gilyoines.com חזרה לאתר · Back to the site

שבת בשבתו - לאנדאן · SHABBOS BSHABATOI - LONDON — נח (2026-10-12)

מוציא לאור: שבת בשבתו - לאנדאן · SHABBOS BSHABATOI - LONDON

שבוע: נח (2026-10-12)

שבת בשבתו - לאנדאן · SHABBOS BSHABATOI - LONDON — נח (2026-10-12)

פתח את ה-PDF הורדה

‫בס"ד‬ ‫פרשת‬ ‫נח‬ ‫ו' מרחשון תשפ"ז‬ ‫מוצ"ש ר"ת‬ ‫מוצ"ש גאונים‬ ‫הדלקת נרות‬ ‫‪7:17‬‬ ‫‪6:53‬‬ ‫‪5:49‬‬ ‫מאיר‬ ‫סיפורים ועובדות פון דער הייליגער‬ ‫עיני‬ ‫'מאור עינים'‬ ‫הרה"ק ר' מנחם נחום פון טשערנאביל זי"ע‬ ‫– צום יארצייט דעם דאנערשטאג י"א חשון‬ ‫ישראל‬ ‫תנו כבוד לתורה‬ ‫טויזנטער בני תורה‬ ‫באטייליגט ביים‬ ‫דער גאונ'ישער‬ ‫מעמד 'פתיחת הזמן‬ ‫מחבר ספרים‬ ‫וואס האט נישט‬ ‫געקענט שרייבן‬ ‫וכבוד התורה‬ ‫בראשות הגר"א גורביץ שליט"א ר"י געיטסהעד‬ ‫ח"ב‬ 2 3 ‫נומער ‪ // #550‬פר' נח תשפ"ז לפ"ק‬ ‫‪Unit 4 2a Northfield Road,‬‬ ‫‪London N16 5RN‬‬ ‫‪Tel: 020 39 815 815‬‬ ‫‪Fax: 020 3670 3882‬‬ ‫‪6‬‬ ‫‪Email: shabboslondon@gmail.com‬‬ ‫רעדאקטאר'ס טישל‬ ‫© כל הזכיות שמורות‬ ‫למעשה גערעדט‬ ‫‪8‬‬ ‫אפיס שעות‪:‬‬ ‫‪10‬‬ ‫זונטאג ביז מיטוואך‪ :‬פון ‪ 1‬ביז ‪ 4‬נאכמיטאג‪,‬‬ ‫על הפרק‬ ‫דאנערשטאג‪ :‬פון ‪ 12‬מיטאג ביז ‪ 11‬ביינאכט‬ ‫‪26‬‬ ‫אין אנדערע שעות ביטע לאזט א מעסעדזש‬ ‫און מיר וועלן אייך צוריקרופען‬ ‫‪12‬‬ ‫מודעות דעדליין‪:‬‬ ‫מללו מילא‬ ‫גרייטע מודעות‪ 8:00 :‬דאנערשטאג נאכט‪.‬‬ ‫מודעות וואס דארפן נאך א נוסח אדער דעזיין‪:‬‬ ‫‪ 4:00‬דאנערשטאג נאכמיטאג‬ ‫‪16‬‬ ‫עס איז ראטזאם צו רעזערווירן ווי פריער‬ ‫ותימרון חידושא‬ ‫אייך צו קענען צושטעלן די בעסטע סערוויס‬ ‫פארזעצונג‬ ‫‪22‬‬ ‫אונזער גליון איז דא צו באקומען יעדע‬ ‫‪28‬‬ ‫וואך ביי די פאלגענדע אדדרעסן‪:‬‬ ‫מחשבות‬ ‫‪Getters‬‬ ‫‪Tannug -‬‬ ‫‪40‬‬ ‫‪Dunsmure Road‬‬ ‫‪St Kildas Road‬‬ ‫מתיקא כדובשא‬ ‫‪31‬‬ ‫‪Kol Tov–Dunsmure‬‬ ‫‪Road‬‬ ‫‪Watermint Grocery‬‬ ‫‪Makolet–High St‬‬ ‫‪38‬‬ ‫‪Breuer & Spitser‬‬ ‫‪Outside 52 Darenth‬‬ ‫הילולא דצדיקיא‬ ‫‪Egg Stores‬‬ ‫‪Outside‬‬ ‫‪41 Leadale Road‬‬ ‫– ‪Kosher Mart‬‬ ‫‪39‬‬ ‫‪Craven Park Rd‬‬ ‫‪86 Cazenove Road‬‬ ‫חמרא טבא‬ ‫‪Carmel–111 Craven‬‬ ‫סאטמאר‬ ‫‪Park Road‬‬ ‫‪42 Craven Walk‬‬ ‫סאטמאר‬ ‫‪Carmel–143‬‬ ‫‪39‬‬ ‫‪Clapton Common‬‬ ‫‪67 Heathland Road‬‬ ‫לעטר פתורא‬ ‫סאטמאר‬ ‫‪Hype–Hillwood‬‬ ‫סקווירא ‪47 East Bank‬‬ ‫‪Indigs Bakery‬‬ ‫ואלין מליא‬ ‫‪46‬‬ ‫‪Kosher Spot‬‬ ‫‪87 Egerton Road‬‬ ‫באבוב‬ ‫‪Kleins mini market‬‬ ‫‪11 Elm Park Avenue‬‬ ‫‪47‬‬ ‫חברה ש''ס‬ ‫‪89 Stamford Hill‬‬ ‫ווער געדענקט‬ ‫וויזניץ‬ ‫‪121 Clapton‬‬ ‫ויזניץ לונדון ‪Common‬‬ ‫‪52‬‬ ‫‪Stamford Lodge‬‬ ‫‪26 Lampard Grove‬‬ ‫‪48‬‬ ‫‪Warwick Court‬‬ ‫פשעווארסק‬ ‫ווער געדענקט‬ ‫‪45 Moundfield‬‬ ‫‪Yetev Lev Court‬‬ ‫ביאלא ‪Road‬‬ ‫‪Carlton Mansions‬‬ ‫‪60‬‬ ‫‪Vartery area‬‬ ‫למען תספר‬ ‫‪Symour Ct‬‬ ‫ביהמ''ד קנה בושם‬ ‫‪45 Heathland Road‬‬ ‫‪Fairview Grocery‬‬ ‫פינטער'ס‬ ‫‪Berrys‬‬ ‫ביהמ"ד אבני קודש‬ ‫‪Holmwood‬‬ ‫‪34 Theydon Road‬‬ ‫‪Hatzlacha Grocery‬‬ ‫קלארשטעלונג‪ :‬שבת בשבתו אויסגאבע איז געאייגענט אהיימצונעמען‬ ‫רוזין ‪33 Paget Road‬‬ ‫לכבוד שבת פאר די משפחה צו הנאה האבן און נישט צו טראגן אין די בתי‬ ‫מדרשים און זיכער נישט צו ליינען בשעת'ן דאווענען‪.‬‬ ‫מקואות און געשעפט אייגנטומער‪ :‬פאר סיי וועלכע‬ ‫הערות אדער אינפארמאציע בנוגע דעליווערי'ס און‬ ‫דיסטריוביושען ביטע רופט‪07894907879 :‬‬ ‫‪4‬‬ ‫’ לך‬ ‫בס״ד‬ ‫ב‬ ‫זמן‪:‬‬ ‫תה‬ ‫תחל‬ ‫ה‬ ‫‪HaddarDesign‬‬ ‫קאלירפולע‬ ‫חבורות‪:‬‬ ‫א מתמידים‬ ‫מיט אלע‬ ‫הונדערטער קינדער‬ ‫זענען קונה פילע הלכות‬ ‫קאלירן‬ ‫און תוכנ'פולע ידיעות‬ ‫יט הנאה און תוכן‬ ‫פיל מ‬ ‫קאלירפולע‬ ‫קאלירפולע‬ ‫פראגראמען‪:‬‬ ‫קאסטום ערצייגטע‬ ‫וועכענטליכע בחינות ‪ -‬היסטאריע ‪ -‬מעשיות ‪ -‬שואל ומשיב‬ ‫מתנות אויסוואהל‬ ‫– הכנה לשבת פראגראם ‪ -‬תורות – יגעתי ומצאתי ‪ -‬שמועסן –‬ ‫פוינטס סיסטעם – שיעורי הכנה לבר מצוה און נאך‪.‬‬ ‫‪ 2‬ספעציעלע באנוס מתנות פאר די ערשטע ‪ 200‬קינדער!‬ ‫זמן הערט מער אינפארמאציע‪ :‬עפארדעבל פרייזן‬ ‫שרייבט אייך איין‬ ‫יעצט פאר די‬ ‫פאר יעדן קינד‬ ‫‪033.0551.1775‬‬ ‫‪5‬‬ ‫רעדאקטאר'ס טישל‬ ‫פונעם רעדאקטאר'ס טישל‬ ‫מקטני אמנה היו ‪//‬‬ ‫גלייבן אין יעדן איד‬ ‫יעצט האט זיך יעדער אויסגעדרייט צום זקן‬ ‫קיינער האט עס נישט געפינען‪.‬‬ ‫ווי באקאנט איז דער הייליגער 'כתב סופר'‬ ‫מיט וואונדער‪ .‬דער זקן האט זיי נישט געלאזט‬ ‫"אויב אזוי‪ ",‬האט דער כתב סופר געזאגט‪.‬‬ ‫געווען פון די ראשי הלוחמים לטובת די‬ ‫נייגעריג און אנגעהויבן צו פארציילן‪" :‬איך האב‬ ‫"וועט מען מוזן מאכן אנדערש; יעדער זאל‬ ‫באוואוסטע 'טיילונג' אין אונגארן‪ ,‬ווען די ערליכע‬ ‫ביי מיר אויך בירושה גענוי די זעלבע מטבע ווי‬ ‫זוכן אין זיין שכנ'ס טאש‪ ,‬און מען וועט זען אויב‬ ‫קהילות האבן זיך אפגעטיילט פון די וואס האבן‬ ‫דאס וואס דער כתב סופר האט דא געברענגט‪"...‬‬ ‫מ'וועט עס טרעפן‪".‬‬ ‫געוואלט טוישן דאס גאנצע אידישקייט רח"ל‪.‬‬ ‫און דערביי האט ער ארויסגענומען זיין מטבע און‬ ‫אן אנגעצויגנקייט האט זיך אראפגעלאזט‬ ‫נאך אימערמידליכע ארבעט האט די רעגירונג‬ ‫דאס געוויזן פארן עולם‪" .‬ווען כ'האב געהערט‬ ‫אין זאל‪ ,‬אבער יעדער האט ווי פארשטענדליך‬ ‫אפיציעל באשטעטיגט דעם טיילונג‪ .‬לרגל‬ ‫איבער די גרויסע אסיפה איז מיר איינגעפאלן אז‬ ‫צוגעשטימט צו דעם‪.‬‬ ‫דעם גרויסן דערגרייכונג האט דער כתב סופר‬ ‫איך זאל דאס ברענגען צו ווייזן פאר די רבנים‪...‬‬ ‫צוזאמגערופן א ריזיגע אסיפה פון אלע גדולי‬ ‫הערנדיג פונעם כתב סופר אז ער האט געברענגט‬ ‫יעדער? אויסער איינער‪ ...‬דארטן איז געזעצן‬ ‫אן עלטערער רב‪ ,‬פון די חשוב'ע תלמידים פונעם‬ ‫ורבני אונגארן‪ ,‬מיטן ציל זיך צו מחזק זיין אינעם‬ ‫די זעלבע זאך בין איך פארשטייט זיך שטיל‬ ‫נייעם דרך‪.‬‬ ‫געבליבן‪.‬‬ ‫הייליגן חתם סופר‪ .‬ווען יענער האט געהערט די‬ ‫בקשה‪ ,‬האט ער געבעטן אויב עס איז מעגליך צו‬ ‫אינמיטן דעם מעמד האט דער כתב סופר‬ ‫"אבער ווען די מטבע האט זיך פארלוירן האב‬ ‫ווארטן ‪ 15‬מינוט בעפארן אנהייבן די זוך‪-‬אקציע‪...‬‬ ‫שטיל געמאכט די פארזאמלטע און אויסגערופן‬ ‫איך גלייך פארשטאנען אז אויב גייט מען טרעפן‬ ‫דער עולם האט זיך ארומגעקוקט פארוואונדערט‪,‬‬ ‫אז שטייענדיג אין אזא געהויבענע צייט צוזאמען‬ ‫די זעלבע ביי מיר גייט נישט זיין קיינער וואס זאל‬ ‫מיט די גרעסטע אונגארישע רבנים‪ ,‬וויל ער ווייזן‬ ‫אבער משום כבודו האט מען אים עס נאכגעגעבן‪.‬‬ ‫אפילן קלערן אז איך בין נישט דער גנב‪ ,‬און כ'האב‬ ‫פארן עולם א חפץ וואס ער האט בירושה פון‬ ‫געוואוסט אז דער חילול ה' וועט זיין געפערליך‪.‬‬ ‫נאך וואס עס איז אריבער ‪ 15‬מינוט און‬ ‫מען האט עס נאכאלץ נישט געפינען האט‬ ‫זיין טאטן דער הייליגער חתם סופר‪ ,‬און ווייטער‬ ‫איך האב דעריבער געבעטן ‪ 15‬מינוט‪ ,‬בעטנדיג‬ ‫למעלה בקודש‪ .‬די רעדע איז נישט‪-‬מער‪-‬און‪-‬‬ ‫דערביי פונעם באשעפער אז ער זאל פארמיידן‬ ‫מען געוואלט אנהייבן זוכן‪ .‬אבער דאן האט‬ ‫זיך דער זקן נאכאמאל געבעטן בתחנונים אז‬ ‫נישט‪-‬ווייניגער נאר פון א 'שקל הקודש' ‪ -‬א‬ ‫אזא חילול ה'‪ .‬און אזוי אויך די קומעדניגע צוויי‬ ‫מטבע וואס מען האט זיך מיט איר באנוצט בזמן‬ ‫מאל‪ .‬ברוך ה' אז מען האט דאס טאקע צום‬ ‫מען זאל נאכאמאל ווארטן א פערטל שעה‪ .‬די‬ ‫פארזאמלטע האבן שטארק חושד געווען און‬ ‫הבית‪.‬‬ ‫סוף געטראפן און דער חילול ה' איז פארמיטן‬ ‫נישט געוואלט אים נאכגעבן דאס מאל‪ .‬אבער‬ ‫"ווי ווייט איך ווייס‪ ",‬האט דער כתב סופר‬ ‫געווארן‪".‬‬ ‫דער כתב סופר האט זיי בארואיגט און געזאגט אז‬ ‫אויסגערופן‪" .‬איז דאס די איינציגסטע אזא סארט‬ ‫פון דעם זעט מען די וויכטיגקייט פון דן זיין את‬ ‫מטבע וואס געפינט זיך היינט אין די וועלט‪ ,‬און‬ ‫מען זאל אים עס נאכגעבן‪ .‬ווען די צווייטע פופצן‬ ‫כל האדם לכף זכות!‬ ‫איך גיי אייך עס ווייזן און געבן די זכיה פאר יעדן‬ ‫מינוט איז אריבער אן קיין דורכברוך האט זיך דער‬ ‫***‬ ‫אלטער רב ווידעראמאל געבעטן פאר פרישע ‪15‬‬ ‫דאס צו אנכאפן‪".‬‬ ‫רש"י הק' זאגט די וואך "אף נח מקטני אמנה‬ ‫מינוט‪ ,‬אבער דאס מאל האט ער פארשפראכן אז‬ ‫אלע רבנים זענען געזעצן ארום א גרויסן טיש‬ ‫היה‪ ,‬מאמין ואינו מאמין שיבא המבול"‪ .‬די קשיא‬ ‫דאס איז די לעצטע מאל און מער גייט ער נישט‬ ‫און מען האט אפגעמאכט אז מען גייט דאס‬ ‫אז באקאנט; די תורה איז דאך מעיד אז ער איז‬ ‫בעטן קיין פארלענגערונג‪.‬‬ ‫איבערגעבן פון איינעם צום צווייטן‪ ,‬יעדער זאל‬ ‫געווען א 'צדיק תמים'‪ ,‬וויאזוי קען זיין אז ער האט‬ ‫ווען נישט דער כתב סופר נעמט זיך נאכאמאל‬ ‫דאס קענען האלטן און פילן‪ ,‬ביז עס וועט צוריק‬ ‫נישט געגלייבט?‬ ‫אן פאר אים וואלט מען שוין לאנג אים אנגעכאפט‬ ‫אנקומען צום כתב סופר‪.‬‬ ‫זאגט דער הייליגער ר' איציקל ווארקער זי"ע‪,‬‬ ‫און באטאפט די קעשענעס‪ ..‬אבער דער כתב‬ ‫אזוי איז דער היסטארישער מטבע אריבער‬ ‫אז מען דארף לייגן דעם פינטל ערגעץ אנדערש‪:‬‬ ‫סופר האט געזאגט אז נאך דאס איין מאל זאל‬ ‫פון איין האנט צום צווייטן‪ ,‬ווען פלוצלינג האט זיך‬ ‫"אף נח מקטני אמנה היה מאמין‪ – ",‬נח איז‬ ‫מען אים צוליב טון‪.‬‬ ‫געהערט א געשריי‪" :‬וואו איז דער מטבע?"‪ .....‬פון‬ ‫געווען אזא צדיק‪ ,‬אז ער האט געגלייבט אפילו אין‬ ‫דער ציבור האט געווארט מיט שפאנונג‪ ,‬ווען‬ ‫רוב טומל דארטן האט קיינער נישט צוגעלייגט‬ ‫די 'קטני אמנה' אין די שוואכע אידן‪ ,‬ער האט דן‬ ‫אינמיטן קומט אריין איינער פון די גבאים מיט א‬ ‫קאפ‪ ,‬און דער מטבע איז פלוצלינג נעלם געווארן‪.‬‬ ‫געווען לכף זכות יעדן איד‪ ,‬צוליב דעם איז "ואינו‬ ‫געשריי‪" :‬מ'האט געטראפן די מטבע!!!"‬ ‫עס איז איבעריג צו שילדערן די בהלה וואס‬ ‫מאמין שיבא המבול" – ער האט נישט געגלייבט‬ ‫עס האט זיך ארויסגעשטעלט אז איינער פון‬ ‫איז דארט געשאפן געווארן‪ .‬דער כתב סופר איז‬ ‫אז די מבול וועט קומען אויב זענען דא אזעלכע‬ ‫די ארבעטערס דארטן האט אראפגענומען די‬ ‫געווארן שטארק דערשראקן‪ ,‬און געבעטן אז‬ ‫וואוילע אידן אויף די וועלט‪.‬‬ ‫טישטוך מיטן מטבע אינעווייניג‪ ,‬און ווען דער‬ ‫יעדער זאל איבערקוקן זיינע טאשן‪ ,‬צו זען אויב‬ ‫זאלט איר אלע האבן א ליכטיגן שבת‬ ‫גבאי האט אונטערגעזוכט די מיסט האט ער דאס‬ ‫עס איז נישט בטעות דארט אריינגעפאלן‪ ...‬ווי‬ ‫דער רעאדקטאר‬ ‫געטראפן‪.‬‬ ‫פארשטענדליך האט דאס יעדער געטון‪ ,‬אבער‬ ‫‪6‬‬ ‫חיים וברכה למשמרת שלום ‪ -‬ברכת אברהם‬ ‫חבלים נפלו להודות ולשבח‪ ,‬חיים וברכה בנועם שיח‪ ,‬כציצים ופרחים יעלה ויצמח‬ ‫יחדיו ירננו ויודו לידידינו וידיד נפש כל חי‪ ,‬למען טהרתן של ישראל מגלגין ע"י זכאי‬ ‫ידיו רב לו להיטיב בכל מידי‪ ,‬רוח החיים למען הקמת ובניית המקוה משוכלל כראוי‬ ‫םשליך נפשו מנגד בלי מיצרים‪ ,‬במומחיות וחריצות דבר דבר על מקומו במישרים‬ ‫ארי השתא בעידן חדוותא‪ ,‬דבר בעתו אמירא דכוותא‪ ,‬ברכת אברה"ם במלא הדרתא‬ ‫בשבחי תודה וטיבותא יבא ויקרב‪ ,‬על רב פעלים לטהרה בהתמסרות עצומה בכל לב‬ ‫רגשי לבבינו נביע אומר‪ ,‬בהגיע עת הזמיר‪ ,‬יוס"ף רב נחת ושובע שמחות בהדר‬ ‫הלל וזמרה‪ ,‬להאי גברא יקירא‪ ,‬ברוב תבונה והשכל אוזר גבור חלציו לעזרה‬ ‫םה יקר חסדו בנעימים‪ ,‬היינו דאהני לנו להגיע עד הלום‪ ,‬בעזר שוכן מעונים‬ ‫מעומקא דליבא‪ ,‬ובכל לשון חב"א‪ ,‬ברכת מזלא טבא‪ ,‬להאי גברא יקירא‪ ,‬המעמידנו בנתיבות אורה‪ ,‬ברוחב‬ ‫בינתו מאיר לנו הדרך בבניית והקמת מקוה המפוארה‪ ,‬בתכלית הדקדוק וכשרות כליל בהדרה‬ ‫חיים אברהם‬ ‫בערנשטיין‬ ‫הרה"ח ר'‬ ‫הי"ו‬ ‫סייט מענעדזשער של בנין המקוה‬ ‫מזמור לתודה נריע‪ ,‬אות לטובה להביע‪ ,‬על מיטב פעולותיו באר מים‬ ‫חיים כמעיין נובע‪ ,‬בכל נימי נפשו ולבו ובאחריות גמורה השקיע‪ ,‬למען בניית‬ ‫והרחבת גבולי הקדושה של המקוה בעירנו הנבנית לתפארת קהלתינו‬ ‫החשובה תחי'‬ ‫נישואי בתו הכלה‬ ‫לרגל שמחת‬ ‫עב"ג הבחור החתן המצוין כמר יוסף יודא הי"ו‬ ‫בן הרבני היקר מוה"ר יואל הערצאג הי"ו‬ ‫מרן דבשמיא יהא בסעדו ויזכה לראות ולרוות רב נחת ותענוג דקדושה בטוב ונעימימ‬ ‫זיווג יעלה יפה יפה לבנות בית נאמן יברך את בית יוסף יהודה אתה יודוך ברנה לעלוז‬ ‫להתברך משמי מעל‪ ,‬שפע רב יזל כטל‪ ,‬בנים ובני בנים עוסקים בתורה ומצות על ישראל‬ ‫טוב וחסד חיי אריכי ומזוני רויחי מלא טבוון וקשוט‪ ,‬יצו ה' ברכתו להצליח בכל פרט ופרט‬ ‫ויזכה מעלת כבודו‪ ,‬יברך ה' חילו‪ ,‬להמשיך במעשיו הטובים בהרחבת הדעת ואורה במפעליו‬ ‫בששון ושמחה באנפין נהורין וכל מילי דמיטב‪ ,‬עדי נזכה יערה ה' רוח טהרה בביגוא"צ בקרוב‬ ‫הנהלת המקוה ועד קרן הבנין‬ ‫‪7‬‬ ‫למעשה גערעדט‬ ‫למעשה גערעדט ‪ //‬הרב י‪.‬ק‪.‬‬ ‫א פרישע מאטאר!‬ ‫געווען ימים און נהרות פון השפעות אויף אלע מיני אופנים‪ .‬יעדע‬ ‫פאר די אידן וואס באנוצען זיך מיט "מענאר ראוד" (און ווער‬ ‫מצוה וואס מיר האבן זוכה געווען צו טון; שופר‪ ,‬לולב‪ ,‬סוכה‪ ,‬יום‬ ‫נישט?) איז נישט קיין נייעס אז ביים ווינקל "מענאר‪/‬סטעמפארד‬ ‫הקדוש‪ ,‬יעדע ה'‪-‬ה' פון סליחות‪ ,‬האט געברענגט פרישע רחמים‬ ‫הילל" ארבעט מען (על כל פנים ווען די מעשה האט פאסירט)‪.‬‬ ‫צו גיין ווייטער‪.‬‬ ‫ויהי היום‪ ,‬איך פאר פון פינטער'ס דורך מענאר ראוד צו די גאס‬ ‫וואס מ'דארף נאר האבן איז די פשוט'ע ידיעה אז דאס איז באמת‬ ‫סטעמפארד הילל‪ ,‬און איך זע אז צוליב די ארבעט איז דא א רויט‬ ‫געשען‪ ,‬און זיך אליין זאגן‪" :‬ר' איד‪ ,‬פאר ווייטער!"‬ ‫לייט בערך ‪ 20‬מעטער פאר די גאס ענדיגט זיך‪ ,‬דאס הייסט פאר די‬ ‫עס איז א גרויסע טעות דאס וואס א מענטש קוקט זיך אן לויט‬ ‫געווענליכע פלאץ וואו די רויטע לייט שטייט‪.‬‬ ‫ווי ער איז געווען פריער‪ ,‬דאס פאסט אפשר פאר א גוי‪ ,‬אבער א‬ ‫פארשטייט זיך אז איך שטעל אפ די קאר צו ווארטן ביז עס‬ ‫איד וואס זיין נשמה איז פארבינדן למעלה‪ ,‬און איז כסדר עוסק אין‬ ‫ווערט גרין‪.‬‬ ‫מצוות און מעשים טובים‪ ,‬איז פשוט אז ער איז כסדר‬ ‫אה! ב"ה עס איז גרין‪ ,‬איך פאר ווייטער די ‪20‬‬ ‫פריש און ניי און מסוגל צו גרויסע זאכן‪.‬‬ ‫מעטער ביזן סוף גאס‪ ,‬און פון געוואוינהייט שטעל‬ ‫***‬ ‫ביי א איד‬ ‫איך מיך ווארטן אז עס זאל ווערן גרין‪...‬‬ ‫אין א געוויסע שטעטל איז די באס סטאנציע געווען‬ ‫איז דא‬ ‫נו‪ ,‬אז עס אז נישטא קיין רויט קען דאך נישט‬ ‫אויבן אויפן בארג‪ ,‬און דער עולם האט געוואוינט‬ ‫כסדר‬ ‫נייעס‪,‬‬ ‫ווערן גרין‪ ...‬בין איך דארט געשטאנען א לענגערע‬ ‫אונטן ביים וואסער‪ ,‬איז דאך געווען א גאנצע טירחא‬ ‫יעדע‬ ‫צייט‪ ,‬ביז א גוי'אישע באס דרייווער – וואס האט‬ ‫אנצוקומען צום באס‪ ,‬איז געווען דארט א איד וואס‬ ‫מצוה וואס‬ ‫זיך איינגעדרייט פון סטעמפארד הילל צו מענאר –‬ ‫לשם חסד האט ער כסדר גענומען דעם עולם מיט‬ ‫ער טוט‬ ‫שרייט מיר ארויס פון זיין מקום מכובד‪" :‬דו מיסטער‪,‬‬ ‫מיני‪-‬ווען ארויף צום בארג‪ ,‬מדתו של אברהם‬ ‫ֶ‬ ‫זיין‬ ‫איז אים‬ ‫מחדש און‬ ‫דו זעסט א רויטע לייט?" (וואס שטייסטו דארט ווי‬ ‫אבינו‪.‬‬ ‫געבט אים‬ ‫נאר?‪.)...‬‬ ‫א ַ‬ ‫אמאל איז זיין מאטאר געגאנגען קראכן‪ ,‬איז דער‬ ‫פרישע‬ ‫די פלא איז נאר געווען פארוואס אלע קארס‬ ‫עולם נתעורר געווען אז עס איז דאך נישט מער ווי‬ ‫כוחות‬ ‫אונטער מיר זענען געשטאנען אזוי רואיג – נוסח‬ ‫רעכט אים צו קויפן א נייע מאטאר‪ ,‬און אזוי האבן זיי‬ ‫צו גיין‬ ‫ווייטער‬ ‫לאנדאן – מיט אזא אחדות און געווארט?‬ ‫געטון; ביינאכט ווען ער איז געשלאפן האט מען אים‬ ‫געטוישט דעם מאטאר‪.‬‬ ‫און‬ ‫***‬ ‫העכער‬ ‫עס דארף נישט קומען א גרויסער מר בר רב אשי‬ ‫צופרי ווען ער איז געקומען אין בית המדרש האט‬ ‫מען אים געזאגט אז זיין קאר ארבעט שוין צוריק‪ ,‬האט‬ ‫צו זאגן פאר א מענטש‪" ,‬דער וועג איז פריי פאר דיר‬ ‫ער געזאגט "ווי קען עס זיין? עס קוקט דאך נאך אויס‬ ‫הייב אן צו פארן"‪ ,‬אפילו א גוי קען דאס שרייען‪.‬‬ ‫די זעלבע ַאלט‪ ,‬די זעלבע צעריבענע רעדער און פענסטערס?"‬ ‫ביי א איד איז דא כסדר נייעס‪ ,‬יעדע מצוה וואס ער טוט איז אים‬ ‫האט מען אים געזאגט‪" :‬זיי נישט נאריש‪ ,‬די ווען איז אפשר אלט‪,‬‬ ‫מחדש און געבט אים פרישע כוחות צו גיין ווייטער און העכער‪.‬‬ ‫דער מאטאר איז אבער פריש‪ ,‬לייג אריין דעם שליסל וועסטו זען‬ ‫איינער פון די סלאנימער צדיקים האבן געזאגט אז ער קען נישט‬ ‫אז עס פארט‪".‬‬ ‫גלייבן אז א איד זאל אנטון טלית און תפילין און נישט ווערן ווי א‬ ‫דאס איז די עבודה פון א איד‪ ,‬בפרט יעצט נאך די הייליגע טעג‪:‬‬ ‫בריה חדשה ממש!‬ ‫גלייב אז דיין מאטאר איז פריש און ניי‪ ,‬און נוץ דיינע כוחות!‬ ‫ווער רעדט נאך יעצט נאך די הייליגע טעג וואס מיר האבן קונה‬ ‫‪8‬‬ 0333 070 6583 oraysa.org/yiddish uk@oraysa.org 9 ‫על הפרק‬ ‫על הפרק‬ ‫על הפרק ‪ //‬הרב ש‪ .‬שטערן‬ ‫טשא ִּבי' רעדט צו אונז‬ ‫ָ‬ ‫קא‬ ‫'הא ָ‬ ‫ָ‬ ‫הילל געווארן אזא הכרח‪ ,‬אז מ'איז גרייט דערפאר‬ ‫(במאמר המוסגר‪ :‬צווישן די משפחות געפינט זיך אויך אונזער‬ ‫עס איז דא א נושא וואס ליגט שוין לאנג אויפן‬ ‫חשוב'ער קאלעגע‪ ,‬הרה"ח ר' טובי' לייב שטערן שליט"א‪ ,‬דער‬ ‫צו צאלן כמעט יעדן פרייז?‬ ‫באקאנטער שרייבער און מרביץ תורה‪ ,‬וואס טוט שוין במשך יארן‬ ‫הארץ פון אסאך היימישע משפחות‪ ,‬און עס‬ ‫מ'קען אמאל באקומען דעם איינדרוק‪ ,‬אז‬ ‫מהנה זיין טויזנטער ליינער מיט זיינע ערליכע סיפורים צווישן די‬ ‫ווערט מיט יעדן יאר מער און מער א שווערע‬ ‫א מענטש קען זיך נישט ריכטיג באזעצן‪ ,‬נאר‬ ‫שפאלטענעס פון "שבת בשבתו"‪ .‬מיר ווינטשן אים א גוטן ישוב‪,‬‬ ‫מציאות‪ :‬די דירות‪.‬‬ ‫הצלחה און סייעתא דשמיא‪).‬‬ ‫אויב ער וואוינט אין א געוויסן ראדיוס פון די‬ ‫נישט יעדער האט די מעגליכקייט צו קויפן‬ ‫באקאנטע גאסן‪ .‬ער מעג האבן א דירה וואס איז‬ ‫אבער דער עיקר נקודה איז נישט פלארידע‪,‬‬ ‫אן אייגענעם דאך איבער'ן קאפ‪ ,‬און אפילו די‬ ‫צו קליין‪ ,‬ער מעג צאלן רענט וואס עסט אויף זיין‬ ‫דער עיקר איז דא אין ענגלאנד‪ .‬דער געדאנק דארף‬ ‫וואס זענען שוין זוכה דערצו‪ ,‬ווייסן גוט וויפיל‬ ‫גאנצע געהאלט‪ ,‬ער מעג יעדן חודש לעבן מיט א‬ ‫אונז באזונדער אנרירן‪ .‬ווייל מיר האבן שוין צוויי‬ ‫שוועריגקייטן און חובות עס ליגט דערונטער‪.‬‬ ‫פינאנציעלן חשבון וואס לאזט אים נישט שלאפן‬ ‫היימישע ישובים; קענווי איילענד און וועסטקליף‪,‬‬ ‫די הויכע רענט‪ ,‬די קליינע דירות‪ ,‬דאס איז שוין‬ ‫‪ -‬אבער חס ושלום ער זאל דארפן שפאצירן נאך‬ ‫וואס זענען אויפגעשטעלט געווארן מיט דעם‬ ‫נישט קיין נייעס פאר קיינעם‪ .‬דאס איז דער טאג‬ ‫צען מינוט צו דער שול‪ ,‬אדער זיין אביסל ווייטער‬ ‫זעלבן ציל‪ :‬צו געבן משפחות א מעגליכקייט צו‬ ‫טעגליכער לעבן פון טויזנטער היימישע משפחות‬ ‫פון די מאמע'ס פארטוך‪.‬‬ ‫וואוינען מיט מער פלאץ און מיט א גרעסערע‬ ‫דא אין סטעמפארד הילל‪.‬‬ ‫הרחבת הדעת‪ .‬זיי האבן שוין געהאט צען יאר צו‬ ‫פארשטייט זיך‪ ,‬נישט יעדער איינער קען‬ ‫דער יונגער אינגערמאן וואס האט חתונה‬ ‫וואקסן‪ ,‬און טראץ די געוואלדיגע ארבעט וואס איז‬ ‫זיך ארויסציען‪ .‬אבער ווען א מענטש האט די‬ ‫געהאט מיט אפאר יאר צוריק און וואוינט נאך‬ ‫אריינגעלייגט געווארן‪ ,‬האלטן מיר נאך אלץ ביי‬ ‫מעגליכקייט זיך צו באזעצן אין א בעסערן און‬ ‫אלץ אין א דירה וואס ער האט געדינגען מיט גרויס‬ ‫ביליגערן פלאץ‪ ,‬און ער שליסט די טיר בלויז ווייל‬ ‫בלויז צווישן הונדערט און צוויי הונדערט משפחות‬ ‫פלאג‪ ,‬דער טאטע מיט א שטוב פיל מיט קינדער‬ ‫"דארט וואוינען מיר נישט"‪ ,‬איז שוין כדאי זיך צו‬ ‫אין יעדן ישוב‪.‬‬ ‫וואס זוכט שוין לאנג א וועג צו פארברייטערן זיין‬ ‫פרעגן צי ער מאכט טאקע א חשבון‪ ,‬אדער ער‬ ‫יעדע משפחה וואס האט זיך אהין געצויגן איז א‬ ‫דירה‪ ,‬און דער וואס האט שוין יא געקויפט א‬ ‫לאזט זיך פירן דורך א געוואוינהייט‪.‬‬ ‫הצלחה‪ ,‬און מען טאר נישט אוועקמאכן די ארבעט‬ ‫הויז‪ ,‬אבער יעדן חודש דארף ער צוזאמנעמען די‬ ‫פון די וואס האבן געעפנט די טיר פאר אנדערע‪.‬‬ ‫לעצטע כוחות צו באצאלן זיינע חובות‪ - ..‬יעדער‬ ‫נישט אזוי ווייט ווי מ'מיינט‬ ‫אבער ווען מ'שטעלט עס קעגן דעם ריזיגן צורך‪,‬‬ ‫פון זיי קען דערציילן אן אנדערע מעשה‪ ,‬אבער‬ ‫און מ'דארף נישט פארן קיין פלארידע כדי‬ ‫דארף מען זיך פרעגן‪ :‬פארוואס איז די באוועגונג‬ ‫דער שורש איז דער זעלבער‪ :‬די היימישע וועלט‬ ‫צו פארשטיין דעם געדאנק‪ .‬אפילו אין אונזער‬ ‫נישט געווען פיל גרעסער? פארוואס זענען נאך‬ ‫ווערט צודריקט צווישן די פיר ווענט‪.‬‬ ‫אייגענעם לאנד‪ ,‬אביסל ארויס פון די גרעניצן פון‬ ‫אלץ אזויפיל משפחות גרייט צו צאלן טייערע‬ ‫מ'קען ווייטער רעדן‪ ,‬זיך באקלאגן און‬ ‫סטעמפארד הילל‪ ,‬אראפ נאך די טאטנהעם געגנט‪,‬‬ ‫רענט‪ ,‬וואוינען אין ענגע דירות און שלעפן חובות‪,‬‬ ‫אויסרעכענען וויפיל אלעס קאסט‪ .‬אבער ווען‬ ‫אין וועסט גרין‪ ,‬אדער אראפ אין דער ריכטונג פון‬ ‫אבער דער געדאנק פון זיך ארויסציען אביסל‬ ‫א פראבלעם ווערט אזוי אלט‪ ,‬אז מ'ווערט שוין‬ ‫אפפער־קלעפטאן‪ ,‬קען מען טרעפן הייזער פאר‬ ‫ווייטער קומט זיי כמעט נישט ארויף אויפן טיש?‬ ‫געוואוינט צו לעבן דערמיט‪ ,‬איז דאס אליין א‬ ‫פרייזן וואס זענען אסאך מער צוטריטלעך ווי‬ ‫פראבלעם‪ .‬ס'איז געקומען די צייט צו פרעגן נישט‬ ‫אין צענטער‪ .‬און ב"ה‪ ,‬אסאך אידן האבן זיך שוין‬ ‫סטעמפארד הילל איז אויסגעוואקסן‬ ‫בלויז וויפיל עס קאסט צו וואוינען דא‪ ,‬נאר אויך‬ ‫באזעצט אין די געגנטער‪ ,‬געפונען זייער פלאץ און‬ ‫דא קומען מיר אן צו א נקודה וואס איז אפשר‬ ‫פארוואס מיר זענען אזוי זיכער אז מיר מוזן דוקא‬ ‫געוויזן אז מ'קען לעבן א פולשטענדיג היימישן‬ ‫נישט אזוי באקוועם צו הערן‪ ,‬אבער ס'איז צייט‬ ‫וואוינען דא‪.‬‬ ‫לעבן אויך אביסל ווייטער פון די גאסן וואו מיר‬ ‫עס צו זאגן‪ .‬א גרויסער חלק פונעם פראבלעם‬ ‫זענען געוואוינט‪[ .‬עס ווערט טאקע די וואך‬ ‫איז נישט בלויז די פרייזן פון די דירות‪ ,‬נאר אויך‬ ‫טשא ִּבי'‬ ‫ָ‬ ‫קא‬ ‫'הא ָ‬ ‫ָ‬ ‫געמאלדן דא אין 'שבת בשבתו' איבער פרישע ‪13‬‬ ‫אונזער אייגענע צוגעוואוינהייט‪ .‬מיר ווילן בלייבן‬ ‫א פרישער געדאנק‬ ‫הייזער וואס 'איה"א' האט געקויפט אין וועסט גרין‬ ‫אין סטעמפארד הילל‪ .‬מיר ווילן בלייבן נאנט צו די‬ ‫די וואך האט די אידישע וועלט געשלאגן‬ ‫געגנט‪].‬‬ ‫באקאנטע גאסן‪ ,‬צו די משפחה‪ ,‬צו די חברים‪ .‬מיר‬ ‫טשא ִּבי‪ ,‬פלארידע‪ ,‬וואו נאנט‬ ‫קא ָ‬‫הא ָ‬ ‫ווארצלען אין ָ‬ ‫מ'רעדט פון געגנטער וואס זענען גענוג נאנט צו‬ ‫ווילן נישט טוישן דעם באקאנטן סביבה‪ ,‬און זיכער‬ ‫צו הונדערט משפחות האבן זיך אריבערגעצויגן אין‬ ‫בלייבן פארבונדן מיט די קהילה‪ ,‬מיט די משפחה‬ ‫נישט דארפן זיך צוגעוואוינען צו עפעס אנדערש‪.‬‬ ‫א נייעם היימישן ישוב מיטן נאמען "לעיקפראנט"‪.‬‬ ‫און מיט די געווענליכע סדרים‪ .‬דאס איז דער‬ ‫ס'איז פארשטענדליך‪ .‬א מענטש האט א געפיל‬ ‫מיט די מעגליכקייט אז אין די קומענדיגע יארן‬ ‫שאקל וואס מיר דארפן‪ .‬נישט צו זאגן פאר יעדן‬ ‫צו דעם ארט וואו ער האט געלעבט‪ ,‬וואו ער האט‬ ‫זאל זיך דארט אנטוויקלען א פולשטענדיגער‬ ‫וואו ער דארף וואוינען‪ ,‬נאר צו ברעכן דעם געדאנק‬ ‫זיינע עלטערן‪ ,‬זיינע נאנטע און זיינע באקאנטע‪.‬‬ ‫היימישער ישוב‪ ,‬מיט טויזנטער דירות און אלע‬ ‫אז ס'איז נאר דא איין וועג צו לעבן‪.‬‬ ‫אבער פון ווען איז דער צענטער פון סטעמפארד‬ ‫צרכי הקהילה‪.‬‬ ‫‪10‬‬ ‫כסא דברכתא‬ ‫עוז רננות בהאי עידן‪ ,‬שהחיינו וקיימנו בגילה ורון‪ ,‬כלולת דודים בטיבותא סימן‬ ‫וארי השתא אפריון בתו בשמחה רב‪ ,‬שפתותינו מרחשות מקרב הלב‪ ,‬אות לטוב‬ ‫זמרה להרים בקול‪ ,‬ומיטב ברכותינו לאחל‪ ,‬יבא ויקרב בששון וגיל בשמחה ומזל‬ ‫רב צדקה וחסד ברעותא דלב‪ ,‬תומך ומגן עוז"ר בסיוע לרוב‪ ,‬בלבו להיטיב בטוב‬ ‫אורה ושמחה יושפע בחדוותא האי‪ ,‬דמשק אליעז"ר דולה ומשקה בנחת ועונג יהא‬ ‫רננות נביע מעמקי חדרי לבבינו‪ ,‬על זאת שבחו אהובים לארי שבחבורה המאיר לנו‬ ‫ידיו רב לו ברוב תבונה והשכל‪ ,‬חכם לב יקח מצות בלי גבול‪ ,‬מאיר בטוב לבו לנו ולכל‬ ‫העושה צדקות וחסדים גומל‪ ,‬מגדולי עמודי התווך מעוז ומגדל‪ ,‬להקל למען חולי ישראל‬ ‫יקר ערך ונדיב לב‪ ,‬הנגיד הנכבד‪ ,‬בעל מעשים כבירים לתורה ולתעודה‪ ,‬ראשון הוא למקראי קודש‪,‬‬ ‫רודף צדקה וחסד במדת הגודש‪ ,‬נדיב ושוע‪ ,‬עומד ומיטיב ברעותא דליבא‪ ,‬האי צנתר דדהבא‬ ‫עוזר ארי'‬ ‫אבערלאנדער‬ ‫מוה"ר‬ ‫שליט"א‬ ‫מגדולי עמודי התווך ותומכי ומחזיקי מפעלינו‬ ‫תחי'‬ ‫כלולת בתו הבכירה‬ ‫לרגל שמחת‬ ‫עב"ג המופלג בתורה מעוטר במעלות ומדות טובות‬ ‫החתן אליעזר ני"ו‬ ‫בן הרה"ג מוה"ר מרדכי שלמה געטטער שליט"א‬ ‫למזל טוב ובשעה טובה ומוצלחת‬ ‫אורה ושמחה בטיבותא‪ ,‬יומשך בהאי שעתא דחדוותא‪ ,‬רב נחת ושובע שמחות בהדרתא‬ ‫חבלים נפלו לנו בנעימים לשוש ולשמוח‪ ,‬וברכותינו צרופה שיזכה להמשיך ברוב אונים וכח‬ ‫יענדם בהני מילי‪ ,‬די במזלא תלי‪ ,‬בני הגוני‪ ,‬חיי אריכי‪ ,‬מזוני רויחי‪ ,‬ברכה מרובה עד בלי די‬ ‫נעימות החיים בעושר ואושר והון‪ ,‬הרחבת הדעת באנפין נהורין‪ ,‬וכל ברכאן דלעילא ותתאינ‬ ‫וחפץ ה' יצליח בידו‪ ,‬תענוג דקדושה ביחד עם בני ביתו‪ ,‬עדי נזכה לשמחת עולם על ראשינו‬ ‫אלו דברי ברכה‪ ,‬בכבוד והערכה‪ ,‬בלב מלא תודות והערכה‪ ,‬ברגשי שיר ושבחה‬ ‫משה הערש כהנא זאב מילר‬ ‫ישראל שמעון הלוי וואזנר‬ ‫‪11‬‬ ‫מללו מילא‬ ‫באקומסט‬ ‫דעם רעצעפט‬ ‫צוריק‬ ‫נישט‬ ‫די אידן האט צוגעברענגט אז זיי זאלן זוכן‬ ‫באשלאסן אז ער גייט ווערן דער הערשער‬ ‫א טאפענדער הייליגקייט האט זיך‬ ‫פון אונטער די ערד ווי אזוי מען קען פייניגן‬ ‫פון די גאנצע וועלט‪ ,‬האט די געגנט נישט‬ ‫געשפירט אין דער הייליגער שול פון‬ ‫די אידן‪ ,‬און זיי אנטון ציפקע צרות‪.‬‬ ‫קיין מנוחה‪.‬‬ ‫פשיסחא‪ .‬עס איז היינט דער הייליגסטער‬ ‫צווישן די שלעכטע יחידים האט‬ ‫דאס לענדל פוילן האט בימים ההם‬ ‫נאכט פון יאר‪ ,‬כלל ישראל זאגט יעצט כל‬ ‫זיך געציילט דער מיליטערישער‬ ‫נישט עקזיסטירט‪ .