באר חיינו · Be'er Chayeini — נח (2026-10-12)

גליון מאתיים
פרשת
נח
תשפ"ז
שבת אויפרויף
חלק מהוצאת הגליון
דברות קודש................................................א
נתנדב ע"י ידידינו החשובים
עם האדמו"ר מזוועהיל................................ה הנהלת התאחדות
עם האדמו"ר מזוועהיל................................ט
עם גאב"ד זוועהיל......................................טז
חסידי סקאליע בארה"ק
דב"ק להוצאת ספה"ק................................טז
לרגל ה'מסע קודש לארה"ק'
שמחת נישואי אב"ד תהלה לדוד...............כב
קשר עליון.................................................כח
בראשות כ"ק מרן אדמו"ר שליט"א
צהלי ורוני יושבת ציון כי גדול בקרבך קדוש ישראל
מקדמים אנו בברכת 'בריך מתייך לשלם' רבא דעמיה מדברנא דאומתיה עטרת תפארת ישראל,
מצודת סלעים משגבו ,רב שר צבאות ישראל ,גאון התורה ועמוד החסידות ,בוצינא דנהורא חסידא
ופרישא ,כל רז לא אניס ליה ,פועל ישועות בקרב הארץ ,העומד לנס עמו ,מגזע אראלים ותרשישים,
מלהיב לבבות ישראל לאביהם שבשמים,
כ"ק מרן אדמו"ר שליט"א
לרגל הופעתו פאר בארה"ק ולעשות את השבת בפלטרין של מלך
ברגשי כבוד ובהדרת קודש הננו מקדמים את פני מרן מלכא באנפין נהירין וחדוותא דליבא ,הננו
מברכים ברוך הבא בשם השם ,זה היום עשה ד' נגילה ונשמחה בו ,ולבבנו ירון מתוך שמחה וששון,
מלך ביופיו תחזינה עינינו ,לחזקנו ולאמצנו בהוד תורתו וקדושתו ולהשפיענו מבאר מים חיים
א נח תשפ"ז
א
אלה תולדות נח נח וגו' את האלקים התהלך נח (ו ,ט -י) .איתא במדרש (תנחומא פ"ה)
ג' פעמים [נח] בפסוק למה ,זה אחד משלשה שראו ג' עולמות נח דניאל ואיוב ,נח ראה עולם
בישובו ,וראהו בחרבנו ,וחזר וראהו בישובו .דניאל ראה בנין בית ראשון ,וראהו חרוב ,וחזר
וראהו בנוי ,בבנין בית שני .איוב ראה בנין ביתו ,וחרבנו ,וחזר וראה בישובו ,ע"כ .וכעין זה
איתא בילקוט שמעוני (ריש פ' נח) למה נכתב ג' פעמים נח בפסוק ,שזה אחד מג' בני אדם
שעברו עליהן ג' עולמות ,לפיכך הכתוב מזווגן ,נח דניאל ואיוב [והיו שלשת האנשים האלה
בתוכה נח דניאל ואיוב המה בצדקתם ינצלו נפשם נאם ה' (יחזקאל יד ,יד)] ע"כ .ויש לרמז
כאן נח דניאל ואיוב ,כי ג' פעמים נח כתיב בפסוק זה ,חד נח לגופי' ,וב"פ נח המיותרים רומזים
לדניאל ואיוב ,כי דניא"ל איו"ב עם חשבון ב' התיבות עולים בגי' נ"ח נ"ח.
נח איש צדיק (ו ,ט) .י"ל ע"פ מ"ד בזוה"ק (תיקו"ז כ ):וז"ל ,הוי"ה [שב"א חל"ם קמ"ץ]
(פי' כי הנקודות של שם הוי"ה ב"ה הם ,חל"ם ה' ,שב"א י' ,קמ"ץ ו' כנודע) וכו' איהו רומז כי
בי חש"ק ואפלטהו (תהלים צא ,יד) .רק באבותיך חשק ה' (דברים י ,טו) ע"כ .ועל כן נרמז כאן
בס"ת נח' איש' צדיק' אותיות חש"ק ,כי הקב"ה הציל את נח ממי המבול ,כי נח חשק בה',
וכמים הפנים לפנים חשק ה' בו ,וד"ל .וכן נרמז בס"ת איש' צדיק' תמים' אותיות שק"ם
גימטריא עה"כ אמ"ת ,כי נח הי' צדיק אמת ,ועל זה נאמר (תהלים קמו ,ו) השומר אמת לעולם.
על כן שמר והגין עליו מפני מי המבול ויסגור ה' בעדו (בראשית ז ,טז) .כי חותמו של הקב"ה
שמר על האמת וד"ל.
נתנדב ע"י ידידינו עוז ראש וראשון לכל קדשי בית סקאליע
ר' לייב בער ראזענבערג הי"ו
ראש הקהל ד'קהלתינו הק'
להצלחה בכל ענינים
ויה"ר שבזכות הפצת תורת רבוה"ק יזכה לכל טוב סלה מתוך שמחה והרחבת הדעת
נח תשפ"ז ב
שנים שנים באו אל נח אל התבה (ז ,ט) .י"ל ע"פ מ"ד בספר ליקוטי שושנים מאא"ז הגה"ק
ר' שמשון מאסטראפוליא זצללה"ה הי"ד וז"ל ,שנים שנים באו אל נח אל התבה .רבים וכן
שלימים שאלו את פי ,והם תושבי ק"ק לובלין על פי כתב .מ"ש במדרש הנעלם ,וז"ל על פסוק
שנים שנים באו אל נח אל התבה .אילין אינון יומין דמשלימין בהון הלל (הגדול) ,ע"כ המדרש.
והמדרש הזה נעלם מאוד .וגם הרב הגאון בעל מגלה עמוקות לא אמר על זה שום פירוש .וגם
המקובל מוהר"ר ליב (מפרילוק) לא פירש על זה כלום .גם שארי קדושים לפי דעתם המדרש
הזה מאין פותח .וכתבתי לע"ד החלושה והקלושה ,הלא כבר נתנו סימן להשלמת ההלל
שסימנו בבט"ח ,ר"ל ב' ימים של פסח ,ב' ימים של שבועות ,ט' ימים של סוכות ,ח' ימים של
חנוכה .ואמרינן בעלמא כל מילין רמזה לנו הקב"ה באורייתא ,והיכן רמיזה הנ"ל.
ואחשוב שכאן הוא רמוז שנים שנים באו אל נח .ור"ל שנים שנים דכפל בקרא ,רומז לשני ימים
דפסח ,ולשני ימים דשבועות .בא"ו מספר ט' ,רומז לט' ימי הסוכות ,א"ל נ"ח מספרו ממש
חנוכ"ה ,באלו הימים משלימין הלל .ועוד סוד גדול ונורא בפסוק הזה ,והוא בכתובים בספרי
הגדול בביאורי על הזוהר אשר קראתיו בשם מחנה דן בס"ד ,והאל הקדוש יכפר ,ע"כ .ונרמז
במקרא קודש הזה שני"ם שני"ם בא"ו א"ל נ"ח א"ל התב"ה גימטריא וז"ה רמ"ז ל"ך כא"ן
דאילי"ן אינו"ן היומי"ן דמשלימי"ן בהו"ן הל"ל.
ואלה תולדות תרח תרח הוליד את אברם (יא ,כז) .איתא בחז"ל (אבות ה ,ב) עשרה דורות
מנח ועד אברהם להודיע כמה ארך אפים לפניו שכל הדורות היו מכעיסין ובאין ,עד שבא
אברהם וקבל שכר על כולם .שמעתי בשם הרה"ק ר' אברהם מרדכי זצוק"ל ה'אמרי אמת"
מגור ביאור מאמר חז"ל (מס' סופרים כא ,ט) אכילתו ושתייתו של אאע"ה הי' של שבעים
וארבעה אנשים ע"כ ,והוא פלא .ופי' ע"פ מ"ד באבות (ה ,ב) עשרה דורות מנח ועד אברהם
וקיבל שכר על כולם .ואחז"ל (שם ג ,טז) והכל מתוקן לסעודה .והכוונה לעוה"ב ,והלא אין
שם לא אכילה ושתי' וכו' .אלא כוונתם סעודה רוחניות שג"כ נקראת אכילה ,וכמ"ש (שמות
כד ,א) ויחזו את האלקים ויאכלו וישתו.
וזהו סעודתו של אאע"ה הי' של ארבעים ושבעה איש ,כי השמות של בני שם וחם ויפת שכתוב
בתורה הם ע"ד שמות (הכוונה מסי' י' ועד סי' יא) ,וזהו סעודתו של אאע"ה היתה של שבעים
וארבעה איש ,היינו סעודתו המתוקן בעוה"ב הוא של כל בני הדור של העשרה דורות שנזכרו
בתורה ,שקיבל שכר כנגד כולם ,עכדפח"ח .וזה מרומז באמרם ז"ל ע"ד שבא אברהם ,וקיבל
שכר כנגד כולם ,היינו שקיבל שכר כנגד ע"ד אנשים.
קץ כל בשר בא לפני וגו' והנני משחיתם את הארץ (ו ,יג) .לכאורה קשה כי קץ כל בשר
בא לפני ,ביאורו שבא הקץ וסוף שלהם שאכלה אותם מהעולם .א"כ למה בא מאמרו יתב'
והנני משחיתם את הארץ ,הלא כפל הלשון הוא .י"ל ע"פ מה שפירש"י ז"ל עה"פ (שמות ב,
יב) ויפן כה וכה וירא כי אין איש עתיד לצאת ממנו שיתגייר ,ע"כ .והוא מדברי חז"ל במדרש
נח תשפ"ז ג
(שמו"ר א ,לג) וז"ל ,ורבנן אמרי ראה שאין תוחלת של צדיקים עומדת הימנו ולא מזרעו עד
סוף כל הדורות .כיון שראה משה כך ,נמלך במלאכים ואמר להם חייב זה הריגה ,אמרו לו הן,
הה"ד וירא כי אין איש שילמד עליו זכות ,ע"כ .הרי שאם הי' תוחלת שיעמוד צדיקים מזרעם
הי' הקב"ה מרחם עליהם בזכות הצדיקים שעתידים לצאת מהם ,ויסבב שיקבלו עונשם באופן
שישאר להם שם ושארית .אבל הקב"ה ראה שקלקלו כל כך שלא יצא מהם שום זרע כשר ,ע"כ
בא מאמרו יתברך אל נח שלא יטעה שהקב"ה אינו מרחם על בריותיו ח"ו ,אלא הודיעו כי קץ
כל בשר בא לפני ,ר"ל הקץ וסוף של כל הדורות שהיו עתידים לצאת מהם בא לפני ,ואני רואה
שאין תוחלת מהם ,ע"כ והנני משחיתם את הארץ.
בשנת שש מאות שנה לחיי נח וגו' נבקעו כל מעינות תהום רבה וארבת השמים נפתחו
(ז ,יא) .איתא בזוה"ק (ח"א קטז ):ובשית מאה שנין לשתיתאה יתפתחון תרעי דחכמתא
לתתא ויתתקן עלמא לאעלא בשביעאה ,כבר נש דמתתקן ביומא שתתיתאה מכי ערב שמשא
לאעלא בשבתא ,אוף הכי נמי ,וסימניך בשנת שש מאות שנה לחיי נח וגו' נבקעו כל מעיינות
תהום רבה ע"כ .והוא פלא ,שדבר זה צריך ביאור ,איפוא נרמז פה בפסוק זה שמיירי בעניני
חכמה .וי"ל דמרומז בזה הפסוק נבקעו כל מעיינות ת'הום ר'בה ו'ארובות ה'שמים ר"ת תור"ה.
לרמז על הנ"ל ,שבקיעת המעיינות יהיה בענייני תורה ,ואין חכמה כחכמת התורה.
