חתם סופר · Chasam Soifer — נח (2026-10-12)

ברוך יודא קליין
מט
דער הייליגער
חתם סופר
צווייטער טייל:
זיינע קינדער און אייניקלעך
דער כתב סופר
הגה״ק רבי אברהם שמואל בנימין סופר זצ״ל
[]43 די טיילונג אין אונגַארן
[פארזעצונג פון פריער]
ָ
שטאט ּפעסט.ָ דונא ,אין דער
וואוינען אויף דער ַאנדערער זייט פונעם טייך ַ
געווארן צו וואוינען אויך אין ּפעסט איז רבי ָ ווען אידן זענען ערלויבט •חדשים מקרוב באו וגו' :אנו יודעים ורואים הדורות מתמעטים
געווארן ַאלס דער ערשטער רב פון ּפעסט. ָ הרמאן אויפגענומען ַ ווא
ישראל ַ בענין ידיעת התורה ויראת שמים ,וכל אדם מתירא שמא בניו לא
הרמאן איז געבוירן שנת תקט"ו .ער איז געווען ַא תלמיד ַ ווא
רבי ישראל ַ יהיו כמותו ,וכן זרעו וזרע זרעו ,אבל זה לא עלה על הדעת שיבוא
קאליר אב"ד רעכניץ (בעמח"ס "אור חדש" פון דריי גדולי ישראל :פון רבי אלעזר ַ האב צדיק וישר מלא בש"ס ופוסקים הדבר במוקדם כל כך שיהי' ָ
בארבי אב"ד ּפרעשבורג ,און פון אויף מסכת פסחים און קידושין) ,פון רבי מאיר ַ ובנו מומר ומחלל שבת ,זה חדשים מקרוב באו לא שערים אבותיכם.
ּפראג.
רבי זרח איידליץ אין ַ (תורת משה חתם סופר פרשת האזינו ,ד"ה חדשים).
יאר שּפעטער, געווארן רב אין קערעסטיר .מיט ָ 11 ָ שנת תקמ"ה איז ער אונגארישן
ַ דעּפוטאט אין
ַ הרמאן ,דער ערשטער "אידישער" ַ ווא
מאריץ ַ ָ
געווארן צו וואוינען אין ּפעסט ,איז ער
ָ שנת תקנ"ו ,ווען אידן זענען ערלויבט קאנגרעס,לאגישער וויצע ּפרעזידענט פון אידישן ָ נעא ָ
רלאמענט און דער ָ ּפא ַ ַ
געווארן ַאלס דער ערשטער רב אין ּפעסט ,וואו ער איז געווען ָ אויפגענומען איז געווען ַא לעבעדיגער ביישּפיל אויף דער שרעקליכער בליץ שנעלער
רב ביז צו זיין הסתלקות אין שנת תקפ"ו. לאגן אין ּפעסט און אויף דער סכנה נעא ָ
דראסטישער ירידה פון די ערשטע ָ ַ
כאטש ער ראן עטליכע תשובות צו איםָ . פא ַ
אין שו"ת חתם סופר זענען ַ פארגעשטעלט. האט מיט זיך ָ דאס משנה זיין פון דרכי אבות ָ וואס ָ ָ
געוואנדן צום גדול הדור,
ָ האט ער זיך איז געווען עלטער פונעם חתם סופר ָ הרמאן,
ַ ווא
הרמאן איז געווען ַאן אייניקל פון הרה"ג רבי ישראל ַ ַ ווא
מאריץ ַ ָ
צום חתם סופר ,מיט עטליכע שווערע שאלות .אין די תשובות צו אים (אה"ע הרמאן ַאליין איז געבוירן אין
ַ ווא
דער ערשטער רב אין ּפעסט .רבי ישראל ַ
גאר
ח"ב ל"ב ,אה"ע ח"ב קי"ח ,חו"מ ע"ג) טיטולירט אים דער חתם סופר מיט ָ נאך נישט געווען ערלויבט צו וואס אידן זענען ָ ַאלט אויבן אין ַא צייט ָ
| פ' נח תשפ"ז | 16
געשטאנען על המשמר נישט צו ערלויבן די ַ הרמאן איז ַ ווא רבי ישראל ַ