‬די היינטיגע פוילן איז‬ ‫נדרי‪ ,‬מען איז מפשפש במעשיו‪ ,‬יעדער‬ ‫דאקטאר‪ ,‬וועלכער האט באגלייט די‬ ‫בימים ההם געווען אונטער די הערשאפט‬ ‫טוט תשובה‪.‬‬ ‫מיליטערישע באטאליאן וועלכער איז‬ ‫פון די עסטרייך‪-‬אונגארישע אימפעריע און‬ ‫ביים שפיץ פון דער שול שטייט דער‬ ‫געווען סטאנציאנירט בשכינות פון‬ ‫ווען נאפאליאן איז ארויס אין א קריג קעגן‬ ‫הייליגער צדיק ר' בונם פון פשיסחא‪ .‬זיין‬ ‫פשיסחא‪ .‬דער דאקטאר איז געווען אן‬ ‫די דעמאלטסדיגע עסטרייך‪-‬אונגארישע‬ ‫הייליגער פנים איז פארפלאמט‪ ,‬א שרעק‬ ‫אויסגעשפראכענער שונא ישראל‪ ,‬ווען ער‬ ‫אימפעריע האט עס אויטאמאטיש‬ ‫אריינצוקוקן אין די הייליגע געזיכט‪ .‬דער‬ ‫האט געהאט א געלעגנהייט צו טשעפען די‬ ‫געמיינט אז פוילן איז אויך א טייל פון די‬ ‫צדיק שוועבט אין די העכערע וועלטן און‬ ‫אידן האט ער עס נישט אויסגעלאזט‪.‬‬ ‫שלאכטן און אויך די שטאט פשיסחא איז‬ ‫פועל'ט ישועות פאר אידן‪.‬‬ ‫דער מיליטערישער דאקטאר איז‬ ‫אריינגעפאלן אונטער'ן הערשאפט פון‬ ‫פלוצלונג‪ ,‬אן קיין פריערדיגע ווארענונג‬ ‫געווען א שטודירטער מענטש און אויך‬ ‫פראנקרייך‪.‬‬ ‫עפענען זיך אויף די טויערן פון שול‪ .‬ביים‬ ‫איז ער געווען גוט באקאנט מיט אלע‬ ‫נאנט צו די שטאט פשיסחא האבן‬ ‫טיר שטייען צוויי מיליטערלייט‪ ,‬זיי פאדערן‬ ‫ערליי אידישע מנהגים‪ ,‬די ימים טובים‬ ‫זיך באזעצט א מיליטערישער באטאליאן‬ ‫נישט מער און נישט ווייניגער‪ ,‬אז זיי ווילן‬ ‫און דער באדייט פון יום כיפור‪ ,‬ער האט‬ ‫פון די פראנצויזן און האבן אנגעפירט‬ ‫רעדן מיט דעם הייליגן צדיק‪ ,‬דער רבי ר'‬ ‫אויך געוואוסט אז יום כיפור איז דער‬ ‫כסדר'דיגע מלחמות אין די געגענט‪.‬‬ ‫בונם‪.‬‬ ‫הייליגסטער נאכט ביים כלל ישראל און‬ ‫די פראנצויזן אין פירערשאפט פון‬ ‫"אוי רבוש"ע ווער ווייסט וואס ווילן זיי‬ ‫באשלאסן אז ער גייט אונטערשטעלן א‬ ‫נאפאליאן זענען געווען גוט געשטימט צו‬ ‫יעצט?"‪ .‬שעפשענען די אידן צווישן זיך‪.‬‬ ‫שפיצל פאר די אידן‪.‬‬ ‫די אידן אבער טראץ וואס דער אלגעמיינער‬ ‫עס איז שוין א לענגערע צייט וואס‬ ‫כידוע האט דער הייליגער צדיק ר' בונם‬ ‫פירערשאפט איז געווען פריינטליך‬ ‫אן אנגעצויגענקייט שוועבט העכער‬ ‫נאך איידער ער איז נתגלה געווארן געדינט‬ ‫געשטימט צו די אידן איז אבער אייביג‬ ‫דעם גאנצן אומגעגנט‪ .‬פון ווען דער‬ ‫אלץ אן אפטייקער‪ .‬מיט זיין הייליגע חכמה‬ ‫געווען יחידים וואס זייער וויסטע שנאה צו‬ ‫פראנצויזישער קעניג נאפאליאן האט‬ ‫‪12‬‬ ‫קרן שאצער ציון‬ ‫דינסטאג לך לך‬ ‫ט' חשון פאלט אויס‬ ‫דער יארצייט פון‬ ‫מורינו רבי יצחק בן‬ ‫הרה''ק משאץ זי''ע‬ ‫אידן דערציילן געוואלדיגע ישועות וואס זיי האבן געזﬠן ביים פוקד זיין‬ ‫דער ציון הק' פונעם שאצער רבי'ס זון דא אינעם ביה''ח אין ענפילעד‪.‬‬ ‫בית החיים ענפילד‬ ‫‪CARTERHATCH LN, ENFIELD EN1 4BG‬‬ ‫רבי חיים וויטאל שרייבט‪.‬‬ ‫עס וועט זיין אנווייזונגﬠן‬ ‫מ˙פלל זיין ביי ‡ ˆיון וו‡ו מענט˘ן‬ ‫וואס וועט פירן צום ציון הק'‬ ‫‚ייען ני˘ט ‡ס‡ך ˜ען מען מער פועלן‬ ‫ווייל „ער ˆ„י˜ ‡יז ˘ט‡ר˜ „‡נ˜ב‡ר‪.‬‬ ‫‪PLOT C - 13‬‬ ‫‪13‬‬ ‫רעצעפט און איך וואלט עס געגעבן פאר'ן גענעראל וואלט דער‬ ‫איז ער געווען גוט באקאנט אין די חכמה פון רפואות און פלעגט זיך‬ ‫גענעראל‪ ....‬שוין מער נישט געלעבט"‪.‬‬ ‫שפייזן דערפון נישט וועלנדיג נהנה זיין פון אנדערע‪.‬‬ ‫דער דאקטאר איז געווען דערשראקן פון זיין טעות‪ .‬ער האט‬ ‫דער רשעות'דיגער דאקטאר איז איינגעפאלן א מיאוס'ער‬ ‫געציטערט אז די געשעעניש וועט נאך דעגרייכן צום הויפט‬ ‫שפיצל‪ .‬בשעתו איז דער גענעראל פון יענער אפטיילונג געווען‬ ‫גענעראל‪ .‬דער הויפט גענעראל וועט אים נישט אפשוינען‪ .‬ער וועט‬ ‫זייער קראנק און יום כיפור ביינאכט האט ער אפגעשריבן א‬ ‫עס אננעמען ווי ער האט אים געוואלט פאר'סמ'ען צום טויט און‬ ‫רעצעפט באפעלנדיג פאר צוויי מיליטערלייט אז זיי זאלן זאפארט‬ ‫זיך אפרעכענען מיט אים‪ ,‬גענוי ווי ער האט געוואלט טון מיט אים‬ ‫אריבערגיין צו די שול וואו דער רבי ר' בונם דאווענט און זאגן אז ער‬ ‫און ארויסגעבן א זאפארטיגע באפעל אז מען זאל אים דערשיסן‬ ‫נויטיגט זיך דרינגענד אין דעם רעצעפט אפצוראטעווען דאס לעבן‬ ‫צום טויט‪.‬‬ ‫פון דעם גענעראל‪.‬‬ ‫"ראבין איך בעט אייך‪ ,‬געבט מיר צוריק דעם רעצעפט‪ ,‬אז‬ ‫"מיר מוזן שוין איבערגעבן דאס רעצעפט פאר דער ראבינער"‪.‬‬ ‫נישט‪.".....‬‬ ‫האבן די צוויי מיליטערלייט געזאגט פאר די אידן אין שול‪.‬‬ ‫דער הייליגער צדיק איז אבער נישט געווארן איבערגענומען פון‬ ‫די אידן וויסנדיג אז דער פרייז פאר נישט איבערגעבן אזא צעטל‬ ‫זיינע בעטנדע בקשות‪ .‬וויסנדיג אז דער דאקטאר איז א רשע האט‬ ‫פאר'ן רבי'ן איז א זיכערער טויט האבן צוגעפירט די מיליטערלייט‬ ‫ער זיך נישט געאיילט אפצוגעבן דעם צעטל פאר'ן רשעות'דיגן‬ ‫צום צדיק און אים געזאגט וואס דער מיליטערישער דאקטאר האט‬ ‫דאקטאר‪ ,‬דער אויסגעשפראכענער שונא ישראל‪.‬‬ ‫געהייסן אז דאס לעבן פון דעם גענעראל איז אין א סכנה און ער מוז‬ ‫"ראבין איך בעט‪ ,‬מיין לעבן איז אויף א וואגשאל‪."....‬‬ ‫דרינגענד האבן דעם רעצעפט‪.‬‬ ‫דער דאקטאר ציטערנדיג אז דער אידישער רב וועט אים נישט‬ ‫א שטילקייט האט געהערשט אין שול‪ .‬יעדער איינער האט‬ ‫פארשטאנען די סענסיטיווקייט פון דער מצב‪ ,‬מען האט געווארט‬ ‫אפשוינען האט מיטגעברעגנט זיינע קינדער‪ .‬ער האט געבעטן‬ ‫צו זען וואס גייט זיך דא אויסקאכן‪.‬‬ ‫דעם צדיק ער זאל רחמנות האבן אויף אים און זיך דערבארעמען‬ ‫אויף זיינע קינדער אבער דער צדיק האט אנגעשטעלט א הארטער‬ ‫דער צדיק האט איבערגענומען דעם רעצעפט‪ .‬ער האט זיך‬ ‫פנים‪ ,‬א צייכן אז אויך אויב ער וועט אים פארצייען וועט עס נישט‬ ‫פארטיפט אין דעם און זיך אויסגעדרייט צו די צוויי מיליטערלייט‬ ‫אנקומען גרינג‪ ,‬ער וועט דערפאר צאלן א פרייז‪.‬‬ ‫זאגענדיג אז ער האלט יעצט אינמיטן דאווענען‪ ,‬ער קען עס נישט‬ ‫יעצט אנגרייטן‪ .‬ווען ער וועט ענדיגן דאווענען‪ ,‬וועט ער זען וואס‬ ‫דער דאקטאר זעענדיג אז דער צדיק האלט נישט ביים נאכגעבן‬ ‫ער קען טון‪.‬‬ ‫האט זיך געוואנדן צו די ארומיגע פון צדיק‪ ,‬ער האט געבעטן פון זיי‬ ‫מיט פארוואונדערטע אויגן האט זיך יעדער צוגעקוקט צו וואס‬ ‫צי זיי האבן אן איינפלוס אויפ'ן צדיק‪ ,‬צי זיי קענען פועל'ן ביי אים‬ ‫עס האט זיך יעצט אפגעשפילט אין שול‪ .‬די סכנה איז געווען א‬ ‫ער זאל אים אפגעבן דער צעטל‪ ,‬אבער קיין איינער איז נישט געווען‬ ‫באלדיגע‪ .‬מען האט געציטערט אז אט אט און דער דאקטאר‬ ‫ביכולת צו פועל'ן אזא זאך‪.‬‬ ‫וועט מיטטיילן דעם גענעראל וואס עס האט יעצט פאסירט און‬ ‫דער דאקטאר איז געווען הילפלאז און מיט ביטערע תחנונים‬ ‫א מיליטערישע דעלעגאציע וועט זיך ארויסלאזן און קומען‬ ‫זיך געבעטן ביים צדיק ער זאל זאפארט באוויליגן אנצונעמען זיין‬ ‫ארעסטירן דעם צדיק‪.‬‬ ‫ביטע‪.‬‬ ‫יעדער איז געווען אנגעצויגן אבער דער צדיק איז געבליבן‬ ‫נאך א לענגערע געבעטעניש האט דער צדיק געזאגט אז ער‬ ‫רואיג‪ ,‬ווי גארנישט וואלט זיך יעצט אפגעשפילט‪ .‬אנשטאט דעם‬ ‫וועט אים אפגעבן דאס צעטל אבער נאר נאכדעם וואס ער וועט‬ ‫האט ער זיך צוריק פארטיפט אין דעם דאווענען און ממשיך געווען‬ ‫אים נאכקומען א רייע פון באדינגונגען‪.‬‬ ‫מיט א געוואלדיגער ישוב הדעת‪ ,‬ווי קיין שום געפאר האט נישט‬ ‫"וואס דער ראבין בעט וועל איך אייך נאכגעבן"‪.‬‬ ‫געשוועבט אויף די קהילה‪.‬‬ ‫דער צדיק האט דערביי געהייסן אז מען זאל לאזן רופן די גבאי‬ ‫ווען ער האט געענדיגט דאווענען איז דער צדיק אהיימגעגאגנען‬ ‫צדקה פון די שטאט‪ .‬ביי זיי האט ער אנגעפרעגט וויפיל געלט עס‬ ‫צו זיך אין שטוב און ווען ער איז אנגעקומען צו זיך אין שטוב האט‬ ‫פעלט זיך אויס פאר א געוויסער צוועק וואס ליגט די טעג אויפ'ן‬ ‫אים אפגעווארט דער מיליטערישער דאקטאר‪ ,‬אבער דאסמאל איז‬ ‫טיש‪.‬‬ ‫זיין קאפ שוין נישט געווען אזוי געהויבן ווי פריער‪.‬‬ ‫די גבאים האבן געזאגט די סומע און דער צדיק האט געפאדערט‬ ‫אנשטאט דעם האט ער געטרייסעלט פון שרעק‪ .‬זיינע הענט‬ ‫פון דעם דאקטאר אז גלייך נאך יום כיפור זאל ער זיכער מאכן‬ ‫האבן געציטערט‪ ,‬עס איז געווען קענטליך אז עפעס אויפפאלענד‬ ‫אריינצוברענגען די געפאדערטע סומע פאר די שטאטישע קאסע‪.‬‬ ‫האט דא פאסירט‪.‬‬ ‫נאר נאך דעם וואס דער דאקטאר האט הייס פארשפראכן אז‬ ‫"הייליגער ראבינער"‪.‬האט דער דאקטאר געזאגט מיט א קול‬ ‫ער וועט אויספילן די ווערטער פון דעם רב און אויך אז ער נעמט זיך‬ ‫געמישט פון געוויין‪.‬‬ ‫פאר אז מהיום והלאה וועט ער מער נישט טשעפענען קיין איד און‬ ‫"עס האט פאסירט א גרויסער טעות‪ .‬די רעצעפט וואס איך‬ ‫אלעמאל זיין גוט צו אידן האט דער צדיק אים אפגעגעבן די צעטל‪.‬‬ ‫האב פארשריבן איז נישט געווען קיין רפואה‪ .‬בטעות‪ ,‬אומווילנדיג‪,‬‬ ‫פון דעמאלטס און ווייטער האט דער דאקטאר אבאכט געגעבן‪,‬‬ ‫האב איך נישט געשריבן ריכטיג‪ .‬די רפואה וואס איך האב געשריבן‬ ‫מער האט ער נישט געטשעפעט קיין איד‪.‬‬ ‫פאר'ן גענעראל איז א גיפטיגער סם"‪.‬‬ ‫[מפי השמועה]‬ ‫"וואלט ווען דער ראבינער מיר גלייך געפאלגט און געמאכט די‬ ‫‪14‬‬ ‫‪ -‬ברכ˙ו ˘ל ‡הרן ‪-‬‬ ‫בה„ר˙ הכבו„ ור‚˘י כבו„ והו˜רה‪ ,‬נביע ז‡˙ ה˘ורה‪ ,‬ברכ˙ מזל‡ טב‡‪ ,‬מעומ˜‡‬ ‫„ליב‡‪ ,‬לכבו„ י„י„ינו עוז ה‡י ‚בר‡ י˜יר‡‪ ,‬הרבני הי˜ר ‡י˘ חי ורב פעלים‪ ,‬נו„ע‬ ‫ב˘ערים במע˘יו המהוללים‪ ,‬פירו˙ ‚י„ולים‪ ,‬במ„˙ הטוב והס„ בלי ‚בולים‪ ,‬להˆיל‬ ‫ולהחיו˙ חולים‪ ,‬לחלˆם ממיˆר ברוב עˆה ו˙בונה‪ ,‬ויהי י„יו ‡מונה‪‡ ,‬וזן ˜˘ב˙ בכל‬ ‫פינה ופינה‪ ,‬י„יו רב לו עו˘ה ומע˘ה למען החז˜˙ בי˜ור חולים ברוח נכונה‪ ,‬הו‚ה‬ ‫בפנינים י˜רים‪ ,‬מעוטר במעלו˙ ומ„ו˙ י˘רים‪ ,‬ה"ה‬ ‫הי"ו‬ ‫מוה"ר ‡הרן ר‡טב‡רט‬ ‫חבר הנהל˙ ל‡נ„‡ן בי˜ור חולים‬ ‫רוח החיים בכל נימי נפ˘ו ולבו למען מפעלינו‬ ‫לר‚ל ˘מח˙‬ ‫הוﬥ„˙ בנו‬ ‫למזל טוב וב˘עה טובה ומוˆלח˙‬ ‫‡ר˘˙ ˘פוו˙‡‪ ,‬מרח˘ין בה„ר˙‡‪ ,‬בע˙ ח„וו˙‡‪ ,‬יברך בי˙ ‡הר"ן ב˘יר˙‡‬ ‫הומה לבבינו פנימה‪ ,‬לה‚י„ ˘בחו ˘ל ‡הרן ולהרימה‪‡ ,‬ו˙ הו˜רה בנעימה‬ ‫רב פעולו˙ לעזור לחולים ונז˜˜ים לה˜ל ולה‡יר‪ ,‬לטוב˙ כל יחי„ בלי מיˆר‬ ‫ן˙ון בכל נימי נפ˘ו ולבו מוכן ומזומן‪ ,‬עו˘ה ומע˘ה ונו˘‡ כל „בר ‚„ול ו˜טן‬ ‫רחימ‡ „ליב‡י בכל ע˙ מסור‪ ,‬מ‚ן בסיוע בכל ˆע„ ו˘על עוזר‪ ,‬י„יו מˆ‡ה כביר‬ ‫‡בירי מע˘יו ‡וˆר טיבו˙‡‪ ,‬להרחיב מפעל החס„ בי˜ור חולים ברב ˙בונ˙‡‬ ‫טוב וחס„ בטבוון ו˜˘וט‪„ ,‬ור˘ בכל פרט ופרט‪ ,‬והכל בהˆנע לכ˙ ובה˘˜ט‬ ‫בסימן טוב ומזל טוב‪˘ ,‬בחי ˙ו„ה יב‡ וי˜רב‪ ,‬ע˙ לחננה מוע„ ב˘מחה רב‬ ‫‡ילין „ברי ברכ˙‡‪ ,‬נפ˜ין בה„ר˙‡‪ ,‬פרח מטה ‡הר"ן בהול„˙ בנו בה‡י ˘ע˙‡‬ ‫רב נח˙ ו˘בע ˘מחו˙ בבי˙ו י‡יר‪ ,‬ל‚„לו ל˙ורה לחופה ולמע˘ים טובים זוהר‬ ‫טוב וחס„ יר„פוהו ב˘פע ברכה והˆלחה בכל פרט‪ ,‬עו˘ר ו‡ו˘ר מל‡ טבוון ו˜˘וט‬ ‫המברכים בכבו„ רב והערכה‬ ‫מ˘ה ר‡טב‡רט‬ ‫מ˘ה פסח היר˘לער מ˘ה יע˜ב לעפ˜‡וויט˘‬ ‫יוסף חיים וועסטהיים יו‡ל נייהוז‬ ‫‪OFFICE STAFF‬‬ ‫‪15‬‬ ‫ותימרון חידושא‬ ‫י‪ .‬ק‪ .‬קענווי איילענד‬ ‫הלכות צניעות הגוף (ב)‬ ‫זיין אז די סיבה דערפאר איז ווייל אין שטוב – צווישן‬ ‫א קלארע סדר‬ ‫משפחה מיטגלידער – איז א מענטש נישט אזוי ווייט‬ ‫[א] מיר האבן דערמאנט בס"ד פאריגע וואך‪ ,‬דאס‬ ‫מקפיד אז זיינע פיס זאלן זיין פארדעקט (ג)‪ ,‬ממילא‬ ‫וואס עס שטייט אין שלחן ערוך (סימן ב' ס"א וס"ב [ורמ"א‬ ‫הייסט עס נישט בגדר א פלאץ וואס מ'דעקט קיינמאל‬ ‫סוה"ס] וסימן רל"ט ס"ב)‪ ,‬אז א מענטש – סיי א מאן סיי א‬ ‫נישט אויף [עס איז מעגליך אז א מענטש וואס דעקט‬ ‫פרוי – טאר נישט אויפדעקן די חלקים פון די גוף וואס‬ ‫עס קיינמאל נישט אויף‪ ,‬וועט ביי אים זיין די הלכה מער‬ ‫עס איז אייביג (א) צוגעדעקט‪ ,‬און דערפאר שטייט אין‬ ‫הארב]‪.‬‬ ‫שלחן ערוך די פונקטליכע סדר וואס דער מענטש דארף‬ ‫זיין געווארנט וויאזוי ער זאל אנטון און אויסטון זיינע‬ ‫די פיס בשעת'ן שלאפן‬ ‫קליידער ווען ער גייט שלאפן און ווען ער שטייט אויף‬ ‫[ג] ביי חסידים איז דא א קפידא (וועגן עניני קדושה)‪ ,‬אז‬ ‫[לויט די מציאות פון יענע צייטן]‪.‬‬ ‫מ'זאל דוקא שלאפן ווען די פיס זענען אויפגעדעקט (עיין‬ ‫עשרה מאמרות לחקל יצחק מאמר ז' אות ג'‪ ,‬וכן מובא בשם הרה"ק‬ ‫אויפדעקן די פיס‬ ‫מסאטמאר זי"ע)‪ .‬עס איז מעגליך אז דאס איז מותר אפילו‬ ‫[ב] לכאורה לויט דעם וואלט געדארפט אויסקומען‬ ‫לויט די פוסקים (אין אות ב') וואס זענען מחמיר‪ ,‬וויבאלד‬ ‫אז מ'טאר בכלל נישט אויפדעקן די פיס‪ ,‬וויבאלד‬ ‫דאס גייט אריין בגדר צורך וואס עס איז מותר (ד)‪.‬‬ ‫היינטיגע צייטן איז דער סדר אז מ'גייט נישט בארוועס‪.‬‬ ‫און אזוי איז טאקע דא פוסקים וואס שרייבן קלאר אז‬ ‫די הנהגה פון א תלמיד חכם‬ ‫מ'טאר נישט אויפדעקן די פיס‪ ,‬און מ'דארף זיך אנטון‬ ‫[ד] בכלליות דארף מען וויסן אז א תלמיד חכם‬ ‫און אויסטון די זאקן אונטער די דאכענע (שועה"ר סימן ב'‬ ‫דארף מער מחמיר זיין אין די אלע הלכות וואס עס איז‬ ‫ס"א במוסגר‪ ,‬וכן במ"ב סק"א)‪.‬‬ ‫נוגע אויפצודעקן דעם גוף (ה)‪.‬‬ ‫אנדערע פוסקים (ב) זענען מער מקיל אין דעם‪ .‬קען‬ ‫מקורות והערות‬ ‫(א) ז"ל שלחן ערוך הרב (מהד"ת סימן ב' ס"א)‪" :‬מדת הצניעות שיבח הכתוב במקומות רבות‪ .‬וחכמים צוו בה לכל אדם להיות צנוע בכל אורחותיו‪,‬‬ ‫ולא להתנהג בפריצות אפילו שלא בפני הבריות‪ ,‬אלא בינו לבין עצמו כמו שיתבאר בהלכות צניעות‪ .‬ואפילו שהוא יחידי בלילה‪ .‬ובחדרי חדרים‬ ‫צריך לנהוג בצניעות ובושת לפני הקב"ה אשר "מלא כל הארץ כבודו" וכחשיכה כאורה לפניו יתברך‪ ,‬ולכן לא יגלה את בשרו אפילו מעט כל מה‬ ‫שדרכו להיות מכוסה בבגדים לעולם"‪.‬‬ ‫(ב) עיין בערוה"ש (סימן ב' ס"א) שכתב בסוף הסעיף שברגליו אין קפידא‪ .‬סתם ולא הסביר‪ .‬ובפסק"ת הערה ‪ 4‬מביא מארחות רבינו ח"ג עמוד‬ ‫קפ"ה שהחזו"א והקה"י לא הקפידו בזה‪ .‬ובספר "הלכות יום ביום" (ח"א עמוד ס"ו) כתב בענין זה בזה"ל‪" :‬נראה טעם הערוה"ש והחזו"א דכפות‬ ‫הרגליים אינו חשוב מקום שיש לכסותו‪ ,‬וזה כמו כפות הידים‪ ,‬דאטו במקום שדרך לילך בהענטשקעס יחשב מקום מכוסה? ואדרבה‪ ,‬הכהנים‬ ‫עובדים בבית המקדש יחפים‪ ,‬ועולים לדוכן יחפים‪ ,‬ואם לפני ממ"ה עומדים כן עאכו"כ לפני בשר ודם לא יגונה‪ ,‬ולכן סבי"ל דאין מקום זה בחיוב‬ ‫כיסוי וצניעות כלל‪ .‬וזכורני שראיתי להגה"ק הבבא סאלי זצ"ל שידוע שהיה מקפיד מאד שלא יראה מעט מבשרו אפילו בעלייתו מהמקוה‪ ,‬ומ"מ‬ ‫היה יושב בביתו באר"י עם כפות רגלים מגולות‪ ,‬וכאן שדרך לכסות גם בקיץ בוודאי אם היה איזה דררא של חסרון צניעות לא היה נוהג כן"‪ .‬הנה‬ ‫כנראה הבין שהערוה"ש מתיר רק בכפות הרגליים‪ ,‬אבל מסתימת לשונו משמע שמתיר גם למעלה מזה‪ ,‬וצע"ק‪.‬‬ ‫(ג) מיהו יש לציין דבמקום מכוסה ממש [כגון למעלה ממרפקו] לא מועיל אם יהא בזה מנהג לגלותו כמו שכתב החזו"א (אגרותיו ח"א סימן ד')‪,‬‬ ‫ועיין מנח"י ח"ג סוסכ"ו‪.‬‬ ‫(ד) יש לומר בזה בב' אנפין‪ ,‬א) ראשית כל‪ ,‬עצם הדבר שנעשה מנהג כזה הרי יתכן שמחשיבו כמקום שדרכו לגלותו [מיהו קשה לקבוע‬ ‫שמכח זה יהא מותר גם בזמנים אחרים כמובן]‪ .‬ב) הרי בלשון המ"ב סק"א מבואר דבמקום הכרח מותר‪ ,‬ואין לך הכרח גדול יותר מזה‪[ ,‬ויש‬ ‫לדמותו קצת להנחת תפילין שבע"כ מגלה זרועו]‪.‬‬ ‫(ה) כבר העירו האחרונים דכל המקור לכלליות דין זה של כיסוי הגוף מובא בגמ' שבת קי"ח‪ :‬שאמר כן ר' יוסי על עצמו‪ ,‬וא"כ מה המקור‬ ‫לומר דיש חיוב כן לכל אחד (ואכן בשועה"ר מהדו"ק נראה שסבי"ל שאין זה מדינא אלא "טוב" אבל במהד"ב חזר בו)‪ ,‬ובמחצה"ש (סק"א) ביאר דבעניני צניעות יש לכל‬ ‫איש להתנהג כמו תלמיד חכם! והרמב"ם (פ"ה מהלכות דיעות ה"ו) לא הביאו רק לתלמיד חכם‪ ,‬וכתב הלחם משנה שם ה"ד דבע"כ יש דינים של פרק‬ ‫ההוא שנוגע לכל אחד‪ ,‬אלא שלת"ח יש ליזהר בה ביותר‪.‬‬ ‫‪16‬‬ ‫בס״ד‬ ‫א נייע‬ ‫געגנט‬ ‫איז שוין א‬ ‫רעאליטעט‪.‬‬ ‫ערשט לעצטנס איז‬ ‫אנגעקלאפט געווארן די‬ ‫מזוזה אויפ’ן ‪’100‬סטן‬ ‫היימישן הויז אין דעם‬ ‫שנעל וואקסנדן געגנט!‬ ‫מיט צוויי בתי מדרשים‪,‬‬ ‫לאקאלע כשר’ע‬ ‫געשעפטן‪ ,‬און סטעמפארד‬ ‫הילל בלויז א שפאן אוועק‪,‬‬ ‫שרייבט זיך שוין א נייע‬ ‫קאפיטל אין דער געשיכטע‬ ‫פון יהדות לאנדאן‪.‬‬ ‫‪17‬‬ ‫בס״ד‬ ‫דא‬ ‫וואוינט‬ ‫א איד!‬ ‫און דא אויך‪ ...‬און דא וועט אויך‪...‬‬ ‫ברוכים הבאים‬ ‫צו סט‪ .‬עננס‬ ‫געגענט‪.‬‬ ‫א בליק פון דער נאנט‪:‬‬ ‫שנעלע‬ ‫נאנט צו‬ ‫צוויי בתי מדרשים‬ ‫איבער ‪ 100‬היימישע הייזער‬ ‫גוטע בא‬ ‫סטעמפארד הילל‬ ‫צוויי שולן שטייען‬ ‫ערשט לעצטנס איז אנגעקלאפט‬ ‫קיין סטע‬ ‫בלויז א שפאן אוועק פונעם‬ ‫שוין צום דינסט פון‬ ‫געווארן די מזוזה אויפ’ן ‪’100‬סטן‬ ‫וואודבע‬ ‫הארץ פון סטעמפארד‬ ‫די היימישע לאקלע‬ ‫היימישן הויז!‬ ‫האוז‪.‬‬ ‫הילל‪.‬‬ ‫איינוואוינער‪.‬‬ ‫איבער ‪ 30‬הייזער‬ ‫פארקס‬ ‫כשר’ע געשעפטן‬ ‫א לעבעדיגע געגנט‬ ‫דורך אגו”י הויזינג‬ ‫פלעצע‬ ‫אין דער נאנט‬ ‫א שיינע היימישע‬ ‫אגו”י הויזינג האט שוין‬ ‫טשעסנ‬ ‫באקוועמע לאקאלע‬ ‫געגנט‪ ,‬וואס וואקסט‬ ‫צוגעשטעלט איבער ‪ 30‬הייזער‬ ‫שיינע א‬ ‫געשעפטן ‪ -‬און דעליווערי‬ ‫און בליעט פון טאג‬ ‫אין דער געגנט‪ ,‬און נאך זענען‬ ‫דער מש‬ ‫מעגליכקייטן‪.‬‬ ‫צו טאג‪.‬‬ ‫אין פלאן בס”ד‪.‬‬ ‫‪18‬‬ ‫באבוב ‪45‬‬ ‫שבת שול‬ ‫‪NEW‬‬ ‫‪DEVELOPMENT‬‬ ‫ביהמ"ד אשל אברהם‬ ‫*פילע אידישע איינוואוינער זענען נישט אנגעצייכנט אויף דער מאפע‪.‬‬ ‫און די מעשה‬ ‫א געגנט וואס‬ ‫ע טראנספארט‬ ‫האט זיך‬ ‫ברייטערט זיך אויס‬ ‫אס פארבינדונגען‬ ‫נאך נישט‬ ‫מער און מער‬ ‫עמפארד הילל‪,‬‬ ‫היימישע הייזער ארום‬ ‫ערי גראוו און מענאר‬ ‫געענדיגט‪...‬‬ ‫הערמיטעדזש ראוד‪,‬‬ ‫עוועניו ראוד און סט‪.‬‬ ‫נאך מער איז‬ ‫עננ’ס‪ ,‬מיט נאך משפחות‬ ‫ס און גרינע‬ ‫ער‬ ‫אויפ’ן וועג‬ ‫וואס ווערן ערווארטעט‪.‬‬ ‫נאט פארק און נאך‬ ‫אי”ה!‬ ‫אפענע פלעצער פאר‬ ‫שפחה אין קינדער‪.‬‬ ‫‪19‬‬ ‫בס״ד‬ ‫אגו”י האוזינג האט די‬ ‫פרייד צו מעלדן‪:‬‬ ‫נאך ‪13‬‬ ‫הערליכע‬ ‫נייע הייזער‬ ‫פאר אידישע‬ ‫משפחות!‬ ‫מיט גאר צוגענגליכע רענט פרייזן‬ ‫‪AT NORTH GATE PARK,‬‬ ‫‪ST ANN’S ROAD, N15‬‬ ‫‪ON THE FORMER ST ANN’S HOSPITAL SITE‬‬ ‫געפלאנט און אויסגעשטעלט פאר א‬ ‫הערליך איינריכטונגען‬ ‫‪ 13‬הערליך‬ ‫באקוועם משפחה לעבן‬ ‫פון אינעווייניגע‬ ‫ניי געבויטע הייזער‬ ‫שיין באפלאנצטע‬ ‫אומגעפער ‪120‬‬ ‫דרויסנדיגע שטחים‬ ‫קוואדראט מעטער א הויז‬ ‫די נייע הייזער וועלן צוגעטיילט ווערן‬ ‫א פריוואטע גארטן‬ ‫אויסשליסליך פאר פאסיגע משפחות‬ ‫ספעציעלע שפיל‪-‬‬ ‫פאר יעדן הויז‬ ‫וועלכע געפינען זיך שוין אויף דער‬ ‫פלעצער פאר קינדער‬ ‫גערויסע שלאף צימערן און‬ ‫עקזיסטירנדער וועיטינג‪-‬ליסט‬ ‫אינערהאלב דער שטח‬ ‫באקוועמע פלאץ פאר א גרויסע‬ ‫פון אגודת ישראל האוזינג‪.‬‬ ‫משפחה‬ ‫‪20‬‬ ‫שרייבט אייך איין‬ ‫אויף דער וועיטינג‪-‬ליסט‬ ‫פון אגו”י האוזינג‬ ‫כדי צו קענען גענומען ווערן אין באטראכט פאר‬ ‫צוקונפטיגע געלעגנהייטן!‬ ‫שוין איינגעשריבן? מאכט זיכער אז אייערע פרטים זענען ריכטיג און אפדעיטעד‪.‬‬ ‫‪020 8802 3819‬‬ ‫‪reception@aihaltd.co.uk‬‬ ‫‪21‬‬ ‫פרישע שפאנענדע און‬ ‫דראמאטישע‬ ‫פארזעצונג‬ ‫‪4‬‬ ‫צווישן‬ ‫פארזעצונג‬ ‫אשר יאקאב‬ ‫צוויי‬ ‫נעמען‬ ‫אין קורצן פון פריער‪:‬‬ ‫מרת מרים יוכבד שטיינבערגער ע"ה איז פלוצלינג נפטר געווארן אין איר פארמאכטן הויז אין סטעמפארד הילל‪ ,‬איבערלאזנדיג נאך איר‬ ‫א רייע מיסטעריעזע שאלות‪ .‬גדליה קליין‪ ,‬וועלכער האט געוואוינט נעבן איר‪ ,‬האט זיך אנגעהויבן אינטערעסירן אין איר פארגאנגענהייט און‬ ‫האט אויך אריינגעצויגן זיין ברודער יוסי – דער ביזנעסמאן פון מאנסי ‪ -‬אין דער פארשונג‪.‬‬ ‫יוסי האט זיך דערמאנט אז זייער טאטע האט אמאל עפעס געזאגט וועגן די שטיינבערגער משפחה‪ ,‬אבער קיין איינער פון זיי געדענקט‬ ‫נישט פונקטליך וואס‪ .‬דערווייל איז ד"ר סמיט קעמלי אנגעקומען קיין מאנסי פאר א וויכטיגע זיצונג מיט יוסי‪ ,‬אבער יוסי האט זיך‬ ‫אומגעראכטן נישט גוט געשפירט און איז אהיימגעגאנגען‪ .‬קעמלי האט אים געבעטן צו קומען קיין מאנהעטן‪.‬‬ ‫אין בני ברק האט יוסף חיים אנטדעקט צוואנציג פארפאסטע קאלס פון דעם זעלבן אויסלענדישן נומער‪ .‬ווען ער האט פרובירט‬ ‫צוריקצוקלינגען‪ ,‬האט ער נישט באקומען קיין תשובה‪ .‬ער האט נישט געוואוסט אז דער רוף איז נאר דער אנהייב פון א געשיכטע וואס וועט‬ ‫אים אריינציען פיל ווייטער ווי ער האט זיך געקענט פארשטעלן‪.‬‬ ‫און יעצט ליינט ווייטער‪:‬‬ ‫"איר געדענקט אז איר האט ביי אייך ליגן דעם צעטל פון‪''?...‬‬ ‫בני ברק‪ ,‬ארץ ישראל –‬ ‫פרעגט יענער בתמימות‪.‬‬ ‫אייר תשנ''ה‬ ‫"אויב ווילט איר רעדן פון יענעם דאקומענט‪ ,‬מוז עס זיין‬ ‫יוסף חיים שטייט ביים ווינקל פון רחוב רעק"א און חזו"א‪ ,‬א‬ ‫פנים אל פנים‪ ,‬נישט איבערן טעלעפאן‪ .‬און אפילו אויב‬ ‫ווירבלדיגע אינטערסעקשאן אין בני ברק‪ ,‬און פרובירט ווידער‬ ‫איך באגעגן אייך‪ ,‬וועט עס נישט זיין עפעס וואס וועט אייך‬ ‫ברענגען אינפארמאציע‪ ,‬ווייל דעם דאקומענט געב איך נישט‬ ‫צו כאפן דעם אריינרופער‪ .‬ער האט זיך אפגעשטעלט ביים‬ ‫ארויס; איך היט עס ווי דעם שווארץ‪-‬אפל פון מיין אויג‪ .‬אפשר‬ ‫באס סטאפ און ווארט אזוי פארטראכט‪' :‬איך האב דאך דריי‬ ‫פרעגט אנדערע וואס האבן אויך דעם דאקומענט‪ .‬הצלחה‪''.‬‬ ‫מאל באקומען א טעלעפאן רוף‪ ,‬אפשר איז עס א חוב וואס‬ ‫האט דער איידעלער כולל יונגערמאן פלוצלונג גערעדט ווי אן‬ ‫איך דארף באצאלן? איך בין דאך אבער קיינעם קיין געלט‬ ‫ערפארענער ביזנעסמאן‪.‬‬ ‫נישט שולדיג‪ ,‬טא פארוואס בין איך אזוי נערוועז? איך ווייס‬ ‫"יא‪ ,‬אבער אויב‪ ...‬פליז‪ ...‬פאר געלט‪".‬‬ ‫נישט‪ ,‬עממ‪ ...‬פארוואס צוואנציג מאל?' אזוי טראכט ער‪ ,‬ווען‬ ‫"זייטס געזונט‪ ''.‬יוסף חיים האט אראפגעקלאפט דעם‬ ‫פלוצלונג קלינגט דער טעלעפאן‪ .‬ער קוקט אויפן נומער און‬ ‫טעלעפאן‪.‬‬ ‫יא! ס'איז יענער!‬ ‫'שוין‪ ,‬נאר דאס? צוואנציג קאלס נאר כדי צו קענען זען‬ ‫"העלאו‪".‬‬ ‫יענעם דאקומענט?! נו נו‪ ,‬איך האב געמיינט ס'איז עפעס‬ ‫"א גוטן‪ ,‬איז דאס יוסף חיים ראזען פון בני ברק?'' הערט ער‬ ‫ערגער‪ .‬הודו לה'‪'.‬‬ ‫אן ענגלישן אקצענט וואס פרובירט צו רעדן אידיש‪ ,‬כאטש‬ ‫און אט קומט יוסף חיים אהיים; ער האט מיט די גאנצער‬ ‫וואס עס איז נישט זיין מאמע לשון‪.‬‬ ‫מעשה געענדיגט‪ ,‬און פארברענגט געמיטליך מיט די‬ ‫"יא‪ ,‬מיט וואס קען איך אייך העלפן?"‬ ‫‪22‬‬ ‫בס״ד‬ ‫האט איר‬ ‫א הויז אין די‬ ‫סט‪ .‬עננס אדער‬ ‫טאטענהעם‬ ‫העיל געגנט?‬ ‫עס קען זיין די נייע היים‬ ‫פאר א היימישע משפחה!‬ ‫די נייע געגנטער‬ ‫בליען און וואקסן‪ ,‬ווען אלץ‬ ‫מער היימישע משפחות זוכן‬ ‫זיך דארט צו באזעצן‪.‬‬ ‫דאס איז א געוואלדיגע‬ ‫געלעגנהייט צו טרעפן‬ ‫פארלעסליכע טענענטס‪ ,‬און‬ ‫גלייכצייטיג העלפן נאך א‬ ‫לאמיר אינאיינעם‬ ‫היימישע משפחה טרעפן א‬ ‫העלפן אונזער‬ ‫באקוועמע היים‪.‬‬ ‫וואקסנדע קהילה‬ ‫לאזט וויסן אייערע באקאנטע‪,‬‬ ‫בליען און זיך‬ ‫און פארבינדט זיך דירעקט מיט‬ ‫ווייטער אנטוויקלען!‬ ‫משפחות וואס זוכן הייזער‪.‬‬ ‫‪23‬‬ ‫ביסט נישט דער זעלבער‪ .‬שאקל זיך נישט אפ‪ ,‬איך בין נישט‬ ‫קינדערלעך‪.‬‬ ‫פשוט א נייגעריגער וואס וויל גראבן אין דיינע קישקעס; איך‬ ‫נאכן לייגן שלאפן די פיצלעך און עסן א געשמאקע‬ ‫שפיר אז איך מוז דיר העלפן‪ .‬מיר לערנען שוין ביינאכט פאר‬ ‫נאכטמאל‪ ,‬געבט זיין אינסטינקט אים א שיק צום שאפע‬ ‫יארן‪ ,‬און דו ביסט שטענדיג געווען דער רואיגער טיפ‪ .‬אלץ‬ ‫אינעם צימער זיינע‪ .‬ער גייט דארט אונטערן שאכטל‪ ,‬ער איז‬ ‫האב איך מקנא געווען גדליה קליין‪ ,‬דער וואס ווערט נישט‬ ‫בודק די דיקע ברוינע קאנווערטל און באפעסטיגט די קלעב‪,‬‬ ‫נערוועז פון גארנישט‪ ,‬און אט זעט מען‪ ,‬דו קענסט נישט זיצן‬ ‫דערנאך פאקט ער עס צוריק צו פארזיכערן אז עס שלאפט‬ ‫קיין צוויי מינוט אן ארויסלויפן‪ ,‬זיך אויפהייבן‪ ,‬ארויסנעמען‬ ‫רואיג‪ ,‬און קיין אומגעווינטשענע געסט אדער חלומות וועקן‬ ‫דיין פאון און זיך קראצן דעם שטערן‪ .‬זאג מיר‪ ,‬איז אלעס‬ ‫איר נישט אויף‪...‬‬ ‫בסדר?" איז געקומען די לאנג‪-‬ערווארטעטע פראגע מצד זיין‬ ‫נאכט‪-‬חברותא‪ ,‬ישעי'‪.‬‬ ‫מאנסי‪ ,‬ניו יארק – כסלו‬ ‫גדליה האט געוואוסט אז איין טאג גייט ישעי' אים דאס‬ ‫תשס''ח‬ ‫פרעגן‪ ,‬און מיט רעכט‪ .‬שוין אפאר וואכן וואס ער פירט זיך‬ ‫"יא‪ ",‬ענטפערט יוסי קליין דעם סעלפאן‪ .‬ער איז נאך געווען‬ ‫נישט אויף ווי א מענטש; ער קומט נישט געהעריג‪ ,‬לערנט‬ ‫אויפן קאוטש ביי זיך אינדערהיים‪ ,‬אבער זיין סעקרעטאר‬ ‫נישט נארמאל און פאקוסירט בכלל נישט‪ .‬אלזא‪ ,‬היינט‬ ‫האט געשיקט א מעסעדזש אז ער זאל אויפהייבן ווייל ער‬ ‫איז געווען די גרויסע נאכט ווען די פראגע איז אויסגעלייגט‬ ‫דארף דרינגענד רעדן מיט אים‪.‬‬ ‫געווארן אויפן טיש ביים חברותא'שאפט‪.‬‬ ‫"וואס זאגסטו?" פרעגט ער קאלטערהייט‪ ,‬צייגנדיג אז‬ ‫"הער מיר צו ישעי'לע‪ ,‬ס'איז נישט קיין גרויסער סוד‪ ,‬עס‬ ‫ארויס פון אפיס מיינט ארויס פון אפיס און גארנישט מיט‬ ‫איז נישט אזא פערזענליכע געשיכטע און בכלל נישט אזא‬ ‫ארבעט‪ ,‬אבער עס האט אויסגעזען ווי ס'איז טאקע וויכטיג‪.‬‬ ‫סענסיטיווע טאפיק‪ .‬עס איז א מאדנע סיבה וואס האלט‬ ‫"מר‪ .‬קליין‪ ,‬סמיט קעמלי איז אנגעקומען‪ .‬ער איז א גרויסער‬ ‫מיר אזוי אנגעצויגן און לאזט מיר ביינאכט נישט איינשלאפן‪,‬‬ ‫שישקע‪ ,‬איך האב עס נישט געוואוסט‪ .‬על כל פנים‪ ,‬איך‬ ‫אבער אז דו פרעגסט‪ ,‬וועל איך עס מיט דיר מיטטיילן‪.‬‬ ‫האב אים איבערגעגעבן דיין אנטשולדיגונג‪ ,‬אבער ער האט‬ ‫"מיין שכנ'טע מרת שטיינבערגער איז אוועק מיט אפאר‬ ‫אויסגעזען אביסל אנטוישט אז מען האט אים נישט געלאזט‬ ‫וואכן צוריק‪ ,‬און זינט איר פטירה פרוביר איך דערגיין‬ ‫וויסן אז דו וועסט אים נישט טרעפן‪".‬‬ ‫איר אידענטיטעט‪ .‬מיין ברודער יוסי פון מאנסי איז אויך‬ ‫"יא‪ ,‬אבער עס איז געווען לעצט‪-‬מינוטיג; ער איז שוין‬ ‫אריינגעשלעפט געווארן דורך מיר צו העלפן וויסן איינמאל‬ ‫געווען אונטערוועגנס ווען איך בין אהיים געגאנגען‪ ",‬טוט יוסי‬ ‫פאר אלעמאל ווער די פרוי איז געווען‪ .