בחרדת קודש וביראה עילאה ,נשגר בזה בשם כלל אנ"ש חסידי וידידי בית סקאליע ,ברכת
מזלא טבא וגדיא יאה ,קדם אבינו רוענו ,מאיר נתיבותינו ,נזר תפארתינו ועטרת ראשינו
הוד כ"ק מרן אדמו"ר שליט"א
לרגל שמחת נישואי נכדו חביבו
החתן פרע"ח הרב דוד יצחק אייזיק שליט"א
בן לבנו יקירו הגה"צ אבד"ק תהלה לדוד סקאליע שליט"א
עם הכלה תחי' בת כ"ק האדמו"ר מטאלנא בית שמש שליט"א
והברכה אחת להסבים הדגולים כ"ק האדמורי"ם מקאפיטשניץ וחאליוב שליט"א
יה"ר מלפני אבינו שבשמים שיזכה כ"ק מרן רבינו שליט"א לראות רוב נחת דקדושה מכל יו"ח
לעטרת תפארת האבות הק' מתוך רוב שמחה והרחבת הדעת ,בבריות גופא ונהורא מעליא
נח תשפ"ז ד
ביקור כ"ק האדמו"ר מזוועהיל שליט"א
אצל כ"ק מרן אדמו"ר שליט"א
ליל א' ויצא תשפ"ד
רבינו שליט"א :כ'געדענק א דבר פלא מאוד: האדמו"ר מזוועהיל :דער טאטע [האדמו"ר
געווענליך איז דער 'יקרא דמלכא' געווען מער מזוועהיל] זצ"ל פלעגט אלעמאל קומען דא .דער
פארמאכט און א צוריקגעצויגן ,ער איז געזעצן אזוי זיידע [בעל אור אברהם] זצ"ל האט דאך געהאט א
ערנסט און שטיל ביי שלש סעודות ,קוים וואס מ'האט נאנטן קשר מיטן רבי'ן שליט"א .ווען דער רבי
עפעס געהערט ביי שלש סעודות – אודאי איז געווען שליט"א איז געווען אין ארץ ישראל ,איז מען אויך
א גרויסער התעוררות מיט א פנימויות ,מ'האט כסדר קומען קיין זוועהיל...
געזינגען מיט א קאך דעם ניגון פונעם הייליגן רבינו שליט"א :יא ,אודאי! מ'האט זיך געהאלטן
זלאטשובער מגיד זי"ע -אבער ער האט נישט נאנט אלע יארן!...
געפייערט אזוי.
האדמו"ר מזוועהיל :אונז זענען דאך 'זלאטשובער
איז געווען איינער וואס האט מיר צוגערעדט צו גיין אין אייניקלעך'.
מירון די ערשטע סליחות און כ'בין טאקע
אהינגעגאנגען אויף די ערשטע סליחות און דער רבי רבינו שליט"א :יא ,אונז זענען קרובים .ביים זיידן
איז צוגעגאנגען צום עמוד און אראפגעלייגט א ז"ל האבן די 'זוועהיל'ע אייניקלעך' געהאט א
דאווענען מיט אזא התלהבות ,מיט אזא נעימות אז באזונדערע חשיבות .כ'בין דאך א מחותן מיט
דאס הארץ האט געקענט צוגיין ...כ'האב זיך נישט זוועהיל אויך ,דורך 'שומרי אמונים' .אפאר פון
געגלייבט אז דער רבי איז דער וואס איז צוגעגאנגען מיינע אייניקלעך זענען 'זוועהיל'ע אייניקלעך' .די
צום עמוד ...ס'איז געווען מיט אזא קאך ,מיט אזא אמת איז ,אז כ'פלעג נאך גיין אלס בחור צו אייער
ברען ,מיט אזא התלהבות ,כ'האב געפרעגט איינעם: 'עלטער זיידן' הרה"ק ר' מרדכי מזוועהיל זצ"ל בעל
"איר זענט זיכער אז דער רבי איז דער וואס דאווענט יקרא דמלכא.
פארן עמוד" ...אה! ס'איז געווען נישט סתם! ס'ליגט האדמו"ר מזוועהיל :דער רבי שליט"א האט דאך
מיר נאך אין די ביינער!... ארויסגעגעבן די 'בוצינא דנהורא' ,עס איז שטענדיג
האדמו"ר מזוועהיל :דער זיידע ז"ל פלעגט אסאך זיצן געלעגן ביים טאטן ז"ל אויפן טיש.
אין מירון .נאך ביז היינט פארט מען טאקע אויף 'שבת רבינו שליט"א :כ'האב ביי מיר אלע זוועהיל'ע
סליחות' קיין מירון און מ'זאגט 'די ערשטע סליחות' ספרים ...והראה לו רבינו שליט"א 'כל ספרי
אין מירון. זוועהיל' בארון הספרים.
אחד מהנוכחים :דער סקאליע רבי זצ"ל ליגט אין הר האדמו"ר מזוועהיל :ס'איז שוין דא אפאר בענדער
הזתים אויף די זעלבע שורה פון 'צדיקי בית זוועהיל'. פון מיין טאטנ'ס תורות .כ'זעה אז דער רבי האט
רבינו שליט"א :כ'בין געווען נאכ'ן זיידנ'ס הסתלקות, אלעס...
בין איך רבינו שליט"א :כ'געדענק א דבר פלא מאוד:
ה נח תשפ"ז געווענליך איז דער 'יקרא דמלכא' געווען מער
פארמאכט און א צוריקגעצויגן ,ער איז געזעצן אזוי
רבינו שליט"א :אינטערסאנט אז מיט מיר פלעגט ער ביי כ"ק אדמו"ר בעל יקרא דמלכא מזוועהיל זצ"ל
שמועסן ...ביי שלש סעודות האט ער מיר אויך אמאל און ער האט מיר געזאגט ,אז מ'האט אים
מכבד געווען מיטן בענטשן .כ'גלייב נישט וועגן מיר, געפרעגט אויב מ'קען לייגן דעם זיידן ז"ל נעבן רבי
ס'איז זיכער אלס די כבוד פונעם זיידן ז"ל. שלומ'קע ,האט ער זיי געענטפערט" :ס'איז נישט
קיין שלעכטע שכן" ...ויהי לפלא ,אז ער איז אוועק
האדמו"ר מזוועהיל :אינטערסאנט ,ווייל דוקא די
צווייי וואכן שפעטער! דער זיידע איז אוועק ו'
כיבוד פון 'בענטשן שלש סעודות' פלעגט ער נישט
אוועקגעבן קיינמאל. שבט תשל"ט און ער איז אוועק כח' שבט תשל"ט.
רבינו שליט"א :מ'האט מיר שוין געזאגט דעמאלט, האדמו"ר מזוועהיל :די לויה פון סקאליע רבי זצ"ל
איז ארויס פון 'מוסדות זוועהיל'.
אז ס'איז א גרויסע חידוש .נאך שלש סעודות האט ער
מיר אריינגערופן און אויסגעפרעגט און געשמועסט... רבינו שליט"א :יא .דער 'יקרא דמלכא' זצ"ל איז
דעמאלט ארויסגעקומען צו די לויה.
האדמו"ר מזוועהיל :ער האט נאך מקבל געווען פון
זיין זיידן הרה"ק רבי שלומ'קע מזוועהיל זי"ע .ער איז דער 'יקרא דמלכא' האט מיר דעמאלט אויך
געווען דבוק אין זיידן 'ר' שלומק'ע' א גאנץ לעבן .ער דערציילט ,אז ווען ער איז געקומען קיין
איז דאך געקומען צוזאמען מיטן זיידן פון רוסלאנד. אמעריקא דאס ערשטע מאל שאפן געלט פאר די
רבינו שליט"א :אין מיינע צייטן זענען געווען אידן מוסדות ,האט אים איינעם געזאגט אז ס'איז דא
וואס האבן אים נאך געדענקט ווען ער איז געזעצן אין א 'זלאטשובער אייניקל' אין ווילאמסבורג ,דער
'חיי עולם' און געלערנט. סקאליע רבי ,און ער איז טאקע געקומען באזוכן
דעם זיידן ז"ל .האט אים דער זיידע געזאגט:
אויבן פון ביהמ"ד זענען געווען אזעלכע שטובער ווי "ס'פאסט נישט פאר אייך ארומצוגיין קלאפן ביי
מ'איז געשלאפן ,איז איינער געקומען זאגן פאר'ן די טירן ,איר דארפט נישט ארומגיין ,כ'וועל אייך
רבי'ן אז מ'שפילט דארט אויבן 'ראדיו' .ווען ער האט געבן אפאר אדרעססן וואס יעדער פון זיי קען אייך
דאס געהערט איז ער געווארן זייער צוהיצט און ער געבן 'פינף הונדערט דאללער' -אין יענע יארן איז
איז ארויפגעגאנגען אויבן און 'קולות' האט ער 'פינף הונדערט דאללער' געווען אסאך געלט -און
געמאכט ,אבער נישט סתם ...ער האט ממש געשריגן: דער זיידע ז"ל האט אים אליינס אויפגעשריבן
"איר ווילט מיר מטמא זיין מיין הויז ,גייטס ארויס פון 'פינף הונדערט דאללער' .צווישן די אדרעססן איז
דא!" ...ס'האט נישט געהאלפן קיין תירוצים .ער איז געווען 'הרה"ק מסאטמאר זי"ע' און נאך אפאר
טאקע געווען זייער א ווייעכער ,אבער 'דאס' האט ער חשובע אדרעססן .האט ער אויסגעפירט :חוץ פון
נישט געקענט אויסהאלטן .אזוי האט מען מיר 'סקאליע' און 'סאטמאר' האט ער נישט באקומען
דערציילט. מער ...עכ"פ ,ער האט שטענדיג געדענקט די חסד
האדמו"ר מזוועהיל :ס'איז אינטערסאנט ,ווייל וואס דער זיידע ז"ל האט מיט אים געטון
מ'האט זיך נישט אזוי ארויסגעגעבן... דעמאלט ,ס'האט אים געגעבן מורא'דיגע חיזוק.
אחד מהנוכחים :דער רבי שליט"א איז א כ'געדענק אויך ,אז ער האט מיר געפרעגט צו 'ביי
ראחמיסטריווקא אייניקל ,זיין שווער איז הרה"צ ר' אונז איז נאך דא קינדער אין שידוכים' ...ער האט
מרדכי טווערסקי זצ"ל בן הרה"ק בעל אמרות טהורות זיך געוואלט משדך זיין! 'בחייו' איז עס נישט
מראחמיסטריווקא זצ"ל. טאקע געשען ,אבער עפעס האט ער געזען...
רבינו שליט"א :כ'געדענק גוט אייער שווער זצ"ל, האדמו"ר מזוועהיל :דער זיידע ז"ל איז געווען
כ'האב דאך געלערנט אין סקווירא אלס בחור .ער איז אזא פארמאכטער .ער האט נישט געשמועסט
געווען צוויי יאר יונגער ווי מיר .אה! ער איז געווען א אזוי...
ו נח תשפ"ז
רבינו שליט"א :מ'מוז עפעס וויסן פונקטלעך ווי 'תמים' ,ויעקב 'איש תם' ,אן 'עולה תמימה' .ער איז
ס'איז? ס'איז דאך באקאנט די מעשה פון הרה"ק אויפגעוואקסן דארט אין שטעטל ביים זיידן ,און
בעל אור המאיר זי"ע :ס'איז געווען א איד וואס ס'האט אים נישט אינטערסירט קיין שום וועלטישע
פלעגט קומען יעדן ערב ראש חודש צום ציון הק' זאכן ,ער איז געווען 'אויסגעטון פון די וועלט' .אה!
פונעם אור המאיר און אויסזאגן גאנץ תהילים .ער ער איז געווען ממש 'דמות דיוקנו של אביו' אויפן
האט געזאגט 'תהילים' בתמימות אפילו ער האט גאנצן הלוך ילך זיינער.
נשט פארשטאנען וואס ער זאגט .איז געווען אמאל האדמו"ר מזוועהיל :די דור האט ליידער נישט זוכה
וואס די גויים פון שטאט האבן זיך אנגעטרינקען און געווען.
זיי האבן אנגעווארפן דעם ציון הק' מיט די ליידיגע
באטלעך וויין און ביר .צומארגענס ווען די אידן פון רבינו שליט"א :יא ,ליידער' ,חבל על דאבדין'.
שטאט האבן באמערקט ווי דער ציון הק' איז כ'געדענק נאך ווען דער 'יקרא דמלכא' איז געקומען
אנגעווארפן מיט די באטלעך ,האט מען געמאכט אן קיין סקווירא לכבוד די חתונה פון בנו הרה"צ ר'
אסיפה און מען האט אפגעמאכט אז ס'איז נישט שמואל גאלדמאן שליט"א.
קיין תכלית און מ'מוז לייגן א שלאס אויפן ציון און
ווער ס'וועט וועלן מתפלל זיין ,וועט זיך מעלדן ביים יד ימינו הרב אליעזר יהודה פאגעל מראשי קהלת
גבאי'ן פון פאראויס. ומוסדות ראחמיסטריווקא בב"פ :ס'איז נאך געווען
בחייו פון הרה"ק מסקווירא זצ"ל.
ס'איז געקומען 'ערב ראש חודש' און דער איד האט
גארנישט געוואוסט און ער איז אנגעקומען צום רבינו שליט"א :יא ,אודאי .די חתונה איז געווען אין
אוהל און ס'איז געווען פאשפארט ,איז ער שיכון סקווירא.
