעבן קיין ספר ,האט ער געזאגט" ,איך וויל אמאל געשיקט א שליח צום הייליגען רבי אליעזר
נישט מיט יעדן חסיד שלאפן אין בעט" ,וואס מדזיקוב זי"ע מיט א שליחות ,איינס אז ער זעט אים
חסידים נעמען אריין א ספר אין בעט בעפאר זיי אין הימל ,און דאס צווייטע איז ,אז ער איז יו"ט
גיין שלאפן. סוכות געזעצן אין א פסול'ע סוכה ,ווען דער שליח
••• איז אנגעקומען ,האבן די קינדער געוואלט הערן
הרה"ק רבי יענקעלע מפשעווארסק זי"ע האט וואס דער טאטע וועט ענטפערן אויף דעם
דערציילט ,אז דער צדיק רבי אליעזר'ל מדזיקוב שליחות ,זענען די הייליגע קינדער אריין צוזאמען
זי"ע האט אמאל ארום גערעדט פון צדיקים ,ובתוך מיטן שליח.
הדברים האט ער געזאגט ,דער הייליגער דברי
חיים מצאנז האט א זוהן יחזקאל וואס איז דאן ווען דער שליח האט געזאגט ,אז דער
געווען בערך 18יאר אלט" ,ער איז אויך א צדיק ,איך הייליגער פרעמישלאנער זאגט אז ער זעט אים אין
האב מורא אז ער וואקסט איבער זיין טאטן". הימל ,האט רבי אליעזר'ל מיט זיין גרויס עניוות
••• אוועק געמאכט די זאך און געזאגט ,איינמאל בין
הרה"ח רבי אברהם יאקאבאוויטש ע"ה האט איך געווען אין הימל ,די קינדער האבן געפרעגט
דערציילט ,אז ער האט געהערט די מעשה מפה ווען ,האט רבי אליעזר'ל געזאגט ,בעפאר איך בין
קדשו פון הרה"ק רבי שלום אליעזר מראצפערט געבוירן געווארן ,און נאך צו געלייגט ,איך בין דאך
זי"ע שמחת תורה ביים טיש ,אז איין יאר שמחת א שוואכע מענטש ,ווי האב איך דען כוחות צו ארויף
תורה אויף דערנאכט האט דער צדיק וקדוש רבי גיין אין הימל.
אליעזר'ל מדזיקוב זי"ע געזאגט" ,אז ער זעהט דעם
מחותן טאנצט הקפות ,און מיין טאטע דער דאס צווייטע שליחות וועגן דעם פסול'ע
הייליגער זרע קודש מראפשיץ זי"ע און די גאנצע סוכה ,האט זיך רבי אליעזר'ל דערמאנט ,אז ער איז
מפליא של מעלה האלטן אונטער דעם צאנזער רב טאקע נישט געווען אינדערהיים ווען מען האט
זי"ע". געמאכט די סוכה ,און ער האט טאקע געשטעלט
••• זיין זוהן דער הייליגער אמרי נועם זי"ע אלס שליח,
הרה"ק רבינו יואל מסאטמאר זי"ע האט און עפעס האט רבי מאיר'ל טאקע דערשמעקט אז
הושענא רבא ביי די הושענות דערציילט ,אז אמאל עס איז נישט געמאכט געווארן אויפן ריכטיגע
האט דער הייליגער צדיק רבי אליעזר'ל מדזיקוב וועג ,נישט ח"ו אז עס איז געווען פסול ממש ,נאר
זי"ע געשיקט א בריוו צום הייליגען צאנזער רב נישט מיט די ריכטיגע כוונות.
זי"ע ,אז די פילעסאפן זאגן אז צוויי שטערן'ס לויפן •••
איינער קעגן דעם אנדערן ,און ווען די צוויי וועלן אמאל איז דער צדיק וקדוש רבי אליעזר'ל
זיך צוזאמען טרעפן וועט ח"ו די וועלט חרוב ווערן, מדזיקוב זי"ע געווען ביים מחותן דער הייליגער
און ער רבי אליעזר'ל האט זייער מורא דערפון. צאנזער רב זי"ע ,איז דארט געווען דעם צאנזער
רב'ס שווער ,און ער האט גערופן דעם איידעם דעם
איז צוריק געקומען די תשובה פונעם הייליגען
דברי חיים "רבי" ,ווען רבי אליעזר'ל האט דאס
צאנזער רב זי"ע ,מען האט מיר פון הימל גארנישט
געהערט ,האט ער געזאגט פארן הייליגען דברי
געזאגט ,דערפאר קען דאס נישט זיין אז עס וועט
חיים" ,צאנזער רב אייער שווער ריפט אייך רבי ,איז
געשען ,ווי די פסוק זאגט )עמוס ג' ז'( כִּ י א יַ ֲע ֶשׂה
דאס אמת אז איר זענט א רבי" ,האט דער הייליגער
ל־ע ָב ָדיו ַהנְּ ִב ִיאים ,און
ד' ָדּ ָבר כִּ י ִאם־גָּ ָלה סוֹדוֹ ֶא ֲ
צאנזער רב זי"ע געענטפערט מיט זיין גרויס
אויב האט מען מיר דאס נישט מגלה געווען ,איז
עניוות" ,על פי זוהר בין איך א חסיד ,אבער וואס זאל
דאס זיכער נישט אמת ,כך הוה צום סוף האבן זיי
איך טון אז בעוונותינו הרבים ריפט מען מיך רבי".
טאקע צוריק געצויגן פון וואס זיי האבן געזאגט.
•••
און דאס האט רבינו הקדוש מסאטמאר זי"ע עס איז באקאנט ,אז דער צדיק דער הייליגער
הוֹשׁע נָ א ְל ַמ ַען
אריין געטייטשט ביי די הושענותַ " , רבי אליעזר'ל מדזיקוב זי"ע האט נישט געשריבן
51
דאס איז די אמת'ע מצוה פון מידות החסד ,און סוֹד ,"אז ווען מען האט די הייליגע צדיקים ווי דער
ָ
דערפאר האט דער צדיק רבי אליעזר'ל געוואלט צאנזער רב זי"ע ,דארף מען זיך נישט זארגן אויף
אליין זיך אפ געבן מיט די געסט. גארנישט ,ווייל דער באשעפער איז מגלה פאר די
••• צדיקים אלעס אויף דער וועלט.
אמאל ווען דער צדיק רבי אליעזר'ל מדזיקוב •••
זי"ע איז געווען א יונג קינד ,האט ער זיך אמאל הרה"ק רבי אליעזר מדזיקוב זי"ע האט אמאל
נאריש געמאכט אזוי ווי די דרך פון קינדער זענען, געשיקט א בריוו ,און זיך מזכיר געווען ביים מחותן
און זיין הייליגע פאטער האט איהם אן געשריגן, דער הייליגער דברי חיים מצאנז זי"ע ,אז ער האט
פארוואס ער פירט זיך אזוי אויף. א פראבלעם מיט א מסור וואס סטראשעט אים
מיטן ערגסטן ,און ער בעט זייער אז די רבי זאל אים
האט דאס קינד געזאגט פארן טאטן" ,טאטע, אנוואונטשן.
וואס זאל איך טון אז איך האב א יצר הרע וואס
שטייט ביי מיר בייטאג און ביינאכט און הייסט מיך האט אים דער מחותן דער הייליגער דברי חיים
טוהן עבירות ,איך האב שוין נישט געהאט קיין כח זי"ע צוריק געשריבן א בריוו מיט די ווערטער ,די
זיך צו שלאגן מיט איהם". בוסט א געהאלפענער ,און דער מסור האט שוין
גע'פגר'ט און די ברויכסט נישט מורא האבן ,כך הוה
האט דער ראפשיצער רב איהם געענטפערט, ווען דער בריוו איז אן געקומען האט שוין דער
"מיין קינד ,פון דעם יצר הרע אליין זאלסטו זיך מסור געהאט א מפלה.
אויסלערנען ,קוק ווי ער פאלגט וואס מ'האט איהם
געהייסן און ער רוהט נישט אן ,נאר בייטאג און ווען מען האט זיך גע'חידוש'ט און גערעדט פון
ביינאכט רעדט ער צו מענטשן צו טוהן עבירות, דעם מופת ,האט דער הייליגער דברי חיים געזאגט,
אזוי אויך דו ,זאלסט נישט איינרוען און זיך דאס איז קיין מופת נישט ,נאר ווען איך האב
אלעמאל קעגן שטעלן דעם יצר הרע". באקומען דעם בריוו האב איך נישט געשפירט קיין
רחמנות אויפן מחותן רבי אליעזר'ל ,דערפאר האב
האט דער הייליגע קינד געזאגט פארן טאטן, איך פארשטאנען אז ער איז שוין א געהאלפענער,
"טאטע ,צו וועמען גלייכסטו מיר צו ,צו דער יצר ווייל אויב האב איך נישט קיין רחמנות אויף אים,
הרע ,דער יצר הרע האט נישט קיין יצר הרע וואס מיז זיין אז ער האט שוין געהאט די ישועה.
זאל איהם שטערן פון טון זיין ארבייט ,איך האב •••
אבער יא א יצר הרע וואס שטערט מיך פון זיך איין יאר די ערשטע נאכט סוכות איז דער צדיק
אויפפירן גוט". רבי אליעזר'ל מדזיקוב זי"ע געזעצן ביי זיך אין
••• סוכה און איינגעדרימלט ,ווען דער צדיק האט זיך
איינמאל איז דער הייליגער ראפשיצער רב זי"ע דערוועקט ,האט ער זיך גענומען פארענען מיט די
געפארן צוזאמען מיט זיין זוהן הרה"ק רבי אליעזר געסט אין זיין סוכה און געלאפן ברענגען עסן און
מדזיקוב זי"ע און הגה"ק רבי שמעון דייטש זי"ע אלעס וואס מען האט געברויכט ,ווען מען האט
פון די גרויסע תלמידים פונעם חוזה מלובלין זי"ע, געפרעגט דעם צדיק דעם פשט ,פארוואס ער גיבט
און זיי זענען איין געשטאנען אין א גאסט הויז ,און זיך אפ מיט די געסט ווען עס איז דא גבאים און
דער גאסט געבער האט מכבד געווען דעם גאון רבי שמשים וואס זאלן טון די ארבעט.
שמעון מיט א גלעזל משקה ,אבער ער האט נישט
געוואלט טרינקען דערפון. האט דער צדיק געזאגט ,יעצט ווען איך האב
געדרימלט האב איך געהאט א חזיון ,און אברהם
ווען דער גאסט געבער האט געפרעגט פונעם אבינו ע"ה איז געקומען און זאגט מיר ,אליעזר'ל
גאון רבי שמעון ,פארוואס ער וויל נישט טרינקען מיין קינד ,די מיינסט איך בין געזעצן אויבן אן ביי
פון די משקה ,האט ער געזאגט ,וויבאלד ער זעהט מיר אין שטוב אין געלאזט אנדערע טון די ארבעט,
נישט דעם שם הוי"ה אויפן גלעזל איז א סימן אז ניין ,איך בין געשטאנען ארום די געסט און זיי אלע
דאס איז נישט גע'טובל'ט ,דער גאסט געבער האט באדינט אין נישט געלאזט קיינעם זיי באדינען ,ווייל
52
אזוי ציטראגן ,און דער רבי האט פארשטאנען אז זיך נאכגעפרעגט ביי די בני בית ,און מען האט
ער איז מן הסתם צו געלייגט וועגן זיין פרנסה וואס געזען אז דאס איז טאקע אמת אז מען האט בטעות
גייט נעבעך בארג אראפ. נישט גע'טובל'ט דעם כוס.
האט אים דער צדיק רבי אליעזר'ל דזיקובער האט דער הייליגער ראפשיצער רב זי"ע
זי"ע דערציילט די מעשה ,ווי באקאנט איז דער געפרעגט פון זיין הייליגן זוהן רבי אליעזר מדזיקוב
הייליגער מהר"ם מרוטנבורג זי"ע געווען יארן אין זי"ע ,אויב וואלט דאס פאסירט ביי דיר וואס
תפיסה ,און אפילו נאך זיין פטירה איז דער גוף וואלסטו געענטפערט ,האט דער צדיק געזאגט,
קדוש געלעגן פאר 14יאר אין תפיסה ,וויבאלד די "אז ער וואלט געזאגט אז ער איז נישט דורשטיג,
אידן פון שטאט האבן נישט געקענט צוזאמען ווייל אין ראפשיץ האט מען מקפיד געווען נישט צו
שטעלן דעם סכום וואס די רשעים האבן געבעטן ארבעטן בפורסם".
צו אויסלייזן דעם גוף קדוש. •••
ביי די שבעה פונעם טאטן דער הייליגער
איין טאג איז א גרויסער עושר הרה"ח רבי ראפשיצער רב זי"ע ,האט זיך דער זוהן הרה"ק רבי
אלכסנדר ב"ר שלמה זיסקינד ווימפן מפרנקפורט אליעזר מדזיקוב זי"ע צעשמייכלט ,עס איז געווען
זי"ע ,געקומען און אוועק געגעבן זיין גאנצע א גרויסע חידוש ביי די תלמידים.
פארמעגן ,וואס האט באטראפן א גאר גרויסע
סכום ,און ער האט מיט דעם אויסגעלייזט דעם גוף אבער ווען מען האט דעם צדיק געפרעגט
קדוש פונעם מהר"ם רוטנברג זי"ע ,און מען האט פשט ,האט ער געזאגט ,אז דער טאטע זאגט
דעם צדיק באערדיגט מיט כבוד הראי' לו אינעם ווערטלעך אויך און הימל" ,ווייל ווען דער מלאך
אלטן ביה"ח אין שטאט טוליטולא. האט אים געפרעגט ווי אזוי ער הייסט ,האט
ראפשיצער רב געזאגט יעקב ,האט דער מלאך
א קורצע צייט שפעטער איז דער עושר ר' געזאגט ,די הייסט דאך נפתלי צבי ,האט ראפשיצער
אלכסנדר נפטר געווארן ,און מען האט אים טאקע רב געזאגט פארן מלאך ,אז די ווייסט יא פארוואס
געלייגט אין ביה"ח ממש סמוך ונראה צום מהר"ם פרעגסטו" ,און דערפאר האט דער זוהן רבי
רוטנברג זי"ע ,אבער עס איז געווען א גרויסע אליעזר'ל געשמייכעלט.
חילול השם ,ווייל די שטאט מענטשן האבן •••
געפרעגט" ,זו תורה וזו שכרה" ,דער איד האט הרה"ק רבי אברהם שמחה מבארנוב זי"ע א
אוועק געגעבן זיין גאנצע פארמעגן לכבודו פונעם אייניקל פונעם הייליגען דזיקובער רב זי"ע האט
הייליגען צדיק ,און דא ווערט ער נפטר גלייך דערציילט ,אז עס האט געוואוינט א איד אין
נאכדעם. שטאט דזיקוב הרה"ח ר' אביגדור הערש ע"ה א
גרויסער עושר און א געוואלדיגע בעל מכניס
אבער אפאר נעכט נאכן פטירה איז דער עושר אורח ,עס איז אין דעם שטוב געווען הכנסת
געקומען אין חלום צו זיינס א חבר ,און האט אים אורחים אויפן העכסטן אופן.
געזאגט ,וויבאלד איך האב געטון דעם גרויסן מצוה
פון אויסלייזן דעם גוף קדוש ,איז דער גאון דער איין יאר פסח האט ער געהאט שווערע צייטן
מהר"ם רוטנברג געקומען צו מיר אין חלום און מיר און ער האט זיך פאר'משכן'ט א חלק פון זיין
געגעבן א ברירה. פארמעגן נאר כדי צו קענען ווייטער מקיים זיין
דעם מצווה פון הכנסת אורחים ,ווייל ביי דעם איד
אדער קען איך באקומען א ברכה צו האבן איז געגאנגען גאר שטארק בנפשו צו קענען מקיים
עשירות עד סוף כל הדורות ,אדער קען איך זוכה זיין דעם מצווה פון הכנסת אורחים.
זיין צו האבן די זכי' צו זיין מיטן גאון דעם מהר"ם
רוטנברג אין איין היכל אין גן עדן ,פארשטייט זיך יענעם יאר שבועות איז דער חסיד געווען ביי
אז איך האב גלייך בוחר געווען אין דעם צווייטן זיין רבין דער הייליגער דזיקובער רבי זי"ע ,און זיין
אפציע ,ווייל וואס האב איך דען פון די געלט ,אבער רבי האט געזען אויפן פנים פון זיין חסיד אז ער איז
53
שטוב ,און מ'האט אים געטראפן אין זיין צימער זיין מיטן גאון אין איין היכל דאס איז דאך עפעס
וויינענדיג אן אויפהער ,אזוי אז קיינער האט זיך וואס גייט פאר אייביג ,און דערפאר בין איך גלייך
נישט געטראהט צוצוגיין פרעגן וואס עס האט נפטר געווארן.
פאסירט.
האט דער הייליגער דזיקובער רב זי"ע ממשיך
האט מען געבעטן זיין זון רבי אליעזר'ל געווען ,דער ר' אביגדור הערש איז אויף א מדרגה צו
דזיקוב'ער זי"ע ,וואס איז געווען ביים טאטן זייער זוכה זיין צו זיין מיט אברהם אבינו ע"ה אין איין
חשוב ,אז ער זאל אריינגיין צום טאטן ,ווען ער איז היכל אין גן עדן ווייל ער איז אין א מדרגה ווי אברהם
אריינגעקומען האט דער טאטע אים געזאגט מיט אבינו בדור הזה ,און כדי צו קענען דארט אנקומען
זיין גרויס עניוות" ,מיין טייערער זון ,איך שעם זיך דארף ער דורך גיין גרויסע יסורים און דערפאר האט
אריינצוגיין צום טיש און אין שוהל ,ווייל יעדעס יאר מען אים געשיקט די נסיון פון עניות.
זאג איך צו פארן באשעפער אז איך וועל תשובה
טון ,און איך זעה אז מיינע מעשים זענען נאך אלץ אבער זאגט דער הייליגער דזיקובער זי"ע,
נישט פאראכטן" ,האט דער זון געענטפערט, "איך בין נישט מסכים צו דעם ווייל עס וועט ח"ו
"טאטע ,איך זאג דיר צו אז די יאר וועסטו טון א ארויס קומען א גרויסע חילול השם אז דער איד
תשובה שלימה" ,האט דער טאטע געזאגט" ,אויב וואס טוט אזויפיל צדקה וחסד און הכנסת אורחים
דו זאגסט מיר צו ,גלייב איך דיר" ,און ער איז אריין זאל ח"ו ווערן א יורד ל"ע ,א כפרה דעם אביגדור
צום טיש. הערש'ס עולם הבא ,נאר עס זאל ח"ו נישט ארויס
••• קומען קיין חילול השם פון דעם".
עס ווערט דערציילט ,אז איינמאל האט דער
צדיק רבי אליעזר'ל דזיקוב'ער זי"ע געזען אין דאן האט די רבי אהין געגעבן א שטיק חלה
חלום ,אז מ'פירט אים אין גן עדן ,ארויף אויף א פאר ר' אביגדור הערש און געזאגט" ,די האסט
בארג וואס שיינט ווי די שטערן ,אויבן איז געטיילט ביז היינט ,זאלסטו טיילן ווייטער ביז דיין
געשטאנען א בארג פון זילבער און גאלד ,און אריכת ימים ושנים טובים" ,דערציילט דער
אינעווייניג א הויז פון טייערע שטיינער ,מיט א הייליגער בארנובער רב זי"ע ,אז דער ר' אביגדור
ליכטיגקייט און א תענוג וואס מ'קען נישט הערש איז געווען א גביר אדיר ביז צו זיין פטירה
באשרייבן ,ביים פענסטער איז געשטאנען א און געטיילט צדקה וחסד אויף א גאר הויעכע
מענטש און געקוקט אויף אים ,האט מען אים פארנעם ,אלעס בזכות פון דעם ברכה פונעם רבין
געזאגט" ,דאס איז דער רבי ר' אלימלך מליזענסק זי"ע.
זי"ע ,און דאס איז א קליין חלק פון זיין גן עדן" ,און •••
דעם הייליגען נועם אלימלך האט ער אין זיינע דער צדיק וקדוש רבי אליעזר'ל דזיקוב'ער זי"ע
לעבן קיינמאל נישט געזען. האט דערציילט ,אז ווען ער איז געווען מיט זיין
טאטן ביים הייליגן צדיק רבי צבי הירש בעל עטרת
אינדערפרי איז ער גלייך געפארן צום טאטן צבי מזידיטשוב זי"ע ,האט אים דער טאטע
דער הייליגער אפשיצער רב זי"ע ,און דערציילט געפרעגט" ,אליעזר מיין זון ,זאג דו ,ווער וועט פילן
דעם חלום ,דער טאטע האט נישט געוואלט גלייבן, דעם ארט פון דעם צדיק נאך הונדערט און צוואנציג
ביז ער האט אים באשריבן דעם רבי'נס פנים ביז די יאר?" ,האט דער זון רבי אליעזר'ל געוויזן אויף "רבי
קלענסטע פרטים ,האט דער טאטע דער הייליגער יצחק אייזיק ,דעם שפעטערדיגן זידיטשובער רבי",
אפשיצער רב זי"ע געזאגט" ,ס'איז אמת ,אבער אים האט דער טאטע געזאגט" ,א חכם ביסטו ,גוט
צו זען דארט דארף מען זיין אויף א גאר הויכע האסטו געזען".
מדריגה ,אפשר האסטו געטון א גרויסע טובה מיט •••
א איד ,און דערפאר האסטו זוכה געווען צו אזא איינמאל ערב יום כיפור ,ווען דער עולם איז
געהויבענע מראה" ,און דער צדיק רבי אליעזר'ל שוין געזעסן ביים הייליגן טיש און געווארט ,און
האט זיך דערמאנט ,אז מיט עטליכע וואכן פריער דער הייליגער ראפשיצער רב קומט נישט אריין,
איז געקומען אן אייניקל פונעם נועם אלימלך איז מען אריין צום הייליגען ראפשיצער רב אין
54
גענומען דעם כוס ,איבערגערעכנט זיינע זאמלען געלט ,אן קיין ווארעם קלייד ,און ער האט
תלמידים ,און געזאגט" ,דער חכם ר' בונם זאל אונז אים געקויפט א שיינעם ווארעמען פעלץ פאר א
בענטשן". גרויסן סכום.
••• •••
דער צדיק וקדוש רבי אברהם דוב ממיקאליוו ווערט דערציילט ,אז ווען דער הייליגער דברי
זי"ע ,דער איידעם פונעם הייליגן צדיק רבי מאיר'ל חיים מצאנז זי"ע איז נאך געווען א יונגערמאן,
מפרמישלאן זי"ע ,האט געוואלט קענענלערנען די האט ער געוואלט פארן קיין פשיסחא ,האט דער
צוויי צדיקים פונעם דור ,דעם הייליגער צאנזער רב צדיק וקדוש רבי שמואל משינאווא זי"ע אים
און דעם צדיק רבי אליעזר'ל דזיקוב'ער ,אבער צוגערעדט צו פארן קיין ראפשיץ צום הייליגען זרע
זייענדיג באהאלטן ווי א פשוט'ער איד ,ער האט זיך קודש זי"ע ,ווען ער איז אנגעקומען ,איז דער
פארשטעלט מיט פשוט'ע קליידער און איז הייליגער ראפשיצער רב נישט געווען
געפארן מיט זיין משמש. אינדערהיים ,און דער הייליגער דברי חיים האט
דארט געטראפן דעם זון רבי אליעזר'ל דזיקוב'ער
דער הייליגער צאנזער רב האט אים דערקענט זי"ע ,און דער צדיק רבי אליעזר'ל האט דעם
גלייך ביים שלום געבן ,דערנאך זענען זיי געקומען הייליגען דברי חיים גאר שטארק מקרב געווען.
קיין דזיקוב ,און ווען ער האט געזאגט אז ער קומט
פון נעבן לעמבערג ,האט רבי אליעזר'ל דזיקוב'ער ווי עס איז באקאנט איז דער צדיק רבי
געענטפערט" ,פארוואס לאכט איר פון מיר? שוין אליעזר'ל געגאנגען מיט א באהאלטענעם דרך אין
דריי טעג צוריק האט מען מיר פון הימל עבודת השם ביים דאווענען ,און דער צאנזער האט
אנטפלעקט ,אז ס'קומט צו מיר איינער פונעם הויז געדאווענט מיט געשרייען און געוויין ,האט רבי
פונעם הייליגן צדיק רבי מאיר'ל מפרמישלאן" ,און אליעזר'ל מורא געהאט ,אז דער טאטע
רבי אברהם דוב האט געמוזט מודה זיין ווערט ער דערהייליגער ראפשיצער רב וועט זיך בייזערן אויף
איז ,און געבליבן אויף שבת קודש ביים הייליגען אים פארוואס ער ברענגט אזא שרייער צו אים אין
דזיקוב'ער מיט גרויס כבוד. ביהמ"ד.
•••
ווערט דערציילט ,אז איינמאל האבן די אידן אבער ווען דער הייליגער ראפשיצער רב האט
פון פיסטין געבעטן דעם הייליגן צדיק דעם זיך געטראפן דאס ערשטע מאל מיטן צאנזער רב,
הייליגען אהבת שלום מקאסוב זי"ע ,אז ער זאל ביי ער האט געזאגט" ,ס'זאל זיין וואס ס'וועט זיין ,איך
זיי זיין אויף שבת ,און ער איז טאקע געפארן קיין נעם אים אהיים" ,ווען זיי זענען אנגעקומען ,האט
פיסטין ,אבער פרייטאג איז געקומען א שליח פון זיך דער ראפשיצער זייער געפרייט ,און ער האט
קאסוב ,און דערציילט ,אז צוויי צדיקים זענען זיין זון אייביג מחזיק טובה געווען פארן מקרב זיין
אנגעקומען אויף שבת ,און איינע פון זיי איז דער דעם הייליגען דברי חיים ,און דער הייליגער
צדיק רבי אליעזר'ל דזיקוב'ער ,און הגם דער צאנזער רב אליין איז יעדעס יאר געקומען קיין
הייליגער קאסוב'ער איז קיינמאל נישט געפארן דזיקוב צו באדאנקען דעם וואס האט אים מקרב
ערב שבת ,און אין פיסטין האט מען שוין אלעס געווען.
