שבת בשבתו - לאנדאן · SHABBOS BSHABATOI - LONDON — נח (2026-10-12)

בס"ד
פרשת
נח
ו' מרחשון תשפ"ז
מוצ"ש ר"ת מוצ"ש גאונים הדלקת נרות
7:17 6:53 5:49
מאיר
סיפורים ועובדות פון דער הייליגער עיני
'מאור עינים'
הרה"ק ר' מנחם נחום פון טשערנאביל זי"ע
– צום יארצייט דעם דאנערשטאג י"א חשון ישראל
תנו כבוד לתורה
טויזנטער בני תורה
באטייליגט ביים
דער גאונ'ישער מעמד 'פתיחת הזמן
מחבר ספרים
וואס האט נישט
געקענט שרייבן
וכבוד התורה
בראשות הגר"א גורביץ שליט"א ר"י געיטסהעד
ח"ב
2
3
נומער // #550פר' נח תשפ"ז לפ"ק
Unit 4 2a Northfield Road,
London N16 5RN
Tel: 020 39 815 815
Fax: 020 3670 3882
6
Email: shabboslondon@gmail.com
רעדאקטאר'ס טישל
© כל הזכיות שמורות
למעשה גערעדט 8
אפיס שעות:
10
זונטאג ביז מיטוואך :פון 1ביז 4נאכמיטאג,
על הפרק דאנערשטאג :פון 12מיטאג ביז 11ביינאכט
26
אין אנדערע שעות ביטע לאזט א מעסעדזש
און מיר וועלן אייך צוריקרופען
12
מודעות דעדליין:
מללו מילא גרייטע מודעות 8:00 :דאנערשטאג נאכט.
מודעות וואס דארפן נאך א נוסח אדער דעזיין:
4:00דאנערשטאג נאכמיטאג
16
עס איז ראטזאם צו רעזערווירן ווי פריער
ותימרון חידושא אייך צו קענען צושטעלן די בעסטע סערוויס
פארזעצונג 22
אונזער גליון איז דא צו באקומען יעדע
28
וואך ביי די פאלגענדע אדדרעסן:
מחשבות
Getters Tannug -
40
Dunsmure Road St Kildas Road
מתיקא כדובשא 31 Kol Tov–Dunsmure
Road
Watermint Grocery
Makolet–High St
38
Breuer & Spitser Outside 52 Darenth
הילולא דצדיקיא Egg Stores Outside
41 Leadale Road
– Kosher Mart
39
Craven Park Rd 86 Cazenove Road
חמרא טבא Carmel–111 Craven
סאטמאר
Park Road 42 Craven Walk
סאטמאר
Carmel–143
39
Clapton Common 67 Heathland Road
לעטר פתורא סאטמאר
Hype–Hillwood
סקווירא 47 East Bank
Indigs Bakery
ואלין מליא 46 Kosher Spot
87 Egerton Road
באבוב
Kleins mini market 11 Elm Park Avenue
47
חברה ש''ס
89 Stamford Hill
ווער געדענקט וויזניץ 121 Clapton
ויזניץ לונדון Common
52
Stamford Lodge
26 Lampard Grove
48
Warwick Court פשעווארסק
ווער געדענקט 45 Moundfield
Yetev Lev Court
ביאלא Road
Carlton Mansions
60
Vartery area
למען תספר Symour Ct
ביהמ''ד קנה בושם
45 Heathland Road
Fairview Grocery
פינטער'ס
Berrys
ביהמ"ד אבני קודש
Holmwood
34 Theydon Road
Hatzlacha Grocery
קלארשטעלונג :שבת בשבתו אויסגאבע איז געאייגענט אהיימצונעמען רוזין 33 Paget Road
לכבוד שבת פאר די משפחה צו הנאה האבן און נישט צו טראגן אין די בתי
מדרשים און זיכער נישט צו ליינען בשעת'ן דאווענען. מקואות און געשעפט אייגנטומער :פאר סיי וועלכע
הערות אדער אינפארמאציע בנוגע דעליווערי'ס און
דיסטריוביושען ביטע רופט07894907879 :
4
’ לך בס״ד
ב זמן:
תה
תחל
ה
HaddarDesign
קאלירפולע
חבורות:
א מתמידים
מיט אלע
הונדערטער קינדער
זענען קונה פילע הלכות
קאלירן
און תוכנ'פולע ידיעות
יט הנאה און תוכן
פיל מ
קאלירפולע קאלירפולע
פראגראמען:
קאסטום ערצייגטע וועכענטליכע בחינות -היסטאריע -מעשיות -שואל ומשיב
מתנות אויסוואהל – הכנה לשבת פראגראם -תורות – יגעתי ומצאתי -שמועסן –
פוינטס סיסטעם – שיעורי הכנה לבר מצוה און נאך.
2ספעציעלע באנוס מתנות פאר די ערשטע 200קינדער!
זמן הערט מער אינפארמאציע :עפארדעבל פרייזן
שרייבט אייך איין
יעצט פאר די
פאר יעדן קינד 033.0551.1775
5
רעדאקטאר'ס טישל
פונעם רעדאקטאר'ס טישל
מקטני אמנה היו //
גלייבן אין יעדן איד
יעצט האט זיך יעדער אויסגעדרייט צום זקן קיינער האט עס נישט געפינען. ווי באקאנט איז דער הייליגער 'כתב סופר'
מיט וואונדער .דער זקן האט זיי נישט געלאזט "אויב אזוי ",האט דער כתב סופר געזאגט. געווען פון די ראשי הלוחמים לטובת די
נייגעריג און אנגעהויבן צו פארציילן" :איך האב "וועט מען מוזן מאכן אנדערש; יעדער זאל באוואוסטע 'טיילונג' אין אונגארן ,ווען די ערליכע
ביי מיר אויך בירושה גענוי די זעלבע מטבע ווי זוכן אין זיין שכנ'ס טאש ,און מען וועט זען אויב קהילות האבן זיך אפגעטיילט פון די וואס האבן
דאס וואס דער כתב סופר האט דא געברענגט"... מ'וועט עס טרעפן". געוואלט טוישן דאס גאנצע אידישקייט רח"ל.
און דערביי האט ער ארויסגענומען זיין מטבע און אן אנגעצויגנקייט האט זיך אראפגעלאזט נאך אימערמידליכע ארבעט האט די רעגירונג
דאס געוויזן פארן עולם" .ווען כ'האב געהערט אין זאל ,אבער יעדער האט ווי פארשטענדליך אפיציעל באשטעטיגט דעם טיילונג .לרגל
איבער די גרויסע אסיפה איז מיר איינגעפאלן אז צוגעשטימט צו דעם. דעם גרויסן דערגרייכונג האט דער כתב סופר
איך זאל דאס ברענגען צו ווייזן פאר די רבנים... צוזאמגערופן א ריזיגע אסיפה פון אלע גדולי
הערנדיג פונעם כתב סופר אז ער האט געברענגט יעדער? אויסער איינער ...דארטן איז געזעצן
אן עלטערער רב ,פון די חשוב'ע תלמידים פונעם ורבני אונגארן ,מיטן ציל זיך צו מחזק זיין אינעם
די זעלבע זאך בין איך פארשטייט זיך שטיל נייעם דרך.
געבליבן. הייליגן חתם סופר .ווען יענער האט געהערט די
בקשה ,האט ער געבעטן אויב עס איז מעגליך צו אינמיטן דעם מעמד האט דער כתב סופר
"אבער ווען די מטבע האט זיך פארלוירן האב ווארטן 15מינוט בעפארן אנהייבן די זוך-אקציע... שטיל געמאכט די פארזאמלטע און אויסגערופן
איך גלייך פארשטאנען אז אויב גייט מען טרעפן דער עולם האט זיך ארומגעקוקט פארוואונדערט, אז שטייענדיג אין אזא געהויבענע צייט צוזאמען
די זעלבע ביי מיר גייט נישט זיין קיינער וואס זאל מיט די גרעסטע אונגארישע רבנים ,וויל ער ווייזן
אבער משום כבודו האט מען אים עס נאכגעגעבן.
אפילן קלערן אז איך בין נישט דער גנב ,און כ'האב פארן עולם א חפץ וואס ער האט בירושה פון
געוואוסט אז דער חילול ה' וועט זיין געפערליך. נאך וואס עס איז אריבער 15מינוט און
מען האט עס נאכאלץ נישט געפינען האט זיין טאטן דער הייליגער חתם סופר ,און ווייטער
איך האב דעריבער געבעטן 15מינוט ,בעטנדיג למעלה בקודש .די רעדע איז נישט-מער-און-
דערביי פונעם באשעפער אז ער זאל פארמיידן מען געוואלט אנהייבן זוכן .אבער דאן האט
זיך דער זקן נאכאמאל געבעטן בתחנונים אז נישט-ווייניגער נאר פון א 'שקל הקודש' -א
אזא חילול ה' .און אזוי אויך די קומעדניגע צוויי מטבע וואס מען האט זיך מיט איר באנוצט בזמן
מאל .ברוך ה' אז מען האט דאס טאקע צום מען זאל נאכאמאל ווארטן א פערטל שעה .די
פארזאמלטע האבן שטארק חושד געווען און הבית.
סוף געטראפן און דער חילול ה' איז פארמיטן
נישט געוואלט אים נאכגעבן דאס מאל .אבער "ווי ווייט איך ווייס ",האט דער כתב סופר
געווארן".
דער כתב סופר האט זיי בארואיגט און געזאגט אז אויסגערופן" .איז דאס די איינציגסטע אזא סארט
פון דעם זעט מען די וויכטיגקייט פון דן זיין את מטבע וואס געפינט זיך היינט אין די וועלט ,און
מען זאל אים עס נאכגעבן .ווען די צווייטע פופצן
כל האדם לכף זכות! איך גיי אייך עס ווייזן און געבן די זכיה פאר יעדן
מינוט איז אריבער אן קיין דורכברוך האט זיך דער
*** אלטער רב ווידעראמאל געבעטן פאר פרישע 15 דאס צו אנכאפן".
רש"י הק' זאגט די וואך "אף נח מקטני אמנה מינוט ,אבער דאס מאל האט ער פארשפראכן אז אלע רבנים זענען געזעצן ארום א גרויסן טיש
היה ,מאמין ואינו מאמין שיבא המבול" .די קשיא דאס איז די לעצטע מאל און מער גייט ער נישט און מען האט אפגעמאכט אז מען גייט דאס
אז באקאנט; די תורה איז דאך מעיד אז ער איז בעטן קיין פארלענגערונג. איבערגעבן פון איינעם צום צווייטן ,יעדער זאל
געווען א 'צדיק תמים' ,וויאזוי קען זיין אז ער האט ווען נישט דער כתב סופר נעמט זיך נאכאמאל דאס קענען האלטן און פילן ,ביז עס וועט צוריק
נישט געגלייבט? אן פאר אים וואלט מען שוין לאנג אים אנגעכאפט אנקומען צום כתב סופר.
זאגט דער הייליגער ר' איציקל ווארקער זי"ע, און באטאפט די קעשענעס ..אבער דער כתב אזוי איז דער היסטארישער מטבע אריבער
אז מען דארף לייגן דעם פינטל ערגעץ אנדערש: סופר האט געזאגט אז נאך דאס איין מאל זאל פון איין האנט צום צווייטן ,ווען פלוצלינג האט זיך
"אף נח מקטני אמנה היה מאמין – ",נח איז מען אים צוליב טון. געהערט א געשריי" :וואו איז דער מטבע?" .....פון
געווען אזא צדיק ,אז ער האט געגלייבט אפילו אין דער ציבור האט געווארט מיט שפאנונג ,ווען רוב טומל דארטן האט קיינער נישט צוגעלייגט
די 'קטני אמנה' אין די שוואכע אידן ,ער האט דן אינמיטן קומט אריין איינער פון די גבאים מיט א קאפ ,און דער מטבע איז פלוצלינג נעלם געווארן.
געווען לכף זכות יעדן איד ,צוליב דעם איז "ואינו געשריי" :מ'האט געטראפן די מטבע!!!" עס איז איבעריג צו שילדערן די בהלה וואס
מאמין שיבא המבול" – ער האט נישט געגלייבט
עס האט זיך ארויסגעשטעלט אז איינער פון איז דארט געשאפן געווארן .דער כתב סופר איז
אז די מבול וועט קומען אויב זענען דא אזעלכע
די ארבעטערס דארטן האט אראפגענומען די געווארן שטארק דערשראקן ,און געבעטן אז
וואוילע אידן אויף די וועלט.
טישטוך מיטן מטבע אינעווייניג ,און ווען דער יעדער זאל איבערקוקן זיינע טאשן ,צו זען אויב
זאלט איר אלע האבן א ליכטיגן שבת גבאי האט אונטערגעזוכט די מיסט האט ער דאס עס איז נישט בטעות דארט אריינגעפאלן ...ווי
דער רעאדקטאר געטראפן. פארשטענדליך האט דאס יעדער געטון ,אבער
6
חיים וברכה למשמרת שלום -ברכת אברהם
חבלים נפלו להודות ולשבח ,חיים וברכה בנועם שיח ,כציצים ופרחים יעלה ויצמח
יחדיו ירננו ויודו לידידינו וידיד נפש כל חי ,למען טהרתן של ישראל מגלגין ע"י זכאי
ידיו רב לו להיטיב בכל מידי ,רוח החיים למען הקמת ובניית המקוה משוכלל כראוי
םשליך נפשו מנגד בלי מיצרים ,במומחיות וחריצות דבר דבר על מקומו במישרים
ארי השתא בעידן חדוותא ,דבר בעתו אמירא דכוותא ,ברכת אברה"ם במלא הדרתא
בשבחי תודה וטיבותא יבא ויקרב ,על רב פעלים לטהרה בהתמסרות עצומה בכל לב
רגשי לבבינו נביע אומר ,בהגיע עת הזמיר ,יוס"ף רב נחת ושובע שמחות בהדר
הלל וזמרה ,להאי גברא יקירא ,ברוב תבונה והשכל אוזר גבור חלציו לעזרה
םה יקר חסדו בנעימים ,היינו דאהני לנו להגיע עד הלום ,בעזר שוכן מעונים
מעומקא דליבא ,ובכל לשון חב"א ,ברכת מזלא טבא ,להאי גברא יקירא ,המעמידנו בנתיבות אורה ,ברוחב
בינתו מאיר לנו הדרך בבניית והקמת מקוה המפוארה ,בתכלית הדקדוק וכשרות כליל בהדרה
חיים אברהם
בערנשטיין
הרה"ח ר'
הי"ו
סייט מענעדזשער של בנין המקוה
מזמור לתודה נריע ,אות לטובה להביע ,על מיטב פעולותיו באר מים
חיים כמעיין נובע ,בכל נימי נפשו ולבו ובאחריות גמורה השקיע ,למען בניית
והרחבת גבולי הקדושה של המקוה בעירנו הנבנית לתפארת קהלתינו
החשובה תחי' נישואי בתו הכלה לרגל שמחת
עב"ג הבחור החתן המצוין כמר יוסף יודא הי"ו
בן הרבני היקר מוה"ר יואל הערצאג הי"ו
מרן דבשמיא יהא בסעדו ויזכה לראות ולרוות רב נחת ותענוג דקדושה בטוב ונעימימ
זיווג יעלה יפה יפה לבנות בית נאמן יברך את בית יוסף יהודה אתה יודוך ברנה לעלוז
להתברך משמי מעל ,שפע רב יזל כטל ,בנים ובני בנים עוסקים בתורה ומצות על ישראל
טוב וחסד חיי אריכי ומזוני רויחי מלא טבוון וקשוט ,יצו ה' ברכתו להצליח בכל פרט ופרט
ויזכה מעלת כבודו ,יברך ה' חילו ,להמשיך במעשיו הטובים בהרחבת הדעת ואורה במפעליו
בששון ושמחה באנפין נהורין וכל מילי דמיטב ,עדי נזכה יערה ה' רוח טהרה בביגוא"צ בקרוב
הנהלת המקוה ועד קרן הבנין
7
למעשה גערעדט
למעשה גערעדט //הרב י.ק.
א פרישע מאטאר!
געווען ימים און נהרות פון השפעות אויף אלע מיני אופנים .יעדע פאר די אידן וואס באנוצען זיך מיט "מענאר ראוד" (און ווער
מצוה וואס מיר האבן זוכה געווען צו טון; שופר ,לולב ,סוכה ,יום נישט?) איז נישט קיין נייעס אז ביים ווינקל "מענאר/סטעמפארד
הקדוש ,יעדע ה'-ה' פון סליחות ,האט געברענגט פרישע רחמים הילל" ארבעט מען (על כל פנים ווען די מעשה האט פאסירט).
צו גיין ווייטער. ויהי היום ,איך פאר פון פינטער'ס דורך מענאר ראוד צו די גאס
וואס מ'דארף נאר האבן איז די פשוט'ע ידיעה אז דאס איז באמת סטעמפארד הילל ,און איך זע אז צוליב די ארבעט איז דא א רויט
געשען ,און זיך אליין זאגן" :ר' איד ,פאר ווייטער!" לייט בערך 20מעטער פאר די גאס ענדיגט זיך ,דאס הייסט פאר די
עס איז א גרויסע טעות דאס וואס א מענטש קוקט זיך אן לויט געווענליכע פלאץ וואו די רויטע לייט שטייט.
ווי ער איז געווען פריער ,דאס פאסט אפשר פאר א גוי ,אבער א פארשטייט זיך אז איך שטעל אפ די קאר צו ווארטן ביז עס
איד וואס זיין נשמה איז פארבינדן למעלה ,און איז כסדר עוסק אין ווערט גרין.
מצוות און מעשים טובים ,איז פשוט אז ער איז כסדר אה! ב"ה עס איז גרין ,איך פאר ווייטער די 20
פריש און ניי און מסוגל צו גרויסע זאכן.
מעטער ביזן סוף גאס ,און פון געוואוינהייט שטעל
*** ביי א איד איך מיך ווארטן אז עס זאל ווערן גרין...
אין א געוויסע שטעטל איז די באס סטאנציע געווען איז דא נו ,אז עס אז נישטא קיין רויט קען דאך נישט
אויבן אויפן בארג ,און דער עולם האט געוואוינט כסדר
נייעס, ווערן גרין ...בין איך דארט געשטאנען א לענגערע
אונטן ביים וואסער ,איז דאך געווען א גאנצע טירחא יעדע צייט ,ביז א גוי'אישע באס דרייווער – וואס האט
אנצוקומען צום באס ,איז געווען דארט א איד וואס מצוה וואס זיך איינגעדרייט פון סטעמפארד הילל צו מענאר –
לשם חסד האט ער כסדר גענומען דעם עולם מיט ער טוט שרייט מיר ארויס פון זיין מקום מכובד" :דו מיסטער,
מיני-ווען ארויף צום בארג ,מדתו של אברהם ֶ זיין איז אים
מחדש און דו זעסט א רויטע לייט?" (וואס שטייסטו דארט ווי
אבינו.
געבט אים נאר?.)...
א ַ
אמאל איז זיין מאטאר געגאנגען קראכן ,איז דער פרישע די פלא איז נאר געווען פארוואס אלע קארס
עולם נתעורר געווען אז עס איז דאך נישט מער ווי כוחות אונטער מיר זענען געשטאנען אזוי רואיג – נוסח
רעכט אים צו קויפן א נייע מאטאר ,און אזוי האבן זיי צו גיין
ווייטער לאנדאן – מיט אזא אחדות און געווארט?
געטון; ביינאכט ווען ער איז געשלאפן האט מען אים
געטוישט דעם מאטאר. און ***
העכער עס דארף נישט קומען א גרויסער מר בר רב אשי
צופרי ווען ער איז געקומען אין בית המדרש האט
מען אים געזאגט אז זיין קאר ארבעט שוין צוריק ,האט צו זאגן פאר א מענטש" ,דער וועג איז פריי פאר דיר
ער געזאגט "ווי קען עס זיין? עס קוקט דאך נאך אויס הייב אן צו פארן" ,אפילו א גוי קען דאס שרייען.
די זעלבע ַאלט ,די זעלבע צעריבענע רעדער און פענסטערס?" ביי א איד איז דא כסדר נייעס ,יעדע מצוה וואס ער טוט איז אים
האט מען אים געזאגט" :זיי נישט נאריש ,די ווען איז אפשר אלט, מחדש און געבט אים פרישע כוחות צו גיין ווייטער און העכער.
דער מאטאר איז אבער פריש ,לייג אריין דעם שליסל וועסטו זען איינער פון די סלאנימער צדיקים האבן געזאגט אז ער קען נישט
אז עס פארט". גלייבן אז א איד זאל אנטון טלית און תפילין און נישט ווערן ווי א
דאס איז די עבודה פון א איד ,בפרט יעצט נאך די הייליגע טעג: בריה חדשה ממש!
גלייב אז דיין מאטאר איז פריש און ניי ,און נוץ דיינע כוחות! ווער רעדט נאך יעצט נאך די הייליגע טעג וואס מיר האבן קונה
8
0333 070 6583
oraysa.org/yiddish
uk@oraysa.org
9
על הפרק
על הפרק
על הפרק //הרב ש .שטערן
טשא ִּבי' רעדט צו אונז
ָ קא
'הא ָ
ָ
הילל געווארן אזא הכרח ,אז מ'איז גרייט דערפאר (במאמר המוסגר :צווישן די משפחות געפינט זיך אויך אונזער עס איז דא א נושא וואס ליגט שוין לאנג אויפן
חשוב'ער קאלעגע ,הרה"ח ר' טובי' לייב שטערן שליט"א ,דער
צו צאלן כמעט יעדן פרייז? באקאנטער שרייבער און מרביץ תורה ,וואס טוט שוין במשך יארן
הארץ פון אסאך היימישע משפחות ,און עס
מ'קען אמאל באקומען דעם איינדרוק ,אז מהנה זיין טויזנטער ליינער מיט זיינע ערליכע סיפורים צווישן די ווערט מיט יעדן יאר מער און מער א שווערע
א מענטש קען זיך נישט ריכטיג באזעצן ,נאר שפאלטענעס פון "שבת בשבתו" .מיר ווינטשן אים א גוטן ישוב, מציאות :די דירות.
הצלחה און סייעתא דשמיא).
אויב ער וואוינט אין א געוויסן ראדיוס פון די נישט יעדער האט די מעגליכקייט צו קויפן
באקאנטע גאסן .ער מעג האבן א דירה וואס איז אבער דער עיקר נקודה איז נישט פלארידע, אן אייגענעם דאך איבער'ן קאפ ,און אפילו די
צו קליין ,ער מעג צאלן רענט וואס עסט אויף זיין דער עיקר איז דא אין ענגלאנד .דער געדאנק דארף וואס זענען שוין זוכה דערצו ,ווייסן גוט וויפיל
גאנצע געהאלט ,ער מעג יעדן חודש לעבן מיט א אונז באזונדער אנרירן .ווייל מיר האבן שוין צוויי שוועריגקייטן און חובות עס ליגט דערונטער.
פינאנציעלן חשבון וואס לאזט אים נישט שלאפן היימישע ישובים; קענווי איילענד און וועסטקליף, די הויכע רענט ,די קליינע דירות ,דאס איז שוין
-אבער חס ושלום ער זאל דארפן שפאצירן נאך וואס זענען אויפגעשטעלט געווארן מיט דעם נישט קיין נייעס פאר קיינעם .דאס איז דער טאג
צען מינוט צו דער שול ,אדער זיין אביסל ווייטער זעלבן ציל :צו געבן משפחות א מעגליכקייט צו טעגליכער לעבן פון טויזנטער היימישע משפחות
פון די מאמע'ס פארטוך. וואוינען מיט מער פלאץ און מיט א גרעסערע דא אין סטעמפארד הילל.
הרחבת הדעת .זיי האבן שוין געהאט צען יאר צו
פארשטייט זיך ,נישט יעדער איינער קען דער יונגער אינגערמאן וואס האט חתונה
וואקסן ,און טראץ די געוואלדיגע ארבעט וואס איז
זיך ארויסציען .אבער ווען א מענטש האט די געהאט מיט אפאר יאר צוריק און וואוינט נאך
אריינגעלייגט געווארן ,האלטן מיר נאך אלץ ביי
מעגליכקייט זיך צו באזעצן אין א בעסערן און אלץ אין א דירה וואס ער האט געדינגען מיט גרויס
ביליגערן פלאץ ,און ער שליסט די טיר בלויז ווייל בלויז צווישן הונדערט און צוויי הונדערט משפחות
פלאג ,דער טאטע מיט א שטוב פיל מיט קינדער
"דארט וואוינען מיר נישט" ,איז שוין כדאי זיך צו אין יעדן ישוב.
וואס זוכט שוין לאנג א וועג צו פארברייטערן זיין
פרעגן צי ער מאכט טאקע א חשבון ,אדער ער יעדע משפחה וואס האט זיך אהין געצויגן איז א דירה ,און דער וואס האט שוין יא געקויפט א
לאזט זיך פירן דורך א געוואוינהייט. הצלחה ,און מען טאר נישט אוועקמאכן די ארבעט הויז ,אבער יעדן חודש דארף ער צוזאמנעמען די
פון די וואס האבן געעפנט די טיר פאר אנדערע. לעצטע כוחות צו באצאלן זיינע חובות - ..יעדער
נישט אזוי ווייט ווי מ'מיינט אבער ווען מ'שטעלט עס קעגן דעם ריזיגן צורך, פון זיי קען דערציילן אן אנדערע מעשה ,אבער
און מ'דארף נישט פארן קיין פלארידע כדי דארף מען זיך פרעגן :פארוואס איז די באוועגונג דער שורש איז דער זעלבער :די היימישע וועלט
צו פארשטיין דעם געדאנק .אפילו אין אונזער נישט געווען פיל גרעסער? פארוואס זענען נאך ווערט צודריקט צווישן די פיר ווענט.
אייגענעם לאנד ,אביסל ארויס פון די גרעניצן פון אלץ אזויפיל משפחות גרייט צו צאלן טייערע
מ'קען ווייטער רעדן ,זיך באקלאגן און
סטעמפארד הילל ,אראפ נאך די טאטנהעם געגנט, רענט ,וואוינען אין ענגע דירות און שלעפן חובות, אויסרעכענען וויפיל אלעס קאסט .אבער ווען
אין וועסט גרין ,אדער אראפ אין דער ריכטונג פון אבער דער געדאנק פון זיך ארויסציען אביסל א פראבלעם ווערט אזוי אלט ,אז מ'ווערט שוין
אפפער־קלעפטאן ,קען מען טרעפן הייזער פאר ווייטער קומט זיי כמעט נישט ארויף אויפן טיש? געוואוינט צו לעבן דערמיט ,איז דאס אליין א
פרייזן וואס זענען אסאך מער צוטריטלעך ווי פראבלעם .ס'איז געקומען די צייט צו פרעגן נישט
אין צענטער .און ב"ה ,אסאך אידן האבן זיך שוין סטעמפארד הילל איז אויסגעוואקסן
בלויז וויפיל עס קאסט צו וואוינען דא ,נאר אויך
באזעצט אין די געגנטער ,געפונען זייער פלאץ און דא קומען מיר אן צו א נקודה וואס איז אפשר
פארוואס מיר זענען אזוי זיכער אז מיר מוזן דוקא
געוויזן אז מ'קען לעבן א פולשטענדיג היימישן נישט אזוי באקוועם צו הערן ,אבער ס'איז צייט
וואוינען דא.
לעבן אויך אביסל ווייטער פון די גאסן וואו מיר עס צו זאגן .א גרויסער חלק פונעם פראבלעם
זענען געוואוינט[ .עס ווערט טאקע די וואך איז נישט בלויז די פרייזן פון די דירות ,נאר אויך טשא ִּבי'
ָ קא
'הא ָ
ָ
געמאלדן דא אין 'שבת בשבתו' איבער פרישע 13 אונזער אייגענע צוגעוואוינהייט .מיר ווילן בלייבן א פרישער געדאנק
הייזער וואס 'איה"א' האט געקויפט אין וועסט גרין אין סטעמפארד הילל .מיר ווילן בלייבן נאנט צו די די וואך האט די אידישע וועלט געשלאגן
געגנט]. באקאנטע גאסן ,צו די משפחה ,צו די חברים .מיר טשא ִּבי ,פלארידע ,וואו נאנט
קא ָהא ָ
ווארצלען אין ָ
מ'רעדט פון געגנטער וואס זענען גענוג נאנט צו ווילן נישט טוישן דעם באקאנטן סביבה ,און זיכער צו הונדערט משפחות האבן זיך אריבערגעצויגן אין
בלייבן פארבונדן מיט די קהילה ,מיט די משפחה נישט דארפן זיך צוגעוואוינען צו עפעס אנדערש. א נייעם היימישן ישוב מיטן נאמען "לעיקפראנט".
און מיט די געווענליכע סדרים .דאס איז דער ס'איז פארשטענדליך .א מענטש האט א געפיל מיט די מעגליכקייט אז אין די קומענדיגע יארן
שאקל וואס מיר דארפן .נישט צו זאגן פאר יעדן צו דעם ארט וואו ער האט געלעבט ,וואו ער האט זאל זיך דארט אנטוויקלען א פולשטענדיגער
וואו ער דארף וואוינען ,נאר צו ברעכן דעם געדאנק זיינע עלטערן ,זיינע נאנטע און זיינע באקאנטע. היימישער ישוב ,מיט טויזנטער דירות און אלע
אז ס'איז נאר דא איין וועג צו לעבן. אבער פון ווען איז דער צענטער פון סטעמפארד צרכי הקהילה.
10
כסא דברכתא
עוז רננות בהאי עידן ,שהחיינו וקיימנו בגילה ורון ,כלולת דודים בטיבותא סימן
וארי השתא אפריון בתו בשמחה רב ,שפתותינו מרחשות מקרב הלב ,אות לטוב
זמרה להרים בקול ,ומיטב ברכותינו לאחל ,יבא ויקרב בששון וגיל בשמחה ומזל
רב צדקה וחסד ברעותא דלב ,תומך ומגן עוז"ר בסיוע לרוב ,בלבו להיטיב בטוב
אורה ושמחה יושפע בחדוותא האי ,דמשק אליעז"ר דולה ומשקה בנחת ועונג יהא
רננות נביע מעמקי חדרי לבבינו ,על זאת שבחו אהובים לארי שבחבורה המאיר לנו
ידיו רב לו ברוב תבונה והשכל ,חכם לב יקח מצות בלי גבול ,מאיר בטוב לבו לנו ולכל
העושה צדקות וחסדים גומל ,מגדולי עמודי התווך מעוז ומגדל ,להקל למען חולי ישראל
יקר ערך ונדיב לב ,הנגיד הנכבד ,בעל מעשים כבירים לתורה ולתעודה ,ראשון הוא למקראי קודש,
רודף צדקה וחסד במדת הגודש ,נדיב ושוע ,עומד ומיטיב ברעותא דליבא ,האי צנתר דדהבא
עוזר ארי'
אבערלאנדער
מוה"ר
שליט"א
מגדולי עמודי התווך ותומכי ומחזיקי מפעלינו
תחי' כלולת בתו הבכירה לרגל שמחת
עב"ג המופלג בתורה מעוטר במעלות ומדות טובות
החתן אליעזר ני"ו
בן הרה"ג מוה"ר מרדכי שלמה געטטער שליט"א
למזל טוב ובשעה טובה ומוצלחת
אורה ושמחה בטיבותא ,יומשך בהאי שעתא דחדוותא ,רב נחת ושובע שמחות בהדרתא
חבלים נפלו לנו בנעימים לשוש ולשמוח ,וברכותינו צרופה שיזכה להמשיך ברוב אונים וכח
יענדם בהני מילי ,די במזלא תלי ,בני הגוני ,חיי אריכי ,מזוני רויחי ,ברכה מרובה עד בלי די
נעימות החיים בעושר ואושר והון ,הרחבת הדעת באנפין נהורין ,וכל ברכאן דלעילא ותתאינ
וחפץ ה' יצליח בידו ,תענוג דקדושה ביחד עם בני ביתו ,עדי נזכה לשמחת עולם על ראשינו
אלו דברי ברכה ,בכבוד והערכה ,בלב מלא תודות והערכה ,ברגשי שיר ושבחה
משה הערש כהנא זאב מילר
ישראל שמעון הלוי וואזנר
11
מללו מילא
באקומסט
דעם רעצעפט
צוריק נישט
די אידן האט צוגעברענגט אז זיי זאלן זוכן באשלאסן אז ער גייט ווערן דער הערשער א טאפענדער הייליגקייט האט זיך
פון אונטער די ערד ווי אזוי מען קען פייניגן פון די גאנצע וועלט ,האט די געגנט נישט געשפירט אין דער הייליגער שול פון
די אידן ,און זיי אנטון ציפקע צרות. קיין מנוחה. פשיסחא .עס איז היינט דער הייליגסטער
צווישן די שלעכטע יחידים האט דאס לענדל פוילן האט בימים ההם נאכט פון יאר ,כלל ישראל זאגט יעצט כל
זיך געציילט דער מיליטערישער נישט עקזיסטירט .די היינטיגע פוילן איז נדרי ,מען איז מפשפש במעשיו ,יעדער
דאקטאר ,וועלכער האט באגלייט די בימים ההם געווען אונטער די הערשאפט טוט תשובה.
מיליטערישע באטאליאן וועלכער איז פון די עסטרייך-אונגארישע אימפעריע און ביים שפיץ פון דער שול שטייט דער
געווען סטאנציאנירט בשכינות פון ווען נאפאליאן איז ארויס אין א קריג קעגן הייליגער צדיק ר' בונם פון פשיסחא .זיין
פשיסחא .דער דאקטאר איז געווען אן די דעמאלטסדיגע עסטרייך-אונגארישע הייליגער פנים איז פארפלאמט ,א שרעק
אויסגעשפראכענער שונא ישראל ,ווען ער אימפעריע האט עס אויטאמאטיש אריינצוקוקן אין די הייליגע געזיכט .דער
האט געהאט א געלעגנהייט צו טשעפען די געמיינט אז פוילן איז אויך א טייל פון די צדיק שוועבט אין די העכערע וועלטן און
אידן האט ער עס נישט אויסגעלאזט. שלאכטן און אויך די שטאט פשיסחא איז פועל'ט ישועות פאר אידן.