אוועקגעגאנגען בפחי נפש .ביינאכט האט זיך דער האדמו"ר מזוועהיל :דער סקווירא רבי זצ"ל האט
איד געחלומ'ט ווי דער אור המאיר איז געקומען און אים גאר שטארק מכבד געווען און ער איז נאך
אים געזאגט" :ווי ביסטו געווען ערב ראש חודש? דו געבליבן דארט אויך אויף די הייליגע טעג.
טוסט מיר דאך א נחת רוח!"- ...מ'זעהט אז ער
אפילו ער האט נישט געקענט קיין 'עברי טייטש', רבינו שליט"א :מיט יארן צוריק בין איך געווען אין
אבער די פשוטע 'תמימות' האט געהאט א כח – שטאט 'זוועהיל' ,און כ'האב אנגעהויבן חקרנ'ן ווי
עכ"פ ,האט ער געזאגט" :רבי כ'האב געוואלט ס'איז די ציון פון הרה"ק ר' משה'לע זוועהיל'ער
אריינגיין ,אבער ס'איז געווען פארשלאסן ,האט אים זצ"ל ,האט מיר א גוי געזאגט אז ער ווייסט פון א
דער רבי געענטפערט" :נו ,אויב ס'איז פאשלאסן - 'געראדזש' ווי עס ארבעט א יוד און אפשר וועט זי
שטייט מען ביים טיר און מ'זאגט!"... וויסן ,האט מיר יענער געזאגט אז ער ליגט נישט אין
דעם בית החיים נאר אינעם אלטן בית עולם ,און ער
פון דעם מעשה האב איך זיך אויסגעלערנט ,אז מען האט אונז צו געוויזן ווי דאס איז און אזוי האט מען
מוז נישט וויסן גענוי ווי 'פונקטלעך' ס'געפונט זיך א אויסגעפונען ווי דער ציון איז.
ציון .אדרבה ,נאר א גוי דארף א געשטקעלע צו
קענען בעטן ,א גוי האט נישט קיין אמונה און האדמו"ר מזוועהיל :מ'האט אויפגעשטעלט דארט
דעריבער מוז ער זיך אנכאפן אין עפעס ,אבער א איד אן אוהל ,ס'איז אינמיטן א גאס.
וואס פארט צו א ציון פון א צדיק ,איז דאך מתפלל רבינו שליט"א :ווען כ'בין געווען דארט דאס ערשטע
פאר די 'נשמות'! מאל האט מען דארט צובראכענע מציבות .ס'איז
כ'האב געקענט א איד א 'גאלדמאן' -נישט קיין נעבן א טייך.
זוועהילער אייניקל ,ר' לייבל גאלדמאן אין דעטרויט, האדמו"ר מזוועהיל :היינט איז עס אביסל
[האדמו"ר מזוועהיל :יא ,ער פלעגט אריינקומען] ארויפציער .כ'ווייס נישט צו ס'איז אויפן פלאץ.
ז נח תשפ"ז
זיין מיט הצלחה און נשיאות חן און מ'זאל אייך און פון אים בין איך געוואיר געווארן ווי ס'איז דער
נאכלויפן מיט די געלט ,נישט אז איר זאלט עס ציון פון הרה"ק ר' יצחק אייזיק זצ"ל מקאריץ בעל
דארפן נאכלויפן... ברית כהונת עולם .ער האט געוואוסט פונקטלעך,
ווייל ער האט נאך געלערנט אין שטאט 'זוועהיל'
ונתן לו רבינו שליט"א סכום הגון לקראת נשואי בתו
ביים ראש ישיבה הגאון רבי יואל שארין זצ"ל,
הכלה :כ'וואלט געוואלט געבן מער ,נאר כ'האב
נישט... [האדמו"ר מזוועהיל :יא ,כ'האב געהערט פון אים],
ער איז געווען באוואוסט אלס דער 'עילוי פון
ובירכו :דאז"ה איר זאלט האבן הרמת קרן ומזל ,און פאלטאווע' .שפעטער ווען די קאמיוניסטן האבן
ס'זאל נתרבה ווערן גבולכם מיט ערליכע וואוילע אנגעמאכט זייערע פינסטערע גזירות ,האט מען
יונגעלייט ,חסידים הגונים ,און ס'זאל אייך אנקומען אריבערגעפירט די ישיבה קיין קאריץ -ס'האט שוין
גרינג' .כל התחלות קשות' ,אבער נאר די 'התחלה'... געהערט צו פוילין און דארט איז ושין נישט געווען
האדמו"ר מזוועהיל :דער אויבערשטער זאל געבן די גזירות קאמיניסטן.
פאר'ן רבי'ן לאנגע געזונטע יארן מיט אלע השפעות האדמו"ר הציג את יד ימינו הרב אליעזר יודא
טובות .א יישר כח! ס'איז ממש געווען פערל פאגעל :ער איז אן 'עוסק בצרכי ציבור' יומם ולילה
ווערטער .כ'גיי ארויס מיט אסאך חידושים! ונפרדו לא ישבותו.
לשלום.
רבינו שליט"א :ס'איז א גרויסע זכות! דאז"ה ,ס'זאל
ניתן לשמוע שיעורים נפלאים מדי יום ביומו
ע"י הרה"ג ר' ברוך דוד קאלאדני שליט"א
משב"ק כ"ק מרן אדמו"ר שליט"א
ומרביץ תורה בקהלתינו הק'
שיעור בגפ"ת
במסגרת 'עמוד יומי' שע"י ארגון 'דרשו'
שיעור הלכה
במסגרת 'עמוד יומי' שע"י ארגון 'כהלכתו'
שיעור בספה"ק מאור עינים
במסגרת 'מפעל מעיינות החסידות'
שיעור בספר 'מצות המלך'
במסגרת 'מפעל מצות יומי'
מערכת 'קול סקאליע'
585 – 280 – 2805 #6
ח נח תשפ"ז
ביקור כ"ק האדמו"ר מזוועהיל שליט"א
בקודש פנימה אצל כ"ק מרן אדמו"ר שליט"א
ג' שמות תשפ"ו
אסאך צייט און ס'איז נישט אנגעקומען זיין רייע, רבינו שליט"א קיבלו בצהלות פנים :וואס מאכט
איז ער צוריק געפארן און ער איז נישט אריין. מען?
שפעטער ווען דער בעלזא רב האט געהערט דערפון האדמו"ר מזוועהיל :ב"ה .דער רבי שליט"א איז
איז ער צוריק געגאנגען באזוכן ביי רבי שלומ'קע. דאך געווען זייער היימיש מיט מיין טאטן (כ"ק
דער רבי שליט"א געדענקט מיין זיידע כ"ק אדמו"ר האדמו"ר בעל משנת שלמה) ז"ל .יעדן מאל וואס
בעל אור אברהם מזוועהיל זצ"ל פון 'ישיבת ער איז געווען אין אמעריקא איז ער געקומען דא.
באיאן'? רבינו שליט"א :כ'בין געווען אמאל אין לעיקוואוד
רבינו שליט"א :יא .דעמאלט איז די ישיבה נאך און פונקט איז ער דארט געווען ,בין איך אים אויך
געווען אין די 'ארענשטיינס הייזער' ,ס'האבן זיך געגאנגען באזוכן ...אייער טאטע איז געווען א
געדרייט דארט 'לו' צדיקים' :הגה"ח ר' נטע גרויסע תלמיד חכם ,אבער נאך א גרעסערע עניו...
ציינווירטה זצ"ל ,הגה"ח ר' שלמה שרייבער זצ"ל, האדמו"ר מזוועהיל :יא ,ער איז געווען אינגאנצן
הגה"ח ר' אברהם ראבינאוויטש זצ"ל און נאך. 'בטל מבוטל'.
אין 'זלאטשוב' האט מען געוואוסט' :וואס מער רבינו שליט"א :די 'ענוה' אין זוועהיל ,האט זיך שוין
שפלות' ...ס'איז דא א פתגם פון הרה"ק דער אנגעהויבן ביים ערשטן זוועהילער הרה"ק רבי
זלאטשובער מגיד זי"ע :ווען כ'וועל ארויפקומען משה זי"ע ,ער האט דאך נישט געוואלט זיין רבי
אויף יענע וועלט און מ'וועט מיר פרעגן פארוואס (ראה באריכות בספר מלכי בקודש ח"ב ,מדור
כ'האב נישט געלערנט ,וועל איך זאגן אז כ'האב 'ביתו אחריו').
נישט געהאט אזא שארפע קאפ ,און אז מ'וועט מיר
פרעגן פארוואס כ'האב נישט געטיילט קיין צדקה, האדמו"ר מזוועהיל :יא ,מ'האט דאס שוין
וועל איך ענטפערן ווייל כ'האב נישט געהאט קיין געירשנ'ט...
געלט ,און אז מ'וועט מיר פרעגן פארוואס כ'האב רבינו שליט"א :ס'איז באקאנט ,אז ווען רבי
נישט געפאסט ,ווייל כ'בין געווען א שוואכע שלומק'ע איז אוועק פון שטאט זוועהיל ,האט ער
מענטש .אבער "פארוואס כ'האב געהאט גאות", נישט געוואלט אויסזאגן ווער איז און אז ער איז א
אויף דעם וועל איך שוין נישט האבן וואס צו רבי און אזוי איז ער געפארן קיין ירושלים.
ענטפערןב ...פארשטייט זיך אז 'ער האט גערעדט צו
זיך' ...ער האט דען נישט געפאסט ,ער האט דען האדמו"ר מזוועהיל :הגה"צ ר' אליעזר דוד
נישט געלערנט?... פרידמאן זצ"ל האט דערציילט ,אז אמאל איז דער
בילגורייער רב זצ"ל געקומען באזוכן זיין פעטער
עס האט מיר דערציילט אן אלטע איד וואס האט הרה"ק רבי שלומ'קער זוועהילער זי"עא ,ער איז
דאך געווען אן ארימאן און ווען ער האט געזען אז
______________________ דער בולגרייער רב האט געהאט א טעקסי ,האט ער
א .הרה"צ ר' מרדכי מבולגרייא זצ"ל היה בנו בזיווג
שני של הרה"ק מהרי"ד מבעלזא זי"ע חתן הרה"צ געבעטן אז ער זאל אים מיטנעמען צום ברודער,
רבי שמואל מברעזנא זצ"ל שהיה גיסו של הרה"ק ווייל ער וויל זען דעם בעלזא רב .רבי שלומ'קע איז
רבי שלומ'קע זי"ע. טאקע מיטגעפארן און ער האט געווארט דארט
ט נח תשפ"ז
האט ער זיך געגעבן א רוף אן" :אינגערמאן ,יעך געדאווענט ביי מיר אין אלטן ביהמ"ד ,אז דער
העב מיך נישט טוישן מיינע עבירות פאר דיינע הייליגער רבי רבי אלימלך זי"ע איז אמאל געקומען
מצוות!"... אין א שטאט ,און ער האט קיינעם נישט געזען זיך
דרייען אויפן גאס ,האט ער פרובירט צו קלאפן אויף
די פלאץ ווי מ'ווייזט אן אז דארט ליגט ר' משה
די טירן ,אבער קיינער איז נישט אינדערהיים.
זוועהיל'ער ,איז ריכטיג?
פלוצלינג טרעפט ער א איד אויפן גאס ,פרעגט ער
האדמו"ר מזוועהיל :יא ,אזוי זאגט מען .כ"ק אים" :ווי איז די עולם?" ,זאגט ער" :דו ווייסט נישט?
האדמו"ר מזוועהיל ארה"ב שליט"א האט שווער זלאטשובער מגיד איז דא! און ער גיבט יעצט א
געארבעט צו טרעפן דעם קבר ,זיי זאגן אז ס'איז דרשה אין ביהמ"ד און דער עולם זיצט און הערט
די ריכטיגע פלאץ. אויס די דרשה און אלע וויינען און טוהן תשובה און
רבינו שליט"א :יארן צוריק האב איך געטראפן קיינער וויל נישט גיין ארבעטן .ער האט
'שברי מציבות' אונטער דעם פלאץג. ארויסגענומען דעם עולם פון די כלים ,דער עולם
זיצט אין ביהמ"ד אזוי ווי יום כיפור!" ...האט רבי
האדמו"ר מזוועהיל :לפי די ארטיגע מאפעס ,איז אלימלך געזאגט" :אויב אזוי לויף איך אוועק פון דא,
עס די ריכטיגע פלאץ. ווייל טאמער וועט ער זעהן מיינע עבירות וועל איך
האדמו"ר מזוועהיל :לפי די ארטיגע מאפעס ,איז האבן גרויסע בזיונות"...