האט לאגן אין ּפעסט זיך הויבן די קעּפ .דער חתם סופר ָ נעא ָ שּפעטערדיגע ָ
לאזן איינפירן די אים געשריבן תשובות און בריוו מחזק צו זיין נישט צו ָ
האבן האט געלעבט ָ הרמאן ָ ַ ווארעפארמען .כל זמן רבי ישראל ַ ָ מינדעסטע
באוויזן צו עפענען קיין שולן מיט לאגן נישט ַ נעא ָ טאקע די שּפעטערדיגע ָ ַ
דאס געשטרעבט צו טון. האבן ָ זייערע שינויים ווי זיי ָ
הרמאן זענען די דיינים פון ּפעסט ַ ווא
נאך דער פטירה פון רבי ישראל ַ ָ
רגעשלאגן
ָ פא האט דער חתם סופר ָ לאגןָ . נעא ָ שוואך פון צוימען די ָ ַ געווען צו
ּפאסטן פאר'ן ָ שוואגער הגאון רבי שלמה איגר ַ ָ נדידאטור פון זיין ַ קאדי ַ
פון ּפעסטער רבנות .דער מהר"ץ חיות איז אויך געווען איינער פון די
האבן ָאבער אויסגעוויילט לייב נדידאטן .די ּפעסטער ראשי קהילה ָ ַ קא ַ
מאלהאבן ַא ָ וואס מיר ָ שוואב פון פרוסטיץ .אין ַא בריוו צום בעל ערוך לנר ָ ַ
שוואב איז נישט תוכו כברו .מיט ַ געבראכט שרייבט דער כתב סופר ַאז לייב ַ
האט ער זיך געפונען אין דער מחנה פון חרדי'שע אידן און מיט איין פיס ָ
רעפארמען. ָ לאגן איינצופירן זייערע נעא ָ האט ער ערלויבט די ָ דער צווייטער ָ
רמאציע און גייסטיגע דערקייקלונג אין בלויז נספא ַ ָ טרא מאטישע ַ דרא ַ די ַ
הרמאנס איז געווען איינע פון די לעבעדיגסטע ַ וואצוויי דורות ווי ביי די ַ
פאר די תלמידי החתם סופר פאר'ן כתב סופר און ַ ווארענונגס צייכענעס ַ ָ
מאכן די מינדעסטע פשרות מיט וואס שטעקט אין ַ לגבי דער גרויסער סכנה ָ
לאגן און אין עובר זיין אויפ'ן חתם סופר'ס צוואה און אזהרה פון נעא ָ די ָ
חדש אסור מן התורה.
געטאן די שענסטע שידוכים .זיין זון רבי ָ האט הרמאן ָ ַ ווא
רבי ישראל ַ
שוואגער מיט די גרעסטע גדולי ישראל. ָ הרמאן איז געווען ַא ַ ווא
וואלף ַ מאיר ָ
געהאנדלט מיט ַ האט עוסק געווען אין מסחר. הרמאן ָ ַ ווא
וואלף ַ ר' מאיר ָ
שטארק מצליח געווען .דעם זון זיינעם ,דער שּפעטערדיגער ַ טעקסטיל און
האט ער ַאריינגענומען ַאלס ַא שותף אין הרמאןָ , ַ וואמאריץ ַ עוכר ישראל ָ הרה״ג רבי משה מינץ זצ״ל ,אב״ד אויבן ישן
הרמאן אונד זוהן" ַ "ווא
האט געענדערט צו ַ נאמען ער ָ געשעפט — וועמענ'ס ָ
האט ער אים געשיקט שטודירן אין אוניווערזיטעט .אין — און גלייכצייטיג ָ
געווארןָ געווארן .ער איז ָ קאליע אינגאנצן ַ ַ מאריץ גאר ַא קורצער צייט איז ָ ָ דערמאנט אים אויך אין עטליכע תשובות ַ שיינע טיטלען .דער חתם סופר
געווארן ַא קל שבקלים. ָ נגעשטאּפט מיט דעות כוזבות און ָ ָא צו ַאנדערע גדולים ַאלס אב"ד ּפעסט.