‬דאס לאזט מיר נישט‬ ‫זיך פארטיידיגן‪.‬‬ ‫רוען‪ ,‬ספעציעל ווען די שאלות זענען פיל מער ווי די תירוצים‬ ‫"אמת‪ .‬למעשה האט ער געזאגט אז איר זאלט באשטעלן א‬ ‫און די מיסטעריע ווערט וואס א טאג גרעסער‪ .‬למשל‪ ,‬נעכטן‬ ‫זיצונג ביי אים אין מאנהעטן אויף קומענדיגע מאנאט‪ ,‬און ער‬ ‫האט יוסי מיר געזאגט אז מיין טאטע האט אים אמאל עפעס‬ ‫וועט אדורכטון די פאטענציאלע פלענער‪".‬‬ ‫געזאגט וועגן מרת שטיינבערגער‪ ,‬אבער ער געדענקט נישט‬ ‫פונקטליך וואס‪ "...‬אזוי איז גדלי' מקיים דעם "דאגה בלב איש‬ ‫"ער האט אויסגעזען פאזיטיוו?" פרעגט יוסי מיט נייגער‪.‬‬ ‫ישיחנה" מיט אן ערליכקייט‪.‬‬ ‫"עממ‪ ...‬גראדע יא‪ ,‬אבער איך וועל איבער'חזר'ן‪ :‬ער איז‬ ‫ישעי' פארטראכט זיך און קוקט גדלי'ן גלייך אין די אויגן‪,‬‬ ‫געווען אביסל אנטוישט – מילד גערעדט – מיט דיין נישט זיין‬ ‫זאגנדיג‪" :‬גדלי'‪ ,‬טאמער ליידסטו פון ענקזייעטי‪ ,‬זע צו טון‬ ‫אנוועזנד‪ ",‬לאזט אים די סעקרעטאר נישט מנוחה‪.‬‬ ‫עפעס דערוועגן איידער עס וועט דיר אינגאנצן אוועקלייגן‪...‬‬ ‫"אקעי‪ ,‬יישר כח‪ .‬גיי צוריק ארבעטן‪ ,‬הצלחה‪".‬‬ ‫לאז מיך וויסן מארגן אויב דו האסט גענומען שריט‪ ,‬ווייל‬ ‫יוסי צעגערט נישט; ער רופט גלייך אריין פון זיין שטוב‬ ‫אזוי קען עס נישט אנגיין‪ .‬צווישן מיר און דיר‪ ,‬א איד העכער‬ ‫צום הויפט אפיס פון "קעמלי העלט" און באשטעלט אן‬ ‫די פערציג זאל ווערן 'צודרייט' איבער די פטירה פון אן‬ ‫אפוינטמענט פארן אכצנטן אין מארטש ביי זייערע אפיסעס‬ ‫אלטע שכנ'טע‪ ,‬אז ער זאל ממש נישט קענען לעבן געהעריג‪,‬‬ ‫אין מאנהעטן‪ .‬ער קען אזא געלעגנהייט נישט לאזן פארפאלן‬ ‫לייגט זיך נישט אויפן שכל‪ .‬אדער זע זיך צו נעמען צו דיינע‬ ‫גיין‪ .‬ער זעט א גרויסע האפענונג אין א קאלאבאראציע‬ ‫פראבלעמען‪ ,‬אדער וועל איך מוזן זען דערצו‪ .‬א גוטע נאכט‪".‬‬ ‫מיט סמיט‪ ,‬וואס קען הייבן די רעפוטאציע פון זיין פירמע‪,‬‬ ‫אזוינס האט גדלי' שוין נישט ערווארטעט‪ .‬ס'מוז זיין‬ ‫צוברענגען פילע קליענטן‪ ,‬און עס וועט אויטאמאטיש‬ ‫ער האט טאקע איבערגעטרויטן די רויטע ליניע און‬ ‫ברענגען הויכע סעילס בסייעתא דשמיא‪.‬‬ ‫איבערגעצויגן דעם שטריק‪ .‬אויב זיין גוטער חבר ישעי' האט‬ ‫אזוי אומגעדולדיג געפלאצט פון זיין אויפפירונג די לעצטע‬ ‫סטעמפארד הילל‪ ,‬לאנדאן‬ ‫פאר וואכן‪ ,‬דארף ער ווי שנעלער ענדיגן די געשיכטע אין וואס‬ ‫– טבת תשס''ח‬ ‫ער האט זיך פארפלאנטערט‪.‬‬ ‫"גדליה‪ ,‬זאג מיר‪ ,‬איך בעט דיר‪ ,‬וואס גייט פאר מיט דיר? דו‬ ‫פארזעצונג קומט אי"ה‬ ‫‪24‬‬ ‫כי תקדמנו ברכות טוב‬ ‫שמואל בקראי שמו בחיבה ורגש‪ ,‬ויהי דוד משכיל ברוך הוא וברוך טעמו בגודש‬ ‫מה טוב חלקו בנעימים‪ ,‬בונה באומנות המקוה בהדורים‪ ,‬בטוב והשכל כבירימ‬ ‫ולהגיד אדם ישרו‪ ,‬זריז במלאכתו‪ ,‬לזכות את טהרת ישראל מה רב חלקו וחבלו‬ ‫אוצר טיבותא‪ ,‬בהסברת פנים לזולתא‪ ,‬ברוך הכשרון בהכשר ויתרון ברב פעלתא‬ ‫לקדם פניו בתודה והלל‪ ,‬אות לטובה להוקיר ולמלל‪ ,‬בעת קבעו משכנו ברגשי גיל‬ ‫דירתו בתוככי עירנו בשעה טובה בהדר והוד‪ ,‬נברכו בהאי שעתא בהדרת הכבוד‬ ‫וברכת הבית נביע ונרנן לשונינו‪ ,‬בחודש חשון מרחשין שפתותינו‪ ,‬מקרב לבבינו‬ ‫דורש טוב וחסד‪ ,‬ידידינו עוז בקירות לבבינו צמיד‪ ,‬כביר המעש לימיננו עומד תמיד‬ ‫מוה"ר שמואל דוד‬ ‫מארקאוויטשהי"ו‬ ‫העומד בראש מלאכת הבניה של המקוה‬ ‫לרגל קביעת משכנו ודירתו בתוככי עירנו וועסטקליף‬ ‫וכאן המקום להעלות עלי גליון בהערכה רבה על מסירתו‬ ‫הנאמנה זה זמן זמנים טובא למען בניית המקוה בזריזות וחריצות‬ ‫בכשרונותיו ואומנות מלאכתו כליל בהדרו ויפיו‬ ‫יהא רעווא שישרה שכינה בביתו ויזכה לבית מלא ברכת ה' על כל צעד ושעל‪ ,‬לילך מחיל אל‬ ‫חיל‪ ,‬לראות בנים ובני בנים עוסקים בתורה ומצות על ישראל שלום‪ ,‬שפע רב ברכה והצלחה‪,‬‬ ‫ולהמשיך במעשיו הטובים מעיינות אזי יזובון בהמשכה‪ ,‬יזל מים מדליו‪ ,‬ישא ברכה להתברך‬ ‫בכל משאלות לבו‪ ,‬ולראות רב נחת מכל יוצ"ח לטב ולחיין ולשלם‪.‬‬ ‫המקדמים פניו בהערכה רבה‬ ‫בברכת א גוטן ישוב‬ ‫הנהלת המקוה ועד קרן הבנין‬ ‫‪25‬‬ ‫אנדאן‬ ‫אין ל‬ ‫ענהייט‬ ‫ע געלג‬ ‫מאליג‬ ‫א נאכט‬ ‫איינ‬ ‫פאר דיינע‬ ‫קינדער‬ ‫‪26‬‬ ‫בס"ד‬ ‫מיט גרויס פרייד טוען מיר מעלדן איבער די וויכטיגע דרינגענדע‬ ‫אסיפת חינוך פאר עלטערן‬ ‫וואו מען וועט הערן וויכטיגע ידיעות נחוצות‬ ‫איבער די סכנות וואס שוועבט אויף אונזערע קינדער‬ ‫בחורים אינגלעך און מיידלעך היינטיגע צייטן‬ ‫און אי"ה באקומען די ריכטיגע כלים וויאזוי זיך צו ספראווען מיט זייערע נסיונות‬ ‫עס וועט אי"ה אויפטרעטן‬ ‫אורחינו הדגול פה מפיק מרגליות‪ ,‬נודע בחסד עליון בדרשותיו הנלהבות‪,‬‬ ‫מגיד מישרים‪ ,‬הרב הגאון המפורסם‬ ‫הלל יואל‬ ‫רבי‬ ‫קעפעטש‬ ‫שליט"א‬ ‫יחיד מומחה אין נושא החינוך און אין די מלחמה הכבידה קעגן די פגעי הזמן‬ ‫און היינטיגע נסיונות וועלכע זענען מסכן אונזערע דורות ה"י‬ ‫תשפ"ז‬ ‫ג' לך לך‬ ‫יום‬ ‫בשעה ‪ 8:00‬בערב‬ ‫באולמי פרדס וויזניץ‬ ‫‪26 Lampard Grove‬‬ ‫די אסיפה איז אויך געאייגענט פאר פרויען‬ ‫נ‪.‬ב‪ .‬צוליב מאנגל אין פלאץ איז די אסיפה נישט פאר קיין בחורים‬ ‫‪27‬‬ ‫כולנו שם למען עתיד הדורות‬ ‫טייטלבוים‬ ‫הרב שלמה‬ ‫מחשבות‬ ‫יו"ר מכון מחשבת החינוך‬ ‫גליון קפח שנה ה‬ ‫פרשת בה"ב‬ ‫מ"ה ה' אלוקיך דורש‬ ‫מעמך? ‪ -‬ונחנו מ"ה!כי מלאה הארץ חמס ‪//‬‬ ‫איז דען גזל געווען זייער ערגסטע עבירה?!‬ ‫סוף פרשת בחוקותי נאך די שווערע תוכחה שרייב אונז‬ ‫די תורה די פרשה פון ערכין‪ ,‬דער דין פון א יוד וואס‬ ‫נעמט זיך אונטער צו געבן פאר צדקה זיין ערך‪ ,‬זיין ווערט‪.‬‬ ‫וואס האט צו טוהן די פרשה פון ערכין מיט די תוכחה?‬ ‫נאך א דריטע וועג פון א מחשבה וואס ס'לוינט‬ ‫זיך צו טראכטן פון דעם‪.‬‬ ‫*‬ ‫לעצטע וואך האט כלל ישראל מיט געלעבט‬ ‫א שווערע טראגעדיע ווען פינעף און פערציג‬ ‫יידישע קינדער זענען אום געקומען אויף א‬ ‫שרעקליכע אופן‪ ,‬אינמיטן די גרויסע הילולא פון‬ ‫פארוואס זענען זיי צוזאמען געשטעלט?‬ ‫משה'לה איז זייער א זיסער און לעבעדיגער יינגל‪,‬‬ ‫רבי שמעון בר יוחאי אין מירון‪.‬‬ ‫דער דין פון ערכין איז געזאגט געווארן נאר ביי יודען און‬ ‫ער האט ליב צו פארברענגען מיט זיינע חברים‬ ‫יעדער איינער פרעגט זיך קשיות‪ ,‬פארוואס און‬ ‫נישט ביי גויים‪ ,‬דאס הייסט אז ווען א מענטש נעמט זיך‬ ‫צו לאכן און צו שפילען‪ ,‬און אלע חברים האבן‬ ‫ווי אזוי קען דאס זיין? און וואס וויל מען פון אונז?‬ ‫אונטער צו צאלן די ווערט פון א גוי פאר הקדש‪ ,‬נעמט‬ ‫אים אויך ליב ווייל ער האט א גוט הארץ און ער‬ ‫און ווי קען זיין אז רבי שמעון'ס זכות האט נישט‬ ‫מען דעם גוי און מ'קוקט וויפיל ער איז ווערט‪ ,‬אויב ער‬ ‫ברענגט אריין א געשמאקע און א לעבעדיגע‬ ‫מגין געווען? און נאך אנדערע פארשידענע‬ ‫איז א שטארקער גוי וואס קען גוט שלעפן זאכן און גוט‬ ‫מצב אין כיתה‪.‬‬ ‫קשיות וואס קומען ארויף אין אזעלכע סארטן‬ ‫ארבעטן איז ער ווערט מער‪ ,‬און אויב ער איז א קליינער‬ ‫עלטערן ‪ -‬און יעצט האבן זיי געווארט פאר א באס זאל זיי צוריק‬ ‫שרעקליכע אופן‪ ,‬אזוי ווייט‬ ‫מעלותאוואס די חברים‬ ‫געזינדיגטגוטעאויף‬ ‫דער דור המבול האט אבער די אלע‬ ‫און א שוואכער וועט מען צאלן אויף אים אסאך ווייניגער‪.‬‬ ‫מטבע הבריאה ווען ס'געשעהט א גרויסע דערציילן אויף משה'לה האבן זיך ארויס געוויזן‬ ‫מצבים‪.‬‬ ‫דאס איז ביי א גוי‪ ,‬אבער ביי א יוד ווען איינער זאגט אז‬ ‫אהיים נעמען קיין ירושלים‪.‬‬ ‫מ'מוז זיי אפמעקן פון די‬ ‫באשטעטיגטאיזאז‬ ‫אויבערשטער האט‬ ‫אומגליק איז דא צוויי סארטן זאכן וואס מענטשן נאר אין חיידער צווישן די חברים‪ ,‬און ווען‬ ‫ער נעמט זיך אונטער צו צאלן די ווערט פון א יוד פאר‬ ‫ער געווען‬ ‫משה'לה איז אנגעקומען אהיים‬ ‫הקדש‪ ,‬דא קוקט מען נישט ווי שטארק ער איז און וויפיל‬ ‫אז דער‬ ‫טוהן‪ ,‬די ערשטע זאך איז מברר צו זיין פונקטליך‬ ‫אלע פרטים ווי אזוי איז דאס געשעהן און ווער אינגאנצן א אנדערע יינגעל‪.‬‬ ‫כח ער האט‪ ,‬דא איז דא א פרייז וואס די תורה האט‬ ‫ס'איז געווארן שפעט‪ ,‬די קליינע קינדער זענען געווען מיד‪ ,‬די‬ ‫מענטשהייט‪.‬‬ ‫דיגעוואקסן אין זייער א‬ ‫מיטאויף‬ ‫געשריבן אז ער מוז צאלן‪ ,‬די גמרא לערנט ארויס פון‬ ‫פון פריש‬ ‫משה'לה איז‬ ‫דעם פסוק "בערכך נפשות" – אפילו מנוול ומוכה שחין"‬ ‫אנהייבן‬ ‫מאכן וואס?‬ ‫אוןגעדארפט‬ ‫ווער האט‬ ‫וועלט‬ ‫איז שולדיג?‬ ‫און ווער האט געדארפט פאלגן וועמען? און מסודר'דיגע שטוב‪ ,‬יעדע זאך האט געהאט א‬ ‫אפילו א אויסגעשלאגענער צובראכענער יוד וועט מען‬ ‫יעדער איינער בויעט זיך אויף ביי זיך אין קאפ‬ ‫עלטערן זענען געווען אויסגעמוטשעט פון די גרויסע עבודה פון די‬ ‫בשר בא לפני כי מלאה‬ ‫ס'איז‬ ‫זאגט דער אויבערשטער פאר נח‪" :‬קץ כל‬ ‫צייט‪,‬‬ ‫א‬ ‫געהאט‬ ‫האט‬ ‫זאך‬ ‫יעדע‬ ‫און‬ ‫צאלן אויף אים די זעלבע פרייז ווי אויף א געזונטער און א‬ ‫פלאץ‬ ‫א מסקנא מיט א קלארע בילד וואס איז דא געווען א צייט צו שפילן און א צייט איינצופאקן‬ ‫שטאררקער מענטש‪ ,‬ווייל דא קוקט מען לויט דעם נפש‬ ‫די שפילערייען‪ ,‬א צייט צו עסן און א צייט צו‬ ‫פון דעם יוד און נישט לויט דעם גוף‪.‬‬ ‫פונקטליך געשעהן‪.‬‬ ‫לעצטע צוויי טעג‪ ,‬יעדער האט זיך שוין געוואלט טרעפן אינדערהיים‬ ‫מאכן א סוף פאר די‬ ‫פלאץ צו‬ ‫צייט אצו‬‫דיצו עסן און‬ ‫געקומעןפלאץ‬ ‫ס'איז גיין שלאפן‪ ,‬א‬ ‫פארוואס טאקע?‬ ‫נאך דעם איז‬ ‫חמס"גלייך–‬ ‫הארץוואס קומט‬‫די צווייטע זאך‬ ‫צו טרעפן די רוחניות'דיגע סיבה‪ ,‬יעדער איינער שפילען‪ ,‬א פלאץ פאר די שיך און א פלאץ פאר‬ ‫ווייל א יוד וואס ליידט‪ ,‬א יוד וואס ס'קומען אויף אים‬ ‫אין די אייגענע בעט‪ ,‬אבער ס'איז שוין אריבער א שעה און קיין איין‬ ‫איז פיל מיט "חמס"‪ .‬חמס מיינט גזל‪ ,‬אזוי‬ ‫געקענט‬ ‫נישט‬ ‫משה'לה‬ ‫האט‬ ‫דאס‬ ‫און‬ ‫יסורים‪ ,‬ווערט נישט ווייניגער‪ ,‬פארקערט ער ווערט מער‬ ‫אויסגערייניגט און מער חשוב‪ ,‬זיין נפש ווערט נאך מער‬ ‫טאש‪,‬‬‫וועלכעדיזאךלאנד‬ ‫פארטראגן‪.‬‬ ‫די‬ ‫וואס‬ ‫מענטשהייט‪ ,‬אוןווייל‬ ‫עבירה‬ ‫די‬ ‫איז‬ ‫וואס‬ ‫וויסן‬ ‫זוכט און וויל‬ ‫וועגן דעם איז דאס געעשעהן‪,‬‬ ‫באס איז נאך נישט אנגעקומען‪.‬‬ ‫אונטערגעשריבן געווארן וועגן גזל‪.‬‬ ‫ליב געהאט צו מאכן לעבעדיג און‬ ‫דיןהאטאיז‬ ‫חשוב נאך ער האט יסורים‪.‬‬‫משה'לה‬‫פונקטליך רש"י זאגט אז זייער גזר‬ ‫ממשיך‬ ‫ס'איז‬ ‫און‬ ‫זיין‪,‬‬ ‫מיט אנדערע וואס ווייסן צו טרעפן די רמזים אריין ברענגען א מצב‪ ,‬משה'לה האט נישט ליב‬ ‫וועגן דעם איז די פרשה פון ערכין געשריבן געווארן נאך‬ ‫מחזק‬ ‫מיר‬ ‫מוז'ן‬ ‫ווי‬ ‫וואס מ'האט שוין געוואוסט פריהער אז דאס גייט געהאט צו האלטן סדרים מיט שעות‪ ,‬ער האט‬ ‫די תוכחה‪ ,‬אז אויב ס'וועט קומען א יוד א בעל יסורים‬ ‫דער עולם איז געווארן נערוועזער פון מינוט צו מינוט‪ ,‬מ'האט‬ ‫אזויחמס? שטייט אין די‬ ‫גזלוועןאון‬ ‫צווישן‬ ‫חילוק‬ ‫און ער וועט טראכטן ביי זיך‪ ,‬אוי וויי‪ ,‬אזוי פיל צרות‬ ‫מ'וויל און‬ ‫מ'קען עסן‬ ‫געהאט אז‬ ‫וואס איך גיי אריבער‪ ,‬וואס בין איך שוין ווערט סתם א‬ ‫געשעהן וואס איז אבער דער זייער ליב‬ ‫פארוואס‪.‬‬ ‫די צוויי נטיות פון דעם מענטש שטאמט פון ווי מ'וויל און שפילן מיט וואס מ'וויל און ווי‬ ‫און‬ ‫אויסגעשלאגענע הושענא! מסתמא בין איך א גרויסער‬ ‫איין נקודה‪ ,‬יעדער מענטש האט אין זיך א מ'וויל‪ ,‬אבער וואס זאל מען טוהן אז אינדערהיים‬ ‫אנגערופן אפאר מאל די באס קאמפאני און זיי האבן די גאנצע צייט‬ ‫און אויף דעם איז דא‬ ‫פרוטה‪ ,‬אויף‬ ‫שוהפאר אזא סארט‬ ‫נישטא א‬ ‫מער פון‬ ‫בעל עברה און וועגן דעם האב איך אזוי פיל צרות‪.‬‬ ‫קיין פלאץ‬ ‫גזל אזאיז‬ ‫אפשר איז‬ ‫האט מורא‬‫מפרשיםעראז‬ ‫נאטורליכע פחד און‬ ‫זאגט אים די תורה קוק דיך נישט אזוי שטארק אראפ‪,‬‬ ‫וועט עס געשהען אויך פאר אים‪ ,‬ממילא ווען ער פירונג‪ ,‬און וואס זאל מען טוה אז אינדערהיים‬ ‫איבערגעזאגט זייער צוזאג אז ביז אפאר מינוט קומט א באס‪ .‬אבער‬ ‫אזויאת הגזילה" מ'קען צוריקגעבן און תשובה טון‪.‬‬ ‫אויך ווען דו וואלסט אריבער געגאנגען חלילה די גאנצע‬ ‫געזעצן‪.‬‬ ‫פיינט‬ ‫האט‬ ‫משה'לה‬ ‫און‬ ‫געזעצן‬ ‫תוכחה ביסטו ווערט‪ ,‬א ווערט פון א געשלאגענער יוד‬ ‫דא‬ ‫איז‬ ‫"והשיב‬ ‫פון שולדיג און ווי‬ ‫תיקון‬ ‫ווער ס'איז‬ ‫א‬ ‫פארשטייט שוין‬ ‫דאס איז פונקטליך געשעהן‪ ,‬און וואס זענען די אזוי האט זיך משה'לה געטראפן טאג נאך טאג‬ ‫איז מיט גארנישט נישט ווייניגער פון א אנדערער יוד‬ ‫די צייט איז אריבער און גארנישט קומט נישט‪.‬‬ ‫נישט‬ ‫מען‬ ‫קען‬ ‫דאס‬ ‫און‬ ‫פרוטה‪,‬‬ ‫שוה‬ ‫א‬ ‫וואס ס'גייט אים גוט‪ ,‬ווייל דער נפש איז די וויכטיגסטע‪.‬‬ ‫שווערע‬ ‫מיט‬ ‫און‬ ‫שוועריגקייט‪,‬‬ ‫גרויסע‬ ‫פון‬ ‫א‬ ‫מיט‬‫ווייניגער‬ ‫אבער‬ ‫בארוהיגן מיט די מסקנא אז ער איז נישט אויף די מלחמות צווישן אים מיט זיינע עלטערן‪ ,‬משה'לה‬ ‫א שטר פון געלד בלייבט די זעלבע ווערט אויך ווען ער‬ ‫איז‬ ‫חמס‬ ‫עבירות וואס האבן דאס גורם געווען‪ ,‬קען ער זיך‬ ‫ליסט פון די בעלי עבירה און ער מאכט נישט די מאך נישט‪ ,‬משה'לה גיי נישט‪ ,‬קום אהער גיי אהין‪,‬‬ ‫פלוצלינג זעט מען ווי פונדערווייטנס דערנענטערט זיך א באס‬ ‫פאר‬ ‫תיקון‬ ‫קיין‬ ‫געווען‬ ‫נישט‬ ‫דעםאיןאיז‬ ‫צוליב‬ ‫איז צוקנייטשט און צוטרויטן ‪ -‬א ווערט פון א יידישע‬ ‫נשמה ווערט קיינמאל נישט ווייניגער אויך ווען ס'איז נאך‬ ‫געווען‬ ‫דערהיים איז‬ ‫אטמאספער‬ ‫פארעכטן‪,‬‬ ‫א‪.‬א‪.‬וו‪ .‬די‬ ‫שלאפן ובא לציון‬ ‫צוריקגעבןרוהיגאון‬ ‫טעותים‪ ,‬מ'קען ווייטער‬ ‫גואל‪.‬‬ ‫א תוכחה‪.‬‬ ‫זייער אנגעצויגן‪ ,‬די עלטערן האבן פראבירט אויס‬ ‫נומער ‪ 400‬וועלכע פארט קיין ירושלים‪ .‬יעדער הייבט זיך אן צו‬ ‫אפמעקן פון די וועלט מיט‬ ‫געדארפטצו פירן ריכטיג‪,‬‬ ‫זיימשה'לה ווי אזוי זיך‬ ‫מ'האט‬ ‫לערנען‬ ‫"בערכך נפשות להשם"‬ ‫און איז צו‬ ‫המבול וואס‬ ‫פארשטעלן דא‬ ‫די ריכטיגע סיבה און וואס וויל טאקע דער משה'לה האט נישט געקענט פארשטיין וואס‬ ‫דעםנישטדור‬ ‫מיר קומען‬ ‫א גוטן שבת‬ ‫אייבישטער פון אונז מיר ווילן דא פארשטעלן מ'וויל פון אים‪ ,‬די עלטערן האבן אים אנגעשריגן‬ ‫שטופן‪ ,‬יעדער וויל כאפן א פלאץ‪ ,‬יעדער פארשטייט אז אויב דער‬ ‫די שרעקליכע מבול‪.‬‬ ‫באס פארט אן אים וועט ער מוזן ווארטן ווייטער אויף די טונקעלע‬ ‫חז"ל דערציילן אונז אז יענע מענטשן האבן מקפיד געווען צו‬ ‫גאס ביז ווער ווייסט ווען‪ ,‬און די טומל ווערט גרויס‪.‬‬ ‫גנב'ענען ווייניגער ווי א שוה פרוטה‪ ,‬אזוי אז יענער זאל נישט קענען‬ ‫אבער דער באס איז שוין אנגעקומען געפאקטערהייט‪ ,‬מענטשן‬ ‫קומען מיט טענות צו זיי‪ .‬אזוי האבן זיי יענעם אינגאצן אויסגעליידיגט‬ ‫זענען שוין געשטאנען צושטופט ביזן טיר און ס'איז נישט געווען‬ ‫פון זיין פארמעגן און געבליבן גערעכט נאך אויך‪ ,‬מ'האט זיי גארנישט‬ ‫מעגליך אריינצושטופן אפילו איין מענטש‪ .‬דער באס האט זיך אפילו‬ ‫געקענט טון‪ ,‬און אויף דעם איז נגזר געווארן די גזירה פון די מבול‪.‬‬ ‫נישט אפגעשטעלט דארטן‪ ,‬כדי נישט אריינצופאלן אינעם כאאס‪.‬‬ ‫לכאורה דארף מען פארשטיין; לויט ווי ס'שטייט אין די פסוקים‬ ‫דער עולם איז געווען זייער בייז‪ ,‬די זייגער רוקט זיך‪ ,‬די קינדער‬ ‫און די מדרשים איז דאס געווען א שרעקליכע דור וואס האבן געטון‬ ‫וויינען און די געדולד פלאצט‪ ,‬מענטשן ווייסן שוין נישט וואס צו טון‬ ‫די ערגסטע עבירות וואס ס'איז דא‪ ,‬ס'איז געווען גענוג זאכן וואס פאר‬ ‫מיט זיך‪.‬‬ ‫דעם איז זיך זיי געקומען טויט‪-‬שטראף‪ .‬אויף די אלע עבירות האט‬ ‫דער אויבערשטער פארשוויגן און פונקט ביי א גזילה פון פחות משוה‬ ‫פלוצלינג דערנענטערט זיך נאך א באס‪...‬‬ ‫פרוטה פונקט דא איז געקומען די גזירה? פאר אזא‬ ‫דער עולם הייבט שוין אן צו שטופן‪ ,‬יעדער‬ ‫וויל כאפן א פלאץ‪ ,‬אבער ווען דער באס האט זיך‬ ‫דער עולם איז‬ ‫קליינע זאך דארף מען ברענגען אזא גרויסע חרבן?‬ ‫אפגעשטעלט אינעם סטאנציע זענען אלע געווארן‬ ‫געווען זייער בייז‪,‬‬ ‫*‬ ‫אנטוישט; אויף די באס איז געווען געשריבן‬ ‫מוצאי ראש השנה תשע"ז צוועלף אזייגער די זייגער רוקט זיך‪,‬‬ ‫נומער ‪ 318‬וואס פארט קיין רחובות און נישט קיין‬ ‫די קינדער וויינען‬ ‫ביינאכט‪.‬‬ ‫ירושלים‪.‬‬ ‫און די געדולד‬ ‫אין די הויפט גאס פון בני ברק זענען געשטאנען‬ ‫ער עפנט די טיר און קיין איינער גייט נישט ארויף‪,‬‬ ‫צענדליגער משפחות‪ ,‬מענער פרויען און קינדער‪ ,‬פלאצט‪ ,‬מענטשן‬ ‫ווייסן שוין נישט‬ ‫און געווארט‪ .‬דאס זענען געווען געסט וואס זענען‬ ‫יעדער וויל אנקומען קיין ירושלים און נישט קיין‬ ‫געקומען פון ירושלים אויף ראש השנה – געוויסע‬ ‫רחובות‪.‬‬ ‫וואס צו טון מיט‬ ‫צו זייערע רבי'ס‪ ,‬אנדערע צו די ישיבות אדער די‬ ‫"וואס גייט דא פאר?" פרעגט דער דרייווער‪.‬‬ ‫זיך‬ ‫‪28‬‬ ‫"איך בין אבער זייער נייגעריג צו וויסן‪ ",‬האט דער טאטע צוגעלייגט‪.‬‬ ‫"קיינער וויל נישט פארן?"‬ ‫"וויאזוי האסטו דיך טאקע דערוואגט צו טון אזא זאך? דו קענסט‬ ‫"מיר זענען דא אלע קיין ירושלים‪ ",‬רופט זיך אן איינער פון די וואס‬ ‫דאך מארגן אינדערפרי זיך טרעפן אן א דזשאב? ס'איז דאך ממש א‬ ‫ווארטן‪" .‬אפשר נעמסטו אונז טאקע קיין ירושלים? קוק‪ ,‬קיינער‬ ‫ווילדקייט צו טון אזא זאך?"‬ ‫דארף יעצט נישט פארן קיין רחובות איז אפשר טוישסטו דיין‬ ‫"און וואס האסטו געטראכט אין בני ברק ווען דו ביסט ארויף אויף‬ ‫נאמבער און דו נעמסט אונז קיין ירושלים‪".‬‬ ‫די באס?" פרעגט דער דרייווער‪.‬‬ ‫דער דרייווער טראכט א מינוט‪.‬‬ ‫"אין בני ברק האב איך דיר נישט געוואלט פרעגן די שאלה‪ ,‬ווייל‬ ‫"דו ווייסט אז ס'איז נישט אזוי פשוט‪ ",‬רופט זיך דער דרייווער אן‪.‬‬ ‫כ'האב מורא געהאט אז איך וועל בלייבן שטעקן אויפן גאס ביז‬ ‫"איך מוז דאך מאכן מיין רוט‪ ,‬איך קען נישט פארן וואו איך וויל‪ ,‬אויב‬ ‫אינדערפרי‪ ,‬אבער כ'האב דיר שוין דעמאלט נישט פארשטאנען‪".‬‬ ‫איך וועל טון וואס איך וויל וועל איך פארלירן מיין ארבעט‪".‬‬ ‫"איך וועל דיר ערקלערן‪ ",‬זאגט דער דרייווער‪" .‬נאר א משוגע'נער‬ ‫"אבער דו זעסט דאך וואס ס'גייט דא פאר‪ ",‬רופט זיך אן א‬ ‫מענטש וואלט איינגעשטעלט זיין דזשאב פאר אזא זאך‪ ,‬איך בין‬ ‫צווייטער‪" .‬האב רחמנות אויף אונז‪ ,‬מיר שטייען שוין דא לאנגע‬ ‫אבער נישט משוגע‪ ,‬איך פארשטיי פונקט וואס איך טו‪ ,‬און יעצט אז‬ ‫שעות און קיינער קומט אונז נישט אהיים נעמען‪".‬‬ ‫מען האלט שוין ביי די לעצטע סטאנציע קען איך דיר דערציילן דעם‬ ‫דער דרייווער איז געבליבן שטיין מיט די אפענע טיר‪ ,‬טראכטנדיג‬ ‫אמת‪.‬‬ ‫אויב ער זאל זיי נאכגעבן וואס זיי האבן געבעטן‪.‬‬ ‫"צוויי שעה צוריק‪ ,‬האט מען מיר אנגערופן פון די קאמפאני‬ ‫"איך וואלט עס געטון‪ ,‬אבער איך טאר נישט‪"...‬‬ ‫אז ס'פעלט דרייווערס‪ .‬זיי האבן זיך נישט געראכטן פאר אזויפיל‬ ‫דער עולם האט געזען אז ער איז א ווייכער מענטש און ער טראכט‬ ‫מענטשן מוצאי ראש השנה‪ ,‬און זיי האבן מיר‬ ‫ערנסט פון דעם‪ ,‬האבן זיי אנגעהויבן ארויפצוגיין‬ ‫געפרעגט אויב איך בין מסכים צו קומען דרייוון‬ ‫א באס קיין ירושלים‪ ,‬כאטש איך האב שוין נישט‬ ‫אויפן באס‪ ...‬ביז אפאר מינוט איז די באס געווען דער דרייווער האט‬ ‫אפיציעל געארבעט אין יענע שעות‪ .‬איך בין געווען‬ ‫רענצלעך‪ .‬מיט משפחות; קינדער וועגעלעך און געטוישט די נומער‬ ‫געפאקט‬ ‫זייער מיד און שוין געוואלט גיין שלאפן‪ ,‬אבער‬ ‫יעצט איז אוים שוין געווארן שווערער צו זאגן ניין‪ .‬פון די באס און זיך‬ ‫טראכטנדיג פון די אלע מענטשן וואס שטייען און‬ ‫צוריק געזעצט‬ ‫"איר ווייסט וואס‪ ",‬זאגט דער דרייווער‪" .‬איך בין‬ ‫ווארטן אויף די גאס האב איך מחליט געווען צו‬ ‫אויפן פלאץ‪.‬‬ ‫מסכים‪ ,‬איך נעם אייך קיין ירושלים!"‬ ‫קומען און זיך צושטעלן‪.‬‬ ‫יעדער האט אים‬ ‫דער דרייווער האט געטוישט די נומער פון די באס‬ ‫"פון די ערשטע מינוט האב איך באקומען די‬ ‫געבענטשט און‬ ‫און זיך צוריק געזעצט אויפן פלאץ‪ .‬יעדער האט אים‬ ‫דזשאב צו מאכן די ליין ‪ 400‬קיין ירושלים‪ .‬אין אפיס‬ ‫געדאנקט אויף‬ ‫האט מען מיר געזאגט איך זאל גלייך אנהייבן ביי‬ ‫געבענטשט און געדאנקט אויף זיין גוטע הארץ און‬ ‫זיין גוטע הארץ‬ ‫אויף זיין געטריישאפט צו אנדערע מענטשן‪ ,‬אזוי‬ ‫אייער סטאנציע‪ ,‬ווייל דארט ווארטן זייער אסאך‬ ‫מענטשן‪ .‬דער עולם ווארט שוין זייער לאנג ווייל‬ ‫און אויף זיין‬ ‫ווייט אז ער איז מסכים איינצושטעלן זיין דזשאב‬ ‫אלע באסעס וואס קומען דארט אריבער זענען שוין‬ ‫געטריישאפט צו‬ ‫כדי צו העלפן א צווייטן איד‪.‬‬ ‫אנגעפילט און האבן נישט קיין פלאץ‪.‬‬ ‫די גאנעצ וועג איז דער עולם געווען דערהויבן און אנדערע מענטשן‪,‬‬ ‫"מען האט מיר אבער אנגעווארנט פון פארדעם‪:‬‬ ‫אזוי ווייט אז‬ ‫צופרידן‪ ,‬יעדער האט פרובירט צו באווייזן אז דאס‬ ‫'גרייט דיך צו צו כאפן אויפן קאפ‪ ,‬ווייל דער עולם‬ ‫ער איז מסכים‬ ‫איז זיין זכות‪.‬‬ ‫דארט איז זייער נערוועז און מיד נאך אזויפיל צייט‬ ‫"איך בין געווען דער ערשטער וואס האט איינצושטעלן זיין‬ ‫ווארטן'‪.‬‬ ‫דזשאב כדי צו‬ ‫געברענגט די געדאנק‪ ",‬רופט זיך אן איינער‪.‬‬ ‫"איך האב פארשטאנען אז אויב איך וועל דארט‬ ‫העלפן א צווייטן‬ ‫"און איך האב אים געקוועטשט ער זאל עס טאקע‬ ‫אנקומען ווארט מיר אפ א וועג פון טענות‪ ,‬א וועג מיט‬ ‫איד‬ ‫טון‪ ",‬זאגט א צווייטער‪.‬‬ ‫זייער א שלעכטע און אנגעצויגענע אטמאספער‪,‬‬ ‫"אבער בעיקר איז ווען איך בין צוגעגאנגען מיט‬ ‫איז מיר איינגעפאלן א געדאנק; איך האב געטוישט‬ ‫די וויינענדיגע בעיבי‪ ",‬האט זיך א דריטער גרויס‬ ‫די נומער פון די באס צו א נומער פון א באס וואס ארבעט נישט אין די‬ ‫געהאלטן‪ " .‬דאס האט אים בארירט זיין הארץ‪".‬‬ ‫שעות‪ ,‬אזוי האב איך געוואוסט אז קיינער גייט טאקע נישט ווארטן‬ ‫דער באס איז אנגעקומען קיין ירושלים און ארום געפארן די גאנצע‬ ‫דארטן פאר דעם‪ .‬איך האב געעפנט די טיר און זיך אינטערעסירט‬ ‫געווענליכע רוט‪ ,‬אראפצולייגן יעדן איינעם ביי זיין סטאנציע‪ .‬יעדער‬ ‫וואס גייט דארט פאר‪ ,‬אזוי איינער זאל מיר געבן די געדאנק צו פארן‬ ‫איז צוגעקומען זיך באדאנקען פארן דרייווער אויף די גרויסע חסד‬ ‫קיין ירושלים‪...‬‬ ‫וואס ער האט געטון‪.‬‬ ‫"ווען איך וואלט געקומען פון די ערשטע מינוט מיט נומער ‪,400‬‬ ‫ביי די לעצטע סטאנציע איז געבליבן איין משפחה‪ ,‬און דער טאטע‬ ‫וואלט מיר דער עולם באפאלן מיט טענות‪ ,‬ווייל זיי האלטן אז‬ ‫איז צוגעגאנגען צום דרייווער זיך באדאנקט אויף די טובה וואס ער‬ ‫ס'קומט זיי א סערוויס און די קאמפאני וואלט זיך געדארפט בעסער‬ ‫האט זיי געטון‪.‬‬ ‫‪29‬‬ ‫האב מצליח געווען איז אויך א חלק פון די גרויסע חסד וואס ער טוט‬ ‫צושטעלן‪ ,‬ווייל ווען א מענטש שפירט אז ס'קומט אים און ער האט‬ ‫מיט אונז‪ ,‬אז מיר זאלן זיך שפירן גוט און געשמאק‪.‬‬ ‫נישט באקומען גענוג פון וואס ס'קומט אים האט ער נאר טענות‬ ‫מ'דארף דאס באמערקן און מ'דארף געדענקען צו באדאנקען‪.‬‬ ‫אנשטאט צו זען די טובה וואס מ'האט אים געטון‪.‬‬ ‫וואס איז געווען די מצב פון די פרנסות אין דור המבול? איז דאס‬ ‫"אבער נאך וואס מ'האט מיר געבעטן צו טוישן די נאמבער און איך‬ ‫געווען א דור פון שפע אדער א דור פון צמצום?‬ ‫האב מסכים געווען‪ ,‬האט מיר יעדער נאר באדאנקט און געלויבט‪ ,‬ווייל‬ ‫דער מדרש תנחומא שרייבט אז ס'איז געווען א דור פון אזא גרויסע‬ ‫ווען איינער פארשטייט אז ס'קומט אים נישט גארנישט און מ'טוט‬ ‫שפע אז מ'האט איינגעזייט איינמאל און ס'איז געווען גענוג פאר די‬ ‫אים א טובה מיט דעם וואס מ'געבט אים‪ ,‬אזא איינער פארשטייט צו‬ ‫קומענדיגע פערציג יאר! מענטשן האבן געהאט אלעס וואס זיי‬ ‫דאנקען‪ ..‬וועגן דעם האב איך צום ערשט געטוישט די נומער‪ ,‬אז דער‬ ‫דארפן מיט גרויס שפע‪ ,‬ס'האט זיי גארנישט געפעלט‪.‬‬ ‫עולם זאל פארשטיין אז עס קומט זיי גארנישט און זיי וועלן וויסן צו‬ ‫מכיר טובה זיין‪.‬‬ ‫אבער די זעלבע מענטשן האבן געלעבט מיט אזא קארגשאפט און‬ ‫מיט אזא צמצום‪ ,‬ווי כאילו זיי האבן נישט וואס צו עסן‪ .‬ווען זיי האבן‬ ‫"אזוי האב איך געשפארט‪ ,‬אנשטאט צו האבן א שווערע און‬ ‫געוואלט עסן א פרישטאג האבן זיי זיך מטריח געווען‪ ,‬ארויס צו די‬ ‫נערוועזע וועג‪ ,‬האב איך באקומען א געשמאקע פרייליכע וועג‪".‬‬ ‫מארקעט און גע'גנב'עט פון יעדן איינעם אביסל‪ ,‬פון איינעם אביסל‬ ‫*‬ ‫ווייץ‪ ,‬פונעם אנדערן אביסל ירקות אא"וו‪ ,‬פון יעדן איינעם נאר ווייניג‬ ‫יעדער מענטש פארט אויף א געוויסע רוט אויף דער וועלט‪ ,‬ס'זענען‬ ‫ס'זאל זיין ווייניגער ווי א שוה פרוטה‪ ,‬און ערשט דעמאלט האט ער‬ ‫דא וואס פארן מיט די געפיל אז דער דרייווער מוז זיי נעמען צו וואו זיי‬ ‫זיך פארגינען צו עסן די פרישטאג וואס האט אים גארנישט געקאסט‪.‬‬ ‫ווילן און אויב נישט זענען זיי פיל מיט טענות‪ ,‬און ס'זענען דא אזעלכע‬ ‫אין די זעלבע צייט וואלט ער דאך געקענט אריינגיין‬ ‫וואס לעבן מיט די פארשטאנד אז דער דרייווער‬ ‫אין זיינע אוצרות און ארויסנעמען פון די גרויסע‬ ‫טוט זיי א טובה און דעמאלט זענען זיי צופרידן און‬ ‫שפע וואס דער אויבערשטער האט אים געגעבן‪.‬‬ ‫די וועלט קען האבן‬ ‫פול מיט הכרת הטוב‪.‬‬ ‫א מענטש וואס קען זיך נישט פארגינען און קען‬ ‫א מענטש האט זיך אויפגעבויט אין זיין מחשבה נאר א קיום ווען א‬ ‫נישט אנערקענען דאס וואס ער האט באקומען‪ ,‬ער‬ ‫א רוט וואס אזוי דארף צו גיין זיין וועלט; ער מוז מענטש איז מכיר‬ ‫איז נאר פארנומען וויאזוי קען ער זאמלען נאך און‬ ‫האבן געזונט‪ ,‬ער מוז פרנסה און נאך פרנסה און נאך די גוטסקייט וואס‬ ‫וויאזוי ער קען אוועקנעמען יענעמ'ס‪ ,‬אזא איינער‬ ‫דער באשעפער‬ ‫מער געלט‪ ,‬ס'מוז אים גיין די לעבן אויף אזא סארט‬ ‫האט נישט קיין קיום אויף די וועלט‪.