עס די ריכטיגע פלאץ. האדמו"ר מזוועהיל :זיינע עבירות זענען אונזערע
רבינו שליט"א :ס'איז דא גראדע א בילד פון רבי מצוות!...
שלומ'קעס הויז אין שטאט זוועהיל .ס'קומט פון רבינו שליט"א :מיין שווער שליט"א ,ער א יליד
א רוסישע מוזעאם און ס'שטייט אז דאס איז די ליזענסק און אליינס עטליכע מאל אן אייניקל פונעם
הויז פון 'די ראביי פון זוועהיל'. רבי'ן רבי אלימלך זי"ע ,האט מיר דעציילט אז אמאל
איז דער רבי רבי אלימלך זי"ע געגאנגען שפאצירן
אין שטאט ליזענסק ,אינמיטן וועג האט ער געגעבן
____________________________ א קרעכץ" :אוי וויי רבוש"ע וואס וועט זיין מיט די
ג .מקום קבורתו של הרה"ק רבי משה מזוועהיל חטאת נעורים" .אונטער אים איז געשטאנען א
זי"ע נגאל מידי זרים בחודש סיון תשפ"א ,תוך
מאבק עם הנכרים המקומיים שהשתלטו על שטח יונגערמאן א שוטה ,טראכט ער צו זיך" :גיב א קוק,
בית החיים שנחרב בימי השואה ,עד שהמקום כולו דער רבי האט אויך חטאת נעורים ,איך בין נישט דער
הפך לאתר בנייה בו הוקמו בתים מקומיים של ארגסטער" ...רבי אלימלך האט דאס תופס געווען,
ערלים בלי להותיר זכר לבית העלמין היהודי של
העיירה זוועהיל .הקומוניסטים החליטו להרוס את
שטח בית החיים בזוועהיל כמו שעשו עם מאות
בתי חיים אחרים ברחבי אוקראינה ,עקרו את ___________________________
המצבות ולקחו אותן לבנות את הבתים והכבישים ב .בספר ליקוטים יקרים (מערכת י) :שמעתי שהרב
שלהם ,הבית החיים נחרש כולו והוקמו בניינים רבי מיכל מזלאטשב זי"ע אמר לחסידי ,לאחר מאה
קטנים לאורך הרחוב ,אבל הנס הגדול שהיה כאן ועשרים שנה אם הבי"ד של מעלה ישאלו אותי מפני
הוא שלכל וילה יש חלקת שדה מאחור ,ושם בעצם מה לא למדתי תלמוד בבלי וירושלמי ,אשיב לבם
נמצא שטח בית החיים .בחלקת השדה של אחת שמוחי לא השיג שאלמוד כל כך .וכשישאלו מאתי
הווילות היה את האוהל של הרה"ק רבי משה למה לא התענית בכל יום ב' וה' כמו שאיתא בשו"ע
מזוועהיל זי"ע ,כך על פי העדויות של היהודים שצריך להתענות על חורבן ביה"ק ,ואשיב כי הייתי
והנכרים המקומיים .במקום שבו היה האוהל ,עמד איש חלש ולא יכולתי להתענות ,וכשישאלנו למה לא
מחסן נטוש ובו השתמשו בעלי הדירה לאשפה הרבית בצדקה ואשי כי הייתי כני .אבל אחר כל
ואחזקת כלים. השאלות אם יאמרו לי היית עם הארץ וגבר חלש במה
היה לך להתגאות ,על זה לא יהיה לי להשיב מאומה.
נח תשפ"ז י
גערעדט קיין ארץ ישראל מיט אייער זיידן בעל אור האדמו"ר מזוועהיל :ס'זענען דא וואס זאגן אז
אברהם זצ"ל און ער האט געזאגט אז ער איז נישט ס'איז נישט ריכטיג ,ווייל מ'האט געטראפן די
זיכער אבער ס'ליגט אים אין זכרון אז זי האט אדרעס אויף קאנווערטן וואס רבי שלומ'קע האט
געהייסן 'מרים'. געחתמ'ט און ס'איז אן אנדערע אדרעס.
האב איך געטראכט צו געבן דעם נאמען .ווען רבינו שליט"א :מיין יונגסטע טאכטער געבוירן
מ'האט מיר אויסגערופן צו די עליה פון ששי, ביים יארצייט פון זלאטשובער מגיד און כ'האב
שטייט דארט (דברים כד ,ט) 'זכור את אשר עשה געוואלט גיבן א נאמען 'מרים' נאך די מאמע פונעם
יהוה אלהיך למרים בדרך בצאתכם ממצרים' ,האב זלאטשובער מגיד .כ'האב אלס געוואוסט אז זי
איך געטראכט אז דאס איז לכאורה א סימן מן האט געהייסן 'מרים'.
השמים צו געבן דעם נאמען 'מרים' ,דער זיידע ז"ל האדמו"ר מזוועהיל :לעצטענס האט מען אנדעקט
האט אויך געזאגט ,אז ווען מ'געבט א נאמען נאך די 'סידור פון בעש"ט' ,שטייט דארט
איינעם ,טוט יענער צוריק א טובה ,אבער אויב אריינגעשריבן ביי איינע פון די הזכרות' ,יחיאל
מ'געבט א נאמען וואס שטייט אין די תורה ,טוט די מיכל בן יענטא'.
תורה הקדושה צוריק א טובה! האב איך שנעל
ארויפגעשיקט איינעם זאגן פאר די רעבעצין ע"ה, רבינו שליט"א :דאס איז נישט דער זלאטשובער
און זי האט תיכף מסכים געווען און כ'האב טאקע מגיד .ס'איז דא וואס זאגן אז זי האט געהייסן
געגעבן דעם נאמען 'מרים'. 'יענטא' אבער ס'איז א טעות .זיין רעבעצין האט
געהייסן 'יענטא' .כ"ק אדמו"ר מזוטשקא זצ"ל
שפעטער האט מיר איינע פון מיינע קינדער האט געדרוקט די צוואה פון הרה"ק רבי יאסעלע
געזאגט" :כ'ווייס זיכער אז זי האט געהייסן 'מרים', יאמפאלער זי"ע און דארט שרייבט ער סיי 'בתי
ווייל 'מרי"ם' איז ר"ת :ר'בי י'חיאל מ'יכל יענטא' און סיי 'בתי מרים' ,איז זיכער געווען א
מ'זלאטשוב... באבע מיט די נאמען 'מרים' .כ'האב דעמאלט
קול רנה וישועה באהלי צדיקים
ברחשי אהבה ובשפתי רננה ,ברכות נרגשות משמי מעונה ,לב טוב במיצוי המידות ,בהרמת
קרן ביהמ"ד לו עשר ידות ,מסור לכל המתפללים וכל אנ"ש ברוב שקידות ,פועל גדולות
ונצורות בכל עת ועונה ,לרומם קרן התורה בסבר פנים יפות ,ולהרים כבוד החסידות ,בבינה
והשכל צרופות ,מפיץ המעיינות חוצה ,נהנין ממנו תושיה ועצה ,ויצא אליעז"ר לעמוד לימין
קדשו של אבינו רועינו כ"ק מרן אדמו"ר עט"ר שליט"א ,הלא הוא
הגה"צ אבד"ק תהלה לדוד שליט"א
בנו חביבו של כ"ק מרן אדמו"ר שליט"א
לרגל השמחה הגדולה השרוי' במעונו
בנישואי בנו יקירו וחביבו ני"ו למז"ט
זכות רבוה"ק יעמוד לו ולביתו ולכל אשר לו ,והזווג יעלה יפה יפה ויזכו לבנות בית נאמן בישראל וירווה
רוב נחת דקדושה מכל יוצ"ח בבריות גופא ,בעושר וכבוד בלי מצרים ,עדי נאוו רגלי מבשר בראש ההרים
נח תשפ"ז יא
רבינו שליט"א :יא ,אין יענע יארן האט עס געהייסן האדמו"ר מזוועהיל :מ'זאגט אז 'מרים' איז ר"ת
אלט .באמת ,די משנה זאגט דאך (אבות ה ,כא) 'בן 'מ'ה ר'בו מ'עשיך ה'.
ששים לזקנה' ...מ'דערציילט אז אמאל איז געקומען
א איד צום סאטמאר רב און זיך אפגערעדט אז ער רבינו שליט"א :עפעס א מעשה איז געווען מיט
איז יעצט געווארן 'זעכציג יאר' און ס'שטייט אין די עולה זיין דעם פסוק (דברים לא ,יד) 'ויאמר ה' אל
משנה 'בן ששים לזקנה' ,ער ציטערט אז ער גייט משה הן קרבו ימיך למות' ,ווייל 'הן' איז 'נה'...
פארעלטערט ווערן ...האט ער אים דער סאטמאר רב האדמו"ר מזוועהיל :מיין טאטע ז"ל האט געהאט
געפרעגט" :ביי די 'ארבעים לבינה' האסטו עפעס יום הולדת כה' אלול און אמאל ווען ער איז געווען
מרגיש געווען?" זאגט ער" :ניין ,נישט עפעס 'שבת סליחות' אין מירון ,אזוי ווי ס'איז
ספעציעל" ...אויב אזוי וועסטו נישט מרגיש זיין דעם איינגערפירט ביי אונז ,האט ער געהייסן אז מ'זאל
'ששים לזקנה'... נישט ענדיגן ביי דעם פסוק ,ווייל ער איז דעמאלט
האדמו"ר מזוועהיל :הרה"ק רבי מיכל'ע געווארן 'פינף און פופציג' ,און 'הן' איז 'מספר נה',
זלאטשובער זי"ע האט בסוף ימיו געבעטן אז מ'זאל האט ער געבעטן אז מ'זאל ענדיגן צוויי עליות
אים נישט לאזן אליינס ,ווייל פון גרויס דביקות קען שפעטער.
ער אויסגיין .שטענדיג איז עמיצער געווען ביי אים ס'איז אינטערסאנט ,ווייל אין 'תורת המגיד' ווערט
און אכטונג געגעבן ,ביז איינמאל האט מען אים געברענגט ,אז ר' מיכל'ע 'בצעירותו' האט ער
איבערגעלאזט אליינס און ער איז דעמאלט נפטר געזאגט לאנגע דרשות ,און 'לעת זקנותו' האט מען
געווארןה. אים נאר אריינגעברענגט אין ביהמ"ד און דאס איז
רבינו שליט"א :אין פרקי אבות 'הוי מתפלל בשלומה שוין געווען די דרשה ,אין א בחינה פון 'וקרא בו כל
של מלכות שאילמלי מוראה איש את רעהו חיים ימי חייו'ד .אבער למעשה איז דער זלאטשובער
בולעו איז באקאנט די ווארט פון קאזניצער מגיד אז מגיד אוועק ביי די 'פינף און פופציג' און מ'רופט עס
ס'איז אזא בחינהו. שוין אן 'לעת זקנותו'.
_____________________ _____________________
ד .בספר 'תורת המגיד מזלאטשוב' בשם ספר 'דעת
ה .כך מבואר בכתבי הרה"ק מקאמארנא בנתיב שלום-שאץ' עה"פ 'וקרא בו כל ימי חייו :זקיני
מצותיך (שביל האמונה אות כה) וז"ל :שבאותו היום הרה"ק רבי מיכל'ע המגיד מזלאטשוב זי"ע בנערותו
שמת הרה"ק מזלאטשוב ז"ל זו היתה פתאוםן בעת דרש דרש ברבים מוסר ורבים רבים השיב מעון עד
רעוא דרעוין בעת הילוכו אנה ואנה בדביקות נפלא שאמרו עליו שעשה ס' אלף בעלי תשובה בימיו
בחדר שלו ואמר :בהאי רצון איסתךק משה ,כי לערך הקדושים .ובזקנותו פירש רק נסע מעיר לעיר
שני שנים קודם פטירתו היו צרריכים לשמור אותו ומכפר לכפר ואמר שאינו צריך לומר מאומה רק כי
שלא תצא משמתו מרוב דביקות בוראו ,כי היה דרכו כל הרואה אותו מהרהרה בתשובהף ובזה אמר כי
לילך אנה ואנה עד שפניו היו בוערים כמראה כתיב בפ' שופטים במצות המלך 'וכתב לו את משנה
הלפידים ,והיה צריך שמירה יתירה ,והיה דרכו לאכול התורה וגו' והיתה עמו וקרא בו כל ימי חייו .והקשה
סעודה שלישית בחדרו המיוחד עם איזה מבניו, ז"ל והיתה הוא לשון נקיבה וקרא בו הוא לשון זכר,
ואח"כ היה הולך לבית מדרשו לומר תורה שוריות ואמר כי הצדיק צריך לזכך נפשו כ"כ עד שיהי'
ותשבחות עד שגמר הסעודה שם ,ובעת הזאת לטא סגולה לי"ש ותשובה להסתכל בצורתו הק' והיתה
היה עמו שום אדם ,והיה רץץ בחדרו אנה ואנה ואמר עמו וקרא בו בפניו של הצדיק יקראו את התורה.