געווארן פון די גרעסטע עשירים אין ּפעסט .ער ָ הרמאן איז ַ ווא
מאריץ ַ ָ אין ַא תשובה צו הגאון רבי משה מינץ אב"ד אויבן ישן גיט דער חתם
האט ָאּפגעקויפט און געגרינדעט ַאלץ מער געשעפטן ,איינשליסנדיג ַא ָ וואס רבי משה מינץ
הרמאן לגבי טענות ָ
ַ ווא
פאר רבי ישראל ַ סופר גערעכט ַ
באנק. ַ האט מסדר געווען איןהרמאן ָ
ַ ווא
וואס רבי ישראל ַ געהאט אויף ַא גט ָ
ַ האט
ָ
ערפאלגרייך אויף דער בערזע .בעת דעם בירגער ָ ער איז אויך געווען דאן געווען טייל פון דער גלילות פון אויבן ישן כאטש ּפעסט איז ַ ּפעסטָ .
מעריקאנער ַ קריג אין ַאמעריקע ,די ,civil warזענען די ַאקציעס פון ַא הרמאן
ַ ווא
נאך איידער רבי ישראל ַדארט געווען רב ָ און רבי משה מינץ איז ָ
מארקעט אין ניו סטאק ַ ַ מעריקאנער ַ דעמאלטדיגן ַא ָ פירמעס אויף דעם געווארן רב אין ּפעסט שרייבט דער חתם סופר אין דער תשובה צו רבי ָ איז
דאן ,אין שנת תרכ"ו ,געקויפט ַאקציעס אין האט ַ געפאלן .ער ָ ַ שטארק ַ יארק ָ וואס ער ,רבי משה מינץ,משה מינץ (אהע"ז ח"ב תשובה י"ג) ַאז די חסרונות ָ
האט מעריקאנער בירגער קריג ָ ַ מעריקאנער פירמעס .ווען דער ַא ַ גרויסע ַא האט מסדר געווען זענעןהרמאן ָ
ַ ווא
וואס רבי ישראל ַ טרעפט אין דעם גט ָ
דראסטיש געשטיגן און ער איז סטאקס ַ זיך געענדיגט זענען די ווערט פון די ַ אויסגעהאלטן" :ע"כ לא ידעתי שום תקלה ומכשול .ואם אמור יאמר ַ נישט
געווארן. ָ נאך מער נתעשר ָ מר הגאון מחו' שלא לכתוב שם שום גט כלל מכאן ואילך לא ידעתי על מה
געווארן ַא פורק עול תורה ומצוות. ָ מיט דער צייט איז ער לגמרי ולמה ,ואנו מוציאים לעז על אותן שכבר ניתנו שם כמה וכמה גיטין .ע"כ
לאגן אין ּפעסט, נעא ָגעווארן דער "ראש הקהל" פון די ָ ָ גלייכצייטיג איז ער אקוה שהדרת גאונו יאחוז צדיק דרכו ואל יעמוס עלי' שום משא מכשול
קאנגרעס און דער ערשטער איד ערוויילט דער וויצע ּפרעזידענט פון אידישן ָ ועון ח"ו ,וכסאו וביתו נקי ואנחנו נקיים מה' ומישראל".
רלאמענט. ּפא ַ אונגארישן ַ ַ צו ווערן צום מאל אין דער תשובה ַאלס "מחותני".
(דער חתם סופר טיטולירט רבי משה מינץ צוויי ָ
געווארן ַאלץ מער שונא ָ מיט'ן וואוקס פון זיין רייכטום און רום איז ער דערפאר ווייל רבי יודא צבי גינז–שלעזינגערַ ,א ּפלימעניק פון רבי עקיבא
ַ דאס
מסתמא איז ָ
הדת און עוכר ישראל .זיין ציל איז געווען צו ווערן פולשטענדיג ַאסימילירט איגר ,רבי עקיבא איגר'ס ברודער'ס ַא זון ,און ַא תלמיד פון חתם סופר ,איז געווען ַאן איידעם
גאנץ האט ַ רעפארמירן די אידישע רעליגיע .ער ָ ָ פאלק דורך אונגארישן ָ ַ אין ביי הגאון רבי משה מינץ).