דער מיליטערישער דאקטאר איז אריינגעפאלן אונטער'ן הערשאפט פון פלוצלונג ,אן קיין פריערדיגע ווארענונג
געווען א שטודירטער מענטש און אויך פראנקרייך. עפענען זיך אויף די טויערן פון שול .ביים
איז ער געווען גוט באקאנט מיט אלע נאנט צו די שטאט פשיסחא האבן טיר שטייען צוויי מיליטערלייט ,זיי פאדערן
ערליי אידישע מנהגים ,די ימים טובים זיך באזעצט א מיליטערישער באטאליאן נישט מער און נישט ווייניגער ,אז זיי ווילן
און דער באדייט פון יום כיפור ,ער האט פון די פראנצויזן און האבן אנגעפירט רעדן מיט דעם הייליגן צדיק ,דער רבי ר'
אויך געוואוסט אז יום כיפור איז דער כסדר'דיגע מלחמות אין די געגענט. בונם.
הייליגסטער נאכט ביים כלל ישראל און די פראנצויזן אין פירערשאפט פון "אוי רבוש"ע ווער ווייסט וואס ווילן זיי
באשלאסן אז ער גייט אונטערשטעלן א נאפאליאן זענען געווען גוט געשטימט צו יעצט?" .שעפשענען די אידן צווישן זיך.
שפיצל פאר די אידן. די אידן אבער טראץ וואס דער אלגעמיינער עס איז שוין א לענגערע צייט וואס
כידוע האט דער הייליגער צדיק ר' בונם פירערשאפט איז געווען פריינטליך אן אנגעצויגענקייט שוועבט העכער
נאך איידער ער איז נתגלה געווארן געדינט געשטימט צו די אידן איז אבער אייביג דעם גאנצן אומגעגנט .פון ווען דער
אלץ אן אפטייקער .מיט זיין הייליגע חכמה געווען יחידים וואס זייער וויסטע שנאה צו פראנצויזישער קעניג נאפאליאן האט
12
קרן שאצער ציון
דינסטאג לך לך
ט' חשון פאלט אויס
דער יארצייט פון
מורינו רבי יצחק בן
הרה''ק משאץ זי''ע
אידן דערציילן געוואלדיגע ישועות וואס זיי האבן געזﬠן ביים פוקד זיין
דער ציון הק' פונעם שאצער רבי'ס זון דא אינעם ביה''ח אין ענפילעד.
בית החיים ענפילד
CARTERHATCH LN, ENFIELD EN1 4BG
רבי חיים וויטאל שרייבט.
עס וועט זיין אנווייזונגﬠן מ˙פלל זיין ביי ‡ ˆיון וו‡ו מענט˘ן
וואס וועט פירן צום ציון הק'
‚ייען ני˘ט ‡ס‡ך ˜ען מען מער פועלן
ווייל „ער ˆ„י˜ ‡יז ˘ט‡ר˜ „‡נ˜ב‡ר.
PLOT C - 13
13
רעצעפט און איך וואלט עס געגעבן פאר'ן גענעראל וואלט דער איז ער געווען גוט באקאנט אין די חכמה פון רפואות און פלעגט זיך
גענעראל ....שוין מער נישט געלעבט". שפייזן דערפון נישט וועלנדיג נהנה זיין פון אנדערע.
דער דאקטאר איז געווען דערשראקן פון זיין טעות .ער האט דער רשעות'דיגער דאקטאר איז איינגעפאלן א מיאוס'ער
געציטערט אז די געשעעניש וועט נאך דעגרייכן צום הויפט שפיצל .בשעתו איז דער גענעראל פון יענער אפטיילונג געווען
גענעראל .דער הויפט גענעראל וועט אים נישט אפשוינען .ער וועט זייער קראנק און יום כיפור ביינאכט האט ער אפגעשריבן א
עס אננעמען ווי ער האט אים געוואלט פאר'סמ'ען צום טויט און רעצעפט באפעלנדיג פאר צוויי מיליטערלייט אז זיי זאלן זאפארט
זיך אפרעכענען מיט אים ,גענוי ווי ער האט געוואלט טון מיט אים אריבערגיין צו די שול וואו דער רבי ר' בונם דאווענט און זאגן אז ער
און ארויסגעבן א זאפארטיגע באפעל אז מען זאל אים דערשיסן נויטיגט זיך דרינגענד אין דעם רעצעפט אפצוראטעווען דאס לעבן
צום טויט. פון דעם גענעראל.
"ראבין איך בעט אייך ,געבט מיר צוריק דעם רעצעפט ,אז "מיר מוזן שוין איבערגעבן דאס רעצעפט פאר דער ראבינער".
נישט."..... האבן די צוויי מיליטערלייט געזאגט פאר די אידן אין שול.
דער הייליגער צדיק איז אבער נישט געווארן איבערגענומען פון די אידן וויסנדיג אז דער פרייז פאר נישט איבערגעבן אזא צעטל
זיינע בעטנדע בקשות .וויסנדיג אז דער דאקטאר איז א רשע האט פאר'ן רבי'ן איז א זיכערער טויט האבן צוגעפירט די מיליטערלייט
ער זיך נישט געאיילט אפצוגעבן דעם צעטל פאר'ן רשעות'דיגן צום צדיק און אים געזאגט וואס דער מיליטערישער דאקטאר האט
דאקטאר ,דער אויסגעשפראכענער שונא ישראל. געהייסן אז דאס לעבן פון דעם גענעראל איז אין א סכנה און ער מוז
"ראבין איך בעט ,מיין לעבן איז אויף א וואגשאל.".... דרינגענד האבן דעם רעצעפט.
דער דאקטאר ציטערנדיג אז דער אידישער רב וועט אים נישט א שטילקייט האט געהערשט אין שול .יעדער איינער האט
פארשטאנען די סענסיטיווקייט פון דער מצב ,מען האט געווארט
אפשוינען האט מיטגעברעגנט זיינע קינדער .ער האט געבעטן
צו זען וואס גייט זיך דא אויסקאכן.
דעם צדיק ער זאל רחמנות האבן אויף אים און זיך דערבארעמען
אויף זיינע קינדער אבער דער צדיק האט אנגעשטעלט א הארטער דער צדיק האט איבערגענומען דעם רעצעפט .ער האט זיך
פנים ,א צייכן אז אויך אויב ער וועט אים פארצייען וועט עס נישט פארטיפט אין דעם און זיך אויסגעדרייט צו די צוויי מיליטערלייט
אנקומען גרינג ,ער וועט דערפאר צאלן א פרייז. זאגענדיג אז ער האלט יעצט אינמיטן דאווענען ,ער קען עס נישט
יעצט אנגרייטן .ווען ער וועט ענדיגן דאווענען ,וועט ער זען וואס
דער דאקטאר זעענדיג אז דער צדיק האלט נישט ביים נאכגעבן
ער קען טון.
האט זיך געוואנדן צו די ארומיגע פון צדיק ,ער האט געבעטן פון זיי
מיט פארוואונדערטע אויגן האט זיך יעדער צוגעקוקט צו וואס
צי זיי האבן אן איינפלוס אויפ'ן צדיק ,צי זיי קענען פועל'ן ביי אים
עס האט זיך יעצט אפגעשפילט אין שול .די סכנה איז געווען א
ער זאל אים אפגעבן דער צעטל ,אבער קיין איינער איז נישט געווען
באלדיגע .מען האט געציטערט אז אט אט און דער דאקטאר
ביכולת צו פועל'ן אזא זאך.
וועט מיטטיילן דעם גענעראל וואס עס האט יעצט פאסירט און
דער דאקטאר איז געווען הילפלאז און מיט ביטערע תחנונים א מיליטערישע דעלעגאציע וועט זיך ארויסלאזן און קומען
זיך געבעטן ביים צדיק ער זאל זאפארט באוויליגן אנצונעמען זיין ארעסטירן דעם צדיק.
ביטע.
יעדער איז געווען אנגעצויגן אבער דער צדיק איז געבליבן
נאך א לענגערע געבעטעניש האט דער צדיק געזאגט אז ער רואיג ,ווי גארנישט וואלט זיך יעצט אפגעשפילט .אנשטאט דעם
וועט אים אפגעבן דאס צעטל אבער נאר נאכדעם וואס ער וועט האט ער זיך צוריק פארטיפט אין דעם דאווענען און ממשיך געווען
אים נאכקומען א רייע פון באדינגונגען. מיט א געוואלדיגער ישוב הדעת ,ווי קיין שום געפאר האט נישט
"וואס דער ראבין בעט וועל איך אייך נאכגעבן". געשוועבט אויף די קהילה.
דער צדיק האט דערביי געהייסן אז מען זאל לאזן רופן די גבאי ווען ער האט געענדיגט דאווענען איז דער צדיק אהיימגעגאגנען
צדקה פון די שטאט .ביי זיי האט ער אנגעפרעגט וויפיל געלט עס צו זיך אין שטוב און ווען ער איז אנגעקומען צו זיך אין שטוב האט
פעלט זיך אויס פאר א געוויסער צוועק וואס ליגט די טעג אויפ'ן אים אפגעווארט דער מיליטערישער דאקטאר ,אבער דאסמאל איז
טיש. זיין קאפ שוין נישט געווען אזוי געהויבן ווי פריער.
די גבאים האבן געזאגט די סומע און דער צדיק האט געפאדערט אנשטאט דעם האט ער געטרייסעלט פון שרעק .זיינע הענט
פון דעם דאקטאר אז גלייך נאך יום כיפור זאל ער זיכער מאכן האבן געציטערט ,עס איז געווען קענטליך אז עפעס אויפפאלענד
אריינצוברענגען די געפאדערטע סומע פאר די שטאטישע קאסע. האט דא פאסירט.
נאר נאך דעם וואס דער דאקטאר האט הייס פארשפראכן אז "הייליגער ראבינער".האט דער דאקטאר געזאגט מיט א קול
ער וועט אויספילן די ווערטער פון דעם רב און אויך אז ער נעמט זיך געמישט פון געוויין.
פאר אז מהיום והלאה וועט ער מער נישט טשעפענען קיין איד און "עס האט פאסירט א גרויסער טעות .די רעצעפט וואס איך
אלעמאל זיין גוט צו אידן האט דער צדיק אים אפגעגעבן די צעטל. האב פארשריבן איז נישט געווען קיין רפואה .בטעות ,אומווילנדיג,
פון דעמאלטס און ווייטער האט דער דאקטאר אבאכט געגעבן, האב איך נישט געשריבן ריכטיג .די רפואה וואס איך האב געשריבן
מער האט ער נישט געטשעפעט קיין איד. פאר'ן גענעראל איז א גיפטיגער סם".
[מפי השמועה] "וואלט ווען דער ראבינער מיר גלייך געפאלגט און געמאכט די
14
-ברכ˙ו ˘ל ‡הרן -
בה„ר˙ הכבו„ ור‚˘י כבו„ והו˜רה ,נביע ז‡˙ ה˘ורה ,ברכ˙ מזל‡ טב‡ ,מעומ˜‡
„ליב‡ ,לכבו„ י„י„ינו עוז ה‡י ‚בר‡ י˜יר‡ ,הרבני הי˜ר ‡י˘ חי ורב פעלים ,נו„ע
ב˘ערים במע˘יו המהוללים ,פירו˙ ‚י„ולים ,במ„˙ הטוב והס„ בלי ‚בולים ,להˆיל
ולהחיו˙ חולים ,לחלˆם ממיˆר ברוב עˆה ו˙בונה ,ויהי י„יו ‡מונה‡ ,וזן ˜˘ב˙ בכל
פינה ופינה ,י„יו רב לו עו˘ה ומע˘ה למען החז˜˙ בי˜ור חולים ברוח נכונה ,הו‚ה
בפנינים י˜רים ,מעוטר במעלו˙ ומ„ו˙ י˘רים ,ה"ה
הי"ו מוה"ר ‡הרן ר‡טב‡רט
חבר הנהל˙ ל‡נ„‡ן בי˜ור חולים
רוח החיים בכל נימי נפ˘ו ולבו למען מפעלינו
לר‚ל ˘מח˙
הוﬥ„˙ בנו
למזל טוב וב˘עה טובה ומוˆלח˙
‡ר˘˙ ˘פוו˙‡ ,מרח˘ין בה„ר˙‡ ,בע˙ ח„וו˙‡ ,יברך בי˙ ‡הר"ן ב˘יר˙‡
הומה לבבינו פנימה ,לה‚י„ ˘בחו ˘ל ‡הרן ולהרימה‡ ,ו˙ הו˜רה בנעימה
רב פעולו˙ לעזור לחולים ונז˜˜ים לה˜ל ולה‡יר ,לטוב˙ כל יחי„ בלי מיˆר
ן˙ון בכל נימי נפ˘ו ולבו מוכן ומזומן ,עו˘ה ומע˘ה ונו˘‡ כל „בר ‚„ול ו˜טן
רחימ‡ „ליב‡י בכל ע˙ מסור ,מ‚ן בסיוע בכל ˆע„ ו˘על עוזר ,י„יו מˆ‡ה כביר
‡בירי מע˘יו ‡וˆר טיבו˙‡ ,להרחיב מפעל החס„ בי˜ור חולים ברב ˙בונ˙‡
טוב וחס„ בטבוון ו˜˘וט„ ,ור˘ בכל פרט ופרט ,והכל בהˆנע לכ˙ ובה˘˜ט
בסימן טוב ומזל טוב˘ ,בחי ˙ו„ה יב‡ וי˜רב ,ע˙ לחננה מוע„ ב˘מחה רב
‡ילין „ברי ברכ˙‡ ,נפ˜ין בה„ר˙‡ ,פרח מטה ‡הר"ן בהול„˙ בנו בה‡י ˘ע˙‡
רב נח˙ ו˘בע ˘מחו˙ בבי˙ו י‡יר ,ל‚„לו ל˙ורה לחופה ולמע˘ים טובים זוהר
טוב וחס„ יר„פוהו ב˘פע ברכה והˆלחה בכל פרט ,עו˘ר ו‡ו˘ר מל‡ טבוון ו˜˘וט
המברכים בכבו„ רב והערכה
מ˘ה ר‡טב‡רט מ˘ה פסח היר˘לער מ˘ה יע˜ב לעפ˜‡וויט˘
יוסף חיים וועסטהיים יו‡ל נייהוז
OFFICE STAFF
15
ותימרון חידושא
י .ק .קענווי איילענד
הלכות צניעות הגוף (ב)
זיין אז די סיבה דערפאר איז ווייל אין שטוב – צווישן א קלארע סדר
משפחה מיטגלידער – איז א מענטש נישט אזוי ווייט [א] מיר האבן דערמאנט בס"ד פאריגע וואך ,דאס
מקפיד אז זיינע פיס זאלן זיין פארדעקט (ג) ,ממילא וואס עס שטייט אין שלחן ערוך (סימן ב' ס"א וס"ב [ורמ"א
הייסט עס נישט בגדר א פלאץ וואס מ'דעקט קיינמאל סוה"ס] וסימן רל"ט ס"ב) ,אז א מענטש – סיי א מאן סיי א
נישט אויף [עס איז מעגליך אז א מענטש וואס דעקט פרוי – טאר נישט אויפדעקן די חלקים פון די גוף וואס
עס קיינמאל נישט אויף ,וועט ביי אים זיין די הלכה מער עס איז אייביג (א) צוגעדעקט ,און דערפאר שטייט אין
הארב]. שלחן ערוך די פונקטליכע סדר וואס דער מענטש דארף
זיין געווארנט וויאזוי ער זאל אנטון און אויסטון זיינע
די פיס בשעת'ן שלאפן קליידער ווען ער גייט שלאפן און ווען ער שטייט אויף
[ג] ביי חסידים איז דא א קפידא (וועגן עניני קדושה) ,אז [לויט די מציאות פון יענע צייטן].
מ'זאל דוקא שלאפן ווען די פיס זענען אויפגעדעקט (עיין
עשרה מאמרות לחקל יצחק מאמר ז' אות ג' ,וכן מובא בשם הרה"ק אויפדעקן די פיס
מסאטמאר זי"ע) .עס איז מעגליך אז דאס איז מותר אפילו [ב] לכאורה לויט דעם וואלט געדארפט אויסקומען
לויט די פוסקים (אין אות ב') וואס זענען מחמיר ,וויבאלד אז מ'טאר בכלל נישט אויפדעקן די פיס ,וויבאלד
דאס גייט אריין בגדר צורך וואס עס איז מותר (ד). היינטיגע צייטן איז דער סדר אז מ'גייט נישט בארוועס.
און אזוי איז טאקע דא פוסקים וואס שרייבן קלאר אז
די הנהגה פון א תלמיד חכם מ'טאר נישט אויפדעקן די פיס ,און מ'דארף זיך אנטון
[ד] בכלליות דארף מען וויסן אז א תלמיד חכם און אויסטון די זאקן אונטער די דאכענע (שועה"ר סימן ב'
דארף מער מחמיר זיין אין די אלע הלכות וואס עס איז ס"א במוסגר ,וכן במ"ב סק"א).
נוגע אויפצודעקן דעם גוף (ה). אנדערע פוסקים (ב) זענען מער מקיל אין דעם .קען
מקורות והערות
(א) ז"ל שלחן ערוך הרב (מהד"ת סימן ב' ס"א)" :מדת הצניעות שיבח הכתוב במקומות רבות .וחכמים צוו בה לכל אדם להיות צנוע בכל אורחותיו,
ולא להתנהג בפריצות אפילו שלא בפני הבריות ,אלא בינו לבין עצמו כמו שיתבאר בהלכות צניעות .ואפילו שהוא יחידי בלילה .ובחדרי חדרים
צריך לנהוג בצניעות ובושת לפני הקב"ה אשר "מלא כל הארץ כבודו" וכחשיכה כאורה לפניו יתברך ,ולכן לא יגלה את בשרו אפילו מעט כל מה
שדרכו להיות מכוסה בבגדים לעולם".
(ב) עיין בערוה"ש (סימן ב' ס"א) שכתב בסוף הסעיף שברגליו אין קפידא .סתם ולא הסביר .ובפסק"ת הערה 4מביא מארחות רבינו ח"ג עמוד
קפ"ה שהחזו"א והקה"י לא הקפידו בזה .ובספר "הלכות יום ביום" (ח"א עמוד ס"ו) כתב בענין זה בזה"ל" :נראה טעם הערוה"ש והחזו"א דכפות
הרגליים אינו חשוב מקום שיש לכסותו ,וזה כמו כפות הידים ,דאטו במקום שדרך לילך בהענטשקעס יחשב מקום מכוסה? ואדרבה ,הכהנים
עובדים בבית המקדש יחפים ,ועולים לדוכן יחפים ,ואם לפני ממ"ה עומדים כן עאכו"כ לפני בשר ודם לא יגונה ,ולכן סבי"ל דאין מקום זה בחיוב
כיסוי וצניעות כלל .וזכורני שראיתי להגה"ק הבבא סאלי זצ"ל שידוע שהיה מקפיד מאד שלא יראה מעט מבשרו אפילו בעלייתו מהמקוה ,ומ"מ
היה יושב בביתו באר"י עם כפות רגלים מגולות ,וכאן שדרך לכסות גם בקיץ בוודאי אם היה איזה דררא של חסרון צניעות לא היה נוהג כן" .הנה
כנראה הבין שהערוה"ש מתיר רק בכפות הרגליים ,אבל מסתימת לשונו משמע שמתיר גם למעלה מזה ,וצע"ק.
(ג) מיהו יש לציין דבמקום מכוסה ממש [כגון למעלה ממרפקו] לא מועיל אם יהא בזה מנהג לגלותו כמו שכתב החזו"א (אגרותיו ח"א סימן ד'),
ועיין מנח"י ח"ג סוסכ"ו.
(ד) יש לומר בזה בב' אנפין ,א) ראשית כל ,עצם הדבר שנעשה מנהג כזה הרי יתכן שמחשיבו כמקום שדרכו לגלותו [מיהו קשה לקבוע
שמכח זה יהא מותר גם בזמנים אחרים כמובן] .ב) הרי בלשון המ"ב סק"א מבואר דבמקום הכרח מותר ,ואין לך הכרח גדול יותר מזה[ ,ויש
לדמותו קצת להנחת תפילין שבע"כ מגלה זרועו].
(ה) כבר העירו האחרונים דכל המקור לכלליות דין זה של כיסוי הגוף מובא בגמ' שבת קי"ח :שאמר כן ר' יוסי על עצמו ,וא"כ מה המקור
לומר דיש חיוב כן לכל אחד (ואכן בשועה"ר מהדו"ק נראה שסבי"ל שאין זה מדינא אלא "טוב" אבל במהד"ב חזר בו) ,ובמחצה"ש (סק"א) ביאר דבעניני צניעות יש לכל
איש להתנהג כמו תלמיד חכם! והרמב"ם (פ"ה מהלכות דיעות ה"ו) לא הביאו רק לתלמיד חכם ,וכתב הלחם משנה שם ה"ד דבע"כ יש דינים של פרק
ההוא שנוגע לכל אחד ,אלא שלת"ח יש ליזהר בה ביותר.
16
בס״ד
א נייע
געגנט
איז שוין א
רעאליטעט.
ערשט לעצטנס איז
אנגעקלאפט געווארן די
מזוזה אויפ’ן ’100סטן
היימישן הויז אין דעם
שנעל וואקסנדן געגנט!
מיט צוויי בתי מדרשים,
לאקאלע כשר’ע
געשעפטן ,און סטעמפארד
הילל בלויז א שפאן אוועק,
שרייבט זיך שוין א נייע
קאפיטל אין דער געשיכטע
פון יהדות לאנדאן.
17
בס״ד
דא
וואוינט
א איד!
און דא אויך ...און דא וועט אויך...
ברוכים הבאים
צו סט .עננס
געגענט.
א בליק פון דער נאנט:
שנעלע נאנט צו צוויי בתי מדרשים איבער 100היימישע הייזער
גוטע בא סטעמפארד הילל צוויי שולן שטייען ערשט לעצטנס איז אנגעקלאפט
קיין סטע בלויז א שפאן אוועק פונעם שוין צום דינסט פון געווארן די מזוזה אויפ’ן ’100סטן
וואודבע הארץ פון סטעמפארד די היימישע לאקלע היימישן הויז!
האוז. הילל. איינוואוינער.
איבער 30הייזער
פארקס כשר’ע געשעפטן א לעבעדיגע געגנט דורך אגו”י הויזינג
פלעצע אין דער נאנט א שיינע היימישע אגו”י הויזינג האט שוין
טשעסנ באקוועמע לאקאלע געגנט ,וואס וואקסט צוגעשטעלט איבער 30הייזער
שיינע א געשעפטן -און דעליווערי און בליעט פון טאג אין דער געגנט ,און נאך זענען
דער מש מעגליכקייטן. צו טאג. אין פלאן בס”ד.
18
באבוב 45
שבת שול
NEW
DEVELOPMENT
ביהמ"ד אשל אברהם
*פילע אידישע איינוואוינער זענען נישט אנגעצייכנט אויף דער מאפע.
און די מעשה א געגנט וואס ע טראנספארט
האט זיך ברייטערט זיך אויס אס פארבינדונגען
נאך נישט מער און מער עמפארד הילל,
היימישע הייזער ארום ערי גראוו און מענאר
געענדיגט... הערמיטעדזש ראוד,
עוועניו ראוד און סט.
נאך מער איז עננ’ס ,מיט נאך משפחות ס און גרינע
ער
אויפ’ן וועג וואס ווערן ערווארטעט.
נאט פארק און נאך
אי”ה! אפענע פלעצער פאר
שפחה אין קינדער.
19
בס״ד
אגו”י האוזינג האט די
פרייד צו מעלדן:
נאך 13
הערליכע
נייע הייזער
פאר אידישע
משפחות! מיט גאר צוגענגליכע רענט פרייזן
AT NORTH GATE PARK,
ST ANN’S ROAD, N15
ON THE FORMER ST ANN’S HOSPITAL SITE
געפלאנט און אויסגעשטעלט פאר א הערליך איינריכטונגען 13הערליך
באקוועם משפחה לעבן פון אינעווייניגע ניי געבויטע הייזער
שיין באפלאנצטע אומגעפער 120
דרויסנדיגע שטחים קוואדראט מעטער א הויז
די נייע הייזער וועלן צוגעטיילט ווערן א פריוואטע גארטן
אויסשליסליך פאר פאסיגע משפחות ספעציעלע שפיל- פאר יעדן הויז
וועלכע געפינען זיך שוין אויף דער פלעצער פאר קינדער
גערויסע שלאף צימערן און
עקזיסטירנדער וועיטינג-ליסט אינערהאלב דער שטח
באקוועמע פלאץ פאר א גרויסע
פון אגודת ישראל האוזינג. משפחה
20
שרייבט אייך איין
אויף דער וועיטינג-ליסט
פון אגו”י האוזינג
כדי צו קענען גענומען ווערן אין באטראכט פאר
צוקונפטיגע געלעגנהייטן!
שוין איינגעשריבן? מאכט זיכער אז אייערע פרטים זענען ריכטיג און אפדעיטעד.
020 8802 3819
reception@aihaltd.co.uk
21
פרישע שפאנענדע און
דראמאטישע
פארזעצונג 4
צווישן פארזעצונג
אשר יאקאב
צוויי
נעמען
אין קורצן פון פריער:
מרת מרים יוכבד שטיינבערגער ע"ה איז פלוצלינג נפטר געווארן אין איר פארמאכטן הויז אין סטעמפארד הילל ,איבערלאזנדיג נאך איר
א רייע מיסטעריעזע שאלות .גדליה קליין ,וועלכער האט געוואוינט נעבן איר ,האט זיך אנגעהויבן אינטערעסירן אין איר פארגאנגענהייט און
האט אויך אריינגעצויגן זיין ברודער יוסי – דער ביזנעסמאן פון מאנסי -אין דער פארשונג.
יוסי האט זיך דערמאנט אז זייער טאטע האט אמאל עפעס געזאגט וועגן די שטיינבערגער משפחה ,אבער קיין איינער פון זיי געדענקט
נישט פונקטליך וואס .דערווייל איז ד"ר סמיט קעמלי אנגעקומען קיין מאנסי פאר א וויכטיגע זיצונג מיט יוסי ,אבער יוסי האט זיך
אומגעראכטן נישט גוט געשפירט און איז אהיימגעגאנגען .קעמלי האט אים געבעטן צו קומען קיין מאנהעטן.
אין בני ברק האט יוסף חיים אנטדעקט צוואנציג פארפאסטע קאלס פון דעם זעלבן אויסלענדישן נומער .ווען ער האט פרובירט
צוריקצוקלינגען ,האט ער נישט באקומען קיין תשובה .ער האט נישט געוואוסט אז דער רוף איז נאר דער אנהייב פון א געשיכטע וואס וועט
אים אריינציען פיל ווייטער ווי ער האט זיך געקענט פארשטעלן.
און יעצט ליינט ווייטער:
"איר געדענקט אז איר האט ביי אייך ליגן דעם צעטל פון''?... בני ברק ,ארץ ישראל –
פרעגט יענער בתמימות.
אייר תשנ''ה
"אויב ווילט איר רעדן פון יענעם דאקומענט ,מוז עס זיין
יוסף חיים שטייט ביים ווינקל פון רחוב רעק"א און חזו"א ,א
פנים אל פנים ,נישט איבערן טעלעפאן .און אפילו אויב
ווירבלדיגע אינטערסעקשאן אין בני ברק ,און פרובירט ווידער
איך באגעגן אייך ,וועט עס נישט זיין עפעס וואס וועט אייך
ברענגען אינפארמאציע ,ווייל דעם דאקומענט געב איך נישט צו כאפן דעם אריינרופער .ער האט זיך אפגעשטעלט ביים
ארויס; איך היט עס ווי דעם שווארץ-אפל פון מיין אויג .אפשר באס סטאפ און ווארט אזוי פארטראכט' :איך האב דאך דריי
פרעגט אנדערע וואס האבן אויך דעם דאקומענט .הצלחה''. מאל באקומען א טעלעפאן רוף ,אפשר איז עס א חוב וואס
האט דער איידעלער כולל יונגערמאן פלוצלונג גערעדט ווי אן איך דארף באצאלן? איך בין דאך אבער קיינעם קיין געלט
ערפארענער ביזנעסמאן. נישט שולדיג ,טא פארוואס בין איך אזוי נערוועז? איך ווייס
"יא ,אבער אויב ...פליז ...פאר געלט". נישט ,עממ ...פארוואס צוואנציג מאל?' אזוי טראכט ער ,ווען
"זייטס געזונט ''.יוסף חיים האט אראפגעקלאפט דעם פלוצלונג קלינגט דער טעלעפאן .ער קוקט אויפן נומער און
טעלעפאן. יא! ס'איז יענער!
'שוין ,נאר דאס? צוואנציג קאלס נאר כדי צו קענען זען "העלאו".
יענעם דאקומענט?! נו נו ,איך האב געמיינט ס'איז עפעס "א גוטן ,איז דאס יוסף חיים ראזען פון בני ברק?'' הערט ער
ערגער .הודו לה''. אן ענגלישן אקצענט וואס פרובירט צו רעדן אידיש ,כאטש
און אט קומט יוסף חיים אהיים; ער האט מיט די גאנצער וואס עס איז נישט זיין מאמע לשון.
מעשה געענדיגט ,און פארברענגט געמיטליך מיט די "יא ,מיט וואס קען איך אייך העלפן?"
22
בס״ד
האט איר
א הויז אין די
סט .עננס אדער
טאטענהעם
העיל געגנט?
עס קען זיין די נייע היים
פאר א היימישע משפחה!
די נייע געגנטער
בליען און וואקסן ,ווען אלץ
מער היימישע משפחות זוכן
זיך דארט צו באזעצן.
דאס איז א געוואלדיגע
געלעגנהייט צו טרעפן
פארלעסליכע טענענטס ,און
גלייכצייטיג העלפן נאך א
לאמיר אינאיינעם היימישע משפחה טרעפן א
העלפן אונזער באקוועמע היים.
וואקסנדע קהילה לאזט וויסן אייערע באקאנטע,
בליען און זיך און פארבינדט זיך דירעקט מיט
ווייטער אנטוויקלען! משפחות וואס זוכן הייזער.
23
ביסט נישט דער זעלבער .שאקל זיך נישט אפ ,איך בין נישט קינדערלעך.
פשוט א נייגעריגער וואס וויל גראבן אין דיינע קישקעס; איך נאכן לייגן שלאפן די פיצלעך און עסן א געשמאקע
שפיר אז איך מוז דיר העלפן .מיר לערנען שוין ביינאכט פאר נאכטמאל ,געבט זיין אינסטינקט אים א שיק צום שאפע
יארן ,און דו ביסט שטענדיג געווען דער רואיגער טיפ .אלץ אינעם צימער זיינע .ער גייט דארט אונטערן שאכטל ,ער איז
האב איך מקנא געווען גדליה קליין ,דער וואס ווערט נישט בודק די דיקע ברוינע קאנווערטל און באפעסטיגט די קלעב,
נערוועז פון גארנישט ,און אט זעט מען ,דו קענסט נישט זיצן דערנאך פאקט ער עס צוריק צו פארזיכערן אז עס שלאפט
קיין צוויי מינוט אן ארויסלויפן ,זיך אויפהייבן ,ארויסנעמען רואיג ,און קיין אומגעווינטשענע געסט אדער חלומות וועקן
דיין פאון און זיך קראצן דעם שטערן .זאג מיר ,איז אלעס איר נישט אויף...
בסדר?" איז געקומען די לאנג-ערווארטעטע פראגע מצד זיין
נאכט-חברותא ,ישעי'. מאנסי ,ניו יארק – כסלו
גדליה האט געוואוסט אז איין טאג גייט ישעי' אים דאס תשס''ח
פרעגן ,און מיט רעכט .שוין אפאר וואכן וואס ער פירט זיך "יא ",ענטפערט יוסי קליין דעם סעלפאן .ער איז נאך געווען
נישט אויף ווי א מענטש; ער קומט נישט געהעריג ,לערנט אויפן קאוטש ביי זיך אינדערהיים ,אבער זיין סעקרעטאר
נישט נארמאל און פאקוסירט בכלל נישט .אלזא ,היינט האט געשיקט א מעסעדזש אז ער זאל אויפהייבן ווייל ער
איז געווען די גרויסע נאכט ווען די פראגע איז אויסגעלייגט דארף דרינגענד רעדן מיט אים.
געווארן אויפן טיש ביים חברותא'שאפט. "וואס זאגסטו?" פרעגט ער קאלטערהייט ,צייגנדיג אז
"הער מיר צו ישעי'לע ,ס'איז נישט קיין גרויסער סוד ,עס ארויס פון אפיס מיינט ארויס פון אפיס און גארנישט מיט
איז נישט אזא פערזענליכע געשיכטע און בכלל נישט אזא ארבעט ,אבער עס האט אויסגעזען ווי ס'איז טאקע וויכטיג.
סענסיטיווע טאפיק .עס איז א מאדנע סיבה וואס האלט "מר .קליין ,סמיט קעמלי איז אנגעקומען .ער איז א גרויסער
מיר אזוי אנגעצויגן און לאזט מיר ביינאכט נישט איינשלאפן, שישקע ,איך האב עס נישט געוואוסט .על כל פנים ,איך
אבער אז דו פרעגסט ,וועל איך עס מיט דיר מיטטיילן. האב אים איבערגעגעבן דיין אנטשולדיגונג ,אבער ער האט
"מיין שכנ'טע מרת שטיינבערגער איז אוועק מיט אפאר אויסגעזען אביסל אנטוישט אז מען האט אים נישט געלאזט
וואכן צוריק ,און זינט איר פטירה פרוביר איך דערגיין וויסן אז דו וועסט אים נישט טרעפן".