כנ,ל עד שבאת הבתו וראתה כי אביה הקדוש נמצא ובשפתי צדיקים (רימינוב) עמ' מב :ע"ד ששמעתי
במצב של דביקות נפלאה וזקוק לרחמים מרובים בשם הרה"צ רבי זאב מזבאריז נ"י ביאר אומרו
שישאר בזה העולם ,מיד רצתה ואמרה לאחיה הדיק והיתה עמו וקרא בו כל ימי חייו ,יל"ד התחיל בלשון
רבי יצחק מראדוויל ורץ לחדרו ותפסו אותו לבלבלו נקיבה והיתה וגו' וסיים בלשון זכר וקרא בו וגו' דה"פ
ולהורידו מדביקותו ונפל על שכמו ואמר שמע דיכתוב לו בגופו ס"ת ואז יקרא בו פי' בגופו ובעצמו
ישראל ויצאה נשמתו הק'. שיהא נעשה לו ב' כליות כשני מעיינות חכמה עכ"ל.
נח תשפ"ז יב
רבינו שליט"א :אין די 'כתבי קודש' פון הרה"ק ר' האדמו"ר מזוועהיל :ס'האט מיר דערציילט א איד
פינחס'ל קאריצער זי"ע ווערט געברענגט אז ער אז ר' שלומ'קע זועהילער איז איינמאל געווען ביי
האט נישט סובל געווען מעזריטשער'ס ווייל זיי א דאקטער איז אים געקומען באזוכן און ער האט
האבן געדאווענט מיט א ברען און ער האט זיי מרחק אים געטראפן ממש אן א רוח חיים ,ער האט דאך
געווען .שפעטער איז געווארן א מחלוקת אין שטאט זייער אסאך געפאסט ער האט אפילו נישט געהאט
ווייל זיין זון הרה"ק רבי משה סלאוויטער זצ"ל האט ווי צו נעמען בלוט ,ער איז געווען א מורא'דיגער
זיך גענומען צו די קצבים ,און די מעזריטשער'ס חלוש .האט זיך ר' שלומקע איבערגעבויגן איבער
האבן פארפירט קעגן אים ,האט ער געמוזט די בעט און געזאגט" :דאס איז נאר א דביקות,
פארלאזן די שטאט קאריץז .דעמאלט האט הרה"ק באלד וועט ער זיך אויפכאפן"...
רבי ייבי מאוסטראה זי"ע אים פארבעטן צו קומען
די וועלט ווייסט נישט אז 'דער זלאטשובער מגיד'
קיין אוסטראה און ער האט אים צוגעזאגט 'האלב
איז געווען א חדר פאר זיך .ער האט געהאט גרויסע
פון זיין געהאלט'!ח און ער האט זיך באזעצט אין
תלמידים :דער ערבי נחל ,דער באר מים חיים ,יושר
____________________ דברי אמת .ער האט נאך געפראוועט אין די צייטן
ז .בספר אמרי פינחס (שער הסיפורים אות יא) :סיפר פונעם מעזריטשער מגיד זי"ע .דער זלאטשובער
לי רבי יצחק ב"ר שלמה מקאריץ באריכות ,מענין מגיד מיט ר' פינחס'ל קאריצער האבן שוין געפירט
שעקר הרב דירתו מקאריץ .שנולד מחלוקת גדולה בזמן המגיד.
בענין השוחטים וזה היה מחמת קנאה שהרב משה
ני"ו בן הרב היה לו חלק בשאפי שהוא מקום
המשתכר לשחוט בו איש אחד בעיר ולא זולתו עם _________________
השותפים וכו' ,ונמשך מזה מחלוקת בעיר .והיו ו .וז"ל שם :דהנה העובד מאהבה צריך שיהיה לו
אנשים מתנגדים אליו גם מפני שדחה כמה אנשים יראה המגביל ומצמצם האהבה ,דאלולי היראה יוכל
מביתו ולא יכול לסבול שהיו עושים תנועות של להתקרב אל ה' מרוב אהבה עד כלות הנפש כענין
המגיד והיו מכנים עצמם 'אשנים של המגיד' ,ואמר שנאמר בנדב ואביהוא (ויקרא טז ,א) 'בקרבתם לפני
הרב ז"ל" :הם אנשים של המגיד? הם סוברים שאני ה' ויותו' שקרבו עצמם יותר מדי ונשאר נשמתם
הייתי חולק עם המגיד ,אם הייתי פוסע בדרך של במקורם ,וזהו שאמרו הוי מתפלל בשלומה של
המגיד או המגיד פוסע בדרך שלי היינו נשרפין. מלכות ,היינו שיהיה לך שלימות של מלכות שמים
מאהבה ויראה שאלמלא מורא"ה איש זה הקב"ה,
ח .בספר 'שבחי רב ייבי' מובא :היתה הלשנה על את רעהו זה העובד מאהבה חיים בלעו .עכדה"ק.
ברכת מזל טוב לאנ"ש
הרב אברהם יעקב פריינד שליט"א
לרגל שמחת אירוסי בתו הכלה תחי' למז"ט
ר' מאיר שווארץ הי"ו
לרגל שמחת נישואי בנו ני"ו למז"ט
ר' אלכסנדר ישראל שטיין הי"ו
לרגל שמחת אירוסי בתו הכלה תחי' למז"ט
ר' חיים יחיאל גרינבערג הי"ו
לרגל שמחת הולדת הבן ני"ו למז"ט
יג נח תשפ"ז
הקפות ארום די מערה :ער איז ארויסגעגאנגען צו די שטאט אוסטראה .ווי קען מען דאס פארשטיין
חצר און איז אריין מערה פון התנא ר' אלעזר און ער היינטיגע צייטן?! איין רבי וועט רופן א צווייטן רבי'ן
האט געמאכט זיבן הקפות ביים ציון און נאך יעדע ביי זיך אין שטאט און אים נאך געבן האלב פון די
הקפה האט ער געזאגט 'ותקעתם בחצוצרות' און 'קוויטל געלט'...
געבלאזן שופר .לעצטענס האט מען געטראפן א האדמו"ר מזוועהיל :הרה"ח ר' אלי' ראטה ז"ל
קאסעטע ווי מ'קען דאס הערן .דארט קען מען הערן משב"ק הרה"ק רבי שלומ'קע זי"ע ,פלעגט גיין צו
ווי ער זאגט די 'הושענות' מיט קולות וברקים. הרה"ק מהוסיאטין זי"ע ווען דער הוסיאטינער איז
רבינו שליט"א :אין זלאטשוב איז מקובל ,אז מ'זאל געווען אין ירושלים ,און ר' שלומק'ע פלעגט זיך
זאגן די הושענות אלס א סגולה לישועה. נאכפרעגן ביי אים ווי אזוי ס'איז געווען ביים
הוסיאטינער .האט רבי שלומ'קע געזאגט" :ביי
רבינו שליט"א כיבדו בלחיים
אונזער ארבעט איז נישט דא קיין קונקורענצן"...
האדמו"ר מזוועהיל :דער רבי שליט"א איז שוין לאנג
רבינו שליט"א :ס'איז א שאד אז דער יונגער דור
נישט געווען אין ארץ ישראל .מ'דארף קומען באזוכן.
ווייסט דאס נישט...
רבינו שליט"א :ס'איז נישט אזא לייכטע זאך.
כ'האב אייך שוין געזאגט אמאל :געווענליך איז
האדמו"ר מזוועהיל :אפשר נאר א קורצע באזוך... אייער זיידע הרה"ק בעל 'יקרא דמלכא' זצ"ל
רבינו שליט"א :ס'איז אביסל שווער די טלטול הדרך. געווען מער פארמאכט און צוריקגעצויגן ,ער איז
געזעצן אזוי ערנסט און שטיל ,קוים וואס מ'האט
האדמו"ר מזוועהיל :כ'מאך חתונה אי"ה ח' שבט, עפעס געהערט ביי שלש סעודות – אודאי איז
אפשר זאל דער רבי שליט"א קומען אויף די חתונה געווען א גרויסער התעוררות מיט א פנימיות,
און ו' שבט איז דאך 'שבת יארצייט' ,נו ,אפשר קען מ'האט געזינגען מיט א קאך דעם ניגון פונעם
מען שוין קומען אויף שבת. הייליגן זלאטשובער מגיד זי"ע -אבער ער האט
רבינו שליט"א :כ'האלט יעצט פאר די חתונה פון אן נישט געפייערט אזוי ,אבער ווען ער איז
אייניקל ,ס'איז אביסל אנגעשטרענגט... צוגעגאנגען צום עמוד מוצאי שבת סליחות ,איז
געווען 'קולות וברקים' ,אן אש להבה!
האדמו"ר מזוועהיל :בכל אופן ,אונז ווארטן אז רבי'ן
זאל קומען קיין ארץ ישראל .ווען דער רבי וועט האדמו"ר מזוועהיל :יא ,אפאר אידן האבן מיר שוין
קומען ,וועט מען זיך צו אלעס צושטעלן... געזאגט ,אז ביים עמוד איז ער געווען אן אנדערע
מענטש.
רבינו שליט"א :מה' מצעדי גבר כוננו ,דאז"ה מ'זאל
זיך טרעפן מתוך שמחה. בשנת תשל"ד פאר מלחמת יוה"ק האט מען נישט
געוואוסט אז ס'גייט קומען א מלחמה ,מוצאי שבת
האדמו"ר מזוועהיל :דער רבי זאל זיין געזונט און סליחות נאך מלוה מלכה איז מען ארויף אין מערה,
שטארק מיט אלע השפעות טובות .מ'זאל נישט ער האט געזאגט די הושענות און ער האט געמאכט
דארפן אנקומען צו קיין דאקטוירים!
_______________________
ונתן לו רבינו שליט"א סכום הגון ובירכו מברכת קדשו
ונפרדו לשלום. הרה"ק רבי פינחס מקאריץ זי"ע ומשום כך הוכרח
לעזוב את קאריץ ,והזמינו הרה"ק רבי ייבי
לאוסטראה והבטיח לו מחצית ממשכורתו שהיה
________________________ מקבל ממגידותו ארבעה זהובים לשבוע ונתן לרבי
ב .ואכן שמר את דבר ובטוב עין נתן את בית מדרשו פינחס שני זהובים לשבוע ,והאהבה ביניהם היתה
הגדול בירושלים לטובת חצר קדשינו. עד אין לשער .עיי"ש.
נח תשפ"ז יד
טו נח תשפ"ז
ז
כ"ק גאב"ד זוועהיל שליט"א
בקודש פנימה אצל כ"ק מרן אדמו"ר שליט"א
יום ג' שמות תשפ"ג
מיר געזאגט ,אז אלס בחור האט ער געלערנט אין רבינו שליט"א :ברוכים הבאים! די ספרים פונעם
טשעבין וואס זיין חבר פלעגט לערנען בחברותא טאטן 'יקרא דמלכא' האבן ביי מיר א גרויסע
מיטן זיידן .ווען יענער איז א חתן געווארן איז דער חשיבות.
איד געגאנגען צום זיידן איבערגעבן מיט א גרויס
גאב"ד זוועהיל :מ'האט שוין ארויסגעגעבן אויף
שמחה אז דער חברותא איז א חתן געווארן ,אבער חמשה חומשי תורה און מ'ארבעט יעצט אויף
דער זיידע האט אפילו נישט געוואוסט ווי אזוי יענער מועדים.
הייסט ...זיי האבן געלערנט עטליכע יאר אבער האבן
קיינמאל נישט אויסגעטוישט א שמועס צווישן זיך! דער רבי שליט"א יבדל לחיים האט דאך געהאט א
שטארקע ידידות מיטן טאטן זצ"ל .כ'געדענק דעם
אלס בחור האב איך אויך געלערנט מיטן זיידן יעדן רבי'ן שליט"א אלס בחור ,ווען מ'האט געלערנט אין
טאג 'הלכות טריפות און תערובות' ,אבער ער האט
באיאן ,פלעגט מען קומען צום זיידן אויף שלש
קיינמאל נישט גערעדט .כ'פלעג עסן די סעודה סעודות.