האט ער פאר זיין טויט ָ יאר ַ דאס גייט אים פירן .עטליכע ָ גוט געוואוסט וואו ָ זארגַ ,אזווען מען איז בשעתו געקומען דערציילן דעם חתם סופר מיט ָ
נאך שמד'ן. האט מורא ַאז זיינע קינדער וועלן זיך ָ געזאגטַ ,אז ער ָ ָ געוויסע אידישע ּפרעשבורגער איינוואוינער ציען זיך וואוינען קיין ּפעסט,
האט זיך גע'שמד'ט (ריטשארד) ָ ַ ריכארד ַ טאקע געווען :זיין זון ַאזוי איז ַ האט דער חתם סופר שטאטָ ,
ָ מאדערנע שטארק ָ
ַ וועלכע איז געווען ַא
געווארן ַא קריסט .ערשט ָ האט זיך געטויפט און נאך ביי זיין לעבן .ער ָ ָ טאקע נישט צווישן אונז".
לאנגען ַ
"בא ַ
וואס ציען זיך ַאהין ַגעזאגטַ ,אז די ָ
ָ
17 | פ' נח תשפ"ז |
דאס ווארטן ביז ער קומט ַארויס .איר הערטָ , אים ַ טאליק .זיין קא ָ דערנאך ַא ַ ָ טעסטאנט און ַ ּפרא
ָ ַא
וואס שטייען אין שולחן ערוך .און זענען די הלכות ָ האט זיך גע'שמד'ט (ערנא) ָ ָ צווייטער זון ַארנעסט
לאגן ווילן זיך נישט פירן לויט די נעא ָ ווייל מיר ָ טאליק. קא ָ געווארן ַא ַ ָ פאטער'ס טויט און נאכ'ן ָ ָ
דאקסן ַאז מיר זענען נישט רטא ָ זאגן די ָא ָ הלכות ָ האט זיך טאכטער רענעָ , זיין דריטע קינד ,זיין ָ
גענוג רעליגיעז. קאלוויניסט, געווארן ַא ַ ָ שּפעטער געטויפט און
אונגארישער דיכטער ,שרייבער און ַ דער שטראמען פון קריסטליכע ָ איינע פון די
קאי איז געווען צוגעגרייט יא ַ מאר ָ טסמאן ָ ַ שטא ַא
ַ האבן טעסטאנטיזםַ .אלע זיינע דריי קינדער ָ ַ ּפרא
ָ
מאריץ צו ָאט די נידערטרעכטיגע ווערטער פון ָ לזא גע'שמד'ט ,רח"ל. זיך ַא ָ
דאס האט ָ וויאזוי ער ָ הרמאן .שווער צו וויסן ַ ַ ווא
ַ
מאלהאט שוין ַא ָ געוואוסט .מעגליךַ ,אז ער ָ
לאגן ,און נעא ָ ָ געהערט די טענה פון ַאנדערע
טאקע דאס געהערט ַ האט ָ גאנץ מעגליך ַאז ער ָ ַ
הרמאןָ ,אדער דער ַ "וואַ
הרמאן ַאליין מיט וועמען ער איז ַ ווא
מאריץ ַ פון ָ מאדערנער המן?" ָ
קאלעגע .בכל אופן איז ער נאענטע ָ געווען ַא ָ ווי געשריבן אין פריערדיגן ַארטיקל איז דער
דאקסישע אידן שושן פורים תעודת ״חבר״ פון הרה״ג רבי ישראל וואהרמאן געווען גרייט .דער גרויסער דיכטער און שרייבער, רטא ָ נצחון פון די ָא ָ
אונגארישער קולטור און ַ פאטערס פון דער פון די ָ זצ״ל אב״ד פעסט ,פאר רבי משה פאקש אין מלובש הדעת, בהיסח געקומען שנת תר"ל
האט רלאמענט מיטגלידערָ , ּפא ַ רעסּפעקטירטער ַ דער טבע ,ענליך צו דעם נס פורים בימים ההם
ווארט. דאס ָ גענומען ָ וואס די גדולי בזמן הזה .אויך די אויסדרוקן ָ
טאקירן די הרמאן ַאזוי העסליך צו ַא ַ ַ ווא "ווי שעמט איר זיך נישט הער ַ נאכדעם זענען געווען לשונות פון נס פאר דעם און ָ האבן גענוצט ַ ישראל ָ
פאלק ,דעם שולחן ערוך פון אייערע עלטערן און אור רעליגיע פון אייער ָ פורים און פון דער מגילה" ,כתב אשר נחתם בטבעת המלך" ,א.ד.ג.