געגרייט לכבודו ,האט ער געזאגט" ,פאר אזעלכע •••
חשוב'ע הייליגע געסט פאר איך אהיים" ,און ער דער צדיק וקדוש רבי אליעזר'ל דזיקוב'ער זי"ע
האט אפגעהאלטן שבת אינדערהיים מיט די האט געזאגט ,אז ווען דער רבי דער הייליגער חוזה
הייליגע געסט. מלובלין זי"ע איז נפטר געווארן ,איז אוועק די רוח
••• הקודש פון די וועלט ,און אביסל איז געבליבן ביים
א חשוב'ע אלמנה האט אמאל געבעטן דעם הייליגן שר שלום מבעלזא זי"ע ,און דער צדיק רבי
רבין ר' אליעזר'ל דזיקוב'ער זי"ע ,אז ער זאל עוסק אליעזר'ל האט דערציילט ,אז איינמאל שבועות
זיין אין א שידוך פאר איר ,און דער צדיק האט אין לובלין זענען ארום דעם טיש געזעסן זעכציג
פארגעשלאגן א שידוך מיט א איד א תלמיד חכם אידן ,און ביים עק טיש איז געזעסן דער צדיק רבי
פון א שטעטל אין דער געגנט ,די ידיעות וועגן זיין בונם מפשיסחא זי"ע ,און דער הייליגער חוזה האט
55
צימער פונעם סדר האבן זיי נישט באקומען רשות למדנות און מדות זענען געווען וואונדערליך,
אריינצוגיין ,און שפעטער האבן די חסידים אבער וועגן זיין געזונט זענען געווען שמועות ,אז
דערציילט מיט השתוקקות ,אז די גאנצע טירחא ער ליידט זייער פון א געוויסע מחלה ,האט דער
האט זיך געלוינט פאר די קורצע מינוטן ווען די טיר צדיק רבי אליעזר'ל איר געזאגט" ,זארגט נישט ,זיין
איז געווארן געעפנט ,כדי אריינצוטראגן א מאכל תורה וועט אים באשיצן ,און ער וועט לעבן כאטש
צום סדר ,און נאר אויף א קורצע צייט האבן זיי פינף און זיבעציג יאר" ,און די אלמנה האט מסכים
געקענט זען זיין הייליג פנים ,אבער דער בליק איז געווען צום שידוך ,און די עלטערע אידן האבן
זיי געבליבן טייער. דערציילט ,אז דער איד האט טאקע געלעבט ביז די
••• 75יאר ,און געווען געזונט און שטארק.
ווערט דערציילט ,אז איינמאל איז דער •••
הייליגער צדיק רבי אליעזר'ל מדזיקוב זי"ע געווען ווערט דערציילט א מעשה נורא ,אז די ערשטע
אזוי שווער קראנק ,אז די חברא קדישא זענען זיך יארן נאך זיין טאטן דער הייליגער ראפשיצער רב'ס
שוין צוזאמענגעקומען ,און מען האט אנגעצונדן פטירה ,איז דער זון דער צדיק רבי אליעזר'ל
ליכט ביי אים ,גרייט פאר יציאת נשמה ,פלוצלינג דזיקוב'ער זי"ע יעדעס יאר געפארן קיין לאנצהוט
האט מען אים געהערט שרייען אינמיטן שלאף ,און אויפן יארצייט י"א אייר ,איינמאל ,ווען ער איז
ער האט זיך דערוועקט ,געהייסן אויסלעשן די אנגעקומען ,איז דער טאטע אים געקומען אין
ליכט ,און דערציילט וואס ער האט געזען. חלום און געזאגט" ,מיין טייערער זון ,ווי גוט און ווי
זיס איז דא צו ליגן ,קום ליג מיט מיר" ,האט דער זון
און דער צדיק האט דערציילט ווי פאלגענד, געענטפערט" ,איך וויל נישט! איך בין א טאטע פון
ער איז ארויפגעגאנגען אין הימל ,און דארט האט קינדער ,די וועלט דארף מיך ,און די קינדער דארפן
ער געטראפן זיין ידיד נעורים ,דער הייליגער צדיק מיך ,לא אמות כי אחיה" ,ער איז גלייך
רבי נפתלי מליזענסק זי"ע ,וואס איז שוין געווען אויפגעשטאנען ,געהייסן איינשפאנען דעם וואגן,
בעולם האמת ,דער צדיק רבי נפתלי האט זיך זייער און געפארן אהיים ,און פון דעמאלט אן איז ער מער
געפרייט צו אים ,און אים געבעטן ער זאל דארט נישט געפארן אויפן יארצייט.
בלייבן ,און ער האט אים דערמאנט ווי פיל זיי האבן •••
גערעדט און געבענקט צו העכערע מדריגות אין עס ווערט דערציילט ביי די זקני חסידים ,אז א
קדושה ,און יעצט קענען זיי אינאיינעם נהנה זיין גרופע חסידים האבן זייער געוואלט זען דעם סדר
מזיו השכינה ,און ער האט שטארק אנגגעכאפט פסח ביינאכט פונעם הייליגען צדיק רבי אליעזר'ל
מיין האנט ,און מיך נישט געלאזט גיין. דזיקוב'ער זי"ע ,זיי האבן אבער געוויסט ,אז דער
רבי לאזט נישט די חסידים זיין ביי אים אין די
דערציילט ווייטער רבי אליעזר'ל ,אז ער האט געהויבענע שעות פון ליל פסח ,האבן זיי זיך
גע'טענה'ט ,אז ער איז רב אין זיין שטאט ,האט רבי אויסגעטראכט צו קומען ממש ערב פסח ,ווען ער
נפתלי געענטפערט ,אז די שטאט וועט טרעפן אן וועט זיי שוין נישט קענען אהיימשיקן ,דער צדיק
אנדערן רב ,האט ער געזאגט אז ער איז א רבי פאר האט אבער גלייך פארשטאנען זייער מחשבה,
חסידים ,האט רבי נפתלי געענטפערט ,אז די אבער אהיימשיקן האט מען זיי שוין נישט
חסידים וועלן טרעפן אן אנדערן רבי ,און אזוי האט געקענט ,האט ער זיי געשיקט אין א דערנעבנדיגן
ער זיך אויס גע'טענה'ט מיטן דיק רבי נפתלי דארף ,און געבעטן די דארפסלייט זיי צו צושטעלן
פארוואס ער ברויך נאך בלייבן לעבן אויף די עסן און אכסניא.
וועלט.
די חסידים האבן זיך דארט באראטן ,פארוואס
צום סוף האט דער צדיק רבי אליעזר'ל אים זאלן זיי זיך לאזן אזוי אוועקפירן ,און באשלאסן
געזאגט ,דו געדענקסט דאך ווי פיל מיר האבן צוריקצוקומען נאנט צום זמן פון יום טוב ,ווען מען
גערעדט וועגן די כוחות וואס מען דארף אריינלייגן וועט זיי שוין נישט קענען ארויסשיקן פון שטאט,
אין חינוך הבנים ,און כל זמן איך לעב ,קען איך נאך דאס מאל האט דער רבי זיי אריינגענומען ,און מען
מוסיף זיין אין חינוך פון מיינע קינדער ,זיי זאלן האט זיי צוגעשטעלט וואו צו עסן ,אבער אין דעם
56
חסיד'ס מדריגה ,און מן היושר וואלט ער געדארפט שטייגן אין תורה און עבודת השם ,און אויף דעם
פארן צום חסיד ,און ביי דער קומענדיגער תפלה האט רבי נפתלי שוין נישט געהאט וואס צו
האט דער טאטע צוליב דעם מוסיף געווען אין זיין ענטפערן ,ווייל ,א צווייטן רב קען מען טרעפן ,א
עבודה ,און ווען דער חסיד האט דאס געזען ,און צווייטן רבי קען מען טרעפן ,אבער א צווייטן טאטן
זיין הארץ איז נאך מער צובראכן געווארן ,אז צו קען מען נישט טרעפן ,און דאן האט ער אים
אזא רבי איז ער נאך נישט גרייט אריינצוגיין ,האט אפגעלאזט ,און רבי אליעזר'ל האט זיך דערוועקט,
דער חסיד ווייטער מוסיף געווען אין זיין און עס ווערט דערציילט ,אז דער צדיק רבי
התלהבות. אליעזר'ל האט אויפגעהויבן דעם ארבל ,און די
ארומיגע האבן געזען סימנים אויף דער האנט פון
פירט אויס דער צדיק רבי אליעזר'ל זי"ע ,אזוי דעם שטארקן אנכאפן.
האט איינער אויפגעוועקט דעם צווייטן ,דער חסיד •••
דעם רבי'ן ,און דער רבי דעם חסיד ,ביז דער חסיד ווערט דערציילט ,אז א חסיד איז אמאל
איז ענדליך געווען גרייט צו מקבל זיין די הדרכה און געפארן צום צדיק רבי אליעזר'ל מדזיקוב זי"ע,
ברכה פונעם טאטן דעם הייליגען ראפשיצער רב ווען ער איז אנגעקומען איז נאך נישט געווען דער
זי"ע ,אבער דו ,האט רבי אליעזר'ל אויסגעפירט, זמן וואס דער רבי נעמט אויף מענטשן ,איז ער
האסט נישט געמאכט קיין הכנה ,דו ביסט געקומען געגאנגען אין זיין אכסניא זיך צו לייגן שלאפן ,און
און גלייך אריין ,און אויך איך בין פון דיר נישט אפרוען פון דער נסיעה ,ווען דער חסיד האט זיך
נתעורר געווארן ,איז וואס איז די וואונדער אז דו אויפגעוועקט ,איז ער גלייך אריין צום רבי'ן נעמען
זעסט גארנישט ,ווייל ווי א מענטש גרייט זיך צו, שלום.
אזוי איז ער גרייט צו מקבל זיין.
••• ארויסגייענדיג פונעם רבינ'ס שטוב איז אים
עס ווערט דערציילט ,אז אין די לעצטע יארן ארויפגעקומען א מחשבה ,אז דער רבי איז נישט
בחייו פונעם הייליגן צדיק רבי אליעזר'ל מדזיקוב אזוי ווי זיין הייליגער טאטע ,דער ראפשיצער רב
זי"ע ,איז דער צדיק דער הייליגער רבי יוסף זי"ע ,דער צדיק רבי אליעזר'ל האט גלייך דערפילט
מניישטאט ,דער גוטער איד זי"ע ,געקומען אים די מחשבה און אים צוריקגערופן ,און האט געזאגט
באזוכן ,רבי אליעזר'ל האט אים געבעטן ער זאל צום חסיד ,איך וועל דיר זאגן ,פארוואס דו טרעפסט
אים מתיר זיין צו גיין שבת מיט א שווארצע נישט דעם רבי'ן פון היינט ווי דעם רבי'ן פון אמאל,
בעקיטשע ,אנשטאט די ווייסע וואס ער האט ביז נישט ווייל עס פעלט פונעם רבי'ן ,נאר ווייל עס
דעמאלט געטראגן. פעלט פונעם חסיד.
און דער צדיק רבי אליעזר'ל האט געזאגט די און דער צדיק רבי אליעזר'ל האט אים
סיבה צו זיין בקשה ,אז ביז יעצט ,ווען שבת איז דערציילט ,אז ביים טאטן דער הייליגער
געקומען ,האט אין אים געברענט א גרויסער אש ראפשיצער רב זי"ע איז געווען א חסיד א בן עליה,
קודש ,אזוי אז ער האט נישט געקענט קוקן אין ווען ער איז געקומען קיין ראפשיץ ,האט ער
פנים פון מענטשן ,און מיט א שווארצע בעקיטשע געמאכט גרויסע הכנות ,ער זאל זיך שפירן גרייט
וואלט ער דעמאלט געשפירט ווי א זאק ,יעצט איז אריינצוגיין צום רבי'ן ,און נאך פארן נעמען שלום
ער אבער שוין אלט ,און זיין עבודה איז מער נישט איז ער געגאנגען אין בית המדרש דאווענען מנחה
ווי אמאל ,דערביי האט ער געמאכט מיט דער מיטן רבי'ן ,און פון זיין הכנה און יראה האט ער
האנט א תנועה פון ביטול אויף זיך אליין ,און געדאוונט מיט אזא התלהבות ,אז דער רבי האט
דערפאר וויל ער דער גוטער איד זאל אים מתיר שוין געענדיגט ,און דער חסיד איז נאך געשטאנען
נדר זיין אז ער זאל קענען גיין מיט א שווארצע און געדאווענט מיט גרויס התלהבות.
בעקיטשע.
דער טאטע דער הייליגער ראפשיצער רב
דער גוטער איד האט געזאגט ,ער וועט זיך האט דעם חסיד אנגעקוקט ,און ברוב ענוותנותו
מיישב זיין ,אבער דער צדיק רבי אליעזר'ל האט געטראכט ,אז ער אליין האלט נישט ביי דעם
57
שטייט און קוקט אויף דער עבודה פונעם צדיק רבי נאך צוגעבעטן ,אז דער גוטער איד זאל אים אויך
הערשעלע ,נאכן דאווענען האט ער אים געפרעגט, מתיר נדר זיין מער נישט צו גיין פארן עמוד אין די
וואס ער האט געטראכט ,האט דער צדיק רבי ימים נוראים ,און כאטש ווען ער זאגט "אין קצבה"
נפתלי געענטפערט ,אז ער האט געטראכט ווי די איז דא א שמחה אין די עולמות העליונים ,וויל ער
מלאכים און שרפים זענען מקנא אין זיין גרויסער דאך אויפהערן צו דאווענען פארן עמוד ,ווען דער
עבודה ,האט דער צדיק רבי אליעזר'ל גוטער איד האט דאס געהערט ,האט ער געזאגט,
אויסגעפירט ,אז זיי האבן זיך ביידע געפרייט צו זען, אז ער איז בשום אופן נישט מתיר די בקשות ,ווייל
אז זיי האבן מכוון געווען צו דער זעלבער מחשבה. יעצט זעט ער ,אז דאס קומט נאר פון זיין שברון לב,
••• וואס ער האלט אז ער האט שוין גארנישט מער צו
דער הייליגער צדיק רבי שלמה מבאבוב אויפטאן אויף דער וועלט ,אבער באמת האט ער נאך
הראשון זי"ע האט דערציילט ,אז ער איז געזעסן ביי גאר אסאך וואס צו אויפטון פאר אידישע קינדער.
די טישן פון זיינע צוויי זיידעס ,דער הייליגער רבי •••
אליעזר'ל מדזיקוב זי"ע און דער הייליגער צאנזער עס ווערט דערציילט ,אז הרה"ח ר' מענדל
רב זי"ע ,און ער האט געזאגט ,אז דער חילוק איז עקשטיין ,א חסיד פונעם הייליגן צדיק רבי
געווען ,אז דער דזיקובער זיידע איז בשעת עריכת אליעזר'ל מדזיקוב זי"ע ,האט איינמאל געמאכט
השולחן געווען אינגאנצן אויבן אין די גבהי מרומים, שבת אין שטאט רימנוב ביים הייליגן רבי ר'
אין דביקות עילאה ,און דער צאנזער זיידע האט הערשעלע מרימנוב זי"ע ,דאן איז אויך דארט
אראפגעברענגט די עולמות העליונים צו זיין טיש. געווען דער הייליגער צדיק רבי שמעון מיערסלוב
זי"ע ,און דער צדיק רבי הערשעלע האט מכבד
אין דער צדיק האט שפעטער מסביר געווען
געווען רבי שמעון מיערסלוב מיט קבלת שבת,
וואס ער האט געמיינט ,אז ער האט חלילה נישט
אבער נאכן זאגן "בואי בשלום" איז רבי שמעון
געמיינט צו משבח זיין איין צדיק מער ווי דעם
צוגעקומען ,און געבעטן אז רבי הערשעלע זאל
אנדערען ,נאר ,דער דזיקוב'ער זיידע האט ,ווי זיין
אליין ענדיגן דאס דאווענען ביים עמוד.
טאטע דער הייליגער ראפשיצער רב זי"ע ,זייער
פארבארגן זיין דביקות ,און נאר די חכמים ונבונים
נאכן דאווענען האט מען געפרעגט פונעם
וואס האבן געקענט אריינזען אונטער דער הסתרה,
צדיק רבי שמעון מיערסלוב זי"ע ,פארוואס ער
האבן דערפילט וואס דארט איז געווען ,אבער ביים
האט נישט ווייטער געדאווענט מעריב ,האט ער
הייליגען צאנזער זיידע איז די קדושה געווען מיט
געזאגט ,אז ער האט געזען ווי די מלאכי מעלה
אן אפענעם אש קודש ,און אלע ארומיגע האבן דאס
ווארטן צו הערן די תפלה פונעם צדיק רבי
געשפירט.
הערשעלע ,און ער האט נישט געקענט שטיין קעגן
•••
זייער גרויסע השתוקקות.
עס ווערט דערציילט ,אז דער הייליגער צדיק
רבי אליעזר'ל מדזיקוב זי"ע האט געוואלט און
ווען ר' מענדל האט די מעשה דערציילט פאר
זייער מקפיד געווען ,אז זיינע חסידים זאלן קומען
זיין רבין רבי אליעזר'ל דזיקוב'ער זי"ע ,האט דער
נאר צו אים אויף שבועות ,האט פאסירט איין יאר,
רבי דערציילט ,אז ער איז איינמאל געווען אויף
א חסיד פונעם צדיק רבי אליעזר'ל דזיקוב'ער זי"ע
שבת אין רימנוב אינאיינעם מיטן הייליגן צדיק רבי
איז פארן יו"ט שבועות קראנק געווארן ,און נישט
נפתלי מליזענסק זי"ע ,און ווי נאר דער צדיק רבי
געקענט פארן צום רבי'ן.
הערשעלע זי"ע האט אנגעהויבן דאווענען ,האט
אין דער זעלבן שטאט האט געוואוינט א ער נישט געקענט אוועקנעמען די אויגן פון זיין
צאנזער חסיד ,וואס האט אים געבעטן ער זאל אים הייליגער צורה ,און ער האט געטראכט ,אז זיכער
אויסלייען זיין שטריימל ,ווייל זיין אייגענער איז זענען די מלאכים מקנא ,אז א בשר ודם האט זוכה
נישט געווען אזוי שיין ,און ער האט נישט געוואלט געווען צו אזעלכע געהויבענע מדריגות.
מיט פארן צום צאנזער רב אויף שבועות מיט א
נישט שיינעם שטריימל ,און דער דזיקובער חסיד אינמיטן האט ער באמערקט ,אז אויך דער
האט אים אויסגעליען דעם שטריימל. צדיק רבי נפתלי מליזענסק דאוונט נישט ,נאר
58
וואס איז געווען פון די גרויסע חסידים פונעם צדיק נאך א צייט איז דער חסיד געזונט געווארן און
וקדוש רבי אליעזר'ל מדזיקוב זי"ע ,און דער חסיד געפארן צו זיין רבי'ן אין דזיקוב ,אזוי ווי ער קומט
ר' קלמן האט זיך אויך ארויס געלאזט און פראבירט אריין צום רבין אין שטוב ,האט דער צדיק רבי
מיט אלע כוחות צו טרעפן א שיינעם אתרוג פארן אליעזר'ל אים געפרעגט ,פארוואס ער איז שבועות
רבין ,אבער די מצב האט שוין אויס געזעהן ,אז געפארן קיין צאנז און נישט געקומען צו אים ,דער
דאס יאר וועט דער רבי נישט האבן קיין אתרוג צו חסיד האט געענטפערט פארן רבין ,רבי ,איך בין
מקיים די מצוה פון נטילות לולב מיט אלע נישט געווען אין צאנז ,איך בין געווען קראנק און
הידורים. נישט געקענט ארויסגיין פון שטוב ,האט דער רבי
אויפגעהויבן זיינע הייליגע אויגן ,אים אנגעקוקט,
אבער ממש נאנט צום יו"ט איז אנגעקומען א און געזאגט" ,איז דער שטריימל געווען אין צאנז".
ידיעה צום גביר ר' קלמן ,אז אין שטאט קראקא איז
אנגעקומען א סוחר מיט א גאר שיינעם ווערט געברענגט ,אז ווען דער הייליגער
מהודר'דיגע אתרוג ,דער גביר ר' קלמן האט נישט נאסוידער רב זי"ע האט דערציילט די מעשה ,האט
פארברענגט קיין רגע ,נאר ער איז גלייך אריבער ער צוגעלייגט" ,אז דאס וואס דער שטריימל האט
געפארן צום געשעפט פון יענעם סוחר ,דארט מקבל געווען א רושם פון קדושה דורך זיין אין
זענען שוין געשטאנען הונדערטער מענטשן וואס צאנז ,איז נאך א גרעסערער חידוש ,ווי דאס וואס
האבן געוואלט באקומען דעם אתרוג. דער דזיקובער רב האט עס דערפילט ברוח קדשו".
•••
יענער סוחר וויסענדיג וואסערע אוצר ער עס ווערט דערציילט ,אז אין די צייטן פונעם
האט דא מיט דעם אתרוג ,האט ער געלאזט וויסן, צדיק רבי אליעזר מדזיקוב זי"ע די טאטע פונעם
אז ער וועט פארקויפן דעם אתרוג פאר ווער עס צדיק רבי מאיר'ל מדזיקוב זי"ע ,פלעגן די סוחרים
וועט געבן דעם גרעסטע סכום ,דער עולם האט פון מדינת פולין ערלעדיגן צו ברענגען אתרוגים
אנגעהויבן זאגן סכומים און עס איז כסדר ארויף די פין קארפו אדער ארץ ישראל פארן יו"ט סוכות
סכום ,ביז דער חסיד ר' קלמן האט זיך אנגעריפן, פאר די אידן פון פולין ,און די אתרוגים פלעגן
"אז ער איז גרייט אוועק צו געבן א גאר טייערע אנקומען צום גרויסן שטאט קראקא ,און פון דארט
פראפערטי וואס ער פארמאגט ,און מיט דעם וויל האט מען עס פארשפרייט אין אלע קליינע שטעט,
ער קויפן דעם אתרוג פאר זיין רבין". איין יאר האבן די סוחרים נישט מצליח געווען צו
ברענגען קיין כשר'ע אתרוגים קיין פולין ,און וואס
דער עולם דארט האט נישט געקענט גלייבן זיי האבן פראבירט האט נישט געהאלפן.
וואס זיי הערן ,ווייל דאס איז געווען א הון תועפות די יו"ט סוכות האט זיך דערנעטערט און מען
נאר פאר א אתרוג ,אבער דער חסיד ר' קלמן האט האט נישט געזעהן פון ווי מען וועט האבן אתרוגים
נישט געטראכט קיין צוויי און געזאגט" ,אלעס איז צו קענען מקיים זיין די מצות היום ,אויך אין שטוב
מיר ווערט נאר כדי צו האבן א אתרוג פאר מיין רבין פונעם צדיק וקדוש רבי אליעזר מדזיקוב זי"ע איז
לכבוד יו"ט" ,און ער האט אויפן פלאץ געשלאסן געווען א גרויסע דאגה ,פון ווי וועט מען האבן א
געשעפט ,און אזוי ווי ער האט באקומען דעם אתרוג הדר פארן צדיק וואס האט יעדעס יאר
אתרוג ,איז ער גלייך אריבער געפארן קיין דזיקוב מקפיד געווען צו האבן א אתרוג הדר לכבוד יו"ט,
צו געבן דעם אתרוג פארן רבין ,און דער חסיד האט מען האט איינגעשפאנט אלע חסידים פונעם צדיק,
בכלל נישט געהאט קיין חרטה אויפן געשעפט וואס און יעדער האט זיך ארויס געלאזט זיכן א שיינעם
ער האט געמאכט. כשר'ן אתרוג פאר זייער רבין ,אבער ווי נענטער עס
איז געקומען צום יו"ט האט שוין אויס געזעהן אז
פארשטייט זיך ,אז ווען דער חסיד ר' קלמן איז מען וועט די יאר נישט קענען מקיים זיין די מצוה
אריין געקומען צום רבין און געוויזן דעם אוצר כראוי.
וואס ער האט געברענגט פארן רבין ,האט די פנים
פונעם צדיק אויף געלאכטן ,און די גאנצע שטאט אין שטאט קראקא האט דאן געוואוינט א איד
און אלע חסידים פונעם רבין זענען געווען א נגיד און א גביר אדיר הרה"ח ר' קלמן פיצליס ז"ל,
59
איינגעפאלן אז עס וועט מעגליך זיין צו עסן אין די בשמחה ,וואס הייסט די רבי וועט דאס יאר אויך
סוכה. קענען מקיים זיין דעם מצוה מיט אלע הידורים,
דאן האט זיך דער צדיק געוואנדען צו זיין חסיד ר'
מיין טאטע דער הייליגער ראפשיצער רב זי"ע קלמן און געזאגט.
איז ארום געגאנגען ביי זיך אין שטוב ארויף און
אראפ ,אנהאלטנדיג מיך ביי דער האנט ,יעדעס אלס שכר וואס די האסט מיך מחי' געווען מיט
מאל ווען ער איז צוגעקומען צום פענסטער האט א שיינעם אתרוג ,גיב איך דיר רשות צו נעמען פון
ער געווארפן א בליק וואס עס טוט זיך אינדרויסן, ביי מיר אין שטוב וואס דיין הארץ באגערט ,וואס ווי
אבער דערווייל האט גערעגנט אן אויפהער. באוויסט האט דער הייליגער צדיק רבי אליעזר'ל
מדזיקוב געהאט גאר אסאך תשמישי קדושה וואס
דער זייגער איז אויך נישט געשטאנען ,עס איז ער האט באקומען אדער געקויפט פון צדיקים
וואס אמאל געווארן שפעטער ,און דא האט מען הקודמים ובתוכם גאר טייערע בעכער'ס ,און די
אפילו נישט געקענט גרייטן צום טיש. רבי איז באמת געווען גרייט אוועק צו געבן פארן
חסיד סיי וואס אלס שכר פארן אתרוג.