‬‬ ‫וועג‪ ,‬דאס מוז געלונגען און יענץ מוז גיין געשמירט‪ ,‬האט אים געגעבן‪,‬‬ ‫די וועלט קען האבן נאר א קיום ווען א מענטש איז‬ ‫און אויב עפעס שטימט נישט מיט זיין ליין איז ער‬ ‫ער פארשטייט‬ ‫פול מיט טענות צום דרייווער – דער הייליגער‬ ‫מכיר די גוטסקייט וואס דער באשעפער האט אים‬ ‫אז ס'קומט אים‬ ‫געגעבן‪ ,‬ער פארשטייט אז ס'קומט אים גארנישט‬ ‫באשעפער ‪ -‬פארוואס נעמסטו מיר נישט אויף מיין‬ ‫און ער פארשטייט אז אויב ער האט באקומען‬ ‫ער‬ ‫און‬ ‫גארנישט‬ ‫רוט? פארוואס שטעלסטו זיך נישט צו?‬ ‫דארף ער מכיר טובה זיין און פארגינען פאר זיך און‬ ‫אז‬ ‫פארשטייט‬ ‫פון די אנדערע זייט זענען דא מענטשן וואס‬ ‫פאר זיינע ארומיגע‪ .‬ער ווייסט צו דאנקען אויף דאס‬ ‫האט‬ ‫ער‬ ‫אויב‬ ‫פארשטיין אז דער דרייווער איז אונז גארנישט‬ ‫וואס ער האט באקומען און פארשטייט וואס צו טון‬ ‫דארף‬ ‫באקומען‬ ‫שולדיג‪ ,‬און אויב מ'שטייט אויף אינדערפרי געזונט‬ ‫מיט דעם‪ .‬דאס הייסט "עולם חסד יבנה" ‪ -‬די וועלט‬ ‫זיין‬ ‫טובה‬ ‫מכיר‬ ‫ער‬ ‫ווייסט ער צו זאגן "מודה אני" מיט א שמחה‪ ,‬ווייל‬ ‫בויעט זיך דורך דערקענען די חסד וואס איך האב‬ ‫פונקט די זעלבע האט דער אויבערשטער געקענט און פארגינען פאר‬ ‫באקומען‪ ,‬דאנקען אויף דעם און מאכן ווייטער חסד‬ ‫זיך און פאר זיינע‬ ‫מחליט זיין ער זאל נישט אויפשטיין‪.‬‬ ‫מיט אנדערע‪.‬‬ ‫ארומיגע‬ ‫און אויב איך קען זען און גיין און איך האב וואס‬ ‫די דור המבול וואס האבן נישט געקענט‬ ‫צו עסן און טרינקען און איך האב וואו צו וואינען און‬ ‫דערקענען די חסד וואס זיי האבן באקומען‪ ,‬זיי האבן‬ ‫איך האב א משפחה – "על הכל אנחנו מודים לך"‪,‬‬ ‫נישט געקענט דאנקען אויף וואס זיי האבן‪ ,‬נישט געקענט פארגינען‬ ‫ווייל דער דרייווער איז מיר גארנישט שולדיג‪ ,‬ער טוט מיר א טובה אז‬ ‫פאר זיך און אוודאי נישט פאר אנדערע פון די גוטסקייט וואס דער‬ ‫ער נעמט מיר אויף די גוטע רוט‪.‬‬ ‫באשעפער האט אויף זיי משפיע געווען‪ ,‬האבן מיט דעם געברענגט א‬ ‫למעשה איז דער אויבערשטער גארנישט שולדיג פאר קיינעם‪,‬‬ ‫חרבן אויף זיך און אויף די גאנצע וועלט‪ ,‬ווייל אויף אזא וועג האט די‬ ‫אבער דאך פילט ער אונז אן מיט חסדים און רחמים ווען ער שטעלט‬ ‫וועלט נישט קיין קיום‪.‬‬ ‫אונז צו וואס מיר האבן‪ ,‬און אפילו די געפיל אז איך האב געטון און איך‬ ‫צו באקומען דעם פולן גליון "מחשבות" שיקט אן אימעיל צום מערכת‬ ‫‪30‬‬ ‫מתיקא כדובשא‬ ‫י‪ .‬אריק‬ ‫ונח מצא חן בעיני ה'‬ ‫און דער קין האט געמאכט א לעבן‬ ‫אין פרשת בראשית שטייט שוין פון דעם‬ ‫ביז ‪ 7‬דורות האט מען אים פארגעבן‬ ‫אז קין האט געברענגט א מנחה להשם‬ ‫ער האט דערלעבט און איז געווען גליקלעך‬ ‫אבער דער בורא האט עס נישט אנגענומען‬ ‫געזען טויזנטער אייניקלעך‬ ‫עפעס האט נישט געטון דארט שטימען‬ ‫ווידער הבל האט זיך גענומען די מיה‬ ‫זאגט דער הייליגער חתם סופר פשט‬ ‫עס שטייט אין פסוק והבל הביא גם הוא‬ ‫די תורה וויל אונז אויסלערנען גלאט‬ ‫און עס איז ביים בורא געווען טייער‬ ‫אז דאס וואס מען זעט א הצלחה‬ ‫ער האט עס אנגענומען מיטן פייער‬ ‫דאס איז נישט די ריכטיגע הנחה‬ ‫פשוט לערנט מען אין די תורה‬ ‫ס'דאכט זיך אז דרך רשעים זענען מצליח‬ ‫אז קין האט געברענגט פראסטע סחורה‬ ‫אבער עס גייט אוועק מיטן רוח‬ ‫און הבל האט דאס בעסטע אויסגעקליבן‬ ‫די אלע דורות פון קין וואס שטייט געשריבן‬ ‫מיטן גאנצן הארץ עס אהין געגיבן‬ ‫זענען ביים מבול פארלוירן און ס'איז גארנישט געבליבן‬ ‫עס שטייט אין ספר ישמח משה‬ ‫אבער הבל האט געהאט א נחמה‬ ‫א שטארקן לימוד אין די תורה הקדושה‬ ‫אין 'שת' איז מגולגל געווארן זיין נשמה‬ ‫הבל פארשטייט אז וויפיל ער זאל זיך אנשטרענגען‬ ‫וואס קען ער שוין פארן בורא ברענגען‬ ‫נאכדעם אין 'נח' און אין משה רבינו‬ ‫וואס גאנץ כלל ישראל שטאמען לדורותינו‬ ‫אלעס איז זיינס ער איז דער קעניג‬ ‫ער ברענגט בהכנעה אונטערטעניג‬ ‫און עס איז מרומז דאס מסתמא‬ ‫נ'ח ‪ -‬ש'ת ‪ -‬מ'שה ‪ -‬ה'בל ‪ -‬איז ר"ת נשמ"ה‬ ‫ער וויל דעם מלך מלכי המלכים דינען‬ ‫דערפאר האט עס השי"ת אנגענומען‬ ‫וואס דאס איז א לימוד כהוגן‬ ‫נישט נתפעל צו ווערן וואס מ'זעט מיט די אויגן‬ ‫אבער קין האט א נארישע כוונה‬ ‫ער גייט ברענגען פארן קעניג א מתנה‬ ‫די אלע פאלשע הצלחות האבן נישט קיין קיום‬ ‫אבער דרך הצדיקים זענען רצויים‬ ‫ער שענקט עס אומזיסט ממילא וואס א חילוק‬ ‫האט ער געברענגט פלאקס קערנדלעך גאר ביליג‬ ‫און היינט אלעס וואס פאסירט‬ ‫דער בורא האט נישט באנקראטירט‬ ‫דאס זאגט דער פסוק ביי קין‬ ‫'מנחה להשם' ער גייט דעם קעניג דערפרייען‬ ‫יעצט זעט מען נישט אלעס‬ ‫זאגט אים השי"ת איך ווייס דיינע געדאנקען‬ ‫אבער עס וועט קומען א צייט פון התגלות‬ ‫האלט דיך מיט דיינע געשאנקען‬ ‫די אלע וואס האבן אידישקייט געטון שטערן‬ ‫אבער מען זעט נאכדעם אין חומש מסודר‬ ‫וועלן אש און פארעך ווערן‬ ‫אז קין האט גע'הרג'עט זיין ברודער‬ ‫אבער די וואס האבן זיך פארן בורא אהינגעגעבן‬ ‫דער 'הבל' וואס זיין קרבן איז געווארן אנגענומען‬ ‫וועלן מיט א חיי נצחיות לעבן‬ ‫איז אן קיין קינדער בארבאריש אומגעקומען‬ ‫‪31‬‬ ‫התודה‬ ‫שלוחה קדם ידידנו וידיד נפש כל חי הרבי הנגיד המ‬ ‫מעט ראש וראשון לכל דבר שבקדושה‪ ,‬איש האש‬ ‫רודף צדקה וחסד מרבה להטיב ביתו‬ ‫הרה"ח ר' בנימין ז‬ ‫בן הגה"צ המפו' הרב יוד‬ ‫וחתן האי גברא רבא ויקירא איש הח‬ ‫והולך במסי"נ בשיטתו הבה‬ ‫הרה"ח הנגיד המפו' מו"‬ ‫חבר הנהלת המוסדות סאט‬ ‫על אשר נדב והכין וערך ב‬ ‫סעודת ראש ח‬ ‫כיד המלך בשר ודגים וכ‬ ‫והנה כי כן יבורך גבר האי פה מפיק מרגלי‬ ‫מרביץ תורה ויראת שמים לעדר‬ ‫אשר השמיע בהאי סעודת מצוה פנינים‬ ‫האב"ד בערס‬ ‫הרחמן הוא יחדש עליו ועל כל בני ביתו וכ‬ ‫פרנסה וככלכלה וכל טוב סל‬ ‫כעתירת ידידיו בברכת מוד‬ ‫בצלאל ראטענבערג‬ ‫דוד ישראל מאיר זאלצמן‬ ‫אבד"ק אטוערפען‬ ‫אבד"ק אילפורד‬ ‫נתן נטע דוב שרייבער‬ ‫חיים מאיר וויסבערגר‬ ‫ראש כולל בנין יהושע‬ ‫מגי"ש דרשו ‪95‬‬ ‫יוסף איטצינגער‬ ‫יצחק אלחנן איטצינגער‬ ‫הרבי הצעיר מפ"פ‬ ‫הרבי מפראנקפורט‬ ‫ברוך ראטבארד‬ ‫יעקב שטערן‬ ‫ר"מ ישיבת נזר התלמוד‬ ‫הרבי מטריסק‬ ‫יעקב שלום גאלדשטיין‬ ‫אהרן יודא פינקעלשטיין‬ ‫אבד"ק בוגוש‪-‬געיטסהעד‬ ‫אבד"ק בערסאניף‬ ‫אהרן מנח‬ ‫דוד שמחה הכהן ראפפארט‬ ‫ברוך ישעיה טעשער‬ ‫אבד"ק‬ ‫אבד"ק שעבערשטין‬ ‫ר"מ כולל דברי שלמה‬ ‫‪32‬‬ ‫והברכה‬ ‫מפו' מיקירי מתפללי היכלנו העומד תמיד הכן לימין מקדש‬ ‫שכולות בתורה וחסידות לו עשר ידות פה מפיק מרגליות‬ ‫פתוח לרוחה לכל כביתו של אברהם אבינו‬ ‫שליט"א‬ ‫זאב גראד‬ ‫דא אריה זצ"ל ר"מ בבי מדרשא‬ ‫חסד העסקן הדגול העומד לימין אביון ודל‬ ‫הירה של רבינו הק' מסאטמאר זי"ע‬ ‫"ה ר' אשר זאב גרין שליט"א‬ ‫טמאר על טהרת הק' בעיר בני ברק‬ ‫בהרחבה גדולה בהיכל הכולל‬ ‫חודש רם‪-‬חשון‬ ‫כל מטעמים ולא חסר כל טוב‬ ‫יות ענף עץ אבות תורה וחסידות אצלו משולבות‬ ‫רי צאן קדשים מעמיד תלמידים רבים‬ ‫ם יקרים דברים נחמדים לשמחת לב השומעים‬ ‫סאניף שליט"א‬ ‫כל אשר לו חודש של חיים וברכה ששון ושמחה‬ ‫לה מתוך המון שפע קודש עד עולם‬ ‫דים דרבנן שנהנו מאותו סעודה‬ ‫יצ"א גראס‬ ‫יודא אריה לייביש רייכמן‬ ‫ראב"ד קאפאואר‬ ‫אבד"ק דוקלא‬ ‫שלום ראזנבערג‬ ‫אברהם משה קראוס‬ ‫אבד"ק נייהייזל‬ ‫אבד"ק וואגאש‬ ‫דוד קראוס‬ ‫יואל גאלדשטיין‬ ‫אבד"ק פלאוניץ‬ ‫אבד"ק בוגוש‬ ‫שלמה אליעזר סג"ל האפפמן‬ ‫אברהם מאיר חיים הלוי גרובר‬ ‫ראש כולל באר יהודה‬ ‫בן הגה"צ השר שלום זצ"ל‬ ‫אברהם יצחק וויזער‬ ‫יוסף גראס‬ ‫הרבי מזידיטשוב‬ ‫הרב הצעיר קאפאואר‬ ‫יעקב שלמה פרנקל‬ ‫יצחק מאיר גראס‬ ‫חם מנדל טעשער‬ ‫אבד"ק סאניק‬ ‫אבד"ק קאפואר י"ם‬ ‫עדת ישראל סידני‬ ‫‪33‬‬ ‫לוי שרייבער‬ ‫ו ל ו מ ד י ה‬ ‫ל ת ו ר ה‬ ‫כ ב ו ד‬ ‫ת נ ו‬ ‫ערשטמאליגער מעמד כבוד‬ ‫התורה אין עיר הבירה לאנדאן‬ ‫שווערע טויזנטער אידן אנטיילגענומען ביים היסטארישן מעמד כבוד התורה ופתיחת הזמן אין שפיץ‬ ‫פונעם אורח הכבוד הגאון האדיר ר' אברהם גורביץ שליט"א ראש ישיבת געיטסהעד ~ דער זאל פון‬ ‫יסודי התורה געשטאפט מיט בני תורה‪ ,‬בחורי חמד ותושבי העיר ~ א געהויבענע מעמד פון התרגשות‪,‬‬ ‫שָר ֵאל‬ ‫שמחה און קבלת עול מלכות שמים לכבודה של תורה ~ ֵאין ְּכבו ָֹד ּה ּ ַכ ּתוָֹרה וְ ֵאין לו ְֹמ ֶד ָיה ְּכיִ ְ ׂ‬ ‫וואס שליסט זיך אן אין דער נעץ פון‬ ‫כוללים וואס זענען אין די לעצטע יארן‬ ‫שוין לאנג איידער דער מעמד האט זיך‬ ‫אפיציעל אנגעהויבן‪ ,‬האט זיך אנגעזען אן‬ ‫הרחבת‬ ‫אויפגעשטעלט געווארן אין געיטסהעד‬ ‫אומאויפהערליכער אנלויף פון אידן וואס‬ ‫גבולי התורה‬ ‫און דערנאך אין מאנטשעסטער‪ ,‬בראשות‬ ‫האבן זיך געשלענגלט צום מקום המעמד‬ ‫לאנדאן הבירה ‪ -‬א געוואלדיגער‬ ‫דער בארימטער תורה רעוואלוציאנער‬ ‫פון אלע עקן שטאט‪.‬‬ ‫מחזה של כבוד התורה האט זיך ביי אונז‬ ‫הרה"ג ר' זעליג קופיץ שליט"א‪.‬‬ ‫ביים באשטימטע צייט איז דער גרויסער‬ ‫אין שטאט אפגעשפילט פארגאנגענעם‬ ‫יעצט ווערט אין לאנדאן אויפגעשטעלט‬ ‫זאל שוין געווען געפאקט מיט טויזנטער‬ ‫דאנערשטאג פרשת בראשית‪ ,‬ווען‬ ‫נאך א חשוב'ער מקום תורה פאר בני עליה‪,‬‬ ‫משתתפים וועלכע האבן זיך געשטעלט‬ ‫טויזנטער אידן ‪ -‬אריינגערעכנט בני תורה‪,‬‬ ‫וואס זענען זיך ממית באהלה של תורה און‬ ‫רייע נאך רייע‪ ,‬אנפילנדיג יעדן פלאץ‬ ‫יושבי אהל‪ ,‬בחורי חמד און תושבי העיר‬ ‫מקדיש זייערע טעג און נעכט צו לערנען‬ ‫אינעם זאל‪ ,‬אין א מחזה וואס האט עדות‬ ‫בכלל ‪ -‬האבן אנגעפילט דעם גרויסן יסודי‬ ‫בעמל וביגיעה‪ .‬דער גרויסער מעמד האט‬ ‫געזאגט אויף דער געוואלדיגער התרגשות‬ ‫התורה זאל אויף עגערטאן ראוד‪ ,‬וואו עס‬ ‫דערמיט באקומען א באזונדערע חשיבות‬ ‫און טיפע הערכה וואס דער ציבור האט‬ ‫איז פארגעקומען א מעמד כבוד התורה‬ ‫אלס א נייער קאפיטל אין דער הרחבת‬ ‫לכבוד התורה ולומדיה‪.‬‬ ‫ופתיחת הזמן‪ ,‬אין שפיץ פונעם אורח‬ ‫גבולי התורה אין לאנדאן‪ ,‬תחת נשיאותו‬ ‫דער מעמד איז פארגעקומען אין‬ ‫הדגול‪ ,‬זקן ויושב בישיבה‪ ,‬הגאון האדיר‬ ‫פונעם ראש הישיבה שליט"א‪ ,‬און דער‬ ‫צוזאמענהאנג מיט דער גרינדונג פון‬ ‫ר' אברהם גורביץ שליט"א‪ ,‬ראש ישיבת‬ ‫מחזה הוד פונעם איבערגעפולטן זאל האט‬ ‫"כולל הנחמדים" אין שטאט לאנדאן‪,‬‬ ‫געיטסהעד‪.‬‬ ‫‪34‬‬ ‫קלאר געוויזן ווי שטארק דער ציבור שעצט און שטיצט‬ ‫די אונטערנעמונג פון כולל הנחמדים‪.‬‬ ‫א מחזה פון כבוד התורה‬ ‫טראץ וואס גרויסע מעמדים זענען נישט קיין‬ ‫זעלטענע ערשיינונג‪ ,‬און עס מאכט זיך אפט ווען אידן‬ ‫קומען זיך צוזאם פאר אסיפות‪ ,‬מסיבות‪ ,‬קבלת פנימ'ס‬ ‫אדער אנדערע גרויסע פארזאמלונגען‪ ,‬האט דער‬ ‫דאזיגער מעמד געטראגן אן אייגנארטיגן כאראקטער‪.‬‬ ‫דער זאל איז געווען געפאקט מיט א קאלירפולן ציבור;‬ ‫יונג און אלט‪ ,‬בני תורה און בעלי בתים‪ ,‬פון חסידישע‬ ‫און ליטווישע קרייזן צוגלייך‪ .‬אלע זענען געקומען מיט‬ ‫איין ציל‪ :‬צו באשיינען דעם מעמד און ארויסווייזן כבוד‬ ‫התורה און הערצה פאר די וואס זענען זיך מוסר נפש‬ ‫פאר איר‪.‬‬ ‫עס האט זיך געשאפן א ספעציעלע אטמאספער‬ ‫אינעם זאל‪ ,‬א שמחת התורה וואס האט זיך ממש‬ ‫געשפירט אין די לופטן‪ .‬דער ציבור איז געזעצן און‬ ‫געשטאנען מיט א געוואלדיגער התרגשות‪ ,‬און מ'האט‬ ‫געקענט זען אויף די פנימ'ער ווי דער מעמד רירט אן די‬ ‫הערצער פון די טויזנטער משתתפים‪.‬‬ ‫בריך מתייך לשלם‬ ‫נאך די ווארעמע דברי פתיחה‪ ,‬וואס זענען‬ ‫איבערגעגעבן געווארן דורך הרה"ג ר' חיים פנחס‬ ‫מיללער שליט"א‪ ,‬רב דביהמ"ד טשערנאביל‪ ,‬איז‬ ‫געקומען דער גרויסער מאמענט וואס דער ציבור האט‬ ‫אזוי ארויסגעקוקט דערויף‪ :‬דער קבלת פנים פארן אורח‬ ‫הדגול‪ ,‬הגאון האדיר רבי אברהם גורביץ שליט"א‪ ,‬ראש‬ ‫ישיבת געיטסהעד‪ ,‬וועלכער איז ספעציעל געקומען‬ ‫צופארן בטלטולא דגברא רבא פון געיטסהעד קיין‬ ‫לאנדאן צו באשיינען דעם מעמד לכבוד התורה ולומדיה‪.‬‬ ‫ווען דער ראש הישיבה האט זיך באוויזן ביים אריינגאנג‬ ‫פונעם זאל‪ ,‬איז דער ציבור אויפגעשטאנען בחרדת‬ ‫קודש‪ ,‬און א שטראם פון התרגשות און עקסטאז איז‬ ‫דורכגעגאנגען דעם גרויסן עולם‪ .‬דער ראש ישיבה איז‬ ‫אריינגעקומען צוזאמען מיט הגאון הגדול ר' אהרן דוד‬ ‫דוננער שליט"א ראב"ד דהתאקה"ח‪ ,‬און אין באגלייטונג‬ ‫פון זיין איידעם הרה"ג ר' ניסן קאפלאן שליט"א‪ ,‬ראש‬ ‫ישיבת דעת אהרן‪ ,‬זיין זון הרה"ג ר' אלי' שליט"א‪ ,‬און‬ ‫זיין תלמיד האדמו"ר מסאדיגורא לאנדאן שליט"א‪,‬‬ ‫און נאך רבנים חשובים וואס האבן באשיינט דעם‬ ‫געהויבענעם מעמד‪.‬‬ ‫דער קבלת פנים איז געווען א סצענע פון כבוד התורה‬ ‫במלוא הדרה‪ .‬דער ציבור האלפים האט פייערליך‬ ‫אנטפאנגען די גדולי הרבנים מיט שירה וזמרה און‬ ‫ריקודים וואס האבן געהויבן דעם ציבור טפחיים על‬ ‫גבי קרקע‪ ,‬אזש דער זאל האט ממש געקלונגען פון די‬ ‫געזאנגען לכבוד התורה‪ .‬דער גרויסער עולם‪ ,‬וואס האט‬ ‫זיך געשטופט צו קענען מיטהאלטן דעם מאמענט‪ ,‬האט‬ ‫‪35‬‬ ‫דארף אנרירן יעדן אידישן הארץ‪ .‬נאך די‬ ‫דעם גרויסן מאורע‪ ,‬ווען מען שטעלט אויף‬ ‫מיט א געוואלדיגער שמחה ארויסגעוויזן‬ ‫שרעקליכע חורבנות וואס האבן חרוב‬ ‫א כולל פאר הונדערטער יושבי אהל‪ ,‬און‬ ‫דעם כבוד וואס מ'האט פארן ראש‬ ‫געמאכט אזויפיל תורה צענטערן‪ ,‬זעט‬ ‫מען שאפט א מקום וואו בני תורה וועלן‬ ‫הישיבה‪ ,‬וועמענ'ס נאמען איז פארבינדן‬ ‫מען היינט ווי תורה ווערט אויפגעבויט‬ ‫קענען זיצן און לערנען מיט מנוחת הנפש‪,‬‬ ‫מיט הרבצת התורה און העמדת תלמידים‬ ‫פונדאסניי‪ ,‬ווי בתי מדרשים און כוללים‬ ‫איז דאס נישט בלויז א נייער מוסד אין‬ ‫לאלפים במשך פילע יארן‪.‬‬ ‫ווערן געעפנט‪ ,‬און ווי הונדערטער יושבי‬ ‫שטאט‪ ,‬נאר א בנין וואס האט א השפעה‬ ‫דער ראש הישיבה האט דערנאך‬ ‫אהל זענען זיך ממית באהלה של תורה‪,‬‬ ‫אויף דער גאנצער תורה'דיגער וועלט‪.‬‬ ‫באגריסט די צענדליגער רבני העיר וועלכע‬ ‫וואס דאס אליין איז א געוואלדיגער‬ ‫דער גאון האט ארויסגעברענגט דעם‬ ‫האבן זיך משתתף געווען ביים מעמד‪,‬‬ ‫קידוש ה'‪.‬‬ ‫געוואלדיגן זכות פון די וואס שטייען צו‬ ‫ובראשם הרבנים הגאונים חברי הבד''ץ‬ ‫שליט''א‪ ,‬כ"ק אדמו"ר מוויזשניץ לאנדאן‬ ‫די ווערטער זענען אויפגענומען געווארן‬ ‫די האנט פאר אזעלכע מקומות תורה‪ ,‬און‬ ‫שליט"א און הגאון הגדול ר''י הרמה‬ ‫מיט גרויס ווארעמקייט דורך דעם ציבור‬ ‫דערמאנט אז די התרחבות התורה אויף‬ ‫שליט''א‪.‬‬ ‫האלפים‪ ,‬וועלכער האט דערמיט באקומען‬ ‫אזא פארנעם אין אייראפע‪ ,‬נאך דעם‬ ‫א קלארן בליק אויף דער גרויסער אחריות‬ ‫ביטערן חורבן‪ ,‬איז א זעלטענע זאך וואס‬ ‫די השתתפות פון אזויפיל חשוב'ע רבנים‬ ‫פון די פארשידענע קהילות אין לאנדאן‬ ‫האט צוגעגעבן א ספעציעלע פראכט צום‬ ‫מעמד‪ ,‬און ארויסגעוויזן דעם געמיינזאמען‬ ‫רצון פון די מנהיגי העיר צו זען תורה‬ ‫וואקסן און בליען‪ ,‬און צו שטיצן די וואס‬ ‫זענען זיך מקדיש למען התורה‪.‬‬ ‫להגדיל תורה‬ ‫ולהאדירה‬ ‫דערנאך האט אויפגעטרעטן הרה"ג ר'‬ ‫מנשה אייכנשטיין שליט"א‪ ,‬ר"מ בישיבת‬ ‫בית התלמוד‪ ,‬וועלכער האט ארומגערעדט‬ ‫איבער די געוואלדיגע זכיה וואס די‬ ‫שטאט האט היינט זוכה געווען און‬ ‫ספעציעל איבער די מהפכה וואס שפילט‬ ‫זיך אפ אינעם עולם התורה אין ענגלאנד‬ ‫אויפצוטעלן מקומות התורה אויף א ריזיגן‬ ‫פארנעם און דערביי אראפנעמען דעם‬ ‫דאגת הפרנסה פונעם בן תורה כדי ער זאל‬ ‫זיין שקוע ראשו ורובו און די תורה הק'‬ ‫ובפרט יעצט דא אין שטאט ווען הרה''ג‬ ‫ר' זעליג קופיץ שליט''א איז געקומען‬ ‫בשליחות דער ראש ישיבה שליט''א און‬ ‫איז זיך מוסר נפש כפשוטו און רייסט זיך‬ ‫אוועק גאנצע טעג און נעכט און האט‬ ‫אפילו בזינות צומאהל אלס כדי מעמיד צו‬ ‫זיין דעם הייליגן מקום תורה‪.‬‬ ‫נאכדעם האט דער ציבור געהערט די‬ ‫דרשת נואם הכבוד פון דעם באקאנטן‬ ‫פה מפיק מרגליות‪ ,‬הרה''ג ר' יצחק מאיר‬ ‫שטערנבוך שליט"א‪ ,‬ר"מ בישיבת מיר‬ ‫ירושלים תובב"א‪ ,‬וועלכער איז ספעציעל‬ ‫אריבערגעקומען אויפן איינלאדענונג‬ ‫פונעם ראש הישיבה שליט"א צו באשיינען‬ ‫דעם מעמד מיט זיינע פייערדיגע דברי‬ ‫חיזוק‪.‬‬ ‫אין זיין דרשה נלהבה האט ער‬ ‫ארויסגעברענגט דעם טיפן באדייט פון‬ ‫‪36‬‬ ‫תורה'דיגע מעמד צו א געהויבענעם‬ ‫וואס ליגט אויף דער קהילה צו שטיצן‬ ‫שלוס‪.‬‬ ‫די תורה און אירע לומדים‪ ,‬און אויף‬ ‫דער זכיה צו זיין א טייל פון אזא‬ ‫קבלת עול‬ ‫אונטערנעמונג וואס פארזיכערט די‬ ‫מלכות שמים און‬ ‫המשכת התורה לדורות‪.‬‬ ‫פייערליכע ריקודין‬ ‫די פייערדיגע‬ ‫איינע פון די מערסט געהויבענע‬ ‫דברי חיזוק פונעם‬ ‫מאמענטן פונעם אוונט איז געווען ווען‬ ‫כ"ק אדמו"ר מוויזניץ לאנדאן שליט"א‬ ‫ראש הישיבה‬ ‫דער הויכפונקט פונעם אוונט‬ ‫האט פארגעזאגט פאר די ציבור‬ ‫איז אוודאי געווען די דברי אלקים‬ ‫האלפים דעם קבלת עול מלכות שמים‪.‬‬ ‫חיים פונעם ראש הישיבה‪ ,‬הגאון‬ ‫דער גאנצער זאל האט זיך פאראייניגט‬ ‫הגדול רבי אברהם גורביץ שליט"א‪,‬‬ ‫אין די ווערטער‪ ,‬און די קולות פון‬ ‫וועלכער האט כדרכו טרעפליכערהייט‬ ‫טויזנטער אידן האבן אפגעקלונגען‬ ‫ארומגערעדט מיט יסודות איבער‬ ‫אינעם גרויסן זאל אין א מאמענט פון‬ ‫חובת האדם בעולמו צו צוקמען צום‬ ‫התעוררות און התרוממות הנפש‪ ,‬וואס‬ ‫שלימות דערפאר שטייט נישט ביי‬ ‫האט געגעבן פארן מעמד א פאסיגן‬ ‫בריאת האדם וירא אלקים כי טוב ווייל‬ ‫שלוס לכבוד התורה ולומדיה‪.‬‬ ‫דער מענטש האט נאך אן עבודה פאר‬ ‫דערנאך האט זיך דער זאל‬ ‫זיך א גאנץ לעבן‪ ,‬דער ראש ישיבה‬ ‫איבערגעדרייט צו א מקום פון שמחה‬ ‫האט מחזק געווען די בני הכוללים‪,‬‬ ‫און ארויסגעברענגט די גרויסקייט‬ ‫און התלהבות‪ ,‬ווען דער ציבור האט‬ ‫פון א לעבן וואס איז געבויט ארום‬ ‫זיך ארויסגעלאזט אין פייערליכע‬ ‫תורה און התמדה‪ ,‬ווען דער עיקר ציל‬ ‫ריקודין לכבוד התורה‪ .‬די טענץ האבן‬ ‫איז אויסצונוצן יעדע געלעגנהייט צו‬ ‫אנגעהאלטן מיט א גרויסער שמחה‪,‬‬ ‫שטייגן און וואקסן אין תורה‪.‬‬ ‫בשעת דער ציבור זינגט מיט און‬ ‫די ווערטער פונעם ראש ישיבה‬ ‫פריידט זיך אינאיינעם מיט דעם גרויסן‬ ‫שליט"א זענען געווען א פאסיגע‬ ‫זכות פון די התייסדות הכולל און דעם‬ ‫פתיחה צום נייעם זמן‪ ,‬ווען די בני תורה‬ ‫אנהייב פונעם נייעם זמן החורף‪ .‬נאך א‬ ‫גרייטן זיך צוריק אריינצוטרעטן אין די‬ ‫גאנצן אוונט פון דברי תורה‪ ,‬חיזוק און‬ ‫בתי מדרשים‪ ,‬כוללים און ישיבות מיט‬ ‫התעוררות‪ ,‬איז דער מעמד געשלאסן‬ ‫פרישע כוחות און א באנייטע החלטה‪.‬‬ ‫געווארן מיט א געוואלדיגער שמחת‬ ‫דער ציבור האט מיטגעהאלטן די‬ ‫התורה וואס האט איבערגעלאזט א‬ ‫דרשה מיט גרויס התרגשות‪.‬‬ ‫שטארקן רושם אויף אלע אנוועזנדע‪.‬‬ ‫דערנאך האט הגה"צ אבד"ק‬ ‫דער גרויסער מעמד פתיחת הזמן‬ ‫שליט"א‬ ‫לאנדאן‬ ‫פשעווארסק‬ ‫וועט זיכער פארבלייבן איינגעקריצט‬ ‫איבערגעגעבן די ברכת הקודש וואס‬ ‫אין די הערצער פון די טויזנטער‬ ‫זיין גרויסער פאטער‪ ,‬כ"ק אדמו"ר‬ ‫משתתפים‪ ,‬אלס א זעלטענע‬ ‫הגה''ק מפשעווארסק שליט"א‪ ,‬האט‬ ‫מאניפעסטאציע פון כבוד התורה‬ ‫געשיקט צום מעמד לכבוד תורתו‬ ‫און א שטארקע ווענדפונקט אין‬ ‫הרמה פון זיין ידיד‪ ,‬דער ראש הישיבה‬ ‫שליט"א‪ .‬די ברכות האבן צוגעגעבן‬ ‫דער התפתחות פון כולל הנחמדים‬ ‫גאר א שטארקע באדייט צום מעמד‪,‬‬ ‫אין לאנדאן‪ .‬דער גרויסער ציבור‪,‬‬ ‫און ארויסגעוויזן דעם כבוד וואס גדולי‬ ‫די השתתפות פון גדולי הרבנים און‬ ‫ישראל האבן פאר די תורה און פאר די‬ ‫די דברי חיזוק פונעם ראש הישיבה‪,‬‬ ‫וואס זענען זיך מקדיש פאר איר‪.‬‬ ‫האבן ארויסגעברענגט דעם שטארקן‬ ‫צום שלוס האט אויפגעטרעטן מיט‬ ‫קשר צווישן די קהילות אין שטאט‬ ‫דברי נעילה הרה"ג ר' ניסן קאפלאן‬ ‫און די מקומות תורה וואס ווערן‬ ‫שליט"א‪ ,‬ראש ישיבת דעת אהרן‪,‬‬ ‫אויפגעשטעלט לטובת בני התורה‪.‬‬ ‫וועלכער האט מחזק געווען דעם ציבור‬ ‫הנחמדים מזהב ומפז רב‬ ‫אין לימוד התורה און געברענגט די‬ ‫‪37‬‬ ‫הילולא דצדיקיא‬ ‫יארצייטן פון די קומענדיגע וואך‬ ‫מסלאנים ה'יסוד העבודה' זי"ע‪ ,‬תרמ"ד‪ ,‬ומנו"כ‬ ‫בסלאנים‬ ‫שב"ק פרשת נח ‪ -‬ו' חשון‬ ‫יום ב' ‪ -‬ח' חשון‬ ‫רבי מרדכי בן רבי יוסף דוד (לאנדא) מאליק זי"ע‪,‬‬ ‫רבי שלמה דוד יהושע בן רבי אברהם מסלאנים‬ ‫תרמ"ה‬ ‫רבי יעקב בן רבי יהודה אריה לייב (עפשטיין)‬ ‫הי"ד זי"ע‪ ,‬תש"ד‪ ,‬ומנו"כ בקבר אחים במחנה‬ ‫רבי שניאור זלמן אהרן בן רבי שמואל‬ ‫מאוזשראוו זי"ע‪ ,‬תרע"ו‪ ,‬ומנו"כ באוזשראוו‬ ‫קאלדיטשעווא (בעלארוס)‬ ‫(שניאורסאהן) מליובאוויטש זי"ע‪ ,‬תרס"ט‪,‬‬ ‫רבי מרדכי בן רבי דוד (טווערסקי) מסקווירא‬ ‫רבי יחיאל מנחם מאלכסנדר ארה"ב בן רבי יעקב‬ ‫ומנו"כ בוויטעפסק‬ ‫זי"ע‪ ,‬תר"פ‪ ,‬ומנו"כ בקיעוו‬ ‫שרגא פייוול (זינגער) אבד"ק אוסטראוו זי"ע‪,‬‬ ‫רבי אברהם שלמה בן רבי אריה לייבוש‬ ‫תשמ"ט‪ ,‬ומנו"כ בניו דזשערזי‬ ‫(עפשטיין) מאוזשראוו זי"ע‪ ,‬תרע"ח‪ ,‬ומנו"כ‬ ‫יום ג' ‪ -‬ט' חשון‬ ‫באפטא‬ ‫רבי דוד שלמה בן רבי נח נפתלי (ראבינאוויטש)‬ ‫רבינו אשר בן רבי יחיאל (הרא"ש) זי"ע‪ ,‬פ"ח‬ ‫יום א' ‪ -‬ז' חשון‬ ‫מקאברין זי"ע‪ ,‬תרע"ט‬ ‫רבי אברהם משה 'הגדול' מפשעווארסק בן רבי‬ ‫רבי שמעון דייטש מדאמבריל מח"ס נחלת‬ ‫צבי הירש זי"ע‪ ,‬תקנ"ד‪ ,‬ומנו"כ בפשעווארסק‬ ‫שמעון בן רבי אברהם זי"ע‪ ,‬תקס"ב‬ ‫ער"ש ‪ -‬י"ב חשון‬ ‫רבי שמואל מגארליץ בן רבי אלעזר ניסן‬ ‫רבי יהודה צבי מראזלא בן רבי משה‬ ‫(טייטלבוים) מדראהביטש זי"ע‪ ,‬תרמ"ט‪ ,‬ומנו"כ‬ ‫(אייכנשטיין) מסאמבור זי"ע‪ ,‬תר"ח‪ ,‬ומנו"כ‬ ‫רבי זאב וואלף בן רבי אברהם הלוי (קיצעס)‬ ‫בקראקא‬ ‫בראזלא‬ ‫מטאלטשין מעזשיבוזש זי"ע‪ ,‬תקמ"ט‪ ,‬ומנו"כ‬ ‫רבי יצחק בן רבי שלום (מאסקאוויטש) משאץ‬ ‫רבי נתן דוד משידלאווצא בן רבי ירחמיאל‬ ‫במעזשיבוזש‬ ‫לאנדאן זי"ע‪ ,‬תרצ"א‪ ,‬ומנו"כ בלאנדאן‬ ‫(ראבינאוויטש) מפשיסחא זי"ע‪ ,‬תרכ"ו‪ ,‬ומנו"כ‬ ‫בי ישראל דוב בן רבי דוד מסטעפין זי"ע‪ ,‬תרי"ב‬ ‫רבי חיים מרדכי בן רבי יצחק יהודה אייזיק לייב‬ ‫בשידלאווצא‬ ‫רבי משה בן רבי יחזקאל שרגא (הלברשטאם)‬ ‫(ראלער) זי"ע‪ ,‬תש"ז‪ ,‬ומנו"כ בהה"ז‬ ‫רבי ירחמיאל צבי משעדליץ בן רבי יעקב יצחק‬ ‫משינאווא זי"ע‪ ,‬תרע"ט‪ ,‬ומנו"כ בצאנז‬ ‫רבי שלמה יעקב זיידא (אייכנשטיין) מזידיטשויב‬ ‫(ראבינאוויטש) מביאלא זי"ע‪ ,‬תרס"ו‬ ‫רבי משה יצחק בן רבי פסח הלוי סג"ל‪ ,‬ר"י‬ ‫בורשטין בן רבי יצחק אייזיק מנחם מפאדהייץ‬ ‫זי"ע‪ ,‬תשכ"ד‪ ,‬ומנו"כ בניו יארק‬ ‫רבי דוד מסאווראן בן רבי שמעון שלמה‬ ‫מאנטשעסטער‪( ,‬אביו של הגאון רבי יהודה זאב‬ ‫(גיטערמאן) מטשיטשעלניק זי"ע‪ ,‬תרע"ג‬ ‫סג"ל זי"ע)‪ ,‬י"ב חשון תש"ט‬ ‫רבי יהודה בן רבי יצחק (הורוויץ) מסטוטשין‬ ‫זי"ע‪ ,‬תשמ"ב‪ ,‬ומנו"כ בטבריה‬ ‫רבי אהרן משה מזשעלין בן רבי מרדכי (לייפער)‬ ‫רבי אהרן (הלברשטאם) מגארליץ ‪-‬‬ ‫מנדבורנא זי"ע‪ ,‬תרפ"ו‬ ‫וויעליטשקא בן רבי אלישע מגארליץ זי"ע‪,‬‬ ‫רבי מנחם מענדל ממוזשאי בן רבי יעקב ישראל‬ ‫תשל"ז ומנו"כ בביה"ח 'וועלוואד' בלאנג איילענד‬ ‫ישורון (רובין) מסאסרעגן זי"ע‪ ,‬תשס"ח‪ ,‬ומנו"כ‬ ‫רבי יהודה מאיר בן רבי יעקב שמשון (שפירא) ר"י‬ ‫‪ -‬ניו יארק‬ ‫בטבריה‬ ‫'ישיבת חכמי לובלין' ואבד"ק פיעטרקוב ולובלין‬ ‫זי"ע‪ ,‬תרצ"ד‪ ,‬ומנו"כ בהה"מ‬ ‫רבי ישכר בער הלוי (ראטטענבערג)‬ ‫מוואידיסלאוו (לאנדאן) בן רבי יעקב יצחק אלחנן‬ ‫רבי חנוך העניך דוב (טייטלבוים) מקערעצקי בן‬ ‫יום ד' ‪ -‬י' חשון‬ ‫רבי יוסף דוד (מייער) מסאסוב זי"ע‪ ,‬תש"ג‪ ,‬ומנו"כ‬ ‫מטשענסטחויב זי"ע‪ ,‬תשמ"ז‪ ,‬ומנו"כ בקרית יואל‬ ‫רבי מאיר מארים (שאפיט) מקאברין בן רבי‬ ‫בסאטמאר‬ ‫שב"ק פרשת לך‪-‬לך ‪ -‬י"ג חשון‬ ‫משה זי"ע בעל 'ניר' על הירושלמי‪ ,‬תרל"ג ומנו"כ‬ ‫בקאברין‬ ‫רבי ברוך מקאסוב בן רבי אברהם בעל 'יסוד‬ ‫האמונה' ו'עמוד העבודה' זי"ע‪ ,‬תק"מ‪ ,‬ומנו"כ‬ ‫רבי צבי הירש בן רבי משה (הורוויץ) מראזוואדוב‬ ‫סגולה גדולה ונפלאה‬ ‫בקאסוב‬ ‫זי"ע‪ ,‬תרע"ט ומנו"כ בראזוואדוב‬ ‫מאת מופת הדור‬ ‫רבי משה בן רבי יצחק מאיר (העשיל)‬ ‫רבי אליהו יוסף בן רבי גדליה אהרן‬ ‫מקאפיטשניץ זי"ע הי"ד‪ ,‬ת"ש‪ ,‬ואפרו קבור‬ ‫הגה"ק מטשענגער זי"ע‬ ‫(ראבינאוויטש) מליניץ זי"ע‪ ,‬תרע"א‪ ,‬ומנו"כ‬ ‫בבאפעלא בארה"ב‬ ‫בוויען‬ ‫רבי אברהם פנחס שלום מטשענסטחויב בן רבי‬ ‫רבי דוב בעריש בן רבי יעקב (וויידענפעלד)‬ ‫לומר בכל יום‬ ‫אלטר מאיר דוד (ראטטענבערג) מוואלברום‬ ‫זי"ע‪ ,‬תר"צ‬ ‫מטשעבין ירושלים זי"ע‪ ,‬תשכ"ו‪ ,‬ומנו"כ בהה"מ‬ ‫שני מזמורי‬ ‫רבי אשר ישעיה מרימאנאוו בן רבי מאיר‬ ‫(הורוויץ) מדזשיקוב בעל 'מעדני מלך' זי"ע‪,‬‬ ‫יום ה' ‪ -‬י"א חשון‬ ‫תהלים‬ ‫קאפיטל פ' ואח"כ קאפיטל ע"ב‬ ‫תרצ"ה‪ ,‬ומנו"כ בקראקא‬ ‫רחל אמנו‬ ‫רבי אהרן בן רבי מנחם נחום (פרידמאן) מבאיאן‬ ‫רבי מנחם נחום בן רבי צבי מטשערנאביל‬ ‫להצלחה ולשמירה ולכ"ט‬ ‫‪ -‬טשערנאוויץ הי"ד זי"ע‪ ,‬תש"ב‪ ,‬ומנו"כ בקבר‬ ‫ה'מאור עינים' זי"ע‪ ,‬תקנ"ח‪ ,‬ומנו"כ בטשערנאביל‬ ‫נתפרסם לזכות אליעזר בן זלאטא לזיווג הגון‬ ‫אחים באוואדיווקא‬ ‫רבי אברהם בן רבי יצחק מתתיהו (וויינבערג)‬ ‫‪38‬‬ ‫חמרא טבא‬ ‫דער וואלף ציטערט פון דעם צדיק‬ ‫ומוראכם וחתכם יהיה על כל חיות הארץ‪.‬‬ ‫מערערע ערציילונגען ווערן דערציילט וויאזוי מען האט געזען בחוש אז צדיקים זענען שולט אויף בעלי חיים און אויך דער בעל‬ ‫חי אנערקענט די קדושה פון דעם צדיק‪.‬‬ ‫מען דערציילט אז דער הייליגער צדיק הרה"ק ר' דוד מלעלוב זצוק"ל איז אמאל געווען אונטערוועגנס מיט זיינע חסידים‪ ,‬און‬ ‫אזוי פארנדיג אויף די וועגן איז דער וואגן פלוצלינג שטיין געבליבן‪.‬‬ ‫דער צדיק איז געווען פארזינקען אין זיינע געדאנקען‪ ,‬אבער די חסידים מערקנדיג ווי דער וואגן שטייט אויף איין ארט און רירט‬ ‫זיך נישט‪ ,‬זענען ארויס פון די וואגן‪ ,‬און זיך געגעבן א קוק אום צו זען וואס אזוינס האט פאסירט מיט די פערד אז זי איז נישט ממשיך‬ ‫מיטן וועג‪.‬‬ ‫ארויסקומענדיג האבן זיי געזען ווי פארנט פון די פערד שטייט א גרויסער וואלף און לאזט נישט די פערד פארזעצן אין זייער‬ ‫וועג‪ .‬די חסידים האבן פרובירט צו פארטרייבן דעם וואלף‪ ,‬אבער קיין שום מיטל האט נישט געהאלפן‪.‬‬ ‫זעענדיג אז די וואלף רירט זיך נישט פון ארט‪ ,‬האבן זיי איינגעמאלדן פארן רבי'ן וואס דא גייט פאר‪.‬‬ ‫ווען דער צדיק האט עס געהערט האט ער געגעבן א קוק ארויס פונעם וואגן‪ .‬ער האט געגעבן א קוק אויפן וואלף און אין יענע‬ ‫רגע האט זיך דער וואלף אוועקגערוקט און האט פארלאזט דאס ארט‪.‬‬ ‫די חסידים האבן געזען באשיינפערליך וויאזוי דער צדיק איז שולט אויף די בעלי חיים‪.