רוואס ציטירט איר בלויז פא ָ דארט? ַ רוואס שטעלט איר זיך ָאּפ ָ פא ָ עלטערןַ . נאר אויך וואס נישט בלויז די גדולים וצדיקיםָ , אינטערעסאנט ָ ַ איז עס
וואס איר ציטירט ענדיגט זיך מיט זאץ ָ זאץ פון יענעם סעיף .דער ַ האלבן ַ ַא ַ שּפראך ,די אויסדרוקן פון ַ האט גענוצט ָאט די רגאן פון שומרי הדת ָ דער ָא ַ
דאס צו די ווערטער" :ועכשיו לא נהגו לאמרו" ,היינט פירט מען זיך נישט ָ נאך היבש איידער דעם נצחון. נס פוריםָ ,
אויטאר,
ָ רא ,דער קא ָ דאס אידן נישט היינט? רבי יוסף ַ זאגן ָ רוואס ָ פא ָ זאגןַ . ָ מאל אויפגעטרעטן אין דאס ערשטע ָ האט ָ הרמאן ָ ַ ווא
מאריץ ַ ווען ָ
נומענטאל ווערק, ַ מא
דאס אין זיין ָ דער מחבר ,פון שולחן ערוך ,ערקלערט ָ טאקע אויפ'ן שולחן ערוך רלאמענט מיט זיין העסליכע ַא ַ ּפא ַ אונגארישן ַ ַ
פאר גענוג יראי שמים האלטן מיר זיך נישט ַ זיין ספר "בית יוסף"ַ ,אז "היינט ַ דיאר"מא ָ ביילאגע פון דער צייטונג שומרי הדת ָ ַ האט די אידיש–דייטשע ָ
באגלייטן אונז". צו זיין איבערצייגט ַאז מלאכים ַ הרמאןָ ,אדער דער ַ געהאט ַא שרייענדיגן קעּפלַ :
"ווא ַ (יאר ’870נומער )8 זשידא" ָ ָ
קאי געפרעגט, יא ַ מאר ָ האט ָ רוואס ציטירט איר נישט ווייטערָ , פא ָ און ַ הרמאן —ַ ווא
הרמאןַ : ַ ווא ווארט שּפיל אויף ַ גראם און ַא ָ מאדערנער המן"ַ .א ַ ָ
דעם נעקסטן סעיף ,סעיף ב' אין סימן ג" :יהא אדם צנוע בבית הכסא"ַ ,א המן.
הרמאן ,וועלכע ַ ווא זאגט אונז ,הער ַ באשיידן אין בית הכסאָ . זאל זיין ַ מענטש ָ פעברואר דעם –16טן ,'870 ַ שושן פורים קטן ,ט"ו אדר א' שנת תר"ל,
וואס שרייבט קאדעקס פון געזעצן ָ ערהאבענעם ָ ַ זא האט ַא ַ ַאנדערע רעליגיע ָ אונגארישן ַ לאגן אין נעא ָ
האט זיך ָאנגעהויבן דער אשר החילות לנפול פון די ָ ָ
טאג טעגליכן לעבן?! ּפריוואטן ָ ַ פאר זיך צו פירן ַאזוי איידל אפילו אין ַ האבן געוואוסטַ ,אז דער מענטאריער ָ ַ רלא
ּפא ַ אונגארישע ַ ַ רלאמענט .די ּפא ַ ַ
געהאלטן ַא ַ האט האט זיך נישט ָאּפגעשטעלט מיט דעם .ער ָ קאי ָ יא ַ
ָ לאגן איז דער נעא ָ דאקסן און די ָ רטא ָ יסוד פון דער מחלוקה צווישן די ָא ָ
לאגן.נעא ָ פאלשקייט פון די ָ געטאדלט און אויפגעוויזן די ַ ַ לאנגע רעדע, ַ נטראלירן קא ָ לאגן ווילן ָ נעא ָוואס די ָ שולחן ערוך — צי די אידישע קהילות ָ
רלאמענט .בייגעלייגט ּפא ַ קאלן פון ַ טא ָ ּפרא ָ די רעדע איז געדרוקט אין די ָ דארפן זיך פירן לויט'ן שולחן ערוך ָאדער נישט. ַ