איר אידענטיטעט .מיין ברודער יוסי פון מאנסי איז אויך "יא ,אבער עס איז געווען לעצט-מינוטיג; ער איז שוין
אריינגעשלעפט געווארן דורך מיר צו העלפן וויסן איינמאל געווען אונטערוועגנס ווען איך בין אהיים געגאנגען ",טוט יוסי
פאר אלעמאל ווער די פרוי איז געווען .דאס לאזט מיר נישט זיך פארטיידיגן.
רוען ,ספעציעל ווען די שאלות זענען פיל מער ווי די תירוצים
"אמת .למעשה האט ער געזאגט אז איר זאלט באשטעלן א
און די מיסטעריע ווערט וואס א טאג גרעסער .למשל ,נעכטן
זיצונג ביי אים אין מאנהעטן אויף קומענדיגע מאנאט ,און ער
האט יוסי מיר געזאגט אז מיין טאטע האט אים אמאל עפעס
וועט אדורכטון די פאטענציאלע פלענער".
געזאגט וועגן מרת שטיינבערגער ,אבער ער געדענקט נישט
פונקטליך וואס "...אזוי איז גדלי' מקיים דעם "דאגה בלב איש "ער האט אויסגעזען פאזיטיוו?" פרעגט יוסי מיט נייגער.
ישיחנה" מיט אן ערליכקייט. "עממ ...גראדע יא ,אבער איך וועל איבער'חזר'ן :ער איז
ישעי' פארטראכט זיך און קוקט גדלי'ן גלייך אין די אויגן, געווען אביסל אנטוישט – מילד גערעדט – מיט דיין נישט זיין
זאגנדיג" :גדלי' ,טאמער ליידסטו פון ענקזייעטי ,זע צו טון אנוועזנד ",לאזט אים די סעקרעטאר נישט מנוחה.
עפעס דערוועגן איידער עס וועט דיר אינגאנצן אוועקלייגן... "אקעי ,יישר כח .גיי צוריק ארבעטן ,הצלחה".
לאז מיך וויסן מארגן אויב דו האסט גענומען שריט ,ווייל יוסי צעגערט נישט; ער רופט גלייך אריין פון זיין שטוב
אזוי קען עס נישט אנגיין .צווישן מיר און דיר ,א איד העכער צום הויפט אפיס פון "קעמלי העלט" און באשטעלט אן
די פערציג זאל ווערן 'צודרייט' איבער די פטירה פון אן אפוינטמענט פארן אכצנטן אין מארטש ביי זייערע אפיסעס
אלטע שכנ'טע ,אז ער זאל ממש נישט קענען לעבן געהעריג, אין מאנהעטן .ער קען אזא געלעגנהייט נישט לאזן פארפאלן
לייגט זיך נישט אויפן שכל .אדער זע זיך צו נעמען צו דיינע גיין .ער זעט א גרויסע האפענונג אין א קאלאבאראציע
פראבלעמען ,אדער וועל איך מוזן זען דערצו .א גוטע נאכט". מיט סמיט ,וואס קען הייבן די רעפוטאציע פון זיין פירמע,
אזוינס האט גדלי' שוין נישט ערווארטעט .ס'מוז זיין צוברענגען פילע קליענטן ,און עס וועט אויטאמאטיש
ער האט טאקע איבערגעטרויטן די רויטע ליניע און ברענגען הויכע סעילס בסייעתא דשמיא.
איבערגעצויגן דעם שטריק .אויב זיין גוטער חבר ישעי' האט
אזוי אומגעדולדיג געפלאצט פון זיין אויפפירונג די לעצטע סטעמפארד הילל ,לאנדאן
פאר וואכן ,דארף ער ווי שנעלער ענדיגן די געשיכטע אין וואס – טבת תשס''ח
ער האט זיך פארפלאנטערט. "גדליה ,זאג מיר ,איך בעט דיר ,וואס גייט פאר מיט דיר? דו
פארזעצונג קומט אי"ה
24
כי תקדמנו ברכות טוב
שמואל בקראי שמו בחיבה ורגש ,ויהי דוד משכיל ברוך הוא וברוך טעמו בגודש
מה טוב חלקו בנעימים ,בונה באומנות המקוה בהדורים ,בטוב והשכל כבירימ
ולהגיד אדם ישרו ,זריז במלאכתו ,לזכות את טהרת ישראל מה רב חלקו וחבלו
אוצר טיבותא ,בהסברת פנים לזולתא ,ברוך הכשרון בהכשר ויתרון ברב פעלתא
לקדם פניו בתודה והלל ,אות לטובה להוקיר ולמלל ,בעת קבעו משכנו ברגשי גיל
דירתו בתוככי עירנו בשעה טובה בהדר והוד ,נברכו בהאי שעתא בהדרת הכבוד
וברכת הבית נביע ונרנן לשונינו ,בחודש חשון מרחשין שפתותינו ,מקרב לבבינו
דורש טוב וחסד ,ידידינו עוז בקירות לבבינו צמיד ,כביר המעש לימיננו עומד תמיד
מוה"ר שמואל דוד
מארקאוויטשהי"ו
העומד בראש מלאכת הבניה של המקוה
לרגל קביעת משכנו ודירתו בתוככי עירנו וועסטקליף
וכאן המקום להעלות עלי גליון בהערכה רבה על מסירתו
הנאמנה זה זמן זמנים טובא למען בניית המקוה בזריזות וחריצות
בכשרונותיו ואומנות מלאכתו כליל בהדרו ויפיו
יהא רעווא שישרה שכינה בביתו ויזכה לבית מלא ברכת ה' על כל צעד ושעל ,לילך מחיל אל
חיל ,לראות בנים ובני בנים עוסקים בתורה ומצות על ישראל שלום ,שפע רב ברכה והצלחה,
ולהמשיך במעשיו הטובים מעיינות אזי יזובון בהמשכה ,יזל מים מדליו ,ישא ברכה להתברך
בכל משאלות לבו ,ולראות רב נחת מכל יוצ"ח לטב ולחיין ולשלם.
המקדמים פניו בהערכה רבה
בברכת א גוטן ישוב
הנהלת המקוה ועד קרן הבנין
25
אנדאן
אין ל
ענהייט
ע געלג
מאליג
א נאכט
איינ
פאר דיינע
קינדער
26
בס"ד
מיט גרויס פרייד טוען מיר מעלדן איבער די וויכטיגע דרינגענדע
אסיפת חינוך פאר עלטערן
וואו מען וועט הערן וויכטיגע ידיעות נחוצות
איבער די סכנות וואס שוועבט אויף אונזערע קינדער
בחורים אינגלעך און מיידלעך היינטיגע צייטן
און אי"ה באקומען די ריכטיגע כלים וויאזוי זיך צו ספראווען מיט זייערע נסיונות
עס וועט אי"ה אויפטרעטן
אורחינו הדגול פה מפיק מרגליות ,נודע בחסד עליון בדרשותיו הנלהבות,
מגיד מישרים ,הרב הגאון המפורסם
הלל יואל רבי
קעפעטש
שליט"א
יחיד מומחה אין נושא החינוך און אין די מלחמה הכבידה קעגן די פגעי הזמן
און היינטיגע נסיונות וועלכע זענען מסכן אונזערע דורות ה"י
תשפ"ז ג' לך לך יום
בשעה 8:00בערב
באולמי פרדס וויזניץ
26 Lampard Grove
די אסיפה איז אויך געאייגענט פאר פרויען
נ.ב .צוליב מאנגל אין פלאץ איז די אסיפה נישט פאר קיין בחורים
27
כולנו שם למען עתיד הדורות
טייטלבוים הרב שלמה
מחשבות
יו"ר מכון מחשבת החינוך
גליון קפח שנה ה פרשת בה"ב
מ"ה ה' אלוקיך דורש
מעמך? -ונחנו מ"ה!כי מלאה הארץ חמס //
איז דען גזל געווען זייער ערגסטע עבירה?! סוף פרשת בחוקותי נאך די שווערע תוכחה שרייב אונז
די תורה די פרשה פון ערכין ,דער דין פון א יוד וואס
נעמט זיך אונטער צו געבן פאר צדקה זיין ערך ,זיין ווערט.
וואס האט צו טוהן די פרשה פון ערכין מיט די תוכחה?
נאך א דריטע וועג פון א מחשבה וואס ס'לוינט
זיך צו טראכטן פון דעם.
*
לעצטע וואך האט כלל ישראל מיט געלעבט
א שווערע טראגעדיע ווען פינעף און פערציג
יידישע קינדער זענען אום געקומען אויף א
שרעקליכע אופן ,אינמיטן די גרויסע הילולא פון
פארוואס זענען זיי צוזאמען געשטעלט? משה'לה איז זייער א זיסער און לעבעדיגער יינגל, רבי שמעון בר יוחאי אין מירון.
דער דין פון ערכין איז געזאגט געווארן נאר ביי יודען און ער האט ליב צו פארברענגען מיט זיינע חברים יעדער איינער פרעגט זיך קשיות ,פארוואס און
נישט ביי גויים ,דאס הייסט אז ווען א מענטש נעמט זיך צו לאכן און צו שפילען ,און אלע חברים האבן ווי אזוי קען דאס זיין? און וואס וויל מען פון אונז?
אונטער צו צאלן די ווערט פון א גוי פאר הקדש ,נעמט אים אויך ליב ווייל ער האט א גוט הארץ און ער און ווי קען זיין אז רבי שמעון'ס זכות האט נישט
מען דעם גוי און מ'קוקט וויפיל ער איז ווערט ,אויב ער ברענגט אריין א געשמאקע און א לעבעדיגע מגין געווען? און נאך אנדערע פארשידענע
איז א שטארקער גוי וואס קען גוט שלעפן זאכן און גוט מצב אין כיתה. קשיות וואס קומען ארויף אין אזעלכע סארטן
ארבעטן איז ער ווערט מער ,און אויב ער איז א קליינער
עלטערן -און יעצט האבן זיי געווארט פאר א באס זאל זיי צוריק שרעקליכע אופן ,אזוי ווייט
מעלותאוואס די חברים געזינדיגטגוטעאויף
דער דור המבול האט אבער די אלע
און א שוואכער וועט מען צאלן אויף אים אסאך ווייניגער.
מטבע הבריאה ווען ס'געשעהט א גרויסע דערציילן אויף משה'לה האבן זיך ארויס געוויזן
מצבים.
דאס איז ביי א גוי ,אבער ביי א יוד ווען איינער זאגט אז
אהיים נעמען קיין ירושלים. מ'מוז זיי אפמעקן פון די באשטעטיגטאיזאז אויבערשטער האט
אומגליק איז דא צוויי סארטן זאכן וואס מענטשן נאר אין חיידער צווישן די חברים ,און ווען
ער נעמט זיך אונטער צו צאלן די ווערט פון א יוד פאר
ער געווען משה'לה איז אנגעקומען אהיים
הקדש ,דא קוקט מען נישט ווי שטארק ער איז און וויפיל
אז דער
טוהן ,די ערשטע זאך איז מברר צו זיין פונקטליך
אלע פרטים ווי אזוי איז דאס געשעהן און ווער אינגאנצן א אנדערע יינגעל.
כח ער האט ,דא איז דא א פרייז וואס די תורה האט
ס'איז געווארן שפעט ,די קליינע קינדער זענען געווען מיד ,די מענטשהייט.
דיגעוואקסן אין זייער א מיטאויף
געשריבן אז ער מוז צאלן ,די גמרא לערנט ארויס פון פון פריש
משה'לה איז
דעם פסוק "בערכך נפשות" – אפילו מנוול ומוכה שחין"
אנהייבן
מאכן וואס? אוןגעדארפט ווער האט וועלט איז שולדיג?
און ווער האט געדארפט פאלגן וועמען? און מסודר'דיגע שטוב ,יעדע זאך האט געהאט א
אפילו א אויסגעשלאגענער צובראכענער יוד וועט מען יעדער איינער בויעט זיך אויף ביי זיך אין קאפ
עלטערן זענען געווען אויסגעמוטשעט פון די גרויסע עבודה פון די בשר בא לפני כי מלאה ס'איז זאגט דער אויבערשטער פאר נח" :קץ כל
צייט, א געהאט האט זאך יעדע און
צאלן אויף אים די זעלבע פרייז ווי אויף א געזונטער און א פלאץ
א מסקנא מיט א קלארע בילד וואס איז דא געווען א צייט צו שפילן און א צייט איינצופאקן
שטאררקער מענטש ,ווייל דא קוקט מען לויט דעם נפש
די שפילערייען ,א צייט צו עסן און א צייט צו
פון דעם יוד און נישט לויט דעם גוף.
פונקטליך געשעהן.
לעצטע צוויי טעג ,יעדער האט זיך שוין געוואלט טרעפן אינדערהיים מאכן א סוף פאר די פלאץ צו צייט אצודיצו עסן און געקומעןפלאץ
ס'איז גיין שלאפן ,א
פארוואס טאקע? נאך דעם איז חמס"גלייך– הארץוואס קומטדי צווייטע זאך
צו טרעפן די רוחניות'דיגע סיבה ,יעדער איינער שפילען ,א פלאץ פאר די שיך און א פלאץ פאר
ווייל א יוד וואס ליידט ,א יוד וואס ס'קומען אויף אים
אין די אייגענע בעט ,אבער ס'איז שוין אריבער א שעה און קיין איין איז פיל מיט "חמס" .חמס מיינט גזל ,אזוי
געקענט נישט משה'לה האט דאס און
יסורים ,ווערט נישט ווייניגער ,פארקערט ער ווערט מער
אויסגערייניגט און מער חשוב ,זיין נפש ווערט נאך מער
טאש,וועלכעדיזאךלאנד
פארטראגן.
די וואס מענטשהייט ,אוןווייל
עבירה די איז וואס וויסן זוכט און וויל
וועגן דעם איז דאס געעשעהן,
באס איז נאך נישט אנגעקומען. אונטערגעשריבן געווארן וועגן גזל.
ליב געהאט צו מאכן לעבעדיג און דיןהאטאיז
חשוב נאך ער האט יסורים.משה'להפונקטליך רש"י זאגט אז זייער גזר
ממשיך ס'איז און זיין,
מיט אנדערע וואס ווייסן צו טרעפן די רמזים אריין ברענגען א מצב ,משה'לה האט נישט ליב
וועגן דעם איז די פרשה פון ערכין געשריבן געווארן נאך
מחזק מיר מוז'ן
ווי
וואס מ'האט שוין געוואוסט פריהער אז דאס גייט געהאט צו האלטן סדרים מיט שעות ,ער האט
די תוכחה ,אז אויב ס'וועט קומען א יוד א בעל יסורים
דער עולם איז געווארן נערוועזער פון מינוט צו מינוט ,מ'האט אזויחמס? שטייט אין די גזלוועןאון צווישן חילוק
און ער וועט טראכטן ביי זיך ,אוי וויי ,אזוי פיל צרות
מ'וויל און מ'קען עסן געהאט אז
וואס איך גיי אריבער ,וואס בין איך שוין ווערט סתם א
געשעהן וואס איז אבער דער זייער ליב פארוואס.
די צוויי נטיות פון דעם מענטש שטאמט פון ווי מ'וויל און שפילן מיט וואס מ'וויל און ווי
און
אויסגעשלאגענע הושענא! מסתמא בין איך א גרויסער
איין נקודה ,יעדער מענטש האט אין זיך א מ'וויל ,אבער וואס זאל מען טוהן אז אינדערהיים
אנגערופן אפאר מאל די באס קאמפאני און זיי האבן די גאנצע צייט און אויף דעם איז דא פרוטה ,אויף
שוהפאר אזא סארט נישטא א
מער פון
בעל עברה און וועגן דעם האב איך אזוי פיל צרות.
קיין פלאץ גזל אזאיז
אפשר איז האט מוראמפרשיםעראז נאטורליכע פחד און
זאגט אים די תורה קוק דיך נישט אזוי שטארק אראפ,
וועט עס געשהען אויך פאר אים ,ממילא ווען ער פירונג ,און וואס זאל מען טוה אז אינדערהיים
איבערגעזאגט זייער צוזאג אז ביז אפאר מינוט קומט א באס .אבער אזויאת הגזילה" מ'קען צוריקגעבן און תשובה טון.
אויך ווען דו וואלסט אריבער געגאנגען חלילה די גאנצע
געזעצן. פיינט האט משה'לה און געזעצן
תוכחה ביסטו ווערט ,א ווערט פון א געשלאגענער יוד
דא איז "והשיב
פון שולדיג און ווי תיקון
ווער ס'איז א
פארשטייט שוין
דאס איז פונקטליך געשעהן ,און וואס זענען די אזוי האט זיך משה'לה געטראפן טאג נאך טאג
איז מיט גארנישט נישט ווייניגער פון א אנדערער יוד
די צייט איז אריבער און גארנישט קומט נישט. נישט מען קען דאס און פרוטה, שוה א
וואס ס'גייט אים גוט ,ווייל דער נפש איז די וויכטיגסטע.
שווערע מיט און שוועריגקייט, גרויסע פון
א מיטווייניגער אבער
בארוהיגן מיט די מסקנא אז ער איז נישט אויף די מלחמות צווישן אים מיט זיינע עלטערן ,משה'לה
א שטר פון געלד בלייבט די זעלבע ווערט אויך ווען ער
איז חמס
עבירות וואס האבן דאס גורם געווען ,קען ער זיך
ליסט פון די בעלי עבירה און ער מאכט נישט די מאך נישט ,משה'לה גיי נישט ,קום אהער גיי אהין,
פלוצלינג זעט מען ווי פונדערווייטנס דערנענטערט זיך א באס פאר תיקון קיין געווען נישט דעםאיןאיז צוליב
איז צוקנייטשט און צוטרויטן -א ווערט פון א יידישע
נשמה ווערט קיינמאל נישט ווייניגער אויך ווען ס'איז נאך
געווען דערהיים איז אטמאספער פארעכטן,
א.א.וו .די שלאפן ובא לציון צוריקגעבןרוהיגאון
טעותים ,מ'קען ווייטער
גואל.
א תוכחה.
זייער אנגעצויגן ,די עלטערן האבן פראבירט אויס
נומער 400וועלכע פארט קיין ירושלים .יעדער הייבט זיך אן צו אפמעקן פון די וועלט מיט געדארפטצו פירן ריכטיג,
זיימשה'לה ווי אזוי זיך מ'האט
לערנען
"בערכך נפשות להשם" און איז צו
המבול וואס
פארשטעלן דא
די ריכטיגע סיבה און וואס וויל טאקע דער משה'לה האט נישט געקענט פארשטיין וואס
דעםנישטדור מיר קומען
א גוטן שבת אייבישטער פון אונז מיר ווילן דא פארשטעלן מ'וויל פון אים ,די עלטערן האבן אים אנגעשריגן
שטופן ,יעדער וויל כאפן א פלאץ ,יעדער פארשטייט אז אויב דער די שרעקליכע מבול.
באס פארט אן אים וועט ער מוזן ווארטן ווייטער אויף די טונקעלע חז"ל דערציילן אונז אז יענע מענטשן האבן מקפיד געווען צו
גאס ביז ווער ווייסט ווען ,און די טומל ווערט גרויס. גנב'ענען ווייניגער ווי א שוה פרוטה ,אזוי אז יענער זאל נישט קענען
אבער דער באס איז שוין אנגעקומען געפאקטערהייט ,מענטשן קומען מיט טענות צו זיי .אזוי האבן זיי יענעם אינגאצן אויסגעליידיגט
זענען שוין געשטאנען צושטופט ביזן טיר און ס'איז נישט געווען פון זיין פארמעגן און געבליבן גערעכט נאך אויך ,מ'האט זיי גארנישט
מעגליך אריינצושטופן אפילו איין מענטש .דער באס האט זיך אפילו געקענט טון ,און אויף דעם איז נגזר געווארן די גזירה פון די מבול.
נישט אפגעשטעלט דארטן ,כדי נישט אריינצופאלן אינעם כאאס. לכאורה דארף מען פארשטיין; לויט ווי ס'שטייט אין די פסוקים
דער עולם איז געווען זייער בייז ,די זייגער רוקט זיך ,די קינדער און די מדרשים איז דאס געווען א שרעקליכע דור וואס האבן געטון
וויינען און די געדולד פלאצט ,מענטשן ווייסן שוין נישט וואס צו טון די ערגסטע עבירות וואס ס'איז דא ,ס'איז געווען גענוג זאכן וואס פאר
מיט זיך. דעם איז זיך זיי געקומען טויט-שטראף .אויף די אלע עבירות האט
דער אויבערשטער פארשוויגן און פונקט ביי א גזילה פון פחות משוה
פלוצלינג דערנענטערט זיך נאך א באס...
פרוטה פונקט דא איז געקומען די גזירה? פאר אזא
דער עולם הייבט שוין אן צו שטופן ,יעדער
וויל כאפן א פלאץ ,אבער ווען דער באס האט זיך
דער עולם איז קליינע זאך דארף מען ברענגען אזא גרויסע חרבן?
אפגעשטעלט אינעם סטאנציע זענען אלע געווארן געווען זייער בייז, *
אנטוישט; אויף די באס איז געווען געשריבן מוצאי ראש השנה תשע"ז צוועלף אזייגער די זייגער רוקט זיך,
נומער 318וואס פארט קיין רחובות און נישט קיין די קינדער וויינען ביינאכט.
ירושלים. און די געדולד אין די הויפט גאס פון בני ברק זענען געשטאנען
ער עפנט די טיר און קיין איינער גייט נישט ארויף, צענדליגער משפחות ,מענער פרויען און קינדער ,פלאצט ,מענטשן
ווייסן שוין נישט און געווארט .דאס זענען געווען געסט וואס זענען
יעדער וויל אנקומען קיין ירושלים און נישט קיין
געקומען פון ירושלים אויף ראש השנה – געוויסע
רחובות. וואס צו טון מיט צו זייערע רבי'ס ,אנדערע צו די ישיבות אדער די
"וואס גייט דא פאר?" פרעגט דער דרייווער. זיך
28
"איך בין אבער זייער נייגעריג צו וויסן ",האט דער טאטע צוגעלייגט. "קיינער וויל נישט פארן?"
"וויאזוי האסטו דיך טאקע דערוואגט צו טון אזא זאך? דו קענסט "מיר זענען דא אלע קיין ירושלים ",רופט זיך אן איינער פון די וואס
דאך מארגן אינדערפרי זיך טרעפן אן א דזשאב? ס'איז דאך ממש א ווארטן" .אפשר נעמסטו אונז טאקע קיין ירושלים? קוק ,קיינער
ווילדקייט צו טון אזא זאך?" דארף יעצט נישט פארן קיין רחובות איז אפשר טוישסטו דיין
"און וואס האסטו געטראכט אין בני ברק ווען דו ביסט ארויף אויף נאמבער און דו נעמסט אונז קיין ירושלים".
די באס?" פרעגט דער דרייווער. דער דרייווער טראכט א מינוט.
"אין בני ברק האב איך דיר נישט געוואלט פרעגן די שאלה ,ווייל "דו ווייסט אז ס'איז נישט אזוי פשוט ",רופט זיך דער דרייווער אן.
כ'האב מורא געהאט אז איך וועל בלייבן שטעקן אויפן גאס ביז "איך מוז דאך מאכן מיין רוט ,איך קען נישט פארן וואו איך וויל ,אויב
אינדערפרי ,אבער כ'האב דיר שוין דעמאלט נישט פארשטאנען". איך וועל טון וואס איך וויל וועל איך פארלירן מיין ארבעט".
"איך וועל דיר ערקלערן ",זאגט דער דרייווער" .נאר א משוגע'נער "אבער דו זעסט דאך וואס ס'גייט דא פאר ",רופט זיך אן א
מענטש וואלט איינגעשטעלט זיין דזשאב פאר אזא זאך ,איך בין צווייטער" .האב רחמנות אויף אונז ,מיר שטייען שוין דא לאנגע
אבער נישט משוגע ,איך פארשטיי פונקט וואס איך טו ,און יעצט אז שעות און קיינער קומט אונז נישט אהיים נעמען".
מען האלט שוין ביי די לעצטע סטאנציע קען איך דיר דערציילן דעם דער דרייווער איז געבליבן שטיין מיט די אפענע טיר ,טראכטנדיג
אמת. אויב ער זאל זיי נאכגעבן וואס זיי האבן געבעטן.
"צוויי שעה צוריק ,האט מען מיר אנגערופן פון די קאמפאני "איך וואלט עס געטון ,אבער איך טאר נישט"...
אז ס'פעלט דרייווערס .זיי האבן זיך נישט געראכטן פאר אזויפיל דער עולם האט געזען אז ער איז א ווייכער מענטש און ער טראכט
מענטשן מוצאי ראש השנה ,און זיי האבן מיר ערנסט פון דעם ,האבן זיי אנגעהויבן ארויפצוגיין
געפרעגט אויב איך בין מסכים צו קומען דרייוון
א באס קיין ירושלים ,כאטש איך האב שוין נישט אויפן באס ...ביז אפאר מינוט איז די באס געווען דער דרייווער האט
אפיציעל געארבעט אין יענע שעות .איך בין געווען רענצלעך .מיט משפחות; קינדער וועגעלעך און געטוישט די נומער געפאקט
זייער מיד און שוין געוואלט גיין שלאפן ,אבער יעצט איז אוים שוין געווארן שווערער צו זאגן ניין .פון די באס און זיך
טראכטנדיג פון די אלע מענטשן וואס שטייען און צוריק געזעצט
"איר ווייסט וואס ",זאגט דער דרייווער" .איך בין
ווארטן אויף די גאס האב איך מחליט געווען צו אויפן פלאץ. מסכים ,איך נעם אייך קיין ירושלים!"
קומען און זיך צושטעלן. יעדער האט אים דער דרייווער האט געטוישט די נומער פון די באס
"פון די ערשטע מינוט האב איך באקומען די געבענטשט און און זיך צוריק געזעצט אויפן פלאץ .יעדער האט אים
דזשאב צו מאכן די ליין 400קיין ירושלים .אין אפיס געדאנקט אויף
האט מען מיר געזאגט איך זאל גלייך אנהייבן ביי געבענטשט און געדאנקט אויף זיין גוטע הארץ און
זיין גוטע הארץ אויף זיין געטריישאפט צו אנדערע מענטשן ,אזוי
אייער סטאנציע ,ווייל דארט ווארטן זייער אסאך
מענטשן .דער עולם ווארט שוין זייער לאנג ווייל
און אויף זיין ווייט אז ער איז מסכים איינצושטעלן זיין דזשאב
אלע באסעס וואס קומען דארט אריבער זענען שוין
געטריישאפט צו כדי צו העלפן א צווייטן איד.
אנגעפילט און האבן נישט קיין פלאץ. די גאנעצ וועג איז דער עולם געווען דערהויבן און אנדערע מענטשן,
"מען האט מיר אבער אנגעווארנט פון פארדעם: אזוי ווייט אז צופרידן ,יעדער האט פרובירט צו באווייזן אז דאס
'גרייט דיך צו צו כאפן אויפן קאפ ,ווייל דער עולם ער איז מסכים איז זיין זכות.
דארט איז זייער נערוועז און מיד נאך אזויפיל צייט "איך בין געווען דער ערשטער וואס האט איינצושטעלן זיין
ווארטן'. דזשאב כדי צו געברענגט די געדאנק ",רופט זיך אן איינער.
"איך האב פארשטאנען אז אויב איך וועל דארט העלפן א צווייטן "און איך האב אים געקוועטשט ער זאל עס טאקע
אנקומען ווארט מיר אפ א וועג פון טענות ,א וועג מיט איד טון ",זאגט א צווייטער.
זייער א שלעכטע און אנגעצויגענע אטמאספער, "אבער בעיקר איז ווען איך בין צוגעגאנגען מיט
איז מיר איינגעפאלן א געדאנק; איך האב געטוישט די וויינענדיגע בעיבי ",האט זיך א דריטער גרויס
די נומער פון די באס צו א נומער פון א באס וואס ארבעט נישט אין די געהאלטן " .דאס האט אים בארירט זיין הארץ".
שעות ,אזוי האב איך געוואוסט אז קיינער גייט טאקע נישט ווארטן דער באס איז אנגעקומען קיין ירושלים און ארום געפארן די גאנצע
דארטן פאר דעם .איך האב געעפנט די טיר און זיך אינטערעסירט געווענליכע רוט ,אראפצולייגן יעדן איינעם ביי זיין סטאנציע .יעדער
וואס גייט דארט פאר ,אזוי איינער זאל מיר געבן די געדאנק צו פארן איז צוגעקומען זיך באדאנקען פארן דרייווער אויף די גרויסע חסד
קיין ירושלים... וואס ער האט געטון.
"ווען איך וואלט געקומען פון די ערשטע מינוט מיט נומער ,400 ביי די לעצטע סטאנציע איז געבליבן איין משפחה ,און דער טאטע
וואלט מיר דער עולם באפאלן מיט טענות ,ווייל זיי האלטן אז איז צוגעגאנגען צום דרייווער זיך באדאנקט אויף די טובה וואס ער
ס'קומט זיי א סערוויס און די קאמפאני וואלט זיך געדארפט בעסער האט זיי געטון.
29
האב מצליח געווען איז אויך א חלק פון די גרויסע חסד וואס ער טוט צושטעלן ,ווייל ווען א מענטש שפירט אז ס'קומט אים און ער האט
מיט אונז ,אז מיר זאלן זיך שפירן גוט און געשמאק. נישט באקומען גענוג פון וואס ס'קומט אים האט ער נאר טענות
מ'דארף דאס באמערקן און מ'דארף געדענקען צו באדאנקען. אנשטאט צו זען די טובה וואס מ'האט אים געטון.
וואס איז געווען די מצב פון די פרנסות אין דור המבול? איז דאס "אבער נאך וואס מ'האט מיר געבעטן צו טוישן די נאמבער און איך
געווען א דור פון שפע אדער א דור פון צמצום? האב מסכים געווען ,האט מיר יעדער נאר באדאנקט און געלויבט ,ווייל
דער מדרש תנחומא שרייבט אז ס'איז געווען א דור פון אזא גרויסע ווען איינער פארשטייט אז ס'קומט אים נישט גארנישט און מ'טוט
שפע אז מ'האט איינגעזייט איינמאל און ס'איז געווען גענוג פאר די אים א טובה מיט דעם וואס מ'געבט אים ,אזא איינער פארשטייט צו
קומענדיגע פערציג יאר! מענטשן האבן געהאט אלעס וואס זיי דאנקען ..וועגן דעם האב איך צום ערשט געטוישט די נומער ,אז דער
דארפן מיט גרויס שפע ,ס'האט זיי גארנישט געפעלט. עולם זאל פארשטיין אז עס קומט זיי גארנישט און זיי וועלן וויסן צו
מכיר טובה זיין.
אבער די זעלבע מענטשן האבן געלעבט מיט אזא קארגשאפט און
מיט אזא צמצום ,ווי כאילו זיי האבן נישט וואס צו עסן .ווען זיי האבן "אזוי האב איך געשפארט ,אנשטאט צו האבן א שווערע און
געוואלט עסן א פרישטאג האבן זיי זיך מטריח געווען ,ארויס צו די נערוועזע וועג ,האב איך באקומען א געשמאקע פרייליכע וועג".
מארקעט און גע'גנב'עט פון יעדן איינעם אביסל ,פון איינעם אביסל *
ווייץ ,פונעם אנדערן אביסל ירקות אא"וו ,פון יעדן איינעם נאר ווייניג יעדער מענטש פארט אויף א געוויסע רוט אויף דער וועלט ,ס'זענען
ס'זאל זיין ווייניגער ווי א שוה פרוטה ,און ערשט דעמאלט האט ער דא וואס פארן מיט די געפיל אז דער דרייווער מוז זיי נעמען צו וואו זיי
זיך פארגינען צו עסן די פרישטאג וואס האט אים גארנישט געקאסט. ווילן און אויב נישט זענען זיי פיל מיט טענות ,און ס'זענען דא אזעלכע
אין די זעלבע צייט וואלט ער דאך געקענט אריינגיין וואס לעבן מיט די פארשטאנד אז דער דרייווער
אין זיינע אוצרות און ארויסנעמען פון די גרויסע טוט זיי א טובה און דעמאלט זענען זיי צופרידן און
שפע וואס דער אויבערשטער האט אים געגעבן. די וועלט קען האבן פול מיט הכרת הטוב.
א מענטש וואס קען זיך נישט פארגינען און קען א מענטש האט זיך אויפגעבויט אין זיין מחשבה נאר א קיום ווען א
נישט אנערקענען דאס וואס ער האט באקומען ,ער א רוט וואס אזוי דארף צו גיין זיין וועלט; ער מוז מענטש איז מכיר
איז נאר פארנומען וויאזוי קען ער זאמלען נאך און האבן געזונט ,ער מוז פרנסה און נאך פרנסה און נאך די גוטסקייט וואס
וויאזוי ער קען אוועקנעמען יענעמ'ס ,אזא איינער דער באשעפער מער געלט ,ס'מוז אים גיין די לעבן אויף אזא סארט
האט נישט קיין קיום אויף די וועלט. וועג ,דאס מוז געלונגען און יענץ מוז גיין געשמירט ,האט אים געגעבן,
די וועלט קען האבן נאר א קיום ווען א מענטש איז און אויב עפעס שטימט נישט מיט זיין ליין איז ער
ער פארשטייט פול מיט טענות צום דרייווער – דער הייליגער
מכיר די גוטסקייט וואס דער באשעפער האט אים אז ס'קומט אים
געגעבן ,ער פארשטייט אז ס'קומט אים גארנישט באשעפער -פארוואס נעמסטו מיר נישט אויף מיין
און ער פארשטייט אז אויב ער האט באקומען
ער און גארנישט רוט? פארוואס שטעלסטו זיך נישט צו?