‬‬ ‫[אוצרות החן]‬ ‫לעטר פתורא‬ ‫די רמזים אין די נעמען פון נח'ס קינדער‬ ‫אלה תולדות נח‪.‬‬ ‫אויף די ווערטער 'אלה תולדות נח' זאגט רש"י אז תולדתיהם של צדיקים איז מעשים טובים‪.‬‬ ‫עס קען זיין אז בדרך רמז איז מרומז מעשים טובים אין די נעמען פון נח'ס קינדער‪ .‬אין דער נאמען 'שם' איז מרומז אז‬ ‫יעדער זאך וואס א מענטש טוט אויף די וועלט זאל ער טון לשם ה'‪ .‬אין דער נאמען 'חם' איז מרומז אז יעדער זאך וואס ער‬ ‫טוט זאל ער טון מיט אן אויסטערלישער התלהבות און ווארעמקייט‪ ,‬און אין דער נאמען 'יפת' איז מרומז אז אלע מעשים‬ ‫וואס א מענטש טוט זאל געטון ווערן מיט א שיינקייט‪ ,‬און ווי דער מאמר אין פרקי אבות איז 'כל שתפארת לעושיה'‪.‬‬ ‫[תפארת שלמה]‬ ‫ווייניג יראת שמים איז גורם אז דער מענטש זאל ווערן אוממענטשליך‬ ‫ותשחת הארץ לפני האלקים ותמלא הארץ חמס‪.‬‬ ‫ווען מען איז מדייק אין דער פסוק דערקענט זיך אז דער פסוק דערציילט די השתלשלות ווי אזוי דער דור המבול האט‬ ‫געהאט א ירידה‪ .‬דער פסוק זאגט עקסטער ותשחת הארץ און איז מדייק אז עס איז געווען 'לפני האלקים' און שפעטער‬ ‫גייט עס אריבער צו רעדן אויף דער 'הארץ' און זאגט אז זי איז געווארן פול מיט חמס‪.‬‬ ‫דערפון לערנען מיר דעם סדר; די ירידה ביי א מענטש הייבט זיך אן מיט דעם אז ער האט נישט קיין יראת שמים‪ .‬ווען‬ ‫דער מענטש פארדארבט זיך 'לפני האלקים' פאר השי"ת דהיינו אז ער האט נישט קיין יראת שמים איז די תוצאה 'ותמלא‬ ‫הארץ חמס' אז ער פארלירט אויך זיין מענטשליכקייט‪ ,‬ער הייבט אן צו בארויבן מענטשן‪.‬‬ ‫[מפי השמועה מובא במעינה של תורה]‬ ‫‪39‬‬ ‫מאיר‬ ‫עיני‬ ‫ישראל‬ ‫די קינדער האבן זיך געשפילט מיט‬ ‫זייערע מעסערלעך און דער קליינער‬ ‫הייליגער באשעפער יעדער מינוט און‬ ‫יעדע רגע‪.‬‬ ‫לידתו בקדושה‬ ‫נחומ'ל איז געווארען זייער פארביטערט‪,‬‬ ‫י"א חשון איז דער יארצייט פון דער‬ ‫ער האט אויך געוואלט האבען אזא‬ ‫מעסערל‪ ,‬פארוואס האט ער גארנישט‬ ‫מיין טאטע האט מיר‬ ‫הייליגער צדיק ר' נחום טשערנאבילער‬ ‫זצ"ל‪ ,‬בעל 'מאור עינים'‪.‬‬ ‫באקומען?‬ ‫דאס געשיקט‬ ‫דער הייליגער מאור עינים איז געבוירן‬ ‫האט ער זיך געוואנדן צום אבי היתומים‪,‬‬ ‫ווען דער מאור עינים איז געווען א‬ ‫געווארן אין יאר ת"צ‪ ,‬צו זיין טאטע ר'‬ ‫השי"ת‪ ,‬ער האט זיך אוועקגעשטעלט‬ ‫קליין קינד‪ ,‬איז זיין טאטע ר' צבי הירש‬ ‫צבי הירש וואס איז געווען א זון פון ר'‬ ‫ביים ארון הקודש און געזאגט‪" :‬רבונו של‬ ‫נחום גאון זצ"ל‪.‬‬ ‫נפטר געווארן‪ ,‬האט אים זיין טאטנ'ס‬ ‫עולם! איך האב נישט קיין טאטן וואס‬ ‫זיינע רבי'ס זענען געווען גאר גרויסע‬ ‫ברודער‪ ,‬הרה"ק רבי נחום שאסטיק‬ ‫זאל מיר ברענגען א מעסערל‪ ,‬דו ביסט‬ ‫צדיקים‪ .‬צום ערשט איז ער געווען א‬ ‫דאך אבער דער טאטע פון יתומים און‬ ‫אריינגענומען צו זיך אין שטוב און אים‬ ‫תלמיד פון הייליגן בעל שם טוב הק'‬ ‫דער טאטע פון אלע אידן‪ ,‬בעט איך דיך‬ ‫אויפגעצויגן אינאיינעם מיט זיינע אייגענע‬ ‫זי"ע‪ ,‬און דערנאך ווען דער בעשה"ק איז‬ ‫געב מיר אזא מעסערל ווי מיינע אלע‬ ‫קינדער‪.‬‬ ‫נסתלק געווארן איז ער געווארן א תלמיד‬ ‫שוועסטער‪-‬קינדער האבן!"‬ ‫איינמאל איז דער ר' נחום אוועקגעפארן‬ ‫ביים הייליגן מגיד פון מעזריטש זי"ע‪.‬‬ ‫אזוי ווי ער האט געענדיגט זיין תפלה‬ ‫פונדערהיים אויף א לענגערע צייט‪.‬‬ ‫דער הייליגער צדיק ר' נחום זצ"ל איז‬ ‫איז אראפגעפאלן פון אויבן א מעסערל!‬ ‫ווען ער איז צוריק געקומען האט ער‬ ‫געווען מגיד אין שטאט טשערנאביל‪ ,‬און‬ ‫טאקע פונקט דאס זעלבע ווי אלע קינדער‬ ‫געברענגט מתנות פאר אלע זיינע קינדער‬ ‫געהאט דארט אסאך חשוב'ע תלמידים‬ ‫האבן באקומען פון זייער טאטן‪.‬‬ ‫‪ -‬קליינע שיינע מעסערלעך‪ ,‬אבער פאר‬ ‫וועמען ער האט אויסגעלערנט די דרך‬ ‫צומארגנס ווען דער פעטער האט‬ ‫זיין פלימעניק דעם יתום נחומ'ל האט ער‬ ‫החסידות און זיי דערנענטערט צום‬ ‫געזען ווי נחומ'ל האט אויך א מעסערל‬ ‫גארנישט געברענגט‪.‬‬ ‫הייליגן בורא‪ ,‬צו זיין דבוק אין דער‬ ‫‪40‬‬ ‫דאס באמערקט‪ ,‬האט זי נישט געפרעגט‬ ‫געשיקט דאס מעסערל!" און ער האט‬ ‫סיפורים‬ ‫קיין שאלות‪ ,‬נאר זי איז צוגעגאנגען און‬ ‫גענומען דערציילן וואס עס איז געווען‪,‬‬ ‫ועובדות‬ ‫האט זיי צוריק אנגעצינדן‪.‬‬ ‫אז ער האט זיך אוועקגעשטעלט ביים‬ ‫פוןדער‬ ‫שפעטער ביינאכט‪ ,‬ווען רבי נחום איז‬ ‫ארון הקודש און געבעטן דעם באשעפער‬ ‫ער זאל אים שיקן א מעסערל‪.‬‬ ‫הייליגער‬ ‫'מאור‬ ‫אויפגעשטאנען צום לערנען‪ ,‬האבן די‬ ‫שטוב מענטשן זיך שטארק געוואונדערט‬ ‫זעלבסט פארשטענדליך אז רבי נחום‬ ‫זעענדיג ווי רבי נחום גייט און טאפט אין‬ ‫די לופט‪ ,‬אזוי ווי איינער וואס גייט אין‬ ‫האט נישט געוואלט גלייבן די מעשה‪,‬‬ ‫האט ער אים געפרעגט "דו קענסט‬ ‫עינים'‬ ‫די פינסטער‪ ,‬כאטש די שטוב איז געווען‬ ‫אפשר מיר ווייזן דעם וואונדער? איך וועל‬ ‫הרה"ק‬ ‫ליכטיג‪ .‬ווען ער איז כמעט אריין אין א‬ ‫יעצט טיילן פאר אלע קינדער מטבעות‪,‬‬ ‫ר' מנחם‬ ‫שענקל‪ ,‬האט איינער אים געפרעגט‬ ‫דיר וועל איך נישט געבן און דו וועסט‬ ‫נחום פון‬ ‫פארוואס ער גייט אזוי? ענטפערט‬ ‫יעצט אויך בעטן דעם טאטן פון הימל ער‬ ‫טשערנאביל‬ ‫רבי נחום‪" :‬פארוואס?! פארוואס איז‬ ‫זאל דיר אויך געבן א מטבע‪".‬‬ ‫פינסטער אין שטוב און מען האט נישט‬ ‫זי"ע –‬ ‫רבי נחום האט אזוי געטון און האט‬ ‫צום יארצייט‬ ‫אנגעצינדן קיין גרויסע ליכט אויף שבת‬ ‫אויסגעטיילט מטבעות פאר אלע קינדער‬ ‫אזוי ווי יעדע וואך?"‬ ‫אויסער פאר דעם קליינעם יתומ'ל‪.‬‬ ‫דעם‬ ‫רופן זיי זיך אן‪" ,‬וואס מיינט דער רבי‪,‬‬ ‫דאנערשטאג‬ ‫האט זיך דער קליינער אוועקגעשטעלט‬ ‫ס'איז דאך ליכטיג און די גרויסע ליכט‬ ‫פארן ארון הקודש און געזאגט‪" :‬מיין‬ ‫י"א חשון‬ ‫שטייען אויפן טיש און לייכטן אזוי ווי‬ ‫גוטער טאטע! קוק וואס א וואויל קינד‬ ‫אלעמאל?"‬ ‫איך בין‪ ,‬איך בין מקיים דיינע אלע מצות‬ ‫האט רבי נחום געהייסן מען זאל‬ ‫און איך פאלג אויך מיין פעטער כאטש‬ ‫נאכפארשן די זאך‪ ,‬זענען זיי געוואויר‬ ‫ער געבט מיר נישט אלע גוטע זאכן וואס‬ ‫געווארן אז די משרתת האט אנגעצונדן די‬ ‫זיינע קינדער באקומען‪ ,‬בעט איך דיך‬ ‫ליכט אין שבת פאר זיינעטוועגן און מען‬ ‫פארשעם מיך נישט און שיק מיר אויך א‬ ‫טאר נישט הנאה האבן פון דעם‪ ,‬פארדעם‬ ‫מטבע"!‬ ‫האבן זיינע ליכטיגע אויגן נישט געזען‬ ‫פונקט ווי אלע קינדער האט ער מורא‬ ‫ווי נאר ער האט געענדיגט זיין‬ ‫דעם אור‪.‬‬ ‫געהאט אז ער האט דאס צוגענומען פון‬ ‫תמימות'דיגע תפלה האט זיך געהערט‬ ‫נישט בחנם הייסט זיין הייליגער ספר‬ ‫א קלונג‪ ,‬עס איז אראפגעפאלן פון‬ ‫איינעם פון די קינדער‪ ,‬אדער ער דאס‬ ‫'מאור עינים'‪.‬‬ ‫אויבן א מטבע! דער קליינער האט עס‬ ‫מעגליך געקויפט ערגעץ מיט גע'גנב'עטע‬ ‫שנעל א כאפ געטון און אויפגעהויבן און‬ ‫געלט חלילה‪ .‬עס האט אים שוין זייער‬ ‫דער פרינץ‬ ‫געוויזן פארן פעטער‪ ...‬זינט דאן האט‬ ‫באנג געטון פארוואס ער האט טאקע‬ ‫געשטעלט דעם קליינעם אין אזא נסיון‬ ‫איז נישט דא‬ ‫זיך שוין דער פעטער רבי נחום זיך מער‬ ‫אפגעגעבען מיט דעם קליינעם יתום‬ ‫פארוואס האט ער נישט געברענגט פאר‬ ‫צווישן די חסידים פונעם הייליגן מאור‬ ‫און האט אים אויפגעצויגן מיט גרויס‬ ‫אים אויך א מעסערל‪.‬‬ ‫עינים זי"ע איז געווען איינער א איד‬ ‫ליבשאפט‪...‬‬ ‫האט ער צוגערופען דעם קליינעם און‬ ‫וועלכער האט געדינגען א קרעטשמע פון‬ ‫אים געפרעגט‪" ,‬פון וואו האסטו דאס‬ ‫מעסערל?" האט אים נחומ'ל געענפערט‪:‬‬ ‫א געוויסן פריץ מיט וועמען ער איז געווען‬ ‫גאנץ נאנט באפריינדעט‪ .‬דער פריץ האט‬ ‫דער צדיק זעט נישט‬ ‫"מיין טאטע האט דאס מיר געגעבן!"‬ ‫שטארק געטרויעט דעם איד און ער‬ ‫יעדן ערב שבת קודש פלעגט מען אין‬ ‫האט רבי נחום אים אנגעשריגן‪" ,‬וואס‬ ‫פלעגט זיך מיט אים אפט באנוצן פאר‬ ‫שטוב פון הרה"ק ר' נחום זי"ע אנצינדן‬ ‫רעדסטו שטותים? דיין טאטע איז דאך‬ ‫קלענערע און גרעסערע אונטערנעמונגען‪.‬‬ ‫גרויסע ליכט וועלכע האבן געלויכטן א‬ ‫שוין פון לאנג אויף יענע וועלט? ווי קען‬ ‫איינמאל האט דער פריץ געלאזט רופן‬ ‫גאנצע נאכט ביז אינדערפרי‪ ,‬ווייל דער‬ ‫זיין אז ער האט דיר געברענגט דאס‬ ‫דעם איד און אים געבעטן מיטצופארן‬ ‫צדיק פלעגט אויפשטיין אינמיטן נאכט‬ ‫מעסערל?"‬ ‫אויף א לענגערע רייזע מיט זיין איינציגן‬ ‫און לערנען ביז שחרית‪.‬‬ ‫האט דער קליינער געענפערט‪" :‬נישט‬ ‫זון‪ ,‬וועמען ס'האט זיך פארשמעקט‬ ‫איינמאל האבן זיך די ליכט פארלאשן‬ ‫דעם טאטן מיין איך‪ ,‬איך מיין דעם טאטן‬ ‫אונטערצונעמען א גלאבאלע רייזע און‬ ‫ביינאכט‪ .‬ווען די משרתת‪ ,‬די גוי'טע‪ ,‬האט‬ ‫פון הימל‪ ,‬דער באשעפער האט מיר‬ ‫‪41‬‬ ‫זון וועט נישט אהיימקומען וועט ער‬ ‫אוועקפארן אין די ווייטע לענדער‬ ‫דארט שמאכטן ביזן טאג פון זיין טויט‪.‬‬ ‫פון די וועלט‪ .‬דער פריץ האט‬ ‫יארן פריער האט זיך דער איד‬ ‫איבערגעגעבן א גרויסע סכום געלט צו‬ ‫געהאט באקאנט געמאכט מיט א‬ ‫דעם איד און אים אנגעזאגט ער זאל‬ ‫געוויסן גוי פונעם דארף וועמען ער‬ ‫אכטונג געבן אויף זיין בן יחיד און אים‬ ‫פלעגט אפטמאל טון טובות און דער‬ ‫באזארגן מיט אלעס וואס ער וועט‬ ‫גוי האט זיך געהאלטן נאנט מיט‬ ‫דארפן אונטערוועגנס‪.‬‬ ‫אים‪ .‬דער גוי איז געווען א מקורב‬ ‫לאנגע וואכן און חדשים האט זיך‬ ‫ביים פריץ‪ ,‬און איין נאכט האט מען‬ ‫דער איד‪ ,‬אינאיינעם מיטן פרינץ‪,‬‬ ‫אים געשטעלט אלס שומר ביי דעם‬ ‫ארומגעשלעפט איבער די גרויסע‬ ‫תפיסה וואו דער איד איז געזעסן און‬ ‫שטעט‪ .‬דער פרינץ האט זיך כסדר‬ ‫געשמאכטעט‪.‬‬ ‫פארשפילט אין זיינע פארוויילונגען‬ ‫אין גרויס געהיים האט דער איד‬ ‫און האט זיך נישט געקענט אפרייסן‬ ‫זיך אפגעשמועסט מיטן שומר א‬ ‫פון זיי‪ .‬ווייניג האט געהאלפן דעם‬ ‫געוואגטן פלאן; אזוי ווי דער איד האט‬ ‫איד'ס תחנונים אז דער זון זאל שוין‬ ‫זיך זייער געוואלט אריבערכאפן קיין‬ ‫טראכטן פון אהיימפארן‪ .‬דער פרינץ‬ ‫טשערנאביל צום הייליגן רבי'ן‪ ,‬דער‬ ‫האט אפי' נישט געהערט וואס ער‬ ‫מאור עינים‪ ,‬האט ער זיך איינגעבעטן‬ ‫רעדט צו אים‪ ,‬נאר ער איז געווען‬ ‫ביים גוי דער שומר אז אין יענע נאכט‬ ‫פארנומען נאכצוקומען זיינע תאוות‬ ‫זאל ער אים צושטעלן צוויי פון זיינע‬ ‫און שפילערייען וועלכע האבן אים‬ ‫געזונטע פערד און ער וועט זיך אין‬ ‫שטארק באצויבערט‪.‬‬ ‫די נאכט‪-‬שטילקיט ארויסכאפן פון‬ ‫זעענדיג אז עס נעמט נישט קין עק‪,‬‬ ‫קעמערל און אריבערפארן צום רבי'ן‪.‬‬ ‫און דער פרינץ קלערט אפי' נישט פון‬ ‫דער איד האט אים געגעבן זיין הבטחה‬ ‫זיך צוריקקערן אהיים‪ ,‬האט דער איד‬ ‫אז ער וועט אים נישט שטעלן אין‬ ‫בלית ברירה איבערגעלאזט דעם בן‬ ‫געפאר‪ ,‬און ווי‪-‬נאר ער וועט זיך האבן‬ ‫יחיד און זיך אליינס אהיימגעקערט‬ ‫אויסגעגאסן דאס הארץ ביים ראבינער‬ ‫צו זיין דארף‪ ,‬וואו ער האט דערציילט‬ ‫וועט ער זיך באלד צוריקקערן צו זיין‬ ‫פארן פריץ דעם גאנצן אמת אז זיין זון‬ ‫צעל און קיינער וועט נישט וויסן פון‬ ‫האט פשוט פארגעסן פון אהיימקומען‬ ‫דעם גאנצן עסק‪.‬‬ ‫און ער וויל אפי' נישט הערן דערפון‪.‬‬ ‫דער גוי האט צוגעשטימט‪ .‬שפעט‬ ‫דער פריץ איז שטארק דערצערנט‬ ‫אויפדערנאכט איז אויפן וועג קיין‬ ‫געווארן הערנדיג דעם איד'ס ווערטער‪,‬‬ ‫טשערנאביל געפארן א פערד און‬ ‫ער האט געטראכט אז נישט‪-‬אנדערש‬ ‫וואגן‪ ,‬דער קוטשער איז געווען דער‬ ‫נאר דער איד האט גע'הרג'עט זיין בן‪-‬‬ ‫גוי דער שומר‪ ,‬און הינטן אינעם וואגן‬ ‫ווערן די גרעסטע פארברעכער ביז‬ ‫יחיד און אים צוגענומען דאס גאנצע‬ ‫איז געלעגן דער איד‪ ,‬מיד און צובראכן‬ ‫מען האט דערקלערט זייער אורטייל‪.‬‬ ‫געלט‪ .‬און אצינד טראכט ער אויס א‬ ‫איבער זיין ביטערן מצב‪.‬‬ ‫דארט אין יענעם גרוב האט דער‬ ‫מעשה אז זיין קינד האלט נישט ביים‬ ‫פריץ אריינגעשליידערט דעם איד און‬ ‫אהיימקומען‪.‬‬ ‫"גיי אהיים!!"‬ ‫באוואכט דעם טורמע מיט א שווערע‬ ‫נישט לאנג האט געדויערט און די‬ ‫שמירה אז ער זאל נישט קענען‬ ‫אנטלויפן‪ .‬כדי אים צו דערהאלטן ביים‬ ‫מען לאזט זיך ארויס‬ ‫ערשטע הייזקעלעך פון שטאט האבן‬ ‫זיך שוין באוויזן אויפן האריזאנט‪.‬‬ ‫לעבן האט מען טעגליך אריינגעווארפן‬ ‫קיין טשערנאביל‬ ‫דער גוי האט א שמייס געגעבן מיטן‬ ‫א שטיקל ברויט מיט אביסעלע‬ ‫אין א טיפן קעלער אין הויף פון דעם‬ ‫בייטש און די פערד האבן גענומען‬ ‫וואסער‪ ,‬אבער נישט מער‪ .‬דער פריץ‬ ‫פריץ האט זיך געפונען א פינסטערע‬ ‫לויפן נאך שנעלער‪ ,‬ביז זיי האבן זיך‬ ‫האט אים אנגעווארנט אז ביז דער‬ ‫קאמער וואו עס פלעגן געהאלטן‬ ‫‪42‬‬ ‫הויף פונעם פריץ איז געווארן אן‬ ‫"גיי אהיים"‪ .‬אזוי האט דער מאו"ע‬ ‫אפגעשטעלט אין פארנט פון א הויז‬ ‫איבערקערעניש‪ .‬מיט גרויס חרטה איז‬ ‫געקלאפט און געשריגן א לענגערע‬ ‫פון‪-‬וועלכע עס האט זיך ארויסגעזען‬ ‫דער פריץ אליין געלאפן צום תפיסה‪-‬‬ ‫צייט אונטער די בעטן פון שטוב‪ ,‬ביז‬ ‫דאס שיין פון א ליכטל‪.‬‬ ‫קאמער וואו דער איד האט נאך‬ ‫ס'האט אנגעהויבן טאגן און דער גוי‬ ‫צענדליגע וועגענער און פיאקערס‬ ‫געשמאכט‪ ,‬און אים אליין באפרייט און‬ ‫פונדרויסן האט גענומען קלאפן אין‬ ‫פלעגן זיך ביי דעם הייזקל טעגליך‬ ‫איבערגעבעטן אויף די אומזיסטע צער‬ ‫טיר‪ ,‬שרייענדיג אז ס'איז שוין שפעט‬ ‫אפשטעלן‪ .‬אידן פון איבעראל און‬ ‫וואס ער האט אים גורם געווען‪ .‬און‬ ‫און מ'דארף שוין צוריקפארן‪.‬‬ ‫חסידים וועלכע פלעגן אנקלאפן‬ ‫הערשט דאן האט ער אויסגעהערט‬ ‫הערשט יעצט איז דער צדיק‬ ‫אינעם הויף פונעם רבי'ן‪ ,‬דער הייליגער‬ ‫דעם קוריאזן געשיכטע פון זיין זון‬ ‫צוגעגאנגען צום בעט און אויפגעוועקט‬ ‫מאור עינים‪ ,‬כ"ק מרן רבי נחום פון‬ ‫וועלכער האט אים דערביי אנגעוויזן‬ ‫דעם חסיד‪" :‬זארג זיך נישט‪ ,‬דער‬ ‫טשערנאביל זצוקללה"ה‪.‬‬ ‫ווי זיין גאנצע גוף איז אים צוביילט פן‬ ‫אויבערשטער וועט העלפן און שיקן‬ ‫מיט דאס לעצטע ביסל כח וואס‬ ‫די קלעפ וואס עס האט אים געגעבן‬ ‫זיין ישועה!"‬ ‫דער איד האט נאך פארמאגט האט‬ ‫יענער געטליכער מאן‪ ,‬נישט קיין‬ ‫ער אנגעקלאפט אין טיר‪ ,‬און ווי‪-‬נאר‬ ‫דארט ווייט אין איינע פון די שטעט‬ ‫אנדערער ווי דער הייליגער מאור‬ ‫מ'האט אים געעפנט איז ער באלד‬ ‫אין די מרחקים‪ ,‬האט דער זון פונעם‬ ‫עינים‪ ,‬וועלכער האט נישט געקענט‬ ‫אנידערגעפאלן אין א טיפער חלשות‪.‬‬ ‫פריץ נישט געקענט שלאפן‪ .‬העכער‬ ‫דערליידן די צרה פון א איד‪.‬‬ ‫אים איז געשטאנען א געטליכער מאן‬ ‫ס'איז אנטשטאנען א בהלה‪ ,‬ביז‬ ‫מיט א שטעקן אין די האנט‪ ,‬און אויף‬ ‫ס'איז געלונגען צוריקצוברענגען דעם‬ ‫בזמן שהצדיק בצער‬ ‫אוים הויך געשריגן‪" :‬פאשאל דארמא"‬ ‫איד צום באוואוסטזיין‪ .‬קוים האט‬ ‫ווי מ'שרייט אויף א הינט‪ ,‬און דערביי‬ ‫זיך דער הייליגער ר' נחום איינגעבעטן‬ ‫דער "מאור עינים" איז געווען‬ ‫אים גוט אנגעשמיסן די ביינער‪ .‬דער‬ ‫ביי אים ער זאל זיך אביסל אראפלייגן‬ ‫א מגיד מישרים אין שטעט און‬ ‫זון האט זיך געכאפט ביי די נשמה‪ ,‬און‬ ‫און אויסרוען זיינע מידע ביינער‪,‬‬ ‫דערפלעך‪ ,‬האט אמאל פאסירט אז א‬ ‫באלד זיך ארויסגעלאזט אויפן וועג‬ ‫פארזיכערנדיג אים אז גארנישט‬ ‫געוויסער משומד איז געווארן זייער‬ ‫אהיים‪.‬‬ ‫שלעכט וועט פאסירן צו אים‪ .‬דער איד‬ ‫אויפגעברויזט אויף די דרשות פונעם‬ ‫איז א מידער אריינגעפאלן אינעם בעט‬ ‫רבי'ן‪ ,‬און ער האט אים פאר'מסר'ט‬ ‫ווי נאר ער איז אנגעקומען אין‬ ‫פונעם מאור עינים‪ ,‬און נישט קענענדיג‬ ‫איינשלאפן האט ער פארמאכט זיינע‬ ‫אויגן און געווארט א וויילע ביז ער‬ ‫וועט קומען צו זיך‪.‬‬ ‫דער צדיק האט יענע נאכט שוין‬ ‫נישט פארמאכט קיין אויג‪ .‬ווי האט‬ ‫געקענט רוען דער גרויסער עמוד‪-‬‬ ‫החסד וועלכער האט זיך יעדע‬ ‫מינוט מפקיר געווען צו ראטעווען‬ ‫א איד'ס לעבן און אים אויסלייזן פון‬ ‫געפענגעניש‪( .‬נישט אומזיסט האבן צדיקים‬ ‫געזאגט אז זינט דעם מאו"ע האט מען אנגעהויבן‬ ‫רופן אלע צדיקים "גוטע אידן"‪ ,‬ווייל דער מאו"ע‬ ‫האט פארמאגט אזא גוט‪-‬הארץ אז מ'האט אים‬ ‫גערופן א "גוטער איד"‪ .‬און זינט דאן איז שוין דער‬ ‫נאמען אזוי פארבליבן אלס טיטל ביי צדיקים)‪.‬‬ ‫דערווייל האט הרה"ק דער מאו"ע‬ ‫גענומען זיין שטעקן און אנגעהויבן צו‬ ‫שמייסן אונטער זיין בענקל און אונטער‬ ‫זיין בעט‪ ,‬און ער האט אנגעהויבן‬ ‫שרייען אויף רוסיש‪" :‬פאשאל‬ ‫איינע פון די צוויי אלטע עטרה שטיקלעך זענען פונעם עטרה פון הרה"ק דער מאור עינים‬ ‫דארמא"‪ ,‬ווי מ'שרייט אויף א הינט‬ ‫‪43‬‬ ‫צו די רעגירונג‪ ,‬דאס האט צוגעפירט‬ ‫צו זיין באקאנטע ארעסט אין שטאט‬ ‫זיטאמיר‪.‬‬ ‫ווען עס איז באקאנט געווארן‬ ‫אין די אידישע וועלט איבער די‬ ‫נידערטרעכטיגע מסירות און בלבולים‬ ‫און דער ארעסט‪ ,‬האט עס צושטערט‬ ‫די מנוחה ביי גאנץ כלל ישראל ובראשם‬ ‫די אנדערע צדיקי הדור‪ ,‬און עס האבן‬ ‫זיך באלד אנגעהויבן גאר גרויסע‬ ‫השתדלות'ן צו פארגרינגערן דעם מצב‬ ‫פונעם הייליגן מאור עינים אין טורמע‪.‬‬ ‫פון די הויפט וועלכע האבן אנגעוואנדן‬ ‫און זיך משתדל געווען לטובת דעם‬ ‫מאור עינים‪ ,‬איז געווען הרה"ק רבי‬ ‫וועלוול פון זיטאמיר זצוק"ל‪ ,‬באקאנט‬ ‫אלס דער 'אור המאיר'‪.‬‬ ‫דער הייליגער אור המאיר האט קיין‬ ‫מינוט נישט גערוט‪ ,‬ער האט געארבעט‬ ‫דער אוהל הק' אין פארנט ‪ -‬פון הינטער זעט מען די גוי'אישע שולע וואס די אינסטאנצן האבן געבויט‬ ‫הארט דערנעבן‬ ‫און אנגעוואנדן אלערליי אונטערווענץ‬ ‫צו העלפן פארגרינגערן דעם מצב‬ ‫המאיר זיך שטארק משתדל געווען‬ ‫פארארבעט מעשים צו פארגרינגערן‬ ‫פונעם מאור עינים אין תפיסה‪ ,‬און‬ ‫אז דער מאור עינים זאל גענצליך‬ ‫די אטמאספערע פארן רבי'ן אין‬ ‫לייכטער מאכן די שווערע באדינגונגען‬ ‫באפרייט ווערן‪.‬‬ ‫תפיסה‪ .‬ער האט ערלעדיגט אז מ'זאל‬ ‫אין אזעלכע אומשטענדן‪.‬‬ ‫ווען דער אור המאיר האט געזען‬ ‫לאזן אריינברענגען אין תפיסה גרויסע‬ ‫דער "אור המאיר" האט זיך‬ ‫אז עס געבט זיך אים נישט איין‪,‬‬ ‫שטיינער און עטוואס מסדר געווען‬ ‫שטארק אנגעשטרענגט און עס איז‬ ‫האט ער פארשטאנען אז דער מאור‬ ‫דעם גרוב פארן מאור עינים אים צו‬ ‫אים געלונגען צו פועל'ן אז דער מאור‬ ‫עינים זעלבסט האט זיך דאס אויף‬ ‫שאפן כאטש דאס מינדעסטע הרחבת‪-‬‬ ‫עינים זאל באפרייט ווערן פון תפיסה‬ ‫זיך מקבל געווען‪ ,‬דאן האט זיך דער‬ ‫הדעת אונטער די שווערע מצב‪.‬‬ ‫פאר עטליכע שטונדן ער זאל קענען‬ ‫אור המאיר געוואנדן צום מאור עינים‬ ‫גיין אין ביהמ"ד האלטן א דרשה‪.‬‬ ‫ווילאנג דער מאור עינים האט‬ ‫מיט א טענה‪ ,‬אז וויבאלד דער מאור‬ ‫זיך געפונען אונטער אזא שטרענגע‬ ‫ווען דער הייליגער מאור עינים‬ ‫עינים וויל מקדש זיין שם שמים‬ ‫תפיסה‪-‬ווַאך איז שווער געווען‬ ‫האט זיך צוריקגעקערט פון די דרשה‪,‬‬ ‫דעריבער האט ער מקבל געווען אויף‬ ‫אנצוקומען צו אים‪ .‬פארן "אור‬ ‫האט אים באגלייט א ריזן עולם פון‬ ‫זיך די יסורים‪ ,‬אבער היות וואס עס‬ ‫המאיר" איז אבער געלונגען צו פועל'ן‬ ‫די שטָאטלייט צוטיילנדיג אים כבוד‬ ‫וועט ארויסקומען דערפון חלילה דאס‬ ‫אז ער זאל טעגליך קענען אריינגיין‬ ‫מלכים‪ .‬ווען דער תפיסה וועכטער‬ ‫פארקערטע‪ ,‬האט דער מאור עינים‬ ‫פארברענגען מיטן מאור עינים פאר‬ ‫האט דאס דערזען האט אים זייער‬ ‫דעריבער נישט קיין רעכט זיך צו‬ ‫גאנצע צוויי שעה‪.‬‬ ‫פארדראסן אז פאר ַאן ארעסטאנט‬ ‫האלטן ביי דעם החלטה‪.‬‬ ‫ווערט צוגעטיילט אזויפיל כבוד‪,‬‬ ‫און מחמת דעם האבן זיי נאכמער‬ ‫ווי דער מאור עינים האט געהערט‬ ‫די ווערטער פונעם אור המאיר האט‬ ‫יצא מבית האסורים‬ ‫פארשווערט די תנאים פונעם מאור‬ ‫ער געטוישט זיין החלטה‪ ,‬און געזאגט‬ ‫נאכדעם וואס מיט די גרויסע‬ ‫עינים און מ'האט אים אריינגעזעצט‬ ‫אז דער דאזיגער באשלוס ‪ -‬מקדש שם‬ ‫שתדלנות איז בס"ד געלונגען אפצורופן‬ ‫אין א פינסטערן קאמער‪...‬‬ ‫שמים צו זיין ‪ -‬איז געווען פארהוילן‬ ‫א הארבן גזר‪-‬דין אין וועלכער דער‬ ‫דער הייליגער אור המאיר האט‬ ‫פון יעדן‪ ,‬אפי' קיין מלאך אדער א‬ ‫מאור עינים איז ה"י פאראורטיילט‬ ‫אבער נישט געקענט רוען‪ ,‬ער‬ ‫שרף האבן נישט געוואוסט דערפון‪,‬‬ ‫געווארן צום ערגסטן‪ ,‬האט דער אור‬ ‫איז נאכאנאנד ארומגעלאפן און‬ ‫‪44‬‬ ‫און וויבאלד די צדיקים זענען דאס‬ ‫געוואויר געווארן‪ ,‬לאזט ער זיך אפ פון‬ ‫דעם געדאנק‪.‬‬ ‫און טאקע אין יענעם יאר נאך די‬ ‫גרויסע השתדלות פונעם אור המאיר‬ ‫און אנדערע צדיקים‪ ,‬איז דער מאור‬ ‫עינים צום פרייד פון גאנץ כלל ישראל‬ ‫ארויס פון תפיסה‪.‬‬ ‫מאיר עיני ישראל‬ ‫הרה"ק ר' נחום זצ"ל איז‬ ‫נסתלק געווארן י"א חשון תקנ"ח‪,‬‬ ‫דער‬ ‫זון‬ ‫זיין‬ ‫איבערלאזנדיג‬ ‫גרויסער צדיק הרה"ק ר' מאטעלע‬ ‫טשערנאבילער זצוק"ל‪ ,‬וועלכער האט‬ ‫געהאט אכט זון וואס האבן באלויכטן‬ ‫די וועלט‪ .‬אויך האט ער איבערגעלאזט‬ ‫די הייליגע ספר 'מאור עינים'‪ ,‬פון וואס‬ ‫אידן שעפן חיזוק און חסידות ביזן‬ ‫אידן קומען צום ציון הק' ביומא דהילולא אין יאר תשס"ב‬ ‫היינטיגן טאג‪.‬‬ ‫הרה"ח ר' ברוך אברהם לאפפלער‬ ‫געגנט‪ ,‬וואו די שולע שטייט‪ ,‬און וואו‬ ‫נישט געשוינט די בית החיים‪ ,‬נאר‬ ‫האט פארן ערשטן וועלטס קריג‬ ‫געלערנט אין איין ישיבה מיטן צדיק‬ ‫אין די חצר עס איז די ציון‪.‬‬ ‫געוואלט עוקר מן השורש זיין יעדע‬ ‫וקדוש ר' אהר'לע ראטה זצוק''ל ‪ -‬וואס‬ ‫די עסקנים זענען אראפגעפארן‬ ‫אידישע זאך‪ ,‬און זיי האבן אויפגעבויט‬ ‫איז געווען פינף יאר עלטער פון אים‪.‬‬ ‫אהין‪ ,‬און באלד געטראפן אז אלע גאסן‬ ‫א שולע אויף די פלאץ פון די בית‬ ‫האבן מיר געהערט פון אן אייניקל אז‬ ‫מיט די שולע שטימען פונקטליך לויט‬ ‫החיים‪.‬‬ ‫דער זיידע האט אים פארציילט‪ ,‬אז‬ ‫ווי ער האט אנגעצייכנט! דעמאלט‬ ‫אין זומער שנת תשמ"ח‪ ,‬ווען‬ ‫ר' אהער'לע האט אלץ געזאגט‪" :‬דער‬ ‫האבן זיי געזוכט מיט די נאטורליכע‬ ‫א גרופע פון חסידי סקווירא זענען‬ ‫ספר מאור עינים איז די ספר היסוד‬ ‫מאשינען וואס ווייזט וואו עס איז דא‬ ‫געפארן קיין רוסלאנד און זיך‬ ‫פאר אלעס‪".‬‬ ‫א קבר ארום אין די חצר‪ ,‬און זיי האבן‬ ‫אריינגעלייגט אין די לענג און אין‬ ‫ר' ברוך אברהם אין עלטער פון ‪92‬‬ ‫פעסטגעשטעלט אז אלעס שטימט‬ ‫די ברייט צו טרעפן די אלע מקומות‬ ‫יאר אלט‪ ,‬האט גענוצט עטליכע סארט‬ ‫‪ 100‬פראצענט!‬ ‫הקדושים‪ ,‬האט מען זיך פארבינדן מיט‬ ‫ברילן צו ליינען‪ ,‬אבער ביים ספר הק'‬ ‫עטליכע רוסישע אידן בכל קצוי תבל‬ ‫מאור עינים פלעגט ער קוקן אן ברילן‪,‬‬ ‫כ"ק האדמו"ר מראחמיסטריווקא‬ ‫און ער האט אלץ געזאגט‪ ,‬אז ס'איז‬ ‫וואס קומען פון טשערנאביל‪ ,‬יעדער‬ ‫שליט"א פון ירושלים דערציילט אייביג‬ ‫מקובל אז מאור עינים מאכט ליכטיג די‬ ‫האט געוויזן אויף א צווייטן וואס וועט‬ ‫וואס ער האט געהערט פון א רוסישער‬ ‫אויגן‪ ,‬ממילא דארף מען נישט דערצו‬ ‫מעגליך וויסן‪ ,‬ביז מ'האט דערכאפט‬ ‫איד‪ ,‬אז די רשעים האבן געוואלט‬ ‫אפילו קיין ברילן‪.‬‬ ‫א איד אין טאראנטא וואס האט‬ ‫פארגרעסערן די שולע‪ ,‬און האבן זיך‬ ‫געוואוינט אין טשערנאביל‪ .‬ער האט‬ ‫געגרייט אויפצוגראבן ווייטער אין‬ ‫פארציילט אז אלס קינד האט אים זיין‬ ‫מקום מנוחת כבודו‬ ‫די בית החיים רח"ל‪ .‬יענע טאג וואס‬ ‫פאטער אנגעזאגט נישט צו טרעטן אין‬ ‫דעם מאור עינים האט מען‬ ‫מ'האט געפלאנט צו צורירן די קבר‬ ‫חצר פון די שולע נעבן די טיר‪ ,‬ווייל‬ ‫געלייגט אינעם בית החיים אין‬ ‫פונעם מאור עינים‪ ,‬האט אויפגעריסן‬ ‫דארט ליגט "דער צדיק"! דער איד‬ ‫זיין היימשטאט "טשערנאביל"‪.‬‬ ‫די אטאם אין טשערנאביל!‬ ‫האט אפגעמאלן אויף א פאפיר וויאזוי‬ ‫פונקט ווי אין גאנץ רוסלאנד‪ ,‬האבן די‬ ‫זכותו יגן עלינו ועל כל ישראל אמן‬ ‫עס זעען אויס די גאסן ארום דער‬ ‫רויטע רשעים (די קאמוניסטן ימח שמם)‬ ‫‪45‬‬ ‫שיקט אריין אייער בריוו צו‪:‬‬ ‫‪Unit 4 2a Northfield Road, N16 5RN‬‬ ‫ואלין מליא‬ ‫‪Fax: 020 3670 3882‬‬ ‫‪Tel: 020 39 815 815 Ext. 6‬‬ ‫‪Email: sbsbriven@gmail.com‬‬ ‫ווערטער האט מיר אוועקגענומען די אפעטיט‪.‬‬ ‫געבן ליפטס ריכטיג אדער נעמען ליפטס ריכטיג?‬ ‫איך מיין אז דאס איז ליידער א שטארקע סיבה פארוואס מ'טראגט נישט‬ ‫לכבוד המערכת שבת בשבתו‬ ‫אן פאר מענטשן קיין לופט‪ .‬ס'איז א שאד אז ס'זאל אזוי זיין‪ ,‬דעריבער‬ ‫איך וויל צולייגן א נקודה אויף די בריוו וואס איז געווען מיט א תקופה‬ ‫טייערע פיסגייער‪ :‬מאכט זיכער זיך אויפצופירן מענטשליך ווען איינער‬ ‫צוריק איבער געבן ליפטס פאר מענטשן‪ ,‬מען האט גערעדט פון הכנסת‬ ‫טארגט אייך אן א ליפט‪ ,‬אזוי וועט איר אליינס פארדינען און אנדערע‬ ‫אורחים און אזוי ווייטער‪.‬‬ ‫אידן וועלן פארדינען‪.‬‬ ‫ישר כח‬ ‫איך פערזענליך האב אנגעהויבן צו דרייוון נישט אזוי לאנג צוריק‪ ,‬און איך‬ ‫האב זיך מקבל געווען אנהייב‪ ,‬בלי נדר‪ ,‬צו געבן וואס מער ליפטס פאר‬ ‫ש‪.‬א‪.‬‬ ‫מענטשן וויפיל איך קען נאר‪ .‬איך בין אסאך מאל געפארן אפילו ארויס‬ ‫פון מיין וועג כדי צו קענען העלפן אידן און געבן פאר מענטשן ליפטס‪.‬‬ ‫וויאזוי דארפן די אדווערטייזמענט אויסקוקן?‬ ‫איך האב פשוט געוואלט טון חסד פאר אידן‪ ,‬ס'איז א גרויסע ענין‪.‬‬ ‫לכבוד די בריוון אפטיילונג‬ ‫אבער איך האב זיך באגעגנט מיט אן אינטערעסאנטע מין מציאות; איך‬ ‫א געזונטן ווינטער פאר אלע תושבי עירנו המעטירה שיחיו‬ ‫האב געהאלטן אינאיין אנטראגן ליפטס פאר מענטשן‪ ,‬און מענטשן האבן‬ ‫א דאנק פאר שבת בשבתו פארן געבען די פלאץ זיך אויסצושמועסן‪.‬‬ ‫געהאלטן אינאיין זאגן ניין‪ .‬איך האב כסדר באקומען אזא מין התייחסות‬ ‫איך האב שוין לאנג געוואלט שרייבן וועגן דעם נושא‪ ,‬אבער יעצט האב‬ ‫פון א מענטש‪" ,‬אה‪ ,‬ניין‪ ,‬ס'איז גוט‪ ,‬ס'איז גוט‪ ",‬מיט אזא חוזק'דיגע טאן‪,‬‬ ‫שטופ דערצו‪.‬‬ ‫ּ‬ ‫איך באקומען א שטארקע‬ ‫מענטשן האבן ממש אוועקגעמאכט די אפפערס מיט חוזק‪ ,‬פשוט ווייל‬ ‫איך האב געהערט די דברי זכרון פון דער וויען'ער רבי שליט"א‪ ,‬וואס‬ ‫געפאסט צו דארפן זיין אנגעוויזן אין יענעם‪.‬‬ ‫ס'האט זיי נישט ּ‬ ‫ער האט געזאגט אויפן סאטמארער רב זי"ע דעם פארגאנגענעם יו"ד‬ ‫איך האב אנגעהויבן צו שפירן נישט באקוועם צו אנטראגן מענטשן‬ ‫כ"ו אב העעל"ט‪ .