דעם רבי'נס ליכט - אידיש · Dem Rabines Lecht - Yiddish — נח (2026-10-12)

דעם רבינ'ס תשפ"ז
בראשיתתשפ"ז
נח
בס"ד
בס"ד
יע ַזיין
מֹוד ַ
אלט ִאיר ִ
יטאן (שיהר"ן ר"ט)
יערע ִקינְ ֶדער ָז ְַאיֶ ֶ
ָוואס ָּדא ָהאט ִזיְך ִּג ָ
ליכט אסא גין חֵֶעלְ ֶדטר?
ַאס ָיילְא ֶ ןד ָדער ִ
3301
גליון00
גליון
ריינער קוואל
ִאין ָגא ּ ְפצֵ
דער
עןע
ענְ ִ ְדד ִינֶליגֶ
עסי ֶצצ ּו
עק ַאזוֹ
ע ָ ׁה ְשגוֹ ְט ֶתרוִ ֶ
וי ֹח גֶ ַהנְ
ארשןת ַלנ ַאנְ
ען פצ ּוּן ָּ ַפ ְר ְ ׁ ַ
ערנֶ ֶפ ׁש
ירו ֶלּת ְנֶ
ַא ְמרוֹ ִסיס שא ְהר ַ ּבפ ַועּןת
ידי ּ ַפ ְורּןׁ ָ ַ
עןר ִד ין ֶ ַמ
א יְ ִ אט ייל
חצר ִ ְ
ערֵ ֵ
אלה ַא ֶדסוֹ ְ
מ ְד ָר
עא ֶ ָס עדיגֶ
וען ַ ואכעוֶ ִ
ין ִסדיִאוָיז גֶ ֶ
ִא ֶע
עבן
ואסעגֶ ִמ ְ ּ
יר יסגֶ
אוֹ ְ
מוֹּןת וָ ייליגֶאועּן ַּגהו ְק
ּף ָ ּדאו ש
הפ ׁ ִ
תד ַיה ֶ ּנ ֵ ֶ לוֹ חוֹ
יט ִ ער ,כּ וֹ
טעג,אשוּן ֶ
עפ א
עוֹ ַ ּבת ׁ ֶֶד ׁ ָש
עם סוֹיגֶ ֵחער.
ער ִ
יילענֶי ֵה
עלאוּנְיןגֶ ִד א גֶ
ייט ִ ארְש ֵַט
וען ֶעגָס ׁ
ויס ִןא ַיזאזגֶ וָעוֶואס
ואס ְ
ארוָף וִ
יםְ ,
נ ַ ַֹחהִ ּ .מְמינִ ַ'ד
עלּ ִ .בי'ן.
אפיגְ ן ֶר
ייל ֶ
עםס ֵה ַ ּב ִ
ען'ן ֶפרוּנֶ ִ ּבי'נְ
אר
אק ַופ ֶּמ ְ
ט ּבער
עלן ֶ ַ
אבְ
ָהגֶ ְ ּ ועןט
על
עוֶ ְ
אס גֶ
ואס ִָאדיז גֶ
יילן
עשֶׂין ה ֵ וָצ ְ
שוֹ
א ַ ׁמ ֲ
עגְ ַט שפ ֶל
לוֹ ם יש ַאטז ַח ֶעסרוְ ׁ ָ ְ
וייט ׁ ְ
ּתוֹ ַ ָארזוֹהי ִ וַאיז נִ
מיתה ַריְ ֵ
"ן ּטעישֶׂ ֶר
מוֹ ֲ קו ֵ ֲ אט ִלד ּי עה ִאיןירתוֹ ָגֶרה ַע ּ אבאנְן ֶט ִמ
אק ְ ּ יף ַ ּב ָה ַ ערוֹ ַא סל ִ ְ
ייךיז ֶ ָדדא
א ֶעגְ ַ ערטס
יפיגְ ְ
קוֹ ִֶל
ע ָרה
יל ּתוֹ
עיגֶ ִפע ֶ
יל ִ
עטט פפווּןּן ִ ִדדיי ִ ֵפה ֶ
ייל עדע ַא ְ וָר ֶ ּב ְ
ואר יטן יֶ ִד ֶי
מא ְין
ארינְ ִ ִ
נָ ִא
ער
ןֶ ֶ ,רד ִ ּבי
ער ויש
ו') ֶ ׁד ְ
ימאןינְ ְצוִעג ָ ִש ַע ֶט ִ
(ס הוֹפ ׁ ֻיר
אש ֶ,א ִתדייְ ִ הּ,פטיוֹ זִם ְ
יך ַה ְָּק ָרדוֹ ׁ ואסו ָּברו ְ
וָ ְּת ׁש ל,קעןצ ּו יש
ען ֶייןוּן ִ ֶטמ ׁ ְ
עןע ַאסוֹרודוֹּםת,זַ א יפ
ט ֶ אנֶ
עש ַעט ִ
ואל ִד ׁ ְיגֶ
ועל ֶעכעאו זֶּן גֶענֶעוַען ְגֶ
גְ וֶרוֹ ֶ ְ
יס
ארףַא ְזִר ַ ּבְ
יךע א ָדב ְה,יתה ַה ּׁטשווֹּן ֵ ַ ש ּבו ָּב
ת ֵ
ויל ַח ְּת ׁ
ת ,וִשִׂ ְמ
סכּ ֶוֹעס טוֹ ב ֻ
וער ערטיוֹ ַםאז וֶ ארייל ָיגֶד ְ
אגְ ט ִזָ ֵה ּא.ראטו ֶע א ָזוֹ ּבירוָ ְ
הּך ה א.א.ווַ .