קאלן. טא ָ ּפרא ָ איז ַא בילד פון דער רעדע אין די ָ רלאמענט ּפא ַ הרמאן איז געווען זיכער ַאז די נישט אידישע ַ ַ ווא
מאריץ ַ ָ
ציטאטן: ַ עטליכע וואס קיינמאל נישט געזען קיין שולחן ערוך ,ווייסן נישט ָ ָ האבן מיטגלידער ָ
רשּפראכן ַאז דער ָ פא
האבן ַ לאגן ָ נעא ָ "דער קולטוס מיניסטער און די ָ וואס שטייט האבן נישט די מינדעסטע השגה ָ דאס איז שולחן ערוך ,און ָ ָ
האבן דמיניסטראטיווע ַאנגעלעגנהייטןָ . ַ האנדלען בלויז ַא בא ַ קאנגרעס וועט ַ ָ האט ערַ ,אלס איינציגער איד ,און דערצו דער למדן– אין שולחן ערוךָ .
האט אונז געּפרואווט הרמאן ָ ַ ווא מאריץ ַ צוזאג? ווען ָ ָ געהאלטן זייער ַ זיי געבראכט ַא שולחן ַ ּפשטאמיגער פון ַא רבני'שער משפחה, ַ געלערנטערָ ,א
פראקציע ,איז ער ַ לאגישע נעא ָ ָ איבערצייגן די ריכטיגקייט פון זיין ,די מענטאריער ַא לעקציע אין הלכה, ַ רלאּפא ַ רלאמענט צו געבן די ַ ּפא ַ ערוך אין ַ
געקומען היינט מיט ַא גרויסן "שולחן ערוך" אונטערן ָארעם .מיט ָאּפשּפעטן דאס איז דער שולחן ערוך. וואס ָ זיי אויפקלערן ָ
געוואלט איבערצייגן אין דער נויטווענדיגקייט פונעם ָ האט ער אונז דערפון ָ רלאמענט ַא ּפא ַ געבראכט אין ַ ַ האט הרמאן ָ ַ ווא
מאריץ ַ דער עוכר ישראל ָ
דאס מיינטַ ,אז רעזאלוציעסָ . ָ אויסגעהאלטענע ַ קאנגרעס און אירע אידישן ָ באנד פון ערשטן חלק פון שולחן ערוך אורח חיים און געמישט בלויז גרויסן ַ
דעבאטע איבער'ן שולחן ערוך .איז ַ פאקטיש ַאצינד אין ַא מיר געפינען זיך ַ האט געמישט צו סימן ג' פון הלכות הנהגת אדם עטליכע בלעטער .ער ָ
נישט דער שולחן ערוך דער עסענץ פון דער אידישער רעליגיע?" הרמאן
ַ ווא
מאריץ ַ האט ָ דא"ָ , זאגט ָ וואס דער שולחן ערוך ָ "אט איז ָ בבוקרָ .
באדינג האבן ַארויסגערוקט דעם ַ וואס ָ דאקסן ָ רטא ָ "אמת ,עס זענען די ָא ָ געוויזן ,גלייך אין ערשטן סעיף פון סימן ג':
לאגןָ .אבער נעא ָ ַאז די קהילות מוזן זיך פירן לויט'ן שולחן ערוך ,נישט די ָ "כשיכנס לבית הכסא יאמר התכבדו מכובדים" .איידער ַא איד גייט ַאריין
נטראלירן די אידישע קא ָ וואס וויל ָ ניזאציע ָ רגא ַ דאך ָא ַ געשאפן ַא ַ ַ אויב ווערט זאלן אויף באגלייטן אים זיי ָ וואס ַ זאל ער בעטן די מלאכים ָ אין בית הכסא ָ
| פ' נח תשפ"ז | 18
אפיציעלער פראטאקל פון דער רעדע פון דעם דעפוטאט יאקאי אין אונגארישן פארלאמענט.