‬דארט האט ער דערציילט ווי דער סאטמאר רב איז‬ ‫ליפטס‪ .‬איך האב אנגעהויבן נאר אנטראגן פאר מענטשן וואס איך קען‬ ‫אמאל אריבערגעגאנגען א שיך געשעפט וואו עס איז געשטאנען אויפן‬ ‫און וואס איך טראכט אז זיי וועלן עס אננעמען‪ .‬און אפילו דעמאלט בין‬ ‫פענסטער דער מאמר חז"ל‪" ,‬לעולם ימכור אדם קורות ביתו ויקח‬ ‫איך נאך נישט זיכער‪ ,‬איך האב מורא אז די מענטשן וועלן עס אפווארפן‪.‬‬ ‫מנעלים לרגליו" [א מענטש זאל פארקויפן זיין הויז כדי צו קענען קויפן‬ ‫איז אפשר אנשטאט צו אזוי שטארק מעורר זיין אז אידן זאלן געבן‬ ‫שיך]‪.‬‬ ‫ליפטס‪ ,‬זאל מען אפשר מעורר זיין די אידן וואס נעמען ליפטס‪ .‬ווען א‬ ‫האט דער רבי געלאזט רופן דעם בעה"ב און אים געפרעגט וואס איז‬ ‫מענטש טראגט אן א ליפט און מ'דארף עס נישט‪ ,‬זאג אים‪" ,‬א גרויסן‬ ‫פשט דערפון‪ .‬האט ער געענטפערט אז מען האט אים מייעץ געווען‬ ‫יישר כח‪ ,‬גראדע דארף איך נישט פונקט יעצט‪ ".‬ס'זאל זיין מענטשליך‪,‬‬ ‫דאס צו שרייבן כדי צו צושלעפן פאטענציאלע קונים‪ .‬האט אים דער רבי‬ ‫רעספעקטפול‪.‬‬ ‫געזאגט אז עס איז נישט ריכטיג‪ ,‬מען שטעלט זיך נישט ארויס מיט קיין‬ ‫ווען א איד רופט מיר אן צו בעטן געלט פאר א צוועק‪ ,‬און איך האב נישט‪,‬‬ ‫מאמרי חז"ל‪.‬‬ ‫זאג איך‪" ,‬אנטשולדיגט‪ ,‬איך קען נישט געבן‪ ,‬אבער די צוועק איז זיכער‬ ‫מען זעהט אמאל אן אדווערט און מ'געבט א שמייכל‪ ,‬אבער מ'דארף‬ ‫זייער א חשוב'ע זאך‪ ,‬און איר וועט מצליח זיין צו שאפן אסאך געלט‪".‬‬ ‫טראכטן; איז עס אויסגעהאלטן? איז עס איידל?‬ ‫און דאס איז אפילו ווען איינער קומט מיר 'בעטן' געלט און איך קען אים‬ ‫אט די מעשה געבט אונז א קלארע מהלך אין דעם‪ .‬דער סאטמארער רב‬ ‫נישט געבן‪ .‬כל שכן ווען איינער קומט דיר 'אנטראגן' א טובה‪ ,‬אוודאי‬ ‫האט אויפגעשטעלט אידישקייט נאכן קריג‪ ,‬און ווען ער זאגט אזא זאך‬ ‫דארף עס אזוי זיין‪.‬‬ ‫איז עס בתורת הוראה‪.‬‬ ‫איך וועל ממחיש זיין די פראבלעם מיט א מעשה וואס איך האב געהאט‪.‬‬ ‫דורכאויס די לעצטע צוויי חדשים האט מען געזען כל מיני אדווערטס‬ ‫איך האב איינמאל אנגעטראגן פאר א איד וואס איך האב גראדע יא‬ ‫וואס נוצן נישט נאר מאמרי חז"ל אבער אויך פסוקים און הייליגע‬ ‫געקענט‪ ,‬איך האב נישט געטראכט אז ס'איז דא א פראבלעם מיט דעם‪.‬‬ ‫מושגים צו פארקויפן וואס? אביסל גשמיות‪ ,‬א שטיקל מאכל צי וואס‪.‬‬ ‫האב איך אים געזאגט אז איך קען אים מיטנעמען און אנטראגן א ליפט‪.‬‬ ‫און צו דעם איז דא די אדווערטס וואס שרייען גוי'אישקייט‪ .‬וויל מען‬ ‫זאגט ער מיר‪" ,‬וואו גייסטו?"‬ ‫טאקע אזוי אויסזען? וויל מען אז אונזערע קינדער זאלן האבן אזעלכע‬ ‫השגות? לאמיר נישט פארגעסען אז פרנסה קומט פון הימל און מען‬ ‫זאג איך אים‪" ,‬זאג מיר וואו דו ווילסט גיין‪ ,‬כ'וועל דיר נעמען‪".‬‬ ‫דארף נישט איבערציען די שטריק מיט השתדלות'ער וואס טויגן נישט‪.‬‬ ‫זאגט ער מיר‪" :‬אה‪ ,‬האסט געקויפט א נייע קאר‪ ..‬ווילסט יעדער זאל וויסן‬ ‫תורה ומצוות זענען די צענטערפונקט פון אונזער לעבן און מען דארף עס‬ ‫אז דו האסט א נייע קאר‪"...‬‬ ‫האלטן טייער און נישט נוצן פאר די אייגענע צרכים‪.‬‬ ‫יא‪ ,‬איך האב טאקע געקויפט א נייע קאר‪ ,‬און איך האב געוואלט טון חסד‬ ‫בברכת והריקותי לכם ברכה עד בלי די‪.‬‬ ‫פאר אידן מיט דעם‪ ,‬איך האב באשלאסן צו פרובירן צו העלפן וועמען‬ ‫פ‪ .‬י‪.‬‬ ‫איך קען‪ ,‬און אנטראגן א ליפט‪ .‬אבער דער מענטש מיט זיינע חוזק‬ ‫‪46‬‬ ‫ווער‬ ‫די ליינער קענען אריינצוגעבן אינפארמאציע אויף די בילדער דורך‪:‬‬ ‫לאזן א מעסעדזש אוף שבת בשבתו טעלפון סיסטעם‬ ‫‪#222‬‬ ‫‪020 39 815 815 #5‬‬ ‫געדענקט?!‬ ‫ווער‬ ‫אריינפאסטן אין שבת בשבתו לעטער באקס‬ ‫‪Unit 4, 2a Northfield Road, London N16 5RN‬‬ ‫שיקן אן אימייל צו‪:‬‬ ‫ווער געדענקט‬ ‫‪sbsvergedenkt@gmail.com‬‬ ‫אזוי אויך בעהט מען פון די ליינער זיי זאלן אריינשיקן‬ ‫אינטערסאנטע בילדער להנות בהם בני אדם‬ ‫געדענקט?!‬ ‫ענטפער פון ווער געדענקט ‪#221‬‬ ‫דער בילד איז ביי איינע פון די באזוכן דורך‬ ‫הרה"ק ר' שלמה מבאבוב זי"ע אין לאנדאן‬ ‫אין יאר תש"ל‪ ,‬וואו עס האט זיך פארמירט‬ ‫א שיינע שיחת צדיקים‪.‬‬ ‫מען דערקענט אויפן בילד‪:‬‬ ‫‪[ )1‬מעגליך הגה"צ ר' שמעלקא פינטער זצ"ל‬ ‫רב דביהמ"ד ביקאווסקא]‬ ‫‪ )2‬כ"ק הרה"ק ר' שלמה מבאבוב זצוק"ל‬ ‫‪ )3‬בנש"ק הרה"ח ר' שמואל יהודה [לייבל]‬ ‫סטעמפל שליט"א‬ ‫‪ )4‬הגה"צ ר' שלום שניטצלער זצ"ל אבד"ק‬ ‫טשאבא‬ ‫‪ )5‬הרה"ח ר' שלמה קליינמאן ז"ל‬ ‫‪ )6‬הרה"ח ר' ישראל לייב הערבסט הי"ו‬ ‫‪ )8‬הרה"ח ר' שלמה בנציון הערבסט ז"ל‬ ‫‪ )10‬הבה"ח ר' אשר שווארץ ז"ל (בן ר' מאיר)‬ ‫‪ )11‬הרה"ח ר' מרדכי גליק ז"ל‬ ‫‪ )12‬הרה"ח ר' משה עליאס ז"ל‬ ‫‪ )13‬הרה"ח ר' אברהם זענגער ז"ל‬ ‫‪ )14‬הרה"ח שמואל יצחק קאהן ז"ל‬ ‫‪ )15‬הרה"ח חיים שלאף ז"ל‬ ‫‪ )17‬הרה"ח ר' שמואל לעמל הי"ו‬ ‫[טאראנטא]‬ ‫‪ )18‬הרה"ח אברהם יונה ליפשיץ ז"ל‬ ‫א דאנק פאר ידידנו הר"ר ישראל קרויס הי"ו פארן אונז צושטעלן דעם שיינעם בילד‬ ‫‪47‬‬ ‫ווער‬ ‫‪#220‬‬ ‫!?געדענקט‬ ‫‪269‬‬ ‫ווער‬ ‫געדענקט?!‬ ‫‪227‬‬ ‫‪270‬‬ ‫‪264‬‬ ‫‪263‬‬ ‫‪268‬‬ ‫‪228‬‬ ‫‪271‬‬ ‫‪266‬‬ ‫‪265‬‬ ‫‪225‬‬ ‫‪272‬‬ ‫‪262‬‬ ‫‪267‬‬ ‫‪226‬‬ ‫‪244‬‬ ‫ב‬ ‫‪241‬‬ ‫‪239‬‬ ‫‪224‬‬ ‫‪261‬‬ ‫‪248‬‬ ‫‪247‬‬ ‫‪246‬‬ ‫‪245‬‬ ‫‪240‬‬ ‫‪223‬‬ ‫‪249‬‬ ‫‪244‬‬ ‫‪222‬‬ ‫‪242‬‬ ‫‪250‬‬ ‫‪243‬‬ ‫‪246‬‬ ‫ב‬ ‫‪229‬‬ ‫‪252‬‬ ‫‪251‬‬ ‫‪231‬‬ ‫‪230‬‬ ‫‪232‬‬ ‫‪192‬‬ ‫‪191‬‬ ‫‪233‬‬ ‫‪234‬‬ ‫‪195‬‬ ‫‪238‬‬ ‫‪237‬‬ ‫‪236‬‬ ‫‪235‬‬ ‫‪190‬‬ ‫‪187‬‬ ‫‪193‬‬ ‫‪194‬‬ ‫‪202‬‬ ‫‪197‬‬ ‫‪196‬‬ ‫‪185‬‬ ‫‪188‬‬ ‫‪186‬‬ ‫‪201‬‬ ‫‪200‬‬ ‫‪199‬‬ ‫‪198‬‬ ‫‪189‬‬ ‫‪168‬‬ ‫‪167‬‬ ‫‪161‬‬ ‫‪166‬‬ ‫‪165‬‬ ‫‪163‬‬ ‫‪159‬‬ ‫‪162‬‬ ‫‪164‬‬ ‫‪4‬‬ ‫‪160‬‬ ‫‪158‬‬ ‫‪157‬‬ ‫‪156‬‬ ‫‪143‬‬ ‫‪141‬‬ ‫‪142‬‬ ‫‪140‬‬ ‫‪138‬‬ ‫‪139‬‬ ‫‪137‬‬ ‫‪136‬‬ ‫‪135‬‬ ‫‪115‬‬ ‫‪113‬‬ ‫‪134‬‬ ‫‪133‬‬ ‫‪132‬‬ ‫‪118‬‬ ‫‪117‬‬ ‫‪116‬‬ ‫‪114‬‬ ‫‪112‬‬ ‫‪111‬‬ ‫‪119‬‬ ‫‪110‬‬ ‫‪109‬‬ ‫ציעלע‬ ‫ספעשיינע‬ ‫‪95‬‬ ‫‪94‬‬ ‫‪93‬‬ ‫‪92‬‬ ‫‪91‬‬ ‫‪90‬‬ ‫‪89‬‬ ‫‪88‬‬ ‫‪87‬‬ ‫לד פון‬ ‫‪76‬‬ ‫‪75‬‬ ‫‪74‬‬ ‫‪73‬‬ ‫‪72‬‬ ‫‪71‬‬ ‫‪70‬‬ ‫‪69‬‬ ‫‪68‬‬ ‫‪67‬‬ ‫ביסוכות‬ ‫‪66‬‬ ‫סגאבע‬ ‫אוי‬ ‫‪50‬‬ ‫‪49‬‬ ‫‪48‬‬ ‫‪47‬‬ ‫‪46‬‬ ‫‪45‬‬ ‫‪52‬‬ ‫‪51‬‬ ‫‪55‬‬ ‫‪54‬‬ ‫‪53‬‬ ‫‪35‬‬ ‫‪36‬‬ ‫‪31‬‬ ‫‪30‬‬ ‫‪34‬‬ ‫‪33‬‬ ‫‪32‬‬ ‫‪41‬‬ ‫‪40‬‬ ‫‪39‬‬ ‫‪38‬‬ ‫ענטפערס‬ ‫‪37‬‬ ‫‪29‬‬ ‫‪28‬‬ ‫‪5‬‬ ‫אויף‬ ‫‪8‬‬ ‫‪7‬‬ ‫‪6‬‬ ‫‪2‬‬ ‫‪1‬‬ ‫קומענדיגע‬ ‫‪9‬‬ ‫‪4‬‬ ‫‪3‬‬ ‫בלאט‬ ‫‪48‬‬ ‫‪276‬‬ ‫‪297‬‬ ‫‪313‬‬ ‫ב‬ ‫‪277‬‬ ‫‪301‬‬ ‫‪300‬‬ ‫‪299‬‬ ‫‪298‬‬ ‫‪297‬‬ ‫‪296‬‬ ‫‪281‬‬ ‫‪314‬‬ ‫‪275‬‬ ‫‪311‬‬ ‫‪309‬‬ ‫‪302‬‬ ‫‪293‬‬ ‫‪312‬‬ ‫‪300‬‬ ‫‪303‬‬ ‫ב‬ ‫‪310‬‬ ‫‪2‬‬ ‫‪294‬‬ ‫‪285‬‬ ‫‪295‬‬ ‫‪292‬‬ ‫‪278‬‬ ‫‪306‬‬ ‫‪291‬‬ ‫‪286‬‬ ‫‪280‬‬ ‫‪282‬‬ ‫‪279‬‬ ‫‪274‬‬ ‫‪305‬‬ ‫‪304‬‬ ‫‪273‬‬ ‫‪308‬‬ ‫‪289‬‬ ‫‪290‬‬ ‫‪288‬‬ ‫‪287‬‬ ‫‪307‬‬ ‫‪283‬‬ ‫‪284‬‬ ‫‪218‬‬ ‫‪221‬‬ ‫‪258‬‬ ‫‪253‬‬ ‫‪216‬‬ ‫‪213‬‬ ‫‪257‬‬ ‫‪256‬‬ ‫‪255‬‬ ‫‪254‬‬ ‫‪220‬‬ ‫‪219‬‬ ‫‪214‬‬ ‫‪260‬‬ ‫‪259‬‬ ‫‪215‬‬ ‫‪211‬‬ ‫‪217‬‬ ‫‪212‬‬ ‫‪205‬‬ ‫‪210‬‬ ‫‪204‬‬ ‫‪209‬‬ ‫‪184‬‬ ‫‪206‬‬ ‫‪203‬‬ ‫‪208‬‬ ‫‪207‬‬ ‫‪182‬‬ ‫‪180‬‬ ‫‪178‬‬ ‫‪177‬‬ ‫‪175‬‬ ‫‪174‬‬ ‫‪173‬‬ ‫‪172‬‬ ‫‪171‬‬ ‫‪170‬‬ ‫‪183‬‬ ‫‪179‬‬ ‫‪169‬‬ ‫‪181‬‬ ‫‪176‬‬ ‫‪144‬‬ ‫‪150‬‬ ‫‪149‬‬ ‫‪148‬‬ ‫‪147‬‬ ‫‪146‬‬ ‫‪155‬‬ ‫‪154‬‬ ‫‪145‬‬ ‫‪153‬‬ ‫‪152‬‬ ‫‪151‬‬ ‫‪125‬‬ ‫‪124‬‬ ‫‪129‬‬ ‫‪128‬‬ ‫‪127‬‬ ‫‪126‬‬ ‫‪123‬‬ ‫‪122‬‬ ‫‪121‬‬ ‫‪120‬‬ ‫‪131‬‬ ‫‪130‬‬ ‫‪97‬‬ ‫‪96‬‬ ‫‪103‬‬ ‫‪102‬‬ ‫‪101‬‬ ‫‪99‬‬ ‫‪98‬‬ ‫‪100‬‬ ‫‪108‬‬ ‫‪107‬‬ ‫‪104‬‬ ‫‪106‬‬ ‫‪105‬‬ ‫‪81‬‬ ‫‪80‬‬ ‫‪79‬‬ ‫‪78‬‬ ‫‪77‬‬ ‫‪82‬‬ ‫‪83‬‬ ‫‪86‬‬ ‫‪85‬‬ ‫‪84‬‬ ‫‪60‬‬ ‫‪56‬‬ ‫‪58‬‬ ‫‪57‬‬ ‫‪64‬‬ ‫‪63‬‬ ‫‪62‬‬ ‫‪61‬‬ ‫‪65‬‬ ‫‪59‬‬ ‫‪43‬‬ ‫‪42‬‬ ‫‪44‬‬ ‫‪20‬‬ ‫‪26‬‬ ‫‪25‬‬ ‫‪24‬‬ ‫‪18‬‬ ‫‪16‬‬ ‫‪22‬‬ ‫‪13‬‬ ‫‪23‬‬ ‫‪14‬‬ ‫‪21‬‬ ‫‪27‬‬ ‫‪11‬‬ ‫‪10‬‬ ‫‪17‬‬ ‫‪19‬‬ ‫‪15‬‬ ‫‪12‬‬ ‫‪49‬‬ ‫‪#220‬‬ ‫ווער‬ ‫געדענקט?!‬ ‫ענטפער פון ווער געדענקט ‪#220‬‬ ‫דער הערליכער בילד איז פון א כינוס תשב"ר אין וועלכע עס האבן זיך באטייליגט הונדערטער ילדי עירנו פון פילע תלמודי‬ ‫תורה‪ .‬די קינדער זענען זיך צוזאמגעקומען פאר א מסיבת קבלת פנים לכבוד כ"ק הרה"ק בעל מאור ישראל מסקולען‬ ‫זצוק"ל וועלכער איז דאן געקומען פאר א געהויבענער באזוך אין לאנדאן הבירה‪ .‬דער מעמד איז פארגעקומען אין חודש‬ ‫אדר א' תשע"א‪.‬‬ ‫‪ )86‬הר"ר ‪ .....‬גרינבוים הי"ו (ב"ר אברהם)‬ ‫‪ )42‬הר"ר אליקים געציל ריינער הי"ו‬ ‫מען דערקענט אויפן בילד‪:‬‬ ‫‪ )87‬הר"ר שלמה פישמאן הי"ו ‪ -‬גבעת זאב‬ ‫‪ )43‬הרה"ח ר' משה מרדכי בערנאטה הי"ו‬ ‫‪ )1‬הר"ר ‪ ...‬באקאר הי"ו‬ ‫‪ )88‬הר"ר שמואל צבי טעסלער הי"ו‬ ‫‪ )46‬הר"ר נחמי' שרייבער הי"ו‬ ‫‪ )2‬הר"ר ‪ ...‬דזשיאלובסקי הי"ו‬ ‫‪ )89‬הר"ר שלמה אקסלער הי"ו‬ ‫‪ )47‬הר"ר שלמה נחמן אייזענצווייג הי"ו‬ ‫‪ )4‬הר"ר ‪ ...‬גליק הי"ו (ב"ר שלמה יודא)‬ ‫‪ )90‬הר"ר ישראל שטראם הי"ו‬ ‫‪ )48‬הר"ר מאיר שרייבער הי"ו‬ ‫‪ )5‬הר"ר ‪ ...‬היילפרין הי"ו (ב"ר אנשיל)‬ ‫‪ )91‬הר"ר יהושע קארניאל הי"ו‬ ‫‪ )49‬הר"ר בנימין נויפעלד הי"ו‬ ‫‪ )6‬הר"ר דוד בארד הי"ו‬ ‫‪ )92‬הר"ר אברהם יהושע בלום הי"ו [מאנסי]‬ ‫‪ )50‬הר"ר לייבל פערלמאן הי"ו‬ ‫‪ )7‬הר"ר ‪ ...‬רויטנבארג הי"ו‬ ‫‪ )93‬הר"ר ישראל אלתר הי"ו‬ ‫‪ )52‬הר"ר דוב קלאר הי"ו‬ ‫‪ )8‬הר"ר ‪ ...‬פעלדמאן הי"ו (ב"ר אלעזר)‬ ‫‪ )94‬הר"ר ישראל מאיר וועלטשער הי"ו‬ ‫‪ )53‬הר"ר בנציון בלויא הי"ו‬ ‫‪ )9‬הר"ר ‪ ...‬ענגלענדער הי"ו (ב"ר בעריש)‬ ‫[בני ברק]‬ ‫‪ )10‬הר"ר אלכסנדר ענגלאנדער הי"ו‬ ‫‪ )54‬הר"ר ‪ ...‬מאנדל הי"ו‬ ‫‪ )95‬הר"ר הערשל בלוי הי"ו [בארא פארק]‬ ‫‪ )12‬הר"ר אלימלך שטערן הי"ו‬ ‫‪ )55‬הר"ר ‪ ...‬דייטש הי"ו‬ ‫‪ )96‬הר"ר שלמה זלמן גראזינגער הי"ו‬ ‫‪ )15‬הר"ר יהושע בערקאוויטש הי"ו‬ ‫[ירושלים]‬ ‫‪ )56‬הר"ר ‪ ...‬מאנדל הי"ו‬ ‫‪ )16‬הר"ר אפרים פישל פעלדמאן הי"ו‬ ‫‪ )97‬הר"ר העניך שטיין הי"ו‬ ‫‪ )63‬הר"ר פסח ווייס הי"ו‬ ‫[ירושלים]‬ ‫‪ )98‬הר"ר פנחס הכהן ראפאפורט הי"ו‬ ‫‪ )64‬הר"ר חנוך העניך פאדווא הי"ו‬ ‫‪ )17‬הר"ר ‪ ...‬כהן הי"ו‬ ‫‪ )99‬הר"ר אליעזר הכהן ראפאפורט הי"ו‬ ‫‪ )67‬הר"ר פנחס הערצוג הי"ו‬ ‫‪ )18‬הר"ר מרדכי גרינבערגער הי"ו [ירושלים]‬ ‫[מאנטשעסטער]‬ ‫‪ )68‬הר"ר קלמן אליעזר עקשטיין הי"ו‬ ‫‪ )20‬הר"ר אברהם שטיינמעץ הי"ו‬ ‫‪ )100‬הר"ר אהרן פריעד הי"ו [מאנסי]‬ ‫‪ )70‬הר"ר שמואל אלי' ווייס הי"ו‬ ‫‪ )21‬הר"ר יהושע ווערטהיים הי"ו‬ ‫‪ )101‬הר"ר יוסף פריעד הי"ו‬ ‫‪ )71‬הר"ר דוד גרינהויט הי"ו‬ ‫‪ )22‬הר"ר ‪ ....‬גערטנער הי"ו (ב"ר זושא)‬ ‫‪ )102‬הר"ר ‪ ....‬מאשקאוויטש הי"ו (ב"ר‬ ‫‪ )72‬הר"ר אלי' קארנבלי הי"ו‬ ‫ישראל)‬ ‫‪ )24‬הר"ר לייבל פעלדמאן הי"ו‬ ‫‪ )74‬הר"ר ‪ ...‬גליק הי"ו (ב"ר פייוול)‬ ‫‪ )26‬הר"ר מרדכי משולם שיין הי"ו [אנטווערפן]‬ ‫‪ )105‬הר"ר ‪ ...‬פריעד הי"ו‬ ‫‪ )76‬הר"ר ‪ ...‬גליק הי"ו (ב"ר שמואל בנימין)‬ ‫‪ )30‬הר"ר יחזקאל גראסבערגער הי"ו‬ ‫‪ )107‬הר"ר ‪ ...‬אוללעך הי"ו‬ ‫‪ )78‬הר"ר ראובן חיים ליפשיץ הי"ו‬ ‫‪ )31‬הר"ר דוד גרינהויט הי"ו‬ ‫‪ )108‬הר"ר ‪ ....‬מרגליות הי"ו‬ ‫‪ )79‬הר"ר ‪ .....‬גאמבא הי"ו‬ ‫‪ )32‬הר"ר שלמה חיים גליק הי"ו‬ ‫‪ )110‬הר"ר יוסף חיים ליבעראוו הי"ו‬ ‫‪ )80‬הר"ר ‪ .....‬מאשקאוויטש הי"ו (ב"ר ישראל)‬ ‫‪ )33‬הר"ר ‪ ...‬ליעבער הי"ו‬ ‫‪ )111‬הר"ר מיכל וואלצער הי"ו‬ ‫[מאנטשעסטער]‬ ‫‪ )82‬הר"ר ‪ ....‬היילפרין הי"ו‬ ‫‪ )34‬הר"ר ‪ ...‬ראזענבערג הי"ו‬ ‫‪ )112‬הר"ר מאיר לנדא הי"ו‬ ‫‪ )83‬הר"ר שמעון קליין הי"ו‬ ‫‪ )35‬הר"ר שמשון מאנדל הי"ו‬ ‫‪ )113‬הר"ר מרדכי אטקינס הי"ו [ירושלים]‬ ‫‪ )84‬הר"ר ‪ .....‬מיללער הי"ו‬ ‫‪ )37‬הר"ר ‪ ...‬שנעק הי"ו (ב"ר הערשל)‬ ‫‪ )114‬הר"ר מרדכי יונגרייז הי"ו [ירושלים]‬ ‫‪ )85‬הר"ר ‪ ...‬הירשלער הי"ו‬ ‫‪ )40‬הר"ר מאיר גליק הי"ו‬ ‫‪50‬‬ ‫‪ )246‬הר"ר אברהם שלעזינגער הי"ו‬ ‫‪ )173‬הר"ר אלי' סטעמפל הי"ו [מאנסי]‬ ‫‪ )115‬הר"ר ישראל גוטער הי"ו‬ ‫‪ )247‬הר"ר ‪ ......‬שעכטער הי"ו (ב"ר חיים)‬ ‫‪ )174‬הר"ר זושא ליעבער הי"ו‬ ‫‪ )116‬הר"ר אהרן ראטשילד הי"ו‬ ‫‪ )249‬הר"ר מנחם בלייער הי"ו [אנטווערפן]‬ ‫‪ )175‬הר"ר יהושע עסטרייכער הי"ו‬ ‫‪ )117‬הר"ר ברוך זאפערן הי"ו [לעיקוואד]‬ ‫‪ )251‬הר"ר משה יאקאב הי"ו‬ ‫‪ )177‬הר"ר ‪ ...‬קאמיונקא הי"ו‬ ‫‪ )118‬הר"ר שמחה בונם הלברשטאם הי"ו‬ ‫‪ )254‬הר"ר דוד לייב גראס הי"ו‬ ‫‪ )178‬הר"ר יהושע ווייס הי"ו‬ ‫[ירושלים]‬ ‫‪ )180‬הר"ר יוסף האכהייזער הי"ו‬ ‫‪ )119‬הר"ר נפתלי וואגשאהל הי"ו [אנטווערפן]‬ ‫‪ )256‬הר"ר שמואל סופר הי"ו‬ ‫‪ )182‬הר"ר ‪ ...‬רייכמאן הי"ו‬ ‫‪ )120‬הר"ר יוסף גליק הי"ו‬ ‫‪ )257‬הר"ר מרדכי וואגשאהל הי"ו‬ ‫‪ )184‬הר"ר ‪ ...‬אוללעך הי"ו‬ ‫‪ )121‬הר"ר יעקב שטערן הי"ו‬ ‫‪ )259‬הר"ר שלום אליעזר לאם הי"ו [מעלבוירן]‬ ‫‪ )260‬הר"ר שמעון ראנד הי"ו [ירושלים]‬ ‫‪ )189‬הר"ר אהרן אקסלער הי"ו‬ ‫‪ )122‬הר"ר אברהם חנוך העניך‬ ‫פערלבערגער הי"ו [ניו יארק]‬ ‫‪ )266‬הר"ר ‪ ....‬בראווער הי"ו (ב"ר ליפא)‬ ‫‪ )191‬הרה"ח ר' דוד הערצקא הי"ו‬ ‫‪ )192‬הר"ר ‪ ...‬גרינבוים הי"ו‬ ‫‪ )126‬הר"ר הערשל שטיין הי"ו‬ ‫‪ )270‬הר"ר אברהם שפיטצער הי"ו‬ ‫‪ )194‬הר"ר ‪ .....‬ביקסנשפאן הי"ו‬ ‫‪ )127‬הר"ר ‪ ...‬פעלדמאן הי"ו‬ ‫‪ )271‬הרה"ח ר' משה ליעבער הי"ו‬ ‫‪ )196‬הר"ר מרדכי דוד אוללעך הי"ו‬ ‫‪ )128‬הר"ר ‪ ....‬מרגליות הי"ו‬ ‫‪ )276‬הרה"ג ר' בעריש מייזליש שליט"א‬ ‫‪ )197‬הר"ר יעקב זאב אנשין הי"ו‬ ‫‪ )132‬הר"ר נטע רייכבערג הי"ו‬ ‫‪ )277‬הרה"ח ר' שלום מיללער שליט"א‬ ‫‪ )198‬הר"ר אלימלך מייטעלעס הי"ו‬ ‫‪ )133‬הר"ר פנחס מנחם פערלבערגער הי"ו‬ ‫‪ )280‬הר"ר ‪ ...‬פרוידנבערגער הי"ו‬ ‫‪ )199‬הר"ר אברהם שעלדאן הי"ו‬ ‫‪ )134‬הר"ר ישראל שלמה ביבערפעלד הי"ו‬ ‫‪ )283‬הר"ר שניאור זלמן גאלדבערג הי"ו‬ ‫‪ )200‬הר"ר שלמה הערשאפט הי"ו‬ ‫‪ )135‬הר"ר לייב גינסבערג הי"ו‬ ‫[בארא פארק]‬ ‫‪ )201‬הר"ר יוסף משה לאנדא הי"ו‬ ‫‪ )136‬הר"ר שלמה הלברשטאם הי"ו‬ ‫‪ )286‬הר"ר שלמה לאנדא הי"ו‬ ‫‪ )206‬הר"ר פנחס שרייבער הי"ו [אנטווערפען]‬ ‫‪ )137‬הר"ר אהרן יחזקאל פעפער הי"ו‬ ‫‪ )288‬הר"ר שלמה מאסטער הי"ו‬ ‫‪ )207‬הר"ר משה יצחק אראן הי"ו‬ ‫‪ )138‬הר"ר בנציון דוב גוטטער הי"ו‬ ‫‪ )289‬הר"ר שלמה רודזשינסקי הי"ו‬ ‫‪ )208‬הר"ר ישראל בינדיגער הי"ו [אר''י]‬ ‫‪ )139‬הר"ר משה קארניאל הי"ו‬ ‫‪ )290‬הר"ר מנחם שמואל לארינץ הי"ו‬ ‫‪ )209‬הר"ר שלמה זלמן פערלמאן הי"ו‬ ‫‪ )140‬הר"ר ישראל שטראם הי"ו‬ ‫‪ )291‬הר"ר פנחס יוסף גריסגאט הי"ו‬ ‫[ירושלים]‬ ‫‪ )141‬הר"ר יעקב בלוי הי"ו [בארא פארק]‬ ‫‪ )292‬הר"ר חיים האפפמאן הי"ו‬ ‫‪ )210‬הר"ר ‪ ....‬ווייס הי"ו (ב"ר יצחק יעקב)‬ ‫‪ )142‬הר"ר יחזקאל פאמעראנץ הי"ו‬ ‫‪ )294‬הר"ר ישכר דוב שרייבער הי"ו‬ ‫[מאנטשעסטער]‬ ‫‪ )211‬הר"ר ‪ ....‬ווייס הי"ו (ב"ר יצחק יעקב)‬ ‫‪ )295‬הר"ר שלו' אליעזר וואקסמאן הי"ו‬ ‫‪ )143‬הר"ר יחזקאל שרגא ליעבער הי"ו‬ ‫[ניו יארק]‬ ‫‪ )212‬הרה"ח ר' יצחק יעקב ווייס הי"ו‬ ‫‪ )213‬הר"ר יהושע לייפער הי"ו‬ ‫‪ )144‬הר"ר אהרן דוד כץ הי"ו [בארא פארק]‬ ‫‪ )296‬הר"ר ישראל פרישמאן הי"ו‬ ‫‪ )214‬הר"ר בערל ראזענבערג הי"ו [אנטווערפן]‬ ‫‪ )145‬הר"ר שלמה רייכבערג הי"ו [ירושלים]‬ ‫‪ )297‬הר"ר שמעון ראטה הי"ו‬ ‫‪ )215‬הר"ר חיים פאללאק הי"ו [אנטווערפן]‬ ‫‪ )146‬הר"ר יעקב יוסף יוסט הי"ו [ירושלים]‬ ‫ב ‪ )297‬הר"ר משה לודמיר הי"ו‬ ‫‪ )218‬הר"ר ‪ ...‬פריעד הי"ו [אר"י]‬ ‫‪ )147‬הר"ר חיים שלמה הורוויץ הי"ו‬ ‫‪ )298‬הר"ר שאול אלישא מאליק הי"ו‬ ‫‪ )219‬הר"ר ישראל איסר שעפערד הי"ו‬ ‫‪ )148‬הר"ר שלום אליעזר הורוויץ הי"ו [בארא‬ ‫‪ )299‬הר"ר ישראל קליין הי"ו‬ ‫פארק]‬ ‫‪ )222‬הרה"ח ר' יחיאל האס הי"ו‬ ‫‪ 300‬ב) הר"ר עקיבא גינסבערג הי"ו‬ ‫‪ )149‬הר"ר יעקב אביגדור ווערטהיים הי"ו‬ ‫‪ )227‬הרה"ח ר' פנחס וואזנער הי"ו‬ ‫‪ )300‬הר"ר פייוול גראס הי"ו‬ ‫‪ )150‬הר"ר עוזיאל הערבסט הי"ו [וויען]‬ ‫‪ )228‬הרה"ח ר' דוד הכהן שפיטצער הי"ו‬ ‫‪ )301‬הר"ר אלימלך פעדער הי"ו‬ ‫‪ )151‬הר"ר נחמן גאטטעספעלד הי"ו‬ ‫‪ )230‬הר"ר ‪ .....‬איזראעל הי"ו‬ ‫‪ )302‬הרה"ח ר' משה מרדכי מארקאוויטש‬ ‫[אנטווערפן]‬ ‫הי"ו‬ ‫‪ )231‬הר"ר ‪ .....‬פעקעטע הי"ו (ב"ר יעקב משה)‬ ‫‪ )152‬הר"ר ‪ ...‬ניימאן הי"ו‬ ‫‪ )303‬הר"ר יעקב לאוער הי"ו‬ ‫‪ )233‬הר"ר יעקב פאללאק הי"ו‬ ‫‪ )153‬הר"ר הערשל פעלדמאן הי"ו‬ ‫‪ )304‬הר"ר שלמה גאטעספעלד הי"ו‬ ‫‪ )234‬הר"ר יעקב יואל כהן הי"ו‬ ‫[וויליאמסבורג]‬ ‫[ירושלים]‬ ‫‪ )236‬הר"ר מאיר ווייס הי"ו‬ ‫‪ )155‬הר"ר ‪ ...‬קארנבלי הי"ו ‪ /‬הר"ר ‪....‬‬ ‫‪ )305‬הר"ר אהרן יעקב בערקאוויטש הי"ו‬ ‫‪ )237‬הר"ר שמחה הירש הי"ו‬ ‫גינסבערג הי"ו‬ ‫‪ )306‬הר"ר ‪ ...‬ערלאנגער הי"ו‬ ‫‪ )240‬הר"ר ‪ .....‬ענגלמאן הי"ו‬ ‫‪ )156‬הרה"ח ר' יצחק בלוי הי"ו‪)159‬‬ ‫‪ )307‬הר"ר ישעי' כהן הי"ו‬ ‫‪ )243‬הר"ר יוסף לייב גראס הי"ו‬ ‫‪ )160‬הר"ר שמואל צבי קופליק הי"ו‬ ‫‪ )310‬הר"ר דוד אוללעך הי"ו‬ ‫‪ 244‬ב) הר"ר מענדל בלוי הי"ו‬ ‫‪ )166‬הר"ר יעקב בלוי הי"ו‬ ‫‪ )311‬הר"ר משה הירשלער הי"ו‬ ‫‪ )244‬הר"ר אליעזר שטראה הי"ו‬ ‫‪ )168‬הר"ר חיים פורסט הי"ו‬ ‫‪ )312‬הר"ר אלימלך פאמעראנץ הי"ו‬ ‫‪ 246‬ב) הר"ר אפרים שלעזינגער הי"ו‬ ‫‪ )171‬הר"ר שלום יוסף צייזל הי"ו‬ ‫א דאנק פאר ידידנו הר"ר שמואל מרדכי פריעדמאן הי"ו פארן אונז צושטעלן דעם הערליכן בילד מאוצרו הטוב‬ ‫‪51‬‬ ‫יוסף לייב יאקאב‬ ‫ח"ב‬ ‫פאריגע וואך האבן מיר‬ ‫זיך באקענט מיטן גאון ר'‬ ‫משה מארקאוויץ "דער‬ ‫שוסטער פון ראסיין"‪,‬‬ ‫וועלכער איז געווען‬ ‫א שוסטער וועלכער‬ ‫האט ניטאמאל געקענט‬ ‫שרייבן‪ ,‬און דאך האט‬ ‫ער מחבר געווען עטליכע‬ ‫דער גאונ'ישער‬ ‫ספרים‪ ,‬ובעיקר דער‬ ‫מחבר ספרים‬ ‫חידוש'דיגער ספר 'שם‬ ‫הגדולים השלישי'‪.‬‬ ‫ליינט די וואך‪ :‬דער‬ ‫וואס האט נישט‬ ‫אינהאלט פונעם ספר ‪//‬‬ ‫פערזענליכע עדות פון די‬ ‫קינדער וואס האבן עס‬ ‫געשריבן ‪ //‬די צענדליגער‬ ‫געקענט שרייבן‬ ‫הסכמות פון גדולי הדור‬ ‫‪ //‬די בייז‪-‬בלוט ביי די‬ ‫משכילים ‪ //‬און פיל נאך‬ ‫אייגנארטיגע‬ ‫זײנע‬ ‫דורך‬ ‫האבן געזאגט און שפריכווערטער וואס‬ ‫וואונדערליכע וועגן האט ר' משה‬ ‫זענען איבערגעגעבן געווארן אין זייערע‬ ‫א וועלט פון‬ ‫באוויזן צו אנקומען און דערגרייכן‬ ‫קוועלער פון אינפארמאציע וואס‬ ‫נעמען און האבן א פארבינדונג צו זייערע‬ ‫פערזענליכקייטן‪.‬‬ ‫רייכע אוצרות‬ ‫זענען אויך ערשינען אין פארשידענע‬ ‫צייטשריפטן און אין צייטונגען‪ ,‬אפילו‬ ‫אינעם לעקסיקאן פון ר' משה‬ ‫און ידיעות‬ ‫די וואס זענען געשריבן געווארן אויף‬ ‫מארקאוויץ זענען דא נעמען פון‬ ‫לאמיר אצינז זען וואס דער ספר איז‪.‬‬ ‫פרעמדע שפראכן‪.‬‬ ‫רבנים פון ווייטע שטעטלעך אין‬ ‫דער ספר 'שם הגדולים השלישי'‬ ‫רוסלאנד‪ ,‬ליטע און פוילן‪ ,‬און ווייטע‬ ‫נעמט ארום זייער אסאך געשטאלטן‬ ‫דער נאמען פונעם ספר האט ר' משה‬ ‫גערופן "שם הגדולים השלישי"‪ ,‬וויבאלד‬ ‫שטעט און לענדער‪ ,‬פון 'מאסקווע'‬ ‫פון הונדערטער רבנים‪ ,‬פארשידענע‬ ‫עס האט אים שוין געפעדערט דער‬ ‫ביז 'בערלין'‪ .‬פון 'העלסינגפארס' אין‬ ‫אינטערעסאנטע‬ ‫און‬ ‫עפיזאדן‬ ‫"שם הגדולים" פון דעם הייליגן חיד"א‬ ‫פינלאנד ביז 'פאדובא' אין איטאליע‪ .‬פון‬ ‫אנעקדאטן פון זייער לעבן‪ .‬זייער הנהגה‬ ‫זצוק"ל‪ ,‬אין וועמענ'ס פיסטריט ער האט‬ ‫'מאגאדיראון און 'טעטואן' אין מאראקא‬ ‫וויאזוי זיי האבן געפירט זייערע שטעט‪,‬‬ ‫געוואלט נאכגיין‪ .‬שפעטער איז געווען‬ ‫ביז צו 'גיבראלטור'‪.‬‬ ‫און אויך מימרות‪ ,‬ווערטער וואס זיי‬ ‫‪52‬‬ ‫פארגעסן דעם בילד‪ .‬עס איז געווען‬ ‫שטיקלעך פון די זכרונות וואס האבן‬ ‫נאך א ספר "שם הגדולים החדש" פון‬ ‫א פרייטאג וואס ר' משה'ס ווייב האט‬ ‫באשאפן דעם ספר‪.‬‬ ‫רבי אהרן וואלדן פון ווארשע זצ"ל‪ .‬אין‬ ‫צוגעגרײט דעם שבת‪ ,‬און ר' משה איז‬ ‫די דאזיגע בריוו טראגן א באזונדערע‬ ‫ליכט פון דעם האט ער ארויסגעגעבן‬ ‫געזעצן מיט א שוך אין דער האנט (די‬ ‫וויכטיגע טייל אין אונזער ביאגראפיע‬ ‫דעם נאמען "שם הגדולים השלישי"‬ ‫לצים פלעגן זאגן‪ ,‬אז צו פאבריצירן עטליכע נייע‬ ‫אלס דריטע אין די סעריע פון די‬ ‫איבער ר' משה און זיינע ספרים‪ ,‬ווײל‬ ‫שיך איז ער גאר א קליינער בעל מלאכה)‪ .‬ביים‬ ‫דאזיגע היסטארישע ווערק‪.‬‬ ‫זיי זענען די לעבעדיגע עדות פון דער‬ ‫קליינעם טיש איז געזעצן א בחור און‬ ‫אנדערער זײט‪ ,‬פון דעם שטאנדפונקט‬ ‫און כאטש עס איז ארויס נאך א‬ ‫האט געשריבן‪.‬‬ ‫פון יענע בחורים וועגן דעם דאזיגן‬ ‫ספר מיטן זעלבן נאמען 'שם הגדולים‬ ‫"ר' משה האט אונז אויפגענומען‬ ‫מחבר און זײן לעבנ'ס שטייגער וויאזוי‬ ‫השלישי' פון רבי אברהם סג"ל איטינגא‪,‬‬ ‫מיט גרויס שמחה‪ ,‬און מיט זיין‬ ‫ער האט עס ארויסגעגעבן‪.‬‬ ‫דער אייניקל פונעם מהרש"ק‪ ,‬וועלכער‬ ‫גוטסקייט‬ ‫כאראקטעריסטישער‬ ‫האט עס ארויסגעגעבן אין גאליציע‪,‬‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז דער בחור וואס זיצט‬ ‫ביים טיש איז א תלמיד פון דער טעלזער‬ ‫שיק מיר‬ ‫אבער מסתמא האט ער דערפון נישט‬ ‫געוואוסט צוליב דעם ווייטקייט פון‬ ‫ישיבה וואס האט זיך דאן אויפגעהאלטן‬ ‫אין שטעטל ציטעוויאן פאר אפרוה‬ ‫עטליכע קינדער‬ ‫דער ארט‪.‬‬ ‫(דאטשע)‪ ,‬בשעת דער בחור זעלבסט‬ ‫מיט א גוטן‬ ‫פערזענליכע‬ ‫איז געקומען קיין ראסיין צום צוועק‬ ‫ארויסצונעמען א פאספארט‪ .‬דערווייל‬ ‫שריפט‬ ‫עדות פון די‬ ‫איז געלונגען פאר ר' משה אים צו‬ ‫און אט אזוי שרייבט הרב יעקב‬ ‫באאיינפלוסן ער זאל פאר אים שרייבן‪,‬‬ ‫טעלעם פון ניו יארק אין זיין בריוו‪,‬‬ ‫קינדער וואס‬ ‫אבער וויבאלד דער טיש איז געווען צו‬ ‫קליין צו קענען שרייבן דערויף‪ ,‬האט‬ ‫דאטירט‪ :‬ב' פרשת יתרו תשכ"א‪" :‬איך‬ ‫האב היינט געליינט אייער באשרייבונג‬ ‫האבן געשריבן‬ ‫ער אונז געזעצט אויף קליינע נידריגע‬ ‫שוסטער בענקלעך נעבן די בעט‪...‬‬ ‫פון ר' משה מארקאוויץ דער שוסטער‬ ‫פון ראסיין זכרונו לברכה‪ .‬די אורזאך‬ ‫דעם ספר‬ ‫"מיר האבן נאר נאכקאפירט 'אויף‬ ‫וואס איך שרײב דעם בריוו איז‪ ,‬ווײל‬ ‫מיט די צייט האט מען באקומען‬ ‫א בלינדער וועג' פון פארשידענע טיילן‬ ‫איך האב אליין געקענט ר׳ משה דער‬ ‫א פערזענליכע עדות פון עטליכע‬ ‫און שטיקלעך פון פארצייכענונגען‪,‬‬ ‫שוסטער און איך וויל ווי אן עדות‬ ‫פון די יעניגע קינדער און בחורים‪,‬‬ ‫אבער פארן ישיבה בחור האט ר' משה‬ ‫איבערגעבן לטובת אייער ארטיקל די‬ ‫וועלכע האבן אויף זייער עלטער געזען‬ ‫דיקטירט און פארגעזאגט וואס צו‬ ‫איינדרוקן פון מיין באקאנטשאפט מיט‬ ‫פאר וויכטיג אראפצושרייבן זייערע‬ ‫שרייבן פון אויסנווייניג‪ .‬איך געדענק ווי‬ ‫אים‪.‬‬ ‫באאיינדרוקן פון יענע טעג‪ ,‬אויף‬ ‫אימפרעסיוו עס איז געווען צו זען דער‬ ‫"איך אליין בין פון שטעטל‬ ‫פאפיר‪.‬‬ ‫דאזיגער בילד‪.‬‬ ‫'ווידאקלע'‪ ,‬דאס שטעטל צווישן‬ ‫אין איינע פון ​​די אידישע צייטונגען‬ ‫"די שטוב איז שוין געווען האלב‬ ‫ראסיין און נעמאקסט‪ ,‬די זעלבע‬ ‫אין אמעריקע האבן זיי געשריבן אן‬ ‫גרייט פאר שבת‪ .‬צוויי חדר קינדער‬ ‫שטעט וואו ר' משה דער שוסטער איז‬ ‫אנדענק ארטיקל וועגן דער געשטאלט‬ ‫זיצן אויפן ברעט פון די בעט און שרייבן‬ ‫געבוירן און דארט געוואוינט‪ .‬אלס קינד‬ ‫פון ר' משה מארקאוויץ‪ ,‬אלס‬ ‫נאטיצן וואס זענען צוגעגרייט צום‬ ‫האב איך געלערנט אין ראסיין‪ .‬איין טאג‬ ‫טייל פון א סעריע רעצענזיעס און‬ ‫דרוקן‪ .‬ר' משה אליין האלט א שוך מיט‬ ‫איז ערשינען ר' משה דער שוסטער (אזוי‬ ‫לעבנ'ס ביאגראפיעס פון געשטאלטן‬ ‫נייען פאדעם אין דער האנט‪ ,‬בשעת'ן‬ ‫האט מען אים גערופן אין ראסיין) אין חדר וואו‬ ‫פון חשוב'ע אידן און אידישע‬ ‫געבן א שיעור וועגן דעם קאצינעלבויגן‬ ‫איך האב געלערנט‪ ,‬ער האט געבעטן‬ ‫פערזענליכקייטן אין די ליטא‪.‬‬ ‫פאמיליע‪ .‬וואו און אין וועלכע צייט‬ ‫פון דעם מלמד ר' אברהם אלי' פאסעל‬ ‫נאכן ארויסגעבן דעם ארטיקל‬ ‫האבן יענע רבנים געוואוינט און ער‬ ‫ז"ל ער זאל אים שיקן אויף א שעה צייט‬ ‫האט דער שרייבער באקומען בריוו פון‬ ‫פארבינדט זיי צוזאמען מיט גאונים‬ ‫עטליכע קינדער מיט א גוטן שריפט‪.‬‬ ‫ליינער וואס האבן געבעטן צו דערציילן‬ ‫וואס האבן געהייסן מיטן נאמען‬ ‫ס'איז געווען אין יאר תרס"ד אדער‬ ‫וועגן דעם כאראקטער פון ר' משה פון‬ ‫קאצינעלפויגן‪ .‬בשעת ער שטעלט פאר‬ ‫תרס"ה‪ ,‬דער מלמד האט מיר געשיקט‪,‬‬ ‫א פערזענליכע באקאנטשאפט‪ .‬דאס‬ ‫פארשידענע באווייזן און ראיות‪ ,‬וואס‬ ‫דער שרייבער פון די שורות‪ ,‬צוזאמען‬ ‫זענען געווען די וואס אין זייער יוגנט‬ ‫איך האב דעמאלט אלס קליין קינד‬ ‫מיט נאך א קינד‪.‬‬ ‫האבן ארויסגעהאלפן און זענען געבעטן‬ ‫נישט פארשטאנען אז קאצינעלבויגן‬ ‫"איך וועל קיינמאל נישט קענען‬ ‫געווארן דורך ר' משה צו שרייבן די‬ ‫‪53‬‬ ‫און קאצינעלפויגן זענען די זעלבע משפחה‪ .‬ווען דער ישיבה‬ ‫בחור האט מסכים געווען און איינגעשטימט מיט ר' משה‪,‬‬ ‫האט מען געקענט זען ווי צופרידן און גליקליך ר' משה איז‬ ‫געווארן‪.‬‬ ‫"דערנאך‪ ,‬נאך דער ערשטער וועלט'ס קריג‪ ,‬האט רבי משה‬ ‫אפגעזאגט די שוסטעריי און איז געווארן א בן בית אדער‬ ‫שמש בית דין אונטער'ן רב פון ראסיין‪ .‬דערנאך אונטער דעם‬ ‫רב פון ליבאו הגאון הגדול רבי יהושע מרדכי קלאצקין זצ"ל"‪.‬‬ ‫ביז אהער די עדות פון הרב טעלעם‪.‬‬ ‫יאנקאלע קום אריין‪,‬‬ ‫זעץ זיך און שרייב‪...‬‬ ‫נאך א בריוו שרייבט מיסטער הלל פריישער פון ברוקלין‪.‬‬ ‫אט איז וואס ער שרייבט‪" :‬וויבאלד דו שרייבסט וועגן דעם‬ ‫בעל 'שם הגדולים השלישי'‪ ,‬וויל איך זאגן אז איך האב אים‬ ‫גוט געקענט‪ ,‬און אזוי ווי ער איז געווען א שוסטער פון פאך‪-‬‬ ‫אויס‪ ,‬וואלט איך געזאגט אז ער איז אויך געווען איינער פון די‬ ‫אנדערע אכט וואונדער פון די זיבן וואונדער פון דער וועלט‪.