אט יםדינֶ ען גָס ּו ִ
יםא ֲזוֹה ַיד ִּצּל ִבוי ַ עם ָ וִ
ים,ד לו
עןרוֹפגִוּן ֶ
ער ֶנֶא ְת
יפן ְ זִ ְ
קוֹ ֶל ְ
יך
ער
אךר ֶינְד ג; ים גְ ְִ ערנָ
ייטד ִאְ ייטֶ , אר ַ ְצס'גֵ
ועןי'נְייסוֶ יָ ְ
ים ִ ּב ַס
עםב ֶר
תַ ֶ ,דמ ָ ּצ ִ
ין ְע ַאנוֹ ֶלע
א ַש
ים,קןהוֹ ִ ׁ
אר ְמטינִ ְׁ ְשִ ַ עסיין ה".ין ֶ זַ
א ִא אר ָן "הוֹ ָ ְר אל
שוֹ ָןד ַ ענֶל ׁע
יר ָ אפ ִ ֶדיאךיז ּ ַפפוּן ּ ִאך אוּן נָ ְ
"תוֹ ָרה" ִא
ְ
וארטנָ ּ אק ְטעפ וָ ְ אס ַ
ָדגֶ ּ
ש ּ ְעפ ַרִא ְ ְ
ידן
אך ועןס ַא ׁ ְֶל
עםהֶרוֶ ִ ּבי'נְ
ת ֶ ּדתוֹ ָר
חין
ת,מ ִַא יףצ ֶ ַרמ ְתד ֵר–גוֹשִׂ ְ
א ירוֹ ֲע ֶ
ייטִמ ַינִ
ועןם ֶעטוֹר גֵב ׁ ְש וֶ יוֹ יןר
אטִא ֶע טוֹיבזִ ֻס ְ
הט ער ְפ ַ ָר יב ִ ּב יר ֶ ּן.
א ִ ְריזו ִַּפת ִ ְא
יפצ יךכּ וֹאוֹ ערוִ יוֹוים ַאזוֹ ער ֶנֶדען וען
ל! ּו וֶ ֶל ְ
טזְ צ ער ק ֶ ּוב ְּמ ְ
ען
יפן ּמ
לוֹו ֶ ְ
אבןיינְ ַ ּבטאק
מאס ֵ ְ ּ
א" ֶ ָלדע ָהתבוֹ ָ ָררצוֹהַ ,א
"ב ִ ִדקיי ּ ְ ּ
ּפמןיט ָ ּ
ייטו ְ ִ
עפ ֵגֶרער אס ָא ְנְ אבטן ָזִד ְ
יך גֶ וער ְ ּ
וֶ ָה ְ ּשר
ואסו ׁ ֶע עק ֶל ְ ְ
עליסט וְָ ּב ֵפיר ארוֹ ְ עך ַ גֶ ישט ט נִ ְ ׁ ְ אגְ ּ ֶפ יילהן זָ ִדי
עצדיט ּ ֵתצוֹ ָר ְ
ווא ּו ְִ ועקגֶ עזֶ סאוֶו ִּק ְ
ים יךפ ַ ִדזִי ּ ְ
תוֹּן ָר ַסה.יי וֶ וען ְס'גֵ ייט ִאים ׁ ְשוֶ וער; ֶער גֵ ייט
יסְ ,לאּו
אוֹ ִל ָּיה
אר ֲע
ָפ ַא ְן ויסןארף ֶמען וִ ְ יילט ַמ ֲעשִׂ יּוֹ תַ ,ד ְ ער ֵצ ְ ט.ד ְ אר ֶ אר ִדינְ
אטצווֹ ַפת ְ נָ
ִד ָיה ִמ ְ
"בל ִקי ְ
עך עק ָ ּ ֶ
אפן ְ די ָ ּ ֶ אסען ִ ענֶ ָד
ע ְ ֶּפפט
ייטר ִ ּביצ ּו ר ֶו
ער ֶ
ואס ִד ֶיד ַצ
עקווָ ֶּמען
אפט ַ ִמא ְד ֵיזר גֶגוֹ ת, א ָר ְ
עצּ ַ יֶ ייען
שת ֵוֹט ָר ֶהיר ַ ׁ ְ
מת יפוֶעועןסוֹ ִדוֹ
עצִטט ֶ
ל .יֶאר ְ
שן גָ
מ ׁ ְ ָט
ע ְָט ֵש ַ ּביינֶ ַ
אר ִאטיז ִל ַיגְא ׁ
אס ְ
ַא ָזד ָד
הּ אל אה