דארף ער מכיר טובה זיין און פארגינען פאר זיך און
אז פארשטייט פון די אנדערע זייט זענען דא מענטשן וואס
פאר זיינע ארומיגע .ער ווייסט צו דאנקען אויף דאס האט ער אויב פארשטיין אז דער דרייווער איז אונז גארנישט
וואס ער האט באקומען און פארשטייט וואס צו טון דארף באקומען שולדיג ,און אויב מ'שטייט אויף אינדערפרי געזונט
מיט דעם .דאס הייסט "עולם חסד יבנה" -די וועלט זיין טובה מכיר ער ווייסט ער צו זאגן "מודה אני" מיט א שמחה ,ווייל
בויעט זיך דורך דערקענען די חסד וואס איך האב פונקט די זעלבע האט דער אויבערשטער געקענט און פארגינען פאר
באקומען ,דאנקען אויף דעם און מאכן ווייטער חסד זיך און פאר זיינע מחליט זיין ער זאל נישט אויפשטיין.
מיט אנדערע. ארומיגע און אויב איך קען זען און גיין און איך האב וואס
די דור המבול וואס האבן נישט געקענט צו עסן און טרינקען און איך האב וואו צו וואינען און
דערקענען די חסד וואס זיי האבן באקומען ,זיי האבן איך האב א משפחה – "על הכל אנחנו מודים לך",
נישט געקענט דאנקען אויף וואס זיי האבן ,נישט געקענט פארגינען ווייל דער דרייווער איז מיר גארנישט שולדיג ,ער טוט מיר א טובה אז
פאר זיך און אוודאי נישט פאר אנדערע פון די גוטסקייט וואס דער ער נעמט מיר אויף די גוטע רוט.
באשעפער האט אויף זיי משפיע געווען ,האבן מיט דעם געברענגט א למעשה איז דער אויבערשטער גארנישט שולדיג פאר קיינעם,
חרבן אויף זיך און אויף די גאנצע וועלט ,ווייל אויף אזא וועג האט די אבער דאך פילט ער אונז אן מיט חסדים און רחמים ווען ער שטעלט
וועלט נישט קיין קיום. אונז צו וואס מיר האבן ,און אפילו די געפיל אז איך האב געטון און איך
צו באקומען דעם פולן גליון "מחשבות" שיקט אן אימעיל צום מערכת
30
מתיקא כדובשא
י .אריק
ונח מצא חן בעיני ה'
און דער קין האט געמאכט א לעבן אין פרשת בראשית שטייט שוין פון דעם
ביז 7דורות האט מען אים פארגעבן אז קין האט געברענגט א מנחה להשם
ער האט דערלעבט און איז געווען גליקלעך אבער דער בורא האט עס נישט אנגענומען
געזען טויזנטער אייניקלעך עפעס האט נישט געטון דארט שטימען
ווידער הבל האט זיך גענומען די מיה
זאגט דער הייליגער חתם סופר פשט
עס שטייט אין פסוק והבל הביא גם הוא
די תורה וויל אונז אויסלערנען גלאט
און עס איז ביים בורא געווען טייער
אז דאס וואס מען זעט א הצלחה ער האט עס אנגענומען מיטן פייער
דאס איז נישט די ריכטיגע הנחה
פשוט לערנט מען אין די תורה
ס'דאכט זיך אז דרך רשעים זענען מצליח אז קין האט געברענגט פראסטע סחורה
אבער עס גייט אוועק מיטן רוח
און הבל האט דאס בעסטע אויסגעקליבן
די אלע דורות פון קין וואס שטייט געשריבן מיטן גאנצן הארץ עס אהין געגיבן
זענען ביים מבול פארלוירן און ס'איז גארנישט געבליבן
עס שטייט אין ספר ישמח משה
אבער הבל האט געהאט א נחמה א שטארקן לימוד אין די תורה הקדושה
אין 'שת' איז מגולגל געווארן זיין נשמה
הבל פארשטייט אז וויפיל ער זאל זיך אנשטרענגען
וואס קען ער שוין פארן בורא ברענגען
נאכדעם אין 'נח' און אין משה רבינו
וואס גאנץ כלל ישראל שטאמען לדורותינו
אלעס איז זיינס ער איז דער קעניג
ער ברענגט בהכנעה אונטערטעניג
און עס איז מרומז דאס מסתמא
נ'ח -ש'ת -מ'שה -ה'בל -איז ר"ת נשמ"ה ער וויל דעם מלך מלכי המלכים דינען
דערפאר האט עס השי"ת אנגענומען
וואס דאס איז א לימוד כהוגן
נישט נתפעל צו ווערן וואס מ'זעט מיט די אויגן אבער קין האט א נארישע כוונה
ער גייט ברענגען פארן קעניג א מתנה
די אלע פאלשע הצלחות האבן נישט קיין קיום
אבער דרך הצדיקים זענען רצויים ער שענקט עס אומזיסט ממילא וואס א חילוק
האט ער געברענגט פלאקס קערנדלעך גאר ביליג
און היינט אלעס וואס פאסירט
דער בורא האט נישט באנקראטירט דאס זאגט דער פסוק ביי קין
'מנחה להשם' ער גייט דעם קעניג דערפרייען
יעצט זעט מען נישט אלעס
זאגט אים השי"ת איך ווייס דיינע געדאנקען
אבער עס וועט קומען א צייט פון התגלות
האלט דיך מיט דיינע געשאנקען
די אלע וואס האבן אידישקייט געטון שטערן אבער מען זעט נאכדעם אין חומש מסודר
וועלן אש און פארעך ווערן אז קין האט גע'הרג'עט זיין ברודער
אבער די וואס האבן זיך פארן בורא אהינגעגעבן דער 'הבל' וואס זיין קרבן איז געווארן אנגענומען
וועלן מיט א חיי נצחיות לעבן איז אן קיין קינדער בארבאריש אומגעקומען
31
התודה
שלוחה קדם ידידנו וידיד נפש כל חי הרבי הנגיד המ
מעט ראש וראשון לכל דבר שבקדושה ,איש האש
רודף צדקה וחסד מרבה להטיב ביתו
הרה"ח ר' בנימין ז
בן הגה"צ המפו' הרב יוד
וחתן האי גברא רבא ויקירא איש הח
והולך במסי"נ בשיטתו הבה
הרה"ח הנגיד המפו' מו"
חבר הנהלת המוסדות סאט
על אשר נדב והכין וערך ב
סעודת ראש ח
כיד המלך בשר ודגים וכ
והנה כי כן יבורך גבר האי פה מפיק מרגלי
מרביץ תורה ויראת שמים לעדר
אשר השמיע בהאי סעודת מצוה פנינים
האב"ד בערס
הרחמן הוא יחדש עליו ועל כל בני ביתו וכ
פרנסה וככלכלה וכל טוב סל
כעתירת ידידיו בברכת מוד
בצלאל ראטענבערג דוד ישראל מאיר זאלצמן
אבד"ק אטוערפען אבד"ק אילפורד
נתן נטע דוב שרייבער חיים מאיר וויסבערגר
ראש כולל בנין יהושע מגי"ש דרשו 95
יוסף איטצינגער יצחק אלחנן איטצינגער
הרבי הצעיר מפ"פ הרבי מפראנקפורט
ברוך ראטבארד יעקב שטערן
ר"מ ישיבת נזר התלמוד הרבי מטריסק
יעקב שלום גאלדשטיין אהרן יודא פינקעלשטיין
אבד"ק בוגוש-געיטסהעד אבד"ק בערסאניף
אהרן מנח דוד שמחה הכהן ראפפארט ברוך ישעיה טעשער
אבד"ק אבד"ק שעבערשטין ר"מ כולל דברי שלמה
32
והברכה
מפו' מיקירי מתפללי היכלנו העומד תמיד הכן לימין מקדש
שכולות בתורה וחסידות לו עשר ידות פה מפיק מרגליות
פתוח לרוחה לכל כביתו של אברהם אבינו
שליט"א זאב גראד דא אריה זצ"ל ר"מ בבי מדרשא
חסד העסקן הדגול העומד לימין אביון ודל
הירה של רבינו הק' מסאטמאר זי"ע
"ה ר' אשר זאב גרין שליט"א
טמאר על טהרת הק' בעיר בני ברק
בהרחבה גדולה בהיכל הכולל
חודש רם-חשון כל מטעמים ולא חסר כל טוב
יות ענף עץ אבות תורה וחסידות אצלו משולבות
רי צאן קדשים מעמיד תלמידים רבים
ם יקרים דברים נחמדים לשמחת לב השומעים
סאניף שליט"א
כל אשר לו חודש של חיים וברכה ששון ושמחה
לה מתוך המון שפע קודש עד עולם
דים דרבנן שנהנו מאותו סעודה
יצ"א גראס יודא אריה לייביש רייכמן
ראב"ד קאפאואר אבד"ק דוקלא
שלום ראזנבערג אברהם משה קראוס
אבד"ק נייהייזל אבד"ק וואגאש
דוד קראוס יואל גאלדשטיין
אבד"ק פלאוניץ אבד"ק בוגוש
שלמה אליעזר סג"ל האפפמן אברהם מאיר חיים הלוי גרובר
ראש כולל באר יהודה בן הגה"צ השר שלום זצ"ל
אברהם יצחק וויזער יוסף גראס
הרבי מזידיטשוב הרב הצעיר קאפאואר
יעקב שלמה פרנקל יצחק מאיר גראס חם מנדל טעשער
אבד"ק סאניק אבד"ק קאפואר י"ם עדת ישראל סידני
33
לוי שרייבער
ו ל ו מ ד י ה ל ת ו ר ה כ ב ו ד ת נ ו
ערשטמאליגער מעמד כבוד
התורה אין עיר הבירה לאנדאן
שווערע טויזנטער אידן אנטיילגענומען ביים היסטארישן מעמד כבוד התורה ופתיחת הזמן אין שפיץ
פונעם אורח הכבוד הגאון האדיר ר' אברהם גורביץ שליט"א ראש ישיבת געיטסהעד ~ דער זאל פון
יסודי התורה געשטאפט מיט בני תורה ,בחורי חמד ותושבי העיר ~ א געהויבענע מעמד פון התרגשות,
שָר ֵאל
שמחה און קבלת עול מלכות שמים לכבודה של תורה ~ ֵאין ְּכבו ָֹד ּה ּ ַכ ּתוָֹרה וְ ֵאין לו ְֹמ ֶד ָיה ְּכיִ ְ ׂ
וואס שליסט זיך אן אין דער נעץ פון
כוללים וואס זענען אין די לעצטע יארן
שוין לאנג איידער דער מעמד האט זיך
אפיציעל אנגעהויבן ,האט זיך אנגעזען אן הרחבת
אויפגעשטעלט געווארן אין געיטסהעד אומאויפהערליכער אנלויף פון אידן וואס גבולי התורה
און דערנאך אין מאנטשעסטער ,בראשות האבן זיך געשלענגלט צום מקום המעמד לאנדאן הבירה -א געוואלדיגער
דער בארימטער תורה רעוואלוציאנער פון אלע עקן שטאט. מחזה של כבוד התורה האט זיך ביי אונז
הרה"ג ר' זעליג קופיץ שליט"א. ביים באשטימטע צייט איז דער גרויסער אין שטאט אפגעשפילט פארגאנגענעם
יעצט ווערט אין לאנדאן אויפגעשטעלט זאל שוין געווען געפאקט מיט טויזנטער דאנערשטאג פרשת בראשית ,ווען
נאך א חשוב'ער מקום תורה פאר בני עליה, משתתפים וועלכע האבן זיך געשטעלט טויזנטער אידן -אריינגערעכנט בני תורה,
וואס זענען זיך ממית באהלה של תורה און רייע נאך רייע ,אנפילנדיג יעדן פלאץ יושבי אהל ,בחורי חמד און תושבי העיר
מקדיש זייערע טעג און נעכט צו לערנען אינעם זאל ,אין א מחזה וואס האט עדות בכלל -האבן אנגעפילט דעם גרויסן יסודי
בעמל וביגיעה .דער גרויסער מעמד האט געזאגט אויף דער געוואלדיגער התרגשות התורה זאל אויף עגערטאן ראוד ,וואו עס
דערמיט באקומען א באזונדערע חשיבות און טיפע הערכה וואס דער ציבור האט איז פארגעקומען א מעמד כבוד התורה
אלס א נייער קאפיטל אין דער הרחבת לכבוד התורה ולומדיה. ופתיחת הזמן ,אין שפיץ פונעם אורח
גבולי התורה אין לאנדאן ,תחת נשיאותו דער מעמד איז פארגעקומען אין הדגול ,זקן ויושב בישיבה ,הגאון האדיר
פונעם ראש הישיבה שליט"א ,און דער צוזאמענהאנג מיט דער גרינדונג פון ר' אברהם גורביץ שליט"א ,ראש ישיבת
מחזה הוד פונעם איבערגעפולטן זאל האט "כולל הנחמדים" אין שטאט לאנדאן, געיטסהעד.
34
קלאר געוויזן ווי שטארק דער ציבור שעצט און שטיצט
די אונטערנעמונג פון כולל הנחמדים.
א מחזה פון כבוד התורה
טראץ וואס גרויסע מעמדים זענען נישט קיין
זעלטענע ערשיינונג ,און עס מאכט זיך אפט ווען אידן
קומען זיך צוזאם פאר אסיפות ,מסיבות ,קבלת פנימ'ס
אדער אנדערע גרויסע פארזאמלונגען ,האט דער
דאזיגער מעמד געטראגן אן אייגנארטיגן כאראקטער.
דער זאל איז געווען געפאקט מיט א קאלירפולן ציבור;
יונג און אלט ,בני תורה און בעלי בתים ,פון חסידישע
און ליטווישע קרייזן צוגלייך .אלע זענען געקומען מיט
איין ציל :צו באשיינען דעם מעמד און ארויסווייזן כבוד
התורה און הערצה פאר די וואס זענען זיך מוסר נפש
פאר איר.
עס האט זיך געשאפן א ספעציעלע אטמאספער
אינעם זאל ,א שמחת התורה וואס האט זיך ממש
געשפירט אין די לופטן .דער ציבור איז געזעצן און
געשטאנען מיט א געוואלדיגער התרגשות ,און מ'האט
געקענט זען אויף די פנימ'ער ווי דער מעמד רירט אן די
הערצער פון די טויזנטער משתתפים.
בריך מתייך לשלם
נאך די ווארעמע דברי פתיחה ,וואס זענען
איבערגעגעבן געווארן דורך הרה"ג ר' חיים פנחס
מיללער שליט"א ,רב דביהמ"ד טשערנאביל ,איז
געקומען דער גרויסער מאמענט וואס דער ציבור האט
אזוי ארויסגעקוקט דערויף :דער קבלת פנים פארן אורח
הדגול ,הגאון האדיר רבי אברהם גורביץ שליט"א ,ראש
ישיבת געיטסהעד ,וועלכער איז ספעציעל געקומען
צופארן בטלטולא דגברא רבא פון געיטסהעד קיין
לאנדאן צו באשיינען דעם מעמד לכבוד התורה ולומדיה.
ווען דער ראש הישיבה האט זיך באוויזן ביים אריינגאנג
פונעם זאל ,איז דער ציבור אויפגעשטאנען בחרדת
קודש ,און א שטראם פון התרגשות און עקסטאז איז
דורכגעגאנגען דעם גרויסן עולם .דער ראש ישיבה איז
אריינגעקומען צוזאמען מיט הגאון הגדול ר' אהרן דוד
דוננער שליט"א ראב"ד דהתאקה"ח ,און אין באגלייטונג
פון זיין איידעם הרה"ג ר' ניסן קאפלאן שליט"א ,ראש
ישיבת דעת אהרן ,זיין זון הרה"ג ר' אלי' שליט"א ,און
זיין תלמיד האדמו"ר מסאדיגורא לאנדאן שליט"א,
און נאך רבנים חשובים וואס האבן באשיינט דעם
געהויבענעם מעמד.
דער קבלת פנים איז געווען א סצענע פון כבוד התורה
במלוא הדרה .דער ציבור האלפים האט פייערליך
אנטפאנגען די גדולי הרבנים מיט שירה וזמרה און
ריקודים וואס האבן געהויבן דעם ציבור טפחיים על
גבי קרקע ,אזש דער זאל האט ממש געקלונגען פון די
געזאנגען לכבוד התורה .דער גרויסער עולם ,וואס האט
זיך געשטופט צו קענען מיטהאלטן דעם מאמענט ,האט
35
דארף אנרירן יעדן אידישן הארץ .נאך די דעם גרויסן מאורע ,ווען מען שטעלט אויף מיט א געוואלדיגער שמחה ארויסגעוויזן
שרעקליכע חורבנות וואס האבן חרוב א כולל פאר הונדערטער יושבי אהל ,און דעם כבוד וואס מ'האט פארן ראש
געמאכט אזויפיל תורה צענטערן ,זעט מען שאפט א מקום וואו בני תורה וועלן הישיבה ,וועמענ'ס נאמען איז פארבינדן
מען היינט ווי תורה ווערט אויפגעבויט קענען זיצן און לערנען מיט מנוחת הנפש, מיט הרבצת התורה און העמדת תלמידים
פונדאסניי ,ווי בתי מדרשים און כוללים איז דאס נישט בלויז א נייער מוסד אין לאלפים במשך פילע יארן.
ווערן געעפנט ,און ווי הונדערטער יושבי שטאט ,נאר א בנין וואס האט א השפעה דער ראש הישיבה האט דערנאך
אהל זענען זיך ממית באהלה של תורה, אויף דער גאנצער תורה'דיגער וועלט. באגריסט די צענדליגער רבני העיר וועלכע
וואס דאס אליין איז א געוואלדיגער דער גאון האט ארויסגעברענגט דעם האבן זיך משתתף געווען ביים מעמד,
קידוש ה'. געוואלדיגן זכות פון די וואס שטייען צו ובראשם הרבנים הגאונים חברי הבד''ץ
שליט''א ,כ"ק אדמו"ר מוויזשניץ לאנדאן
די ווערטער זענען אויפגענומען געווארן די האנט פאר אזעלכע מקומות תורה ,און
שליט"א און הגאון הגדול ר''י הרמה
מיט גרויס ווארעמקייט דורך דעם ציבור דערמאנט אז די התרחבות התורה אויף
שליט''א.
האלפים ,וועלכער האט דערמיט באקומען אזא פארנעם אין אייראפע ,נאך דעם
א קלארן בליק אויף דער גרויסער אחריות ביטערן חורבן ,איז א זעלטענע זאך וואס די השתתפות פון אזויפיל חשוב'ע רבנים
פון די פארשידענע קהילות אין לאנדאן
האט צוגעגעבן א ספעציעלע פראכט צום
מעמד ,און ארויסגעוויזן דעם געמיינזאמען
רצון פון די מנהיגי העיר צו זען תורה
וואקסן און בליען ,און צו שטיצן די וואס
זענען זיך מקדיש למען התורה.
להגדיל תורה
ולהאדירה
דערנאך האט אויפגעטרעטן הרה"ג ר'
מנשה אייכנשטיין שליט"א ,ר"מ בישיבת
בית התלמוד ,וועלכער האט ארומגערעדט
איבער די געוואלדיגע זכיה וואס די
שטאט האט היינט זוכה געווען און
ספעציעל איבער די מהפכה וואס שפילט
זיך אפ אינעם עולם התורה אין ענגלאנד
אויפצוטעלן מקומות התורה אויף א ריזיגן
פארנעם און דערביי אראפנעמען דעם
דאגת הפרנסה פונעם בן תורה כדי ער זאל
זיין שקוע ראשו ורובו און די תורה הק'
ובפרט יעצט דא אין שטאט ווען הרה''ג
ר' זעליג קופיץ שליט''א איז געקומען
בשליחות דער ראש ישיבה שליט''א און
איז זיך מוסר נפש כפשוטו און רייסט זיך
אוועק גאנצע טעג און נעכט און האט
אפילו בזינות צומאהל אלס כדי מעמיד צו
זיין דעם הייליגן מקום תורה.
נאכדעם האט דער ציבור געהערט די
דרשת נואם הכבוד פון דעם באקאנטן
פה מפיק מרגליות ,הרה''ג ר' יצחק מאיר
שטערנבוך שליט"א ,ר"מ בישיבת מיר
ירושלים תובב"א ,וועלכער איז ספעציעל
אריבערגעקומען אויפן איינלאדענונג
פונעם ראש הישיבה שליט"א צו באשיינען
דעם מעמד מיט זיינע פייערדיגע דברי
חיזוק.
אין זיין דרשה נלהבה האט ער
ארויסגעברענגט דעם טיפן באדייט פון
36
תורה'דיגע מעמד צו א געהויבענעם וואס ליגט אויף דער קהילה צו שטיצן
שלוס. די תורה און אירע לומדים ,און אויף
דער זכיה צו זיין א טייל פון אזא
קבלת עול אונטערנעמונג וואס פארזיכערט די
מלכות שמים און המשכת התורה לדורות.
פייערליכע ריקודין די פייערדיגע
איינע פון די מערסט געהויבענע דברי חיזוק פונעם
מאמענטן פונעם אוונט איז געווען ווען
כ"ק אדמו"ר מוויזניץ לאנדאן שליט"א
ראש הישיבה
דער הויכפונקט פונעם אוונט
האט פארגעזאגט פאר די ציבור
איז אוודאי געווען די דברי אלקים
האלפים דעם קבלת עול מלכות שמים. חיים פונעם ראש הישיבה ,הגאון
דער גאנצער זאל האט זיך פאראייניגט הגדול רבי אברהם גורביץ שליט"א,
אין די ווערטער ,און די קולות פון וועלכער האט כדרכו טרעפליכערהייט
טויזנטער אידן האבן אפגעקלונגען ארומגערעדט מיט יסודות איבער
אינעם גרויסן זאל אין א מאמענט פון חובת האדם בעולמו צו צוקמען צום
התעוררות און התרוממות הנפש ,וואס שלימות דערפאר שטייט נישט ביי
האט געגעבן פארן מעמד א פאסיגן בריאת האדם וירא אלקים כי טוב ווייל
שלוס לכבוד התורה ולומדיה. דער מענטש האט נאך אן עבודה פאר
דערנאך האט זיך דער זאל זיך א גאנץ לעבן ,דער ראש ישיבה
איבערגעדרייט צו א מקום פון שמחה האט מחזק געווען די בני הכוללים,
און ארויסגעברענגט די גרויסקייט
און התלהבות ,ווען דער ציבור האט
פון א לעבן וואס איז געבויט ארום
זיך ארויסגעלאזט אין פייערליכע
תורה און התמדה ,ווען דער עיקר ציל
ריקודין לכבוד התורה .די טענץ האבן
איז אויסצונוצן יעדע געלעגנהייט צו
אנגעהאלטן מיט א גרויסער שמחה, שטייגן און וואקסן אין תורה.
בשעת דער ציבור זינגט מיט און
די ווערטער פונעם ראש ישיבה
פריידט זיך אינאיינעם מיט דעם גרויסן
שליט"א זענען געווען א פאסיגע
זכות פון די התייסדות הכולל און דעם פתיחה צום נייעם זמן ,ווען די בני תורה
אנהייב פונעם נייעם זמן החורף .נאך א גרייטן זיך צוריק אריינצוטרעטן אין די
גאנצן אוונט פון דברי תורה ,חיזוק און בתי מדרשים ,כוללים און ישיבות מיט
התעוררות ,איז דער מעמד געשלאסן פרישע כוחות און א באנייטע החלטה.
געווארן מיט א געוואלדיגער שמחת דער ציבור האט מיטגעהאלטן די
התורה וואס האט איבערגעלאזט א דרשה מיט גרויס התרגשות.
שטארקן רושם אויף אלע אנוועזנדע. דערנאך האט הגה"צ אבד"ק
דער גרויסער מעמד פתיחת הזמן שליט"א לאנדאן פשעווארסק
וועט זיכער פארבלייבן איינגעקריצט איבערגעגעבן די ברכת הקודש וואס
אין די הערצער פון די טויזנטער זיין גרויסער פאטער ,כ"ק אדמו"ר
משתתפים ,אלס א זעלטענע הגה''ק מפשעווארסק שליט"א ,האט
מאניפעסטאציע פון כבוד התורה געשיקט צום מעמד לכבוד תורתו
און א שטארקע ווענדפונקט אין הרמה פון זיין ידיד ,דער ראש הישיבה
שליט"א .די ברכות האבן צוגעגעבן
דער התפתחות פון כולל הנחמדים
גאר א שטארקע באדייט צום מעמד,
אין לאנדאן .דער גרויסער ציבור,
און ארויסגעוויזן דעם כבוד וואס גדולי
די השתתפות פון גדולי הרבנים און ישראל האבן פאר די תורה און פאר די
די דברי חיזוק פונעם ראש הישיבה, וואס זענען זיך מקדיש פאר איר.
האבן ארויסגעברענגט דעם שטארקן
צום שלוס האט אויפגעטרעטן מיט
קשר צווישן די קהילות אין שטאט דברי נעילה הרה"ג ר' ניסן קאפלאן
און די מקומות תורה וואס ווערן שליט"א ,ראש ישיבת דעת אהרן,
אויפגעשטעלט לטובת בני התורה. וועלכער האט מחזק געווען דעם ציבור
הנחמדים מזהב ומפז רב אין לימוד התורה און געברענגט די
37
הילולא דצדיקיא יארצייטן פון די קומענדיגע וואך
מסלאנים ה'יסוד העבודה' זי"ע ,תרמ"ד ,ומנו"כ
בסלאנים
שב"ק פרשת נח -ו' חשון
יום ב' -ח' חשון
רבי מרדכי בן רבי יוסף דוד (לאנדא) מאליק זי"ע, רבי שלמה דוד יהושע בן רבי אברהם מסלאנים
תרמ"ה רבי יעקב בן רבי יהודה אריה לייב (עפשטיין) הי"ד זי"ע ,תש"ד ,ומנו"כ בקבר אחים במחנה
רבי שניאור זלמן אהרן בן רבי שמואל מאוזשראוו זי"ע ,תרע"ו ,ומנו"כ באוזשראוו קאלדיטשעווא (בעלארוס)
(שניאורסאהן) מליובאוויטש זי"ע ,תרס"ט, רבי מרדכי בן רבי דוד (טווערסקי) מסקווירא רבי יחיאל מנחם מאלכסנדר ארה"ב בן רבי יעקב
ומנו"כ בוויטעפסק זי"ע ,תר"פ ,ומנו"כ בקיעוו שרגא פייוול (זינגער) אבד"ק אוסטראוו זי"ע,
רבי אברהם שלמה בן רבי אריה לייבוש תשמ"ט ,ומנו"כ בניו דזשערזי
(עפשטיין) מאוזשראוו זי"ע ,תרע"ח ,ומנו"כ יום ג' -ט' חשון
באפטא
רבי דוד שלמה בן רבי נח נפתלי (ראבינאוויטש) רבינו אשר בן רבי יחיאל (הרא"ש) זי"ע ,פ"ח יום א' -ז' חשון
מקאברין זי"ע ,תרע"ט רבי אברהם משה 'הגדול' מפשעווארסק בן רבי רבי שמעון דייטש מדאמבריל מח"ס נחלת
צבי הירש זי"ע ,תקנ"ד ,ומנו"כ בפשעווארסק שמעון בן רבי אברהם זי"ע ,תקס"ב
ער"ש -י"ב חשון רבי שמואל מגארליץ בן רבי אלעזר ניסן רבי יהודה צבי מראזלא בן רבי משה
(טייטלבוים) מדראהביטש זי"ע ,תרמ"ט ,ומנו"כ (אייכנשטיין) מסאמבור זי"ע ,תר"ח ,ומנו"כ
רבי זאב וואלף בן רבי אברהם הלוי (קיצעס) בקראקא בראזלא
מטאלטשין מעזשיבוזש זי"ע ,תקמ"ט ,ומנו"כ רבי יצחק בן רבי שלום (מאסקאוויטש) משאץ
רבי נתן דוד משידלאווצא בן רבי ירחמיאל
במעזשיבוזש לאנדאן זי"ע ,תרצ"א ,ומנו"כ בלאנדאן
(ראבינאוויטש) מפשיסחא זי"ע ,תרכ"ו ,ומנו"כ
בי ישראל דוב בן רבי דוד מסטעפין זי"ע ,תרי"ב רבי חיים מרדכי בן רבי יצחק יהודה אייזיק לייב בשידלאווצא
רבי משה בן רבי יחזקאל שרגא (הלברשטאם) (ראלער) זי"ע ,תש"ז ,ומנו"כ בהה"ז
רבי ירחמיאל צבי משעדליץ בן רבי יעקב יצחק
משינאווא זי"ע ,תרע"ט ,ומנו"כ בצאנז רבי שלמה יעקב זיידא (אייכנשטיין) מזידיטשויב (ראבינאוויטש) מביאלא זי"ע ,תרס"ו
רבי משה יצחק בן רבי פסח הלוי סג"ל ,ר"י בורשטין בן רבי יצחק אייזיק מנחם מפאדהייץ
זי"ע ,תשכ"ד ,ומנו"כ בניו יארק רבי דוד מסאווראן בן רבי שמעון שלמה
מאנטשעסטער( ,אביו של הגאון רבי יהודה זאב
(גיטערמאן) מטשיטשעלניק זי"ע ,תרע"ג
סג"ל זי"ע) ,י"ב חשון תש"ט רבי יהודה בן רבי יצחק (הורוויץ) מסטוטשין
זי"ע ,תשמ"ב ,ומנו"כ בטבריה רבי אהרן משה מזשעלין בן רבי מרדכי (לייפער)
רבי אהרן (הלברשטאם) מגארליץ -
מנדבורנא זי"ע ,תרפ"ו
וויעליטשקא בן רבי אלישע מגארליץ זי"ע, רבי מנחם מענדל ממוזשאי בן רבי יעקב ישראל
תשל"ז ומנו"כ בביה"ח 'וועלוואד' בלאנג איילענד ישורון (רובין) מסאסרעגן זי"ע ,תשס"ח ,ומנו"כ רבי יהודה מאיר בן רבי יעקב שמשון (שפירא) ר"י
-ניו יארק בטבריה 'ישיבת חכמי לובלין' ואבד"ק פיעטרקוב ולובלין
זי"ע ,תרצ"ד ,ומנו"כ בהה"מ
רבי ישכר בער הלוי (ראטטענבערג)
מוואידיסלאוו (לאנדאן) בן רבי יעקב יצחק אלחנן רבי חנוך העניך דוב (טייטלבוים) מקערעצקי בן
יום ד' -י' חשון רבי יוסף דוד (מייער) מסאסוב זי"ע ,תש"ג ,ומנו"כ
מטשענסטחויב זי"ע ,תשמ"ז ,ומנו"כ בקרית יואל
רבי מאיר מארים (שאפיט) מקאברין בן רבי בסאטמאר
שב"ק פרשת לך-לך -י"ג חשון משה זי"ע בעל 'ניר' על הירושלמי ,תרל"ג ומנו"כ
בקאברין
רבי ברוך מקאסוב בן רבי אברהם בעל 'יסוד
האמונה' ו'עמוד העבודה' זי"ע ,תק"מ ,ומנו"כ רבי צבי הירש בן רבי משה (הורוויץ) מראזוואדוב סגולה גדולה ונפלאה
בקאסוב זי"ע ,תרע"ט ומנו"כ בראזוואדוב מאת מופת הדור
רבי משה בן רבי יצחק מאיר (העשיל)
רבי אליהו יוסף בן רבי גדליה אהרן
מקאפיטשניץ זי"ע הי"ד ,ת"ש ,ואפרו קבור הגה"ק מטשענגער זי"ע
(ראבינאוויטש) מליניץ זי"ע ,תרע"א ,ומנו"כ
בבאפעלא בארה"ב בוויען
רבי אברהם פנחס שלום מטשענסטחויב בן רבי רבי דוב בעריש בן רבי יעקב (וויידענפעלד) לומר בכל יום
אלטר מאיר דוד (ראטטענבערג) מוואלברום
זי"ע ,תר"צ
מטשעבין ירושלים זי"ע ,תשכ"ו ,ומנו"כ בהה"מ
שני מזמורי
רבי אשר ישעיה מרימאנאוו בן רבי מאיר
(הורוויץ) מדזשיקוב בעל 'מעדני מלך' זי"ע,
יום ה' -י"א חשון תהלים
קאפיטל פ' ואח"כ קאפיטל ע"ב
תרצ"ה ,ומנו"כ בקראקא רחל אמנו
רבי אהרן בן רבי מנחם נחום (פרידמאן) מבאיאן רבי מנחם נחום בן רבי צבי מטשערנאביל להצלחה ולשמירה ולכ"ט
-טשערנאוויץ הי"ד זי"ע ,תש"ב ,ומנו"כ בקבר ה'מאור עינים' זי"ע ,תקנ"ח ,ומנו"כ בטשערנאביל
נתפרסם לזכות אליעזר בן זלאטא לזיווג הגון
אחים באוואדיווקא רבי אברהם בן רבי יצחק מתתיהו (וויינבערג)
38
חמרא טבא
דער וואלף ציטערט פון דעם צדיק
ומוראכם וחתכם יהיה על כל חיות הארץ.
מערערע ערציילונגען ווערן דערציילט וויאזוי מען האט געזען בחוש אז צדיקים זענען שולט אויף בעלי חיים און אויך דער בעל
חי אנערקענט די קדושה פון דעם צדיק.
מען דערציילט אז דער הייליגער צדיק הרה"ק ר' דוד מלעלוב זצוק"ל איז אמאל געווען אונטערוועגנס מיט זיינע חסידים ,און
אזוי פארנדיג אויף די וועגן איז דער וואגן פלוצלינג שטיין געבליבן.