‬‬ ‫שם הגדולים השלישי דפו''ר ‪ -‬געדרוקט אין יאר תר''ע ‪ -‬וואס האט‬ ‫געהערט פאר ר' משה'ס זון‪ ,‬דער גאון הרב זלמן טובי' מארקאוויץ זצ''ל‬ ‫"דעם ספר האב איך אים געהאלפן ארויסצוגעבן‪ .‬אבער‬ ‫איך בין נישט געווען דער איינציקער‪ ,‬עס זענען געווען‬ ‫אסאך אנדערע וואס האבן אים געהאלפן‪ ,‬מיר האבן געציילט‬ ‫עטליכע צענדליגער‪ .‬ר' משה פלעגט קלאפן אין פענצטער ווען‬ ‫ה נ נ י נותן תודה וברכה לזוגתי הצנועה מרת זי סל ^ ת־ )שלא נתנה על' עול‬ ‫ער האט באמערקט אז א קינד אדער א בחור גייט פארביי און‬ ‫הפרנסה בדי שיהיה לי כנוח לחבר את חבורי זה( בת ר׳ טוביה כהמופלג‬ ‫צבי הירש זק׳ש בעיר קראז מחוז ראסיין מגזע השר)מיניסטר פינאנס( ר׳ שני־ אור‬ ‫אין דעם פראצעס צו אים געזאגט‪' :‬יאנקאלע‪ ,‬קום אריין‪ ,‬זעץ‬ ‫במדינת אונגרן ‪.‬‬ ‫^‬ ‫י^‬ ‫זיך און שרייב'‪...‬‬ ‫גם העי קובע ברכה לבני ולבנותי ‪:‬‬ ‫"איך וויל דא די זאכן קורץ דערמאנען‪ ,‬איך האב געלערנט‬ ‫נ•׳‬ ‫חיה טילע ת׳ עם בעלה הירש שער‬ ‫הגרים בפאריז ‪.‬‬ ‫צ ח ק ג״י הגר בפריז‪.‬‬ ‫יעקב‬ ‫אין ראסיין אין עלטער פון צען צו צוועלף יאר‪ ,‬איך האב‬ ‫■‬ ‫ביילע מערע ת׳ בנייארק ‪.‬‬ ‫עטע מרים ת־‪.‬‬ ‫ז ל מ ן ט ו ב י ה ג״י הגר בוואלאזין‪.‬‬ ‫געגעסן 'טעג' אין ר' משה מארקאוויץ'ס הויז אלס גאסט‪.‬‬ ‫וויבאלד ער האט נישט געוואוסט ווי צו שרייבן‪ ,‬פלעגט ער‬ ‫מיר בעטן איך זאל פאר אים שרײבן‪ ,‬און װען ער איז געזעצן‬ ‫אויפן קלײנעם שטול מיט א האמער אין דער האנט‪ ,‬האט ער‬ ‫אנפאנג פונעם ספר באדאנקט ער זיך פאר זיין רביצין און דערמאנט זיינע קינדער‬ ‫געלײנט אדער רעדאקטירט אזוי‪' :‬יענער רב איז געװען א רב‬ ‫אין אזא און אזא שטעטל‪ ,‬ער איז געװען דער ברודער פון‬ ‫יענעם און יענעם רב‪ .‬אזויפיל יארן איז ער געזעסן אויף זײן‬ ‫רבנות שטול'‪ ...‬און אזוי װײטער‪ .‬איך געדענק דאס אזוי װי‬ ‫ס'וואלט היינט געשען‪".‬‬ ‫דער באגעגעניש אין‬ ‫דעם ספרים געשעפט‬ ‫א דריטער איד‪ ,‬ר' ראובן פערעסקי‪ ,‬שרייבט אויך עטליכע‬ ‫ווערטער‪" :‬איך בין געווען זייער אינטערעסירט צו ליינען‬ ‫דיינע צוויי ארטיקלען וועגן דעם מחבר פונעם ספר 'שם‬ ‫צווייטער דרוק פונעם ספר ‪ -‬בשנת תרצ''ב‬ ‫הגדולים השלישי'‪ ,‬דער זעלביקער שוסטער פון ראסיין‪ ,‬וואס‬ ‫‪54‬‬ ‫טרעפן קליענטן און פינאנצירער פאר‬ ‫איז געווארן אזוי ווי דער פערזענליכער‬ ‫האט געצויגן אויפמערקזאמקייט‪ .‬איך‬ ‫די קאסטן פון​​די ספרים‪ ,‬וואס איז אין‬ ‫סעקרעטאר זיינער‪.‬‬ ‫האב אים געזען פונקט זעכציק יאר‬ ‫יענע טעג געווען גאר טייער‪.‬‬ ‫ווי עס זעט אויס איז דאס געווען‬ ‫צוריק אין אונזער היים אין דער שטאט‬ ‫זיין צווייטער זון היניק וחכים‪ ,‬וועלכער‬ ‫מינסק‪ ,‬איך בין געווען דעמאלט ארום‬ ‫טרערן זענען‬ ‫האט גענומען אסאך פון זיין פאטער'ס‬ ‫טאלאנטן‪ .‬מיט די יארן איז ער‬ ‫פערצן יאר אלט‪.‬‬ ‫"ס'איז געווען אזוי‪ ,‬איך בין אריין‬ ‫גערינען פון‬ ‫אויסגעוואקסן דער בארימטער גאון‬ ‫אין קראם פון דעם בוכהאנדלער דער‬ ‫מיינע אויגן‬ ‫רבי זלמן טובי' מארקאוויץ זצוק"ל‪ ,‬א‬ ‫תלמיד פון די וואלאזשינער ישיבה‪ .‬ער‬ ‫מוכר ספרים ר' מאיר היילפערין קויפן‬ ‫א ספר‪ .‬בשעת איך בין געשטאנען אין‬ ‫א גאר רירנדע הסכמה‪ ,‬וואס‬ ‫איז געווארן אן איידעם ביי הג"ר יוסף‬ ‫קראם‪ ,‬איז אריין געקומען דער דאזיגער‬ ‫לערנט אביסל איבער די טיפקייט‬ ‫יוזל פערסקי זצ"ל דער זקן העדה אין‬ ‫ר' משה מארקאוויץ פון ראסיין‪ ,‬איך‬ ‫וואס מ'דארף זיך אפלערנען פון דער‬ ‫וואלאזשין וואס איז געווען דער איידעם‬ ‫געדענק אז אלע ארום דער ביכער‪-‬‬ ‫זעלטענער ערשיינונג פון רבי משה‬ ‫פון הגאון הצדיק רבי שמשון ראדאנסקי‬ ‫שענק האבן גערעדט פון אים אלס א‬ ‫מארקאוויץ זצ"ל‪ ,‬האט אים געגעבן‬ ‫זצ"ל ראב"ד וואלאזשין בעמח"ס 'זכרון‬ ‫וואונדערבארער מענטש‪ .‬אין מינסק‬ ‫דער סאסלאוויטשער רב‪ ,‬הגאון הצדיק‬ ‫שמשון'‪.‬‬ ‫האט מען דערציילט וועגן אים נסים‬ ‫רבי מרדכי דוד זצוק"ל מחבר ספר 'יד‬ ‫רבי זלמן טובי' האט געדינט לאנגע‬ ‫און וואונדער‪ .‬אויף מיר זעלבסט האט‬ ‫מרדכי' און נאך‪.‬‬ ‫יארן אלס רב אין די שטעטלעך‬ ‫דער מענטש געמאכט א וואונדערבארן‬ ‫'קובארסק' 'אינטוריק' און 'אנטוליפט'‪.‬‬ ‫רושם‪.‬‬ ‫ער שרייבט‪" :‬לא יאומן כי יסופר‬ ‫איש שהוא סנדלר ואיש פשוט ולא היה‬ ‫ר' זלמן טובי' זצ"ל איז אומגעברענגט‬ ‫"דאס איז דער פערזענליכער רושם‬ ‫יכול מתחילה לכתוב אפילו אות אחת‪,‬‬ ‫געווארן אויף קידוש ה' דורך די נאציס‬ ‫וואס איך האב דעמאלט אין זיינער‬ ‫יחבר ספר גדול ונכבד רב הערך אשר‬ ‫אין קאוונער געטא הי"ד‪( .‬זע באזונדערע‬ ‫צייט געקריגן פון זיין כאראקטער;‬ ‫לא יבוש בזה גם גאון אדיר‪ ...‬עיני ירדה‬ ‫קעסטל דערוועגן)‪.‬‬ ‫ער איז געווען זייער עניוות'דיק און‬ ‫דמעה בהביטי על ידיו של המחבר הנ"ל‬ ‫באשיידן‪ ,‬ער האט זייער ווייניג גערעדט‬ ‫את כשרון שחננו ה'‪ ,‬אשר כל שמות‬ ‫הגאונים שגורים על פיו בכח זכרונו‬ ‫צענדליגער‬ ‫ביי יענעם וויילן אין דער ביכער‪-‬‬ ‫קראם‪ .‬ער האט זיך אויפן פלאץ באלד‬ ‫הגדול‪ ,‬ראוי ומוכשר להיות גאון אדיר‬ ‫הסכמות פון‬ ‫פארטיפט אין וואס עס געפונט זיך אויף‬ ‫די ספרים‪-‬שענק און געווארן דורך זיי‬ ‫ולהאיר בני ישראל בתורת ה'‪ .‬ומחמת‬ ‫הלחץ ודחק אבותיו‪ ,‬היה נשאר ריק‬ ‫גדולי הדור‬ ‫פארוואנדלט‪.‬‬ ‫מחכמת התורה‪ ,‬ה' חס עליו שלא יאבד‬ ‫די ליסטע פון די הסכמות וואס זענען‬ ‫"ווי איך שטעל זיך פאר‪ ,‬האט ער‬ ‫את כשרונו‪ ,‬העיר ה' את רוחו ולעשות‬ ‫געגעבן געווארן צום מייסטער ווערק‬ ‫אבער אין זיין עלטער זיך שוין אליינס‬ ‫דבר גדול כזה‪ ,‬ומאתו יכולים אנו לראות‬ ‫"שם הגדולים השלישי" ‪ -‬דינט פאר זיך‬ ‫אויסגעלערנט שרייבן‪ .‬לויט ווי איך‬ ‫איך הלחץ והדחק גוזל וחומס מאתנו‬ ‫אלס א מעין מפתח און ביאגראפיע צו‬ ‫געדענק אז איך האב ערגעץ געזען אין‬ ‫אנשים שהיו יכולים להיות למופת‬ ‫די נעמען פון פילע גדולי ישראל‪ ,‬ווייל‬ ‫איינעם פון די זשורנאלן א קאפי פון זיין‬ ‫בישראל‪."...‬‬ ‫צענדליגער גדולי הדור און גדולי תורה‬ ‫האנטשריפט‪".‬‬ ‫אין אידיש‪ :‬ס'לאזט זיך ממש נישט‬ ‫פון אלע שטעט פון ליטע האבן געזען‬ ‫גלייבן‪ ,‬וויאזוי א פשוט'ער שוסטער‪,‬‬ ‫פאר ריכטיג צו געבן זייער הסכמה און‬ ‫בן חכם‬ ‫וואס האט לכתחילה אפילו קיין איין‬ ‫אות נישט געקענט שרייבן‪ ,‬האט‬ ‫ארויסברענגען זייער התפעלות פון‬ ‫דעם ספר און דעם מחבר‪ ,‬וואס צייגט‬ ‫ישמח אב‬ ‫געקענט מחבר זיין אזא חשוב'ע און‬ ‫ַאן אויסערגעווענליכער הערכה און‬ ‫דער גרויסער השתדלות און אזויפיל‬ ‫געוואלדיגע ספר‪ ,‬וואס וואלט נישט‬ ‫שעצונג וואס זיי האבן געהאט צו אים‬ ‫מיה און פלאג פון 'קובץ על יד ירבה'‪,‬‬ ‫פארשעמט אפילו א גאון אדיר‪ .‬טרערן‬ ‫און צו זיין ספר‪.‬‬ ‫דאס נאכיאגן נאך די קינדער און יונגע‬ ‫זענען גערינען פון מיינע אויגן ווען‬ ‫פון דעם נוסח פון די הסכמות קען‬ ‫בחורים‪ ,‬די בזיונות וואס ער האט‬ ‫איך האב צוגעקוקט צו די הענט פון‬ ‫מען זיך דערוויסן און לערנען‪ ,‬אז זיי‬ ‫ארונטער געווארפן אונטער זיין רוקן‪,‬‬ ‫דעם מחבר און געזען דעם טאלאנט‬ ‫זענען אויך געגעבן געווארן פאר די עצם‬ ‫די כסדר'דיגע פארצייכענונגען‪ ,‬איז אין‬ ‫וואס דער אויבערשטער האט אים‬ ‫ווערק און דעם מחבר‪ ,‬אבער דער עיקר‬ ‫איר גרויסן טייל געקומען צו אן ענדע‬ ‫געשאנקען‪ .‬אלע נעמען פון די הייליגע‬ ‫האט מען אים געזוכט צו העלפן צו‬ ‫ווען ר' משה'ס זון איז אויפגעוואקסן און‬ ‫‪55‬‬ ‫איז בכלל נישט זיין פאך‪ ,‬האט באוויזן‬ ‫חכמים זענען שגור אויף זיין מויל‪,‬‬ ‫אהערצושטעלן אזא געוואלדיגע און‬ ‫וואס דאס איז א קלארע עדות אויף‬ ‫טיפע ארבעט‪ָ .‬אן פליגלען פליט ער‬ ‫זיין אויסערגעווענליכע זכרון‪ .‬ער איז‬ ‫העכער פון די גרעסטע בעלי כנפים‪ ,‬די‬ ‫ראוי און פאסיג צו זיין א גאון אדיר און‬ ‫גרויסע אדלערס זי"ע‪ .‬אבער דאס זאל‬ ‫באלייכטן כלל ישראל מיט די תורת ה'‪.‬‬ ‫נישט זיין קיין וואונדער אין די אויגן פון‬ ‫צוליב די גרויסע דרוק און שוועריגקייטן‬ ‫די וואס זעען עס‪ ,‬ווייל עס איז שוין אזוי‬ ‫וואס זיינע עלטערן האבן מיטגעמאכט‪,‬‬ ‫געווען נאך אין די צייטן פון די חכמי‬ ‫וואלט ער געקענט בלייבן אינגאנצן‬ ‫המשנה (דארטן איז געווען די מעשה [עדיות‪,‬‬ ‫ליידיג פון חכמת התורה‪ ,‬אבער השי"ת‬ ‫פ"א משנה ג'] אז צוויי פשוט'ע ארבעטערס האבן‬ ‫האט רחמנות געהאט אויף אים און‬ ‫נאכגעזאגט א הלכה בשם שמעיה ואבטליון און די‬ ‫נישט געלאזט זיין כח גיין לאיבוד;‬ ‫חכמים האבן אנגענומען זייערע ווערטער)‪.‬‬ ‫עטליכע פון צווישן די צענדליגער הסכמות‬ ‫דער באשעפער האט דערוועקט זיין‬ ‫רוח אויסצופירן אזא געוואלדיגע זאך‪.‬‬ ‫מען דארף‬ ‫פון אים קען מען זען וויפיל די דחקות‬ ‫מער נישט קיין‬ ‫הסכמות הרבנים‬ ‫און שווערע מצבים גזל'ט און רויבט‬ ‫פון אונז אוועק אזעלכע וואס וואלטן‬ ‫מורישקע‪...‬‬ ‫■ מכבוד הגאון הגדול החכם הכולל מדד׳ אלכסנדר משה אבן לפידות‬ ‫‪.‬‬ ‫אכ״ד דק״ק ראסיץ בזאמוט‪.‬‬ ‫מעשי ידי האיש היקר ר׳ משה ב׳׳ר שלמה זלמן מארקאווק נ״י כי הוא איש‬ ‫פשוט ועוסק במלאכת הסנדלרים‪ ,‬ובכ״ז הפליא לעשוח בכשרונו הנפלא לסדר‬ ‫נפלאים‬ ‫געקענט זיין למופת בישראל‪.‬‬ ‫ס׳ ״שם הגדולים השלישי״ ואסן! וקבץ כל דבר ‪ .‬על נכון גם ערך מכתבים להרבה רבנים‬ ‫והם השיבו לו בכבוד כיאות לערך גדולי המחברים ‪ ,‬וברל ד׳ כי הצליח חפצו בידו לבצע את‬ ‫אשר החל בעמלו כפי כחו‪ ,‬ובאתי להודיע בשער בת רבים באתרא דלא ידעי כי ראוי והגון‬ ‫צווישן די גרויסע רבנים און גדולי‬ ‫אן פליגלען‬ ‫האיש הזה לקבל את ספרו בסבר ‪ ,‬פנים יפות כי רבנים ומשכילים ראוהו ויהללוהו ‪ ,‬וגס אנכי‬ ‫הח״מ אמינא לפעלא טבא יישר חיליה ‪ ,‬ונכון אני לקבל אי״ה עק״ז מיד המחבר בצאתו לאור‬ ‫מתחת מכבש הדפום ‪ ,‬ולראיה באתי עה’ ח יום א' כיז ימים לח׳ ניסן שנת תרנ״ח פה ראסיין ‪.‬‬ ‫ליטא ערשיינט אויך די הסכמה פון‬ ‫נכהב ונחתם עפ׳י פקודתו של הגאון הנ״ל‪ ,‬ע״י הרה״ג מו״ה אברהם יצחק‬ ‫ב״י יעקב יוסף ראבינאוויץ ם״ץ וד״ץ דעדתו‪.‬‬ ‫‪,‬‬ ‫הגאון הגדול רבי אבא שבתי יפה‬ ‫(שלעזינגער) זצ"ל רב דק"ק באלטמעארע‬ ‫מכבוד דדהדג מדה אברהם אבלי יפה רב מטעה״ם דעיר ראסיין והגליל■‬ ‫ג □ אני באתי לקיים דברי ידידי הרב הי״ז ולחלות את פני הרבנים והמשכילים להיות‬ ‫״‬ ‫פליט ער‬ ‫העכער ווי‬ ‫‪ .‬לעזר להמוכ״ז למען יוכל להוציא למענהו את אשר החל ט נפלאים מעשיו המה ‪ .‬מנאי‬ ‫‪. ,‬‬ ‫■‬ ‫המעתיר הבא עה״ח יוס לחודש הנ״ל ‪.‬‬ ‫’‬ ‫נאום אברהם אבלי נלא״א מוהר״ר שמואל יפה‬ ‫אין אמעריקע‪ .‬ער שרייבט‪" :‬לך‬ ‫רב דעיר ראסיין והגליל‪' .‬‬ ‫מכבוד הרה־ג מו״ה אפרים זלמן הלוי פלוצקי נ*י מורה הוראה דק״ק ווילנא‪.‬‬ ‫אל נמלה עצל אמר החכם בשנים‬ ‫קדמוניות‪ ,‬ואנחנו היום נלך אל המחבר‬ ‫ה י מ ר משה בר׳ שלמה זלמן מארקאוויץ נסדר על ידו ס׳ «שם הגדוליס״ השלישי וכבר‬ ‫י ראו גאוני וגדולי הזמן ובראשם מחותני הג׳ הגדול מהור״ר אלכסנדר משה לפידות־י ‪.‬‬ ‫זאן הגאטד דראסיין‪ .‬ודברי אך למותר לתאר ולפאר הס׳ הנ״ל‪ .‬ומה גס כעת אשר אין ע טי‬ ‫‪;.‬‬ ‫ועתי אתי ובטח יראה כל אחד להיות בעזרו‪.‬‬ ‫די גרעסטע‬ ‫אדלערס זי"ע‪...‬‬ ‫ס ל ו צ ק י מו״ץ פק״ק הנ״ל‪,‬‬ ‫ר‪.‬נו״ח נדריח אייר שנת תרנ״ט פה וילגא א פ ר י ם ז ל מ ן רילי‬ ‫הנוכחי ההולך בעקבות רבי יוחנן‬ ‫הסנדלר‪ ...‬מפרנס עצמו ביגיע כפו‬ ‫נאך הסכמות‬ ‫בעוד שהוא מלקט ומאסף כנמלה‪"...‬‬ ‫דער גאון רבי משה הלוי זק"ש זצ"ל‬ ‫שני גרדיים משער האשפות והכריעו‬ ‫אין אידיש‪" :‬לך אל נמלה עצל" (גיי‬ ‫אב"ד 'נאמאקסט' ‪ -‬דאס געבורט‬ ‫בהלכה כל חכמי הדור בשמועתם‪"...‬‬ ‫צו די מורישקע‪ ,‬דו פוילער)‪ ,‬האט דער חכם‬ ‫שטעטל פון ר' משה דער שוסטער ‪-‬‬ ‫אין אידיש‪ :‬מען זעט דא די‬ ‫שרייבט אזוי‪" :‬אתם ראו את מפעלות‬ ‫(שלמה המלך) געזאגט אין די פריערדיגע‬ ‫וואונדערליכע געטליכע וועגן‪ ,‬וואס‬ ‫אלוקים אשר עשה להפליא המבהיל‬ ‫יארן‪ .‬היינט אבער‪ ,‬גייען אונז צו‬ ‫יעדער וואס קוקט דערויף שטייט‬ ‫את הרעיון ועין כל רואיו כי בריה קטנה‬ ‫דעם דאזיגן מחבר‪ ,‬וואס גייט אין די‬ ‫פיסטריט פון רבי יוחנן הסנדלר; ער‬ ‫געפלעפט און באוואונדערט עס‪ .‬אז‬ ‫הזו הפליאה לעשות‪ ,‬לדרוך בנתיב גדולי‬ ‫איז זיך מפרנס מיט יגיע כפו‪ ,‬בשעת ער‬ ‫דער דאזיגער קליינער בריה האט‬ ‫המחברים במפלגת הגאונים אמיתיים‬ ‫קלויבט און זאמלט צונויף פונקט ווי א‬ ‫וואונדערליך געמאכט‪ ,‬אריינצוטרעטן‬ ‫חקרי לב בדורות שלפנינו‪ ...‬ועתה החל‬ ‫מורישקע‪...‬‬ ‫אין די פיסטריט פון די גרעסטע‬ ‫רוח ה' לפעם בלב איש פשוט נכה רוח‬ ‫מחברים פון די אמת'ע גאונים פון די‬ ‫וחדל אישים הוא היקר מו"ה משה ב"ר‬ ‫פריערדיגע דורות‪ ...‬און אצינד האט א‬ ‫א שפוט'ער‬ ‫רוח ה' אנגעהויבן קלאפן אינעם הארץ‬ ‫ש"ז מארקווביץ נ"י יליד עירנו הדר‬ ‫בראסיין‪ .‬וזה לפלא בעיני כל רואיו‬ ‫שוסטער צווישן‬ ‫פון א פשוט'ן‪ ,‬באשיידענעם איד‪ ,‬דער‬ ‫טייערער ר' משה ב"ר ש"ז מארקאוויץ‬ ‫ומבהיל את הרעיון אשר אדם פשוט‬ ‫כזה שאין עטו בידו הפליא לעשות דבר‬ ‫די גרעסטע‬ ‫נ"י‪ ,‬א געבוירענער פון אונזער שטאט‬ ‫גדול ומקצוע רב כזה ובאין כנפים יעופף‬ ‫גדולים‬ ‫וואס וואוינט היינט אין ראסיין‪ .‬עס‬ ‫איז א חידוש פאר יעדן וואס זעט עס‪,‬‬ ‫משוטט למעלה מבעלי כנפים הנשרים‬ ‫הגדולים נ"ע זי"ע‪ ,‬אמנם בל יהי' זאת‬ ‫דער גאון ישראל וקדושו רבי חיים‬ ‫און עס איז ממש מבהיל הרעיון וויאזוי‬ ‫לפלא בעיני הרואים‪ ,‬כי בשכבר היו‬ ‫עוזר גראדזשינסקי זצ"ל שרייבט‬ ‫אזא פשוט'ער מענטש‪ ,‬וואס שרייבן‬ ‫לעולמים מזמן חכמי המשנה כשבאו‬ ‫‪56‬‬ ‫דערמאנטער שטאט (ראסיין) נאר צו‬ ‫איינע פון ​​ די ערשיינונגען וואס‬ ‫מיט התפעלות‪" :‬זה משה האיש לא‬ ‫באזוכן דעם מחבר‪ ,‬און זיי הערן נישט‬ ‫באגלייטן דעם בילד פון ר' משה דער‬ ‫ידענו מה היה לו‪ ,‬תופר מנעלים פשוט‬ ‫אויף אים צו אויסלויבן"‪.‬‬ ‫שוסטער‪ ,‬איז די דילעמע וואס עס‬ ‫ב'ראסיין'‪ ,‬ולו שם כאחד הגדולים‬ ‫קאראלאנסקי וואונדערט זיך אינעם‬ ‫האט געשאפן אין די קרייזן פון די‬ ‫בחבורים אשר חבר אסף וקבץ כעמיר‬ ‫ארטיקל פון וואס ער האט געזען‪,‬‬ ‫משכילים שר"י‪.‬‬ ‫גורנה מבעלי אסופות מערכת גדולים‬ ‫נאכדעם ווי ער שילדערט די היסטאריע‬ ‫ווי באוואוסט האבן זיי גאר אסאך‬ ‫ומערכת ספרים כרכים גדולים יקבנו‬ ‫פון ר' משה‪ ,‬שרײבט ער‪" :‬בשעת איך‬ ‫געבויט אויף דער 'ליטעראטור' אין‬ ‫בשם שם הגדולים השלישי‪ .‬מלאכה‬ ‫האב דאס (דעם ספר שם הגדולים השלישי)‬ ‫איר פארשונג און ביבליאגראפיע טייל‪,‬‬ ‫גדולה ורבה מעשי ידי אמן לאסוף‬ ‫געליינט‪ ,‬האב איך זיך אויסגעמאלט‬ ‫דער 'וויסנשאפטליכער' דעפיניציע אין‬ ‫ולסדר הכול בסדר נכון‪ ,‬ובוודאי ראוי‬ ‫אין מיין פאנטאזיע אז איינער פון די‬ ‫דעם געביט האט געשאפן א גאנצן‬ ‫לחבב ולהוקיר איש אשר אלה לו‪ ,‬נהנה‬ ‫בארימטע פארשער און א זאך קענער פון‬ ‫זשאנער פון שטאלץ און שחצנות‪,‬‬ ‫מיגיע כפו ועובד עבודה תמה‪ ,‬לשום‬ ‫פריערדיגע דורות שטייט פאר מיר‪ ,‬מיט‬ ‫דורכ'ן טשעפען און אראפרייסן די גדולי‬ ‫שם שארית זכרון בספר לגדולי עמנו‬ ‫א דיפלאמע פון​​גימאנזיע אין דער האנט‪,‬‬ ‫התורה און די לומדי התורה און ערליכע‬ ‫ומחברם מדור דור‪"...‬‬ ‫און נאר די פארנאכלעסיגע שפראך האט‬ ‫אידן בכלל אז זיי זענען צוריקגעבליבענע‬ ‫אין אידיש‪ :‬אט דער משה ווייסן‬ ‫מיר דערמאנט אז ער האט נישט קיין‬ ‫אידן וואס ווילן זיך נישט צושטעלן צום‬ ‫מיר נישט וואס איז געשען צו אים‪.‬‬ ‫דיפלאמע‪ ,‬נאר דא האנדלט זיך פון א‬ ‫היינטיגן מאדערנעם שטודיע‪ ,‬און זיי‬ ‫ער איז א פשוט'ער שוסטער אין‬ ‫פשוט'ער איד וואס די קלײדער איז אים‬ ‫וואקסן אויף אומוויסנד‪.‬‬ ‫ראסיין‪ ,‬אבער דאך האט ער זוכה‬ ‫צעריסן און דער זון שרייבט איבער וואס‬ ‫אט דאס סאמע בילד פון א פשוט'ן‬ ‫געווען צו א נאמען צווישן די גרעסטע‬ ‫ער זאגט אים פאר‪"...‬‬ ‫שוסטער‪ ,‬לכאורה אן קיין יסודות'דיגע‬ ‫גדולים‪ ,‬מיט די חיבורים וואס ער האט‬ ‫פון אט די שפיזיגע העסליכע‬ ‫ידיעות‪ ,‬וואס געבט ארויס פון אונטער‬ ‫צונויפגעזאמלט פון בעלי אסופות‬ ‫שפאט ווערטער זעט מען שוין באלד‬ ‫דער האנט אזא רייכן ביבליאגראפישן‬ ‫מערכת גדולים ומערכת ספרים‪ ,‬גרויסע‬ ‫ווי ווייט די משכילישע וועלט האט‬ ‫פארשונגס‪-‬בוך‪ ,‬האט צונישט געמאכט‬ ‫בענדער מיטן נאמען שם הגדולים‬ ‫נישט געקענט פארשטיין‪ ,‬וויאזוי‬ ‫זייער אידעאלאגיע‪.‬‬ ‫השלישי‪ .‬ס'איז א מאסיווע און ברייטע‬ ‫אזא שוסטער וואס האט נישט קיין‬ ‫ווי ס'איז געווען זייער וועג‪ ,‬האבן‬ ‫ארבעט‪ ,‬די ארבעט פון א ריכטיגן אומן‪,‬‬ ‫דיפלאמע‪ ,‬קען ארויסגעבן אזא ריזיגע‬ ‫זיי אין אנפאנג אויך פרובירט אים‬ ‫צונויפצוזאמלען און אויסשטעלן אלעס‬ ‫ווערק‪.‬‬ ‫אריינצושלעפן צו זייער לאגער‪ ,‬אבער‬ ‫מיטן ריכטיגן סדר‪ .‬ס'איז אוודאי ראוי‬ ‫זיי האבן זיך דאן אנגעשטויסן אין א איד‬ ‫צו מחבב זיין און שעצן דער מענטש‬ ‫איך קען אויך‬ ‫א ירא שמים מרובים‪ ,‬וואס האט נישט‬ ‫געוואוסט פון קיין איבעריגע חכמה'לעך‬ ‫וואס האט דאס געמאכט‪ .‬ער איז נהנה‬ ‫מיגיע כפו און טוט זיין ארבעט גאנץ‪,‬‬ ‫מאכן אזא ספר!‬ ‫און האט געלעבט בתמימות און מיט‬ ‫ערליכקייט‪.‬‬ ‫כדי צו פארזיכערן אז ס'זאל בלייבן א‬ ‫זכרון בספר פאר די גדולים פון אונזער‬ ‫ר׳ משה אליינס דערציילט וועגן‬ ‫פאלק און מחברי ספרים פון אלע‬ ‫אזא באזוך אין דער 'שוסטעריי'‪:‬‬ ‫באזונדער האט ער געטראגן מיט‬ ‫שעצע און עהרע דעם כבוד פון תלמידי‬ ‫דורות‪.‬‬ ‫"ס'איז אנגעקומען צו אונזער שטאט‪,‬‬ ‫חכמים און גדולי התורה‪ ,‬א געביט אויף‬ ‫פון אט די אלע הסכמות און נאך‬ ‫דער שריפטשטעלער מר חיים מרדכי‬ ‫וואס זיי האבן געצילט זייערע אלע‬ ‫אומצאליגע הסכמות וואס ערשיינען‬ ‫ראבינאוויטש פון דער שטאט אדעסע‪,‬‬ ‫בייסיגע און שפיזיגע פיילן‪.‬‬ ‫אין זיין ספר‪ ,‬זעט מען קלאר ווי ווייט די‬ ‫ער איז א שריפטשטעלער פון דער‬ ‫רוסישער‪-‬שפראך צייטונג 'וואסכאד'‪,‬‬ ‫די דאזיגע דילעמע האט געברענגט‬ ‫גדולי ישראל זצ"ל האבן געשעצט דעם‬ ‫וואס ערשיינט אין שטאט פעטערבורג‪.‬‬ ‫אז פילע באקאנטע שרייבער און‬ ‫שוסטער רבי משה זצ"ל און ספעציעל‬ ‫ער איז געקומען צו מיר און האט‬ ‫משכילישע זשורנאליסטן זענען‬ ‫זיין אהבת התורה און זיינע ספרים וואס‬ ‫געזען אלס וואס איך שרייב‪ ,‬און האט‬ ‫אנגעקומען קיין ראסיין‪ ,‬כדי צו דערגיין‬ ‫נעמען ארום א וועלט מיט ידיעות און‬ ‫מיך געפרעגט וועגן די רבנים און די‬ ‫דער דאזיגער מאדנער ערשיינונג‪ ,‬ובעל‬ ‫גאר רייכע ביאגראפיעס פון הונדערטער‬ ‫גאונים‪ ,‬און די ספרים וואס זיי האבן‬ ‫כורחם ענו אמן‪.‬‬ ‫גדולי וצדיקי הדורות נבג"מ‪.‬‬ ‫מחבר געווען אין לויף פון די לעצטע‬ ‫און אזוי שרײבט דב בער‬ ‫צוויי הונדערט יאר‪ ,‬און איך האב אים‬ ‫געענטפערט אויף אלעס וואס ער האט‬ ‫קאראלאנסקי אינעם צײטונג "המליץ"‪:‬‬ ‫"אסאך פון די גרויסע פון אונזער לאנד‬ ‫די דילעמע פון‬ ‫געבעטן צו וויסן‪.‬‬ ‫און אירע געבילדעטע קומען אין דער‬ ‫די משכילים‪...‬‬ ‫‪57‬‬ ‫ארויסגעשריגן פון יעדעס ווינקל‪ ,‬פון א‬ ‫"ווען ער האט געבעטן צו וויסן‬ ‫פשוט'ער ברויט געשריי‪ .‬דער שוסטער‬ ‫גדולים‬ ‫אות א‬ ‫מערכת‬ ‫וכטס טל מ און ר­ אברהם אסש טל שלא על מגילות אסתר נרפם ביוארשא בשנת תקעיוד‬ ‫‪24‬‬ ‫װיאזוי האב איך‪ ,‬אלס פשוט'ער‬ ‫הוסיף לו טוד טליהס באמרו כי לא אכל זמן ע״י בנו הרב הגדול מו״ה יהושע שמואל מ עי ר‬ ‫איז גליקליך אויף דער ארבעט‪ ,‬זײן‬ ‫רב ואף כי הגאון ר׳ אברהם אבוש פייסו מאביטשאוו ועם הקדמה ממנו‪ ,‬וספר ״דרכי'‬ ‫באמרו כי ימלא שאלהו להשביעו נפשו השוקקה ‪ ,‬נועם' הגזבר בספרי ״ברכת אברהם״ הנ״ל•‬ ‫בכל זה לא נח ולא שקע מלקללו ולבזותו עד שם בהקדמתו עיר בכ״י וספר ״יין הרקח״‬ ‫שוסטער‪ ,‬געקענט ארויסגעבן און‬ ‫ווײב ארבעט איינמאל א וואך אין א‬ ‫כי צוה הגאון ר׳ אברהם אבוש על ב״ב על מגילת קהלת עי דרך ד‪,‬נם־‪.‬ר כ״י‪ ,‬כן‬ ‫להוציא את כל הסעודה החמין והמאכלים הרב מו״ה ״צבי הירש קאצענעלעגכויגען״ נ ץ‬ ‫העמוניס בתנור לסעודת שבת בשחרית ויושם ונכד להגאון הגדול החכם השלם החסיד בוצינא‬ ‫מחבר זיין די דאזיגע ספרים‪ ,‬האב איך‬ ‫לפניו ‪ ,‬לאכול והוא בלע את הכל אל הוכו עד קרישא כו׳׳ה יעקב יוסף אברהם קאצענעלענכי■ '‬ ‫בעקעריי פאר זעכצן פעניס א נאכט‬ ‫כי לא י או ק כי יסופר למעלה מטבע חוק שהיה אכ״ר ור״ם דק״ק לבוב שנפטר ב שנ ת‬ ‫■ האנושי ‪ ,‬הגאון ר׳ אברהם אבוש חשב והאמין שצ״ז ו' אייר אחי הגאון הגדול מו״ה מתתיהו‬ ‫כי האורח רעב מאד ולזאת פייסו ובקשו ליברמן ק״פ אבד״ק שגייטוך שהי׳ בנו הרב‬ ‫אים געענטפערט‪' :‬איך בין א פשוט'ער‬ ‫להמתין עד מחרתו כי אז ימלא די שבר הגרול מו״ה יואל אשבנוי ק״פ זק״ש חתן•‬ ‫פון טייג קנעטן‪ .‬אבער דער שוסטער‬ ‫רעבונו ולמחרתו נתן צו להכריז בין שכניו כי הגאון הגדול בדורו מו״ה שמואל ירודה קא׳י• ‪.‬‬ ‫כל איש יביא לו מאכל ־ממנו' מזון שיש לו צענעלענבויגען אב״ד ור״מ דק״ק וויגיציא נפטר‪ ,‬י‬ ‫מענטש און איך האב אלס ליב געהאט‬ ‫בביתו ובכל זה לא הספיק לו וצעק כי רעב ׳ • בשנת שג״ז כהגאון הגדול בדורו מו׳׳ה מאיר‬ ‫איז פול מיט צער אויף עפעס אנדערש‪,‬‬ ‫הוא מ אד‪ ,‬ויאמר הגאון ר׳ אברהם אבוש במו׳׳ה יצחק קאצענעלענבויגען אב״ד ור״מ‬ ‫כי בקוצש״ק יראה להספיק עבורו ויצו הגאון דק״ק פאדובה חתן הגאון הגדול ‪.‬בדורו‬ ‫ר׳ אברהם אבוש לשחוט עבורו' פר אחד מו׳׳ה אברהם הלוי מינץ אבד״ק פאדובה כ ן‬ ‫צו קויפן קליינע ספרים אויף דער‬ ‫ונטרף ואח׳־כ פר שני ונטרף עד ששחט י״ג הגאון רשנבה״ג טו״ה יהודה במו״ה אליעזר‬ ‫פארוואס זענען אזויפיל גאונים און‬ ‫וכולם נטרפו ושחט פר י״ד ונכשר‪ .‬או הגיד הלר מינץ אשכנזי ־ אב״ד ור״ם דק׳יק פאדובה ‪.‬‬ ‫לו האורח כי איננו מהאנשים הרעבים‪ ,‬אך בעל ם׳ שו״ת מהר״י מיגץ מגזע הרב הגאון‬ ‫הוא בא לנסותו אס יבוא ויגיע לכלל כעס‪ ,‬רבינו רש״י ז״ל דור ל״ג להחנא הקדוש ר'‬ ‫זשארגאן‪-‬אידישער שפראך‪ ,‬און איך‬ ‫והגיד שהוא חשוב בשמים מאד‪ .‬עוד מעשה יוחנן הסנדלר דור רביעי להתנא רבן גמליאל‬ ‫חכמים ארויסגעלאזט געווארן פונעם‬ ‫אחד מהגאון ר׳ אברהם אבוש הנ״ל בעת חוקן נכר התנא ‪.‬הקדוש ר׳ הילל הזקן מגזע‬ ‫שנבחר לשבת לדין בעניני הקמיעות אשר היה דור מלך ישראל חי וקיים זי״ע‪ ,‬והגאון כו״ד‪,‬‬ ‫האב געזען ביי א מוכר ספרים דאס‬ ‫על הגאון רבינו יהונתן אייבשין עם הגאון אברהם אבוש ק״פ הג״ל היה ניסו של‪ ,‬הגאון‬ ‫'שם הגדולים' (פון דעם חיד"א)?‪ ...‬ער‬ ‫בעל ״פני יהושע״ וכבדוהו מאד ‪ ,‬ובתו הכניסה הגדול מו״ר‪ ,‬אברהם יקותיאל זלמן אבד״ץ •‬ ‫מרקחת לכבוד הגאון הגדול ד׳ אברהם אבוש פלונםק בעל מחבר ‪ .‬פפר ״זרע אברהם״ על■ ;‬ ‫הנ״ל וישאל ר׳ אברהם אבוש למי האשה הזאת ״ספרי״ גיסו של הגאק המפורפס מו״ה קלונימוט‬ ‫ספר 'שם הגדולים' פון הגאון אזולאי‬ ‫והשיב לו ה״פני יהושע׳׳ בתי‪ .‬היא‪ ,‬אמר לו קלמן אבד״ק ביאליפטאק‪. .‬‬ ‫האט זיך צוגעשלעפט און מיר געוויזן‬ ‫)כ״ז( הרב מו״ה ״)אברהם( אבוש׳׳ הגאון■ ■‬ ‫המובהק אבד״ק קי־עסטור הובא בשו״ת ״קתם‬ ‫תדע כי היום מצאה כתם ולא תוכל לה טהר‬ ‫היום אף כי היא ‪.‬זקנה ומאד חקר ה‪,‬פני‬ ‫‪/‬יהושע׳׳ ז״ל אח״ז וראה ‪.‬שהאמת כן והוא‬ ‫זצ"ל (דער הייליגער חיד"א)‪ ,‬האב איך‬ ‫סופר' חלק חו״מ השובה ק״ם שהיה בן חורגר ‪.‬‬ ‫א געדיכטן העפט פון די פילע פרישע‬ ‫של הגאץ בדורו מו״ה ירמיה אב״ד ור״מ ‪• p”p1‬‬ ‫‪ ,‬כאספקלריא המאירה ועוד כהנה ]עיין ג״ה‬ ‫בספר ״ברכת■ אברהם״ שם בהקדמה[ ■‬ ‫בו( הרב סו׳־׳ה ״)אברהם( אבוש קאצענעלעג־ סאטנוביהובא ג״ב בשו״ת ״חתם סופר״‪ .‬־ ■‪,‬‬ ‫י‬ ‫געטראכט ביי מיר אין הארצן אז איך‬ ‫בויגען״‪ .‬הגאון המופלא המקובל שהיה ראנ״ד ' כה( הרב מו׳׳ה ״)אברהם( אבוש שפירא'‬ ‫נעמען וואס ער האט צוגעלייגט און‬ ‫‪.‬‬ ‫ומ״ם דק׳׳ק פאכיטשאב נפטר בשנת תל‪,‬״נ‪ .‬הגאון המפורסם אבד״ק הוסנע ובשנת ^תר״וש‬ ‫חבר ספר ״ברכת אברהם״ באור ע״ד‪ ,‬הנמהר בא עה״ח על ספר ‪,‬עקירת יצחק״ הנדפע‬ ‫‪ ,‬בפרעסבורג‬ ‫‪,.‬‬ ‫קען אויך מאכן אזא ספר‪ ,‬און איך האב‬ ‫זענען ביים ענדע אריין צום דרוק"‪...‬‬ ‫עס טאקע געמאכט‪...‬‬ ‫איינע פון די בלעטער פונעם ספר‬ ‫"און איך האב אים געזאגט אז‬ ‫בעל כרחם‬ ‫דער גאון אזולאי זצ"ל‪ ,‬ווען ער האט‬ ‫מחבר געווען זיין ספר 'שם הגדולים'‬ ‫יענו אמן‬ ‫איז ער געווען א שד"ר (שלוחא דרחמני‪,‬‬ ‫אט אזוי האבן די דעמאלטדיגע‬ ‫וואס איז ארומגעפארן איבער די וועלט) און‬ ‫משכילישע שרייבער אפגעשפעט‬ ‫איז געווען אין אסאך ביבליאטעקן‬ ‫פונעם פשוט'ן שוסטער רבי משה‬ ‫און געזען אסאך געדרוקטע ספרים‬ ‫זצ"ל‪ ,‬נישט קענענדיג דערהייבן דעם‬ ‫און פיל מאנוסקריפטן און כתבי ידות‪.‬‬ ‫פאקט אז אן ערליכער איד‪ ,‬א ירא‬ ‫און ווידעראום רבי אהרן וואלדען‪,‬‬ ‫שמים וועלכער איז מכבד ערליכע אידן‬ ‫דער מחבר פונעם ספר 'שם הגדולים‬ ‫און יעדער גדול און תלמיד חכם איז‬ ‫החדש'‪ ,‬איז געווען א פארקויפער פון‬ ‫הייליג און טייער אין זיינע אויגן‪ ,‬און ער‬ ‫ספרים אין דער שטאט ווארשא‪ .‬און‬ ‫איז גאר דער וואס האט ארויסגעגעבן‬ ‫איך וואוין אין א קליין שטעטל ענליך‬ ‫אזא מייסטער ווערק‪ ,‬אין די צייט וואס‬ ‫ווי דעם ארט וואו די האן זיצן דארט‬ ‫וואס ווערט גערופן 'קאטוך' (א לאך אין‬ ‫ער האט ניטאמאל קיין "דיפלאמע"‪...‬‬ ‫און האט נישט געלערנט אין קיין‬ ‫אפהאנדלונג אין אלטן קובץ איבער דעם שם‬ ‫דער ערד וואו מען פלעגט שטעלן די האן)‪"...‬‬ ‫הגדולים השלישי און איר מחבר‬ ‫איין גימאנסיע‪ ,‬נאר מיט זיין ערליכע‬ ‫דער דאזיגער זשורנאליסט איז‬ ‫תמימות און גאונישע שארפע קאפ‬ ‫ערשטוינט געווארן פון וואס ער האט‬ ‫און אויסערגעווענליכע זכרון איז ער‬ ‫געזען און מיטגעהאלטן‪ ,‬און ער האט‬ ‫צוגעקומען דערצו‪ ,‬אט דאס האט זיי‬ ‫הקדמה‬ ‫גלייך אריבערגעשיקט אן ארטיקל פול‬ ‫וויי געטון‪.‬‬ ‫בינו ענות דור ודור‬ ‫־‬ ‫‪..‬‬ ‫מיט וואונדער צום 'וואסכאד' צייטונג‬ ‫‪:-‬‬ ‫)ונדס ל״נ ר(‬ ‫אבער ווי געזאגט‪ ,‬איז געווען "ומלאך‬ ‫״ א ר ן בעיני ב ל ע ם ועם יקרים וחייבי ם הם ספרי התולדה וקורות אנ עי שם לדעת‬ ‫כה פעלו ועשו וחדשו ביושך שנות הייחם‪ .‬בעינינו בגי ישראל צריכים ‪,‬להיות‬ ‫ס פ ד ם כאלה יקרים על אחת אלף‪ ,‬בי מי בעם ישראל גוי מפוזר‪ ,‬ומפרד ומטולטל‬ ‫‪.‬׳‬ ‫אין פעטערבורג‪.