ס.ן ִאין יבועגְל ְ ּ
עק ִ אמגֶצוּוֶ ְ אבןיףזִ צ ְ
יךו ִּר ַציק ְ ייןה אוְֹ ּ
מ גֵיר ָ
יינְ ִטאס ֵמ
ואס רוֹדת וָ
ואס ָ ב"יוָ אוֹ ְצ ְ ּב ׁפשווֹּן ִד יסגֵ ייןּ ְ ,ב ֵצאתוֹ ִמן ַהקוֹ ֶד ׁש פוּן ֶדער
ארוֹ ְאוֹ ַ
ת. עד ַ ּבעיים
שוֹ יֶין ֶ
ִא ׁין
יםע
עד
ארמ יֶו ִּד ֶ
ש ְיטן ִד ַיפ ִל ּ
א ְזוֹ
ער ׁ
יבוי ְ ַ
אוֹ וִ ֶ ּ
עםּביר
יין ֶ ַדמ ְס ִ
אנְש ְקן
ייע ַרד ׁ ֵ
עם ָתןח ֶֹדִ ׁאשיז ,זֵאוּןֶ
ַר ֶ ִ ּדבי נָ עןט
יב
ענֶ ְ ּ
עלוֹ
ים.ירגֶ ֶק
ואסנִ ִמ
ען וָ ָה ֵא ָת
עריריֶ ַזֶרח
ועל ֶןד ִמ
ש ֵריְ ,
ש ַמ ָּ ִּית ׁא ְ וֶ
עראחִ ֶּד ֹׁד ׁ ְש
יילס ַּיגֶי ְע ָּת
ִמ ֵהיט ִ ִ
עורּטז.מ ֶינ
עּנְ ִ
יכאו
טוִלּן ֶ
עדןן ֵא ָטיינֶאגעםֶע ְפ
ען יֶ יֶ ְ ְ
עד עמצ ּו
ער ,נוֹנֶגֵ ַע ֶ
ה ׁ ַשַ ּבתאזנו ַּנְֹח ֶד ִאיז
פ ַומּן ָּת ּ ַנָפ ְר עפער וָ ואס ֶמען ָהאט זוֹ ֶכה גֶ עוֶ וען ִאין
אש ֶ
ֶדער ַ ּב ׁ ֶ
ייליגְ ן
עבן ִמיט ׁ ֶש ַבח וְ הוֹ ָד ָאה ַפאר ֶדעם ֵה ִ יך ָא ּ ְפגֶ ְ ּ אוּן זִ ְ ֹאש ַה ׁ ָשנָ הֶ ,עס ִאיז גֶ עוֶ וען
ייליגְ ן ח ֶֹד ׁשַ ,א ר ׁ
ֶדעם ֵה ִ
עכ ִטיגֶ ע ח ֶֹד ׁש
אבן ַ ּבאקו ֶּמעןַ ,אזַ א ֶל ְ
ח ֶֹד ׁש וָ ואס ִמיר ָה ְ ּ ישט
ַ ּביים ֶר ִ ּבי'ן ,וֶ וען ֵקיינֶ ער ָהאט נִ ׁ ְ ִקבּ וּץ ַאזַ א
עקענְ ט
יבער ְ ּב ׁ ָשלוֹ ם וְ ׁ ַש ְלוָ הֶ ,מען ָהאט גֶ ֶ
וָ ואס ִאיז ַא ִר ֶ ּ ע'חלוֹ ְמ'ט ַאז ָדאס יָ אר וֶ ועט זַ יין
גֶ ָ
ערן ׁשוֹ ָפר,
גֵ יין ִאין ׁשוּל אוּן ֶה ְ אמלוּנְ ג ַ ּביים
ארזַ ְ
ַאזַ א ֵשיינֶ ער ַפ ְ
אכט
עמ ְ
אבן גֶ ַ
ֶר ִ ּבי'ןִ ,א ְידן ָה ְ ּ
מוהר"ן
ליקוטימוהר"ן
שו"תעלעלליקוטי
נצח,שו"ת
פנינינצח,
הק'פניני
ספרוהק'
לאורספרו
להוציאלאור
בקרובלהוציא
שנזכהבקרוב
לזכותשנזכה
לייב,לזכות
שמחהלייב,
ירוחםשמחה
ז"לבןבןר'ר'ירוחם
יוסףז"ל
משהיוסף
נשמתר'ר'משה
לעילוינשמת
נתנדבלעילוי
נתנדב