פלוצלונג זאגט דער טאטע" ,נו ,מיר וועלן גיין
צום טיש ,און טראג ארויס דעם אושפיזין בענקל", דאן האט דער חסיד ר' קלמן וואס איז געווען
קיינער האט נישט פארשטאנען ווי אזוי וועט מען א קלוגער סוחר זיך אנגעגרטעלט און געזאגט פאר
קענען עסן אין דעם סוכה ,אבער מען פרעגט נישט זיין רבין ,איך ברויך איין זאך וואס די רבי האט דא
קיין שאלות. אין שטוב ,און דאס איז דעם רבין'ס זוהן "מאיר"
וואס איז נאך דאן געווען א קליין קינד אין בעטל,
דער טאטע איז אריין אין די סוכה ,און אין דעם און דער סוחר האט געבעטן פון זיין רבין ,אז ער
זעלבן מאמענט האט אויפגעהערט צו רעגענען, האט א טאכטער א קליין קינד ,און ער וויל אז ווען
ארום דער סוכה פון אלע פיר זייטן האט מען געזען זיי וועלן קומען אין שידוכים זאל די רבי נעמען זיין
ווי עס רעגנט ,נאר איבער די סוכה איז קיין טראפ טאכטער פאר א כלה פאר זיין זוהן מאיר.
רעגן נישט געפאלן ,אפילו דער סכך ,וואס איז
אינגאנצן געווען אדורכגעווייקט פון דעם רעגן פון דער צדיק וקדוש רבי אליעזר'ל מדזיקוב זי"ע
פריער ,האט אויך קיין טראפ נישט אראפ געלאזט. האט זיך פאר א מינוט פארטראכט ,און דאן האט
ער געהייסן פארן משמש ,אז מען זאל אריין
נאך דעם ווי דער טאטע איז אריין אין די סוכה,
ברענגען א לחיים ,און דער צדיק האט דארט אויפן
האט מען געגרייט צום טיש ,מען האט זיך נישט
פלאץ געשלאסן שידוך מיטן גביר ר' קלמן ,און
געאיילט ,נאר מען האט געגעסן גענוי ווי אלעמאל
טאקע יארן שפעטער איז דער זוהן רבי מאיר וואס
יום טוב.
איז געווען מפורסם אלס א עילוי וחריף עצום
נאך די סעודה האט דער טאטע געהייסן ,מען בתורה ובקדושה ,און ווי זיין טאטע פלעגט אים
זאל ארויס נעמען פון די סוכה אלעס ,מען האט ריפן "מיין גאון" ,געווארן א איידעם ביי דעם גביר
ארויס גענומען פון די סוכה אלע טישן און אלע ר' קלמן פיצליס ,אינעם זכות וואס ער האט זוכה
בענק ,אלע חסידים וואס האבן מיט געגעסן זענען געווען צו מחי' זיין דעם רבין מיט א שיינעם אתרוג
פריער ארויס געגאנגען פון די סוכה. אויף יו"ט.
•••
דערנאך האט דער טאטע מיך ווידער הרה"ק רבי אליעזר מדזיקוב זי"ע האט
אנגענומען ביי דער האנט ,און ארויס געגאנגען פון דערציילט ,אז איינמאל איז אין דער ערשטער
די סוכה ,אזוי ווי ער האט דעם ערשטן טריט ארויס נאכט פון סוכות געווען א שרעקליכער רעגן ,עס
געשטעלט פון די סוכה ,האט מען געהערט ווי עס האט געגאסן ווי מיט קאנען ,צום באדויערן פון
האט זיך מיט איינמאל געגעבן א לאז אראפ די אלע אידן וואס האבן געוואלט מקיים זיין די מצות
גאנצער רעגן וואס האט זיך אויפגעהאלטן במשך די סוכה די ערשטע נאכט יום טוב ,האט אבער אזוי
צייט וואס מען האט געגעסן די סעודה. שטארק גערעגנט ,אז עס איז קיינעם נישט
60
וואס כמעט קיינער האט נישט זוכה געווען צו •••
האבן אזאנע דורות. הרה"ק רבי אליעזר מדזיקוב זי"ע האט אמאל
מסביר געווען פאר זיינע תלמידים די סוד פון
דער מקורב פונעם ברוך טעם האט אים משתטח זיין אויף קברי צדיקים ,און ער האט
דערציילט פארשידענע גרויסקייטן ,און זיינע פארציילט ,איינמאל איז ער געפארן מיט זיין טאטן
מלחמות מיט די משכילים און מהרסי הדת ,אבער הרה"ק רבי נפתלי צבי בעל זרע קודש מראפשיץ
דער הייליגער צדיק רבי אליעזר מדזיקוב זי"ע איז זי"ע ,אויפן וועג איז מען דורך די שטאט זלאטשוב,
פון די אלע זאכן בכלל נישט נתפעל געווארן ,האט האט די טאטע געזאגט ,דא אין די ביה"ח ליגט
דער מקורב דערציילט פארן הייליגען דזיקובער חברנו הרה"ק רבי אברהם חיים בעל אורח לחיים
זי"ע ,אז ווען דער לייפניקער רב דער ברוך טעם מזלאטשוב זי"ע לאמיר גיין צו זיין קבר.
זי"ע איז געזעסן ביי אן אסיפה מיט די ראשי
הקהלה ,האט זיך דער ברוך טעם אנגערופן צו זיין ווען מען איז אנגעקומען צום ציון קדשו ,האט
משמש" ,זיי אזוי גוט ברענג מיר די לולקע צובעך" די טאטע דער הייליגער ראפשיצער רב זי"ע
צו פארייכערן. אנגעהאט זיין וועסטל און געהאט זיין לילקע
צובעך ,ער איז צו געגאנגען צום קבר פונעם אורח
ווען דער חשוב'ער תלמיד פונעם ברוך טעם לחיים און זיך געלייגט בפישוט ידים ורגלים פאר א
רבי יצחק טויבער ע"ה וואס איז געווען א גרויסער שטיק צייט ,דערנאך איז מען געפארן ווייטער.
תלמיד חכם און א גביר עצום אדיר ,האט געהערט
אז דער ברוך טעם בעט א לולקע צובעך ,האט ער ווען דער הייליגער זרע קודש מראפשיץ זי"ע
זיך אנגערופן שטילערהייט צום ברוך טעם ,אז דא איז אנגעקומען אין שטאט ,האט מען זיך
אין לייפניק וואס איז געווען אין פולין ,רופט מען געשטעלט דאווענען מעריב ,עס איז געווען ליל
דאס נישט לולקע צובעך ,נאר עס הייסט "פייפ ראש חודש ,און דער שמש האט אויסגעקלאפט
רעהר". פאר שמונה עשרה יעלה ויבוא ,נאך מעריב האט
דער הייליגער זרע קודש זי"ע געזאגט פאר זיין
ווען דער הייליגער ברוך טעם האט דאס זוהן ,לייזשצא ]כינוי חיבה לשם אליעזר[ ,פארוואס
געהערט ,האט ער זיך צעשריגן" ,א כפרה דאס האסטו מיר דארט אין ביה"ח ביים קבר פונעם אורח
גאנצע לייפניקער רבנות ,אויב איך זאל דארפן לחיים נישט געזאגט אז עס איז ערב ראש חודש.
משנה זיין פן די שפראך פון אונזערע עלטערן" ,און
ווען דער הייליגער רבי אליעזר מדזיקוב זי"ע האט און דער הייליגער ראפשיצער רב זי"ע האט
דאס געהערט האט ער געזאגט" ,טאקע דערפאר מסביר געווען פארן זוהן רבי אליעזר די סיבה
האט ער זוכה געווען צו אזעלכע הייליגע דורות פארוואס ער האט געוואלט וויסן אז עס איז ראש
וואס באלייכטן די אויגן פון כלל ישראל". חודש ,ווייל זייענדיג דארט האב איך געזיכט ידידי
••• ורעי אין אלע עולמות ,און איך האב אים נישט
הרה"ק רבי יצחק מסטוטשין זי"ע האט געטראפן ,אויב וואלט איך געוויסט אז עס איז ערב
דערציילט ,אז ער האט געהערט פון זיין טאטן ר"ח ,וואלט איך געוויסט ווי אים צו זיכן ,ווייל עס
הרה"ק רבי משה מראזוואדוב זי"ע ,אז דער טאטע איז דא אין הימל א ספעציעלע היכל ,וואס ערב ר"ח
הרה"ק רבי אליעזר מדזיקוב זי"ע האט געהאט א גייען אלע נשמות פון צדיקים דארט אריין ,און
מנהג ,אז די לעצטע 18יאר בחייו ,איז ער נאר דארט האב איך נישט געזיכט.
געגאנגען אין מקו' איין מאל א יאר שלוש עשרה •••
מידות ,אבער יעדן ערב שבת קודש ווען דער צדיק הרה"ק רבי אליעזר מדזיקוב זי"ע האט אמאל
האט אנגעטון א פרישע העמד לכבוד שבת קודש, געבעטן איינע פון די מקורבים פונעם הייליגען
האט ער דאן אינזין געהאט די כוונות פון גיין אין ברוך טעם ,אז ער זאל אים דערציילן עפעס פונעם
מקו' ,און ממשיך געווען דעם קדושת שבת קודש, גדלות פון דעם ברוך טעם ,ווייל ער וויל וויסן וואס
און יעדע וואך האט א אנדערע זון געהאט די זכי' איז דער גורם ,אז דער ברוך טעם האט זוכה געווען
צו ברענגען דעם העמד פארן טאטן. צו אזאנע הייליגע דורות ,פון גאונים און צדיקים,
61
האט דער איד פארציילט ,אז ער איז געווען די וואך ווען דער צדיק וקדוש רבי אלימלך
אויפן וועג ,און ער איז דורך א וואלד ,און א באנדע מרודניק זי"ע איז נסתלק געווארן ,האבן די קינדער
רויבער'ס האבן אים באפאלען און אים צו שלאגען, נישט געוואלט דערציילן פארן טאטן איבער די
און ער האט פראבירט צו טון וואס ער האט הסתלקות ,וויבאלד דער צדיק איז געווען גאר
געקענט ,אבער זיי האבן אים אראפ געווארפן אויף שטארק מקושר מיט א געוואלדיגע אהבה צום
דער ערד ,אבער דאן איז פלוצלונג אנגעקומען א צדיק מרודניק זי"ע ,נאר האבן געוואלט ווארטן
מלאך המושיע וואס האט אויסגעזעהן ווי ר' יוסל כאטש ביז נאך שבת ,כדי דער צדיק זאל נישט
מניישטאט ,און ער האט געשלאגען דעם רויבער האבן קיין צושטערטע שבת פון די בשורה.
דריי מאל מיט זיין קאלפיק ,ביז דער רויבער איז
אראפגעפאלן אויף דער ערד ,און אזוי איז ער יענעם ערב שבת האט דער זון הרה"ק רבי
געראטעוועט געווארן ,און דערפאר איז ער יעצט מאיר בעל אמרי נועם מדז'יקוב זי"ע געטראגן
געקומען באדאנקען דעם רבין ,און דאן האט דער פארן טאטן דעם העמד ,און ווען דער צדיק רבי
קינד שלמה'לע געזען די גדלות און די רוח הקודש אליעזר מדזיקוב האט אנגעטון דעם העמד ,האט
פון דעם רבין דער גוטער איד מניישטאט זי"ע ,און דער צדיק א קרעכץ געגעבן און געזאגט,
די הייליגע אויגן פון זיין זיידן דער צדיק רבי אליעזר "מייליכעל רידניקער לייכט שוין אין לעכטיגען גן
מדזיקוב זי"ע. עדן" ,איז דער זון רבי מאיר ארויס און געזאגט פאר
די ברודער'ס ,דער טאטע ווייסט שוין אלעס.
•••
הרה"ק רבי שלמה מבאבוב זי"ע וואס איז
געווארן א יתום אלץ קליין קינד פון זיין טאטן,
האט געוואוינט ביי זיין זיידן הרה"ק רבי אליעזר
מדזיקוב זי"ע ,איינמאל איז הרה"ק דער גוטער איד
זי"ע געקומען צו גאסט ,און מען האט אים געגעבן
דעם שלאף צימער צוזאמען מיטן באבובער רב
זי"ע.
ביינאכט ווען רבי שלמה'לע איז זיך געגאנגען
לייגן ,האט ער בחכמה זיך געמאכט ווי ער שלאפט
און זיך צו געקוקט צו די עבודת הקודש פונעם
גוטער איד ,פלוצלונג האט ער געזען ווי דער גוטער
איד ווארפט אראפ זיין קאלפיק אויף דער ערד און
שרייט" ,צו האבען מיר שוין גארנישט קיין דעה אין
הימל" ,און אזוי האט ער געטון דריי מאל ,און
געלאזט זיין קאלפיק אויף דער ערד און זיך
געלייגט אויף זיין בעט.
די קומענדיגע טאג האט דער קינד פארציילט
פארן זיידן הרה"ק רבי אליעזר מדזיקוב זי"ע ,די
גאנצע מעשה ,אינמיטן דערציילן דעם מעשה ,איז
א איד אריין געקומען צום זיידן און געברענגט א
מתנה פארן צדיק רבי אליעזר מדזיקוב זי"ע ,און
זיך באדאנקט פאר די מופת ,האט דער דזיקובער
רב געזאגט פאר דעם איד ,נישט פאר מיר דארפסטו
זיך באדאנקען ,נאר פאר ר' יוסי'ל ניישטאטער וואס
איז אין די אנדערע שטוב.
62
הרה"ק רבי יצחק מאיר אלתר בעל חידושי הרי"ם
יארצייט ד' מרחשון
מגור זי"ע,
הרה"ק רבי חנוך העניך מאלכסנדר זי"ע, הגה"ק רבי יואב יהושע ב"ר נתן נטע זי"ע,
הרה"ק רבי אברהם לאנדא מטשכנוב זי"ע. )ווינגארטען(
בעל חלקת יואב ,אב"ד קינצק
זיין רבו מובהק איז געווען הרה"ק רבי אברהם
בעל אבני נזר מסוכטשוב זי"ע ,וואס איז געווען
ער איז געבוירן בשנת תר"ה.
דער זון פון זיין ערשטן רבין הגה"ק רבי זאב נחום
בעל אגודת אזוב מביאלה זי"ע ,און אפילו דער גאון צו זיין טאטן הגה"ח רבי נתן נטע זי"ע.
רבי יואב יהושע און דער אבני נזר זענען געווען
כמעט דעם זעלבע יארגאנג ,און אפילו דער גאון און צו זיין מאמע הצדקת מרת רבקה ע"ה.
איז געווען איינע פון די גדולי פוסקים בדורו ,מיט די עלטערן זענען געווען גאר געהויבענע אידן
דעם אלעם האט ער זיך אונטער געווארפן אונטער און האבן דעם קינד אויפגעצויגן נאך פון אלס גאר
זיין רבין דער הייליגער אבני נזר זי"ע ווי א חסיד קליין קינד מיט א געוואלדיגע קדושה און מקדיש
אונטער זיין רבין. געווען דעם קינד לתורה ועבודת השם.
דער תלמיד דער הייליגער חלקת יואב זי"ע ער איז געווען פון די גדולי רבני פולין און פון
האט געהאט א געוואלדיגע הכנעה צו זיין גרויסן די גרעסטע פוסקים בדורו ,ער איז געווען מפורסם
רבין דער הייליגער אבני נזר זי"ע ,און אין זיינע מיט כשרונות נפלאים און א געוואלדיגע חריפות,
בריוו'ן צום זיין גרויסן רבין האט ער זיך ער איז געווען געבענטשט מיט א געוואלדיגע
אונטערגעשריבן" ,השפל שבתלמידיו ...יואב תפיסה און א זכרון נפלא אז ער האט נישט
יהושע בן רבקה" ,און כמים פנים אל פנים האט אים פארגעסן קיינמאל עפעס וואס ער האט געלערנט,
זיין רבי ארויס געוויזן א געוואלדיגע אהבה און אים ער איז געווען א גרויסער בעל מכניס אורח און ער
משבח געווען בזה"ל" ,אוצר בלום ,כל רז לא אניס האט אייביג געהאט געסט ביי זיך אין שטוב.
ליה" און האט אים געריפן "מיין ספרים שאנק".
ער איז געווען מפורסם אלס א געוואלדיגע נח
חוץ פון זייענדיג א גאון און א גדול בתורה און הבריות און א אוהב שלום ורודף שלום און א ווייך
א פוסק הדור ,איז ער אויך געווען מפורסם אלס א הארץ פאר יעדן איד ,אבער ווען עס איז געקומען
קדוש וטהור און ערום ביראה והצטיין בחסידות צו דעת תורה האט ער מקיים געווען דעם לא תגורו
ובקדושה ,ער איז געווען אפגעשייט מעניני עולם מפני איש ,אויך האט ער לוחם געווען אויף יעדן
הזה און זיך מקדש געווען ביז ער איז אנגעקומען פרצה בחומות הדת און לוחם געווען מלחמת מצוה
צו דעם הויעכע מדרגה וואס ער איז אנגעקומען. מיט א מסירת נפש ממש ,ער האט מיט זיין
געוואלדיגע חכמה געהאט א גרויסע יד אין אויף
זיין איידעם הגאון החריף רבי שלמה מקאליש
דעקן דעם אמת'ן פנים פון די משכילים און מיט
זי"ע האט מעיד געווען אויפן שווער בזה"ל" ,כל
דעם געראטעוועט כלל ישראל.
המעיין בספרו יראה תקפו וגבורתו של יואב שר
צבא ישראל במלחמתה של תורה דעתו הזכה ועוצם פון זיין יוגנט האט ער געלערנט ביי הרה"ק רבי
עיונו ,ולא עוד אלא שתורתו תורת אמת שמכיפה זאב נחום בורנשטיין בעל אגודת אזוב מביאלה זי"ע,
מתברכת ומבינים ממנה דבר מתוך דבר ,כי כן יעידון און ביי דעם רבין האט ער געלערנט רוב פון זיין
גדולי תורה שמדבריו זצ"ל זכו להבין הרבה דברים תורה און דרך הלימוד ,זיין רבי האט דעם תלמיד
סתומים שהיו קשין להם ,ונר תמיד היה לתלמודם". גאר שטארק מחבב געווען און גאר שטארק מפליא
געווען זיין גדלות בתורה.
אפילו זיינדיג א גדול וגאון הדור איז ער אבער
געווען א גרויסער עניו און בכלל נישט געהאלטן שפעטער האט ער זיך מסתופף געווען בצלו פון
אז ער איז ווערט צו די כבוד וואס מען האט אים צדיקי הדור ובתוכם.
כסדר געגעבן ,איינמאל ווען ער איז שוין געווען א הרה"ק רבי אברהם בורנשטיין בעל אבני נזר
רב אין א שטאט ,האט אים זיין רבי דער הייליגער מסוכטשוב זי"ע,
63
אין שטאט ליטימורסק ,ווייל דאן איז נסתלק אבני נזר זי"ע געהייסן אנהייבן נעמען קוויטלעך,
געווארן דער גאון הגה"ק רבי אברהם דוד בעל אבער דער גאון האט באמת נישט געהאלטן ביי זיך
ראש יוסף זי"ע וואס האט ביז דאן געדינט אלס רב אז ער איז ראוי' צו נעמען קוויטלעך.
דארט אין שטאט.
האט ער געפרעגט זיין רבין ,אויב א איד קומט
בשנת תרמ"ט האט מען אים אויף גענומען צו מיר פאר א ישועה פאר זש"ק ,ווי אזוי וועל איך
אלס רב אין שטאט גאסטינין אויפן פלאץ פונעם אים פועל'ן א ישועה ,האט אים זיין רבי מגלה
צדיק הרה"ק רבי יחיאל מאיר ליפשיץ בעל התהלים געווען און געזאגט ,עס איז דא א נימוקי יוסף אויפן
זי"ע וואס דער חלקת יואב איז געווען מיט אים גאר גמרא פון שור שנגח את הפרה ,וואס מיט דעם קען
נאנט ממש נפשו קשורה בנפשו ,און דער גאון רבי מען פועל'ן א ישועה פאר זש"ק.
יחיאל מאיר האט בעפאר זיין הסתלקות געזאגט
פאר די עדה קדושה צו אויף נעמען זיין ידיד נפשו ער האט חתונה געהאט מיט הרבנית הצדקת מרת
רבי יואב יהושע אלס זיין ממלא מקום, שרה מלכה ע"ה,
בת החסיד רבי יעקב הנדלסמאן מראדום ז"ל,
ער האט דארט אין שטאט אויף געשטעלט א פון די בני בית אין שטוב פון הרה"ק השרף מקוצק
ישיבה ווי גרויסע גאונים און גדולים זענען זי"ע.
געקומען לערנען תורה פון דעם גרויסן גאון וגדול
דער חלקת יואב ,ער האט דארט מרביץ תורה נאך די חתונה האט ער פאר די ערשטע פאר
געווען מיט א געוואלדיגע איבער געגעבנקייט און יאר געוואוינט אין שטאט ראדום נעבן זיין שווער,
עס איז געווען א געוואלדיגע אהבה צווישן אים און אבער דאן האט אים אנגעכאפט א שטארקע
זיינע תלמידים. תשוקה צו זיין נעבן זיין הייליגע רבין דער אבני נזר
זי"ע וואס האט דאן געדינט אלס רב אין שטאט
דארט אין שטאט האט דער גאון וצדיק לוחם נאשעלסק ,איז דער גאון דאן אריבער וואוינען
געווען קעגן די מתחדשים און די משכילים ,און עס נעבן זיין רבין ,זיין רבי וויסענדיג זיין גרויסע גדלות
איז באוויסט אז דער גאון האט געהאט געוואלדיגע האט אים אויף גענומען דארט אין שטאט אלס
סייעתא דשמיא לגבי די מלחמה. מו"צ פונעם שטאט.
ווי מען האט דערציילט ,אז כמה פעמים זענען בשנת תרמ"ג ווען זיין רבי דער הייליגער אבני
געווען תלמידים און אידן וואס זענען געווען נזר האט געברויכט איבער לאזן דעם שטאט
מפורסם אלס גדולים ,אבער דער גאון האט מרגיש נאשעלסק צוליב א מסירה וואס מען האט אריין
געווען אז זיי זענען ליידער פארכאפט אין השכלה געגעבן קעגן זיין רבין ביי די ממשלה פון רוסלאנד,
און כפירות ומינות ,און דער גאון מיט זיין גרויסע אז דער הייליגער צדיק האט מזלזל געווען אינעם
כח דקדושה האט מגלה געווען זייער אמת'ע פנים, כבוד פונעם צאר אלכסנדר דער דריטער ,ווייל ער
און דורך דעם געראטעוועט אז אנדערע זאלן ח"ו האט נישט געזאגט דעם תפלת "הנותן תשועה",
נישט ווערן פארכאפט אין כפירות דורך די יעניגע אינעם טאג וואס מען האט אויף גענומען דער
אידן. נייעם צאר.
דער גאון איז געווען באקאנט מיט זיין און צוליב דעם מסירה האט דער הייליגער
געוואלדיגע הנהגה בקדושה וטהרה ,ער האט אבני נזר אפ געמאכט צו פארלאזן דעם שטאט
מקפיד געווען און איז געווען נזהר זיין גאנץ לעבן נאשעלסק ,און אויך דער תלמיד דער חלקת יואב
נישט אנצורירן זיין אייגענעם גוף אויף די מקומות האט דאן פארלאזט דעם שטאט צוזאמען מיט זיין
המכוסים און ער איז געווען נזהר אין דעם אפילו הייליגען רבין.
אויף דער עלטער ,איינמאל ווען ער איז געגאנגען
לצרכי רפואה נאנט צו זיין פטירה האט ער בלית דאן האט מען געריפן דעם חלקת יואב צו
ברירה געמיזט משנה זיין דעם מנהג קדוש. קומען ממלא מקום זיין אלס רב און ראש ישיבה
64
יואב ,וואס איז געווארן אויפגענומען דורך דעם האט דער איידעם רבי שלמה קאליש מעיד
עולם התורה מיט א געוואלדיגע הערצה דורך די געווען ,אז דאס האט פארן שווער צו געטרעטן צום
רבנים און תלמידי חכמים בדורו. געזונט אז ער האט געברויכט עובר זיין אויף זיינע
גדרי הקדושה ,דער צדיק האט זיך ארום געדרייט
ער האט איבער געלאזט זיינע קינדער.
ביי זיך אין שטוב און ממש געוויינט מיט בכיות
הגה"ק רבי מאיר מקינצק זי"ע ,הי"ד, נוראות אויף דעם ,מען האט דעם צדיק נישט
הגה"ק רבי נטע זאב מלודז זי"ע, געקענט בארואיגען ,ווייל דער צדיק איז געווען
הגה"ק רבי מרדכי מווארשא זי"ע ,הי"ד, איין שטיק קדושה.
בתו הצדקת מרת חיה ע"ה ,אשת הגה"ק רבי רפאל
זאב מסוקולוב זי"ע, בשנת תרנ"ד האבן די אידן פון שטאט קינצק
בתו הצדקת מרת רחל לאה ע"ה ,אשת הגה"ק רבי געזיכט א נייעם רב ,און נאכן זיך גוט אנפרעגן אויף
שלמה קאליש זי"ע, די אידן פון שטאט קינצק ,האט דער גאון מסכים
בתו הצדקת מרת שפרה בלומה ע"ה ,אשת בזיווג געווען צו ווערן רב ביי זיי אין שטאט ,דאן האבן די
שני הגה"ק רבי שלמה קאליש זי"ע, אידן פון שטאט קינצק מקבל פנים געווען זייער
בתו הצדקת מרת גיטל ע"ה ,אשת הגה"ק רבי חנוך נייעם רב מיט גרויס כבוד און הערצה,
פלקסר מקינצק זי"ע, די גאנצע שטאט איז ארויס מקבל פנים זיין
בתו הצדקת מרת מינדל ע"ה ,אשת רבי צבי ב"ר דעם רב בכבוד מלכים ,דארט איז דער גאון
חיים יחיאל וויסמן זי"ע ,הי"ד. געבליבן ביז צו זיין פטירה און נאך דעם שטאט איז
נסתלק לגנזי מרומים בן ע"ח שנה ,בליל שבת געבליבן זיין נאמען" ,דער קינסקער רב".