‬‬ ‫ב‪ 1‬לטלה גבר‪ ,‬ולולי נמצאו בו סופרים ומחברים יחידי סגולה אשר רוח ממרום הערה‬ ‫רע בעל כרחו יענה אמן"‪ ,‬און אויך זיי‬ ‫עליה ם לעוררם להיות דורשי קדמוניות עמם » לולא נמצאו בו כאלה נוטרי כרם חחבמים■‬ ‫‪:‬והגדולים לבלי יאבד מן הברם גם ובר ענף ’ וציץ אחד ‪ ,‬כל ‪ ,‬עלה ובד קדש מיוחד‬ ‫מצוין מן כל עץ נחמד להשכיל המשמח אלהיט ; אנ שי ם כי או לרגלי פזור הנפש‬ ‫צווישן אנדערן שרייבט ער דארט‪:‬‬ ‫מ ר דו ת המה והלישות הכח‪ ,‬התמעטות הלבבות והמהשבות נבל כל ציץ־ מזכרת תפארת '‬ ‫האבן געזען פאר וויכטיג עס צו ברייט‬ ‫ת מ פ א ר את כרם ד צבאות בית ישראל להיות כלול בהדרו‪ ,‬מאין דורשי רשימות‬ ‫כופרים ומונים והוקקים בספר לזברון ע ד‪ ,‬נשתבחו מאתנו כמה גדולים נע ת קו‬ ‫"זייענדיג אויפן וועג און אדורכפארנדיג‬ ‫•מזכרוגנו שמות כמה גאונים ורבנים ‪ ,‬הבמים וסופרים« מאז ומעולם מאז היה ישראל‬ ‫באריכטן און אפשרייבן פילע ארטיקלען‬ ‫^ילגוי היתה הביבליאגראפיע נחוצה לרוהו ולרוח הזוק אמונתו ותורתו ׳ להגדיל בעיניו‬ ‫מפעלו ת גרוליו אדיריו והבמיו כהאויר הנהדן להשאף באף כל היקום‪ ,‬סופרים רבים‬ ‫דורך די שטאט ראסיין‪ ,‬האב איך‬ ‫‪ p r‬שלמים חוקרים ותרים בספרים טרחו ועמלו הקרו הפשו ודרשו לדעת תולדות דור‬ ‫אין זייערע טריפה'נע צייטונגען‪ ,‬איבערן‬ ‫•זדור‪ ,‬תולרות ימי מלכיו ושופטיו‪ ,‬נביאיו ווקניו וראשיו ומנהיגיו‪ ,‬דור ו תר ופרנסיו‬ ‫•הולדות התנאים והאמוראים‪ ,‬רבנן קשישאי ורבנן סבור אי‪ ,‬הקקו^ בספר למשמרת‬ ‫•כמות הגאונים הראשונים והאחרונים‪ ,‬שמות הרבנים המצוינים ושמות ספריהם‬ ‫געדארפט פארריכטן א טשעמאדאן‬ ‫וואונדער וואס זייערע זשורנאליסטן‬ ‫‪:‬ופעולותיהם לדורותם; לדעת מה פעל ישראל בבל משך השתלשלות תקופת חייו‪,‬‬ ‫’ ‪.‬מה פעלו גדוליו כל אהד במקצוע שלו על שדמות התורד‪ ,‬וההבמה ‪ ,‬היראר‪ ,‬והעבודה‪.,,‬‬ ‫מדות מוסר השכל וארהות חיים מישרים ‪ r ,‬להציגם לאות לנס ולמופת לבני עמם כי '‬ ‫(רענצל)‪ ,‬איך האב געזוכט א שאפ‪ ,‬און‬ ‫^ראה פעלם והדרם עליהם ‪ ,‬גם למד כקנה המדד‪ .‬א ת ההשתלמות וההתפתהות של רוח '‬ ‫האבן אנגעטראפן אינעם פארשטופטן‬ ‫־ ‪-‬ישראל כשלימות הנפ ש‪ ,‬ודדוח אשר מקורה ממקור מים חיים •טל התורה הקדושה ‪,‬‬ ‫‪.‬באר הפרוה שרים ברוד‪ ,‬נדיבי עם במחוקק ב מ שענו ת ם‪ ,‬אשר ארירי התורה שבבלי"‬ ‫איך בין אנגעקומען צו אן אפגעשעפטע‬ ‫דור ודור הרהיבו א ת מקורה להשקות בצמא ׳צעידי צאן קדשים לרבר ׳ ד ׳ זו הלבה ’‬ ‫אלטמאדישן שטעטל ראסיין אין ליטע‪.‬‬ ‫ולאגדה המושבת לבו של‪ ,‬אדם במים‪ ,‬ובשם שהתורה שומרת ישראל ותהיה את‬ ‫‪.‬־‪.‬רוחו הנכאה זר‪ ,‬אלפי שנים בלאומים לבלי ת שטפהו ותסהבוהו שבלת המים הזדונים‪,‬‬ ‫און אלטמאדישע וואוינונג אין ווינקל‬ ‫‪.‬ש־בלת גלי הזמן המבלה ומבלה את בל‪ ,‬מי התורד‪ .‬המתיקו לו תמיד את המים ‪,‬‬ ‫מיר האבן‪ ,‬ווי פארשטענדליך‪,‬‬ ‫‪.‬ד‪,‬מרים ש ל‪ ,‬ה צ רו ת ור‪,‬תלאות לבלי יאמר נו א ש‪ ,‬ובדגים ‪,‬שבים שהים הוא מקור היותם‬ ‫בכה מצא ישראל עם עולם מאז ומעולם קורת רוהו ושפע היים בים הר‪,‬ורה הבר‪,‬ובה‬ ‫‪/‬ו ה מ סו ר ה להדש בנשר נעוריו לההיות עצמותיו היבשות להר‪,‬מלאות בבל פעם בלשד‬ ‫פון א בוידעם‪ ,‬צום שוסטער משה‪.‬‬ ‫עלומים ׳‬ ‫!‬ ‫‪ .‬י‬ ‫׳‬ ‫•‬ ‫‪,‬‬ ‫נישט נאכגעברענגט די אנדערע‬ ‫"דאס הויז איז געװען פיל מיט‬ ‫ארטיקלען וואס זענען דאן ערשינען‬ ‫הקדמה פון ר' משה צום ספר‬ ‫קינדער און דאס ארעמקייט האט‬ ‫‪58‬‬ ‫זון‪ ,‬א געוואלדיגער עילוי‪ ,‬הגאון רבי חיים שמשון‬ ‫מארקאוויץ הי"ד‪ ,‬באקאנט אין דער ישיבה‪-‬וועלט‬ ‫מאן דמוקיר רבנן הוי‬ ‫מיט זיין גרויסן גאונות און זיין אויסערגעווענליכן זכרון‬ ‫וואס ער האט מן הסתם גע'ירשנ'ט פון זיין חשוב'ן‬ ‫ליה בנין רבנן‬ ‫זיידן רבי משה זצ"ל‪.‬‬ ‫רבי משה זצ"ל האט זוכה געווען אז די געוואלדיגע‬ ‫אלס בחור האט ער ארויסגעגעבן דעם ספר‬ ‫פשוט'ע און תמימות'דיגע אהבת התורה און שעצע‬ ‫'אמרי חיים'‪ ,‬אינעם ספר ווערט אנטפלעקט זיינע‬ ‫וואס ער האט געהאט פאר אלע גדולי ישראל‪ ,‬האט‬ ‫פארבינדונגען מיט בארימטע גאוני תורה און גדולי‬ ‫אים מזכה געווען מיט גאר חשוב'ע קינדער; מאן‬ ‫ישראל‪ ,‬און בפרט דעם מחבר פון ספר 'דבר אברהם'‪,‬‬ ‫דמוקיר רבנן הוי ליה בנין רבנן‪.‬‬ ‫וואס האט זיך אסאך משתעשע געווען מיט אים‬ ‫ס'איז וואונדערליך צו זען דעם פראכט און כבוד‬ ‫בדברי תורה און ער ברענגט ארויס זיינע שבחים‬ ‫וואס דער טאטע האט אפגעגעבן פאר זיין זון‪ ,‬דער‬ ‫אין זיין הסכמה‪" :‬והיה לגאון ולתפארת בכרם חכמי‬ ‫גאון רבי זלמן טוביה מארקאוויץ זצ"ל דער רב פון‬ ‫התורה"‪ .‬הגאון רבי יצחק אייזיק שער זצ"ל שרייבט‬ ‫'אנטוליפט' און נאך‪ ,‬בלויז פאר דעם ווייל ער איז‬ ‫אויף אים‪" :‬לא אלמן ישראל מגבורי הרוח ואדירי‬ ‫געווען א תלמיד חכם‪ .‬דאס איז א פאקט וואס דער‬ ‫הכשרון בד' אמות של הלכה"‪.‬‬ ‫פאטער האט ארויסגעוויזן זיין גאנצער לעבן‪ ,‬און ווען‬ ‫ענדע יאר ת"ש איז ער געווארן אן איידעם ביי‬ ‫ער האט ארויסגעגעבן זיין צווייטן ספר 'לקורות עיר‬ ‫הגאון רבי שמעון דוביאנסקי זצ"ל הי"ד‪ ,‬איינער פון‬ ‫ראסיין ורבניה'‪ ,‬האט ער גענומען א הסכמה בלויז פון‬ ‫די גרויסע תלמידים פונעם אלטן פון סלאבאדקע און‬ ‫זיין זון‪ ,‬אין א קלארן בחינה פון "אם חכם בני ישמח‬ ‫ראש ישיבה אין קאיידען אין ליטע‪ ,‬און שפעטער‬ ‫לבי גם אני"‪.‬‬ ‫איז ער געווען איינער פון די ראשי הכולל 'קובנע' און‬ ‫ער איז געווען דער איידעם פון הג"ר יוסף יוזל‬ ‫איינער פון די גרויסע עורכי החבורות אינעם כולל‪.‬‬ ‫פערסקי זצ"ל דער זקן העדה אין וואלאזשין וואס‬ ‫מ׳האט ערווארט פון אים גדולות ונצורות‪ ,‬אבער‬ ‫איז געווען דער איידעם פון הגאון הצדיק רבי שמשון‬ ‫אנדערש איז געווען אנגעשריבן פונעם הייליגן‬ ‫ראדאנסקי זצ"ל ראב"ד וואלאזשין בעמח"ס 'זכרון‬ ‫באשעפער‪ .‬ענדע יאר תש"א האט דער צורר היהודים‬ ‫שמשון'‪.‬‬ ‫דער דייטשער נאצי ימ"ש אריינגעשפאנט קיין ליטע‬ ‫דער דאזיגער זון איז אויפגעוואקסן מיט געהויבענע‬ ‫און דער יונגער גאון ביי וועמען ס'איז נאכנישט‬ ‫מעלות און מידות‪ ,‬און ער ענטפערט פאר זיין פאטער‬ ‫אדורך א גאנצער יאר פון זײן חתונה‪ ,‬איז געכאפט‬ ‫מיט גרויס כבוד און ברענגט ארויס זיין שעצונג און‬ ‫געווארן און איז געווען איינער פון די ערשטע וואס‬ ‫שבחים אויף אים‪ ,‬ווי ער שרייבט צווישן אנדערן‬ ‫זענען געשיקט געווארן אין דער זיבעטער פעסטונג‪,‬‬ ‫אז ער איז ווערד אז אויך זיין כבוד און נאמען זאל‬ ‫דארט איז ער אומגעברענגט געווארן אויף קידוש שמו‬ ‫פאררעכנט ווערן צווישן די גדולי וצדיקי הדורות‬ ‫יתברך אינאיינעם מיט זיינע ברידער און זיינע חברים‬ ‫וועמען ער דערמאנט אין זיינע ספרים ‪" :‬ראוי והגון‬ ‫פון די הייליגע ישיבה 'כנסת ישראל' אין סלאבאדקע‪,‬‬ ‫שגם כבודך יחד בקהלם‪ ,‬ושמך יהא חרות בספרי‬ ‫ה' יקום דמם במהרה‪ ,‬ובא השמש בצהריים טהר גברא‬ ‫תולדות ישורון לדור אחרון למזכרת תפארת וכו''‪.‬‬ ‫בטהר יומא‪.‬‬ ‫דער גאון רבי זלמן טוביה הי"ד האט געהאט א‬ ‫אט דאס איז וואס איז געווען‬ ‫זייי ווייזן נישט אויף דעם אונטערשייד‬ ‫אין זייערע צייטונגען‪ ,‬אבער דער צד‬ ‫באזונדערס פאפולער צווישן די‬ ‫און אייגנארטיגע פוינט‪ ,‬די שעצונג און‬ ‫השוה שבהן קומט ארויף‪ ,‬אז די דאזיגע‬ ‫דאזיגע ערליכע תמימות'דיגע אידן אין‬ ‫ליבשאפט פון כלל ישראל צו די הייליגע‬ ‫שרייבערלעך און זשורנאליסטן האבן‬ ‫תורה‪ ,‬אירע גדולים און צדיקי הדורות‪,‬‬ ‫פרובירט צו דערגיין דעם סוד פון ר'‬ ‫דער ליטע‪ ,‬פון דעם בעל עגלה‪ ,‬דער‬ ‫און אירע תלמידי חכמים‪ ,‬וואס האט‬ ‫משה'ס אייגנארטיגע ערשיינונג וואס‬ ‫שנײדער און דער שוסטער‪...‬‬ ‫נישט קיין ביישפיל אין קיין איין פאלק‬ ‫האט נישט קיין פאראלעל צווישן די‬ ‫תורתינו הקדושה היא חיינו‬ ‫אדער שפראך‪.‬‬ ‫גוי'אישע און משכילישע וועלט‪ ,‬אבער‬ ‫‪59‬‬ ‫פרשת‬ ‫תשנח‬ ‫פ"ז‬ ‫למען תספר‬ ‫דעמאלטס האבן מענטשן מורא פון חיות? מענטש האבן מורא‬ ‫טייערע ליכטיגע קינדערלעך!‬ ‫פון בהמות און חיות‪ ,‬אפילו פון א קליינע קליינע ספיידע"ר‪,‬‬ ‫נאכדעם וואס נח איז ארויסגעקומען פון די תיבה האט‬ ‫מען לויפט אוועק פון א פליג‪ ,‬א בין‪ ,‬מען דרייט איבער די‬ ‫דער אויבערשטער געזאגט ומוראכם וחתכם יהיו על כל חיות‬ ‫גאנצע זאך פארוואס ווייל עס איז געווען איין בין‪ ..‬אפגערעדט‬ ‫הארץ‪ .‬די טייטש פון דעם איז אז די פחד און די מורא וועט‬ ‫ווען א לייב קומט דעמאלט ציטערט ער שוין ממש געפערליך‪.‬‬ ‫פאלן אויף אלע חיות‪ ,‬אז אלע בהמות און חיות וועלן מורא‬ ‫וואס איז פשט אז א מענטש האט מורא פון א חיה?‬ ‫האבן פון ענק‪ ,‬מורא'דיג!‬ ‫איז אזוי‪ ,‬דער טעם פארוואס די בהמות און די חיות האבן‬ ‫פארוואס דארפן יעצט די בהמות און חיות מורא האבן פון‬ ‫מורא פון א מענטש איז ווייל דער אויבערשטער האט באשאפן‬ ‫נח? וואס איז געווען ביז יעצט?‬ ‫דעם מענטש מיט א צלם אלוקים אזוי ווי עס שטייט פאריגע‬ ‫וואך אין די סדרה‪ ,‬מיט מיין געשטאלט האב איך זיי באשאפן‪,‬‬ ‫ביז יעצט האט מען גע'שחט'ן די בהמות און זיי גע'הרג'עט?‬ ‫פארדעם ווען א בהמה אדער א חיה זעט א מענטש‪ ,‬וואס זעט‬ ‫ניין! ממילא איז נישט געווען קיין שום סיבה פארוואס‬ ‫ער? א צלם אלקים! ער זעט דער אויבערשטער‪ ,‬ער ציטערט‬ ‫די בהמה אדער די חיה זאל קומען און צובייסן א מענטש‪,‬‬ ‫אוועק‪ ,‬ער נעמט זיך אנטלויפן‪ ,‬אבער דאס איז נאר ווילאנג דער‬ ‫אבער יעצט אז מען מעג זיי שוין עסן‪ ,‬מען נעמט זיי און‬ ‫מענטש איז א מענטש‪,‬‬ ‫מען שעכט זיי‪ ,‬ווערן זיי‬ ‫ער איז געבליבן מיט זיין‬ ‫אויפגערעגט‪,‬‬ ‫אפשר‬ ‫צלם אלקים‪ .‬אויב אבער‬ ‫ווילן זיי קומען זיך נוקם‬ ‫דער מענטש איז שוין‬ ‫זיין‪ ,‬פארדעם האט דער‬ ‫געווארן א בעל עבירה‪,‬‬ ‫אויבערשטער עקסטער‬ ‫דעמאלט האט ער שוין‬ ‫געמוזט געבן א ברכה‪,‬‬ ‫נישט קיין צלם אלקים‬ ‫אז וואס‪ ,‬אז אלע חיות‬ ‫ער איז שוין פונקט אזוי‬ ‫אויף די וועלט און אלע‬ ‫ווי א בהמה אדער א חיה‪,‬‬ ‫בהמות אלע זאלן ציטערן‬ ‫און איין בהמה אדער איין‬ ‫פון די מענטש‪ ,‬יעדער‬ ‫חיה האט מורא פונעם‬ ‫זאל מורא האבן פונעם‬ ‫צווייטן? ניין‪ ,‬זיי פייט"ן‬ ‫מענטש‪.‬‬ ‫צווישן זיך‪ ,‬פארדעם קען‬ ‫אויב אזוי שטעלט‬ ‫דער חיה קומען צו דעם‬ ‫מורא’דיגע‬ ‫א‬ ‫זיך‬ ‫מענטש און דער מענטש‬ ‫קשיא‪ ,‬יעדער איינער‬ ‫די וועלדער אין דעם דארף אקאופ אין אוקריינע ‪ -‬ווי דער הייליגער בעש''ט זי''ע פלעגט צו‬ ‫ציטערט פון אים ווייל‬ ‫אפרעכטן זיין הייליגע עבודה‬ ‫וואונדערט זיך‪ ,‬פארוואס‬ ‫‪60‬‬ ‫געגעבן א כאפ אפאר שעפעלעך און זיי פארציקט‪ .‬אוי האב‬ ‫דער מענטש איז שוין נישט קיין מענטש ער איז שוין א בהמה‪.‬‬ ‫איך געציטערט איך בין אוועקגעלאפן‪ ,‬ווען איך דערמאן מיר‬ ‫אזוי ווי די גמרא זאגט אין מסכת שבת דף קנ”א עמוד ב’‪,‬‬ ‫הייב איך כמעט אן צו לויפן‪ ...‬אזוי איז געווען איין טאג און די‬ ‫רמי בר אבא האט געזאגט א חיה פאלט נישט ארויף אויף א‬ ‫קומענדיגע טאג איז געשען די זעלבע זאך; דער גרויסער בער‬ ‫מענטש נאר אויב דער מענטש זעט אויס אין זיינע אויגן ווי א‬ ‫איז געקומען נאכאמאל מיט זיינע ציינער און גרויסע נעגל‪ ,‬און‬ ‫בהמה‪ ,‬אזוי ווי עס שטייט אין פסוק אין תהלים קאפיטל מ"ט‬ ‫איך האב געהויבן פיס מיט מיינע שעפעלעך אבער דער בער‬ ‫נמשל כבהמות נדמו‪ ,‬דרש’נט מען‪ ,‬נמשל‪ ,‬ווען קען געוועלטיגן‬ ‫האט געכאפט אפאר שעפעלעך‪ ,‬אוי וויי‪.‬‬ ‫א חיה אויף א מענטש‪ ,‬כבהמות נדמו‪ ,‬ווען דער מענטש זעט‬ ‫איך האב געפרעגט די פאסטוכער וואס זענען געווען מיינע‬ ‫אויס ווי א בהמה‪ ,‬נאר דעמאלט‪.‬‬ ‫פריינט‪ ,‬וואס קען איך טון? האבן זיי מיך געזאגט‪ ,‬דא אין דעם‬ ‫און אויף דעם איז דא א מורא’דיגע אינטערעסאנטע‬ ‫וואלד דרייט זיך דער געטליכער מענטש דער בעל שם טוב‪ ,‬ער‬ ‫מעשה‪.‬‬ ‫איז א הייליגער הייליגער מענטש‪ ,‬ער קען דיר זיכער העלפן‪.‬‬ ‫דער הייליגער גרויסער צדיק דער הייליגער רוזשינער זי"ע‬ ‫שוין‪ ,‬ער איז געגאנגען טאקע אין די וואלד דארטן מיט‬ ‫ר' ישראל (פרידמאן) מ'רוזשין‪ ,‬זיין יארצייט איז געווען די וואך‬ ‫זיינע שעפעלעך און ער האט געטראפן דער הייליגער בעל שם‬ ‫מיטוואך – ג' חשון (תרי"א)‪ ,‬די ‪'176‬סטע יארצייט‪.‬‬ ‫טוב הקדוש דאווענען צום אויבערשטן‪.‬‬ ‫דער הייליגער רוזשינער זיצט ביי זיך אין שטוב און‬ ‫און דער פאסטוך דער אלטער אלטער גוי דער געוועזענער‬ ‫פלוצלינג קומט אריין דער גבאי און זאגט אים‪:‬‬ ‫פאסטוך דערציילט‪ :‬איך האב מיר אויסגעוויינט צו דעם צדיק‬ ‫רבי‪ ,‬רבי!‬ ‫איך האב אים געבעטן ער זאל מיך העלפן איך ציטער פון דער‬ ‫בער און מיינע שעפעלעך נעבעך ווערן פארציקט‪.‬‬ ‫וואס איז געשען? וואס גייט פאר?‬ ‫האט דער הייליגער בעל שם טוב מיר געזאגט‪ ,‬די‬ ‫עס איז דא אינדרויסן דא אן אלטער אלטער אלטער‬ ‫קומענדיגע מאל ווען דער בער קומט זאלסטו זאגן פארן‬ ‫פארקנייטשטער גוי ער שטייט דא אינדרויסן און ער וויל‬ ‫בער אזוי‪" :‬ישראל בן שרה האט‬ ‫אריינקומען צום רבי’ן‪.‬‬ ‫געהייסן זאלסט שוין קומען צו‬ ‫דער הייליגער רוזשינער‬ ‫אים"‪.‬‬ ‫זאגט‪ ,‬אזא אלטער גוי איז‬ ‫אזוי ווי איך האב דאס‬ ‫געקומען צו קריכן ביז אהער‪,‬‬ ‫געהערט האב איך מיך שטארק‬ ‫נו‪ ,‬לאז אים אריין‪ ,‬זאל ער‬ ‫באדאנקט פאר דער בעל שם טוב‬ ‫אריינקומען‪.‬‬ ‫און איך בין מיך ווייטער געגאנגען‬ ‫דער אלטער גוי איז‬ ‫פאשענען די שעפעלעך‪.‬‬ ‫אריינגעקומען צום הייליגן צדיק‬ ‫ויהי ערב ויהי בוקר‪ ,‬עס‬ ‫דער הייליגער רוזשינער‪ ,‬דער גוי‬ ‫איז געווען א טאג נאכדעם און‬ ‫איז שוין געווען כמעט הונדערט‬ ‫דער גרויסער בער איז געקומען‬ ‫יאר אלט‪.‬‬ ‫צו קריכן‪ ,‬אוי האב איך מיך‬ ‫דער הייליגער רוזשינער האט‬ ‫דערשראקן‪ ,‬אבער איך האב מיך‬ ‫אוקריינע‬ ‫‪-‬‬ ‫אקאופ‬ ‫דארף‬ ‫די‬ ‫אין‬ ‫חורבה‬ ‫אלטע‬ ‫אן‬ ‫זיך געוואונדערט בכלל פארוואס‬ ‫דערמאנט‪ ,‬אה ישראל בן שרה‪,‬‬ ‫א גוי לעבט אזוי לאנג און בכלל‬ ‫און איך בין שנעל געגאנגען אביסל נענטער צו דעם בער און‬ ‫פארוואס ביסטו מיר געקומען דא באזוכן‪.‬‬ ‫איך שריי צו דעם בער‪" ,‬ישראל בן שרה האט געהייסן זאלסט‬ ‫און דער אלטער אויסגעקראכענער גוי הייבט אן פארציילן‪.‬‬ ‫שוין קומען צו אים"‪ .‬אזוי ווי איך האב געזאגט די ווערטער האט‬ ‫יארן יארן צוריק בערך אכציג יאר צוריק ווען איך בין געווען‬ ‫דער בער אנגעהויבן צו לויפן און ער איז געלאפן צו די ריכטונג‬ ‫ממש יונג‪ ,‬פלעג איך זיין א פאסטוך‪ ,‬איך פלעג פאשענען די‬ ‫פונעם וואלד וואו דער בעל שם טוב איז געווען‪ ,‬ער איז אים‬ ‫שעפעלעך פון מיינע עלטערן און שפעטער מיינע אייגענע‬ ‫געגאנגען אויפזוכן‪ .‬אזוי ווי איך האב געזען דער בער לויפט‬ ‫שעפעלעך‪ ,‬איך פלעג מיך דרייען אין א געוויסע בארג אין‬ ‫אין יענער ריכטונג פון די וואלד‪ ,‬בין איך אויך נאכגעגאנגען‪,‬‬ ‫איינע פון די וועלדער פון דער דערפל אקופ‪.‬‬ ‫איך האב אביסל מורא געהאט‪.‬‬ ‫אין דעם געגנט וואו איך פלעג פאשען מיינע שעפעלעך‬ ‫ווען איך בין אנגעקומען אהין זע איך ווי דער בעל שם‬ ‫האט זיך געדרייט זייער א געטליכע איד‪ ,‬דאס איז געווען דער‬ ‫טוב רעדט צו דעם בער‪ ,‬און דער הייליגער בעל שם טוב האט‬ ‫הייליגער בעל שם טוב הקדוש‪ .‬דער בעל שם טוב הקדוש‬ ‫געזאגט צו דער בער אזוי‪" :‬לייג דיך אראפ אויף דער ערד‪".‬‬ ‫פלעגט זיך דארטן ארומדרייען און דאווענען צום אויבערשטן‬ ‫דער בער האט זיך געגעבן א לייג אראפ אויף דער ערד‪ ,‬און‬ ‫אין פעלד און דינען דעם הייליגן גרויסן באשעפער מיט א‬ ‫פארטיג‪ ,‬פון דא גייסטו מער נישט אוועק‪ ,‬און דער בער איז‬ ‫מורא'דיגע געטליכקייט‪.‬‬ ‫געשטארבן‪.‬‬ ‫עס איז געווען איין מאל אינמיטן פאשען די שעפעלעך‬ ‫דער בעל שם טוב האט מיך גערופן ווייל ער האט געזען אז‬ ‫איז פלוצלינג געקומען א ריזיגע בער און דער בער האט‬ ‫‪61‬‬ ‫געשטארבן‪ ,‬ער האט אפילו נישט געדארפט עפעס טון‪ ,‬דער‬ ‫איך בין דארטן‪ ,‬איך האב מיך זייער געוואונדערט וואס ער האט‬ ‫הייליגער בעל שם טוב הקדוש‪ .‬זכותו יגן עלינו‪.‬‬ ‫געטון און וואס ער האט געזאגט‪ ,‬און ער זאגט מיך אזוי‪ ,‬נעם‬ ‫עס איז געווען א גרויסער צדיק נישט צו לאנג צוריק ער‬ ‫אראפ די פעל פון דעם בער‪( ,‬זיין גאנצע הויט איז צוגעדעקט‬ ‫האט געהייסן ר’ יחיאל מאיר בערגמאן זי"ע‪ ,‬ער איז געווען א‬ ‫מיט אזעלכע שיינע האר‪ ,‬ווארימע האר און דאס איז פעל‪ ,‬עס‬ ‫איד פונדערהיים פון די שטאט אמשינוב‪ ,‬א גרויסער צדיק א‬ ‫איז ווערד זייער אסאך געלט‪ ,‬פון דעם מאכט מען קליידער)‪,‬‬ ‫תלמיד חכם‪ ,‬ער פלעגט זיצן בייטאג און ביינאכט און לערנען‪.‬‬ ‫און דער בעל שם טוב זאגט מיך "נעם אראפ די פעל פון דעם‬ ‫אין שול האט ער קיינמאל נישט געשמועסט‪ ,‬ער איז געווען‬ ‫בער און מאך א פיינע ווארעמע מאנטל פון דעם און מיט דעם‬ ‫דער מלמד פון די רבי’שע קינדער פון די אמשינוב'ער רבי’ס‪ ,‬ער‬ ‫מאנטל וועסטו זיך קענען אנטון"‪ ,‬עס איז א גוטע ווארימע‬ ‫איז געווען זייער רבי ער איז געווען דער מלמד‪.‬‬ ‫מאנטל‪ ,‬אבער געדענק גוט וואס איך זאג דיך‪ ,‬יארן יארן ארום‬ ‫אויב עס וועט קומען איינער צו דיך מיט די נאמען "ישראל"‬ ‫יארן שפעטער איז ער געקומען צו פארן וואוינען אין‬ ‫זאלסטו אים אוועקגעבן די מאנטל‪.‬‬ ‫אמעריקע‪ ,‬מען רעדט פאר איבער הונדערט יאר צוריק‪ .‬אוי‬ ‫אוי אוי‪ ,‬אמעריקע איז געווען זייער שוואך מיט אידישקייט‬ ‫דער גוי האט זיך שיין באדאנקט פארן הייליגן בעל שם טוב‬ ‫דעמאלט‪ .‬ער האט זיך באזעצט אין די שטאט ראטשעסטער‬ ‫און טאקע געמאכט א מאנטל מיט די פעל פונעם בער‪.‬‬ ‫אין ניו יארק‪ ,‬ר' יחיאל מאיר פלעגט זיצן אין די פוילישע‬ ‫און דער גוי פארציילט ווייטער‪ ,‬יארן לאנג איז אדורך‪,‬‬ ‫שטיבל‪ ,‬די פוילישע בית המדרש אין ראטשעסטער‪ ,‬ער פלעגט‬ ‫קיינער קומט נישט צו מיר‪ ,‬לעצטנס בין איך געוואויר געווארן‬ ‫זייער שטארק מקפיד זיין נישט צו רעדן ביים דאווענען‪ ,‬זייער‬ ‫אז דו ביסט א רבי און דו הייסט ישראל בין איך גלייך געקומען‬ ‫א גרויסער ערליכער איד‪.‬‬ ‫אהער און דא האב איך געברענגט די מאנטל‪ ,‬דאס איז פון די‬ ‫נאכן דאווענען פלעגט ער אהיימגיין‪ ,‬ער פלעגט זיצן‬ ‫פעל פון דעם בער וואס דער בעל שם טוב האט דעמאלט‬ ‫אינדערהיים און לערנען‪ ,‬ער‬ ‫גע'הרג'עט‪.‬‬ ‫פלעגט לערנען מיט אידישע‬ ‫דער הייליגער רוזשינער‬ ‫קינדערלעך ער האט געמאכט‬ ‫האט דאס געהערט‪ ,‬ער האט זיך‬ ‫א קליינע חדר און ער האט‬ ‫באדאנקט פאר דעם גוי פארן‬ ‫אריינגעלייגט אין די קינדערלעך‬ ‫מאנטל וואס איז פונעם בער‬ ‫תורה און יראת שמים‪.‬‬ ‫וואס דער בעל שם טוב האט‬ ‫ר’ יחיאל מאיר האט געהאט‬ ‫אזוי וואונדערליך אוועקגעלייגט‬ ‫א תלמיד וואס ער האט געהייסן‬ ‫און דעמאלט האט שוין דער‬ ‫ראובן תהילים‪ ,‬דער ראובן‬ ‫הייליגער רוזשינער פארשטאנען‬ ‫תהילים איז געווען א קליינער‬ ‫פארוואס דער גוי האט געהאט‬ ‫אינגעלע‪ ,‬ער האט געוואוינט‬ ‫אריכות ימים פארוואס ער‬ ‫נישט צו ווייט פון ר' יחיאל‬ ‫האט אזוי לאנג געלעבט‪ ,‬כדי‬ ‫מאיר'ס הויז‪.‬‬ ‫ער זאל קענען פארציילן די‬ ‫וואונדערליכע מעשה פון דער‬ ‫ראובנ'ס טאטע האט זייער‬ ‫הייליגער בעל שם טוב און ער‬ ‫שטארק געוואלט אז ראובן זאל‬ ‫דער ביהמ''ד אין סאדיגער פון דער הייליגער רוזינער זצ''ל‬ ‫זאל קענען אויספירן זיין שליחות‬ ‫אויך גיין לערנען דארטן ביי ר’‬ ‫און ברענגען די מאנטל אהער‪.‬‬ ‫יחיאל מאיר אינדערהיים‪ ,‬אבער‬ ‫ראובן האט מורא געהאט צו גיין‬ ‫קורצליך נאכדעם איז דער גוי‬ ‫ווייל די גאנצע וועג פון זיין הויז‬ ‫געשטארבן‪.‬‬ ‫ביז די הויז פונעם מלמד ר’ יחיאל‬ ‫פון דעם זעט מען טאקע אז‬ ‫מאיר איז געווען א גוי’אישע‬ ‫ביים הייליגן בעל שם טוב איז‬ ‫געגנט‪ ,‬מיט נידעריגע גוים און‬ ‫געווען אזוי ווי עס שטייט אין‬ ‫אויב זיי האבן געזען א איד גייט‬ ‫די וואכעדיגע סדרה ומוראכם‬ ‫אויפן גאס איז געפלויגן א שטיין‪,‬‬ ‫וחתכם יהיו על כל חיות הארץ‪,‬‬ ‫עס איז געווען זייער שרעקעדיג‬ ‫אלע חיות האבן מורא געהאט‬ ‫צו גיין אין יענע צייט‪ ,‬האט ער‬ ‫פון דער הייליגער בעל שם טוב‬ ‫מורא געהאט צו גיין אליין‪ .‬אבער‬ ‫קיינער האט אים גארנישט‬ ‫זיין טאטע האט נישט געקענט‬ ‫געטון‪ ,‬נישט נאר דאס‪ ,‬זיי זענען‬ ‫מיטגיין מיט אים ווייל זיין טאטע‬ ‫געקומען צו לויפן צו אים און זיי‬ ‫איז געגאנגען צו די ארבעט‬ ‫האבן פונקטליך געפאלגט וואס‬ ‫זייער פרי‪ ,‬און ראובן האט נישט‬ ‫ער האט געהייסן‪ ,‬ער האט זיי‬ ‫דער ציון הקדוש פון דער הייליגער רוזינער זצ''ל אין סאדיגער‬ ‫געוואלט גיין אליין‪.‬‬ ‫געהייסן שטארבן‪ ,‬זענען זיי גלייך‬ ‫‪62‬‬ ‫אזוי לאנג ווי א יאר און אהאלב‬ ‫ביז דער טאטע האט אים‬ ‫האט דער הונט באגלייט ראובן יעדן‬ ‫געצווינגען‪ ,‬דו וועסט מיך פאלגן און‬ ‫טאג ווען ער איז געגאנגען לערנען‬ ‫דו מוזט גיין‪ ,‬אז דו וועסט גיין לערנען‬ ‫און ווען ער איז אהיימגעקומען‪,‬‬ ‫וועט דער אויבערשטער דיר אכטונג‬ ‫מורא’דיג! ממש א מורא’דיגע זאך‪ .‬די‬ ‫געבן‪ ,‬דער אויבערשטער וועט דיך‬ ‫גוים האבן פשוט געציטערט צו טון‬ ‫שומר זיין‪ ,‬שומר ישראל שמור‬ ‫עפעס פאר דעם אינגל ווייל זיי האבן‬ ‫שארית ישראל‪ ,‬דער אויבערשטער‬ ‫געמיינט אז עס איז זיין הונט און דער‬ ‫וועט אכטונג געבן אויף דיר‪ ,‬האב‬ ‫הונט האט פשוט אכטונג געגעבן‬ ‫נישט מורא‪.‬‬ ‫אויף אים‪ ,‬מורא’דיג‪ ,‬א מורא’דיגע נס‪.‬‬ ‫שוין‪ ,‬ראובן האט געפאלגט און‬ ‫ראובן האט אמאל געטראכט ווי‬ ‫ער האט אנגעהויבן גיין‪ .‬עס האט‬ ‫שטארק קען שוין זיין דער הונט פון‬ ‫אים געציטערט די הענט און פיס ווען‬ ‫וועמען אלע גוים האבן אזוי מורא‪,‬‬ ‫ער איז אנגעקומען ביי די גוי'אישע‬ ‫ער איז אמאל געווען מיט זיין טאטע‬ ‫געגנט‪ ,‬ער האט געזען פוילישע‬ ‫ערגעץ‪ ,‬האט ער באגעגנט דעם הונט‪,‬‬ ‫גוים און ער האט געזען א ריזיגע‬ ‫ווי דער הונט גייט אהיים מיט זיין‬ ‫שרעקעדיגע הינט שטייען דארטן‪.‬‬ ‫בעל הבית פון עפעס א געשעפט‪ ,‬און‬ ‫אוי ראובן האט נישט געוואוסט וואס‬ ‫דער בעל הבית האט איינגעקויפט‬ ‫ער זאל טון‪ ,‬און ער הייבט אן גיין און‬ ‫א מאנטל געמאכט פון די פעל פון א ברוינע בער‬ ‫אסאך זאכן און אריינגעלייגט אין איין‬ ‫ער גייט ווייטער ווייטער די וועג צו ר’‬ ‫גרויסע זאק און דער בעל הבית איז‬ ‫יחיאל מאיר’ס הויז‪.‬‬ ‫געווען אביסל עלטער האט ער נישט‬ ‫אזוי ווי ער גייט ווייטער און ער‬ ‫געהאט קיין כח צו שלעפן‪ ,‬עס איז‬ ‫קוקט אויף צוריק זעט ער ווי א הונט‬ ‫אזא ריזיגע זאק‪ ,‬האט ער עס געגעבן‬ ‫קומט אים נאך‪ .‬ער האט אנגעהויבן‬ ‫פארן הונט און דער הונט האט עס‬ ‫צו גיין שנעלער‪ ,‬און דער הונט גייט‬ ‫געטראגן מיט זיינע ציין אזוי האט‬ ‫אים ווייטער נאך‪ .‬ווען ער איז שוין‬ ‫ער עס געהאלטן אזא שטארקע‬ ‫געגאנגען נאך ווייטער האט ער‬ ‫הונט איז דער הונט געווען‪ ,‬און דער‬ ‫געזען א באנדע גוים וואס זיי ווילן‬ ‫הונט האט אים באגלייט יעדן טאג‬ ‫אים עפעס איך ווייס נישט וואס‬ ‫און דער צדיק’ל דער קליינער אינגל‬ ‫טון‪ ,‬אבער אזוי ווי זיי האבן געזען‬ ‫איז געווארן שפעטער א גרויסער‬ ‫די הונט גייט אין די בע"ק פון ראובן‬ ‫צדיק ר’ ראובן אליעזר תהילים זי"ע‬ ‫זענען די גוים אוועקגעלאפן‪ .‬האט‬ ‫ער האט געוואוינט אין מאנסי ער‬ ‫איז געווען א חסיד פון דער הייליגער‬ ‫ראובן פארשטאנען‪ ,‬אוי געב א‬ ‫ריבניצער רבי זי"ע דער הייליגער‬ ‫קוק‪ ,‬די גוים מיינען אז עס איז מיין‬ ‫צדיק וואס זיין יארצייט איז יעצט‬ ‫הונט‪ ,‬אבער איך ציטער פון די הונט‪,‬‬ ‫געווען‪ ,‬אסרו חג‪ ,‬דער ‪'31‬סטע‬ ‫ראטשעסטער ניו יורק תרנ''ו פאר ‪ 131‬יאר צוריק‬ ‫אפשר דארף איך נישט מורא האבן‬ ‫יארצייט (תשנ"ו)‪.‬‬ ‫פון די הונט אבער עס איז א ריזיגע‬ ‫הונט‪ ,‬איך ציטער‪.‬‬ ‫ממילא זעט מען קינדערלעך אז מען דינט דער‬ ‫אויבערשטער מען איז ערליך דארף מען נישט מורא האבן‬ ‫שוין‪ ,‬ענדליך ברוך ה' ער איז אנגעקומען מיט שרעק צו‬ ‫פון קיין שום חיות ווייל דעמאלט איז מען געבליבן מיטן צלם‬ ‫ר’ יחיאל מאיר’ס הויז‪ ,‬און ער האט דארטן געלערנט‪ .‬ווען‬ ‫אלקים‪ ,‬נאר די חיות האבן מורא פון די מענטש‪.‬‬ ‫ער ענדיגט לערנען דערמאנט ער זיך אוי וויי יעצט קומט‬ ‫נאכאמאל דער גאנצער וועג אהיים‪ ,‬איך ציטער אוועק‪ ,‬ראובן‬ ‫דער אויבערשטער זאל העלפן דער זכות פון די הייליגע‬ ‫קומט ארויס און ער זעט ווי דער הונט שטייט שוין אינדרויסן‬ ‫צדיקים וואס אונז האבן יעצט פארציילט‪ ,‬זאל אויף אונז‬ ‫פון די טיר און ער ווארט‪ ,‬יוי! ראובן הייבט אן צו גיין אהיים און‬ ‫באשיצן אז אונז זאלן נישט דארפן מורא האבן פון קיין שום זאך‬ ‫דער הונט גייט אים נאך‪ ,‬און נאכאמאל זעט ער די גוים וואס‬ ‫אין די וועלט‪ ,‬אונז זאלן ווערן געראטעוועט פון אלע שלעכטע‬ ‫אלעמאל זענען זיי ביים עק פון די גאס און זיי ווארטן אפ א‬ ‫זאכן פון די גאנצע וועלט און אלע בהמות און חיות און די גוים‬ ‫איד וועמען מען קען עפעס טון‪ ,‬און ער זעט ווי די גוים האבן‬ ‫זאלן פון אונז מורא האבן און ציטערן‪ ,‬און עס זאל שוין זיין אך‬ ‫געזען די הונט זענען זיי אוועקגעלאפן‪.‬‬ ‫טוב וחסד פאר אלע אידישע קינדערלעך אונז זאלן הערן נאר‬ ‫בשורות טובות און אונז זאלן זוכה זיין צו גיין אנטקעגן משיח‬ ‫שוין‪ ,‬אזוי איז געווען די ערשטע טאג‪.‬‬ ‫צדקינו‪ ,‬אלע צדיקים און אלע אידן זאלן אויפשטיין צו תחיית‬ ‫די צווייטע טאג איז געווען די זעלבע מעשה און אזוי‬ ‫המתים במהרה בימינו אמן‪.‬‬ ‫ווייטער און ווייטער יעדן טאג‪.‬‬ ‫‪63‬‬ ‫הבחור שמואל דוד שפיץ דערציילט‪:‬‬ ‫" נאר אדאנק‬ ‫מתמידים‬ ‫לדעת האב איך‬ ‫געענדיגט ששה‬ ‫סדרי משנה "‬ ‫ה ב ח ו ר ש מ ו א ל ד ו ד ש פ י ץ ה א ט מ י ט ג ע ה א ל ט ן ג ע ש מ א ק ע ש י ע ו ר י ם ‪ ,‬א י נ ט ע ר ע ס א נ ט ע ב י ל ד ע ר‪ ,‬ר י י כ ע מ ס י ב ו ת ‪,‬‬ ‫א ו ן א י נ ה א ל ט ס ר י י כ ע פ ר א ג ר א מ ע ן‪ .‬ה ב ח ו ר ש מ ו א ל ד ו ד ה א ט ג ע ע נ ד י ג ט ש ש ה ס ד י מ ש נ ה א ו י ף ז י י ן ב ר מ צ ו ה‬ ‫זיי אזוי ווי הבחור שמואל דוד שפיץ‬ ‫הער די מעסעדזש פון הבחור שמואל דוד און פון נאך הונדערטער צופרידענע לדעת קינדער אויף די קינדער שטימע ליניע ‪2 8 - 718.480.5327‬‬ ‫די ערשטע ‪200‬‬ ‫שרייב זיך היינט איין‬ ‫קינדער וואס שרייבן‬ ‫אין מתמידים לדעת‬ ‫זיך איין וועלן‬ ‫באקומען א מתנה ‪-‬‬ ‫‪020-8089-9022 #5-1‬‬ ‫טייערע עירפאדס‬ ‫צ ופראערד ןמ עצ ור דאיי נמפנאהרלמאאדצ יע ער ‪079-6860-5275‬‬ ‫‪64‬‬