פרייטאג צונאכט'ס ביים זיידן און ער האט אויך נישט
גערעדט ,נישט קיין דבר תורה און נישט גארנישט. רבינו שליט"א :יא ,כ'פלעג אהינגיין .כ'געדענק א
אמאל אויב אן אייניקל האט עפעס געפרעגט ,האט דבר פלא מאוד :אמאל האב איך געמיינט אז דער
ער געענטפערט ,אבער סתם אזוי האט ער געשוויגן. זיידע – דער יקרא דמלכא -איז בטבע א שטילער
למעשה ,שפעטער האב איך געזען אז ער שרייבט די און א צוריקגעצויגענער ,קוים וואס מ'האט עפעס
סארט הנהגה אויף זיין זיידן הרה"ק רבי שלומ'קע געהערט ביי שלש סעודות – אודאי איז געווען א
זוועהיל'ער זי"ע. גרויסער התעוררות מיט א פנימויות -אבער ער
האט נישט געפייערט אזוי אדער גערעדט תורה.
רבינו שליט"א :ער האט אלעס מקבל געווען פון רבי
ביז איינער האט מיר צוגערעדט צו גיין אין מירון די
שלומ'קע .סתם אזוי פלעגט ער רעדן קורץ.
ערשטע סליחות און כ'בין טאקע אהינגעגאנגען
גאב"ד זוועהיל :אויך אין זיין ספר שרייבט ער קורץ אויף די ערשטע סליחות .דער רבי איז צוגעגאנגען
און מ'גיבט טאקע ארויס יעדע וואך ,א שטיקל צום עמוד און אראפגעלייגט א דאווענען מיט אזא
'ביאור' אויפן ספר .מ'ארבעט יעצט אויף א 'ביאור התלהבות ,מיט אזא נעימות אז דאס הארץ האט
משולב' .ס'איז אינטערסאנט ,אז הרה"ק רבי געקענט צוגיין ...כ'האב זיך נישט געגלייבט אז דער
שלומ'קע זי"ע האט נישט גערעדט קיין שום זאך פון רבי איז דער וואס איז צוגעגאנגען צום עמוד...
קבלה ,נאר אלעס איז געווען נגלה .אויך דער זיידע ס'איז געווען מיט אזא קאך ,מיט אזא ברען ,כ'האב
דער יקרא דמלכא פלעגט נישט רעדן קבלה .גלייך געפרעגט איינעם" :איר זענט זיכער אז דער רבי איז
נאכן ווערן רבי האט ער יא געזאגט אסאך טיפע דער וואס דאווענט פארן עמוד" ...אה! ס'איז געווען
קבלה זאכן און ס'איז טאקע געדרוקט אין 'יקרא נישט סתם! ס'ליגט מיר נאך אין די ביינער!...
דמלכא' ,אבער שפעטער נישט .קיינער ווייסט נישט גאב"ד זוועהיל :דער זיידע ז"ל איז געווען א
ביי וועמען ער האט געלערנט קבלה ,ער האט מורא'דיגער שתקן .ס'איז געווען געוויסע מיט
קיינמאל נישט גערעדט. וועמען ער האט זיך יא געעפענט און דער רבי
רבינו שליט"א' :חסידות' האט ער מסתם געלערנט שליט"א איז געווען איינע פון זיי – ...אבער בדרך
אין ישיבה אין חב"ד ,דארט איז געווען א סדר פון כלל איז ער געווען זייער א שטילער .איינער האט
חסידות.
נח תשפ"ז טז
די לויה דורכגעגאנגען די זוויהעל'ער ביהמ"ד און פון חסידות.
דער יקרא דמלכא איז דעמאלט ארויסגעקומען צו
גאב"ד זוועהיל :ער האט געחזר'ט אסאך 'תניא' און
די לויה.
אויך 'ליקוטי מהר"ן'.
כ'בין געווען אמאל שלש סעודות און כ'האב
רבינו שליט"א :דאס טאר מען פאר קיינעם נישט
פאברענגט מיט ר' מאטל שטערנבערג'ס זון .און
דערציילן ,ר' שלומ'קע האט נישט געלאזט לערנען
אויבן פון ביהמ"ד זענען געווען אזעלכע שטובער ווי ליקוטי מהר"ן...
מ'איז געשלאפן?
גאב"ד זוועהיל :יא ,ס'איז א פלא .ער שרייבט נישט
גאב"ד זוועהיל :יא ,ס'זענען געווען דארט מירער
אז ס'איז 'ליקוטי מהר"ן' ,נאר ער ברענגט דעם
בחורים. זעלבן לשון.
רבינו שליט"א :בקיצור ,איז איינער געקומען זאגן
דער זיידע איז געווען זייער א שטילע מענטש .ער
פאר'ן רבי'ן אז מ'שפילט דארט אויבן 'ראדיו' .ווען האט זיך נישט אריינגעמישט אין ציבורי'שע זאכן
ער האט דאס געהערט איז ער געווארן זייער
און אפילו אין ביהמ"ד האט ער גארנישט געפירט.
צוהיצט און ער איז ארויפגעגאנגען אויבן און אויך ביים טיש האט ער קיינעם נישט מכבד געווען
'קולות' האט ער געמאכט ,אבער נישט סתם ...ער מיט ניגונים וכו' .ער האט נישט געזאגט קיין דעה.
האט ממש געשריגן" :איר ווילט מיר מטמא זיין מיין
הויז ,גייטס ארויס פון דא!" ...ס'האט נישט רבינו שליט"א :ער האט מיר אמאל מכבד געווען
געהאלפן קיין תירוצים .ער איז טאקע געווען זייער מיטן בענטשן .כ'האב עס נישט געדענקט ,אבער
א ווייעכער ,אבער 'דאס' האט ער נישט געקענט אייער ברודער כ"ק אדמו"ר בעל אור אברהם זצ"ל
אויסהאלטן .כ'קען נישט פארגעסן דאס בילד! האט מיר דאס דערמאנט...
גאב"ד זוועהיל :כ'בין נישט דארט געווען בשעת דער יקרא דמלכא זצ"ל האט נאכ'ן זיידנ'ס
מעשה ,אבער כ'געדענק אז מ'האט דעמאלט הסתלקות ,בין איך געווען ביי כ"ק אדמו"ר בעל
גערעדט ,אז ס'איז געווען א פלא עצום :ער האט יקרא דמלכא מזוועהיל זצ"ל און ער האט מיר
פארשלאסן די טויער און ער האט געשריגן אויף זיי. געזאגט ,אז מ'האט אים געפרעגט אויב מ'קען לייגן
קיינמאל האט ער נישט אויפגעהויבן זיין קול ,אבער דעם זיידן נעבן דעם רבי'ן רבי שלומ'קע ,האט ער זיי
דא האט ער ארויסגעברענגט זיין קנאות דקדושה. געענטפערט" :ס'איז נישט קיין שלעכטע שכן"...
ויהי לפלא ,אז ער איז אוועק צווייי וואכן שפעטער!
רבינו שליט"א :ער איז געווען א פלאם פייער!
גאב"ד זוועהיל :דאס געדענק איך ,אז נאך איידער
גאב"ד זוועהיל :כ'האב אמאל געגעסן ביי אים און דער סקאליע רבי איז אוועק ,האט די גאליציאנער
א שוועסטער-קינד וואס האט אויך געדארפט
כולל געלייגט עמיצער א איד נעבן רבי שלומק'ע,
קומען ,איז נישט אנגעקומען און ס'האט זיך
ווייל יענעמ'ס משפחה האט געצאלט גרויס געלט,
פארשלעפט .האט ער זיך געבייזערט" :ער קען זיך
און ס'האט גאר שטארק געארט פארן זיידן .זינט
נישט צושטעלן? וואס מיינט ער ,אז מ'דארף
דעמאלט האט די הנהלת הכולל געזאגט אז זיי וועלן
ווארטן אויף אים?" ...כ'האב געהאפט צו מיר ,אז אים שוין פרעגן יעדע מאל וואס זיי ווילן באערדיגן
יענער קומט נישט יעצט אריין ,ווייל ס'גייט גיין
איינעם אין יענעם שטח .איז ווען זיי זענען געקומען
קולות ...תוך כדי וואס ער האט זיך געבייזערט, פרעגן איבער דעם סקאליע רבי'ן זצ"ל ,געדענק איך
קומט יענער אריין ...אבער אלעס איז נשנה
אז דער זיידע האט געענטפערט" :וואס איז די
געווארן .ער האט אים געפרעגט מיט אזא שאלה? דאס איז יא פאסיג!"...
רוהיגקייט" :ווי ביסטו געווען? האסט שוין געהערט
קידוש?"... רבינו שליט"א :ווען דער זיידע ז"ל איז אוועק ,איז
רבינו שליט"א :ווי לאנג זענט איר דא?
נח תשפ"ז יז
שטארקע געפיל צו 'זוועהילע אייניקלעך'! גאב"ד זוועהיל :צוויי וואכן .אויף שבת וועל איך
גאב"ד זוועהיל :ס'איז דא א ווארט פון הרה"ק רבי זיין אין מאנסי.
מיכל'ע מזלאטשוב זי"ע עה"פ (תהילים קיב ,ט) 'פזר רבינו שליט"א :דער אויבערשטער זאל העלפן,
נתן לאביונים' ,אז וועןו מ'נעמט געלט פון א צדיק איר זאלט מצליח זיין און האבן נשיאות חן און די
ברענגט דאס אריין די ברכה ,פתו מתברך! זכות אבות זאל אייך באגלייטן אויף טריט און
רבינו שליט"א :דער אויבערשטער זאל העלפן, שריט.
מ'זאל שטענדיג קענען טון חסד און ס'זאל נתרבה ונתן לו רבינו סכום הגון באומרו :ליידער בין איך
ווערן די שפע! ...דער אויבערשטער זאל העלפן ,איר נישט פון די גרויסע עשירים .עס קומט זיך אייך
זאלט האבן גרויס הצלחה און סייעתא דשמיא .כל מער פון דעם' ...הנותן מתנה לחבירו צריך
טוב ,בשורות טובות .ונפרדו לשלום. להודיעו' :כ'געב נישט פאר קיינעם אזעלכע
סכומים ,נאר כ'שטרענג זיך אן ווייל כ'האב א
געפיל
הזמנת קודש
מאת כ"ק מרן אדמו"ר שליט"א
לקראת שמחת החתונה בחצר קדשינו
החתן הרב דוד יצחק אייזיק שליט"א
בן לבנו חביבו הגה"צ אב"ד תהלה לדוד סקאליע שליט"א
עם הכלה תחי' נכדת כ"ק האדמו"ר מקאפיטשניץ שליט"א
בת לחתנו כ"ק האדמו"ר מטאלנא בית שמש שליט"א
שיתקיים בעז"ה ביום ראשון לך לך הבעלל"ט
נח תשפ"ז יח
דברות קודש מאת כ"ק מרן אדמו"ר שליט"א
אצל מסיבת לחיים
לרגל הופעת ספה"ק 'מעין גנים'
א' קרח תשפ"ו
ברוך השם מ'האט די זכיה אז מ'האט געדרוקט דעם ספר .ס'איז ביי מיר א שמחה גדולה מאד ,אז די ספר
איז ארויסגעקומען! ווען איך שעמעך נישט ,וואלט איך אנגעכאפט דעם ספר ,איך וואלט געטאנצט אזוי
ווי שמחת תורה! אויף א ספר שטייט אלעמאל "יצא לאור" ,ווייל באמת ,יעדער ספר וואס קומט ארויס פון
א צדיק אמת ברענגט אראפ אן אור אויף די וועלט!
חשיבות ספרי חסידות
מ'זאגט שבת און יו"ט (תהילים קלז ,ג) "לעושה אורים גדולים כי לעולם חסדו" .קען מען זאגן א כוונה ,אז
דער אייבערשטער שיקט אונז אזא גרויסע אור פון שבת ,צו מ'איז יא ראוי צו מ'איז נישט ראוי .שבת איז
ראשי תיבות "שאינה תלויה בדבר" .דער אייבערשטער גיבט אונז א מתנה ,ס'שטייט נישט מתנה טובה 'היה
לי' בבית גנזי ,נאר 'יש לי בבית גנזי' ,דהיינו ,אז ס'איז נאך בבית גנזי עד היום הזה! און ווען ס'קומט שבת
קודש ,הייבט דער אייבערשטער אויף אידישע קינדער און ער גיבט זיי אריין א דעת פון קדושה .וזהו
"לעושה אורים גדולים" ,דער אייבערשטער האט באשאפן די גרויסע אורות פון שבת און יום טוב.