קודש פרשת נח ד' מרחשון בשנת תרפ"ב ,ומנוחתו
כבוד איז אין שטאט קינצק. ער האט דעם שטאט געפירט מיט א
געוואלדיגע שטארקייט און מתקן געווען גרויסע
זכותו הגדול יגן עלינו תיקונים ,די שטוב פונעם גאון איז אייביג געווען
ועל כל ישראל אמן. אפען פאר יעדן איד וואס האט סיי וואס געברויכט,
צו איז דאס געווען בדבר הלכה אדער זיך שואל
מעשיות עצה זיין מיטן רב ,אדער קומען נעמען ברכות
דער גאון דער הייליגער חלקת יואב זי"ע האט קדשו ,עס איז נישט געווען א מענטש וואס איז
אמאל דערציילט ,אז ווען זיין שווער האט געזיכט געקומען צום רב און דער רב זאל אים נישט
א שידוך פאר זיין טאכטער ,האט מען פארן שווער אויפנעמען ביד רחבה.
אן געטראגן צו נעמען דעם גאון רבי יואב יהושע ביים ערשטן וועלט מלחמה האט דער צדיק
בעל חלקת יואב זי"ע ,אבער ער האט דאן געליטן מיט מסירת נפש עוסק געווען צו באפרייען אידן
אויפן מחלה ריאה וואס דאס איז א מחלה אויף די וואס זענען איינגעזעצט געווארן אין תפיסה דורך
לינגען ,איז דער שווער ר' יעקב מראדום ז"ל די דייטשע מיליטער ,עס האט זיך גאר אסאך מאל
געפארן זיך שואל עצה זיין איבערן שידוך מיטן גערעדט פון ממש זיך מוסר נפש זיין אויף דעם,
צדיק דער הייליגער חידושי הרי"ם מגור זי"ע. אבער ביים צדיק האט דאס נישט אויסגעמאכט
דאן האט דער הייליגער חידושי הרי"ם אבי ער זאל העלפן א אנדערן איד.
געלאזט רופן דעם בחור דער גאון רבי יואב יהושע, ער איז געווען אזוי צוגעבינדן צו די צדיקי
ווען ער איז אנגעקומען צום חידושי הרי"ם ,האט סוכטשוב ,און בשנת תר"ע ווען זיין רבו מובהק
דער צדיק ארויף געלייגט זיינע הייליגע הענט אויף דער הייליגער אבני נזר איז נסתלק געווארן ,האט
זיינע אקסלן און ער האט געזאגט בזה"ל" ,עי ,הוא ער זיך מדבק געווען אינעם זון הרה"ק בעל שם
בריא" ,דערציילט דער גאון ,אז זייט דעמאלט האט משמואל מסוכטשוב זי"ע עד סוף ימיו.
ער שוין מער זיין גאנץ לעבן נישט געליטן פון דעם
מחלה ,און ער האט נישט געברויכט צו קומען צו זיינע הייליגע דברי תורה און זיין שו"ת און
קיין דאקטאר ביז ממש בעפאר זיין הסתלקות. פסקים זענען געדריקט געווארן אין זיין ספר חלקת
65
דער צדיק אנגעריפן בזה"ל" ,מרא דעלמא ,אל •••
תביאני לידי נסיון ,לבייש יהודי". זיין גרויסע אהבת ישראל און זיין גרויסע יראת
שמים און זיין געוואלדיגע ליבשאפט צו זיינע
אבער פון הימל האט מען געוואלט אנדערש, תלמידים קען מען זען פון די מעשה.
און דורך עפעס א וועג איז ארויס געקומען דעם
אמת און די תלמידים זענען געוואר געווארן פון די ווי באקאנט האט דער גאון עוסק געווען יארן
גניבה און עס האט זיך זייער גערידערט אין די לאנג אויף זיינע גרויסע חידושים בתורה און
ישיבה פון די מעשה ,און ליידער אפאר טאג פלפולים און שו"ת און פסקים וואס זענען
שפעטער איז דער תלמיד רח"ל נפטר געווארן. געדריקט געווארן אין זיין הייליג ספר חלקת יואב,
איין טאג איז אנגעקומען אין האנט פונעם גאון א
דער גאון האט פון דעם געהאט גרויס צער און חיבור וואס איינע פון זיינע תלמידים האבן
ער האט נישט געקענט צו זיך קומען פון דעם ,דער ארויסגעגעבן ,און לפלא האט דער גאון געזען
גאון האט זיך אליין גע'מוסר'ט און געזאגט מיט אינעם חיבור א גאנצע שטיק פון איינע פון זיינע
טרערן" ,מי יודע ווער ווייסט אויב דורך מיין חידושים וואס דער בחור האט ארויסגעגעבן אלס
תרעומת הלב אויף דעם תלמיד האט פאסירט פאר זיינס א אייגענע חידוש.
אים דעם שטראף" ,און דער צדיק האט זיך ממש
באשולדיגט ,ווייל דער צדיק איז באמת געווען א דער גאון איז ממש נשתומם געווארן וואס
גאון אין מידות טובות ,און ער האט זיין גאנץ לעבן דאס מיינט ,אבער דאן האט זיך דער גאון
מורא געהאט צו פוגע זיין אין א אנדערן איד כבוד. דערמאנט ,אז בשעת ער האט געשריבן דעם
••• חידוש האט ער דאס געוויזן פאר דעם תלמיד ,און
עס ווערט געברענגט פון די חסידים פונעם זעט זיך אויס אז דער תלמיד האט זיך נישט
הייליגען שרף מקאצק זי"ע ,אז דער הייליגער געקענט באהערשן אויף דעם נסיון און ער איז
קאצקער רבי זי"ע האט געבענטשט זיין איידעם געגאנגען און געשריבן דעם חידוש אלס זיינס א
דעם הייליגען אבני נזר זי"ע ביי דער חופה" ,אז ער חידוש.
זאל האבן תלמידים וואס זאלן זיין ווייניג אין צאל
אבער גרויס אין מעלה" ,אזעלכע וועגן וועלכע ער דער גאון האט גלייך אויפן פלאץ מלמד זכות
וועט קענען זאגן "ומתלמידי יותר מכולם" ,און די געווען אויף דעם תלמיד ,און גלייך האט דער גאון
חסידים האבן צוגעלייגט" ,אז רבי יואב יהושע איז אנגעהויבן טראכטן פון א עצה אז עס זאל נישט
געווען א קלארע ערפילונג פון די ברכה". קומען צו דעם אז דער תלמיד זאל ח"ו פארשעמט
••• ווערן פון זיין מעשה נבלה ,דער גאון האט דאן
עס ווערט דערציילט ,אז דער הייליגער חלקב אפילו געטראכט פון מבער זיין און פאר ברענען
יואב זי"ע האט אמאל געזאגט צו זיין תלמיד" ,די זיינע אייגענע חידושים כדי דער תלמיד זאל נישט
וועלט דערציילט מופתים פונעם רבי'ן פון פארשעמט ווערן ,אבער דער גאון האט נישט
סאכוטשוב ,אבער זיי ווייסן נישט וואס הייסט א געקענט מבער זיין עפעס וואס ער האט זיך אזוי
מופת" ,און דער הייליגער חלקת יואב האט געפלאגט די אלע יארן ,און דערפאר האט דער גאון
געזאגט ,איך וועל דיר דערציילן א מופת ,איינמאל באהאלטן דעם חידוש ערגעץ ווי קיינער זאל דאס
בין איך אריין צום רבי'ן ,און ס'איז דארט נישט קענען טרעפן.
געשטאנען א איד פון לאדז.
אבער דער תלמיד האט זיך נישט באגניגט
גלייך האט דער רבי זיך אומגעדרייט צו מיר מיטן גנב'נען א חלק פון דעם חידוש ,נאר ער האט
און געזאגט" ,ער דארף נסים ,ער זאל נישט נכשל געהאט די חוצפה נאך צו קומען בעטן פון דעם גאון
ווערן דארט אין א הארבע עבירה" ,און די רבי האט דעם צווייטן חלק פון דעם חידוש ,כדי ער זאל דאס
דעם איד מיט א ברכה אוועקגעשיקט ,שפעטער קענען ארויס געבן אלס א דבר השלם אויף זיין
אין לאדז האב איך אים געפרעגט ,און ער האט אייגענעם נאמען ,דער גאון מיט זיינע געוואלדיגע
דערציילט ,אז ער איז דעמאלט געפארן קיין מידות האט גלייך אהין געגעבן דעם גאנצן חידוש
מאסקווע ,און דארט האט ער געהאט א שווערן פארן בחור ,און ווען דער בחור איז ארויס האט זיך
66
פאר נטילת ידים ,כאטש עס איז נישט געווען גענוג נסיון ,און ב"ה מיט גרויסע ניסים איז ער נישט
אפילו צו טרינקען ,האט רבי עקיבא געזאגט, נכשל געווארן ,ווייל אין יענעם רגע האט ער געזען
"מוטב אמות מיתת עצמי ולא אעבור על דעת ווי דער רבי דער הייליגער אבני נזר שטייט ממש
חבירי". נעבן אים און לאזט אים נישט ,און דער הייליגער
חלקת יואב האט אויסגעפירט" ,דאס איז א מופת".
האט דער הייליגער חלקת יואב זי"ע מסביר
•••
געווען ,אז רבי עקיבא האט דא נישט נאר אוועק
ווערט דערציילט ,אז איינמאל ווען דער
געגעבן זיין לעבן ,ווייל זיין גאנצע לעבן האט ער
הייליגער חלקת יואב זי"ע איז געקומען צו זיין רבין
דאך געווארט אויפן טאג ווען ער וועט קענען
דער הייליגער אבני נזר זי"ע ,האט אים דער רבי
מקיים זיין "בכל נפשך" ,זיך צו מוסר נפש זיין על
דערציילט ,אז ביים סדר אין קאצק ,ווען דער
קידוש השם ,און אויב ער וועט יעצט שטארבן פון
הייליגער שרף מקאצק זי"ע האט צעטיילט די
דורשט אין תפיסה ,וועט ער מער נישט זוכה זיין צו
כזיתים ,האט מען אים דערמאנט אז זיין זון
דעם וואס ער האט אזוי שטארק געבענקט.
משה'לע האט נישט באקומען קיין מרור פאר כורך.
אבער מיט דעם אלעם האט ער נישט געוואלט
עובר זיין אויף די ווערטער פון די חכמים" ,מיתת האט דער הייליגער קאצקער געענטפערט,
עצמי" מיינט ,אז ער איז געווען גרייט אוועק צו "קורח האט דאך געקריגט מיט משה'ן!" ,האט דער
געבן אפילו זיין אייגענע גרויסע תשוקה ,זיין אבני נזר געזאגט ,אז ער האט גלייך פארשטאנען,
גאנצע עצמיות ,כדי נישט צו עובר זיין אויף דעם אז ס'איז נישט געזאגט געווארן אלס א וויץ ,ווייל
חיוב פון נטילת ידים ,דאס איז געווען זיין דער קאצקער איז געווען ביים סדר אין א הויכן
געוואלדיגע מסירת נפש פאר א הלכה פון שולחן מצב ,און ערשט יעצט ,איבער פופציג יאר
ערוך. שפעטער ,ווען ער האט געלערנט א זוהר ,איז אים
••• קלאר געווארן דער פשט ,און ער האט עס אים
ווערט דערציילט ,אז אין דער לעצטער שבת געזאגט.
בראשית פון זיין לעבן ,ווען דער הייליגער חלקת •••
יואב זי"ע איז שוין געווען זייער שוואך און געלעגן אין ספר חלקת יואב ווערט דערציילט ,אז דער
אין בעט ביטער קראנק ,האט ער געזאגט א דבר הייליגער אבני נזר זי"ע האט זייער שטארק מחשיב
תורה אויף קין און הבל. געווען זיין גרויסן תלמיד ,דעם הייליגען חלקת
יואב זי"ע ,צוליב זיין געוואלדיגע בקיאות אין אלע
דער גאון האט געפרעגט ,פארוואס האט דער
חלקי התורה ,ער האט אים גערופן מיט א
אייבערשטער אנגענומען דעם קרבן פון הבל ,און
באזונדערן לשון חיבה" ,מיין ספרים שאנק" ,אין זיין
נישט דעם קרבן פון קין? דאס איז געווען ,ווייל
בריוו צום חלקת יואב האט ער אים באטיטלט
הבל האט געברענגט "מבכורות צאנו" ,ער האט
"אוצר בלום ,כל רז לא אניס ליה" ,אזוי ווי א ספרים
געדענקט דעם אייבערשטן אין זיינע ערשטע יארן,
שאנק איז פול מיט ספרים ,אזוי איז דער חלקת
ווען ער איז נאך געווען יונג און ביי די פולע כוחות,
יואב געווען אנגעפילט מיט תורה ,און ביי אים האט
אבער קין האט געברענגט "מפרי האדמה" ,ער האט
מען געקענט געפינען א קלארן בירור אין די
זיך דערמאנט אין דעם אייבערשטן ערשט ווען ער
שווערסטע עניינים.
האט שוין געשפירט אז דער מענטש וועט אמאל
•••
צוריקגיין צו דער ערד.
אין ספר חלקת יואב ווערט געברענגט ,אז דער
ווערט דערציילט ,אז די וואס האבן געהערט הייליגער חלקת יואב זי"ע האט געזאגט א
דעם דבר תורה פונעם הייליגען חלקת יואב זי"ע, געוואלדיגן ביאור אויף די מעשה פון דעם תנא רבי
האבן געזאגט ,אז דער חלקת יואב זי"ע רעדט אזוי עקיבא ,ווען ער איז געווען אין תפיסה ,האט רבי
פון גרויס ענוה ,אןן ער מיינט גאר דעם דבר תורה יהושע הגרסי אים יעדן טאג אריינגעברענגט
אויף זיך ,ווי איינער וואס שפירט אז ער האט נאך אביסל וואסער ,איינמאל האט דער שומר
נישט גענוג געטון ,אבער אין אמת'ן האט ער דאך אויסגעגאסן א טייל פון דעם וואסער ,און רבי
פון זיינע יונגע יארן נישט אויפגעהערט צו דינען עקיבא האט געוואלט נוצן דאס איבעריגע וואסער
67
אויסגעבראכן אין א געוויין מיט בכיות נוראות דעם אייבערשטן מיט תורה ועבודה ,אבער דאס
ממש ,און ער האט געזאגט מיט א געוואלדיגע איז געווען זיין אמתע ענווה.
הכנעה פארן רבי'ן ,אז ער האט פשוט נישט •••
געוואלט באהאלטן דעם אמת ,און אין הארץ איז ער ווערט דערציילט אינעם ספר חלקת יואב ,אז
נאך געווען איבערצייגט פון זיין סברא ,אבער אפילו דער הייליגער חלקת יואב זי"ע איז שוין
למעשה האט ער מבטל געווען זיין דעת צום רבי'ן. געווען א וועלט בארימטער גאון און פוסק ,איז ער
אבער פאר זיין רבי'ן ,דער הייליגער אבני נזר זי"ע,
און דער איידעם רבי שלמה קאליש האט געבליבן א תלמיד און א חסיד מיט א געוואלדיגע
געזאגט ,אז ער האט געזען ווי זיין שווער איז התבטלות.
געווען זייער דערשראקן ,ווייל ער האט מורא
געהאט ,אז אפשר האט ער גורם געווען א חלישות ווען ער האט געשיקט צום רבי'ן א חידוש אין
הדעת פאר זיין רבי'ן ,און ער האט זיך געבעטן ביים מסכת חולין ,האט ער אנגעהויבן זיין בריוו מיט די
רבין אז ער זאל אים מוחל זיין במחילה גמירה אזוי ווערטער ,אז נאר ווייל דער רבי האט אים בפירוש
ווי איינער וואס בעט אויף זיין לעבן ,און ערשט ווען געגעבן רשות צו שרייבן א חידוש ,דערפאר וואגט
דער זון דער הייליגער שם משמואל זי"ע איז ער זיך צו בעטן דעם רבי'ן ער זאל אריינקוקן ,צי
אריינגעקומען ,און גערעדט מיט זיין טאטן ,און זיינע ווערטער זענען טאקע דברי תורה.
דער אבני נזר האט זיי פארבעטן מיט א פריילעך און דער הייליגער אבני נזר זי"ע האט אים
פנים ,אז זיי זאלן קומען עסן מיט אים ,האט זיך דער געענטפערט מיט ליבשאפט ,און אין דער זעלבער
חלקת יואב בארואיגט. צייט האט ער אים ווייטער אויסגעלערנט ווי אזוי
••• צו לערנען און ווי אזוי צו שטעלן די קושיא ,און
אין ספר חלקת יואב קיין מען זעהן די כאטש דער הייליגער חלקת יואב זי"ע איז אליין
געוואלדיגע התבטלות וואס דער תלמיד דער געווען פון די גרעסטע גאונים בדורו ,האט ער נישט
הייליגער חלקת יואב זי"ע האט געהאט צו זיין רבין אויפגעהערט צו מקבל זיין פון זיין רבי'ן.
דער הייליגער אבני נזר זי"ע ,נאך זיין חתונה ,האט •••
ער געוואוינט אין שטאט ראדום ,און זיך געשריבן הגה"ק רבי שלמה קאליש זי"ע ,דער איידעם
אין תורה מיטן הייליגן אבני נזר זי"ע ,איינמאל, פונעם הייליגען חלקת יואב ,האט דערציילט ,אז ער
נאכדעם וואס ער האט באקומען א בריוו פונעם איז איינמאל אריין געגאנגען מיט זיין שווער צום
רבי'ן ,האט ער צוריקגעשריבן ,אז ווען דער בריוו הייליגן אבני נזר זי"ע ,אין יענע טעג האבן דער רבי
איז אנגעקומען ,איז זיין גאנצע שטוב געווארן און דער תלמיד זיך געשריבן אין א ענין פון הלכות
ליכטיג. שבת ,און זייערע דעות זענען געווען אנדערש ,און
ער האט געשריבן דעם גאנצן בריוו מיט א ווי נאר זיי זענען אריינגעקומען ,האט דער אבני
געוואלדיגע יראה בזה"ל" ,ווער בין איך זיך נזר זי"ע געפרעגט דעם חלקת יואב" ,נו?" ,לפלא
אריינצולאזן און מפלפל זיין אין די הייליגע האט דער חלקת יואב גלייך פארשטאנען וואס דער
ווערטער פונעם רבי'ן? ,נאר ווייל דער רבי האט אים רבי מיינט ,און געענטפערט" ,איך בין מקבל דעם
געגעבן רשות צו שרייבן נאכאמאל ,איז ער מחויב רבי'נס דעת".
צו טון דעם רבי'נס רצון". האט דער אבני נזר זי"ע ווידער געפרעגט" ,און
וואס האלט איר אין הארץ?" ,האט דער תלמיד
אויך ווען ער האט נישט פארשטאנען א סברא געזאגט" ,אין הארץ מיין איך אז איך בין גערעכט",
אינעם בריוו ,האט ער געשריבן מיט זיין דער אבני נזר זי"ע איז געווארן זייער
געוואלדיגע ענווה" ,עפר אני תחת כפות רבינו" ,און איבערגענומען ,און ער האט אנגעהויבן ארומצוגיין
אז ער שרייבט נאר פארן משא ומתן של תורה, אין צימער ,און געזאגט עטליכע מאל" ,אזוי לערנט
נישט חלילה צו פסק'נען אנדערש ,און צום סוף מען? איז דאס תורה לשמה".
האט ער זיך אונטערגעשריבן ווי א חסיד צו זיין
רבי'ן ,מיט זיין נאמען און זיין מאמע'ס נאמען, האט דער איידעם רבי שלמה דערציילט ,אז
"יואב יהושע בן רבקה". דער שווער דער הייליגער חלקת יואב זי"ע האט
68
יואב זי"ע ,וואס איז דעמאלט געווען מורה צדק אין •••
נאשעלסק. הגה"ק רבי שלמה קאליש זי"ע האט דערציילט,
אז ער איז איינמאל געווען מיט זיין שווער ,דער
די דריי גדולים האבן זיך געזעצט ווי ביי א דין הייליגער חלקת יואב זי"ע ,ביים הייליגן אבני נזר
תורה ,און במשך עטליכע שעות האבן זיי דן געווען זי"ע ,און דער הייליגער אבני נזר האט געזאגט
אין די הלכות טריפות וואס האבן געהאט א שייכות פארן הייליגען חלקת יואב" ,עס איז שוין געקומען
צום ענין ,די דאקטוירים האבן געווארט אינעם די צייט איר זאלט נעמען קוויטלעך" ,דער חלקת
צווייטן צימער פאר א ענטפער וואס מען זאל טון, יואב זי"ע האט זיך אנטשולדיגט און געזאגט פאר
צום סוף איז ארויס דער פסק ,אז מען זאל נישט זיין רבין" ,רבי ,וואס וועל איך טון ווען א איד וועט
אפשניידן די האנט ,און דער חולה וועט קענען קומען און בעטן אז ער וויל געהאלפן ווערן מיט א
געהיילט ווערן מיט אנדערע רפואות ,און אזוי איז בן זכר".
טאקע געווען ,אבער ער איז נישט גענצליך געזונט
געווארן. האט דער הייליגער אבני נזר זי"ע געפרעגט,
"ווייסט איר דען נישט די סגולה אין מסכת יבמות?",
שפעטער האט דער הייליגער חלקת יואב זי"ע האט דער הייליגער חלקת יואב געפרעגט" ,צי דער
געפרעגט דעם הייליגען אבני נזר א קושיא אין רבי מיינט דעם פירוש פון רבינו חננאל" ,האט דער
תוספות וואס האט געהאט א שייכות צו יענעם הייליגער אבני נזר געזאגט" ,אויב אזוי ,ווייסט איר
פסק ,האט דער הייליגער אבני נזר זי"ע געזאגט ,אז דאך יא".
ער האט זיך געוואונדערט פארוואס דער חולה איז דערנאך האט דער הייליגער אבני נזר זי"ע
נישט גענצליך געזונט געווארן ,אבער יעצט צוגעגעבן ,אז די וועלט מיינט מען קען פועל'ן
פארשטייט ער ,אז דאס איז צוליב דער קושיא ,און ישועות נאר דורך נסתר ,אבער מען קען אויך פועל'ן
ווען ער וואלט געוואוסט דערפון בשעת'ן פסק, ישועות דורך נגלה ,און דער הייליגער אבני נזר זי"ע
וואלט ער עס גלייך מתרץ געווען ,און דער חולה האט געזאגט "אז ער ווייסט ,א שטיקל נימוקי יוסף
וואלט אינגאנצן געהיילט געווארן. אין מסכת בבא קמא מיט וועלכן מען קען פוקד זיין
••• עקרות" ,אבער דער אבני נזר האט נישט
ווערט געברענגט אין ספר חלקת יואב ,אז דער אויסגעזאגט וועלכן שטיקל ער מיינט ,אבער ווי
הייליגער חלקת יואב זי"ע האט געהאט א קליינע נאר זיי זענען ארויסגעגאנגען ,האט דער הייליגער
טאכטער ,בערך פינף יאר אלט ,וואס איז אין חלקת יואב זי"ע זיך געזעצט לערנען דעם גאנצן
נאשעלסק קראנק געווארן מיט די מחלה פון נימוקי יוסף אויף בבא קמא.
טיפוס ,די קראנקהייט איז געווארן אזוי שווער ,אז •••
די דאקטוירים האבן שוין נישט געהאט קיין ווערט דערציילט אין ספר חלקת יואב ,אז
האפענונג ,און די אנשי חברה קדישא זענען גערופן איינמאל איז רבי פייבל ,דער רב פון נובהדוור,
געווארן צום בעט ,און זיי האבן געמיינט אז די קינד זייער קראנק געווארן אויף זיין האנט און א טייל
איז שוין נסתלק געווארן ,און מען האט איר פון די דאקטוירים האבן געזאגט ,אז מען מוז אים
צוגעדעקט מיט א ליילעך און געעפנט די פענסטער. רח"ל אפשניידן די האנט ,ווייל אנדערש איז ער אין
סכנה ,דער רב האט נישט געוואלט צושטימען ,ביז
און שטוב האט מען געהערט א גרויס געוויין ער וועט פרעגן זיין ידיד ,דעם הייליגען אבני נזר
פון די משפחה ,און דער הייליגער אבני נזר זי"ע, זי"ע ,וואס איז דעמאלט געווען רב אין שטאט
וואס האט געוואוינט אויפן אויבערשטן שטאק, נאשעלסק.
האט געהערט די קולות ,ער איז גלייך
בעט, צום צוגעגאנגען אראפגעקומען, דער הייליגער אבני נזר זי"ע איז געקומען צו
אראפגענומען דעם ליילעך פון איר פנים ,און צוריק דעם רב ,און ער האט געזאגט ,אז ער וויל נישט
ארויפגעגאנגען צו זיין שטוב ,און לפלא ,יענע רגע אליין ענטפערן אויף די שאלה ,נאר ער וויל
האט מען ווידער אנגעהויבן צו זען ביי איר סימני צוזאמשטעלן א בית דין ,און ער האט גענומען מיט
חיות ,און נאך עטליכע שעות האט זי זיך אנגעהויבן זיך רבי יצחק פייגנבוים פון ווארשא און דעם חלקת
69
מעשה פון אירע קינדער יארן ,און ער האט צו דערכאפן ,און אין עטליכע טעג איז זי אינגאנצן
געזאגט" ,אז דעמאלט האט דער רבי געקענט געזונט געווארן.