דער צדיק איז געווען פארזינקען אין זיינע געדאנקען ,אבער די חסידים מערקנדיג ווי דער וואגן שטייט אויף איין ארט און רירט
זיך נישט ,זענען ארויס פון די וואגן ,און זיך געגעבן א קוק אום צו זען וואס אזוינס האט פאסירט מיט די פערד אז זי איז נישט ממשיך
מיטן וועג.
ארויסקומענדיג האבן זיי געזען ווי פארנט פון די פערד שטייט א גרויסער וואלף און לאזט נישט די פערד פארזעצן אין זייער
וועג .די חסידים האבן פרובירט צו פארטרייבן דעם וואלף ,אבער קיין שום מיטל האט נישט געהאלפן.
זעענדיג אז די וואלף רירט זיך נישט פון ארט ,האבן זיי איינגעמאלדן פארן רבי'ן וואס דא גייט פאר.
ווען דער צדיק האט עס געהערט האט ער געגעבן א קוק ארויס פונעם וואגן .ער האט געגעבן א קוק אויפן וואלף און אין יענע
רגע האט זיך דער וואלף אוועקגערוקט און האט פארלאזט דאס ארט.
די חסידים האבן געזען באשיינפערליך וויאזוי דער צדיק איז שולט אויף די בעלי חיים.
[אוצרות החן]
לעטר פתורא
די רמזים אין די נעמען פון נח'ס קינדער
אלה תולדות נח.
אויף די ווערטער 'אלה תולדות נח' זאגט רש"י אז תולדתיהם של צדיקים איז מעשים טובים.
עס קען זיין אז בדרך רמז איז מרומז מעשים טובים אין די נעמען פון נח'ס קינדער .אין דער נאמען 'שם' איז מרומז אז
יעדער זאך וואס א מענטש טוט אויף די וועלט זאל ער טון לשם ה' .אין דער נאמען 'חם' איז מרומז אז יעדער זאך וואס ער
טוט זאל ער טון מיט אן אויסטערלישער התלהבות און ווארעמקייט ,און אין דער נאמען 'יפת' איז מרומז אז אלע מעשים
וואס א מענטש טוט זאל געטון ווערן מיט א שיינקייט ,און ווי דער מאמר אין פרקי אבות איז 'כל שתפארת לעושיה'.
[תפארת שלמה]
ווייניג יראת שמים איז גורם אז דער מענטש זאל ווערן אוממענטשליך
ותשחת הארץ לפני האלקים ותמלא הארץ חמס.
ווען מען איז מדייק אין דער פסוק דערקענט זיך אז דער פסוק דערציילט די השתלשלות ווי אזוי דער דור המבול האט
געהאט א ירידה .דער פסוק זאגט עקסטער ותשחת הארץ און איז מדייק אז עס איז געווען 'לפני האלקים' און שפעטער
גייט עס אריבער צו רעדן אויף דער 'הארץ' און זאגט אז זי איז געווארן פול מיט חמס.
דערפון לערנען מיר דעם סדר; די ירידה ביי א מענטש הייבט זיך אן מיט דעם אז ער האט נישט קיין יראת שמים .ווען
דער מענטש פארדארבט זיך 'לפני האלקים' פאר השי"ת דהיינו אז ער האט נישט קיין יראת שמים איז די תוצאה 'ותמלא
הארץ חמס' אז ער פארלירט אויך זיין מענטשליכקייט ,ער הייבט אן צו בארויבן מענטשן.
[מפי השמועה מובא במעינה של תורה]
39
מאיר
עיני
ישראל
די קינדער האבן זיך געשפילט מיט
זייערע מעסערלעך און דער קליינער
הייליגער באשעפער יעדער מינוט און
יעדע רגע.
לידתו בקדושה
נחומ'ל איז געווארען זייער פארביטערט, י"א חשון איז דער יארצייט פון דער
ער האט אויך געוואלט האבען אזא
מעסערל ,פארוואס האט ער גארנישט מיין טאטע האט מיר הייליגער צדיק ר' נחום טשערנאבילער
זצ"ל ,בעל 'מאור עינים'.
באקומען? דאס געשיקט דער הייליגער מאור עינים איז געבוירן
האט ער זיך געוואנדן צום אבי היתומים, ווען דער מאור עינים איז געווען א געווארן אין יאר ת"צ ,צו זיין טאטע ר'
השי"ת ,ער האט זיך אוועקגעשטעלט קליין קינד ,איז זיין טאטע ר' צבי הירש צבי הירש וואס איז געווען א זון פון ר'
ביים ארון הקודש און געזאגט" :רבונו של נחום גאון זצ"ל.
נפטר געווארן ,האט אים זיין טאטנ'ס
עולם! איך האב נישט קיין טאטן וואס זיינע רבי'ס זענען געווען גאר גרויסע
ברודער ,הרה"ק רבי נחום שאסטיק
זאל מיר ברענגען א מעסערל ,דו ביסט צדיקים .צום ערשט איז ער געווען א
דאך אבער דער טאטע פון יתומים און אריינגענומען צו זיך אין שטוב און אים
תלמיד פון הייליגן בעל שם טוב הק'
דער טאטע פון אלע אידן ,בעט איך דיך אויפגעצויגן אינאיינעם מיט זיינע אייגענע
זי"ע ,און דערנאך ווען דער בעשה"ק איז
געב מיר אזא מעסערל ווי מיינע אלע קינדער.
נסתלק געווארן איז ער געווארן א תלמיד
שוועסטער-קינדער האבן!" איינמאל איז דער ר' נחום אוועקגעפארן ביים הייליגן מגיד פון מעזריטש זי"ע.
אזוי ווי ער האט געענדיגט זיין תפלה פונדערהיים אויף א לענגערע צייט. דער הייליגער צדיק ר' נחום זצ"ל איז
איז אראפגעפאלן פון אויבן א מעסערל! ווען ער איז צוריק געקומען האט ער געווען מגיד אין שטאט טשערנאביל ,און
טאקע פונקט דאס זעלבע ווי אלע קינדער געברענגט מתנות פאר אלע זיינע קינדער געהאט דארט אסאך חשוב'ע תלמידים
האבן באקומען פון זייער טאטן. -קליינע שיינע מעסערלעך ,אבער פאר וועמען ער האט אויסגעלערנט די דרך
צומארגנס ווען דער פעטער האט זיין פלימעניק דעם יתום נחומ'ל האט ער החסידות און זיי דערנענטערט צום
געזען ווי נחומ'ל האט אויך א מעסערל גארנישט געברענגט. הייליגן בורא ,צו זיין דבוק אין דער
40
דאס באמערקט ,האט זי נישט געפרעגט געשיקט דאס מעסערל!" און ער האט סיפורים
קיין שאלות ,נאר זי איז צוגעגאנגען און גענומען דערציילן וואס עס איז געווען, ועובדות
האט זיי צוריק אנגעצינדן. אז ער האט זיך אוועקגעשטעלט ביים
פוןדער
שפעטער ביינאכט ,ווען רבי נחום איז ארון הקודש און געבעטן דעם באשעפער
ער זאל אים שיקן א מעסערל. הייליגער
'מאור
אויפגעשטאנען צום לערנען ,האבן די
שטוב מענטשן זיך שטארק געוואונדערט זעלבסט פארשטענדליך אז רבי נחום
זעענדיג ווי רבי נחום גייט און טאפט אין
די לופט ,אזוי ווי איינער וואס גייט אין
האט נישט געוואלט גלייבן די מעשה,
האט ער אים געפרעגט "דו קענסט
עינים'
די פינסטער ,כאטש די שטוב איז געווען אפשר מיר ווייזן דעם וואונדער? איך וועל הרה"ק
ליכטיג .ווען ער איז כמעט אריין אין א יעצט טיילן פאר אלע קינדער מטבעות, ר' מנחם
שענקל ,האט איינער אים געפרעגט דיר וועל איך נישט געבן און דו וועסט נחום פון
פארוואס ער גייט אזוי? ענטפערט יעצט אויך בעטן דעם טאטן פון הימל ער טשערנאביל
רבי נחום" :פארוואס?! פארוואס איז זאל דיר אויך געבן א מטבע".
פינסטער אין שטוב און מען האט נישט
זי"ע –
רבי נחום האט אזוי געטון און האט צום יארצייט
אנגעצינדן קיין גרויסע ליכט אויף שבת אויסגעטיילט מטבעות פאר אלע קינדער
אזוי ווי יעדע וואך?" אויסער פאר דעם קליינעם יתומ'ל.
דעם
רופן זיי זיך אן" ,וואס מיינט דער רבי, דאנערשטאג
האט זיך דער קליינער אוועקגעשטעלט
ס'איז דאך ליכטיג און די גרויסע ליכט פארן ארון הקודש און געזאגט" :מיין י"א חשון
שטייען אויפן טיש און לייכטן אזוי ווי גוטער טאטע! קוק וואס א וואויל קינד
אלעמאל?" איך בין ,איך בין מקיים דיינע אלע מצות
האט רבי נחום געהייסן מען זאל און איך פאלג אויך מיין פעטער כאטש
נאכפארשן די זאך ,זענען זיי געוואויר ער געבט מיר נישט אלע גוטע זאכן וואס
געווארן אז די משרתת האט אנגעצונדן די זיינע קינדער באקומען ,בעט איך דיך
ליכט אין שבת פאר זיינעטוועגן און מען פארשעם מיך נישט און שיק מיר אויך א
טאר נישט הנאה האבן פון דעם ,פארדעם מטבע"!
האבן זיינע ליכטיגע אויגן נישט געזען פונקט ווי אלע קינדער האט ער מורא
ווי נאר ער האט געענדיגט זיין
דעם אור. געהאט אז ער האט דאס צוגענומען פון
תמימות'דיגע תפלה האט זיך געהערט
נישט בחנם הייסט זיין הייליגער ספר א קלונג ,עס איז אראפגעפאלן פון איינעם פון די קינדער ,אדער ער דאס
'מאור עינים'. אויבן א מטבע! דער קליינער האט עס מעגליך געקויפט ערגעץ מיט גע'גנב'עטע
שנעל א כאפ געטון און אויפגעהויבן און געלט חלילה .עס האט אים שוין זייער
דער פרינץ געוויזן פארן פעטער ...זינט דאן האט באנג געטון פארוואס ער האט טאקע
געשטעלט דעם קליינעם אין אזא נסיון
איז נישט דא זיך שוין דער פעטער רבי נחום זיך מער
אפגעגעבען מיט דעם קליינעם יתום פארוואס האט ער נישט געברענגט פאר
צווישן די חסידים פונעם הייליגן מאור און האט אים אויפגעצויגן מיט גרויס אים אויך א מעסערל.
עינים זי"ע איז געווען איינער א איד ליבשאפט... האט ער צוגערופען דעם קליינעם און
וועלכער האט געדינגען א קרעטשמע פון אים געפרעגט" ,פון וואו האסטו דאס
מעסערל?" האט אים נחומ'ל געענפערט:
א געוויסן פריץ מיט וועמען ער איז געווען
גאנץ נאנט באפריינדעט .דער פריץ האט
דער צדיק זעט נישט "מיין טאטע האט דאס מיר געגעבן!"
שטארק געטרויעט דעם איד און ער יעדן ערב שבת קודש פלעגט מען אין האט רבי נחום אים אנגעשריגן" ,וואס
פלעגט זיך מיט אים אפט באנוצן פאר שטוב פון הרה"ק ר' נחום זי"ע אנצינדן רעדסטו שטותים? דיין טאטע איז דאך
קלענערע און גרעסערע אונטערנעמונגען. גרויסע ליכט וועלכע האבן געלויכטן א שוין פון לאנג אויף יענע וועלט? ווי קען
איינמאל האט דער פריץ געלאזט רופן גאנצע נאכט ביז אינדערפרי ,ווייל דער זיין אז ער האט דיר געברענגט דאס
דעם איד און אים געבעטן מיטצופארן צדיק פלעגט אויפשטיין אינמיטן נאכט מעסערל?"
אויף א לענגערע רייזע מיט זיין איינציגן און לערנען ביז שחרית. האט דער קליינער געענפערט" :נישט
זון ,וועמען ס'האט זיך פארשמעקט איינמאל האבן זיך די ליכט פארלאשן דעם טאטן מיין איך ,איך מיין דעם טאטן
אונטערצונעמען א גלאבאלע רייזע און ביינאכט .ווען די משרתת ,די גוי'טע ,האט פון הימל ,דער באשעפער האט מיר
41
זון וועט נישט אהיימקומען וועט ער אוועקפארן אין די ווייטע לענדער
דארט שמאכטן ביזן טאג פון זיין טויט. פון די וועלט .דער פריץ האט
יארן פריער האט זיך דער איד איבערגעגעבן א גרויסע סכום געלט צו
געהאט באקאנט געמאכט מיט א דעם איד און אים אנגעזאגט ער זאל
געוויסן גוי פונעם דארף וועמען ער אכטונג געבן אויף זיין בן יחיד און אים
פלעגט אפטמאל טון טובות און דער באזארגן מיט אלעס וואס ער וועט
גוי האט זיך געהאלטן נאנט מיט דארפן אונטערוועגנס.
אים .דער גוי איז געווען א מקורב לאנגע וואכן און חדשים האט זיך
ביים פריץ ,און איין נאכט האט מען דער איד ,אינאיינעם מיטן פרינץ,
אים געשטעלט אלס שומר ביי דעם ארומגעשלעפט איבער די גרויסע
תפיסה וואו דער איד איז געזעסן און שטעט .דער פרינץ האט זיך כסדר
געשמאכטעט. פארשפילט אין זיינע פארוויילונגען
אין גרויס געהיים האט דער איד און האט זיך נישט געקענט אפרייסן
זיך אפגעשמועסט מיטן שומר א פון זיי .ווייניג האט געהאלפן דעם
געוואגטן פלאן; אזוי ווי דער איד האט איד'ס תחנונים אז דער זון זאל שוין
זיך זייער געוואלט אריבערכאפן קיין טראכטן פון אהיימפארן .דער פרינץ
טשערנאביל צום הייליגן רבי'ן ,דער האט אפי' נישט געהערט וואס ער
מאור עינים ,האט ער זיך איינגעבעטן רעדט צו אים ,נאר ער איז געווען
ביים גוי דער שומר אז אין יענע נאכט פארנומען נאכצוקומען זיינע תאוות
זאל ער אים צושטעלן צוויי פון זיינע און שפילערייען וועלכע האבן אים
געזונטע פערד און ער וועט זיך אין שטארק באצויבערט.
די נאכט-שטילקיט ארויסכאפן פון זעענדיג אז עס נעמט נישט קין עק,
קעמערל און אריבערפארן צום רבי'ן. און דער פרינץ קלערט אפי' נישט פון
דער איד האט אים געגעבן זיין הבטחה זיך צוריקקערן אהיים ,האט דער איד
אז ער וועט אים נישט שטעלן אין בלית ברירה איבערגעלאזט דעם בן
געפאר ,און ווי-נאר ער וועט זיך האבן יחיד און זיך אליינס אהיימגעקערט
אויסגעגאסן דאס הארץ ביים ראבינער צו זיין דארף ,וואו ער האט דערציילט
וועט ער זיך באלד צוריקקערן צו זיין פארן פריץ דעם גאנצן אמת אז זיין זון
צעל און קיינער וועט נישט וויסן פון
האט פשוט פארגעסן פון אהיימקומען
דעם גאנצן עסק.
און ער וויל אפי' נישט הערן דערפון.
דער גוי האט צוגעשטימט .שפעט
דער פריץ איז שטארק דערצערנט
אויפדערנאכט איז אויפן וועג קיין
געווארן הערנדיג דעם איד'ס ווערטער,
טשערנאביל געפארן א פערד און
ער האט געטראכט אז נישט-אנדערש
וואגן ,דער קוטשער איז געווען דער
נאר דער איד האט גע'הרג'עט זיין בן-
גוי דער שומר ,און הינטן אינעם וואגן ווערן די גרעסטע פארברעכער ביז
יחיד און אים צוגענומען דאס גאנצע
איז געלעגן דער איד ,מיד און צובראכן מען האט דערקלערט זייער אורטייל.
געלט .און אצינד טראכט ער אויס א
איבער זיין ביטערן מצב. דארט אין יענעם גרוב האט דער
מעשה אז זיין קינד האלט נישט ביים
פריץ אריינגעשליידערט דעם איד און אהיימקומען.
"גיי אהיים!!" באוואכט דעם טורמע מיט א שווערע
נישט לאנג האט געדויערט און די
שמירה אז ער זאל נישט קענען
אנטלויפן .כדי אים צו דערהאלטן ביים
מען לאזט זיך ארויס
ערשטע הייזקעלעך פון שטאט האבן
זיך שוין באוויזן אויפן האריזאנט. לעבן האט מען טעגליך אריינגעווארפן קיין טשערנאביל
דער גוי האט א שמייס געגעבן מיטן א שטיקל ברויט מיט אביסעלע אין א טיפן קעלער אין הויף פון דעם
בייטש און די פערד האבן גענומען וואסער ,אבער נישט מער .דער פריץ פריץ האט זיך געפונען א פינסטערע
לויפן נאך שנעלער ,ביז זיי האבן זיך האט אים אנגעווארנט אז ביז דער קאמער וואו עס פלעגן געהאלטן
42
הויף פונעם פריץ איז געווארן אן "גיי אהיים" .אזוי האט דער מאו"ע אפגעשטעלט אין פארנט פון א הויז
איבערקערעניש .מיט גרויס חרטה איז געקלאפט און געשריגן א לענגערע פון-וועלכע עס האט זיך ארויסגעזען
דער פריץ אליין געלאפן צום תפיסה- צייט אונטער די בעטן פון שטוב ,ביז דאס שיין פון א ליכטל.
קאמער וואו דער איד האט נאך ס'האט אנגעהויבן טאגן און דער גוי צענדליגע וועגענער און פיאקערס
געשמאכט ,און אים אליין באפרייט און פונדרויסן האט גענומען קלאפן אין פלעגן זיך ביי דעם הייזקל טעגליך
איבערגעבעטן אויף די אומזיסטע צער טיר ,שרייענדיג אז ס'איז שוין שפעט אפשטעלן .אידן פון איבעראל און
וואס ער האט אים גורם געווען .און און מ'דארף שוין צוריקפארן. חסידים וועלכע פלעגן אנקלאפן
הערשט דאן האט ער אויסגעהערט הערשט יעצט איז דער צדיק אינעם הויף פונעם רבי'ן ,דער הייליגער
דעם קוריאזן געשיכטע פון זיין זון צוגעגאנגען צום בעט און אויפגעוועקט מאור עינים ,כ"ק מרן רבי נחום פון
וועלכער האט אים דערביי אנגעוויזן דעם חסיד" :זארג זיך נישט ,דער טשערנאביל זצוקללה"ה.
ווי זיין גאנצע גוף איז אים צוביילט פן אויבערשטער וועט העלפן און שיקן מיט דאס לעצטע ביסל כח וואס
די קלעפ וואס עס האט אים געגעבן זיין ישועה!" דער איד האט נאך פארמאגט האט
יענער געטליכער מאן ,נישט קיין ער אנגעקלאפט אין טיר ,און ווי-נאר
דארט ווייט אין איינע פון די שטעט
אנדערער ווי דער הייליגער מאור מ'האט אים געעפנט איז ער באלד
אין די מרחקים ,האט דער זון פונעם
עינים ,וועלכער האט נישט געקענט אנידערגעפאלן אין א טיפער חלשות.
פריץ נישט געקענט שלאפן .העכער
דערליידן די צרה פון א איד.
אים איז געשטאנען א געטליכער מאן ס'איז אנטשטאנען א בהלה ,ביז
מיט א שטעקן אין די האנט ,און אויף ס'איז געלונגען צוריקצוברענגען דעם
בזמן שהצדיק בצער אוים הויך געשריגן" :פאשאל דארמא" איד צום באוואוסטזיין .קוים האט
ווי מ'שרייט אויף א הינט ,און דערביי זיך דער הייליגער ר' נחום איינגעבעטן
דער "מאור עינים" איז געווען
אים גוט אנגעשמיסן די ביינער .דער ביי אים ער זאל זיך אביסל אראפלייגן
א מגיד מישרים אין שטעט און
זון האט זיך געכאפט ביי די נשמה ,און און אויסרוען זיינע מידע ביינער,
דערפלעך ,האט אמאל פאסירט אז א
באלד זיך ארויסגעלאזט אויפן וועג פארזיכערנדיג אים אז גארנישט
געוויסער משומד איז געווארן זייער
אהיים. שלעכט וועט פאסירן צו אים .דער איד
אויפגעברויזט אויף די דרשות פונעם
איז א מידער אריינגעפאלן אינעם בעט
רבי'ן ,און ער האט אים פאר'מסר'ט ווי נאר ער איז אנגעקומען אין
פונעם מאור עינים ,און נישט קענענדיג
איינשלאפן האט ער פארמאכט זיינע
אויגן און געווארט א וויילע ביז ער
וועט קומען צו זיך.
דער צדיק האט יענע נאכט שוין
נישט פארמאכט קיין אויג .ווי האט
געקענט רוען דער גרויסער עמוד-
החסד וועלכער האט זיך יעדע
מינוט מפקיר געווען צו ראטעווען
א איד'ס לעבן און אים אויסלייזן פון
געפענגעניש( .נישט אומזיסט האבן צדיקים
געזאגט אז זינט דעם מאו"ע האט מען אנגעהויבן
רופן אלע צדיקים "גוטע אידן" ,ווייל דער מאו"ע
האט פארמאגט אזא גוט-הארץ אז מ'האט אים
גערופן א "גוטער איד" .און זינט דאן איז שוין דער
נאמען אזוי פארבליבן אלס טיטל ביי צדיקים).
דערווייל האט הרה"ק דער מאו"ע
גענומען זיין שטעקן און אנגעהויבן צו
שמייסן אונטער זיין בענקל און אונטער
זיין בעט ,און ער האט אנגעהויבן
שרייען אויף רוסיש" :פאשאל
איינע פון די צוויי אלטע עטרה שטיקלעך זענען פונעם עטרה פון הרה"ק דער מאור עינים דארמא" ,ווי מ'שרייט אויף א הינט
43
צו די רעגירונג ,דאס האט צוגעפירט
צו זיין באקאנטע ארעסט אין שטאט
זיטאמיר.
ווען עס איז באקאנט געווארן
אין די אידישע וועלט איבער די
נידערטרעכטיגע מסירות און בלבולים
און דער ארעסט ,האט עס צושטערט
די מנוחה ביי גאנץ כלל ישראל ובראשם
די אנדערע צדיקי הדור ,און עס האבן
זיך באלד אנגעהויבן גאר גרויסע
השתדלות'ן צו פארגרינגערן דעם מצב
פונעם הייליגן מאור עינים אין טורמע.
פון די הויפט וועלכע האבן אנגעוואנדן
און זיך משתדל געווען לטובת דעם
מאור עינים ,איז געווען הרה"ק רבי
וועלוול פון זיטאמיר זצוק"ל ,באקאנט
אלס דער 'אור המאיר'.
דער הייליגער אור המאיר האט קיין
מינוט נישט גערוט ,ער האט געארבעט
דער אוהל הק' אין פארנט -פון הינטער זעט מען די גוי'אישע שולע וואס די אינסטאנצן האבן געבויט
הארט דערנעבן און אנגעוואנדן אלערליי אונטערווענץ
צו העלפן פארגרינגערן דעם מצב
המאיר זיך שטארק משתדל געווען פארארבעט מעשים צו פארגרינגערן פונעם מאור עינים אין תפיסה ,און
אז דער מאור עינים זאל גענצליך די אטמאספערע פארן רבי'ן אין לייכטער מאכן די שווערע באדינגונגען
באפרייט ווערן. תפיסה .ער האט ערלעדיגט אז מ'זאל אין אזעלכע אומשטענדן.
ווען דער אור המאיר האט געזען לאזן אריינברענגען אין תפיסה גרויסע דער "אור המאיר" האט זיך
אז עס געבט זיך אים נישט איין, שטיינער און עטוואס מסדר געווען שטארק אנגעשטרענגט און עס איז
האט ער פארשטאנען אז דער מאור דעם גרוב פארן מאור עינים אים צו אים געלונגען צו פועל'ן אז דער מאור
עינים זעלבסט האט זיך דאס אויף שאפן כאטש דאס מינדעסטע הרחבת- עינים זאל באפרייט ווערן פון תפיסה
זיך מקבל געווען ,דאן האט זיך דער הדעת אונטער די שווערע מצב. פאר עטליכע שטונדן ער זאל קענען
אור המאיר געוואנדן צום מאור עינים גיין אין ביהמ"ד האלטן א דרשה.
ווילאנג דער מאור עינים האט
מיט א טענה ,אז וויבאלד דער מאור זיך געפונען אונטער אזא שטרענגע ווען דער הייליגער מאור עינים
עינים וויל מקדש זיין שם שמים תפיסה-ווַאך איז שווער געווען האט זיך צוריקגעקערט פון די דרשה,
דעריבער האט ער מקבל געווען אויף אנצוקומען צו אים .פארן "אור האט אים באגלייט א ריזן עולם פון
זיך די יסורים ,אבער היות וואס עס המאיר" איז אבער געלונגען צו פועל'ן די שטָאטלייט צוטיילנדיג אים כבוד
וועט ארויסקומען דערפון חלילה דאס אז ער זאל טעגליך קענען אריינגיין מלכים .ווען דער תפיסה וועכטער
פארקערטע ,האט דער מאור עינים פארברענגען מיטן מאור עינים פאר האט דאס דערזען האט אים זייער
דעריבער נישט קיין רעכט זיך צו גאנצע צוויי שעה. פארדראסן אז פאר ַאן ארעסטאנט
האלטן ביי דעם החלטה. ווערט צוגעטיילט אזויפיל כבוד,
און מחמת דעם האבן זיי נאכמער
ווי דער מאור עינים האט געהערט
די ווערטער פונעם אור המאיר האט
יצא מבית האסורים פארשווערט די תנאים פונעם מאור
ער געטוישט זיין החלטה ,און געזאגט נאכדעם וואס מיט די גרויסע עינים און מ'האט אים אריינגעזעצט
אז דער דאזיגער באשלוס -מקדש שם שתדלנות איז בס"ד געלונגען אפצורופן אין א פינסטערן קאמער...
שמים צו זיין -איז געווען פארהוילן א הארבן גזר-דין אין וועלכער דער דער הייליגער אור המאיר האט
פון יעדן ,אפי' קיין מלאך אדער א מאור עינים איז ה"י פאראורטיילט אבער נישט געקענט רוען ,ער
שרף האבן נישט געוואוסט דערפון, געווארן צום ערגסטן ,האט דער אור איז נאכאנאנד ארומגעלאפן און
44
און וויבאלד די צדיקים זענען דאס
געוואויר געווארן ,לאזט ער זיך אפ פון
דעם געדאנק.
און טאקע אין יענעם יאר נאך די
גרויסע השתדלות פונעם אור המאיר
און אנדערע צדיקים ,איז דער מאור
עינים צום פרייד פון גאנץ כלל ישראל
ארויס פון תפיסה.
מאיר עיני ישראל
הרה"ק ר' נחום זצ"ל איז
נסתלק געווארן י"א חשון תקנ"ח,
דער זון זיין איבערלאזנדיג
גרויסער צדיק הרה"ק ר' מאטעלע
טשערנאבילער זצוק"ל ,וועלכער האט
געהאט אכט זון וואס האבן באלויכטן
די וועלט .אויך האט ער איבערגעלאזט
די הייליגע ספר 'מאור עינים' ,פון וואס
אידן שעפן חיזוק און חסידות ביזן
אידן קומען צום ציון הק' ביומא דהילולא אין יאר תשס"ב
היינטיגן טאג.
הרה"ח ר' ברוך אברהם לאפפלער
געגנט ,וואו די שולע שטייט ,און וואו נישט געשוינט די בית החיים ,נאר האט פארן ערשטן וועלטס קריג
געלערנט אין איין ישיבה מיטן צדיק
אין די חצר עס איז די ציון. געוואלט עוקר מן השורש זיין יעדע
וקדוש ר' אהר'לע ראטה זצוק''ל -וואס
די עסקנים זענען אראפגעפארן אידישע זאך ,און זיי האבן אויפגעבויט
איז געווען פינף יאר עלטער פון אים.
אהין ,און באלד געטראפן אז אלע גאסן א שולע אויף די פלאץ פון די בית
האבן מיר געהערט פון אן אייניקל אז
מיט די שולע שטימען פונקטליך לויט החיים. דער זיידע האט אים פארציילט ,אז
ווי ער האט אנגעצייכנט! דעמאלט אין זומער שנת תשמ"ח ,ווען ר' אהער'לע האט אלץ געזאגט" :דער
האבן זיי געזוכט מיט די נאטורליכע א גרופע פון חסידי סקווירא זענען ספר מאור עינים איז די ספר היסוד
מאשינען וואס ווייזט וואו עס איז דא געפארן קיין רוסלאנד און זיך פאר אלעס".
א קבר ארום אין די חצר ,און זיי האבן אריינגעלייגט אין די לענג און אין ר' ברוך אברהם אין עלטער פון 92
פעסטגעשטעלט אז אלעס שטימט די ברייט צו טרעפן די אלע מקומות יאר אלט ,האט גענוצט עטליכע סארט
100פראצענט! הקדושים ,האט מען זיך פארבינדן מיט ברילן צו ליינען ,אבער ביים ספר הק'
עטליכע רוסישע אידן בכל קצוי תבל מאור עינים פלעגט ער קוקן אן ברילן,
כ"ק האדמו"ר מראחמיסטריווקא און ער האט אלץ געזאגט ,אז ס'איז
וואס קומען פון טשערנאביל ,יעדער
שליט"א פון ירושלים דערציילט אייביג מקובל אז מאור עינים מאכט ליכטיג די
האט געוויזן אויף א צווייטן וואס וועט
וואס ער האט געהערט פון א רוסישער אויגן ,ממילא דארף מען נישט דערצו
מעגליך וויסן ,ביז מ'האט דערכאפט
איד ,אז די רשעים האבן געוואלט אפילו קיין ברילן.
א איד אין טאראנטא וואס האט
פארגרעסערן די שולע ,און האבן זיך געוואוינט אין טשערנאביל .ער האט
געגרייט אויפצוגראבן ווייטער אין פארציילט אז אלס קינד האט אים זיין מקום מנוחת כבודו
די בית החיים רח"ל .יענע טאג וואס פאטער אנגעזאגט נישט צו טרעטן אין דעם מאור עינים האט מען
מ'האט געפלאנט צו צורירן די קבר חצר פון די שולע נעבן די טיר ,ווייל געלייגט אינעם בית החיים אין
פונעם מאור עינים ,האט אויפגעריסן דארט ליגט "דער צדיק"! דער איד זיין היימשטאט "טשערנאביל".
די אטאם אין טשערנאביל! האט אפגעמאלן אויף א פאפיר וויאזוי פונקט ווי אין גאנץ רוסלאנד ,האבן די
זכותו יגן עלינו ועל כל ישראל אמן עס זעען אויס די גאסן ארום דער רויטע רשעים (די קאמוניסטן ימח שמם)
45
שיקט אריין אייער בריוו צו:
Unit 4 2a Northfield Road, N16 5RN
ואלין מליא Fax: 020 3670 3882
Tel: 020 39 815 815 Ext. 6
Email: sbsbriven@gmail.com
ווערטער האט מיר אוועקגענומען די אפעטיט. געבן ליפטס ריכטיג אדער נעמען ליפטס ריכטיג?
איך מיין אז דאס איז ליידער א שטארקע סיבה פארוואס מ'טראגט נישט לכבוד המערכת שבת בשבתו
אן פאר מענטשן קיין לופט .ס'איז א שאד אז ס'זאל אזוי זיין ,דעריבער איך וויל צולייגן א נקודה אויף די בריוו וואס איז געווען מיט א תקופה
טייערע פיסגייער :מאכט זיכער זיך אויפצופירן מענטשליך ווען איינער
צוריק איבער געבן ליפטס פאר מענטשן ,מען האט גערעדט פון הכנסת
טארגט אייך אן א ליפט ,אזוי וועט איר אליינס פארדינען און אנדערע
אורחים און אזוי ווייטער.
אידן וועלן פארדינען.
ישר כח
איך פערזענליך האב אנגעהויבן צו דרייוון נישט אזוי לאנג צוריק ,און איך
האב זיך מקבל געווען אנהייב ,בלי נדר ,צו געבן וואס מער ליפטס פאר
ש.א.
מענטשן וויפיל איך קען נאר .איך בין אסאך מאל געפארן אפילו ארויס
פון מיין וועג כדי צו קענען העלפן אידן און געבן פאר מענטשן ליפטס.
וויאזוי דארפן די אדווערטייזמענט אויסקוקן?
איך האב פשוט געוואלט טון חסד פאר אידן ,ס'איז א גרויסע ענין.
לכבוד די בריוון אפטיילונג אבער איך האב זיך באגעגנט מיט אן אינטערעסאנטע מין מציאות; איך
א געזונטן ווינטער פאר אלע תושבי עירנו המעטירה שיחיו האב געהאלטן אינאיין אנטראגן ליפטס פאר מענטשן ,און מענטשן האבן
א דאנק פאר שבת בשבתו פארן געבען די פלאץ זיך אויסצושמועסן. געהאלטן אינאיין זאגן ניין .איך האב כסדר באקומען אזא מין התייחסות
איך האב שוין לאנג געוואלט שרייבן וועגן דעם נושא ,אבער יעצט האב פון א מענטש" ,אה ,ניין ,ס'איז גוט ,ס'איז גוט ",מיט אזא חוזק'דיגע טאן,
שטופ דערצו.