רלאנגען ַאז די פא ַ בארעכטיגט צו ַ דאקסן ַ רטא ָ קהילות זענען דען נישט די ָא ָ
האבן זיך אידישע קהילות זאלן געפירט ווערן לויט'ן שולחן ערוך? ָ קהילות ָ
דען נישט געפירט לויט'ן שולחן ערוך זינט אידישע קהילות עקזיסטירן?
פארענדיגט זיין רעדע קאי ַ ָיא ַ גארנישט ווינציגער ווי רעליגיעזע רלאנג איז ָ פא ַ נאכגעבן זיי דעם ַ נישט ָ
רא ּפ ָאזיציעַ :א טיילונג
מיט ַא ּפ ָ צוואנג! ַ
רלאמענט זענען ּפא ַ אונגארישן ַ ַ קאל פון טא ָּפרא ָ
ָ אויף זייט 13פון דעם קאנגרעס איז געפירט זאגט ַאז דער ָ הרמאן ַָ ווא
מאריץ ַ קאלעגע ָ "אונזער ָ
פארענדיגט האט ַ קאי ָ יא ַ מאר ָ פאלגנדע ווערטער מיט וועלכע ָ פארצייכנט די ָ ַ האט געזוכט צופרידנצושטעלן אויך קראטיש און ָ דעמא ַ ָ געווארן העכסט ָ
זיין רעדע: קאנגרעס איז געפירט פאלש .דער ָ דאס איז אויסדריקליך ַ דאקסןָ . רטא ָ די ָא ָ
"פאקטיש"" ,הלכה למעשה") ַ (וואס מיינט ָ קטא
פא ָ "מיין מיינונג איז ַאז דע ַ האט עטוואש און ָ ַ דיקטאטן פון קולטוס מיניסטער ַ געווארן לויט די ָ
איינקלאנג מיט רעליגיעזע ַ עקזיסטירט שוין ַא טיילונג צווישן אידן .אין פארטרעטער. דאקסישע אידן און זייערע ַ רטא ָ דערשטיקט די שטימע פון די ָא ָ
זאל די רעגירונג און לאנד ָ געווארן אין ַ ָ קלאמירט ּפרא ַ
וואס איז ָ פרייהייט ָ קאנגרעס איז וואלן צום ָ פאר די ַ קאנפערענץ ַ פארבערייטונגס ָ "די ָ
דאקסן און סיי רטא ָ
רלאמענט ַאנערקענען די רעכטן סיי פון די ָא ָ ּפא ַ דער ַ שטאנען פון עטליכע דרייסיג מיטגלידער .בלויז זיבן זענען געווען בא ַ ַ
לאגן...נעא ָפון די ָ געהאלטן זיין ַ האט עטוואש ָ ַ דאקסן .ווען דער קולטוס מיניסטער רטא ָ ָא ָ
לאנגט צום אינערליכן געוויסן .ווען עס בא ַוואס ַ זאך ָ "די טיילונג איז ַא ַ האט דער קולטוס האט זיך געעפנט ָ קאנגרעס ָ וואס דער ָ טאג ָ רעדע דעם ָ
קומט צו רעליגיעזע איבערצייגונגען קענען נישט ַאריינרעדן נישט קיין ריטואל ַאז דער עלטסטער ַ מענטארן ַ רלא
ּפא ַ דערמאנט דעם ַ ַ מיניסטער
לאנד און אפילו נישט דער קעניג. ריכטער ,נישט קיין רעגירונג ,נישט קיין ַ האט לאגן ָ נעא ָ פארזיצער פון דער ערשטער סעסיע .איר ָ דעלעגאט איז דער ָ ַ
וואס אורטיילט און געוועלטיגט בלויז איין ריכטער ,דער ריכטער אין הימל ָ דאקסישער רטא ָ דאקסן .דער ָא ָ רטא ָפאר די ָא ָ פארזיכערט ַ געהאט ַ ַ דאס אויך ָ