פועל'ן ,אז זי זאל לעבן ,חתונה האבן און איבערלאזן
דורות ,און יעצט האט זי שוין געבוירן א קינד איז זי ווען זי איז אויפגעוואקסן ,האט דער הייליגער
נפטר געווארן" ,און רבי שלמה קאליש האט אבני נזר זי"ע איר פארגעשלאגן פאר זיין תלמיד
שפעטער דערציילט ,אז נאך דער חורבן איז רבי שלמה קאליש ,די טאטע רבי צבי קאליש האט
געבליבן לעבן אן אייניקל פון זיין ערשטן ווייב ,און געפרעגט דעם רבי'ן דעם הייליגען אבני נזר ,ביי
אזוי זענען מקוים געווארן די ווערטער פונעם וועמען מען קען זיך נאכפרעגן אויף דער מדוברת,
הייליגען אבני נזר זי"ע" ,אז עס זאל בלייבן פון איר האט דער רבי געזאגט" ,ביי איר טאטן אליין" ,רבי
א זכר". צבי האט זיך געוואונדערט ,ווי אזוי מען קען פרעגן
••• דעם טאטן אויף זיין אייגענע טאכטער ,האט דער
עס ווערט דערציילט ,אז נאכדעם וואס דער אבני נזר זי"ע געזאגט ,אז רבי יואב יהושע איז אן
ערשטער רעבעצין פון רבי שלמה קאליש איז "איש האמת" ,און אפילו ווען עס רעדט זיך פון זיין
נסתלק געווארן ,האט דער הייליגער חלקת יואב אייגענע טאכטער" ,וועט ער נישט משנה זיין
זי"ע געוואלט אים געבן זיין יונגערע טאכטער, פונעם אמת אפילו כחוט השערה ,נישט פאר כל
מרת שפרה בלומה ע"ה ,אבער ער האט זיך חללא דעלמא".
געצווייפלט צי מען דארף נישט חושש זיין צו דער
צוואה פון רבי יהודה החסיד ,וועגן חתונה האבן מיט מען האט גערופן דעם הייליגען חלקת יואב
צוויי שוועסטער ,איז דער הייליגער חלקת יואב זי"ע ,און דער רבי האט אים געפרעגט איבער די
געגאנגען מיט רבי שלמה צום הייליגן אבני נזר מדות און מעלות פון זיין טאכטער ,און דער חלקת
זי"ע. יואב האט אויף יעדע שאלה געענטפערט קלאר
און אויפריכטיג ,און דער שידוך איז געשלאסן
האט דער הייליגער אבני נזר געזאגט ,אז אין געווארן.
דער צוואה שטייט" ,אם נשא רחל ומתה ,לא ישא
לאה אחותה" ,און ער האט מדייק געווען אין די בערך א יאר נאך דער חתונה ,ווען זי האט
נעמען ,אז רחל איז געווען די יונגערע און לאה די געבוירן א טאכטער ,איז זי זייער קראנק געווארן
עלטערע ,און געזאגט ,אז דער ענין רעדט ווען מען פון א בלוט פארגיפטונג ,און די דאקטוירים האבן
האט ערשט חתונה געהאט מיט די יונגערע נישט געקענט העלפן ,די מאן רבי שלמה האט
שוועסטער ,און וויל שפעטער נעמען די עלטערע, געבעטן זיין שוואגער רבי רפאל זאב סוקולוב צו
אבער ווען מען האט ערשט געהאט די עלטערע ,און פארן צום אבני נזר זי"ע ,מזכיר זיין איר נאמען ,ווען
נאך איר פטירה וויל מען נעמען די יונגערע ,האט ער מען האט מזכיר געווען די רעבעצין ביים אבני נזר,
אין דעם פאל געגעבן זיין ברכה. האט דער אבני נזר זי"ע געענטפערט בזה"ל" ,וואס
ווילסטו ,איך האב נישט געבעטן ,נאר אז עס זאל
רבי שלמה האט טאקע חתונה געהאט מיט בלייבן פון איר א זכר".
דער יונגערער טאכטער פונעם הייליגען חלקת
יואב ,און זי האט אויפגעצויגן די קליינע יתומה'לע רבי רפאל זאב איז געווארן שטארק
פון איר שוועסטער ,און זיי האבן זוכה געווען צו דערשראקן פון די ווערטער ,און צוריקגעפארן אן
נאך קינדער און לאנגע יארן אינאיינעם. איבערצוזאגן וואס ער האט געהערט ,אבער נאך
••• עטליכע טעג איז די יונגע פרוי ליידער נפטר
רבי פישל פלקסר ,אן אייניקל פונעם הייליגן געווארן ,און דער הייליגער חלקת יואב זי"ע האט
חלקת יואב זי"ע האט דערציילט ,א פלא פון זיין נאכן קבורה גערופן זיין איידעם רבי רפאל זאב און
זיידנ'ס סדר ביים לערנען ,דער צימער איז געווען אים געבעטן ער זאל פונקטליך איבערזאגן וואס
פול מיט ספרים ,די ווענט פון דער ערד ביז אויבן דער רבי האט געזאגט.
זענען געווען אנגעפילט מיט ספרים שענק ,און
ווען דער חלקת יואב זי"ע האט געלערנט מיט די ווען דער הייליגער חלקת יואב האט געהערט
תלמידים און געדארפט א ספר ,האט ער זיך נישט די ווערטער ,האט ער זיך דערמאנט אין דער
70
צעבראכן געווארן ,די געסט האבן זיך געדארפט אויסדרייען צום שאנק ,ער האט
געוואונדערט ,ווי אזוי קען איינער זאגן אזעלכע אויסגעשטרעקט זיין האנט אויף צוריק און
ברכות ,און אין דער זעלבער צייט זיין אזוי אין כעס, ארויסגענומען פונקט דעם ספר וואס ער האט
מען האט נאכגעפארשט ,און ערשט דעמאלט האט געדארפט ,ווייל ער האט געוואוסט אזוי פונקטליך
מען פארשטאנען ,אז די ברכות זענען בעצם געווען וואו יעדער ספר ליגט ,אז ער האט קיינמאל נישט
קללות. פארפעלט.
•••
האט דער הייליגער חלקת יואב זי"ע דער הייליגער חלקת יואב זי"ע האט איינמאל
אויסגעפירט ,אז אזוי איז געווען מיט די צוויי געשפירט ,אז צוויי בחורים אין זיין ישיבה אין
בחורים ,די שלעכטע דעות זענען שוין פריער גוסטינין זענען נישט ווי עס דארף צו זיין ,ווייל
געווען ביי זיי ,נאר זיי האבן עס באהאלטן אונטער זייער אנוועזנהייט האט אים געשטערט אין זיינע
א לשון פון תורה ,אבער יעצט איז אנטפלעקט מחשבות ,און ער האט זיי אוועקגעשיקט פון דער
געווארן וואס עס איז שוין פריער געווען. ישיבה ,נאך א צייט האט מען זיך דערוואוסט ,אז די
••• צוויי בחורים האבן ביי זיך ספרי מינים ,האבן
דער הייליגער חלקת יואב זי"ע האט זיך געוויסע מענטשן אנגעהויבן צו רעדן ,אז דער רב
איינמאל געטראפן מיט א רב ,און גערעדט מיט אים האט זיי נישט געדארפט אוועקשטופן ,און אפשר
עטליכע קורצע ווערטער ,נאכדעם האט ער זענען זיי דורכדעם אנגעקומען צו דעם מצב.
געזאגט ,אז ער שפירט ביי אים עפעס א שמץ פון
מינות ,די מענטשן האבן זיך זייער געוואונדערט, ווען דער הייליגער חלקת יואב זי"ע האט דאס
ווייל דער רב איז געווען באקאנט אלס א ירא שמים געהערט ,האט ער געהייסן אויסרופן ,אז ער וועט
און א ערליכער איד ,און קיינער האט נישט זאגן א דרשה אין בית הכנסת ,ווען דער עולם האט
פארשטאנען וואס דער חלקת יואב מיינט. זיך פארזאמלט ,האט ער גערעדט וועגן די
פרעמדע ווינטן וואס האבן זיך אריינגעכאפט
ווערט געברענגט אין ספר חלקת יואב ,אז צווישן די יונגע מענטשן ,און דערנאך האט ער
ערשט פופצן יאר שפעטער איז באקאנט געווארן געזאגט א משל.
ביי די וואס האבן געוואוסט ,אז דער רב האט שוין
ליידער פון פריער געהאט א שייכות צו די משכילים, א מאן און זיין ווייב האבן געהאט א קרעטשמע
נאר ער האט די גאנצע צייט דאס באהאלטן פאר די מענטשן וואס זענען דורכגעפארן ,אבער
אונטערן שלייער פון תורה און עבודת השם ,אבער זיי האבן זיך זייער געשלאגן ,און געשריגן קללות
ער האט דאס נישט געקענט באהאלטן פון די איינער אויפן צווייטן אפילו פארענט פון די געסט,
הייליגע לעכטיגע אויגן פונעם גרויסן גאון דער און די מענטשן האבן דאס נישט געקענט
חלקת יואב זי"ע ,וואס האט דאס גלייך דערשפירט, אויסהאלטן און האבן אויפגעהערט צו קומען ,און
און האט מיט דעם געראטעוועט אנדערע אידן פון די פרנסה האט זיך אנגעהויבן צו אפשטעלן.
ח"ו ווערן פארשלעפט דורך דעם רב. האבן זיי זיך אפגערעדט צווישן זיך ,אז פון
••• יעצט אן וועלן זיי נישט נוצן ווערטער פון קללות,
עס ווערט געברענגט אין ספר חלקת יואב ,אז נאר אנשטאט דעם וועלן זיי זאגן ברכות ,אבער
ווען דער הייליגער חלקת יואב זי"ע האט געליינט צווישן זיך וועלן זיי וויסן אז יעדע ברכה מיינט א
די חידושי תורה פונעם גרויסן גאון רבי יוסף ראזין באזונדערע קללה ,און די געסט האבן געמיינט אז
דער ראגעטשאווער גאון זי"ע ,איז ער געווארן דער קריג האט זיך שוין אויפגעהערט ,און זיי זענען
זייער איבערגענומען ,און ער האט געזאגט" ,פון ווידער געקומען עסן און טרינקען.
זיינע חידושים זעט מען ,אז עס איז קיינמאל נישט
אריבער אין זיין מוח אפילו א הרהור עבירה" ,ווייל איינמאל איז די קרעטשמע געווען פול מיט
דער הייליגער חלקת יואב זי"ע האט אין די מענטשן ,און דער בעל הבית האט אנגעהויבן
ווערטער פון תורה דערקענט ,נישט נאר זיין אויסצושיטן ברכות אויף זיין ווייב ,און ביים סוף
גרויסע גאונות אין תורה ,נאר אויך זיין געוואלדיגע האט ער געגעבן אזא שטארקן קלאפ מיטן פויסט
ריינקייט. אויפן טיש ,אז די גלעזער און טעלערס זענען
71
אויפפירונג ,מען האט נישט געקענט געפינען קיין •••
פגם אין זיין שחיטה ,ווייל ער איז געווען א גרויסער דער הייליגער חלקת יואב זי"ע האט זיך פון
בקי אין די הלכות און אין די מלאכה. זיינע יונגע יארן געפירט מיט א געוואלדיגע
קדושה און פרישות ,ער האט אכטונג געגעבן
איין פורים ,נאכדעם וואס ער האט גאר אסאך
קיינמאל נישט אויפצודעקן דעם חלק פונעם גוף
געטרונקען ,האט ער געזינגען א ניגון וואס איז
וואס דארף זיין צוגעדעקט ,אפילו אביסל ,און אויך
געווען פיל מיט ליצנות ,ער האט אויסגעמאלט ווי
נישט אנצורירן זיין גוף ,אויף די עלטערע יארן האט
אזוי די וועלט וועט אויסזען נאך ביאת המשיח ,און
ער געברויכט מאכן א געוויסן מעדיצינישע
צווישן די ווערטער האט ער אפגעלאכט און חוזק
פראצעדאר ,און ווען ער האט זיך דערוואוסט אז
געמאכט פון איינע פון די גרויסע צדיקי הדור.
ביים אנטון וועט ער דארפן אנרירן זיין גוף ,איז ער
ווען דער הייליגער חלקת יואב זי"ע האט דאס געווארן זייער צובראכן.
געהערט ,האט ער געלאזט רופן דעם שוחט און
ווייל פאר דעם צדיק וקדוש איז דאס געווען א
גערעדט מיט אים ביחידות ,און ער האט אים
זאך וואס רירט אן אין זיינע גדרי קדושה ,וואס ער
געזאגט ,אז פון דער ליצנות זעט ער אז עס פעלט
האט געהיטן זיין גאנץ לעבן ,ווערט דערציילט ,אז
אים אין יראת שמים ,און דערפאר וועט ער אליין
עטליכע שעות האט ער נישט געגעסן און נישט
מער נישט עסן פון זיין שחיטה ,און דאס איז נישט
געטרונקען ,ער איז געגאנגען אין צימער און
ווייל זיין שחיטה איז ח"ו טריפה ,אבער ער וויל
ביטערליך געוויינט ,די וואס זענען געקומען אים
דווקא נאר עסן פון א שחיטה פון א ירא שמים.
באזוכן האבן אים געוואלט בארואיגן ,אבער עס
און וויבאלד דער צדיק האט נישט געוואלט האט אים אזוי שטארק וויי געטון ,אז זיי האבן אים
אוועקנעמען די פרנסה פונעם שוחט ,האט ער נישט געקענט מנחם זיין ,דאס איז געווען זיין
געזאגט ,אז ער וועט דעם ענין נישט מפרסם זיין, געוואלדיגע קדושה מיט וואס ער האט זיך זיין גאנץ
נאר דער שוחט זאל אים יעדע וואך קומען זאגן לעבן געפירט.
וועלכע קצבים האבן די וואך פלייש פון זיין •••
שחיטה ,כדי ער זאל וויסן וואו נישט צו קויפן ,און דער הייליגער חלקת יואב זי"ע האט קיינמאל
דער שוחט האט זיך אונטערגעגעבן ,און אזוי איז נישט ארויסגעקוקט חוץ לד' אמות ,און אויך בטבע
עס אנגעגאנגען זעכצן יאר ברציפות ,יעדע וואך האט ער נישט גוט געזען אויף דער ווייטנס ,מיט
האט ער געמאלדן דעם רב ,און קיינער פון די דעם אלעם ווערט געברענגט ,אז ווען ער איז
שטאט האט נישט געוואוסט דעם סוד. געגאנגען אין גאס ,האט ער געשפירט די זאכן אויף
••• וואס ער דארף אכטונג געבן ,ווי נישט צו גיין
א שוחט פון אן אנדערער שטאט האט געהאט אונטער א פרוי.
א סכסוך מיטן רב און די פרנסים ,דער שוחט איז
און דער צדיק האט אמאל געזאגט א ביאור
געווען א גרויסער בקי אין די הלכות שחיטה און
אויף דעם מאמר" ,צדיק גוזר והקב"ה מקיים" ,אז
טריפות ,און אפילו די פרי מגדים האט ער געקענט
דער אייבערשטער איז גוזר א גזירה ,און דער צדיק
בעל פה ,און דער שוחט האט פארגעשלאגן ,אז
איז עס מבטל ,און דער אייבערשטער האט
ביידע צדדים זאלן נעמען דעם הייליגן חלקת יואב
אריינגעלייגט אין מענטשן א טבע און א תאוה ,כדי
זי"ע אלס בורר ,און זיי האבן צוגעשטימט.
די וועלט זאל קענען האבן א קיום ,און דער צדיק
איז דער שוחט געפארן צום חלקת יואב ,בעטן ארבעט אויף זיך ,ביז ער איז בכלל נישט מער
ער זאל זיך אונטערנעמען דעם ענין ,אינמיטן די משועבד צו דער תאוה ,און דאס איז דער ענין וואס
שמועס האט דער הייליגער חלקת יואב זי"ע אים דער צדיק איז מבטל די גזירה.
געפרעגט" ,אויב איר זענט אין א סכסוך מיטן רב, •••
פאר וועמען ווייזט איר יעצט דעם חלף?" ,האט דער אין דער קהילה פונעם הייליגן חלקת יואב זי"ע
שוחט געענטפערט מיט א געלעכטער" ,פאר איז געווען א שוחט ,א גרויסער למדן מיט קינדער
וועמען איך ווייז דעם חלף? איך ווייז עס פארן און איידעמער תלמידי חכמים ,אבער די מענטשן
אקס". האבן שוין יארן גערעדט וועגן זיין שווערע
72
נישט אוועקגעגאנגען ביז ער האט געזען אז דאס ווען דער הייליגער חלקת יואב זי"ע האט
קינד'ס מצב איז געווארן בעסער ,דאס איז געווען געהערט אזא ליצנות ,האט ער אים געזאגט ,ער
זיין מסירת נפש פאר א אנדערן איד. זאל תיכף צוריקפארן און פאר קיינעם נישט
••• דערציילן אז ער איז געווען ביי אים ,אבער אין זיין
דער הייליגער חלקת יואב זי"ע האט זייער ליב שטאט זאל ער פארשלאגן אז מען זאל נעמען אן
געהאט זיינע תלמידים ,ווען ער האט געזען א בחור אנדערן בורר ,ווייל אויב ער וועט זיין דער בורר ,זאל
וואס האט געהאט די כוחות צו אויסוואקסן עפעס דער שוחט שוין יעצט וויסן אז ער וועט פסל'ענען
מער אין תורה ,האט ער אים געגעבן געלט פאר די זיין שחיטה.
נסיעה און א בריוו ,אז מען זאל אים אריינלאזן הערן •••
א שיעור פונעם הייליגן אבני נזר זי"ע אין סוכטשוב, א תלמיד פונעם הייליגן חלקת יואב זי"ע האט
און גאר אסאך מאל האט אזא בחור ,נאכן הערן אמאל געבעטן פון זיין רבין א סגולה ,אז ער זאל
דעם שיעור ,געפונען זיין פלאץ אין סוכטשוב און קענען באפרייט ווערן פון דינען אין מיליטער ,דער
איז דארט געבליבן ,און דאס האט דעם גאון בכלל הייליגער חלקת יואב האט זיך געוואלט
נישט געשטערט ,ווייל ער האט באמת נאר ארויסדרייען ,ער האט נישט געוואלט מען זאל אים
ארויסגעקוקט אויף די הצלחה פון זיינע תלמידים. האלטן פאר א בעל מופת.
איינמאל איז דער הייליגער חלקת יואב זי"ע אבער דער תלמיד האט אזוי פיל געבעטן ,ביז
געקומען קיין סוכטשוב ,און געטראפן א תלמיד דער הייליגער חלקת יואב זי"ע האט אים געזאגט,
וואס ער האט נאר לעצטנס אהינגעשיקט ,האט ער אז ווען ער וועט זיך שטעלן פאר דער
אים געזאגט מיט א שמייכל" ,איר ווילט זיכער שוין מעדיצינישער קאמיסיע ,זאל ער טראכטן פונעם
נישט צוריקגיין קיין קינצק ,ווייל פון קינצק פארט צירוף "פו"ם ב"ן" ,דער תלמיד האט אזוי געטון ,און
מען קיין סוכטשוב ,אבער נישט פון סוכטשוב קיין ער איז באפרייט געווארן ,שפעטער איז ער
קינצק" ,האט דער בחור געענטפערט" ,ניין ,איך צוריקגעקומען און געפרעגט וואס דער צירוף
וויל יא צוריקגיין קיין קינצק" ,האט דער הייליגער מיינט ,האט דער הייליגער חלקת יואב זי"ע אים
חלקת יואב זיך באמת געוואונדערט ,ווייל ער האט געזאגט ,אז דאס איז די ראשי תיבות פון "פדני
באמת געהאלטן אז זיין ביי זיין רבין אין סוכטשוב והצילני מיד בני נכר".
איז אסאך מער חשוב. •••
רבי פישל פלקסר האט דערציילט ,אז זיין
האט דער בחור צוגעלייגט" ,איך וויל צוריקגיין זיידע ,דער הייליגער חלקת יואב זי"ע ,האט געהאט
נעמען מיינע חפצים" ,אבער ווי נאר דער בחור האט א געוואלדיגע אהבה פאר א אנדערן איד ,במשך
דאס ארויסגעזאגט ,האט ער זיך זייער דערשראקן, דעם טאג זענען מענטשן אריין און ארויס פון זיין
ווייל אפשר האט ער גערעדט נישט ווי עס פאסט, בית דין ,און ווען איינער האט געדארפט הילף ,האט
אבער דער הייליגער חלקת יואב זי"ע איז נישט ער אים געהאלפן מיט א ברייטע האנט ,ביי די
געווארן באליידיגט ,פארקערט ,ער האט זיך זייער ערשטער וועלט מלחמה ,ווען די דייטשע
געפרייט ,אז זיין תלמיד איז שוין געווארן א הערשאפט האט ארעסטירט אידן ,איז דער
סוכטשובער תלמיד ,און דערפון האט ער געהאט הייליגער חלקת יואב זי"ע געגאנגען צום
א אמת'ע נחת. מיליטערישן מפקד פון דער שטאט זיך צו משתדל
••• זיין פאר זייער באפרייאונג ,און ער האט דאס געטון
עס ווערט געברענגט ,אז דער הייליגער חלקת אפילו ווען דער ענין איז געווען פארבונדן מיט א
יואב זי"ע האט ארויסגעגעבן דעם קונטרס קבא סכנה פאר אים אליין.
דקשייתא ,מיט הונדערט און דריי שווערע קושיות
אין ש"ס און פוסקים ,אן צו שרייבן אינעם קונטרס און דער אייניקל האט אויך דערציילט ,וואס
די תירוצים ,און דער קונטרס האט אויפגעוועקט זיין מאמע ,די טאכטער פונעם חלקת יואב ,האט
די יונגע לומדים אין גאנץ פוילן ,מען איז געזעסן אים איבערגעזאגט ,ווען ער איז אלס קינד קראנק
טעג און נעכט און געארבעט אויסצוטרעפן א געווארן ,איז דער זיידע דער הייליגער חלקת יואב
תירוץ אויף די קושיות. געזעסן ביי זיין בעט א גאנצע נאכט ,און ער איז
73
••• און דער גאון רבי פישל פלקסר ,דער אייניקל
דער הייליגער חלקת יואב זי"ע האט זייער פונעם חלקת יואב ,האט דערציילט ,אז די וואס
מחשיב געווען דעם הייליגן שם משמואל זי"ע ,דעם האבן געטראפן א תירוץ האבן עס געשיקט צום
זון פונעם הייליגען אבני נזר זי"ע ,נאך ביים לעבן זיידן צו זען אויב מען האט ריכטיג צוגעטראפן ,און
פונעם אבני נזר האט ער זיך אויסגעדרוקט איבער מען האט שפעטער געפרעגט דעם זיידן ,צי ער
דעם שם משמואל מיט א געוואלדיגע הערצה ,ער האט שוין אליין געוואוסט די תירוצים.
האט געזאגט ,אז עס זענען דא שווערע ענינים וואס
האט דער הייליגער חלקת יואב זי"ע
ער דארף ארבעטן אויף זיי דריי טעג רצופים ,מיט
געענטפערט מיט א שמייכל" ,מיין גאנצע כוונה איז
אלע זיינע כוחות ,ביז ער פארשטייט זיי ,אבער דער
דאך געווען צו אויסשארפן די יונגע לומדים ,להגדיל
הייליגער שם משמואל פארשטייט די זעלבע
תורה ולהאדירה" ,און אפילו ער האט באמת
ענינים ביז זייער טיפקייט מיט איין בליק.
געוויסט די תירוצים אויף די שווערע קושיות ,האט
•••
ער דאס נישט געשריבן ,ווייל ער האט געוואלט אז
אין די לעצטע חדשים פונעם הייליגן חלקת
די קושיות זאלן מעורר זיין א משא ומתן של תורה,
יואב זי"ע ,ווען ער האט געליטן קראנקהייטן און
און אז די יונגע כוחות זאלן זיך אויסארבעטן אין
יסורים ,האט ער נישט אויפגעהערט צו עוסק זיין
לערנען.
אין תורה ,זיין איידעם רבי שלמה קאליש האט
•••
דערציילט ,אז אין דער נאכט פון זיין הסתלקות איז
עס איז באקאנט ,אז דער הייליגער חלקת יואב
דער סוכטשובער רבי ,הרה"ק רבי דוד זי"ע ,דער
זי"ע איז געווען א בעל מחדש נפלא בתורה ,און
אייניקל פונעם אבני נזר ,געקומען אים באזוכן.
דערפאר האט דער גאון שטענדיג געהאט אין די
טאשן פאפירן ,כדי ווען עס וועט אים אויפקומען א
ווען ער האט געזען דעם שווערען מצב ,האט
חידוש ,זאל ער עס גלייך קענען פארשרייבן ,ווייל
ער נישט געקענט בלייבן שטיין ביים בעט ,און ער
ער האט נישט געוואלט פארלירן אפילו א רגע.
האט זיך געוואלט געזעגענען ,האט דער הייליגער
חלקת יואב זי"ע אים געזאגט ,אז ער וויל נאך הערן זיין איידעם האט דערציילט ,אז איינמאל האט
א חידוש אין תורה ,האט רבי דוד אים געזאגט א מען גערייניגט זיין צימער און ארויסגענומען די
טיפן חידוש פון זיין זיידן ,דעם הייליגן אבני נזר בענקלעך ,כדי צו רייניגען די ערד ,פונקט דעמאלט
זי"ע ,אין דער סוגיא פון תנאי ,די ארומיגע האבן איז פארן שווער איינגעפאלן א פרישער חידוש
געזען ,ווי די ווערטער פון זיין גרויסן רבי'ן זענען בתורה ,און ער האט נישט געהאט וואו זיך צו זעצן
געווען פאר אים א משיב נפש ,און א קורצע צייט און זיי פארשרייבן ,האט זיך דער שווער דער
שפעטער איז זיין הייליגע נשמה ארויף למעלה. הייליגער חלקת יואב אראפגעזעצט אויף דער ערד,
••• און פארשריבן די חידושים אויף זיינע פאפירן ,ווייל
די אנשי חברה קדישא וואס האבן זיך דער גאון האט מיט די תורה נישט געקענט
באשעפטיגט מיטן הייליגן חלקת יואב זי"ע נאך זיין געווארט ביז דער צימער וועט זיין פארטיג.