ּ איך באקומען א שטארקע מענטשן האבן ממש אוועקגעמאכט די אפפערס מיט חוזק ,פשוט ווייל
איך האב געהערט די דברי זכרון פון דער וויען'ער רבי שליט"א ,וואס געפאסט צו דארפן זיין אנגעוויזן אין יענעם.
ס'האט זיי נישט ּ
ער האט געזאגט אויפן סאטמארער רב זי"ע דעם פארגאנגענעם יו"ד איך האב אנגעהויבן צו שפירן נישט באקוועם צו אנטראגן מענטשן
כ"ו אב העעל"ט .דארט האט ער דערציילט ווי דער סאטמאר רב איז ליפטס .איך האב אנגעהויבן נאר אנטראגן פאר מענטשן וואס איך קען
אמאל אריבערגעגאנגען א שיך געשעפט וואו עס איז געשטאנען אויפן און וואס איך טראכט אז זיי וועלן עס אננעמען .און אפילו דעמאלט בין
פענסטער דער מאמר חז"ל" ,לעולם ימכור אדם קורות ביתו ויקח איך נאך נישט זיכער ,איך האב מורא אז די מענטשן וועלן עס אפווארפן.
מנעלים לרגליו" [א מענטש זאל פארקויפן זיין הויז כדי צו קענען קויפן איז אפשר אנשטאט צו אזוי שטארק מעורר זיין אז אידן זאלן געבן
שיך]. ליפטס ,זאל מען אפשר מעורר זיין די אידן וואס נעמען ליפטס .ווען א
האט דער רבי געלאזט רופן דעם בעה"ב און אים געפרעגט וואס איז מענטש טראגט אן א ליפט און מ'דארף עס נישט ,זאג אים" ,א גרויסן
פשט דערפון .האט ער געענטפערט אז מען האט אים מייעץ געווען יישר כח ,גראדע דארף איך נישט פונקט יעצט ".ס'זאל זיין מענטשליך,
דאס צו שרייבן כדי צו צושלעפן פאטענציאלע קונים .האט אים דער רבי רעספעקטפול.
געזאגט אז עס איז נישט ריכטיג ,מען שטעלט זיך נישט ארויס מיט קיין
ווען א איד רופט מיר אן צו בעטן געלט פאר א צוועק ,און איך האב נישט,
מאמרי חז"ל.
זאג איך" ,אנטשולדיגט ,איך קען נישט געבן ,אבער די צוועק איז זיכער
מען זעהט אמאל אן אדווערט און מ'געבט א שמייכל ,אבער מ'דארף
זייער א חשוב'ע זאך ,און איר וועט מצליח זיין צו שאפן אסאך געלט".
טראכטן; איז עס אויסגעהאלטן? איז עס איידל?
און דאס איז אפילו ווען איינער קומט מיר 'בעטן' געלט און איך קען אים
אט די מעשה געבט אונז א קלארע מהלך אין דעם .דער סאטמארער רב נישט געבן .כל שכן ווען איינער קומט דיר 'אנטראגן' א טובה ,אוודאי
האט אויפגעשטעלט אידישקייט נאכן קריג ,און ווען ער זאגט אזא זאך דארף עס אזוי זיין.
איז עס בתורת הוראה.
איך וועל ממחיש זיין די פראבלעם מיט א מעשה וואס איך האב געהאט.
דורכאויס די לעצטע צוויי חדשים האט מען געזען כל מיני אדווערטס
איך האב איינמאל אנגעטראגן פאר א איד וואס איך האב גראדע יא
וואס נוצן נישט נאר מאמרי חז"ל אבער אויך פסוקים און הייליגע
געקענט ,איך האב נישט געטראכט אז ס'איז דא א פראבלעם מיט דעם.
מושגים צו פארקויפן וואס? אביסל גשמיות ,א שטיקל מאכל צי וואס.
האב איך אים געזאגט אז איך קען אים מיטנעמען און אנטראגן א ליפט.
און צו דעם איז דא די אדווערטס וואס שרייען גוי'אישקייט .וויל מען
זאגט ער מיר" ,וואו גייסטו?"
טאקע אזוי אויסזען? וויל מען אז אונזערע קינדער זאלן האבן אזעלכע
השגות? לאמיר נישט פארגעסען אז פרנסה קומט פון הימל און מען זאג איך אים" ,זאג מיר וואו דו ווילסט גיין ,כ'וועל דיר נעמען".
דארף נישט איבערציען די שטריק מיט השתדלות'ער וואס טויגן נישט. זאגט ער מיר" :אה ,האסט געקויפט א נייע קאר ..ווילסט יעדער זאל וויסן
תורה ומצוות זענען די צענטערפונקט פון אונזער לעבן און מען דארף עס אז דו האסט א נייע קאר"...
האלטן טייער און נישט נוצן פאר די אייגענע צרכים. יא ,איך האב טאקע געקויפט א נייע קאר ,און איך האב געוואלט טון חסד
בברכת והריקותי לכם ברכה עד בלי די. פאר אידן מיט דעם ,איך האב באשלאסן צו פרובירן צו העלפן וועמען
פ .י. איך קען ,און אנטראגן א ליפט .אבער דער מענטש מיט זיינע חוזק
46
ווער
די ליינער קענען אריינצוגעבן אינפארמאציע אויף די בילדער דורך:
לאזן א מעסעדזש אוף שבת בשבתו טעלפון סיסטעם #222
020 39 815 815 #5
געדענקט?!
ווער
אריינפאסטן אין שבת בשבתו לעטער באקס
Unit 4, 2a Northfield Road, London N16 5RN
שיקן אן אימייל צו:
ווער געדענקט
sbsvergedenkt@gmail.com
אזוי אויך בעהט מען פון די ליינער זיי זאלן אריינשיקן
אינטערסאנטע בילדער להנות בהם בני אדם געדענקט?!
ענטפער פון ווער געדענקט #221
דער בילד איז ביי איינע פון די באזוכן דורך
הרה"ק ר' שלמה מבאבוב זי"ע אין לאנדאן
אין יאר תש"ל ,וואו עס האט זיך פארמירט
א שיינע שיחת צדיקים.
מען דערקענט אויפן בילד:
[ )1מעגליך הגה"צ ר' שמעלקא פינטער זצ"ל
רב דביהמ"ד ביקאווסקא]
)2כ"ק הרה"ק ר' שלמה מבאבוב זצוק"ל
)3בנש"ק הרה"ח ר' שמואל יהודה [לייבל]
סטעמפל שליט"א
)4הגה"צ ר' שלום שניטצלער זצ"ל אבד"ק
טשאבא
)5הרה"ח ר' שלמה קליינמאן ז"ל
)6הרה"ח ר' ישראל לייב הערבסט הי"ו
)8הרה"ח ר' שלמה בנציון הערבסט ז"ל
)10הבה"ח ר' אשר שווארץ ז"ל (בן ר' מאיר)
)11הרה"ח ר' מרדכי גליק ז"ל
)12הרה"ח ר' משה עליאס ז"ל
)13הרה"ח ר' אברהם זענגער ז"ל
)14הרה"ח שמואל יצחק קאהן ז"ל
)15הרה"ח חיים שלאף ז"ל
)17הרה"ח ר' שמואל לעמל הי"ו
[טאראנטא]
)18הרה"ח אברהם יונה ליפשיץ ז"ל
א דאנק פאר ידידנו הר"ר ישראל קרויס הי"ו פארן אונז צושטעלן דעם שיינעם בילד
47
ווער #220
!?געדענקט
269
ווער
געדענקט?!
227
270
264 263
268 228
271
266 265
225
272 262
267 226
244
ב 241 239 224
261 248 247 246 245 240 223
249 244 222
242
250 243
246
ב 229
252 251 231 230
232
192 191
233
234 195
238 237 236 235 190 187
193
194
202 197 196
185
188 186
201 200 199 198
189
168 167
161
166 165 163 159
162
164
4
160 158 157 156
143 141
142 140 138
139 137 136
135
115
113 134 133 132
118 117
116
114
112
111
119 110 109
ציעלע
ספעשיינע
95 94 93
92 91 90 89 88
87
לד פון
76 75 74 73 72 71 70 69
68
67
ביסוכות
66
סגאבע
אוי
50 49 48 47 46 45
52 51
55 54 53
35
36 31 30
34
33 32
41 40 39 38
ענטפערס
37
29 28
5 אויף
8 7 6 2
1
קומענדיגע
9
4 3
בלאט
48
276
297
313 ב
277
301 300 299 298 297 296 281
314 275
311 309 302
293
312 300
303 ב
310 2
294 285
295 292 278
306 291
286 280
282 279 274
305 304 273
308
289
290 288 287
307 283
284
218
221 258 253
216
213 257 256 255 254
220 219 214 260 259
215
211
217 212 205
210 204
209
184 206 203
208 207
182 180 178
177
175 174 173 172 171 170
183 179 169
181
176 144
150 149 148 147
146
155 154 145
153 152 151
125
124
129 128
127 126 123 122 121 120
131 130
97 96
103
102 101 99 98
100
108
107 104
106
105
81
80 79 78 77
82
83
86 85 84 60
56
58 57
64 63 62 61
65
59
43 42
44
20
26 25 24
18
16
22
13
23 14
21
27
11 10
17
19 15
12
49
#220
ווער
געדענקט?!
ענטפער פון ווער געדענקט #220
דער הערליכער בילד איז פון א כינוס תשב"ר אין וועלכע עס האבן זיך באטייליגט הונדערטער ילדי עירנו פון פילע תלמודי
תורה .די קינדער זענען זיך צוזאמגעקומען פאר א מסיבת קבלת פנים לכבוד כ"ק הרה"ק בעל מאור ישראל מסקולען
זצוק"ל וועלכער איז דאן געקומען פאר א געהויבענער באזוך אין לאנדאן הבירה .דער מעמד איז פארגעקומען אין חודש
אדר א' תשע"א.
)86הר"ר .....גרינבוים הי"ו (ב"ר אברהם) )42הר"ר אליקים געציל ריינער הי"ו מען דערקענט אויפן בילד:
)87הר"ר שלמה פישמאן הי"ו -גבעת זאב )43הרה"ח ר' משה מרדכי בערנאטה הי"ו )1הר"ר ...באקאר הי"ו
)88הר"ר שמואל צבי טעסלער הי"ו )46הר"ר נחמי' שרייבער הי"ו )2הר"ר ...דזשיאלובסקי הי"ו
)89הר"ר שלמה אקסלער הי"ו )47הר"ר שלמה נחמן אייזענצווייג הי"ו )4הר"ר ...גליק הי"ו (ב"ר שלמה יודא)
)90הר"ר ישראל שטראם הי"ו )48הר"ר מאיר שרייבער הי"ו )5הר"ר ...היילפרין הי"ו (ב"ר אנשיל)
)91הר"ר יהושע קארניאל הי"ו )49הר"ר בנימין נויפעלד הי"ו )6הר"ר דוד בארד הי"ו
)92הר"ר אברהם יהושע בלום הי"ו [מאנסי] )50הר"ר לייבל פערלמאן הי"ו )7הר"ר ...רויטנבארג הי"ו
)93הר"ר ישראל אלתר הי"ו )52הר"ר דוב קלאר הי"ו )8הר"ר ...פעלדמאן הי"ו (ב"ר אלעזר)
)94הר"ר ישראל מאיר וועלטשער הי"ו )53הר"ר בנציון בלויא הי"ו )9הר"ר ...ענגלענדער הי"ו (ב"ר בעריש)
[בני ברק] )10הר"ר אלכסנדר ענגלאנדער הי"ו
)54הר"ר ...מאנדל הי"ו
)95הר"ר הערשל בלוי הי"ו [בארא פארק] )12הר"ר אלימלך שטערן הי"ו
)55הר"ר ...דייטש הי"ו
)96הר"ר שלמה זלמן גראזינגער הי"ו )15הר"ר יהושע בערקאוויטש הי"ו
[ירושלים] )56הר"ר ...מאנדל הי"ו
)16הר"ר אפרים פישל פעלדמאן הי"ו
)97הר"ר העניך שטיין הי"ו )63הר"ר פסח ווייס הי"ו [ירושלים]
)98הר"ר פנחס הכהן ראפאפורט הי"ו )64הר"ר חנוך העניך פאדווא הי"ו )17הר"ר ...כהן הי"ו
)99הר"ר אליעזר הכהן ראפאפורט הי"ו )67הר"ר פנחס הערצוג הי"ו )18הר"ר מרדכי גרינבערגער הי"ו [ירושלים]
[מאנטשעסטער] )68הר"ר קלמן אליעזר עקשטיין הי"ו )20הר"ר אברהם שטיינמעץ הי"ו
)100הר"ר אהרן פריעד הי"ו [מאנסי] )70הר"ר שמואל אלי' ווייס הי"ו )21הר"ר יהושע ווערטהיים הי"ו
)101הר"ר יוסף פריעד הי"ו )71הר"ר דוד גרינהויט הי"ו )22הר"ר ....גערטנער הי"ו (ב"ר זושא)
)102הר"ר ....מאשקאוויטש הי"ו (ב"ר )72הר"ר אלי' קארנבלי הי"ו
ישראל) )24הר"ר לייבל פעלדמאן הי"ו
)74הר"ר ...גליק הי"ו (ב"ר פייוול) )26הר"ר מרדכי משולם שיין הי"ו [אנטווערפן]
)105הר"ר ...פריעד הי"ו
)76הר"ר ...גליק הי"ו (ב"ר שמואל בנימין) )30הר"ר יחזקאל גראסבערגער הי"ו
)107הר"ר ...אוללעך הי"ו
)78הר"ר ראובן חיים ליפשיץ הי"ו )31הר"ר דוד גרינהויט הי"ו
)108הר"ר ....מרגליות הי"ו
)79הר"ר .....גאמבא הי"ו )32הר"ר שלמה חיים גליק הי"ו
)110הר"ר יוסף חיים ליבעראוו הי"ו
)80הר"ר .....מאשקאוויטש הי"ו (ב"ר ישראל) )33הר"ר ...ליעבער הי"ו
)111הר"ר מיכל וואלצער הי"ו
[מאנטשעסטער] )82הר"ר ....היילפרין הי"ו )34הר"ר ...ראזענבערג הי"ו
)112הר"ר מאיר לנדא הי"ו )83הר"ר שמעון קליין הי"ו )35הר"ר שמשון מאנדל הי"ו
)113הר"ר מרדכי אטקינס הי"ו [ירושלים] )84הר"ר .....מיללער הי"ו )37הר"ר ...שנעק הי"ו (ב"ר הערשל)
)114הר"ר מרדכי יונגרייז הי"ו [ירושלים] )85הר"ר ...הירשלער הי"ו )40הר"ר מאיר גליק הי"ו
50
)246הר"ר אברהם שלעזינגער הי"ו )173הר"ר אלי' סטעמפל הי"ו [מאנסי] )115הר"ר ישראל גוטער הי"ו
)247הר"ר ......שעכטער הי"ו (ב"ר חיים) )174הר"ר זושא ליעבער הי"ו )116הר"ר אהרן ראטשילד הי"ו
)249הר"ר מנחם בלייער הי"ו [אנטווערפן] )175הר"ר יהושע עסטרייכער הי"ו )117הר"ר ברוך זאפערן הי"ו [לעיקוואד]
)251הר"ר משה יאקאב הי"ו )177הר"ר ...קאמיונקא הי"ו )118הר"ר שמחה בונם הלברשטאם הי"ו
)254הר"ר דוד לייב גראס הי"ו )178הר"ר יהושע ווייס הי"ו [ירושלים]
)180הר"ר יוסף האכהייזער הי"ו )119הר"ר נפתלי וואגשאהל הי"ו [אנטווערפן]
)256הר"ר שמואל סופר הי"ו
)182הר"ר ...רייכמאן הי"ו )120הר"ר יוסף גליק הי"ו
)257הר"ר מרדכי וואגשאהל הי"ו
)184הר"ר ...אוללעך הי"ו )121הר"ר יעקב שטערן הי"ו
)259הר"ר שלום אליעזר לאם הי"ו [מעלבוירן]
)260הר"ר שמעון ראנד הי"ו [ירושלים] )189הר"ר אהרן אקסלער הי"ו )122הר"ר אברהם חנוך העניך
פערלבערגער הי"ו [ניו יארק]
)266הר"ר ....בראווער הי"ו (ב"ר ליפא) )191הרה"ח ר' דוד הערצקא הי"ו
)192הר"ר ...גרינבוים הי"ו )126הר"ר הערשל שטיין הי"ו
)270הר"ר אברהם שפיטצער הי"ו
)194הר"ר .....ביקסנשפאן הי"ו )127הר"ר ...פעלדמאן הי"ו
)271הרה"ח ר' משה ליעבער הי"ו
)196הר"ר מרדכי דוד אוללעך הי"ו )128הר"ר ....מרגליות הי"ו
)276הרה"ג ר' בעריש מייזליש שליט"א
)197הר"ר יעקב זאב אנשין הי"ו )132הר"ר נטע רייכבערג הי"ו
)277הרה"ח ר' שלום מיללער שליט"א
)198הר"ר אלימלך מייטעלעס הי"ו )133הר"ר פנחס מנחם פערלבערגער הי"ו
)280הר"ר ...פרוידנבערגער הי"ו
)199הר"ר אברהם שעלדאן הי"ו )134הר"ר ישראל שלמה ביבערפעלד הי"ו
)283הר"ר שניאור זלמן גאלדבערג הי"ו
)200הר"ר שלמה הערשאפט הי"ו )135הר"ר לייב גינסבערג הי"ו
[בארא פארק]
)201הר"ר יוסף משה לאנדא הי"ו )136הר"ר שלמה הלברשטאם הי"ו
)286הר"ר שלמה לאנדא הי"ו
)206הר"ר פנחס שרייבער הי"ו [אנטווערפען] )137הר"ר אהרן יחזקאל פעפער הי"ו
)288הר"ר שלמה מאסטער הי"ו
)207הר"ר משה יצחק אראן הי"ו )138הר"ר בנציון דוב גוטטער הי"ו
)289הר"ר שלמה רודזשינסקי הי"ו
)208הר"ר ישראל בינדיגער הי"ו [אר''י] )139הר"ר משה קארניאל הי"ו
)290הר"ר מנחם שמואל לארינץ הי"ו
)209הר"ר שלמה זלמן פערלמאן הי"ו )140הר"ר ישראל שטראם הי"ו
)291הר"ר פנחס יוסף גריסגאט הי"ו
[ירושלים] )141הר"ר יעקב בלוי הי"ו [בארא פארק]
)292הר"ר חיים האפפמאן הי"ו
)210הר"ר ....ווייס הי"ו (ב"ר יצחק יעקב) )142הר"ר יחזקאל פאמעראנץ הי"ו
)294הר"ר ישכר דוב שרייבער הי"ו [מאנטשעסטער]
)211הר"ר ....ווייס הי"ו (ב"ר יצחק יעקב)
)295הר"ר שלו' אליעזר וואקסמאן הי"ו )143הר"ר יחזקאל שרגא ליעבער הי"ו
[ניו יארק] )212הרה"ח ר' יצחק יעקב ווייס הי"ו
)213הר"ר יהושע לייפער הי"ו )144הר"ר אהרן דוד כץ הי"ו [בארא פארק]
)296הר"ר ישראל פרישמאן הי"ו
)214הר"ר בערל ראזענבערג הי"ו [אנטווערפן] )145הר"ר שלמה רייכבערג הי"ו [ירושלים]
)297הר"ר שמעון ראטה הי"ו
)215הר"ר חיים פאללאק הי"ו [אנטווערפן] )146הר"ר יעקב יוסף יוסט הי"ו [ירושלים]
ב )297הר"ר משה לודמיר הי"ו
)218הר"ר ...פריעד הי"ו [אר"י] )147הר"ר חיים שלמה הורוויץ הי"ו
)298הר"ר שאול אלישא מאליק הי"ו
)219הר"ר ישראל איסר שעפערד הי"ו )148הר"ר שלום אליעזר הורוויץ הי"ו [בארא
)299הר"ר ישראל קליין הי"ו פארק]
)222הרה"ח ר' יחיאל האס הי"ו
300ב) הר"ר עקיבא גינסבערג הי"ו )149הר"ר יעקב אביגדור ווערטהיים הי"ו
)227הרה"ח ר' פנחס וואזנער הי"ו
)300הר"ר פייוול גראס הי"ו )150הר"ר עוזיאל הערבסט הי"ו [וויען]
)228הרה"ח ר' דוד הכהן שפיטצער הי"ו
)301הר"ר אלימלך פעדער הי"ו )151הר"ר נחמן גאטטעספעלד הי"ו
)230הר"ר .....איזראעל הי"ו
)302הרה"ח ר' משה מרדכי מארקאוויטש [אנטווערפן]
הי"ו )231הר"ר .....פעקעטע הי"ו (ב"ר יעקב משה)
)152הר"ר ...ניימאן הי"ו
)303הר"ר יעקב לאוער הי"ו )233הר"ר יעקב פאללאק הי"ו
)153הר"ר הערשל פעלדמאן הי"ו
)304הר"ר שלמה גאטעספעלד הי"ו )234הר"ר יעקב יואל כהן הי"ו [וויליאמסבורג]
[ירושלים] )236הר"ר מאיר ווייס הי"ו )155הר"ר ...קארנבלי הי"ו /הר"ר ....
)305הר"ר אהרן יעקב בערקאוויטש הי"ו )237הר"ר שמחה הירש הי"ו גינסבערג הי"ו
)306הר"ר ...ערלאנגער הי"ו )240הר"ר .....ענגלמאן הי"ו )156הרה"ח ר' יצחק בלוי הי"ו)159
)307הר"ר ישעי' כהן הי"ו )243הר"ר יוסף לייב גראס הי"ו )160הר"ר שמואל צבי קופליק הי"ו
)310הר"ר דוד אוללעך הי"ו 244ב) הר"ר מענדל בלוי הי"ו )166הר"ר יעקב בלוי הי"ו
)311הר"ר משה הירשלער הי"ו )244הר"ר אליעזר שטראה הי"ו )168הר"ר חיים פורסט הי"ו
)312הר"ר אלימלך פאמעראנץ הי"ו 246ב) הר"ר אפרים שלעזינגער הי"ו )171הר"ר שלום יוסף צייזל הי"ו
א דאנק פאר ידידנו הר"ר שמואל מרדכי פריעדמאן הי"ו פארן אונז צושטעלן דעם הערליכן בילד מאוצרו הטוב
51
יוסף לייב יאקאב
ח"ב
פאריגע וואך האבן מיר
זיך באקענט מיטן גאון ר'
משה מארקאוויץ "דער
שוסטער פון ראסיין",
וועלכער איז געווען
א שוסטער וועלכער
האט ניטאמאל געקענט
שרייבן ,און דאך האט
ער מחבר געווען עטליכע
דער גאונ'ישער
ספרים ,ובעיקר דער מחבר ספרים
חידוש'דיגער ספר 'שם
הגדולים השלישי'.
ליינט די וואך :דער וואס האט נישט
אינהאלט פונעם ספר //
פערזענליכע עדות פון די
קינדער וואס האבן עס
געשריבן //די צענדליגער
געקענט שרייבן
הסכמות פון גדולי הדור
//די בייז-בלוט ביי די
משכילים //און פיל נאך
אייגנארטיגע זײנע דורך האבן געזאגט און שפריכווערטער וואס
וואונדערליכע וועגן האט ר' משה זענען איבערגעגעבן געווארן אין זייערע א וועלט פון
באוויזן צו אנקומען און דערגרייכן
קוועלער פון אינפארמאציע וואס
נעמען און האבן א פארבינדונג צו זייערע
פערזענליכקייטן.
רייכע אוצרות
זענען אויך ערשינען אין פארשידענע
צייטשריפטן און אין צייטונגען ,אפילו
אינעם לעקסיקאן פון ר' משה און ידיעות
די וואס זענען געשריבן געווארן אויף מארקאוויץ זענען דא נעמען פון לאמיר אצינז זען וואס דער ספר איז.
פרעמדע שפראכן. רבנים פון ווייטע שטעטלעך אין דער ספר 'שם הגדולים השלישי'
רוסלאנד ,ליטע און פוילן ,און ווייטע נעמט ארום זייער אסאך געשטאלטן
דער נאמען פונעם ספר האט ר' משה
גערופן "שם הגדולים השלישי" ,וויבאלד שטעט און לענדער ,פון 'מאסקווע' פון הונדערטער רבנים ,פארשידענע
עס האט אים שוין געפעדערט דער ביז 'בערלין' .פון 'העלסינגפארס' אין אינטערעסאנטע און עפיזאדן
"שם הגדולים" פון דעם הייליגן חיד"א פינלאנד ביז 'פאדובא' אין איטאליע .פון אנעקדאטן פון זייער לעבן .זייער הנהגה
זצוק"ל ,אין וועמענ'ס פיסטריט ער האט 'מאגאדיראון און 'טעטואן' אין מאראקא וויאזוי זיי האבן געפירט זייערע שטעט,
געוואלט נאכגיין .שפעטער איז געווען ביז צו 'גיבראלטור'. און אויך מימרות ,ווערטער וואס זיי
52
פארגעסן דעם בילד .עס איז געווען שטיקלעך פון די זכרונות וואס האבן נאך א ספר "שם הגדולים החדש" פון
א פרייטאג וואס ר' משה'ס ווייב האט באשאפן דעם ספר. רבי אהרן וואלדן פון ווארשע זצ"ל .אין
צוגעגרײט דעם שבת ,און ר' משה איז די דאזיגע בריוו טראגן א באזונדערע ליכט פון דעם האט ער ארויסגעגעבן
געזעצן מיט א שוך אין דער האנט (די וויכטיגע טייל אין אונזער ביאגראפיע דעם נאמען "שם הגדולים השלישי"
לצים פלעגן זאגן ,אז צו פאבריצירן עטליכע נייע אלס דריטע אין די סעריע פון די
איבער ר' משה און זיינע ספרים ,ווײל
שיך איז ער גאר א קליינער בעל מלאכה) .ביים דאזיגע היסטארישע ווערק.
זיי זענען די לעבעדיגע עדות פון דער
קליינעם טיש איז געזעצן א בחור און
אנדערער זײט ,פון דעם שטאנדפונקט און כאטש עס איז ארויס נאך א
האט געשריבן.
פון יענע בחורים וועגן דעם דאזיגן ספר מיטן זעלבן נאמען 'שם הגדולים
"ר' משה האט אונז אויפגענומען מחבר און זײן לעבנ'ס שטייגער וויאזוי השלישי' פון רבי אברהם סג"ל איטינגא,
מיט גרויס שמחה ,און מיט זיין ער האט עס ארויסגעגעבן. דער אייניקל פונעם מהרש"ק ,וועלכער
גוטסקייט כאראקטעריסטישער האט עס ארויסגעגעבן אין גאליציע,
דערציילט ,אז דער בחור וואס זיצט
ביים טיש איז א תלמיד פון דער טעלזער שיק מיר אבער מסתמא האט ער דערפון נישט
געוואוסט צוליב דעם ווייטקייט פון
ישיבה וואס האט זיך דאן אויפגעהאלטן
אין שטעטל ציטעוויאן פאר אפרוה
עטליכע קינדער דער ארט.
(דאטשע) ,בשעת דער בחור זעלבסט מיט א גוטן פערזענליכע
איז געקומען קיין ראסיין צום צוועק
ארויסצונעמען א פאספארט .דערווייל שריפט עדות פון די
איז געלונגען פאר ר' משה אים צו און אט אזוי שרייבט הרב יעקב
באאיינפלוסן ער זאל פאר אים שרייבן, טעלעם פון ניו יארק אין זיין בריוו, קינדער וואס
אבער וויבאלד דער טיש איז געווען צו
קליין צו קענען שרייבן דערויף ,האט
דאטירט :ב' פרשת יתרו תשכ"א" :איך
האב היינט געליינט אייער באשרייבונג האבן געשריבן
ער אונז געזעצט אויף קליינע נידריגע
שוסטער בענקלעך נעבן די בעט...
פון ר' משה מארקאוויץ דער שוסטער
פון ראסיין זכרונו לברכה .די אורזאך
דעם ספר
"מיר האבן נאר נאכקאפירט 'אויף וואס איך שרײב דעם בריוו איז ,ווײל מיט די צייט האט מען באקומען
א בלינדער וועג' פון פארשידענע טיילן איך האב אליין געקענט ר׳ משה דער א פערזענליכע עדות פון עטליכע
און שטיקלעך פון פארצייכענונגען, שוסטער און איך וויל ווי אן עדות פון די יעניגע קינדער און בחורים,
אבער פארן ישיבה בחור האט ר' משה איבערגעבן לטובת אייער ארטיקל די וועלכע האבן אויף זייער עלטער געזען
דיקטירט און פארגעזאגט וואס צו איינדרוקן פון מיין באקאנטשאפט מיט פאר וויכטיג אראפצושרייבן זייערע
שרייבן פון אויסנווייניג .איך געדענק ווי אים. באאיינדרוקן פון יענע טעג ,אויף
אימפרעסיוו עס איז געווען צו זען דער "איך אליין בין פון שטעטל פאפיר.
דאזיגער בילד. 'ווידאקלע' ,דאס שטעטל צווישן אין איינע פון די אידישע צייטונגען
"די שטוב איז שוין געווען האלב ראסיין און נעמאקסט ,די זעלבע אין אמעריקע האבן זיי געשריבן אן
גרייט פאר שבת .צוויי חדר קינדער שטעט וואו ר' משה דער שוסטער איז אנדענק ארטיקל וועגן דער געשטאלט
זיצן אויפן ברעט פון די בעט און שרייבן געבוירן און דארט געוואוינט .אלס קינד פון ר' משה מארקאוויץ ,אלס
נאטיצן וואס זענען צוגעגרייט צום האב איך געלערנט אין ראסיין .איין טאג טייל פון א סעריע רעצענזיעס און
דרוקן .ר' משה אליין האלט א שוך מיט איז ערשינען ר' משה דער שוסטער (אזוי לעבנ'ס ביאגראפיעס פון געשטאלטן
נייען פאדעם אין דער האנט ,בשעת'ן האט מען אים גערופן אין ראסיין) אין חדר וואו פון חשוב'ע אידן און אידישע
געבן א שיעור וועגן דעם קאצינעלבויגן איך האב געלערנט ,ער האט געבעטן פערזענליכקייטן אין די ליטא.
פאמיליע .וואו און אין וועלכע צייט פון דעם מלמד ר' אברהם אלי' פאסעל נאכן ארויסגעבן דעם ארטיקל
האבן יענע רבנים געוואוינט און ער ז"ל ער זאל אים שיקן אויף א שעה צייט האט דער שרייבער באקומען בריוו פון
פארבינדט זיי צוזאמען מיט גאונים עטליכע קינדער מיט א גוטן שריפט. ליינער וואס האבן געבעטן צו דערציילן
וואס האבן געהייסן מיטן נאמען ס'איז געווען אין יאר תרס"ד אדער וועגן דעם כאראקטער פון ר' משה פון
קאצינעלפויגן .בשעת ער שטעלט פאר תרס"ה ,דער מלמד האט מיר געשיקט, א פערזענליכע באקאנטשאפט .דאס
פארשידענע באווייזן און ראיות ,וואס דער שרייבער פון די שורות ,צוזאמען זענען געווען די וואס אין זייער יוגנט
איך האב דעמאלט אלס קליין קינד מיט נאך א קינד. האבן ארויסגעהאלפן און זענען געבעטן
נישט פארשטאנען אז קאצינעלבויגן "איך וועל קיינמאל נישט קענען געווארן דורך ר' משה צו שרייבן די
53
און קאצינעלפויגן זענען די זעלבע משפחה .ווען דער ישיבה
בחור האט מסכים געווען און איינגעשטימט מיט ר' משה,
האט מען געקענט זען ווי צופרידן און גליקליך ר' משה איז
געווארן.
"דערנאך ,נאך דער ערשטער וועלט'ס קריג ,האט רבי משה
אפגעזאגט די שוסטעריי און איז געווארן א בן בית אדער
שמש בית דין אונטער'ן רב פון ראסיין .דערנאך אונטער דעם
רב פון ליבאו הגאון הגדול רבי יהושע מרדכי קלאצקין זצ"ל".
ביז אהער די עדות פון הרב טעלעם.
יאנקאלע קום אריין,
זעץ זיך און שרייב...
נאך א בריוו שרייבט מיסטער הלל פריישער פון ברוקלין.
אט איז וואס ער שרייבט" :וויבאלד דו שרייבסט וועגן דעם
בעל 'שם הגדולים השלישי' ,וויל איך זאגן אז איך האב אים
גוט געקענט ,און אזוי ווי ער איז געווען א שוסטער פון פאך-
אויס ,וואלט איך געזאגט אז ער איז אויך געווען איינער פון די
אנדערע אכט וואונדער פון די זיבן וואונדער פון דער וועלט.
שם הגדולים השלישי דפו''ר -געדרוקט אין יאר תר''ע -וואס האט
געהערט פאר ר' משה'ס זון ,דער גאון הרב זלמן טובי' מארקאוויץ זצ''ל
"דעם ספר האב איך אים געהאלפן ארויסצוגעבן .אבער
איך בין נישט געווען דער איינציקער ,עס זענען געווען
אסאך אנדערע וואס האבן אים געהאלפן ,מיר האבן געציילט
עטליכע צענדליגער .ר' משה פלעגט קלאפן אין פענצטער ווען
ה נ נ י נותן תודה וברכה לזוגתי הצנועה מרת זי סל ^ ת־ )שלא נתנה על' עול ער האט באמערקט אז א קינד אדער א בחור גייט פארביי און
הפרנסה בדי שיהיה לי כנוח לחבר את חבורי זה( בת ר׳ טוביה כהמופלג
צבי הירש זק׳ש בעיר קראז מחוז ראסיין מגזע השר)מיניסטר פינאנס( ר׳ שני־ אור
אין דעם פראצעס צו אים געזאגט' :יאנקאלע ,קום אריין ,זעץ
במדינת אונגרן . ^ י^ זיך און שרייב'...