וואס טוט זיך אין ַאלעמענ'ס וואס ווייסט ָ גארער וועלט ,דער ָ איבער דער ָ קויבערסדארף ,איז געווען דער עלטסטער ָ רב רבי אברהם שאג ,רב פון
רמאגן
פא ָהארץ ,ער קען אורטיילן איבער רעליגיעזע ַאנגעלעגנהייטן .מיר ַ ַ האט אים ָאבער נישט ערלויבט צו זיין לאגישע מערהייט ָ נעא ָ דעלעגאט .די ָ ַ
פיליאטן ,צו וועלכע ַ אויטאריטעט צו צווינגען רעליגיעזע ַא ָ נישט די מענטארעַ רלא
ּפא ַ באזיצט נישט קיין ַ פארזיצער ,מיט דעם אויסרייד ַאז ער ַ ָ
לאנגען". בא ַזאלן ַ מינאציעס און גרוּפעס מענטשן ָ דענא ַ ָ לאגנעא ָ באשטימט דעם ָ קאנגרעס ַ האט איר ַאלס ּפרעזידענט פון ָ ערפארונגָ . ַ
קאי איז געווען דער ערשטער און איינער פון די וויכטיגסטע רעדנער יא ַָ ּפאּפער און ּפאלד ָ לעא ָ איגנאץ הירשלער ,און ַאלס וויצע ּפרעזידענטן ָ ַ דר.
דאקסן דורכצופירן ַא טיילונג פון רטא ָרלאנג פון די ָא ָ פא ַ צו ַאדרעסירן דעם ַ הרמאן. ַ וואמאריץ ַ אייך ָ
רעפארמער. ָ די מאר האט ָ לאגןָ , נעא ָ געווארן בלויז ָ ָ באשטימט סעקרעטארן זענען ַ ַ ַאלס
וואכן .פון שושן פורים קטן, גאנצע פיר ָ נגעהאלטן ַ ַ האבן ָא דעבאטעס ָ ַ די וואס איז אויפזיכטס–קאמיטע ָ ָ געזאגט ,און אויף דער ָ קאי ווייטער יא ַ ָ
דעּפוטאטן,
ַ ט"ו אדר א' ,ביז ט"ו אדר ב' ,שושן פורים שנת תר"לַ .אנדערע דאקסן. רטא ָ האבן זיך געפונען בלויז צוויי ָא ָ שטאנען פון 15מיטגלידער ָ בא ַ ַ
קא ַאליציע ,פון רעכטע ּפאזיציע ווי אויך פון דער רעגירונגס ָ פון דער ָא ָ קראטיש?" דעמא ַ ָ לאגן פירן זיך העכסט נעא ָ ָ קאנגרעס און די "דער ָ
האבןוואס ָ
האבן אין זייערע רעדעס ָ ּפארטייעןָ , ּפארטייען און פון לינקע ַ ַ קאלעגע קאי געפרעגט" ,איך בעט מיינע געהילפן צו צייגן אונזער ָ יא ַ האט ָ ָ
פאר דעם געזעץ פון רלאנגט צו שטימען ַ פא ַ אויסנאם ַַ כגעפאלגטַ ,אלע ָאן ָ נא ָ לאגן און דער נעא ָ וואס די ָ ברוטאליטעטן ָ ַ באריכטן פון די הרמאן די ַ ַ ווא
ַ
האבןלאגן און ָנעא ָ
דאקסן די רעכט צו טיילן זיך פון די ָ רטא ָ
שענקען די ָא ָ גאנגען קעגן די בא ַ נאטן ַ מא ַ קולטוס מיניסטעריום זענען די לעצטע עטליכע ָ
זעלבסטשטענדיגע דורך דער רעגירונג ַאנערקענטע קהילות — ווי מיר וועלן צאל ניהאד ,ווייטצען ,סענּפעטער און אין ַא ָ בא ַ דאקסישע אידן אין ָ רטא ָ ָא ָ
דאס זען אין קומענדיגן ַארטיקל אי"ה. ָ קראטיע?" דעמא ַ ָ דאס יושר און ַאנדערע שטעט .איז ָ
[פארזעצונג קומט אי"ה] ָ
19 | פ' נח תשפ"ז |