הסתלקות ,האבן דערציילט ,אז זיין גוף איז געווען •••
ליכטיג און ריין ממש ווי א ניי געבוירן קינד ,אין די דער הייליגער חלקת יואב זי"ע פלעגט יעדעס
תולדות ווערט דערביי געברענגט די ווערטער יאר וויילן ביים הייליגן אבני נזר זי"ע אין די ניין טעג
פונעם הייליגן אבני נזר זי"ע ,אז עס איז דא א צדיק פון חודש אב ,און דער הייליגער אבני נזר האט
וואס הערשט אויף זיינע תאוות ,און א העכערע געוואלט מכבד זיין מיט א סעודה ,האט מען
מדרגה ,ווען די נפש הבהמית אליין ווערט געמאכט א סיום מסכת כדי צו קענען עסן פלייש,
איבערגעדרייט צום גוטן ,מיט די יארן ,דורך תורה איינמאל ,ווען דער חלקת יואב איז געקומען ,איז
ומצוות ,ווערט דער גאנצער מענטש מזוכך ,און פונקט נישט אויסגעקומען אז מען זאל ענדיגן א
טאקע די וואס האבן זיך באשעפטיגט מיט אים מסכת ,האט דער אבני נזר זי"ע גענומען א תנ"ך,
האבן געזען ,אין זיין גוף א סימן פון די קדושה מיט און געלערנט איינס פון די ספרי נביאים פון אנהויב
וואס ער האט געלעבט. ביזן סוף ,כדי צו מאכן א סיום לכבוד דעם גרויסן
גאסט.
74
הדברים האט ער געזאגט ,דאס קינד דארף דאך זיין
יארצייט ה' מרחשון
א מנהיג ישראל און ער וועט נאך זיין א עילוי בתורה,
צום סוף האט דער טאטע אויסגעפויעלט א ישועה
הרה"ק רבי קלונימוס קלמן ב"ר אלימלך זי"ע הי"ד
און דאס קינד איז צוריק געזונט געווארן.
)שפירא( בעל חובת התלמידים ,מפיאסעצנא
ווען מען איז געקומען צום טאטן מיט א
קוויטעל און מזכיר געווען פאר א ישועה ,פלעגט ער איז געבוירן אין שטאט גרודזיסק אין פולין ,י"ט
דער טאטע גיין און לייגן דעם קוויטעל אונטערן אייר בשנת תרמ"ט.
קאפ פונעם קינד ,און כסדר געזאגט ,אז ער וועט
נאך זיין א גרויסע פועל ישועות ווען ער וועט צו זיין טאטן הרה"ק רבי אלימלך שפירא בעל אמרי
גרעסער ווערן. אלימלך מגרודז'יסק זי"ע,
בן הרה"ק רבי חיים מאיר יחיאל השרף ממוגלניצא
ער איז געווען איינע פון די גדולי החסידים אין זי"ע) ,חתן הרה"ק רבי אלעזר מליזענסק זי"ע ,בן
פולין ,ער איז געווען א גאון וגדול בתורה ,חכם הרה"ק רבי אלימלך מליזענסק זי"ע(,
הארזים ,מקובל נפלא ,ער איז געווען א צדיק בן הרה"ק רבי אבי עזרי זעליג מגראניץ זי"ע) ,מגזע
וקדוש עליון און איש פלאי אפילו צווישן די גדולים הגה"ק בעל מגלה עמוקות זי"ע(,
און צדיקים בדורו ,זיין גאנץ לעבן איז געווען איין חתן הרה"ק רבי ישראל המגיד מקאזניץ זי"ע.
קייט פון קדושה וטהרה סולם מוצב ארצה וראשו
מגיע השמימה ,ער איז געווען א רועה נאמן פאר און צו זיין מאמע הרבנית הצדקת מרת חנה ברכה
זיין עדה הקדושה ,ער איז געווען תמיד בשמחה, ע"ה,
נוח לבריות דער צדיק האט מקבל געווען יעדן איד בת הרה"ק רבי חיים שמואל הורוויץ מחנטשין זי"ע,
בסבר פנים יפות. בן הרה"ק רבי אליעזר הלוי הורוויץ ראב"ד
חענטשין זי"ע) ,חתן הרה"ק רבי יוסף ברוך דער
ער איז געווען פון די צדיקים בדורו וואס
גוטער איד מניישטאט זי"ע ,בן הרה"ק רבי
אפילו ליידער זייענדיג אונטער די הענט פון די
קלונימוס קלמן בעל מאור ושמש זי"ע(,
דייטשן ימ"ש ,האט ער ווייטער אנגעהאלטן זיין
בן הרה"ק רבי צבי הירש הלוי זי"ע,
עבודת השם מיט א געוואלדיגע מסירת נפש ,ער
בן הרה"ק רבי יעקב יצחק הלוי בעל החוזה מלובלין
האט מרביץ תורה געווען פאר הונדערטער
זי"ע.
תלמידים ,און מיט זיין גרויסן כח אריין געלייגט
תורה און קדושה אין זיינע גרויסע תלמידים.
ביי די חסידים פונעם טאטן רבי אלימלך זי"ע
די גרויסע גדולים און צדיקים בדורו האבן האט מען געהאלטן דעם סימן פון דעם געבורט פון
אלע עדות געזאגט ,אז דער גאון וקדוש האט דעם זון ,י"ט אייר איז "יסוד שבהוד" און די ברית
געהאט אין זיך די קדושה וטהרה פון זיינע גרויסע איז פאר געקומען כ"ו אייר "יסוד שביסוד" ,און ער
זיידעס ,אנגעהויבן פונעם הייליגע רבי אלימלך האט באקומען זיין נאמען נאכן זיידע הרה"ק בעל
מליזענסק זי"ע ,דער מגיד מקאזניץ זי"ע ,דער שרף מאור ושמש מקראקא זי"ע.
ממוגלניצא זי"ע ,דער הייליגער מאור ושמש זי"ע,
וואס עס האט זיך אין דעם גאון אנגעזען זיין גדלות דער טאטע זי"ע האט אויף דעם קינד געהיטן
און כח הגבורה ,ווי ער האט מיט זיין גרויסן כח גאר כבבת עינו ,ער האט שוין גלייך ווען ער איז געבוירן
שטארק משפיע געווען אויף אידישע קינדער דעם געווארן געשטעלט א שומר ,וואס זאל דעם קינד
עבודה פון דינען דעם באשעפער מיט א אש קודש וואשן די הענט יעדן אינדערפרי ,און דאס קינד איז
און א התלהבות דקדושה און מיט א שמחה של אייביג געגאנגען מיט א צוגעדעקטן קאפ.
מצוה.
ביי די צוויי יאר איז דאס קינד ליידער זייער
ליידער ר"ח ניסן בשנת תרנ"ב זייענדיג נאר 3 קראנק געווארן ,דאן האט זיין טאטע גאר שטארק
יאר אלט ,איז דער גאון געווארן א יתום פון זיין איינגעריסן פארן געזונט פון זיין קינד ,און בתוך
75
בשנת תרס"ז האט ער חתונה געהאט מיט הרבנית הייליגען טאטן זי"ע ,און אפילו זייענדיג גאר יונג
הצדקת מרת רחל חיה מרים ע"ה, האט מען געזען אז דאס קינד איז מרגיש דעם
בת דודו הרה"ק רבי ירחמיאל משה הופשטיין גרויסן אבידה פון פארלירן זיין הייליגען טאטן,
מקאזניץ זי"ע, אבער די חסידים זעהנדיג די הנהגה פון דעם
בן הרה"ק רבי יחיאל יעקב הופשטיין מקאזניץ זי"ע, קליינעם קינד ,האבן שוין דאן געזען דעם זון אלס
בן הרה"ק רבי אלעזר מקאזניץ זי"ע, דער ממלא מקום פונעם טאטן.
בן הרה"ק רבי משה אליקים בריעה מקאזניץ זי"ע,
בן הרה"ק המגיד מקאזניץ זי"ע. א מעשה נפלא האבן דערציילט די זקני חסידי
גרודזיסק ,אינעם יאר פונעם פטירה פונעם טאטן,
נאך די חתונה האט ער זיך אריבער געצויגען האט מען געברענגט דעם קינד אין שוהל צו זאגן
קיין קאזניץ ,און געוואוינט אין שטאט קאזניץ נעבן קדיש נאך זיין הייליגען טאטן.
זיין שווער ,דארט האט ער עוסק געווען בתורה
צוזאמען מיט זיין געהויבענע שווער ,ער האט אבער איין טאג ביי מנחה ,האט דער קינד
דארט געוואוינט פאר 4יאר און קונה געווען גאר בשום אופן נישט געוואלט זאגן קיין קדיש ,ווען
אסאך פון זיין שווער בתורה און בדרך החסידות מען האט אים געפרעגט פארוואס ער וויל נישט
לבית קאזניץ און קארלין ,וואס ווי באקאנט איז זאגן קיין קדיש ,האט דער קינד געענטפערט" ,ווי
דער שווער אויפגעצויגען געווארן ביים פעטער אזוי קען איך זאגן קדיש ,ווען בשעת מעשה זעה
הרה"ק רבי אשר מסטאלין זי"ע ,זייענדיג א יתום איך יעצט מיין הייליגען טאטן זיצן אויף זיין פלאץ
יונגערהייט פון זיין הייליגען טאטן זי"ע ,חסידים ווי ביים לעבן".
האבן געזאגט ,אז דער גאון האט מקבל געווען ביים
שווער אין די 4יאר מער וויפיל א חסיד קען קונה אפילו זייענדיג שטארק צובראכן נאכן
זיין ביי זיין רבין 40יאר. פארלירען זיין גרויסן טאטן ,האט דער קינד אבער
ווייטער עוסק געווען בתורה מיט א געוואלדיגע
עס איז געווען א מסורה אין בית קאזניץ ,אז התמדה ,די אידן פון שטאט האבן געזען אז דא
דער רבי זאגט שבועות דעם פיוט אקדמות אזוי ווי וואקסט אויף א עילוי און א גדול בתורה ,ער איז
עס איז איינגעפריט אין רוב קהלות ,אבער בשנת שוין דאן פון יוגענד אויף געשטאנען גאר פרי
תרס"ט יו"ט שבועות ,האט דער שווער מכבד פארטאגס ,און געלערנט מיט א געוואלדיגע
געווען זיין איידעם רבי קלונימוס קלמיש ,אז ער התמדה און שוין דאן געהאט א גאר שארפע
זאל זאגן דעם אקדמות ,בלית ברירה האט דער פארשטאנד אין תורה.
איידעם געזאגט דעם אקדמות מיט בכיות נוראות,
ווייל ער האט שוין דאן פארשטאנען דעם רמז ,אז ער איז דאן געווארן אויף געצויגען ביים זיידן
די שווער גייט בקרוב נסתלק ווערן ,די חסידים הרה"ק רבי חיים שמואל מחנטשין זי"ע ,און ער
האבן דאס אנעגנומען אלס א סימן פון מסמך זיין האט זוכה געווען צו א געוואלדיגע התקרבות
דעם איידעם צו רבנות. פונעם זיידן ,און גאר אסאך תורה און אויך זיין דרך
יענעם זומער איז ער געפארן מיטן שווער אויף אין עבודת השם האט ער מקבל געווען פון זיין
א נסיעה צום שטאט קשאנוב פאר צרכי רפואה, הייליגע זיידן מחנטשין.
אבער י"ג אלול אויפן וועג צוריק קיין קאזניץ ,איז
דער שווער נסתלק געווארן ווען זיין איידעם אויך איז ער אסאך געווען אין שטוב פון זיין
שטייט ביי זיין זייט ,פארשטייט זיך אז די גאנצע פעטער הרה"ק רבי ירחמיאל משה הופשטיין
שטאט ובתוכם דעם הייליגער איידעם האבן גאר מקאזניץ זי"ע וואס האט אויך גאר שטארק מחבב
שטארק געטרויערט אויפן אבידה פון דעם צדיק געווען דעם יונגען גאון בתורה ,דער פעטער האט
וקדוש. זיך פארעכענט ווי א טאטע צו דעם קינד און אים
ליב געהאט ווי א אייגען קינד ממש ,פון דעם
אין קאזניץ האט מען אויף גענומען אלס פעטער האט ער גאר אסאך קונה געווען פון זיין
ממלא מקום דעם זוהן הרה"ק רבי אהרן יחיאל דרך אין עבודת השם מיט א מורא'דיגע קדושה.
76
רבנות ,זאגענדיג אז די רבנות דארף גיין פארן זי"ע ,און דער איידעם האט זיך דאן אריבער
איידעם פונעם פריעדיגן רב. געצויגען צום שטאט פיאסצנה ,ראש השנה בשנת
תר"ע האט ער אנגעהויבן פירן דאס רבנות ,אסאך
אבער נאך די שטארקע הפצרות פון די שטאט חסידי קאזניץ פונעם שווער זענען געקומען זיך
מענטשן ,און אויך האט דער איידעם פונעם רב מסתופף זיין בצלו פון דעם איידעם ,אפילו ער איז
געוואלט אז דער גאון רבי קלונימוס קלמן זי"ע זאל דאן געווען סך הכל 20יאר אלט ,איז ער שוין דאן
נעמען דאס רבנות ,האט ער מסכים געווען צו געווען מפורסם מיט זיין גרויסע קדושה און גדלות
נעמען דאס רבנות ,אבער נאר בתנאי אז מען וועט בתורה.
דעם איידעם פונעם רב אויף נעמען אלס דיין פון
שטאט ,און אלע תפקודות פונעם רב וועט דער שטאט פיאסצנה איז נאך דאן געווען א
באלאנגען פאר אים ,אפילו דאס געהאלט וואס ער גאר קליינע שטאט און בכלל נישט באוויסט אין
האט ערהאלטן פונעם שטאט אלס רב ,האט ער פולין ,אבער מיטן אנקום פון דעם צדיק איז דער
אוועק געגעבן פארן איידעם פונעם רב. שטאט געווארן א עיר ואם בישראל ,ווען עס האט
כסדר געווירבלט מיט חסידים יראים ושלמים
דאס חביבות וואס די אידן פון שטאט האבן חסידי קאזניץ און אויך חסידים פון זיין זיידע
געהאט צו זייער רבין קען מען זעהן ,אז נאך די מגרודזיסק ,אפילו זקנים וואס האבן נאך געקענט
ערשטע וועלט מלחמה ,ווען דער צדיק האט זיך דעם זיידן דער שרף ממגלוניצא ,זענען געקומען
אוועק געצויגען קיין ווארשא ,און ער האט דארט צום אייניקל שעפן קדושה און זעהן זיין הייליגע
געדינט אלס איינע פון די חברי אגודת הרבנים, עבודה.
האבן די אידן פון שטאט פיאסצנא נישט געוואלט
אויף נעמען קיין נייע רב ,נאר האבן ווייטער ער האט זיין קהילה קדושה געפריט מיט א
געהאלטן דעם צדיק אלס זייער רב. שטארקע האנט ,ער האט זיך נישט געלאזט פון
גארנישט און נישט געלאזט אריין קומען קיין
ער האט ווייטער געפירט דעם שטאט אפילו התחדשות פון די גאס ,ווי באקאנט איז ער געווען
זייענדיג אין ווארשא ,מען האט אנגעפרעגט דעם א גאר שיינע בעל מנגן ,און מיט דעם איז די שלחון
צדיק אויף יעדע זאך פון שטאט ,און אן דעם הטהור פונעם צדיק געווען מעין עולם הבא ,ער
הסכמה פון אים האט מען גארנישט געטון אין האט משפיע געווען אויף די אידן קדושה און א
שטאט ,אויך איז דער צדיק געקומען צום שטאט ברען אין עבודת השם ,ער האט אויס געוואשן די
פיאסצנה יעדעס יאר פון שבת נחמו ביז נאך שבת הערצער פון אידישע קינדער מיט זיינע דברות
בראשית ,וואס דאן זענען טויזענטער אידן קודש און ער האט צענדליגע יונגע בחורים און
געקומען זיך מסתופף זיין בצלו. יונגעלייט מקרב געווען צום באשעפער מיט זיין
געוואלדיגע כח הדיבור און קדושה.
יעדעס יאר ווען ער איז געווען דארט אין
שטאט ,פלעגט ער פארן מיט א גרויסע קבוצה פון דער צדיק האט אמאל מעיד געווען ,אז ביי זיין
זיינע חסידים י"ג אלול צום ציון קדשו פון זיין שווער דער צדיק וקדוש רבי ירחמיאל משה
הייליגע שווער ,דארט האט ער אפ געראכטען א מקאזשניץ זי"ע ,האט ער זיך אויסגעלערנט צו זיין
גאר געהויבענע עבודה ,אויפן וועג צוריק פלעגט א מוהל ,און אויך צו שפילן אויף א פידל ,און די
ער זיך אפשטעלן אין שטאט ראדום צו גיין אין די ניגונים האבן אים באגלייט זיין גאנץ לעבן ,ביים
מקו' וואס איז מקובל אז דאס איז פון דעם בעש"ט טיש און ביי זיין עבודת השם.
הקדוש זי"ע.
בשנת תרע"ג ווען דער רב פון שטאט
איין יאר אויפן וועג צוריק ,איז געווען גאר פיאסצנה הרה"ק רבי נח זי"ע איז נסתלק געווארן,
קאלט ,און מען האט געבעטן דעם צדיק אז ער זאל האט מען געוואלט אויף נעמען דעם צדיק אלס
מוותר זיין אויף דעם טבילה ,אבער ער האט זיך דער אפיציעלע רב פון שטאט ,אבער דער צדיק
נישט געבראכן און זיך געגאנגען טובל'ן אין די האט בשום אופן נישט געוואלט נעמען דאס
77
האט מען דעם איד אפ געשטעלט פון ווייטער מקו' ,ווען ער איז אנגעקומען צוריק אין שטאט,
מחלל שבת זיין ,דאס איז געווען דעם צדיק'ס האט אים געכאפט א געפערליכע פארקילאכטס
מסירת נפש פאר יעדע מצוה אין די תורה און ער און דער דאקטאר האט געזאגט אז די רבי זאל זיך
איז געווען גרייט זיך מוסר נפש זיין דערפאר. צוריק האלטן פון רעדן כדי עס זאל אים בעסער
ווערן.
דער רב איז געווען מפורסם מיט זיין
געוואלדיגע אהבת ישראל ,ער האט געקענט אבער ווען עס איז געקומען ראש השנה ,האט
אוועק געבן זיין אייגענע קליידער פאר א אנדערן דער צדיק נישט מוותר געווען ,נאר מיט א מסירת
איד און אייביג ארויס געוויזן זיין ליבשאפט פאר נפש זיך גע'טובל'ט בעפאר שופר בלאזן און אליין
יעדן איד נישט קיין חילוק יענעמס מצב ,און געבלאזן די תקיעת שופר ,אבער ווען עס איז
דערפאר האט דעם צדיק באמת וויי געטון ,ווען ער געקומען שבת תשובה האט קיינער נישט
האט געזען א איד ח"ו עובר זיין אויף סיי וואס ,און געטראכט אז די רבי גייט זאגן דעם שבת תשובה
דערפאר האט דער צדיק מוחה געווען אן קיין דרשה צוליב זיינע יסורים אין האלז.
חשבונות און זיך נישט דערשראקן פאר קיינעם,
נאר אייביג געווען גרייט צו מקדש שם שמים זיין אבער שבת צופרי האט דער רב געהייסן לאזן
ברבים. וויסן אין אלע בתי מדרשים ,אז יעדער זאל קומען
ווייל די רב וועט זאגן א דרשה ,פארשטייט זיך
די נאנטע צום צדיק דערציילן ,אז גאר אסאך יעדער איז געקומען הערן די דרשה פון זייער רב,
אידן זענען טעגליך געקומען מיט קוויטלעך צום אבער דאן איז מען געוואויר געווארן פארוואס די
צדיק צו פאר א ברכה אדער זיך מזכיר זיין פאר א רב האט אזוי וויכטיג געוואלט זאגן דעם דרשה
ישועה ,און אידן האבן געזען גרויסע ישועות מיט אפילו עס איז אים אנגעקומען גאר שווער צוליב
א ברכה פון דעם צדיק ,יעדן טאג איז אויפן טיש זיין מצב.
ביים רבין געלעגן גאר גרויסע סכומים פון קוויטל
געלט ,אבער סוף טאג איז פון דעם געלט גארנישט ווייל דארט אין שטאט איז געווען איינע פון די
געבליבן ,ווייל דער צדיק האט פארטיילט דאס אידן ליידער א גרויסער תקיף ,וואס האט ליידער
גאנצע געלט פאר צדקה אדער פאר די צרכי פורץ גדר געווען אין חילל שבת קודש ,דער רב
הישיבה. האט פראבירט מיט שיינעם זיך צו בעטן ביי דעם
איד ,אז ער זאל צוריק ציען און אנהייבן היטן דעם
ער איז געווען מפורסם אלס א גאר גרויסע שבת קודש ,אבער דער איד האט בשום אופן נישט
מחנך צו מדריך און מחנך זיין בדרכי התורה געוואלט צוהערן צו די ריידט פונעם רב ,און זיך
ונמצוות ,ער האט געהאט א געוואלדיגע שפראך נאך מתחצף געווען צום רב.
צו יונגע בחורים און אויך עלטערע בחורים ,און ער
האט געהאט מיט דעם א גרויסע כח צו מחזיר דערפאר ווייל עס האט פארן צדיק באמת
בתשובה זיין הונדערטער אידן ,ער האט זיין גאנץ געברענט אז א איד איז מחלל שבת ,האט דער רב
לעבן עוסק געווען אין חינוך פאר אידישע קינדער געשפירט אז דעם שבת שובה דרשה איז די
און געהאלפן עלטערן ווי אזוי זיך אימצוגיין מיט ריכטיגע צייט פון מעורר זיין דעם עולם אויף
זייערער קינדער. שמירת שבת און דורך דעם אפשטעלן דעם מחוצף
פון מחלל שבת זיין ,און דערפאר האט דער רב
נאך די ערשטע וועלט מלחמה ,ווען די מצב אפילו זייענדיג אין א שווערן מצב זיך
ביי כלל ישראל איז געווען גאר שוואך ,ווען אנגעשטרענגט מיט מסירת נפש צו האלטן דעם
אידישע קינדער האבן זיך גאר שטארק שבת שובה דרשה.
געמיטשעט זיך צו האלטן אויפן ריכטיגען וועג ,עס
איז ליידער דאן פארשפרייט געווארן די השכלה מיט א קול חוצב להבות אש האט ער מוחה
און די יונגע קינדער זענען ליידער נאך געשלעפט געווען אויף דעם חילל שבת ,די אידן פון שטאט
געווארן נאך די תנועת השכלה. זענען גאר שטארק נתעורר געווארן ,און דורך דעם
78
אבער צוליב די מלחמה איז ער גלייך צוריק צום האט דער צדיק זיך אריבער געצויגען קיין
שטאט ווארשא ,די הייליגע טעג ראש השנה און ווארשא ,ער האט דארט אויף געמאכט א ישיבה
יום הקדוש האט דער צדיק אפ געראכטן מיט א מיטן נאמען ישיבת דעת משה אויפן נאמען פון זיין
געוואלדיגע מסירת נפש ממש ,עס איז שוין דאן הייליגע שווער ,ער האט דארט געדינט אלס ראש
געווען א שעת מלחמה און עס איז געווען א סכנה ישיבה ,און זיך אליין אפגעגעבן מיט די בחורים זיי
ממש ,אבער דער צדיק איז ווייטער אנגעגאנגען צו מחנך זיין אויפן ריכטיגן וועג ,אין דעם זכות
מיט זיין עבודת הקודש. זענען הונדערטער בחורים געראטעוועט געווארן
פון ח"ו אריינפאלן אין די נעץ פון די השכלה ,און
י"ד תשרי בשנת ת"ש זענען די דייטשן ימ"ש געבליבן ערליכע אידן.
אריין געקומען אין שטאט ווארשא ,און אנגעהויבן
אום ברענגען אידן מיט מיתות משונות רח"ל ,עס אויך האט ער דאן אריין געלייגט גאר שווערער
איז געפלויגען באמבעס פון אלע זייטן ,איין כוחות צו מחבר זיין דעם הייליגען ספר "חובת
באמבע איז אראפ געפאלן נעבן דעם שטוב פונעם התלמידים" ,וואס איז געשטעלט אויף א דרך אין
רבין ,און ליידער איז דאן אומגעקומען די שניר עבודת השם ,דארט האט דער צדיק געשריבן א
פונעם רבין ,אויך האט דאס געשעדיגט זיין בן יחיד דרך און חיזוק פאר יונגע בחורים ווי אזוי זיך צו
הרה"ק רבי אלימלך בנציון זי"ע ,הי"ד ,דער זון איז פירן צו בלייבן א ערליכע איד ,אויך האט ער גאר
געווען אין א גאר שווערן מצב און מען האט אים אסאך געשריבן אויף ווי אזוי צו מחנך זיין די
אריין געפירט אין שפיטאל. קינדער אויפן ריכטיגן וועג.
ליידער דעם צווייטן טאג יו"ט וואס איז אויך מען דערציילט ,אז רוב פון דעם ספר האט דער
געווען ערב שבת קודש ,איז די מצב ביים זון צדיק געשריבן פארענט פון א תלמיד ,כדי עס זאל
געווארן ערגער ,און ליידער האט ער אויס געהויכט זיין "כאילו בעל השמועה עומד כנגדו" ,ער האט
זיין נשמה ווען זיין הייליגע טאטע שטייט דארט טאקע זוכה געווען אז די ספר איז געווארן אויף
ביים בעט. געכאפט אין די גאנצע וועלט.
דאן האבן די חסידים געזען דעם גבורה פון ער האט איבער געלאזט זיינע הייליגע חיבורים.
דעם צדיק ,מען האט אויף זיין פנים נישט געזען
קיין שום טרויער אדער צער ,דער צדיק וקדוש האט ספר חובת התלמידים ,הדרכה בעבודת השם,
די גאנצע יו"ט און אויך שבת נישט ארויס געוויזן ספר הכשרת האברכים ,הדרכה בלימוד התורה
קיין שום אבילות נאר געפירט דעם גאנצן סדר ווי וחסידות לבני ישיבות,
גארנישט וואלט ווען פאסירט. ספר אש קודש ,דרשות וחיזוק בימי השואה,
ספר דרך המלך ,דרשות על פרשת השבוע.