גם העי קובע ברכה לבני ולבנותי : "איך וויל דא די זאכן קורץ דערמאנען ,איך האב געלערנט
נ•׳ חיה טילע ת׳ עם בעלה הירש שער
הגרים בפאריז . צ ח ק ג״י הגר בפריז. יעקב אין ראסיין אין עלטער פון צען צו צוועלף יאר ,איך האב
■ ביילע מערע ת׳ בנייארק .
עטע מרים ת־.
ז ל מ ן ט ו ב י ה ג״י הגר בוואלאזין. געגעסן 'טעג' אין ר' משה מארקאוויץ'ס הויז אלס גאסט.
וויבאלד ער האט נישט געוואוסט ווי צו שרייבן ,פלעגט ער
מיר בעטן איך זאל פאר אים שרײבן ,און װען ער איז געזעצן
אויפן קלײנעם שטול מיט א האמער אין דער האנט ,האט ער
אנפאנג פונעם ספר באדאנקט ער זיך פאר זיין רביצין און דערמאנט זיינע קינדער
געלײנט אדער רעדאקטירט אזוי' :יענער רב איז געװען א רב
אין אזא און אזא שטעטל ,ער איז געװען דער ברודער פון
יענעם און יענעם רב .אזויפיל יארן איז ער געזעסן אויף זײן
רבנות שטול' ...און אזוי װײטער .איך געדענק דאס אזוי װי
ס'וואלט היינט געשען".
דער באגעגעניש אין
דעם ספרים געשעפט
א דריטער איד ,ר' ראובן פערעסקי ,שרייבט אויך עטליכע
ווערטער" :איך בין געווען זייער אינטערעסירט צו ליינען
דיינע צוויי ארטיקלען וועגן דעם מחבר פונעם ספר 'שם
צווייטער דרוק פונעם ספר -בשנת תרצ''ב הגדולים השלישי' ,דער זעלביקער שוסטער פון ראסיין ,וואס
54
טרעפן קליענטן און פינאנצירער פאר איז געווארן אזוי ווי דער פערזענליכער האט געצויגן אויפמערקזאמקייט .איך
די קאסטן פוןדי ספרים ,וואס איז אין סעקרעטאר זיינער. האב אים געזען פונקט זעכציק יאר
יענע טעג געווען גאר טייער. ווי עס זעט אויס איז דאס געווען צוריק אין אונזער היים אין דער שטאט
זיין צווייטער זון היניק וחכים ,וועלכער מינסק ,איך בין געווען דעמאלט ארום
טרערן זענען האט גענומען אסאך פון זיין פאטער'ס
טאלאנטן .מיט די יארן איז ער
פערצן יאר אלט.
"ס'איז געווען אזוי ,איך בין אריין
גערינען פון אויסגעוואקסן דער בארימטער גאון אין קראם פון דעם בוכהאנדלער דער
מיינע אויגן רבי זלמן טובי' מארקאוויץ זצוק"ל ,א
תלמיד פון די וואלאזשינער ישיבה .ער
מוכר ספרים ר' מאיר היילפערין קויפן
א ספר .בשעת איך בין געשטאנען אין
א גאר רירנדע הסכמה ,וואס איז געווארן אן איידעם ביי הג"ר יוסף קראם ,איז אריין געקומען דער דאזיגער
לערנט אביסל איבער די טיפקייט יוזל פערסקי זצ"ל דער זקן העדה אין ר' משה מארקאוויץ פון ראסיין ,איך
וואס מ'דארף זיך אפלערנען פון דער וואלאזשין וואס איז געווען דער איידעם געדענק אז אלע ארום דער ביכער-
זעלטענער ערשיינונג פון רבי משה פון הגאון הצדיק רבי שמשון ראדאנסקי שענק האבן גערעדט פון אים אלס א
מארקאוויץ זצ"ל ,האט אים געגעבן זצ"ל ראב"ד וואלאזשין בעמח"ס 'זכרון וואונדערבארער מענטש .אין מינסק
דער סאסלאוויטשער רב ,הגאון הצדיק שמשון'. האט מען דערציילט וועגן אים נסים
רבי מרדכי דוד זצוק"ל מחבר ספר 'יד רבי זלמן טובי' האט געדינט לאנגע און וואונדער .אויף מיר זעלבסט האט
מרדכי' און נאך. יארן אלס רב אין די שטעטלעך דער מענטש געמאכט א וואונדערבארן
'קובארסק' 'אינטוריק' און 'אנטוליפט'. רושם.
ער שרייבט" :לא יאומן כי יסופר
איש שהוא סנדלר ואיש פשוט ולא היה ר' זלמן טובי' זצ"ל איז אומגעברענגט "דאס איז דער פערזענליכער רושם
יכול מתחילה לכתוב אפילו אות אחת, געווארן אויף קידוש ה' דורך די נאציס וואס איך האב דעמאלט אין זיינער
יחבר ספר גדול ונכבד רב הערך אשר אין קאוונער געטא הי"ד( .זע באזונדערע צייט געקריגן פון זיין כאראקטער;
לא יבוש בזה גם גאון אדיר ...עיני ירדה קעסטל דערוועגן). ער איז געווען זייער עניוות'דיק און
דמעה בהביטי על ידיו של המחבר הנ"ל באשיידן ,ער האט זייער ווייניג גערעדט
את כשרון שחננו ה' ,אשר כל שמות
הגאונים שגורים על פיו בכח זכרונו
צענדליגער ביי יענעם וויילן אין דער ביכער-
קראם .ער האט זיך אויפן פלאץ באלד
הגדול ,ראוי ומוכשר להיות גאון אדיר הסכמות פון פארטיפט אין וואס עס געפונט זיך אויף
די ספרים-שענק און געווארן דורך זיי
ולהאיר בני ישראל בתורת ה' .ומחמת
הלחץ ודחק אבותיו ,היה נשאר ריק גדולי הדור פארוואנדלט.
מחכמת התורה ,ה' חס עליו שלא יאבד די ליסטע פון די הסכמות וואס זענען "ווי איך שטעל זיך פאר ,האט ער
את כשרונו ,העיר ה' את רוחו ולעשות געגעבן געווארן צום מייסטער ווערק אבער אין זיין עלטער זיך שוין אליינס
דבר גדול כזה ,ומאתו יכולים אנו לראות "שם הגדולים השלישי" -דינט פאר זיך אויסגעלערנט שרייבן .לויט ווי איך
איך הלחץ והדחק גוזל וחומס מאתנו אלס א מעין מפתח און ביאגראפיע צו געדענק אז איך האב ערגעץ געזען אין
אנשים שהיו יכולים להיות למופת די נעמען פון פילע גדולי ישראל ,ווייל איינעם פון די זשורנאלן א קאפי פון זיין
בישראל."... צענדליגער גדולי הדור און גדולי תורה האנטשריפט".
אין אידיש :ס'לאזט זיך ממש נישט פון אלע שטעט פון ליטע האבן געזען
גלייבן ,וויאזוי א פשוט'ער שוסטער, פאר ריכטיג צו געבן זייער הסכמה און בן חכם
וואס האט לכתחילה אפילו קיין איין
אות נישט געקענט שרייבן ,האט
ארויסברענגען זייער התפעלות פון
דעם ספר און דעם מחבר ,וואס צייגט ישמח אב
געקענט מחבר זיין אזא חשוב'ע און ַאן אויסערגעווענליכער הערכה און דער גרויסער השתדלות און אזויפיל
געוואלדיגע ספר ,וואס וואלט נישט שעצונג וואס זיי האבן געהאט צו אים מיה און פלאג פון 'קובץ על יד ירבה',
פארשעמט אפילו א גאון אדיר .טרערן און צו זיין ספר. דאס נאכיאגן נאך די קינדער און יונגע
זענען גערינען פון מיינע אויגן ווען פון דעם נוסח פון די הסכמות קען בחורים ,די בזיונות וואס ער האט
איך האב צוגעקוקט צו די הענט פון מען זיך דערוויסן און לערנען ,אז זיי ארונטער געווארפן אונטער זיין רוקן,
דעם מחבר און געזען דעם טאלאנט זענען אויך געגעבן געווארן פאר די עצם די כסדר'דיגע פארצייכענונגען ,איז אין
וואס דער אויבערשטער האט אים ווערק און דעם מחבר ,אבער דער עיקר איר גרויסן טייל געקומען צו אן ענדע
געשאנקען .אלע נעמען פון די הייליגע האט מען אים געזוכט צו העלפן צו ווען ר' משה'ס זון איז אויפגעוואקסן און
55
איז בכלל נישט זיין פאך ,האט באוויזן חכמים זענען שגור אויף זיין מויל,
אהערצושטעלן אזא געוואלדיגע און וואס דאס איז א קלארע עדות אויף
טיפע ארבעטָ .אן פליגלען פליט ער זיין אויסערגעווענליכע זכרון .ער איז
העכער פון די גרעסטע בעלי כנפים ,די ראוי און פאסיג צו זיין א גאון אדיר און
גרויסע אדלערס זי"ע .אבער דאס זאל באלייכטן כלל ישראל מיט די תורת ה'.
נישט זיין קיין וואונדער אין די אויגן פון צוליב די גרויסע דרוק און שוועריגקייטן
די וואס זעען עס ,ווייל עס איז שוין אזוי וואס זיינע עלטערן האבן מיטגעמאכט,
געווען נאך אין די צייטן פון די חכמי וואלט ער געקענט בלייבן אינגאנצן
המשנה (דארטן איז געווען די מעשה [עדיות, ליידיג פון חכמת התורה ,אבער השי"ת
פ"א משנה ג'] אז צוויי פשוט'ע ארבעטערס האבן
האט רחמנות געהאט אויף אים און
נאכגעזאגט א הלכה בשם שמעיה ואבטליון און די
נישט געלאזט זיין כח גיין לאיבוד;
חכמים האבן אנגענומען זייערע ווערטער).
עטליכע פון צווישן די צענדליגער הסכמות
דער באשעפער האט דערוועקט זיין
רוח אויסצופירן אזא געוואלדיגע זאך.
מען דארף פון אים קען מען זען וויפיל די דחקות
מער נישט קיין הסכמות הרבנים
און שווערע מצבים גזל'ט און רויבט
פון אונז אוועק אזעלכע וואס וואלטן
מורישקע...
■ מכבוד הגאון הגדול החכם הכולל מדד׳ אלכסנדר משה אבן לפידות
. אכ״ד דק״ק ראסיץ בזאמוט.
מעשי ידי האיש היקר ר׳ משה ב׳׳ר שלמה זלמן מארקאווק נ״י כי הוא איש
פשוט ועוסק במלאכת הסנדלרים ,ובכ״ז הפליא לעשוח בכשרונו הנפלא לסדר
נפלאים געקענט זיין למופת בישראל.
ס׳ ״שם הגדולים השלישי״ ואסן! וקבץ כל דבר .על נכון גם ערך מכתבים להרבה רבנים
והם השיבו לו בכבוד כיאות לערך גדולי המחברים ,וברל ד׳ כי הצליח חפצו בידו לבצע את
אשר החל בעמלו כפי כחו ,ובאתי להודיע בשער בת רבים באתרא דלא ידעי כי ראוי והגון
צווישן די גרויסע רבנים און גדולי
אן פליגלען
האיש הזה לקבל את ספרו בסבר ,פנים יפות כי רבנים ומשכילים ראוהו ויהללוהו ,וגס אנכי
הח״מ אמינא לפעלא טבא יישר חיליה ,ונכון אני לקבל אי״ה עק״ז מיד המחבר בצאתו לאור
מתחת מכבש הדפום ,ולראיה באתי עה’ ח יום א' כיז ימים לח׳ ניסן שנת תרנ״ח פה ראסיין .
ליטא ערשיינט אויך די הסכמה פון נכהב ונחתם עפ׳י פקודתו של הגאון הנ״ל ,ע״י הרה״ג מו״ה אברהם יצחק
ב״י יעקב יוסף ראבינאוויץ ם״ץ וד״ץ דעדתו. ,
הגאון הגדול רבי אבא שבתי יפה
(שלעזינגער) זצ"ל רב דק"ק באלטמעארע
מכבוד דדהדג מדה אברהם אבלי יפה רב מטעה״ם דעיר ראסיין והגליל■
ג □ אני באתי לקיים דברי ידידי הרב הי״ז ולחלות את פני הרבנים והמשכילים להיות
״
פליט ער
העכער ווי
.לעזר להמוכ״ז למען יוכל להוציא למענהו את אשר החל ט נפלאים מעשיו המה .מנאי
. , ■ המעתיר הבא עה״ח יוס לחודש הנ״ל . ’
נאום אברהם אבלי נלא״א מוהר״ר שמואל יפה
אין אמעריקע .ער שרייבט" :לך רב דעיר ראסיין והגליל' .
מכבוד הרה־ג מו״ה אפרים זלמן הלוי פלוצקי נ*י מורה הוראה דק״ק ווילנא.
אל נמלה עצל אמר החכם בשנים
קדמוניות ,ואנחנו היום נלך אל המחבר
ה י מ ר משה בר׳ שלמה זלמן מארקאוויץ נסדר על ידו ס׳ «שם הגדוליס״ השלישי וכבר
י ראו גאוני וגדולי הזמן ובראשם מחותני הג׳ הגדול מהור״ר אלכסנדר משה לפידות־י .
זאן הגאטד דראסיין .ודברי אך למותר לתאר ולפאר הס׳ הנ״ל .ומה גס כעת אשר אין ע טי
;. ועתי אתי ובטח יראה כל אחד להיות בעזרו. די גרעסטע
אדלערס זי"ע...
ס ל ו צ ק י מו״ץ פק״ק הנ״ל, ר.נו״ח נדריח אייר שנת תרנ״ט פה וילגא א פ ר י ם ז ל מ ן רילי
הנוכחי ההולך בעקבות רבי יוחנן
הסנדלר ...מפרנס עצמו ביגיע כפו נאך הסכמות
בעוד שהוא מלקט ומאסף כנמלה"... דער גאון רבי משה הלוי זק"ש זצ"ל
שני גרדיים משער האשפות והכריעו
אין אידיש" :לך אל נמלה עצל" (גיי אב"ד 'נאמאקסט' -דאס געבורט
בהלכה כל חכמי הדור בשמועתם"...
צו די מורישקע ,דו פוילער) ,האט דער חכם שטעטל פון ר' משה דער שוסטער -
אין אידיש :מען זעט דא די שרייבט אזוי" :אתם ראו את מפעלות
(שלמה המלך) געזאגט אין די פריערדיגע
וואונדערליכע געטליכע וועגן ,וואס אלוקים אשר עשה להפליא המבהיל
יארן .היינט אבער ,גייען אונז צו
יעדער וואס קוקט דערויף שטייט את הרעיון ועין כל רואיו כי בריה קטנה
דעם דאזיגן מחבר ,וואס גייט אין די
פיסטריט פון רבי יוחנן הסנדלר; ער געפלעפט און באוואונדערט עס .אז הזו הפליאה לעשות ,לדרוך בנתיב גדולי
איז זיך מפרנס מיט יגיע כפו ,בשעת ער דער דאזיגער קליינער בריה האט המחברים במפלגת הגאונים אמיתיים
קלויבט און זאמלט צונויף פונקט ווי א וואונדערליך געמאכט ,אריינצוטרעטן חקרי לב בדורות שלפנינו ...ועתה החל
מורישקע... אין די פיסטריט פון די גרעסטע רוח ה' לפעם בלב איש פשוט נכה רוח
מחברים פון די אמת'ע גאונים פון די וחדל אישים הוא היקר מו"ה משה ב"ר
פריערדיגע דורות ...און אצינד האט א
א שפוט'ער רוח ה' אנגעהויבן קלאפן אינעם הארץ
ש"ז מארקווביץ נ"י יליד עירנו הדר
בראסיין .וזה לפלא בעיני כל רואיו
שוסטער צווישן פון א פשוט'ן ,באשיידענעם איד ,דער
טייערער ר' משה ב"ר ש"ז מארקאוויץ
ומבהיל את הרעיון אשר אדם פשוט
כזה שאין עטו בידו הפליא לעשות דבר
די גרעסטע נ"י ,א געבוירענער פון אונזער שטאט גדול ומקצוע רב כזה ובאין כנפים יעופף
גדולים וואס וואוינט היינט אין ראסיין .עס
איז א חידוש פאר יעדן וואס זעט עס,
משוטט למעלה מבעלי כנפים הנשרים
הגדולים נ"ע זי"ע ,אמנם בל יהי' זאת
דער גאון ישראל וקדושו רבי חיים און עס איז ממש מבהיל הרעיון וויאזוי לפלא בעיני הרואים ,כי בשכבר היו
עוזר גראדזשינסקי זצ"ל שרייבט אזא פשוט'ער מענטש ,וואס שרייבן לעולמים מזמן חכמי המשנה כשבאו
56
דערמאנטער שטאט (ראסיין) נאר צו איינע פון די ערשיינונגען וואס מיט התפעלות" :זה משה האיש לא
באזוכן דעם מחבר ,און זיי הערן נישט באגלייטן דעם בילד פון ר' משה דער ידענו מה היה לו ,תופר מנעלים פשוט
אויף אים צו אויסלויבן". שוסטער ,איז די דילעמע וואס עס ב'ראסיין' ,ולו שם כאחד הגדולים
קאראלאנסקי וואונדערט זיך אינעם האט געשאפן אין די קרייזן פון די בחבורים אשר חבר אסף וקבץ כעמיר
ארטיקל פון וואס ער האט געזען, משכילים שר"י. גורנה מבעלי אסופות מערכת גדולים
נאכדעם ווי ער שילדערט די היסטאריע ווי באוואוסט האבן זיי גאר אסאך ומערכת ספרים כרכים גדולים יקבנו
פון ר' משה ,שרײבט ער" :בשעת איך געבויט אויף דער 'ליטעראטור' אין בשם שם הגדולים השלישי .מלאכה
האב דאס (דעם ספר שם הגדולים השלישי) איר פארשונג און ביבליאגראפיע טייל, גדולה ורבה מעשי ידי אמן לאסוף
געליינט ,האב איך זיך אויסגעמאלט דער 'וויסנשאפטליכער' דעפיניציע אין ולסדר הכול בסדר נכון ,ובוודאי ראוי
אין מיין פאנטאזיע אז איינער פון די דעם געביט האט געשאפן א גאנצן לחבב ולהוקיר איש אשר אלה לו ,נהנה
בארימטע פארשער און א זאך קענער פון זשאנער פון שטאלץ און שחצנות, מיגיע כפו ועובד עבודה תמה ,לשום
פריערדיגע דורות שטייט פאר מיר ,מיט דורכ'ן טשעפען און אראפרייסן די גדולי שם שארית זכרון בספר לגדולי עמנו
א דיפלאמע פוןגימאנזיע אין דער האנט, התורה און די לומדי התורה און ערליכע ומחברם מדור דור"...
און נאר די פארנאכלעסיגע שפראך האט אידן בכלל אז זיי זענען צוריקגעבליבענע אין אידיש :אט דער משה ווייסן
מיר דערמאנט אז ער האט נישט קיין אידן וואס ווילן זיך נישט צושטעלן צום מיר נישט וואס איז געשען צו אים.
דיפלאמע ,נאר דא האנדלט זיך פון א היינטיגן מאדערנעם שטודיע ,און זיי ער איז א פשוט'ער שוסטער אין
פשוט'ער איד וואס די קלײדער איז אים וואקסן אויף אומוויסנד. ראסיין ,אבער דאך האט ער זוכה
צעריסן און דער זון שרייבט איבער וואס אט דאס סאמע בילד פון א פשוט'ן געווען צו א נאמען צווישן די גרעסטע
ער זאגט אים פאר"... שוסטער ,לכאורה אן קיין יסודות'דיגע גדולים ,מיט די חיבורים וואס ער האט
פון אט די שפיזיגע העסליכע ידיעות ,וואס געבט ארויס פון אונטער צונויפגעזאמלט פון בעלי אסופות
שפאט ווערטער זעט מען שוין באלד דער האנט אזא רייכן ביבליאגראפישן מערכת גדולים ומערכת ספרים ,גרויסע
ווי ווייט די משכילישע וועלט האט פארשונגס-בוך ,האט צונישט געמאכט בענדער מיטן נאמען שם הגדולים
נישט געקענט פארשטיין ,וויאזוי זייער אידעאלאגיע. השלישי .ס'איז א מאסיווע און ברייטע
אזא שוסטער וואס האט נישט קיין ווי ס'איז געווען זייער וועג ,האבן ארבעט ,די ארבעט פון א ריכטיגן אומן,
דיפלאמע ,קען ארויסגעבן אזא ריזיגע זיי אין אנפאנג אויך פרובירט אים צונויפצוזאמלען און אויסשטעלן אלעס
ווערק. אריינצושלעפן צו זייער לאגער ,אבער מיטן ריכטיגן סדר .ס'איז אוודאי ראוי
זיי האבן זיך דאן אנגעשטויסן אין א איד צו מחבב זיין און שעצן דער מענטש
איך קען אויך א ירא שמים מרובים ,וואס האט נישט
געוואוסט פון קיין איבעריגע חכמה'לעך
וואס האט דאס געמאכט .ער איז נהנה
מיגיע כפו און טוט זיין ארבעט גאנץ,
מאכן אזא ספר! און האט געלעבט בתמימות און מיט
ערליכקייט.
כדי צו פארזיכערן אז ס'זאל בלייבן א
זכרון בספר פאר די גדולים פון אונזער
ר׳ משה אליינס דערציילט וועגן פאלק און מחברי ספרים פון אלע
אזא באזוך אין דער 'שוסטעריי': באזונדער האט ער געטראגן מיט
שעצע און עהרע דעם כבוד פון תלמידי דורות.
"ס'איז אנגעקומען צו אונזער שטאט,
חכמים און גדולי התורה ,א געביט אויף פון אט די אלע הסכמות און נאך
דער שריפטשטעלער מר חיים מרדכי
וואס זיי האבן געצילט זייערע אלע אומצאליגע הסכמות וואס ערשיינען
ראבינאוויטש פון דער שטאט אדעסע,
בייסיגע און שפיזיגע פיילן. אין זיין ספר ,זעט מען קלאר ווי ווייט די
ער איז א שריפטשטעלער פון דער
רוסישער-שפראך צייטונג 'וואסכאד', די דאזיגע דילעמע האט געברענגט גדולי ישראל זצ"ל האבן געשעצט דעם
וואס ערשיינט אין שטאט פעטערבורג. אז פילע באקאנטע שרייבער און שוסטער רבי משה זצ"ל און ספעציעל
ער איז געקומען צו מיר און האט משכילישע זשורנאליסטן זענען זיין אהבת התורה און זיינע ספרים וואס
געזען אלס וואס איך שרייב ,און האט אנגעקומען קיין ראסיין ,כדי צו דערגיין נעמען ארום א וועלט מיט ידיעות און
מיך געפרעגט וועגן די רבנים און די דער דאזיגער מאדנער ערשיינונג ,ובעל גאר רייכע ביאגראפיעס פון הונדערטער
גאונים ,און די ספרים וואס זיי האבן כורחם ענו אמן. גדולי וצדיקי הדורות נבג"מ.
מחבר געווען אין לויף פון די לעצטע און אזוי שרײבט דב בער
צוויי הונדערט יאר ,און איך האב אים
געענטפערט אויף אלעס וואס ער האט
קאראלאנסקי אינעם צײטונג "המליץ":
"אסאך פון די גרויסע פון אונזער לאנד
די דילעמע פון
געבעטן צו וויסן. און אירע געבילדעטע קומען אין דער די משכילים...
57
ארויסגעשריגן פון יעדעס ווינקל ,פון א "ווען ער האט געבעטן צו וויסן
פשוט'ער ברויט געשריי .דער שוסטער גדולים אות א מערכת
וכטס טל מ און ר אברהם אסש טל שלא על מגילות אסתר נרפם ביוארשא בשנת תקעיוד
24
װיאזוי האב איך ,אלס פשוט'ער
הוסיף לו טוד טליהס באמרו כי לא אכל זמן ע״י בנו הרב הגדול מו״ה יהושע שמואל מ עי ר
איז גליקליך אויף דער ארבעט ,זײן רב ואף כי הגאון ר׳ אברהם אבוש פייסו מאביטשאוו ועם הקדמה ממנו ,וספר ״דרכי'
באמרו כי ימלא שאלהו להשביעו נפשו השוקקה ,נועם' הגזבר בספרי ״ברכת אברהם״ הנ״ל•
בכל זה לא נח ולא שקע מלקללו ולבזותו עד שם בהקדמתו עיר בכ״י וספר ״יין הרקח״
שוסטער ,געקענט ארויסגעבן און
ווײב ארבעט איינמאל א וואך אין א כי צוה הגאון ר׳ אברהם אבוש על ב״ב על מגילת קהלת עי דרך ד,נם־.ר כ״י ,כן
להוציא את כל הסעודה החמין והמאכלים הרב מו״ה ״צבי הירש קאצענעלעגכויגען״ נ ץ
העמוניס בתנור לסעודת שבת בשחרית ויושם ונכד להגאון הגדול החכם השלם החסיד בוצינא
מחבר זיין די דאזיגע ספרים ,האב איך
לפניו ,לאכול והוא בלע את הכל אל הוכו עד קרישא כו׳׳ה יעקב יוסף אברהם קאצענעלענכי■ '
בעקעריי פאר זעכצן פעניס א נאכט כי לא י או ק כי יסופר למעלה מטבע חוק שהיה אכ״ר ור״ם דק״ק לבוב שנפטר ב שנ ת
■ האנושי ,הגאון ר׳ אברהם אבוש חשב והאמין שצ״ז ו' אייר אחי הגאון הגדול מו״ה מתתיהו
כי האורח רעב מאד ולזאת פייסו ובקשו ליברמן ק״פ אבד״ק שגייטוך שהי׳ בנו הרב
אים געענטפערט' :איך בין א פשוט'ער
להמתין עד מחרתו כי אז ימלא די שבר הגרול מו״ה יואל אשבנוי ק״פ זק״ש חתן•
פון טייג קנעטן .אבער דער שוסטער רעבונו ולמחרתו נתן צו להכריז בין שכניו כי הגאון הגדול בדורו מו״ה שמואל ירודה קא׳י• .
כל איש יביא לו מאכל ־ממנו' מזון שיש לו צענעלענבויגען אב״ד ור״מ דק״ק וויגיציא נפטר ,י
מענטש און איך האב אלס ליב געהאט
בביתו ובכל זה לא הספיק לו וצעק כי רעב ׳ • בשנת שג״ז כהגאון הגדול בדורו מו׳׳ה מאיר
איז פול מיט צער אויף עפעס אנדערש, הוא מ אד ,ויאמר הגאון ר׳ אברהם אבוש במו׳׳ה יצחק קאצענעלענבויגען אב״ד ור״מ
כי בקוצש״ק יראה להספיק עבורו ויצו הגאון דק״ק פאדובה חתן הגאון הגדול .בדורו
ר׳ אברהם אבוש לשחוט עבורו' פר אחד מו׳׳ה אברהם הלוי מינץ אבד״ק פאדובה כ ן
צו קויפן קליינע ספרים אויף דער
ונטרף ואח׳־כ פר שני ונטרף עד ששחט י״ג הגאון רשנבה״ג טו״ה יהודה במו״ה אליעזר
פארוואס זענען אזויפיל גאונים און וכולם נטרפו ושחט פר י״ד ונכשר .או הגיד הלר מינץ אשכנזי ־ אב״ד ור״ם דק׳יק פאדובה .
לו האורח כי איננו מהאנשים הרעבים ,אך בעל ם׳ שו״ת מהר״י מיגץ מגזע הרב הגאון
הוא בא לנסותו אס יבוא ויגיע לכלל כעס ,רבינו רש״י ז״ל דור ל״ג להחנא הקדוש ר'
זשארגאן-אידישער שפראך ,און איך
והגיד שהוא חשוב בשמים מאד .עוד מעשה יוחנן הסנדלר דור רביעי להתנא רבן גמליאל
חכמים ארויסגעלאזט געווארן פונעם אחד מהגאון ר׳ אברהם אבוש הנ״ל בעת חוקן נכר התנא .הקדוש ר׳ הילל הזקן מגזע
שנבחר לשבת לדין בעניני הקמיעות אשר היה דור מלך ישראל חי וקיים זי״ע ,והגאון כו״ד,
האב געזען ביי א מוכר ספרים דאס
על הגאון רבינו יהונתן אייבשין עם הגאון אברהם אבוש ק״פ הג״ל היה ניסו של ,הגאון
'שם הגדולים' (פון דעם חיד"א)? ...ער בעל ״פני יהושע״ וכבדוהו מאד ,ובתו הכניסה הגדול מו״ר ,אברהם יקותיאל זלמן אבד״ץ •
מרקחת לכבוד הגאון הגדול ד׳ אברהם אבוש פלונםק בעל מחבר .פפר ״זרע אברהם״ על■ ;
הנ״ל וישאל ר׳ אברהם אבוש למי האשה הזאת ״ספרי״ גיסו של הגאק המפורפס מו״ה קלונימוט
ספר 'שם הגדולים' פון הגאון אזולאי
והשיב לו ה״פני יהושע׳׳ בתי .היא ,אמר לו קלמן אבד״ק ביאליפטאק. .
האט זיך צוגעשלעפט און מיר געוויזן )כ״ז( הרב מו״ה ״)אברהם( אבוש׳׳ הגאון■ ■
המובהק אבד״ק קי־עסטור הובא בשו״ת ״קתם
תדע כי היום מצאה כתם ולא תוכל לה טהר
היום אף כי היא .זקנה ומאד חקר ה,פני
/יהושע׳׳ ז״ל אח״ז וראה .שהאמת כן והוא
זצ"ל (דער הייליגער חיד"א) ,האב איך
סופר' חלק חו״מ השובה ק״ם שהיה בן חורגר .
א געדיכטן העפט פון די פילע פרישע של הגאץ בדורו מו״ה ירמיה אב״ד ור״מ • p”p1
,כאספקלריא המאירה ועוד כהנה ]עיין ג״ה
בספר ״ברכת■ אברהם״ שם בהקדמה[ ■
בו( הרב סו׳־׳ה ״)אברהם( אבוש קאצענעלעג־ סאטנוביהובא ג״ב בשו״ת ״חתם סופר״ .־ ■,
י
געטראכט ביי מיר אין הארצן אז איך
בויגען״ .הגאון המופלא המקובל שהיה ראנ״ד ' כה( הרב מו׳׳ה ״)אברהם( אבוש שפירא'
נעמען וואס ער האט צוגעלייגט און .
ומ״ם דק׳׳ק פאכיטשאב נפטר בשנת תל,״נ .הגאון המפורסם אבד״ק הוסנע ובשנת ^תר״וש
חבר ספר ״ברכת אברהם״ באור ע״ד ,הנמהר בא עה״ח על ספר ,עקירת יצחק״ הנדפע
,בפרעסבורג ,.
קען אויך מאכן אזא ספר ,און איך האב
זענען ביים ענדע אריין צום דרוק"... עס טאקע געמאכט...
איינע פון די בלעטער פונעם ספר
"און איך האב אים געזאגט אז
בעל כרחם דער גאון אזולאי זצ"ל ,ווען ער האט
מחבר געווען זיין ספר 'שם הגדולים'
יענו אמן איז ער געווען א שד"ר (שלוחא דרחמני,
אט אזוי האבן די דעמאלטדיגע וואס איז ארומגעפארן איבער די וועלט) און
משכילישע שרייבער אפגעשפעט איז געווען אין אסאך ביבליאטעקן
פונעם פשוט'ן שוסטער רבי משה און געזען אסאך געדרוקטע ספרים
זצ"ל ,נישט קענענדיג דערהייבן דעם און פיל מאנוסקריפטן און כתבי ידות.
פאקט אז אן ערליכער איד ,א ירא און ווידעראום רבי אהרן וואלדען,
שמים וועלכער איז מכבד ערליכע אידן דער מחבר פונעם ספר 'שם הגדולים
און יעדער גדול און תלמיד חכם איז החדש' ,איז געווען א פארקויפער פון
הייליג און טייער אין זיינע אויגן ,און ער ספרים אין דער שטאט ווארשא .און
איז גאר דער וואס האט ארויסגעגעבן איך וואוין אין א קליין שטעטל ענליך
אזא מייסטער ווערק ,אין די צייט וואס ווי דעם ארט וואו די האן זיצן דארט
וואס ווערט גערופן 'קאטוך' (א לאך אין
ער האט ניטאמאל קיין "דיפלאמע"...
און האט נישט געלערנט אין קיין אפהאנדלונג אין אלטן קובץ איבער דעם שם דער ערד וואו מען פלעגט שטעלן די האן)"...
הגדולים השלישי און איר מחבר
איין גימאנסיע ,נאר מיט זיין ערליכע דער דאזיגער זשורנאליסט איז
תמימות און גאונישע שארפע קאפ ערשטוינט געווארן פון וואס ער האט
און אויסערגעווענליכע זכרון איז ער געזען און מיטגעהאלטן ,און ער האט
צוגעקומען דערצו ,אט דאס האט זיי הקדמה גלייך אריבערגעשיקט אן ארטיקל פול
וויי געטון. בינו ענות דור ודור ־ ..
מיט וואונדער צום 'וואסכאד' צייטונג
:- )ונדס ל״נ ר(
אבער ווי געזאגט ,איז געווען "ומלאך
״ א ר ן בעיני ב ל ע ם ועם יקרים וחייבי ם הם ספרי התולדה וקורות אנ עי שם לדעת
כה פעלו ועשו וחדשו ביושך שנות הייחם .בעינינו בגי ישראל צריכים ,להיות
ס פ ד ם כאלה יקרים על אחת אלף ,בי מי בעם ישראל גוי מפוזר ,ומפרד ומטולטל
.׳ אין פעטערבורג.