קען זיין אז אין "לעושה אורים גדולים" איז אויך נכלל ,אז מ'דארף דאנקען דעם אייבערשטן אויף די ספרי
תלמידי בעשטה"ק זי"ע ,וואס איך בין מאמין באמונה שלימה ,אז ווען נישט די ספרי תלמידי בעל שם
וואלטן מיר אונז אלע אויסגעזען אזוי ווי די אלע אמעריקאנער וואס זענען דא געקומען מיט הונדערט יאר
צוריק ,וואס צוביסלעך זענען זיי אפגעקילט געווארן פון אידישקייט און זיי האבן זיך נישט געקענט האלטן,
ווייל אלעס איז צוגעגאנגען מיט א קאלטקייט און א קרירות ,אבער חסידות ברענגט אריין אן אש קודש אין
יעדן דבר שבקדושה.
אונזער זיידע דער צווייטער אוסטרא'ער זי"ע האט אמאל געזאגט ,די גמרא זאגט אנכי איז ראשי תיבות
'אנא נפ שי כתבית יהבית' .האט ער געזאגט א משל אז ס'איז געווען אמאל א בן מלך וואס איז געפאנגען
געווארן ביים שונא ,און מ'האט אים געשטעלט אין געפענגעניש .ער האט זיך אזוי געבענקט נאך זיין טאטן
און נאך די נימוסי מלכות וואס ער איז געווען געוואוינט ,ער איז געווען ממש מורא'דיג צעבראכן פון דעם.
אבער דער טאטע האט אים אריינגעשמוגלט ,מיט שפיאנען האט ער אריינגעשמוגלט יעדן טאג א בריוו ,ווי
ער האט אים מחזק געווען אז ער זאל נישט פאלן ביי זיך ,און אז ער האט נישט אויפגעגעבן ,ער גייט מלחמה
האלטן ,ער וועט אים נאך ארויסנעמען פון דארטן .ווען ער איז ארויסגעקומען פון די תפיסה ,האט ער
אנגעהויבן וויינען און דערציילן די אלע צרות וואס ער האט מיטגעמאכט ,האט אים דער פאטער געפרעגט,
"וויאזוי האסטו עס אויסגעהאלטן?" זאגט ער" ,ווייל דער טאטע האט מיר געשריבן א בריוו ,ער האט מיר
געוויזן זיין אהבה צו מיר .ווען דער טאטע האט מיר געשריבן יעדן טאג ,האב איך געזען אז מ'פארגעסט
נישט פון מיר!"...
זאגט ער ,דער אייבערשטער זאגט צו אידישע קינדער ,איך האב אים געגעבן א תורה" ,אנכי נפשי כתבית
יהבית" ,כביכול ,און אין די תורה ליגט דעם גאנצן קשר וואס דער אייבערשטער האט מיט אידישע קינדער.
יט נח תשפ"ז
מ'זעט דאך ,נאך אזויפיל יארן וואס מ'איז שוין אין גלות כמעט צוויי טויזנט יאר ,וויאזוי האלט מען זיך?
ווייל דער אייבערשטער האט אונז ליב ,ממילא האבן מיר אונז אויך ליב דעם אייבערשטן.
אבער מ'קען זיך נישט נעמען אהבה אליין ,קיינער זאל זיך נישט איינרעדן .מען מוז ארבעטן אויף זיך ,ער
זאל האבן די כלים ממשיך צו זיין די אהבה ,ער זאל עס מרגיש זיין .און דאס איז נאר דורך די ספרי
החסידות ,וואס אונזערע הייליגע רבי'ס טון אריינשיינען אין אונז אהבת ה' ואהבת תורה ויראת שמים.
המחבר הקדוש
דער זיידע ז"ל האט זייער שטארק געוואלט אז מ'זאל לערנען אזעלכע ספרים .ער פלעגט פון די נאנטע
פלעגט ער פרעגן" ,נו ,דו ווייסט וואס ס'שטייט אין צמח דוד?" ...רבי לוי (הרה"ח ר' לוי ראזענבערג
שליט"א משב"ק שהיה נכח במעמד) קען מעיד זיין ...ער איז דאך א בקי אין צמח דוד ...בכלל ,דעם הייליגן
ספר 'צמח דוד' איז דאך מלא וגדוש בנגלה ובנסתר ,ס'איז א כרכא דכולא ביה .ביים זיידן איז נישט געווען
קיין חילוק צווישן נגלה און נסתר ,ס'איז אלעס געווען די זעלבע.
רבינו שליט"א למד ב' אופנים הראשונים בספה"ק על הפסוק הראשון של 'שיר השירים'.
דער זיידע ז"ל זאגט דא 'פופצן אופנים' אויף די ערשטע פסוק! ער פלעגט אויסטייטשן א גאנצן פסוק,
נישט איבערגעלאזט קיין איין ווארט וואס זאל נישט שטימען .אסאך מאל פלעגט ער אויך קענען זאגן
תורה אויף די טעמים ,אויף די טראפן האט ער געזאגט תורה .און אלעס האט געקלאפט און געשטימט,
פלאי פלאים ,פלאי פלאי פלאים .נאך די גאנצע תורה וואס ער האט נאר געזאגט ,האט ער נאך צוגעלייגט
א גימטריא אדער א ראשי תיבות ,ס'איז געווען ממש מעין עולם הבא ,מתוק מדבש ונופת צופים.
דער זיידע ז"ל האט דאך געהאט א שכל אלקי! מ'דארף נישט זיין קיין גרויסע מבין ,ווער ס'קוקט אריין
אין זיינע תורות איז מרגיש די קדושה וואס ליגט אין זיינע הייליגע ווערטער .א מענטש קען נישט שרייבן
אזעלכע תורות נאר אז ער לעבט אין דעם ,ער ליגט אין דעם .דאס האט ער געטראכט א גאנצן טאג ,אזוי
האט ער געלעבט .ער פלעגט גיין שפאצירן אין זומער אין קאנטרי" ,וידבר על העצים ועל האבנים" ,וואס
ער האט נאר געזען האט ער אויף דעם געזאגט תורה .ער האט געזען א כלב ,האט ער אויף דעם געזאגט
תורה .דער גאנצער קאפ איז אים געליגן אין תורה.
שטייט דאך אין קריאת שמע "ודברת בם ולא בדברים בטלים" .לאמיר פארשטיין ,א מענטש קען לעבן אן
רעדן דברים בטלים? ער וויל דאך לעבן צווישן מענטשן .אבער "ודברת בם" ,אז ער זאל זען אז ער זאל
זיין אזוי דבוק אין די תורה אז דיינע דיבורים זאלן זיין דיבורי תורה ,ממילא "ולא בדברים בטלים" .אין
הקדוש ברו ך הוא בא בטרוניא עם בריותיו .דאס איז נישט מעגליך ,נאר דער וואס איז אדוק אין די תורה,
דער רעדט נאר תורה .אפילו זיין שיחת חולין צריכין לימוד ,דער רעדט נאר תורה.
ברכת הקודש
דער זיידע ז"ל האט געשריבן אויף אלע חמש מגילות .זאל דער אויבערשטער העלפן ,אז די אלע חשובע
נדיבים וואס האבן גענומען א חלק אין די גרויסע הוצאות פון דעם ספר און אלע וואס וועלן נעמען א חלק
אין די הוצאות פון די קומענדיגע ספרים בעז"ה ,זאל די זכות פונעם בעל מחבר דער זיידע ז"ל מגין זיי
אויף אלע ,בפרט אז די נשמה פון א צדיק ליגט אין זיין ספר ,מ'זאל געבענטשט ווערן בכל מילי דמיטב
מתוך שמחה ונחת תמיד.
אח"כ רקד רבינו שליט"א עם הספה"ק בידו על הניגון 'שישו ושמחו בשמחת התורה'
נח תשפ"ז כ
שמחת נישואי
הרה"צ אב"ד תהלה לדוד שליט"א
ח' טבת תשס"א
בעמדינו בעידן חדוותא עת שמחת אפריון של החתן שליט"א בן הגה"צ אבד"ק תהלה לדוד סקאליע
שליט"א ,אמרנו 'דבר בעתו מה טוב' ו'זכרנו ימים מקדם' משמחת הנישואין של אבי החתן שליט"א
שהתקיים ביום ח' טבת תשס"א באולמי 'אור החיים וויזניץ' במאנסי במקהלות עם רב ובהשתתפות
אדמורי"ם ורבנים שליט"א מכל החוגים ובראשם אבי החתן כ"ק מרן אדמו"ר שליט"א.
העתקנו הדברים שנתפרסמו בימים ההם ב'קובץ באר יצחק' – חלק ג' ,ככתבו וכלשונו.
שמחת התנאים
במוצאי חג השבועות התקבלה הבשורה מהרנינה אודות שמחת קישור החיתון של החתן פרע"ח
הרב אליעזר חיים שליט"א בנו חביבו של כ"ק מרן רבינו שליט"א ,עם הכלה תחי' בת הגה"צ רבי
שלום מענדעלאוויטש שליט"א אבד"ק חאליוב בן כ"ק אבד"ק טארטיקוב זצ"ל' .שמחת הווארט'
נערכה בבית המחותן בעיר מאנסי .בשבוע הבא התקיים 'שמחת התנאים' ברוב פאר ובדר
בהשתתפות אדמורי"ם ורבנים שליט"א ,והחתן נאם 'פשעטל' כנהוג.
נח תשפ"ז כב
בשבת עליה לתורה
ברנה ובצהלה נפתחה ימי השמחה ב'שבת עליה לתורה' – שבת פרשת מקץ .כל התפלות ועריכת
השולחנות התקיימו ברוב פאר והדר בהיכל בית מדרשינו .על שב"ק גם בא יבא המחותן הגה"צ
אב"ד חאליוב שליט"א להשתתף בצל הקודש .ציבור גדול אנ"ש ואורחים רבים הגיעו מקרוב
ומרחוק להשתתף בשמחת רבינו.
בשב"ק בבוקר לאחר התפלה נערכה הקידושא רבא בבית מדרשינו בהשתתפות האדמו"ר
מאסטראוו קאלאשין זצ"ל יבדלחט"א הגה"צ אב"ד טארטיקוב ,ראב"ד מנחת חינוך ,דומ"ץ
בעלזא שליט"א ועוד .במוצ"ש נערכה מסיבת מלוה מלכה בשילוב 'שמחת הפארשפיל' בתופים
ובמחולות .לפני ברכת המזון נכנס כ"ק אדמו"ר שליט"א ונטל ידיו לסעודת מלוה מלכה וסיפור
שני סיפורים מהבעשטה"ק ולאחר ברכת המזון רקד עם החתן והמחותנים.
נח תשפ"ז כג
שמחת החתונה הגדולה
ביום רביעי פרשת ויגש -ח' טבת תשס"א ,נחגגה שמחת החתונה באולמי 'אור החיים במאנסי'
בהשתתפות קהל רב מאנ"ש .עם התחלת הקבלת פנים שתו כל הקהל 'לחיים' ועברו לפני הקודש
לברך ולהתברך לפני הקודש .לאחר מכן הלכו עם החתן ל'באדעקן' ,ומה נהדר היה המראה והנורא
עת הלביש מרן רבינו שליט"א את הבעקיטשע הלבן של מרן רביה"ק זי"ע מה שהיה רגיל ללבוש
בראש השנה .התעוררות גדול אחז את כל אנ"ש חסידי רבינו זצ"ל בהזכרם בשנים קדמוניות בהלו
נרו על ראשנו ,את עבודתו בקודש ביום ראש השנה בהשתפכות הנפש כבן המתחטא לפני אביו
וכלפיד אש בער ולימין קדשו עמד עטרת ראשנו מרן רבינו שליט"א שלא מש ידו מתוך ידו ,ותהי
לחרדת קודש לכל הנאספים.
אח"כ יצא כל הקהל בראשות רבינו שליט"א ל'מעמד החופה' .אחר ששרו ניגוני דביקות כיבד
רבינו שליט"א ב'סידור קידושין' ,ברכות 'שבע ברכות' כ"ק אדמו"ר בעל תורת מרדכי מוויזשניץ
זצ"ל' ,ברכה אחריתא' הדוד הגה"צ אבד"ק טארטיקוב שליט"א .לאחר החופה בירך רבינו שליט"א
'ברכת הקודש' לכל הקהל שזכות אבות יגן על כל המשתתפים להושע בישועות ורפואות וענו כל
העם אמן.