אבער מוצאי שבת קודש ביים זמן האט דער
צדיק וקדוש אויס געבראכן אין א געוויין ,און צוויי קינדער האט דער צדיק וקדוש מקריב געוען
געטרויערט אויפן פטירה פון זיין בן יחיד דער על קידוש השם ביי די מלחמה.
קדוש אלימלך בנציון זי"ע ,הי"ד ,דעם אנדערן טאג
איז פאר געקומען די לוי' פון דעם זון און מען האט הרה"ק רבי אלימלך בנציון זי"ע ,הי"ד ,חתן הרה"ק
אים מיט א מסירת נפש ממש באערדיגט אין רבי שלמה חיים מבולחוב זי"ע ,הי"ד,
שטאט ווארשא. בתו הצדקת מרת רעכיל יהודית ע"ה ,הי"ד ,אשת
הרה"ק רבי יחזקאל הכהן רבינוביץ זי"ע ,הי"ד.
דער צדיק וקדוש די רבי האט די גאנצע צייט
זייענדיג אונטער די הענט פון די רשעים ימ"ש, ווען עס איז געקומען די ימים נוראים סוף יאר
געזאגט דברי תורה און ער האט דאס אלעס אפ תרצ"ט ,האבן די דייטשן ימ"ש אנגעהויבן די
געשריבן ,יעדער האט זיך געוואונדערט פארוואס צווייטע וועלט מלחמה ,ווי זיין מנהג איז געווען אז
דער צדיק שרייבט דאס אלעס אפ ווען דאס לעבן ער פלעגט זיין אין שטאט פיאסצנה אויף די וואכן,
79
נהרג על קידוש השם על ידי הנאציס ימ"ש ביום הענגט דאך אויף א האר און וואס וועט שוין איבער
ה' מרחשון בשנת תש"ד. בלייבן פון די אלע דברי תורה ,אבער בדרך נס ממש
האט מען נאך די מלחמה געטראפן די אלע דברי
ארץ אל יכסה דמם ואל יהיה מקום לזעקתם עדי תורה און עס איז געדריקט געווארן אינעם
עד ישקיף ד' ויראה בצרת עמו ויגאלנו ברחמיו הייליגען ספר "אש קודש".
שנית לעיני כל חי בביאת גואל צדק בב"א.
די גאנצע צייט דארט אין געטו האט דער צדיק
זכותו הגדול יגן עלינו כסדר מחזק געווען אידישע קינדער און געהאלטן
ועל כל ישראל אמן. און איין רעדן דברי אמונה ,אז מען זאל ח"ו נישט
פארגעסן פונעם גרויסן באשעפער וואס פירט די
וועלט ,ער האט די אידן וואס זענען געווען
מעשיות צוזאמען מיט אים כסדר מחזק געווען ,אז מען זאל
זיין גרייט צו גיין על קידוש השם ,דער צדיק פאר
עס ווערט דערציילט ,אז אין ערשטן יאר נאכן זיך האט כסדר געזאגט די ווערטער "מתי תבוא
פטירה פון זיין פאטער דעם גראדזיסקער רבי'ן לידי ואקיימנה" ,אויך האט זיך דער צדיק וקדוש
זי"ע ,איז דער זון רבי קלמיש'ל דעמאלט געווען א איינמאל אויס געדריקט בזה"ל" ,איך האב שוין אין
קינד פון נאך נישט דריי יאר ,און מ'האט אים די מלחמה פערשפילט ,השי"ת זאל העלפן אז כלל
געבראכט אין בית המדרש אז ער זאל זאגן קדיש ישראל זאל די מלחמה געווינען".
נאכן הייליגען טאטן.
ליידער פאר די קומענדיגע דריי יאר האט דער
איין טאג ביי מנחה האט דער יונגער יתום דער צדיק צוזאמען מיט נאך טויזענטער אידישע
קליינער צדיק נישט געוואלט זאגן קיין קדיש ,די קינדער מיט געמאכט גאר שווער אונעם געטו אין
ארומיגע האבן נישט פארשטאנען פארוואס דער שטאט ווארשא ,מען האט די אידן געפייניגט און
קינד וויל נישט זאגן קיין קדיש ,ווייל דאס קינד געשלאגן און געמאכט ארבעטן עבודת הפרך,
פלעגט דאך זאגן קדיש יעדן טאג ,ווען מען האט אבער דער צדיק האט מיט א מסירת נפש ווייטער
אים געפרעגט די סיבה ,האט דער יונגער יתום'ל ממשיך געווען מיט זיין עבודת הקודש פון דינען
געזאגט בזה"ל" ,ווי קען איך זאגן קדיש ,ווען איך זע דעם באשעפער.
דאך מיין טאטען פארענט פון מיר ,ער זיצט אויף זיין
פלאץ ווי ביים לעבן" ,און די זקני הדור האבן דאן ערב פסח בשנת תש"ג האבן אידן פונעם געטו
געזאגט" ,אז פון דעם האט מען שוין פארשטאנען, אפ געמאכט ביי זיך צו אויף שטעלן א ווידער
אז דאס איז נישט קיין געווענליכע אויגן ,נאר דאס שטאנט קעגן די דייטשן ימ"ש ,אבער ליידער האבן
איז א נשמה וואס זעט איבער די וועלט". די דייטשן זיך דערוויסט דערפון ,און מען האט
••• ליידער אין די קומענדיגע חדשים אומגעברענגט
דער גרויסער חסיד רבי וועלוועלע ווארקער קרוב צו 40טויזענט אידישע נשמות קדושים
ז"ל איז געווען אן אלטער חסיד ,וואס איז אין זיינע וטהורים ,דער צדיק האט זיך די גאנצע צייט
יונגע יארן געפארן צו די גרויסע אדמורי"ם פון געגרייט צו גיין על קידוש השם.
פוילן ,קיין ראדושיץ ,קיין שידלאווצא ,און ערשט
שפעטער האט ער געפונען זיין אמת'ן ארט ביים ליידער נאך די ימים טובים בשנת תש"ד האט
הייליגען פיאסעצנער רבי'ן ,און דער חסיד האט מען דעם רבין מיט נאך א גרויסע קבוצה אידן
דערציילט די מעשה וואס האט אים מקשר געווען געפירט צום טרויעריגע בארימטע געטו טרווניקי
צום רבי'ן פאר זיין גאנץ לעבן. וואס איז נישט ווייט פון לובלין ,דארט איז דער
צדיק מיט נאך 10טויזענט אידן אומגעברענגט
איין נאכט ,באישון לילה ,ווען רבי וועלוועלע געווארן על קידוש השם ,און מיט דעם האט זיך
איז שוין געלעגן אין בעט זיך גרייטענדיג צו גיין ליידער אפגעהאקט דעם שושלת פון דעם משפחה
שלאפן ,זענען מענטשן געקומען פונעם רבי'נס פונעם צדיק זי"ע ,הי"ד.
80
דער בחור איז געגאנגען מיט די כוחות פון הויז און געזאגט ,דער רבי רופט דיר ,דער אלטער
יענער ברכה ,און איז ערשינען אין לשכת הגיוס ,די חסיד האט אנגעהויבן ציטערן ,זיינע קניען האבן
דאקטוירים און אפיצירן האבן אים דורכגעקוקט, געקלאפט איינס אום אנדערן ,ער האט זיך
זייערע אויגן האבן זיך געשטעלט אויף זיין שטערן, אויפגעהויבן ,און ער איז גלייך אריבער געלאפן
און זיי האבן זיך אנגעקוקט איינער דעם אנדערן צום רבין אין שטוב.
מיט וואונדער ,און גלייך האבן זיי אים
אויסגעשריבן אן אפזאג-שיין אז ער איז אינגאנצן און ווען רבי וועוועלע איז אריין צום רבי'ן אין
באפרייט פון די מיליטער. שטוב ,האט דער רבי צו אים געזאגט נאר איין זאץ,
"איך האב יעצט געמאכט א חשבון הנפש ,און דיך
דער בחור איז גלייך צוריקגעקומען צום רבי'ן האב איך נישט געפונען אין מיין רשימה".
איבערגעבן דעם נס ,און האט געבעטן צו וויסן,
"רבי ,וואס האט דער רבי אויפגעשריבן אויף מיין האט דערציילט דער רבי וועלוועלע ,אז פון
שטערן" ,דער רבי דער הייליגער פיאסעצנער זי"ע יענער נאכט איז ער געווארן שטארק מקושר מיטן
האט זיך צעשמייכלט און געענטפערט" ,איך האב רבי'ן מיט אן אייביגען קשר ,ביז זיין לעצטן טאג,
אויף דיין שטערן געשריבן מיט יענע כתב וואס מען ווען מען האט אים שפעטער געפרעגט וואס ער
שרייבט מיט אים ביי די מלאכי השרת" ,ויהי לפלא. האט זיך אזוי דערשראקן ,האט ער דערציילט.
•••
עס ווערט דערציילט ,אז יעדער תלמיד וואס פונקט אין יענער שעה בין איך געזעסן און
איז געקומען צו זיין ישיבה ,פלעגט דער רבי דער געטראכט ביי מיר אין הארץ וועגן דעם נייעם רבי'ן,
הייליגער פיאסעצנער זי"ע זיך אפגעבן מיט יעדן ווייל איך בין דאך געפארן צו גרויסע צדיקי הדור
בחור ווי מיט אן אייגען קינד ,ער האט די בחורים וווי קיין ראדושיץ און קיין שידלאווצא ,איז וואס
געהאלפן חתונה האבן און זיי געהאלפן מיט וואס האב איך מיט אזא רבי'ן וואס איז יונג אין יארן.
ער האט געקענט.
און פונקט אינמיטן די מחשבה און די
און אויב דער בחור איז געווען פון א ארימע הרהורים ,האט מיך דער רבי געלאזט רופן און
שטוב ,פלעג דער רבי אויך באצאלען אלע חתונה- געזאגט די ווערטער ,און דערפאר האב איך מיך
הוצאות ,און ביי א חתונה פון א ישיבה-בחור פלעג אזוי דערשראקן ,זעענדיג ,אז דער נייער רבי האט
דער רבי זיך זעהן אלס דער הויפט-מחותן ,גענוי הייליגע אויגן.
אזוי ווי ער וואלט געווען דער פאטער פונעם חתן. •••
איינמאל האט מען גערעדט א שידוך פאר איינער פון די ישיבה-בחורים ,א בחור מיט א
איינעם פון זיינע תלמידים מיט א פיינע משפחה, שטארקן געבויטע גוף ,איז איינמאל גערופען
און די צווייטע זייט האט זיך געשטעלט און נישט געווארן זיך צו שטעלן צום פוילישן מיליטער ,פאר
געוואלט טון דעם שידוך ,ווייל דער בחור איז נישט דעם בחור איז שווארץ געווארן פאר די אויגן ,און
געווען פון א גאר חשובע יחוס. ער האט ביי זיך געטראכט ,ווער ווייסט צי ער וועט
קענען בלייבן א איד אין דעם מיליטער ,און ער איז
גלייך האט דער רבי דער הייליגער אריין צום רבי'ן און האט אים אויסגעגאסן זיין צער.
פיאסעצנער זי"ע גערופן דעם פאטער פון דער
מיידל און צו אים געזאגט" ,אפשר איז עס נישט לפי דער רבי דער הייליגער פיאסעצנער רבין זי"ע
כבודך צו זיין מיין מחותן ,ווייל איך בין דער וואס איז אויפגעשטאנען ,איז צוגעגאנגען צו דעם
שטייט פון זיין זייט אלס דער מחותן" ,און מיט יענע אויוון ,האט אריינגעטונקען זיין פינגער אין די אש,
ווערטער איז דער שידוך געווארן געשלאסן ,ווייל און האט אויפגעשריבן עפעס אויפן בחור'ס שטערן,
דער צדיק האט נישט נאר מחנך געווען זיינע און דערנאך האט ער גענומען א שטיקעלע פאפיר
תלמידים מיטן לערנען און מוסר ,נאר האט זיך און אפגעווישט די אש פון דעם בחור'ס שטערן ,און
אוועקגעגעבן אפילו פאר זייערע גשמיות צרכים האט אים פארזיכערט און געזאגט" ,גיי ,און מען
אויך. וועט דיך נישט נעמען אין די מיליטער".
81
דער איד האט געשריבן א בריוו צו זיין רבי'ן •••
דער הייליגער פיאסעצנער זי"ע ,און זיך געבעטן אין דער אזכרה וואס דער הייליגער
אויף א ישועה ,און דער רבי האט אים פיאסעצנער זי"ע האט געשריבן איבער זיין מוטער
צוריקגעשריבן בזה"ל" ,אויב דו וועסט גלייך שיקן די צדקת מרת חנה ברכה ע"ה ,שרייבט ער ,אז זי
י"ד מאל י"ד פונט שטערלינג פאר דער ישיבה ,גיב האט געדינט דעם אייבערשטן מיט'ן גאנצן הארץ,
איך דיר א הבטחה ,אז די הצלחה וועט דיר בקרוב און "מתוך יגיעה רבה גדלה את בני' לתורה" ,זי האט
אויפשיינען". זיך אליין אוועקגעמאכט און באמת גארנישט
געברויכט פאר זיך ,נאר געוואלט ערציען אירע זון
דער איד האט זיך אויפגעהאלטן ,נאר האט
מיט תורה און קדושה ,אין איר צוואה ווערט
גלייך אריבער געשיקט דאס געלט פארן רבין פאר
די ישיבה ,און מיט גרויס וואונדער האט דער איד געברענגט ,אז זי האט איר גאנץ לעבן נאר געהאט
דערציילט ,אז די אלע חברה האבן זיך אפגעלאזט איין בקשה פאר אלע אירע דורות" ,ללכת בדרך ד'
פון אים ,און זיין הצלחה האט צוריק אויפגעשיינט, באמת".
און די חסידים פלעגן זאגן" ,דער רבי האט נישט •••
נאר געגעבן א ברכה ,נאר ער האט געשטעלט א דער רבי דער הייליגער פיאסעצנער זי"ע האט
תנאי ,צדקה פאר דער ישיבה ,און דורך יענער צדקה שטארק פארשטאנען אין רפואה ,ער האט געגעבן
איז די סגולה מקיים געווארן". עצות וועלכע מעדיצין צו נעמען און צו וועלכע
••• דאקטוירים צו גיין ,און זיינע עצות זענען געהאלטן
די ישיבה 'דעת משה' ,וואס דער רבי האט געווארן ביי אידן און אויך ביי גויים.
געגרינדעט אין יאר תרפ"ג אויפן נאמען פון זיין
שווער ,דעם הייליגען קאזשניצער רבי'ן רבי מ'האט אפילו דערציילט אז די אפטייקן אין
ירחמיאל משה זי"ע ,איז געווען גאר חשוב ביים שטאט ווארשא האבן אנגענומען זיינע צעטלעך
רבין און איז געווען זייער צום הארצן פונעם רבין, ווי א רעצעפט פון א דאקטער ,און הונדערטער
הונדערטער בחורים פון די בעסטע ישיבות אין אידן האבן געזען גרויסע ישועות אין רפואה דורך
פוילן זענען געקומען צו אים קיין ווארשע ,און ער דעם צדיק.
האט זיך אוועקגעגעבן פאר זיי מיט גאנצן הארץ •••
און נשמה. אין די באמבארדירונגען פון ווארשא ,תשרי
ת"ש ,האט א חסיד'ישער בחור געוואלט ראטעווען
ווען א בחור פון זיינע חסידים איז גערופן די צירונג פון א קאזשניצער משפחה פון די
געווארן צום פוילישן מיליטער ,פלעגט דער רבי קדושות וואס זענען געלעגן גע'הרג'עט ,און די
אויסגעבן גרויסע סומעס געלט אויף שוחד,
דייטשן האבן אים געכאפט ביי די מעשה ,דער רבי,
געזוכט וועגן ,און נישט געהאט קיין רואיגקייט ביז
וואס איז נאך געשטאנען פאר דער קבורה פון זיין
דער בחור איז געווארן פריי.
איינציגער זון איז געלעגן פארוואונדעט ,איז
זיין אייגענע שטוב האט ער געפירט אין געלאפן צום גסטאפא בעטן פאר דעם בחור ,און
ענגשאפט און אין דחקות ,אבער די ישיבה האט ער דעם ערשטן טאג סוכות אינדערפרי איז ער ווידער
געהאלטן ברחבות און מיט כבוד ,ער האט קיינמאל געלאפן ,און מ'האט אים געזען ארויסגיין פון דארט
נישט געשפארט ,נישט זיין קערפער און נישט זיין מיט'ן בחור ,און די אויגן שיינענדיג פון פרייד.
געזונט ,ווען עס איז געקומען צו זיין ישיבה. •••
עס ווערט דערציילט ,אז איינער פון דעם
איינמאל איז דער צדיק זייער נישט געזונט הייליגען פיאסעצנער רבי'ס מקורבים איז איינמאל
געווארן מיט א שווערע קראנקייט ,און די געפארן קיין לאנדאן ,און דארט האט אים דאס מזל
דאקטורים האבן אים גע'עצה'ט ,אז ער זאל פארן אויפגעשיינט און ער האט שיין מצליח געווען אין
אויף אויסלאנד פאר זיין רפואה ,וואס דאס וואלט ביזנעס ,אבער נאך א שטיק צייט האט זיך דאס
אים גאר שטארק ארויסגעהאלפן מיט זיין געזונט, רעדל איבערגעדרייט ,און עס האבן זיך געמאכט א
אבער דער צדיק האט בשום אופן נישט מסכים גרופע פון מענטשן וואס האבן זיך גענומען צו אים
געווען צו נעמען א וועקאציע אפילו פאר א קורצע און אים אונטערגעברענגט די ביזנעס ,און עס האט
צייט ,און ער האט געזאגט פאר זיינע נאנטע מיט אנגעהויבן אויסזעהן אז ער פארלירט ח"ו אלעס.
82
אנטלויפן פון פוילן ,איז דער פיאסעצנער געבליבן א געוואלדיגע אמת" ,וואס וועט זיין מיט די ישיבה,
מיט זיינע חסידים ,די חסידים וואס האבן אים ווי אזוי קען איך איבערלאזן מיינע טייערע קינדער
געבעטן ער זאל זיך אליין ראטעווען ,האבן פון אים תלמידים".
געהערט בזה"ל" ,א קאפיטאן פארלאזט נישט זיין •••
שיף" ,און שפעטער ,ווען מען האט געשריבן וועגן עס ווערט דערציילט ,אז די רעבעצין הצדקת
צוויי אויטאס וואס האבן אויף אים געווארט אים רחל חיה מרים זי"ע ,די טאכטער פון דעם
ארויסצוטראגן ,האט דער רבי זיך געוואנדען צו קאזשניצער רבי'ן רבי ירחמיאל משה זי"ע ,איז
זיינע חסידים און געזאגט די ווערטער וואס זענען געווען מער ווי די רבי'נס ווייב ,זי איז געווען זיין
פארשריבן געווארן אין דער זכרון פון דעם דור, שותף לדבר מצווה אין געהאט א גרויסע חלק אין
"איך פארלאז נישט די פראנט ,מיין ארט איז מיט דעם רבינ'ס הייליגע עבודה ,דער רבי אליין האט זי
מיין פאלק". באשריבן אין זיין אזכרה נאך איר פטירה ,מיט
••• ווערטער וואס מען זעט זעלטן ביי אן אדמו"ר וועגן
עס ווערט דערציילט אינעם קונטרס שנות זיין ווייב.
ראינו רעה ,אז אין די געטא-יארן האט דער רבי
געארבעט ביי פשוטער ארבעט ,ווי יעדער איד אין דער צדיק האט געשריבן אויפן רעבעצין,
געטא ,ער האט געארבעט אין שולצ'ס שיך-שאפ, "אירע מידות זענען געווען הימלישע מידות ,און זי
צוזאמען מיט דעם חסיד ר' אברהם הענדל ע"ה, האט אפילו געלערנט תורה יעדן טאג ,און ווי א
דארט ,צווישן די לייסטן און די שיך ,פלעגט דער רחמנות'דיגע מאמע איז זי געווען פאר מיין נשמה
גרויסער אדמו"ר פון פיאסעצנע זיצן מיט די הענט בכלל ,און פאר בני תורה און חסידים בפרט" ,די
אין דער ארבעט ,און זיין מויל האט נישט געשוויגן, חסידים און תלמידים פון די ישיבה פלעגן איר רופן
מען האט כסדר געהערט תורה ,חיזוק ,א ווארט פאר 'די מאמע פון די חסידים' ,ווייל יעדער חסיד וואס
יעדן וואס איז אריינגעקומען. איז אריינגעקומען אין שטוב האט געפילט איר
איבערגעגעבענקייט ממש ווי א מאמע צו א קינד.
אין א עדות פון א איבערלעבער אין יד ושם
ווערט דערציילט ,ווי איינמאל איז דער רבי זי איז נפטר געווארן יונג ,שבת י' תמוז בשנת
געכאפט געווארן אין אן אקציע ,און ער איז תרצ"ז ,אין די בליענדיגע יארן ,דער רבי האט אין
באפרייט געווארן מיט נסי ניסים נאר דורך א חכמה זיין אזכרה געשריבן' ,אין די בלום פון אירע טעג איז
פון זיינע חסידים ,די וואס האבן אים געזען אין אירע הייליגע נשמה אויפגעגאנגען אין ריינקייט',
שאפ ,דערציילן ,מען האט אויף אים נישט געזען נאך איר פטירה האט דער רבי נישט חתונה געהאט
קיין געפאנגענעם ,נאר מען האט געזען א רבי, נאכאמאל ,און ער האט אליין געפירט דעם הויף ,די
אפילו אין שולצ'ס שאפ האט ער געפירט א טיש ישיבה און די חסידים ,אין זיינע בריוו און דרשות
פון גייסט ,ווערטער פון אמונה ,פון בטחון ,פון א זעט מען ,ווי די פטירה פון זיין רעבעצין האט דעם
אידישער שטארקייט וואס די נאצים האבן נישט צדיק באגלייט ממש יעדן טאג.
געקענט אוועק נעמען פון דעם צדיק. •••
עס ווערט געברענגט ,אז שוין אין די ערשטע
חדשים ווען די דייטשן ימ"ש האבן אנגעהויבן די
ביטערע מלחמה ,ווען די געפאר איז נאך נישט
פארשטאנען געווארן אין איר גאנצער טיפקייט,
האבן די אמעריקאנער פארבאנד פון דאקטוירים,
וואס האבן געוואוסט פון דעם רבי'נס גרויסקייט,
אים געשיקט א דערלויבעניש צו פארלאזן דעם
געטא ,און מענטשן פון אויסלאנד האבן געמאכט
פילע וועגן אים ארויסצוברענגען ,אבער דער רבי
האט יעדעס מאל געענטפערט די זעלבע תשובה,
"איך פארלאז נישט די פראנט".
בשנת ת"ש ,ווען דער אמעריקאנער צייטונגען
האבן געשריבן וועגן די רבנים און אדמורי"ם וואס
83
אבער זיין רבי ארויס געוויזן א געוואלדיגע חביבות
יארצייט ו' מרחשון
צו דעם תלמיד ,זיין רבי האט אים געריפן בלשון
חיבה "מיין נפש'ל".
הרה"ק רבי שלמה יהודה לייב ב"ר שמואל זי"ע
)וויינבערגער( ,אב"ד ניר באגאד
איין יאר בעפאר די ימים נוראים איז דער
תלמיד געגאנגען זיך געזעגענען פון זיין רבין דער
הייליגער ייטב לב זי"ע ,ער האט געזאגט פארן ער איז געבוירן אין שטאט ווערצקי ,כ"ג תשרי
רבין ,אז ער טראכט פון אהיים פארן צו זיינע בשנת תרי"ז.
עלטערן אויף די ימים נוראים ,האט אים זיין רבי
דער הייליגער ייטב לב געזאגט" ,מיין נפש'ל, צו זיין טאטן הרה"ק רבי שמואל וויינבערגער
געזינדיגט האבן מיר אינאיינעם ,און תשובה טוהן מסוואליווע זי"ע,
פארסטו דיר אוועק" ,איז דער תלמיד לבקשות רבו בן הגה"ק רבי מנחם מאניש תאומים פרענקיל
געבליבן ביים רבין אויף די ימים נוראים. מבראד זי"ע,
וואס איז געווען א בן אחר בן פון הגה"ק רבי יונה
אויך האט ער געלערנט א קורצע צייט ביי ב"ר ישעי' תאומים בעל קיקון דיונה מפראג זי"ע.
הרה"ק רבי יצחק אייזיק ווייס בעל בית יצחק
מסוואליווע זי"ע. און צו זיין מאמע הצדקת מרת רבקה ע"ה,
בת הגה"ק רבי שלמה יהודה לייב מייער מווערעצקי
בזיווג ראשון האט ער חתונה געהאט מיט די זי"ע) ,נאך וועם דער צדיק האט געטראגן זיין
טאכטער פון הגה"ק רבי משה דוב לאנדא דומ"ץ נאמען שלמה יהודה(.
ווערעצקי זי"ע ,מגדולי חסידי צאנז.
ער איז געווען מפורסם אלס א גאון וצדיק
בזיווג שני האט ער חתונה געהאט מיט הרבנית תמים ,תורתו ויראתו קודמת לחכמתו ,משים
הצדקת מרת טאבא ע"ה, לילות כימים בתורה הקדושה בהתמדה עצומה ,ער
בת הגה"ק רבי אברהם יצחק טערקלטויב זי"ע, איז געווען מגדולי רבנים וצדיקים בדורו,
בן הגה"ק רבי אהרן צבי מברידא זי"ע) ,וואס מען הונדערטער אידן זענען געקומען מיט זייערע
האט געריפן מיטן נאמען "דער ברידער רבי" ,וואס שאלות צו דעם גאון וגדול בתורה ,ער האט געהאט
איז געווען מפורסם אלס א איש קדוש און א בעל א מנהג זיין גאנץ לעבן נישט צו רעדן קיין דברי חול
מופת עצום ,און מגדולי תלמידי הרה"ק בעל עטרת שבת קודש און ער האט דעם מנהג מקיים געווען
צבי מזידיטשוב זי"ע(. בכל כוחו.