ב 1לטלה גבר ,ולולי נמצאו בו סופרים ומחברים יחידי סגולה אשר רוח ממרום הערה
רע בעל כרחו יענה אמן" ,און אויך זיי עליה ם לעוררם להיות דורשי קדמוניות עמם » לולא נמצאו בו כאלה נוטרי כרם חחבמים■
:והגדולים לבלי יאבד מן הברם גם ובר ענף ’ וציץ אחד ,כל ,עלה ובד קדש מיוחד
מצוין מן כל עץ נחמד להשכיל המשמח אלהיט ; אנ שי ם כי או לרגלי פזור הנפש
צווישן אנדערן שרייבט ער דארט:
מ ר דו ת המה והלישות הכח ,התמעטות הלבבות והמהשבות נבל כל ציץ־ מזכרת תפארת '
האבן געזען פאר וויכטיג עס צו ברייט ת מ פ א ר את כרם ד צבאות בית ישראל להיות כלול בהדרו ,מאין דורשי רשימות
כופרים ומונים והוקקים בספר לזברון ע ד ,נשתבחו מאתנו כמה גדולים נע ת קו
"זייענדיג אויפן וועג און אדורכפארנדיג
•מזכרוגנו שמות כמה גאונים ורבנים ,הבמים וסופרים« מאז ומעולם מאז היה ישראל
באריכטן און אפשרייבן פילע ארטיקלען ^ילגוי היתה הביבליאגראפיע נחוצה לרוהו ולרוח הזוק אמונתו ותורתו ׳ להגדיל בעיניו
מפעלו ת גרוליו אדיריו והבמיו כהאויר הנהדן להשאף באף כל היקום ,סופרים רבים
דורך די שטאט ראסיין ,האב איך
p rשלמים חוקרים ותרים בספרים טרחו ועמלו הקרו הפשו ודרשו לדעת תולדות דור
אין זייערע טריפה'נע צייטונגען ,איבערן •זדור ,תולרות ימי מלכיו ושופטיו ,נביאיו ווקניו וראשיו ומנהיגיו ,דור ו תר ופרנסיו
•הולדות התנאים והאמוראים ,רבנן קשישאי ורבנן סבור אי ,הקקו^ בספר למשמרת
•כמות הגאונים הראשונים והאחרונים ,שמות הרבנים המצוינים ושמות ספריהם
געדארפט פארריכטן א טשעמאדאן
וואונדער וואס זייערע זשורנאליסטן :ופעולותיהם לדורותם; לדעת מה פעל ישראל בבל משך השתלשלות תקופת חייו,
’ .מה פעלו גדוליו כל אהד במקצוע שלו על שדמות התורד ,וההבמה ,היראר ,והעבודה.,,
מדות מוסר השכל וארהות חיים מישרים r ,להציגם לאות לנס ולמופת לבני עמם כי '
(רענצל) ,איך האב געזוכט א שאפ ,און
^ראה פעלם והדרם עליהם ,גם למד כקנה המדד .א ת ההשתלמות וההתפתהות של רוח '
האבן אנגעטראפן אינעם פארשטופטן ־ -ישראל כשלימות הנפ ש ,ודדוח אשר מקורה ממקור מים חיים •טל התורה הקדושה ,
.באר הפרוה שרים ברוד ,נדיבי עם במחוקק ב מ שענו ת ם ,אשר ארירי התורה שבבלי"
איך בין אנגעקומען צו אן אפגעשעפטע
דור ודור הרהיבו א ת מקורה להשקות בצמא ׳צעידי צאן קדשים לרבר ׳ ד ׳ זו הלבה ’
אלטמאדישן שטעטל ראסיין אין ליטע. ולאגדה המושבת לבו של ,אדם במים ,ובשם שהתורה שומרת ישראל ותהיה את
.־.רוחו הנכאה זר ,אלפי שנים בלאומים לבלי ת שטפהו ותסהבוהו שבלת המים הזדונים,
און אלטמאדישע וואוינונג אין ווינקל
.ש־בלת גלי הזמן המבלה ומבלה את בל ,מי התורד .המתיקו לו תמיד את המים ,
מיר האבן ,ווי פארשטענדליך,
.ד,מרים ש ל ,ה צ רו ת ור,תלאות לבלי יאמר נו א ש ,ובדגים ,שבים שהים הוא מקור היותם
בכה מצא ישראל עם עולם מאז ומעולם קורת רוהו ושפע היים בים הר,ורה הבר,ובה
/ו ה מ סו ר ה להדש בנשר נעוריו לההיות עצמותיו היבשות להר,מלאות בבל פעם בלשד
פון א בוידעם ,צום שוסטער משה.
עלומים ׳ ! .י ׳ • ,
נישט נאכגעברענגט די אנדערע "דאס הויז איז געװען פיל מיט
ארטיקלען וואס זענען דאן ערשינען הקדמה פון ר' משה צום ספר קינדער און דאס ארעמקייט האט
58
זון ,א געוואלדיגער עילוי ,הגאון רבי חיים שמשון
מארקאוויץ הי"ד ,באקאנט אין דער ישיבה-וועלט מאן דמוקיר רבנן הוי
מיט זיין גרויסן גאונות און זיין אויסערגעווענליכן זכרון
וואס ער האט מן הסתם גע'ירשנ'ט פון זיין חשוב'ן ליה בנין רבנן
זיידן רבי משה זצ"ל. רבי משה זצ"ל האט זוכה געווען אז די געוואלדיגע
אלס בחור האט ער ארויסגעגעבן דעם ספר פשוט'ע און תמימות'דיגע אהבת התורה און שעצע
'אמרי חיים' ,אינעם ספר ווערט אנטפלעקט זיינע וואס ער האט געהאט פאר אלע גדולי ישראל ,האט
פארבינדונגען מיט בארימטע גאוני תורה און גדולי אים מזכה געווען מיט גאר חשוב'ע קינדער; מאן
ישראל ,און בפרט דעם מחבר פון ספר 'דבר אברהם', דמוקיר רבנן הוי ליה בנין רבנן.
וואס האט זיך אסאך משתעשע געווען מיט אים ס'איז וואונדערליך צו זען דעם פראכט און כבוד
בדברי תורה און ער ברענגט ארויס זיינע שבחים וואס דער טאטע האט אפגעגעבן פאר זיין זון ,דער
אין זיין הסכמה" :והיה לגאון ולתפארת בכרם חכמי גאון רבי זלמן טוביה מארקאוויץ זצ"ל דער רב פון
התורה" .הגאון רבי יצחק אייזיק שער זצ"ל שרייבט 'אנטוליפט' און נאך ,בלויז פאר דעם ווייל ער איז
אויף אים" :לא אלמן ישראל מגבורי הרוח ואדירי געווען א תלמיד חכם .דאס איז א פאקט וואס דער
הכשרון בד' אמות של הלכה". פאטער האט ארויסגעוויזן זיין גאנצער לעבן ,און ווען
ענדע יאר ת"ש איז ער געווארן אן איידעם ביי ער האט ארויסגעגעבן זיין צווייטן ספר 'לקורות עיר
הגאון רבי שמעון דוביאנסקי זצ"ל הי"ד ,איינער פון ראסיין ורבניה' ,האט ער גענומען א הסכמה בלויז פון
די גרויסע תלמידים פונעם אלטן פון סלאבאדקע און זיין זון ,אין א קלארן בחינה פון "אם חכם בני ישמח
ראש ישיבה אין קאיידען אין ליטע ,און שפעטער לבי גם אני".
איז ער געווען איינער פון די ראשי הכולל 'קובנע' און ער איז געווען דער איידעם פון הג"ר יוסף יוזל
איינער פון די גרויסע עורכי החבורות אינעם כולל. פערסקי זצ"ל דער זקן העדה אין וואלאזשין וואס
מ׳האט ערווארט פון אים גדולות ונצורות ,אבער איז געווען דער איידעם פון הגאון הצדיק רבי שמשון
אנדערש איז געווען אנגעשריבן פונעם הייליגן ראדאנסקי זצ"ל ראב"ד וואלאזשין בעמח"ס 'זכרון
באשעפער .ענדע יאר תש"א האט דער צורר היהודים שמשון'.
דער דייטשער נאצי ימ"ש אריינגעשפאנט קיין ליטע דער דאזיגער זון איז אויפגעוואקסן מיט געהויבענע
און דער יונגער גאון ביי וועמען ס'איז נאכנישט מעלות און מידות ,און ער ענטפערט פאר זיין פאטער
אדורך א גאנצער יאר פון זײן חתונה ,איז געכאפט מיט גרויס כבוד און ברענגט ארויס זיין שעצונג און
געווארן און איז געווען איינער פון די ערשטע וואס שבחים אויף אים ,ווי ער שרייבט צווישן אנדערן
זענען געשיקט געווארן אין דער זיבעטער פעסטונג, אז ער איז ווערד אז אויך זיין כבוד און נאמען זאל
דארט איז ער אומגעברענגט געווארן אויף קידוש שמו פאררעכנט ווערן צווישן די גדולי וצדיקי הדורות
יתברך אינאיינעם מיט זיינע ברידער און זיינע חברים וועמען ער דערמאנט אין זיינע ספרים " :ראוי והגון
פון די הייליגע ישיבה 'כנסת ישראל' אין סלאבאדקע, שגם כבודך יחד בקהלם ,ושמך יהא חרות בספרי
ה' יקום דמם במהרה ,ובא השמש בצהריים טהר גברא תולדות ישורון לדור אחרון למזכרת תפארת וכו''.
בטהר יומא. דער גאון רבי זלמן טוביה הי"ד האט געהאט א
אט דאס איז וואס איז געווען זייי ווייזן נישט אויף דעם אונטערשייד אין זייערע צייטונגען ,אבער דער צד
באזונדערס פאפולער צווישן די און אייגנארטיגע פוינט ,די שעצונג און השוה שבהן קומט ארויף ,אז די דאזיגע
דאזיגע ערליכע תמימות'דיגע אידן אין ליבשאפט פון כלל ישראל צו די הייליגע שרייבערלעך און זשורנאליסטן האבן
תורה ,אירע גדולים און צדיקי הדורות, פרובירט צו דערגיין דעם סוד פון ר'
דער ליטע ,פון דעם בעל עגלה ,דער
און אירע תלמידי חכמים ,וואס האט משה'ס אייגנארטיגע ערשיינונג וואס
שנײדער און דער שוסטער... נישט קיין ביישפיל אין קיין איין פאלק האט נישט קיין פאראלעל צווישן די
תורתינו הקדושה היא חיינו אדער שפראך. גוי'אישע און משכילישע וועלט ,אבער
59
פרשת
תשנח
פ"ז
למען תספר
דעמאלטס האבן מענטשן מורא פון חיות? מענטש האבן מורא טייערע ליכטיגע קינדערלעך!
פון בהמות און חיות ,אפילו פון א קליינע קליינע ספיידע"ר, נאכדעם וואס נח איז ארויסגעקומען פון די תיבה האט
מען לויפט אוועק פון א פליג ,א בין ,מען דרייט איבער די דער אויבערשטער געזאגט ומוראכם וחתכם יהיו על כל חיות
גאנצע זאך פארוואס ווייל עס איז געווען איין בין ..אפגערעדט הארץ .די טייטש פון דעם איז אז די פחד און די מורא וועט
ווען א לייב קומט דעמאלט ציטערט ער שוין ממש געפערליך. פאלן אויף אלע חיות ,אז אלע בהמות און חיות וועלן מורא
וואס איז פשט אז א מענטש האט מורא פון א חיה? האבן פון ענק ,מורא'דיג!
איז אזוי ,דער טעם פארוואס די בהמות און די חיות האבן פארוואס דארפן יעצט די בהמות און חיות מורא האבן פון
מורא פון א מענטש איז ווייל דער אויבערשטער האט באשאפן נח? וואס איז געווען ביז יעצט?
דעם מענטש מיט א צלם אלוקים אזוי ווי עס שטייט פאריגע
וואך אין די סדרה ,מיט מיין געשטאלט האב איך זיי באשאפן, ביז יעצט האט מען גע'שחט'ן די בהמות און זיי גע'הרג'עט?
פארדעם ווען א בהמה אדער א חיה זעט א מענטש ,וואס זעט ניין! ממילא איז נישט געווען קיין שום סיבה פארוואס
ער? א צלם אלקים! ער זעט דער אויבערשטער ,ער ציטערט די בהמה אדער די חיה זאל קומען און צובייסן א מענטש,
אוועק ,ער נעמט זיך אנטלויפן ,אבער דאס איז נאר ווילאנג דער אבער יעצט אז מען מעג זיי שוין עסן ,מען נעמט זיי און
מענטש איז א מענטש, מען שעכט זיי ,ווערן זיי
ער איז געבליבן מיט זיין אויפגערעגט, אפשר
צלם אלקים .אויב אבער ווילן זיי קומען זיך נוקם
דער מענטש איז שוין זיין ,פארדעם האט דער
געווארן א בעל עבירה, אויבערשטער עקסטער
דעמאלט האט ער שוין געמוזט געבן א ברכה,
נישט קיין צלם אלקים אז וואס ,אז אלע חיות
ער איז שוין פונקט אזוי אויף די וועלט און אלע
ווי א בהמה אדער א חיה, בהמות אלע זאלן ציטערן
און איין בהמה אדער איין פון די מענטש ,יעדער
חיה האט מורא פונעם זאל מורא האבן פונעם
צווייטן? ניין ,זיי פייט"ן מענטש.
צווישן זיך ,פארדעם קען אויב אזוי שטעלט
דער חיה קומען צו דעם מורא’דיגע א זיך
מענטש און דער מענטש קשיא ,יעדער איינער
די וועלדער אין דעם דארף אקאופ אין אוקריינע -ווי דער הייליגער בעש''ט זי''ע פלעגט צו
ציטערט פון אים ווייל אפרעכטן זיין הייליגע עבודה וואונדערט זיך ,פארוואס
60
געגעבן א כאפ אפאר שעפעלעך און זיי פארציקט .אוי האב דער מענטש איז שוין נישט קיין מענטש ער איז שוין א בהמה.
איך געציטערט איך בין אוועקגעלאפן ,ווען איך דערמאן מיר אזוי ווי די גמרא זאגט אין מסכת שבת דף קנ”א עמוד ב’,
הייב איך כמעט אן צו לויפן ...אזוי איז געווען איין טאג און די רמי בר אבא האט געזאגט א חיה פאלט נישט ארויף אויף א
קומענדיגע טאג איז געשען די זעלבע זאך; דער גרויסער בער מענטש נאר אויב דער מענטש זעט אויס אין זיינע אויגן ווי א
איז געקומען נאכאמאל מיט זיינע ציינער און גרויסע נעגל ,און בהמה ,אזוי ווי עס שטייט אין פסוק אין תהלים קאפיטל מ"ט
איך האב געהויבן פיס מיט מיינע שעפעלעך אבער דער בער נמשל כבהמות נדמו ,דרש’נט מען ,נמשל ,ווען קען געוועלטיגן
האט געכאפט אפאר שעפעלעך ,אוי וויי. א חיה אויף א מענטש ,כבהמות נדמו ,ווען דער מענטש זעט
איך האב געפרעגט די פאסטוכער וואס זענען געווען מיינע אויס ווי א בהמה ,נאר דעמאלט.
פריינט ,וואס קען איך טון? האבן זיי מיך געזאגט ,דא אין דעם און אויף דעם איז דא א מורא’דיגע אינטערעסאנטע
וואלד דרייט זיך דער געטליכער מענטש דער בעל שם טוב ,ער מעשה.
איז א הייליגער הייליגער מענטש ,ער קען דיר זיכער העלפן.
דער הייליגער גרויסער צדיק דער הייליגער רוזשינער זי"ע
שוין ,ער איז געגאנגען טאקע אין די וואלד דארטן מיט ר' ישראל (פרידמאן) מ'רוזשין ,זיין יארצייט איז געווען די וואך
זיינע שעפעלעך און ער האט געטראפן דער הייליגער בעל שם מיטוואך – ג' חשון (תרי"א) ,די '176סטע יארצייט.
טוב הקדוש דאווענען צום אויבערשטן.
דער הייליגער רוזשינער זיצט ביי זיך אין שטוב און
און דער פאסטוך דער אלטער אלטער גוי דער געוועזענער פלוצלינג קומט אריין דער גבאי און זאגט אים:
פאסטוך דערציילט :איך האב מיר אויסגעוויינט צו דעם צדיק
רבי ,רבי!
איך האב אים געבעטן ער זאל מיך העלפן איך ציטער פון דער
בער און מיינע שעפעלעך נעבעך ווערן פארציקט. וואס איז געשען? וואס גייט פאר?
האט דער הייליגער בעל שם טוב מיר געזאגט ,די עס איז דא אינדרויסן דא אן אלטער אלטער אלטער
קומענדיגע מאל ווען דער בער קומט זאלסטו זאגן פארן פארקנייטשטער גוי ער שטייט דא אינדרויסן און ער וויל
בער אזוי" :ישראל בן שרה האט אריינקומען צום רבי’ן.
געהייסן זאלסט שוין קומען צו דער הייליגער רוזשינער
אים". זאגט ,אזא אלטער גוי איז
אזוי ווי איך האב דאס געקומען צו קריכן ביז אהער,
געהערט האב איך מיך שטארק נו ,לאז אים אריין ,זאל ער
באדאנקט פאר דער בעל שם טוב אריינקומען.
און איך בין מיך ווייטער געגאנגען דער אלטער גוי איז
פאשענען די שעפעלעך. אריינגעקומען צום הייליגן צדיק
ויהי ערב ויהי בוקר ,עס דער הייליגער רוזשינער ,דער גוי
איז געווען א טאג נאכדעם און איז שוין געווען כמעט הונדערט
דער גרויסער בער איז געקומען יאר אלט.
צו קריכן ,אוי האב איך מיך דער הייליגער רוזשינער האט
דערשראקן ,אבער איך האב מיך אוקריינע - אקאופ דארף די אין חורבה אלטע אן זיך געוואונדערט בכלל פארוואס
דערמאנט ,אה ישראל בן שרה, א גוי לעבט אזוי לאנג און בכלל
און איך בין שנעל געגאנגען אביסל נענטער צו דעם בער און פארוואס ביסטו מיר געקומען דא באזוכן.
איך שריי צו דעם בער" ,ישראל בן שרה האט געהייסן זאלסט און דער אלטער אויסגעקראכענער גוי הייבט אן פארציילן.
שוין קומען צו אים" .אזוי ווי איך האב געזאגט די ווערטער האט יארן יארן צוריק בערך אכציג יאר צוריק ווען איך בין געווען
דער בער אנגעהויבן צו לויפן און ער איז געלאפן צו די ריכטונג ממש יונג ,פלעג איך זיין א פאסטוך ,איך פלעג פאשענען די
פונעם וואלד וואו דער בעל שם טוב איז געווען ,ער איז אים שעפעלעך פון מיינע עלטערן און שפעטער מיינע אייגענע
געגאנגען אויפזוכן .אזוי ווי איך האב געזען דער בער לויפט שעפעלעך ,איך פלעג מיך דרייען אין א געוויסע בארג אין
אין יענער ריכטונג פון די וואלד ,בין איך אויך נאכגעגאנגען, איינע פון די וועלדער פון דער דערפל אקופ.
איך האב אביסל מורא געהאט.
אין דעם געגנט וואו איך פלעג פאשען מיינע שעפעלעך
ווען איך בין אנגעקומען אהין זע איך ווי דער בעל שם האט זיך געדרייט זייער א געטליכע איד ,דאס איז געווען דער
טוב רעדט צו דעם בער ,און דער הייליגער בעל שם טוב האט הייליגער בעל שם טוב הקדוש .דער בעל שם טוב הקדוש
געזאגט צו דער בער אזוי" :לייג דיך אראפ אויף דער ערד". פלעגט זיך דארטן ארומדרייען און דאווענען צום אויבערשטן
דער בער האט זיך געגעבן א לייג אראפ אויף דער ערד ,און אין פעלד און דינען דעם הייליגן גרויסן באשעפער מיט א
פארטיג ,פון דא גייסטו מער נישט אוועק ,און דער בער איז מורא'דיגע געטליכקייט.
געשטארבן. עס איז געווען איין מאל אינמיטן פאשען די שעפעלעך
דער בעל שם טוב האט מיך גערופן ווייל ער האט געזען אז איז פלוצלינג געקומען א ריזיגע בער און דער בער האט
61
געשטארבן ,ער האט אפילו נישט געדארפט עפעס טון ,דער איך בין דארטן ,איך האב מיך זייער געוואונדערט וואס ער האט
הייליגער בעל שם טוב הקדוש .זכותו יגן עלינו. געטון און וואס ער האט געזאגט ,און ער זאגט מיך אזוי ,נעם
עס איז געווען א גרויסער צדיק נישט צו לאנג צוריק ער אראפ די פעל פון דעם בער( ,זיין גאנצע הויט איז צוגעדעקט
האט געהייסן ר’ יחיאל מאיר בערגמאן זי"ע ,ער איז געווען א מיט אזעלכע שיינע האר ,ווארימע האר און דאס איז פעל ,עס
איד פונדערהיים פון די שטאט אמשינוב ,א גרויסער צדיק א איז ווערד זייער אסאך געלט ,פון דעם מאכט מען קליידער),
תלמיד חכם ,ער פלעגט זיצן בייטאג און ביינאכט און לערנען. און דער בעל שם טוב זאגט מיך "נעם אראפ די פעל פון דעם
אין שול האט ער קיינמאל נישט געשמועסט ,ער איז געווען בער און מאך א פיינע ווארעמע מאנטל פון דעם און מיט דעם
דער מלמד פון די רבי’שע קינדער פון די אמשינוב'ער רבי’ס ,ער מאנטל וועסטו זיך קענען אנטון" ,עס איז א גוטע ווארימע
איז געווען זייער רבי ער איז געווען דער מלמד. מאנטל ,אבער געדענק גוט וואס איך זאג דיך ,יארן יארן ארום
אויב עס וועט קומען איינער צו דיך מיט די נאמען "ישראל"
יארן שפעטער איז ער געקומען צו פארן וואוינען אין
זאלסטו אים אוועקגעבן די מאנטל.
אמעריקע ,מען רעדט פאר איבער הונדערט יאר צוריק .אוי
אוי אוי ,אמעריקע איז געווען זייער שוואך מיט אידישקייט דער גוי האט זיך שיין באדאנקט פארן הייליגן בעל שם טוב
דעמאלט .ער האט זיך באזעצט אין די שטאט ראטשעסטער און טאקע געמאכט א מאנטל מיט די פעל פונעם בער.
אין ניו יארק ,ר' יחיאל מאיר פלעגט זיצן אין די פוילישע און דער גוי פארציילט ווייטער ,יארן לאנג איז אדורך,
שטיבל ,די פוילישע בית המדרש אין ראטשעסטער ,ער פלעגט קיינער קומט נישט צו מיר ,לעצטנס בין איך געוואויר געווארן
זייער שטארק מקפיד זיין נישט צו רעדן ביים דאווענען ,זייער אז דו ביסט א רבי און דו הייסט ישראל בין איך גלייך געקומען
א גרויסער ערליכער איד. אהער און דא האב איך געברענגט די מאנטל ,דאס איז פון די
נאכן דאווענען פלעגט ער אהיימגיין ,ער פלעגט זיצן פעל פון דעם בער וואס דער בעל שם טוב האט דעמאלט
אינדערהיים און לערנען ,ער גע'הרג'עט.
פלעגט לערנען מיט אידישע דער הייליגער רוזשינער
קינדערלעך ער האט געמאכט האט דאס געהערט ,ער האט זיך
א קליינע חדר און ער האט באדאנקט פאר דעם גוי פארן
אריינגעלייגט אין די קינדערלעך מאנטל וואס איז פונעם בער
תורה און יראת שמים. וואס דער בעל שם טוב האט
ר’ יחיאל מאיר האט געהאט אזוי וואונדערליך אוועקגעלייגט
א תלמיד וואס ער האט געהייסן און דעמאלט האט שוין דער
ראובן תהילים ,דער ראובן הייליגער רוזשינער פארשטאנען
תהילים איז געווען א קליינער פארוואס דער גוי האט געהאט
אינגעלע ,ער האט געוואוינט אריכות ימים פארוואס ער
נישט צו ווייט פון ר' יחיאל האט אזוי לאנג געלעבט ,כדי
מאיר'ס הויז. ער זאל קענען פארציילן די
וואונדערליכע מעשה פון דער
ראובנ'ס טאטע האט זייער
הייליגער בעל שם טוב און ער
שטארק געוואלט אז ראובן זאל
דער ביהמ''ד אין סאדיגער פון דער הייליגער רוזינער זצ''ל זאל קענען אויספירן זיין שליחות
אויך גיין לערנען דארטן ביי ר’
און ברענגען די מאנטל אהער.
יחיאל מאיר אינדערהיים ,אבער
ראובן האט מורא געהאט צו גיין קורצליך נאכדעם איז דער גוי
ווייל די גאנצע וועג פון זיין הויז געשטארבן.
ביז די הויז פונעם מלמד ר’ יחיאל פון דעם זעט מען טאקע אז
מאיר איז געווען א גוי’אישע ביים הייליגן בעל שם טוב איז
געגנט ,מיט נידעריגע גוים און געווען אזוי ווי עס שטייט אין
אויב זיי האבן געזען א איד גייט די וואכעדיגע סדרה ומוראכם
אויפן גאס איז געפלויגן א שטיין, וחתכם יהיו על כל חיות הארץ,
עס איז געווען זייער שרעקעדיג אלע חיות האבן מורא געהאט
צו גיין אין יענע צייט ,האט ער פון דער הייליגער בעל שם טוב
מורא געהאט צו גיין אליין .אבער קיינער האט אים גארנישט
זיין טאטע האט נישט געקענט געטון ,נישט נאר דאס ,זיי זענען
מיטגיין מיט אים ווייל זיין טאטע געקומען צו לויפן צו אים און זיי
איז געגאנגען צו די ארבעט האבן פונקטליך געפאלגט וואס
זייער פרי ,און ראובן האט נישט ער האט געהייסן ,ער האט זיי
דער ציון הקדוש פון דער הייליגער רוזינער זצ''ל אין סאדיגער
געוואלט גיין אליין. געהייסן שטארבן ,זענען זיי גלייך
62
אזוי לאנג ווי א יאר און אהאלב ביז דער טאטע האט אים
האט דער הונט באגלייט ראובן יעדן געצווינגען ,דו וועסט מיך פאלגן און
טאג ווען ער איז געגאנגען לערנען דו מוזט גיין ,אז דו וועסט גיין לערנען
און ווען ער איז אהיימגעקומען, וועט דער אויבערשטער דיר אכטונג
מורא’דיג! ממש א מורא’דיגע זאך .די געבן ,דער אויבערשטער וועט דיך
גוים האבן פשוט געציטערט צו טון שומר זיין ,שומר ישראל שמור
עפעס פאר דעם אינגל ווייל זיי האבן שארית ישראל ,דער אויבערשטער
געמיינט אז עס איז זיין הונט און דער וועט אכטונג געבן אויף דיר ,האב
הונט האט פשוט אכטונג געגעבן נישט מורא.
אויף אים ,מורא’דיג ,א מורא’דיגע נס. שוין ,ראובן האט געפאלגט און
ראובן האט אמאל געטראכט ווי ער האט אנגעהויבן גיין .עס האט
שטארק קען שוין זיין דער הונט פון אים געציטערט די הענט און פיס ווען
וועמען אלע גוים האבן אזוי מורא, ער איז אנגעקומען ביי די גוי'אישע
ער איז אמאל געווען מיט זיין טאטע געגנט ,ער האט געזען פוילישע
ערגעץ ,האט ער באגעגנט דעם הונט, גוים און ער האט געזען א ריזיגע
ווי דער הונט גייט אהיים מיט זיין שרעקעדיגע הינט שטייען דארטן.
בעל הבית פון עפעס א געשעפט ,און אוי ראובן האט נישט געוואוסט וואס
דער בעל הבית האט איינגעקויפט ער זאל טון ,און ער הייבט אן גיין און
א מאנטל געמאכט פון די פעל פון א ברוינע בער
אסאך זאכן און אריינגעלייגט אין איין ער גייט ווייטער ווייטער די וועג צו ר’
גרויסע זאק און דער בעל הבית איז יחיאל מאיר’ס הויז.
געווען אביסל עלטער האט ער נישט
אזוי ווי ער גייט ווייטער און ער
געהאט קיין כח צו שלעפן ,עס איז
קוקט אויף צוריק זעט ער ווי א הונט
אזא ריזיגע זאק ,האט ער עס געגעבן
קומט אים נאך .ער האט אנגעהויבן
פארן הונט און דער הונט האט עס
צו גיין שנעלער ,און דער הונט גייט
געטראגן מיט זיינע ציין אזוי האט
אים ווייטער נאך .ווען ער איז שוין
ער עס געהאלטן אזא שטארקע
געגאנגען נאך ווייטער האט ער
הונט איז דער הונט געווען ,און דער
געזען א באנדע גוים וואס זיי ווילן
הונט האט אים באגלייט יעדן טאג
אים עפעס איך ווייס נישט וואס
און דער צדיק’ל דער קליינער אינגל
טון ,אבער אזוי ווי זיי האבן געזען
איז געווארן שפעטער א גרויסער
די הונט גייט אין די בע"ק פון ראובן
צדיק ר’ ראובן אליעזר תהילים זי"ע
זענען די גוים אוועקגעלאפן .האט
ער האט געוואוינט אין מאנסי ער
איז געווען א חסיד פון דער הייליגער ראובן פארשטאנען ,אוי געב א
ריבניצער רבי זי"ע דער הייליגער קוק ,די גוים מיינען אז עס איז מיין
צדיק וואס זיין יארצייט איז יעצט הונט ,אבער איך ציטער פון די הונט,
געווען ,אסרו חג ,דער '31סטע ראטשעסטער ניו יורק תרנ''ו פאר 131יאר צוריק
אפשר דארף איך נישט מורא האבן
יארצייט (תשנ"ו). פון די הונט אבער עס איז א ריזיגע
הונט ,איך ציטער.
ממילא זעט מען קינדערלעך אז מען דינט דער
אויבערשטער מען איז ערליך דארף מען נישט מורא האבן שוין ,ענדליך ברוך ה' ער איז אנגעקומען מיט שרעק צו
פון קיין שום חיות ווייל דעמאלט איז מען געבליבן מיטן צלם ר’ יחיאל מאיר’ס הויז ,און ער האט דארטן געלערנט .ווען
אלקים ,נאר די חיות האבן מורא פון די מענטש. ער ענדיגט לערנען דערמאנט ער זיך אוי וויי יעצט קומט
נאכאמאל דער גאנצער וועג אהיים ,איך ציטער אוועק ,ראובן
דער אויבערשטער זאל העלפן דער זכות פון די הייליגע
קומט ארויס און ער זעט ווי דער הונט שטייט שוין אינדרויסן
צדיקים וואס אונז האבן יעצט פארציילט ,זאל אויף אונז
פון די טיר און ער ווארט ,יוי! ראובן הייבט אן צו גיין אהיים און
באשיצן אז אונז זאלן נישט דארפן מורא האבן פון קיין שום זאך
דער הונט גייט אים נאך ,און נאכאמאל זעט ער די גוים וואס
אין די וועלט ,אונז זאלן ווערן געראטעוועט פון אלע שלעכטע
אלעמאל זענען זיי ביים עק פון די גאס און זיי ווארטן אפ א
זאכן פון די גאנצע וועלט און אלע בהמות און חיות און די גוים
איד וועמען מען קען עפעס טון ,און ער זעט ווי די גוים האבן
זאלן פון אונז מורא האבן און ציטערן ,און עס זאל שוין זיין אך
געזען די הונט זענען זיי אוועקגעלאפן.
טוב וחסד פאר אלע אידישע קינדערלעך אונז זאלן הערן נאר
בשורות טובות און אונז זאלן זוכה זיין צו גיין אנטקעגן משיח שוין ,אזוי איז געווען די ערשטע טאג.
צדקינו ,אלע צדיקים און אלע אידן זאלן אויפשטיין צו תחיית די צווייטע טאג איז געווען די זעלבע מעשה און אזוי
המתים במהרה בימינו אמן. ווייטער און ווייטער יעדן טאג.
63
הבחור שמואל דוד שפיץ דערציילט:
" נאר אדאנק
מתמידים
לדעת האב איך
געענדיגט ששה
סדרי משנה "
ה ב ח ו ר ש מ ו א ל ד ו ד ש פ י ץ ה א ט מ י ט ג ע ה א ל ט ן ג ע ש מ א ק ע ש י ע ו ר י ם ,א י נ ט ע ר ע ס א נ ט ע ב י ל ד ע ר ,ר י י כ ע מ ס י ב ו ת ,
א ו ן א י נ ה א ל ט ס ר י י כ ע פ ר א ג ר א מ ע ן .ה ב ח ו ר ש מ ו א ל ד ו ד ה א ט ג ע ע נ ד י ג ט ש ש ה ס ד י מ ש נ ה א ו י ף ז י י ן ב ר מ צ ו ה
זיי אזוי ווי הבחור שמואל דוד שפיץ
הער די מעסעדזש פון הבחור שמואל דוד און פון נאך הונדערטער צופרידענע לדעת קינדער אויף די קינדער שטימע ליניע 2 8 - 718.480.5327
די ערשטע 200 שרייב זיך היינט איין
קינדער וואס שרייבן אין מתמידים לדעת
זיך איין וועלן
באקומען א מתנה - 020-8089-9022 #5-1
טייערע עירפאדס צ ופראערד ןמ עצ ור דאיי נמפנאהרלמאאדצ יע ער 079-6860-5275
64