בשמחת החתונה השתתפו האדמורי"ם מוויזניץ ,ראדוויל ,אסטראוו קאחלאשין ,אדמו"ר
מוויזניץ מאנסי ,גאב"ד סאטמאר מאנסי ,סערדיהעלי ,אדמו"ר מטשערקאס ,אב"ד טארטיקוב,
אב"ד לימינוב ,דומ"ץ נייטרא מאנסי ,אב"ד תו"א מאנסי.
נח תשפ"ז כד
בשעה 9:30הופיע מרן רבינו שליט"א באולם השמחה ,כשכל הקהל פרצו בשירה וזמרה בניגון 'קול
רינה' ,ורבינו שליט"א רקד עם היושבים על בימות הכבוד .אח"כ עברו הקהל לאחילת 'לחיים'
שנמשך לשעה אריכתא .לאחר שרבינו שליט"א נטל ידיו לסעודה המשיכו הקהל בריקודין,
והשמחה הגיע לשיאו עת עמד רבינו לרקוד עם בנו החתן ואח"כ עם המחותנים.
כחצות הלילה בירכו על הכוס והתחילו בעבודת ה'מצוה טאנץ' .בתחלה הזמין ל'מצוה טאנץ'
הסבא הגה"צ האור המאיר מסקאליע זצ"ל ואח"כ הזמין את אבי החתן כ"ק רבינו שליט"א והזכיר
את הצדיקים רבוה"ק לבית יאמפאלי -סקאליע זי"ע המשתתפים בשמחת נכדם ,ובפרט הזכיר
את הקשר האמיץ שהיה בין רבינו לזקינו רביה"ק זי"ע שלא מש מתוך אהלו עד יומו האחרון ,וגם
הוא היה היחידי ששהה בתוך חדרו בעת היציאת נשמה ,וגם לאחר ההסתלקות נשאר רבינו אדוק
ומקושר בכל נימי נפשו בהפצת תורתו ועבודתו בקודש ומרן לא זז זיז כל שהוא ממנהגיו הק' של
רביה"ק ,ע"כ ביקש ממרן שליט"א שבזכותם הגדול של אבוה"ק ובכוחו ימשיך לכל הקהל
הנאספים השפעות טובות בבני חיי ומזוני רויחי ורפואות וישועות ,וינועו אמות הסיפים לקול
בקעת השירה עת רקד כ"ק אדמו"ר שליט"א .אחר הריקודין קדישין לפני הכלה כשכולו בוער
כלפיד אש מעתיר ומתפלל עבור כלל ישראל שנשמך זמן ארוך ,ואח"כ רקד עם בנו החתן ועם
המחותנים.
'שבת שבע ברכות' נערכה ברוב פאר והדר בעיר מאנסי בביהמ"ד בית אשר מרדכי ד'חאליוב .רבינו
שליט"א הגיע לשבות בערי מאנסי לרגל שבתא דריגלא ,וערך את ה'שלחן הטהור' בביהמ"ד דשם
שהיה מלא מפה לפה מתושבי מאנסי שבאו מרחוק ומקרוב לחזות בנועם השבת בחצר הקודש
סקאליע .לאחר שנגמר הסעודות שבת והזמירות כיבדו את המחותן באמירת הפסוק ורבינו
שליט"א פתח את פיו בחכמה בדברי אלקים חיים למזך זמן ארוך ואח"כ ברכת המזון רקד רבינו
ריקודין קדישין לפני הכלה.
גולת הכותרת מהשמחה הגדולה היה שבע ברכות המרכזי שע"י בית מדרשינו ,בו השתתפו
האדמורי"ם מאסטראוו קאלאשין ,סטרעטין ,שענדישוב ,סערדיהעלי ,טארטיקוב ,פשעווארסק
וומסב"ג .במשך הסעודה נאמרו ד"ת מר' לייב בער ראזענבערג ,מר' יהושע שלמה גרויס
ומהמחותן ודב"ק מרבינו שליט"א ,אחר ברהמ"ז רקד כל הקהל עד חצות הלילה.
נח תשפ"ז כה
כו נח תשפ"ז
קשר עליון
בין צדיקי בית סקאליע -זוועהיל
בקרב אנשי שלומנו חסידי ואוהדי בית סקאליע ,אין צורך להכביר במילים אודות קשרי הידידות
המופלאים ועבותות האהבה העזים אשר שררו מאז ומקדם בין רבותינו הקדושים לבין צדיקי בית
זוועהיל .קשרים עילאיים אלו עולים פעם אחר פעם על דל שפתיו הטהורות של כ"ק מרן רבינו
שליט"א ,המזכירם תדיר בשיחות הקודש בפני נכדי בית זוועהיל המסתופפים בצלו.
די לחזות במקום מנוחת קודשו של מרן רבינו הקדוש זי"ע ,השוכן באותה שורה ממש בה טמונים
צדיקי בית זוועהיל ,כדי להבין את עומק הדברים .אולם מעבר לכך ,לאורך כל השנים התקיים קשר
עליון ובל ימוט דאורייתא בין שתי השושלות המפוארות ,כאשר הצדיקים רוחשים זה לזה חיבה
יתירה וקירוב שאינו מצוי .יסודם של דברים נעוץ באילנא דחיי ,שכן שני בתי המלוכה הינם נכדים
גמורים ,בן אחר בן ,של מרן המגיד הקדוש מזלאטשוב זי"ע ולמעלה בקודש.
נודעים ברבים סיפוריו של כ"ק מרן רבינו שליט"א ,אשר זכה מספר פעמים להסתופף בצל קדשו של
הרה"ק בעל 'יקרא דמלכא' מזוועהיל זי"ע .באותם ימי הוד ונשגב ,הראה לו הרה"ק מזוועהיל חיבה
יתירה ,מופלאה ומיוחדת במינה ,שחרגה מכל המקובל ,והיה מקרבו בקירוב עילאי כבן המתרפק על
אביו .שיאו של אותו קשר בל יינתק ,אשר נחרת באותיות של אור בלב רבינו שליט"א ,היה בעת רעוא
דרעוין בסעודתא תליתאה דשבתא ,לעיני כל החסידים המשתוממים ,כיבדו האדמו"ר הקדוש
מזוועהיל זי"ע בקדושה ובמורא לברך את 'ברכת המזון' על כוס של ברכה ,כיבוד נדיר ונשגב השמור
ליחידי סגולה ומלמד על גודל מעלתו והערצתו של רבינו בעיניו הטהורות.
באותם ימים התבטא הצדיק מזוועהיל בחפץ לב על רצונו להשתדך עם 'נכדי סקאליע' – דיבור קדוש
אשר קרם עור וגידים והתקיים הלכה למעשה בשמחת הנישואין של נכדתו ,הרבנית ע"ה נכדת חתנו
כ"ק האדמו"ר בעל 'חוקי חיים' משומרי אמונים זצ"ל.
כמו כן ,ידוע לכל הקשר האישי והחם של הרה"ק בעל 'אור אברהם' מזוועהיל ובנו הרה"ק בעל 'משנת
שלמה' זי"ע עם יבלחט"א כ"ק מרן אדמו"ר שליט"א .קשר זה נמשך כשרשרת זהב של אהבה וקירוב
שאינו מצוי ובכל עת שבה פקדו צדיקי זוועהיל את ניו יורק ,שמו את פעמיהם לבקר במעון קודשו
של רבינו שליט"א ,ולעומתם ,כאשר שהה רבינו בארץ הקודש ,נהג להשיב להם בביקורי כבוד
במעונם.
קשר החסידות השזור בנימי קדושה ,נקשר לנצח בין כותלי היכל זוועהיל .דברי הימים של החצרות
נחרתו בדמע כאשר מאותו היכל קדוש – בניין ביהמ"ד זוועהיל – יצאו מסעות ההלוויה קורעי השמים
של הרבנית הצדקנית ע"ה ,ושל אביה חותן המלך ,הרה"צ רבי מאיר מסקאליע זצ"ל .בין הכתלים
הללו ,שבהם נשפכו דמעות כמים על סילוקם של קדושי עליון ,עומדים כעת להתנוסס גילויי שמחה
ודבקות של תורה וחסידות ,ההופכים יגון לששון ומקשרים את העבר המפואר אל ההווה המרומם.
נח תשפ"ז כח
רק בחורף האחרון ,כאשר הביע כ"ק אדמו"ר שליט"א את רצונו הטהור לערוך 'ביקור גומלין' אצל
שביק"ר כ"ק האדמו"ר מזוועהיל שליט"א אשר שהה באותם ימים בארצות הברית ,סירב הרבי
מזוועהיל בתוקף שרבינו יטריח את עצמו למענו .על אף סדר יומו העמוס לעייפה בגיוס כספים
לטו בת מוסדותיו ולקראת שמחת נישואי צאצאו ,הטריח האדמו"ר מזוועהיל את עצמו בטירחא
דגברא רבא ובא לחסות בקודש פנימה אצל כ"ק מרן רבינו שליט"א .במהלך אותו ביקור מרומם ,אשר
פרטיו נדפסו בגיליוננו ,הפציר הרבי מזוועהיל ברבינו שליט"א בכל לשון של בקשה לבוא ולשבות
שבת קודש בארץ ישראל ,ואף הגדיל לעשות והביע את מוכנותו המלאה להעמיד את בית מדרשו
לרשותו של רבינו.
ועתה ,כאשר רבינו שליט"א נערך לקראת השבת ההיסטורית בירושלים עיר הקודש ,נכנסו עסקני
חצר הקודש זוועהיל בעובי הקורה יחד עם עסקני חצרנו .מתוך שאיפה לקיים את רצון קדשו של
רבם ,העבירו עסקני זוועהיל באצילות ובמלואו את 'ביהמ"ד זוועהיל' לשימוש חצר קודשנו עבור ימי
השבת.
בבחינת 'קדישא לשעתא וקדישא לעתיד' ,יעמוד כ"ק מרן אדמו"ר שליט"א וינהיג את תפילות
הקודש המשקשקות שערי שמים ,ויערוך את השולחנות הטהורים מלאי ההוד והדבקות באותו
מקום נאסטלגי ומקודש ,אשר בין כתליו עבדו צדיקי בית זוועהיל את עבודתם הנוראה בחמישים
השנים האחרונות באנפין נהירין עילאה .שם ,מתוך התעלות עילאית וחצר מלאה זיו והוד ,יימשך,
יתעצם וישגשג הקשר הבלתי מנתק שבין צדיקי בית סקאליא וזוועהיל – קשר של נצח ,עד ביאת
גואל צדק במהרה בימינו אמן.
נח תשפ"ז כט
ט
א' תצא השתתף רבינו שליט"א אצל שמחת
החתונה בבית גיסו הגה"צ ר' אלחנן הורוויץ
שליט"א אב"ד ראפשיץ ק"י באולמי עטרת חי'
שרה בעיר מאנסי.
ב' תצא עלה רבינו שליט"א לנחם אבלים אצל
כ"ק האדמו"ר מקרעטשניף סיגוט שליט"א –
חדב"ן ואחיו הרה"צ ר' מאיר שליט"א ,בבית
מדרשו בוומסב"ג ,לאחר פטירת אביהם כ"ק
האדמו"ר מקרעטשניף סיגוט זצ"ל .שם גם
נפגש עם כ"ק האדמו"ר מנדבורנא מב"פ
שליט"א.
אח"כ השתתף אצל שמחת החתונה לנכד
ידידו ורעו ש"ב כ"ק האדמו"ר מגאלאנטא
שליט"א באולמי 'אימפיריעל' ,והתכבד
ביתרת הכבוד וקם לרקוד עם החתן
והמחותנים ,וריקוד מיוחד עם האדמו"ר
מגאלאנטא .כמו כן נפגש עם הסבים כ"ק
גאב"ד טענקא ,גאב"ד ווינא והאדמו"ר
מבורשטין שליט"א.
משם חזר רבינו שליט"א לב"פ והשתתף אצל
שמחת החתונה של ש"ב החתן ישראל אהרן
ארי' לייפער הי"ו נכד מרן רביה"ק בעל אמרי
ברוך מסקאליע זי"ע ,עם הכלה תחי' בת
ידידינו הרב אברהם יעקב פריינד הי"ו .כמו
רקד בעיגול עם צאצאי מרן רביה"ק בעל
אמרי ברוך זי"ע.
אח"כ השתתף רבינו שליט"א אצל שמחת
החתונה לנכד ידידינו הרב ברוך הורוויץ
שליט"א בן דודו הרה"צ ר' יעקב הורוויץ
שליט"א ממעליץ ,עם הכלה נכדת הרה"צ ר'
ישראל אונסדארפער שליט"א והרה"ג ר' יעקב
פעלדמאן שליט"א.
לא נח תשפ"ז
פאר אלע קלאסן פון נורסערי ביז כתה ב'