נאך די חתונה האט ער געדינט אלס שוחט ער האט זיך גאר אסאך מסגף געווען ביים
ובודק אין שטאט זלישא וואס איז געווען אין די לעבן ,דער צדיק האט זיך צוריק געהאלטן פון
גלילות פון שטאט מונקאטש ,דער צדיק וקדוש אנלאנען דעם ריקן אויפן אנלאנער פון א בענקל
רבי מרדכי מנדבורנא זי"ע האט נאר געגעסן פלייש זיין גאנץ לעבן ,און סוף ימיו ווען מען האט אים
וואס איז געשאכטן געווארן ביי דעם צדיק וקדוש אריין געפירט אין שפיטאל ,און דער צדיק איז
מזלישא ,און עס ווערט דערציילט ,אז דער געווען אין שטארקע יסורים ,האט ער בשום אופן
הייליגער שינאווער רב זי"ע ,האט געזאגט אויף זיך נישט געוואלט אנלאנען בשעת אריין פארן אין
אים ,ווען ער איז נאך געווען שוחט" ,ער גייט צו צו שפיטאל.
שחט'ן די בהמה מיט אזא יראה ווי יום כיפור
ביינאכט צו כל נדרי". אין זיין יוגענד האט ער געלערנט ביי הרה"ק
רבי יקותיאל יהודה טייטלבוים בעל ייטב לב
שפעטער איז ער געווארן דער שוחט ובודק מסיגוט זי"ע ,און ער איז געווען מגדולי תלמידים
אין שטאט טעגלאהש ,ער איז געווען נערץ ונקדש פונעם הייליגען ייטב לב זי"ע ,און אפילו ער איז
ביי די גדולים וצדיקים בדורו זעענדיג זיין גרויסע געווען פון די יונגערע תלמידים אין סיגוט ,האט
84
געלערנט פונעם זיידן אלעס וואס ער האט פרישות און צדקות ,און משום מעשה שהיה האט
געלערנט פון זיינע רבי'ס. הרה"ק רבי הירצקא מראצפערט זי"ע געהייסן די
אידן אין שטאט טעגלהאש ריפן דעם צדיק וקדוש
א אנדערן מאל האט דער צדיק רבי שלמה מיטן טיטל "מורה מורינו" ,וואס דאס ווייזט די
יהודה זי"ע געזאגט פאר זיין זון הרה"ק מפאיע גרויסע חביבות וואס די צדיקי הדור האבן געהאט
זי"ע ,אויפן סאטמאר רבי זי"ע בזה"ל" ,ער איז א צו דעם גאון וגדול.
שטיק רב" ,מיינענדיג צו זאגן אויפן סאטמאר רבי,
אז ער איז זייער ענליך צום הייליגען צאנזער רב נאך די חתונה האט ער זיך אסאך מסתופף
זי"ע. געווען בצלו פונעם הייליגען דברי חיים מצאנז זי"ע
ביז צום הסתלקות בשנת תרל"ו ,אפילו זייענדיג
אויך איז ער געווען גאר שטארק בידידות מיטן גאר יונג בערך 20יאר אלט ,האט ער געהאט א
מופת הדור הרה"ק רבי ישעי' מקרעסטיר זי"ע ,ווי געוואלדיגע קרבות ביים הייליגען צאנזער רב זי"ע,
עס האט דערציילט דער תלמיד פונעם רבין ווי עס איז באקאנט האט אים דער הייליגער
הרה"ח רבי צבי הירש אינזליכט ז"ל ,אז ער האט צאנזער רב מכבד געווען צו דאווענען פארן עמוד
געהערט איינמאל פון זיין רבין רבי שלמה יהודה וואס דאס איז געווען א גאר חשובה זאך צו מכובד
זי"ע ,אז די אידן פון אונגארין זענען ניצול געווארן ווערן אין צאנז.
ביי די ערשטע וועלט מלחמה ,נאר אין דעם זכות
פון דעם צדיק ומופת הדור הרה"ק רבי ישעי'לע נאכן פטירה פון זיין רבין דער הייליגער
מקרעסטיר זי"ע. צאנזער רב זי"ע ,האט ער זיך מדבק געווען אינעם
זוהן דער הייליגער דברי יחזקאל משינאווא זי"ע,
בשנת תרמ"ח האט מען דעם גאון רבי שלמה און ער איז געווען א תלמיד מובהק און מגדולי
יהודה זי"ע אויף גענומען אלס רב אין שטאט ניר חסידים פון שינאווא.
באגאד ,אויף דעם פאסטן האט דער צדיק געדינט
פאר איבער 40יאר כולן שוין לטובה. בשנת תרנ"ט ווען דער הייליגער דברי יחזקאל
משינאווא איז נסתלק געווארן ,האט ער זיך מדבק
די אידן אין שטאט האבן געהאט א געווען אין דעם זוהן הרה"ק רבי משה משינאווא
געוואלדיגע חביבות צו זייער רב און אים גאר זי"ע ,די רבני שינאווא האבן גאר שטארק משבח
שטארק מכבד געווען ,ער האט מיט זיין גרויסע געווען און מעריץ געווען דעם צדיק'ס גדלות
גדלות געפירט דעם שטאט מיט א געוואלדיגע בתורה און זיין גרויסע קדושה מיט וואס ער האט
חכמה און קדושה. זיך געפירט ,עד כדי כך ,אז דער צדיק רבי משה'לע
שינאווער זי"ע האט מסכים געווען צו ווערן
הרה"ח רבי פרץ הלוי לעפקאוויטש ע"ה האט באערדיגט אין שטאט באגאד צו ליגן נעבן זיין
דערציילט ,אז איין ערב פסח איז ער געגאנגען גרויסן תלמיד.
העלפן זיין רבי הרה"ק רבי יחזקאל שרגא מפאיע
זי"ע פסח'דיג מאכן זיינע ספרים. בשנת תרע"ט נאכן פטירה פון זיין רבין הרה"ק
רבי משה משינאווא זי"ע ,האט ער זיך מדבק
האט אים זיין רבי געוויזן ,אז ער האט ביי זיך א געווען מיט א געוואלדיגע קשר צו הרה"ק רבינו
חיבור פון זיין טאטן אויף גאנץ שלחון ערוך יורה יואל מסאטמאר זי"ע ,און אפילו זייענדיג עלטער
דעה וואס איז מפרש יעדן סעיף. פונעם סאטמאר רבי מיט עטליכע דרייסיג יאר ,איז
ער אבער געפארן צום רבין ווי א אמת'ע חסיד.
אויך האט ער געזען אסאך תשובות און
מכתבים פונעם טאטן מיט גדולי עולם ,אבער עס האט געהערשט א שטארקע חביבות
ליידער האט ער נישט געהאט קיין געלט דאס צו צווישן די צוויי צדיקים ,איינמאל האט דער
דריקן ,און עס איז ליידער פארלוירען געווארן ביי הייליגער סאטמאר רבי געזאגט פאר א אייניקל פון
די צווייטע וועלט מלחמה. רבי שלמה יהודה ,אז ער דער סאטמאר רבי האט
85
נסתלק לגנזי מרומים אין שטאט דעברעצין ער האט איבער געלאזט זיינע קינדער.
ערב שבת קודש פרשת נח ו' מרחשון בשנת תרצ"ג,
ומנוחתו כבוד איז אין שטאט ניר באגאד. בתו הצדקת מרת אסתר מרים ע"ה ,אשת הגה"ק
רבי יהושע העשיל לאנדא אב"ד וויטקא זי"ע,
זכותו הגדול יגן עלינו בנו הרה"ק רבי יחזקאל שרגא אב"ד פאיע זי"ע,
ועל כל ישראל אמן. הי"ד ,חתן גיסו הגה"ק רבי יהושע העשיל מוויטקא
זי"ע,
בנו הגה"ק רבי אליעזר אב"ד לעטא זי"ע ,חתן
מעשיות הגה"ק רבי שאול רוזענבערג אב"ד ראצפערט זי"ע,
בנו הגה"ק רבי שמואל צבי מטשעטשאוויץ זי"ע,
ווערט דערציילט ,אז דער צדיק רבי שלמה בתו הצדקת מרת סימא ע"ה ,אשת הגה"ק רבי
יהודה לייב זי"ע האט געלערנט ביים הייליגען ייטב אליעזר ליבער לעזער האלברשטאם ממאטא
לב זי"ע אין סיגעט דריי יאר ,און הגם ער איז געווען סאלקא זי"ע,
דער יונגסטער פון די תלמידים ,האט אים דער רבי בתו הצדקת מרת מלכה ע"ה ,אשת הגה"ק רבי
באזונדער ליב געהאט און אים גערופן "מיין שמעון פריעדלענדער מליסקא זי"ע.
נפש'ל" ,ווייל ער איז געווען קליין און דאר" ,א נפש
אן א גוף" ,איינמאל פאר די ימים נוראים איז ער סוף ימיו איז ער געווען זייער נישט געזונט און
אריין זיך געזעגענען ,און געזאגט פאר הייליגען מען האט אים אריין געטראגן אין שפיטאל אין
ייטב לב ,אז ער וויל פארן אהיים אויף ראש השנה, שטאט דעברעצין ,דארט אין שפיטאל איז דער
האט אים דער הייליגער ייטב לב געזאגט" ,נפש'ל, צדיק וקדוש נסתלק געווארן ערב שבת קודש
נפש'ל ,געזינדיגט האבן מיר אינאיינעם ,און תשובה פרשת נח.
טון פארסטו דיר אוועק?" ,און ער איז געבליבן ביים
רבי'ן אויף די ימים נוראים.
••• די לוי' איז פאר געקומען זונטאג פרשת לך לך
עס ווערט דערציילט ,אז ווען ער איז דאס קודם אין שטאט דעברעצין ,דארט אין דעברעצין
ערשטע מאל אנגעקומען קיין צאנז ,איז שוין האבן אים מספיד געווען דער רב און דיין פון
געווען שפעט ביינאכט ,און מ'האט נאך געווארט שטאט דעברעצין ,אויך זיין ברידער הרה"ח רבי
אויף מעריב ,ווייל דער הייליגער צאנזער רב זי"ע יצחק אייזיק וויינבערגער מדעברעצין ז"ל.
האט געדאוונט מעריב שפעט ,פלוצלינג איז דער
רבי דער הייליגער צאנזער רב אריינגעלאפן ,און דערנאך האט מען דעם מיטה געטראגן צום
אנגעהויבן "שיר המעלות" ,און אויסגעשריגן, שטאט ניר באגאד ,דארט איז דער גאנצער שטאט
"ובלילה שירה עמי ,תפלה לא-ל חיי" מיט אזא ארויס געקומען אפ געבן דעם כבוד האחרון פאר
פלאם ,אז ער האט געפילט ווי די נשמה גייט אים זייער באליבטן רב דער גאון רבי שלמה יהודה זי"ע,
ארויס ,און פון דעמאלט אן איז ער געווען דארט אין באגאד האבן אים מספיד געווען גדולי
צוגעבונדן מיט א געוואלדיגע קשר צום הייליגען הדור ובתוכם.
צאנזער רב זיין גאנץ לעבן.
••• הרה"ק רבי שלום אליעזר מראצפערט זי"ע ,הי"ד,
דער אייניקל ,דער פאיער רב פון וויליאמסבורג, הגה"ק רבי יהושע העשיל לאנדא אב"ד וויטקא
האט אמאל דערציילט פארן סאטמארער רבי זי"ע, נירעדהאז זי"ע ,הי"ד,
אז איינמאל איז דער זיידע רבי שלמה יהודה לייב הרה"ק רבי אליעזר האלבערשטאם אב"ד טיסא
זי"ע אריין צום צאנזער רב ,און דער רבי פרעגט, סאלקא זי"ע ,הי"ד,
"ווער ביזטו?" האט ער געזאגט זיין נאמען ,אבער הרה"ק רבי משה בעל עת רצון מקאלוב זי"ע,
נאכאמאל פרעגט דער צאנזער רב "ווער ביזטו?", הרה"ק רבינו יואל מסאטמאר זי"ע,
האט דער זיידע געזאגט" ,דער איידעם פון ר' משה בנו החביב הרה"ק רבי יחזקאל שרגא אב"ד פאיע
בער". זי"ע ,הי"ד.
86
האט דער אייניקל הרה"ק מציעשינוב זי"ע פרעגט דער הייליגער צאנזער רב" ,און ווער
יארן שפעטער דערציילט ,אז באמת איז ער נישט איז ער?" ,האט דער זיידע געזאגט" ,דער שווער
געשלאפן בכלל ,נאר ער האט זייער געוואלט זיין וואוינט אין ווערעצקי"" ,און ווער איז ער?" האט
אין שטוב ווען די זיידע איז עוסק אין זיין הייליגע דער הייליגער צאנזער רב ווייטער געפרעגט ,צום
עבודה ביי שיר השירים ,אבער ווען דער זיידע איז סוף האט ער געזאגט ,אז ער איז דא געווען מיט
אנגעקומען צו דעם פסוק ,האט אים אנגעכאפט אזא צוויי וואכן צוריק ,שבת פרשת בהעלותך ,האט דער
פחד ,אז ער איז פון גרויס פחד אראפגעפאלן אויף הייליגער צאנזער רב זיך געוואונדערט און
דער ערד. געזאגט" ,אויף איין שבת? אתי אוירא מהאי גיסא
••• ואוירא מהאי גיסא ומבטל ליה! ,כאטש צוויי
ווערט דערציילט ,אז נאך דער חתונה איז דער שבתים ,דריי איז גוט ,פיר איז נאך בעסער".
צדיק רבי שלמה יהודה לייב זי"ע געפארן ווייט פון •••
שטוב צו לערנען הלכות שחיטה ,ער איז אריין צום הגה"ק רבי שלמה יהודה לייב וויינבערגער
שינאווער רב און געבעטן ,אז וויבאלד ער איז נאך אב"ד ניר באגאד זי"ע האט דערציילט ,אז דאס זאגן
א יונגערמאן און פארט אוועק פון שטוב ,בעט ער שיר השירים פסח ביינאכט איז געווען א גאר
א ברכה אז ער זאל זיין אפגעהיטן פון שלעכטס און גרויסע עבודה ביים הייליגען דברי חיים מצאנז
נישט קומען צו קיין נסיון ,דער הייליגער שינאווא זי"ע ,איין יאר בעפאר זיין הסתלקות האט דער
רב האט אים געבענטשט מיט א פריינטליך פנים, דברי חיים געהייסן ,אז קיינער זאל נישט זיין אין
האט דער צדיק רבי שלמה יהודה לייב זי"ע שטוב ווען ער זאגט שיר השירים ,איז דארט געווען
געזאגט ,אז די גאנצע צייט אין דער פרעמד האט אין שטוב דער אייניקל הרה"ק רבי שמחה ישכר
ער געפילט די ברכה" ,איך האב געפילט אז ער מציעשינוב זי"ע וואס איז געווען א קליין קינד אין
טראגט מיך אויף די פלייצעס". בעטל.
•••
דער צדיק רבי שלמה יהודה לייב זי"ע האט ווען דער משמש הרה"ח רבי רפאל ז"ל האט
דערציילט ,אז פון שטאט טעגלאש איז ער אריבער געפרעגט דעם דברי חיים ,אויב מען זאל ארויס
קיין באגאד אלס שוחט ,ווען א צווייטע קהלה האט נעמען דעם קינד אויך ,האט דער דברי חיים זי"ע
אים געוואלט נעמען פאר שוחט מיט א העכערער געוויזן ,אז מען קען לאזן דעם קינד און שטוב ווייל
געהאלט. ער שלאפט סיי ווי.
האבן די באגאדער אים נישט געוואלט האט הגה"ק רבי שלמה לייב זי"ע דערציילט,
אוועקלאזן ,און זיי האבן אים אויפגענומען פאר רב, אז זיי זענען געשטאנען אינטערן טיר און צו
און א יאר צייט איז ער געווען סיי רב סיי שוחט, געהערט ווי דער דברי חיים זי"ע זאגט דעם שיר
דערנאך האט ער זיי געזאגט מיט א שמייכל" ,איך השירים מיט א ברען און א געוואלדיגע התלהבות
בין דאך דער רב וואס דארף זען אז דער שוחט זאל און השתוקקות.
זיין אן ערליכער ,וואס זאל איך ענק זאגן ,דער שוחט
געפעלט מיר נישט" ,און ער האט איבערגעלאזט די ווען דער הייליגער דברי חיים מצאנז זי"ע איז
שחיטה. אנגעקומען צו דעם פסוקָ " ,פּ ַשׁ ְט ִתּי ֶאת כֻּ ָתּנְ ִתּי
••• ֵאיכָ כָ ה ֶא ְל ָבּ ֶשׁנָּ ה ָר ַח ְצ ִתּי ֶאת ַרגְ ַלי ֵאיכָ כָ ה ֲא ַטנְּ ֵפם",
דער צדיק רבי שלמה יהודה לייב מבאגאד זי"ע און ער האט דאס געזאגט מיטן קאלוב'ער ניגון פון
האט דערציילט ,אז איינמאל אויפ'ן וועג קיין "גלות ,גלות" ,האבן זיי געהערט א קראך ווי עפעס
שינאווא האט ער געהערט פון דער גרויסקייט פון איז אראפ געפאלן.
הרה"ק רבי אורי מסאמבור זי"ע ,און ער איז אריין
קיין סאמבור נעמען א ברכה. זענען זיי שנעל אריין געלאפן ,האבן זיי
געטראפן דעם אייניקל מציעשינוב ליגט אויף דער
דערציילט ער ,אז ווען ער איז אנגעקומען קיין ערד ,האט דער זיידע געהייסן מען זאל דעם קינד
שינאווא ,האט אים דער רבי געזאגט" ,יונגערמאן, ארויס טראגן.
87
געזאגט אין אויער ,די צאל יארן וואס ער וועט לעבן, איך ווייס ווער איר זענט ,אבער פון וואו קומט
און דאס ענדיגט זיך נאך די ימים נוראים. איר?" ,ער האט גלייך פארשטאנען וואס די רבי
מיינט ,און זיך אנטשולדיגט.
און ער האט געהערט פון טאטן ,אז פאר
משיח'ס צייטן וועט זיין א גרויסע הריגה אין פוילן, האט דער רבי געזאגט" ,חס ושלום! איז דען
מ'וועט פירן אידן פון אלע עקן קיין פוילן און זיי מסכת ברכות ברוגז ,אז מ'לערנט מסכת שבת? ,נאר
רח"ל דארט אומברענגען ,און דער צדיק האט אז מ'מאכט א קנייטש אין מסכת ברכות און
געזאגט בזה"ל" ,איך וויל נישט ליגן אין א ערד וואס מ'לערנט נישט מסכת שבת ,דעמאלט איז מען
וועט זיין אנגעזאפט מיט אידיש בלוט" ,די קינדער ברוגז" ,און געמיינט צו זאגן ,אז ער איז נישט ברוגז
האבן נישט מיטגעהאלטן דעם שמועס ,און דער אז ער איז געווען אין סאמבור ,אבי ער זאל נישט
צדיק רבי משה'לע איז צוריק קיין צאנז אויף די אויפהערן צו קומען קיין שינאווא.
ימים נוראים ,און י"ב מרחשון בשנת תרע"ט איז ער •••
נסתלק געווארן און ליגט אין אוהל אין צאנז. דער צדיק וקדוש מבאגאד זי"ע האט
••• דערציילט ,אז ער און דער הייליגער נאסוידער רב
הגה"ק רבי שלמה יהודה לייב וויינבערגער זי"ע זענען אמאל געקומען קיין שינאווא ,און זיי
אב"ד ניר באגאד זי"ע האט דערציילט ,אז איינמאל האבן געהערט געשרייען פון שטוב ,ווייל דער זון
איז ער געווען אין שינאווא אויף א שבת ביים צדיק רבי משה'לע משינאווא ,וואס איז געווען זייער
רבי משה'לע משינאווא זי"ע ,ווי באקאנט איז ער שוואך ,איז געפאלן חלשות ,און עס איז געווען א
געווען א גרויסער חלש ,ביים עסן האט זיך דאס גרויסע איבערקערעניש אין שטוב.
עסן נישט געהאלטן אינעם גוף קדוש ,אז ווען עס
איז געקומען צום בענטשן ,האט זיך אסאך מאל ווען דער זון איז צו זיך געקומען ,האט ער
געמאכט א שאלה אויב ער קען בכלל בענטשן. געוויינט ,און דער טאטע האט זיך געזעצט לעבן
אים און געזאגט" ,דו וועסט האבן אריכות ימים",
אבער ווען עס איז געקומען צום זמר מנוחה און דער טאטע דער הייליגער שינאווא רב זי"ע
ושמחה ,איז דער צדיק אריין אין אזא התלהבות אים עפעס אריינגעשעפטשעט אין אויער ,און
דקדושה ,און פלוצלונג האט ער פון גרויס דביקות דערנאך געזאגט פארן זון רבי משה'לע" ,דו וועסט
א שטויס געגעבן דעם טיש אז עס איז אראפ זיין א רבי ,און די צוויי יונגעלייט ,דער באגאדער און
געפאלן ,האט דער צדיק רבי שלמה לייב זי"ע דער אינטערדאמער ,וועלן זיין דיינע חסידים".
דערציילט" ,אז דער טיש איז געווען אזא שווערע
טיש ,אז אפילו א געזונטע מענטש האט דאס נישט דערציילט דער הייליגער באגאדער רב זי"ע,
געקענט ריקן אליין ,כל שכן וכל שכן אזא שוואכע אז אנהייב אלול תרע"ח ,נאך דער ערשטער
מענטש ווי דער צדיק ,אבער פון גרויס התלהבות וועלט-מלחמה ,האט ער באקומען צוויי
האט דאס דער צדיק אליין געריקט". עקספרעס-בריוו פון וויען ,איינס פון רבי משה'לע
••• שינאווער זי"ע ,און דארט איז געשטאנען ,אז ער
דער צדיק וקדוש רבי שלמה יהודה לייב זאל אים זוכן א דירה אין באגאד און קויפן א חלקה,
מבאגאד זי"ע האט דערציילט ,אז זיין רבי דער ווייל ער וויל ליגן אין אונגארן ,און איינס פון זיינע
הייליגער שינאווער רב זי"ע האט אמאל געזאגט קינדער ,אז ער זאל דאס נישט טון.
בזה"ל" ,איך קוק נישט אריין אין די היינטיגע
ספרים ,נאר אין אריה דבי עילאי ,וואס האט דערציילט דער הייליגער באגאדער רב זי"ע,
געלערנט לשמה ,און אין חתם סופר ,וואס יעדער אז ער איז געפארן מיט א מסירת נפש קיין וויען,
אות איז מסוגל צו יראת שמים". און דער צשיק רבי משה'לע האט אים געזאגט,
••• "כ'האב געוואוסט אז איר וועט קומען ,",און
דער צדיק וקדוש רבי שלמה יהודה לייב דעמאלט האט ער מגלה געווען דעם סוד ,אז ווען
מבאגאד זי"ע ,איז געווען מפורסם אלס א איש ער איז געווען שטערבליך קראנק ,האט דער
האמת ,און ער האט באמת נישט געקענט טאטע דער הייליגער שינאווא רב זי"ע אים
88
נעורים ,אז ער האט אפשר אמאל פארענטפערט א פארטראגן קיין שמץ פון שקר אדער
שווערן רמב"ם אינמיטן שמונה עשרה". פארשטעלעכץ ,איינמאל האט ער געזען א בעל
תפלה וואס שרייט ביים דאווענען מיט אלע כוחות,
האט ער געזאגט בזה"ל" ,ממה נפשך האב איך
הנאה ,אויב ער מיינט עס ערנסט ,איז דאך זייער גוט,
און אז נישט ,זאל ער זיך אויסשרייען די גאל".
און דער צדיק ער פלעגט כסדר זאגן בשם
צדיקים הקודמים ,אויפ'ן פסוק "אלקי מסכה לא
תעשה לך" ,אז דאס מיינט" ,נישט קיין
"אנגעגאסענע פרומקייט" ,ווי א שיכור וואס הייבט
אן צו רעדן פון עבודת השם ,און דעמאלט ווערט ער
פרום ,ווייל דאס איז נישט קיין אמת".
•••
דער צדיק מבאגאד זי"ע איז געווען מפורסם
אלס א גאר גרויסער עניו ושפל ברך ,ווערט
דערציילט ,אז ער האט אמאל געזאגט פאר זיין זון
מיט א צעבראכן הארץ" ,אמאל ,ווען מ'איז געקומען
מזכיר זיין א איד וואס האט זיך געברויכט שטעלן
צו די מיליטער ,בין איך געווען אזוי צעבראכן ,ווי
ס'וואלט געווען מיין אייגן קינד ,אבער ווען מיינע
אייגענע זון האבן געדארפט גיין צו די מיליטער,
האב איך געזען אז דאס טוט מיר אסאך מער וויי",
און ער האט זיך באקלאגט און געזאגט מיט זיין
גרויס עניוות" ,קומט אויס אז איך האב מיך
אלעמאל גענארט!".
•••
דער צדיק רבי שלמה לייב מבאגאד זי"ע האט
אמאל געשיקט זיין זון ,דעם פאיער רב ,קיין
ראצפערט צום צדיק הרה"ק רבי ישכר דוב
מבעלזא זי"ע ,דארט האט ער געזען ר' רפאל ,דעם
צאנזער משמש ,זיצן לעבן בעלזער רב ,און
דערציילן.
אז איינמאל איז דער צדיק רבי ברוך'ל
מגארליץ זי"ע געפאלן חלשות ביים טאטן אין
צאנז ,און ווען ער איז צו זיך געקומען האט אים
דער טאטע געפרעגט" ,וואס האסטו געטראכט ווען
דו ביסט געפאלן חלשות?" ,און דער הייליגער
צאנזער רב האט געזאגט" ,איך ,ווען איך בין אמאל
געפאלן חלשות ,האב איך מתקן געווען אלע חטאות
נעורים" ,האט דער הייליגער בעלזער רב געזאגט,
"עולם גולם מיינט די גרויסע חטאות נעורים ,אבער
ביים הייליגער צאנזער רב זי"ע איז געווען די חטאת
89