ארטָ ,אן ַקיין נִ ְסיוֹ נוֹ ת פוּן ִדי גַ אס אוּן ָאן
ער ׁ ְש ְטן ָד ְ
ייב ְ
ֵא ֶ ּ ייליגֶ ע אפ ַא זוֹ ַהר ַה ָּקדוֹ ׁש אוּן פוּן נָ ְ
אך ֵה ִ ְ ּב ֶרענְ ג ַא ָר ּ
אכט ָא ּפ ייש ּ ִפיל ַא ִאינְ גְ ל ַמ ְ
ייטן ,צוּם ֵ ּב ׁ ְ
יק ְוער ַ
ַקיין ׁ ְשוֶ ִ ייט ׁ ְשןֶ ,עס
יבה" ָהאט ְצוֵ ויי ַט ְ
"ת ָ
וארט ֵּ
ְס ָפ ִרים ַאז ִדי וָ ְ
יך ַאז פוּן ַהיינְ ט ָאן גֵ ייט ֶער ַדאוֶ וענֶ ען ִמיט גְ רוֹ יסַ ּביי זִ ְ "א
ֶקען ֵמיינֶ ען ִדי ׁ ִשיף פוּן נ ַֹח אוּן ֶעס ֶקען ֵמיינֶ ען ַ
ַּכוָ ונָ ה אוּן גְ רוֹ יס ִה ְת ַל ֲהבוּתָ ,א ֶדער ְל ָמ ׁ ָשל ֶער גֵ ייט וער ֶטער" פוּן ַדאוֶ וענֶ ען.
וארט"ָ ,דאס ֵמיינְ ט ִדי "וֶ ְ
וָ ְ
ייטן צוּם ַדאוֶ וענֶ ען, ייער ְפ ִרי אוּן זִ ְ
יך ְ ּג ֵר ְ יפ ׁ ְש ֵטיין זֵ ֶ
אוֹ ְ ער ׁ ְש ֶטער ָהאט גֶ עזָ אגְ ט ַפאר נ ַֹח בּ ֹא ַא ָּתה ייב ְ
ֶדער ֵא ֶ ּ
עטער זֶ עט ֶער ַאז זַ יין ּ ְפ ַלאן ִאיז זִ ְ
יך ַא ׁ ְש ִטיק ַצייט ׁ ְש ּ ֶפ ֶ ית ָך ֶאל ַה ֵּת ָבה ד ּו אוּן ַדיין הוֹ יזְ גֶ עזוּנְ ד זָ ְ
אלן וְ ָכל ֵ ּב ְ
אלן,
עפ ְ אפ גֶ ַ צו ִּר ְירן אוּן ֶער ִאיז ַ ּביי זִ ְ
יך ִאינְ גַ אנְ ְצן ַא ָר ּ יבהָ ,דאס ִאיז ְמ ַר ּ ֵמז אוֹ יף ִדי ְ ּב ִחינָ ה
ַא ַריין ִאין ִדי ֵּת ָ
אל ְטן אוּן טוּןער ַה ְ
אר ְקן אוּן ֶד ְ ייער ׁ ְש ַט ְ ארף ֶער זִ ְ
יך זֵ ֶ ַד ְ יבה וָ ואס ָדאס
"ב ִקי ְ ּב ָרצוֹ א" צ ּו ַא ַריינְ גֵ יין ִאין ִדי ֵּת ָ
פוּן ָ ּ
יא ׁש זַ יין, ישט זִ ְ
יך ְמיַ ֵ וָ ואס ֶער ֶקען אוּן ַחס וְ ׁ ָשלוֹ ם נִ ׁ ְ עטער ָהאט
וער ֶטער פוּן ַדאוֶ וענֶ עןְ ׁ .ש ּ ֶפ ֶ
ֵמיינְ ט ִדי וֶ ְ
"ב ִקי ְ ּב ׁשוֹ ב" וִ וי אוֹ ְ
יך וֶ וען ַא ִקינְ ד ִאיז אוּן ָדאס ֵמיינְ ט ָ ּ יבה ַא ָּתה
ייסן ֵצא ִמן ַה ֵּת ָ
עה ְ ער ׁ ְש ֶטער ִאים גֶ ֵ ייב ְ
ֶדער ֵא ֶ ּ
עוֹ ֵסק ְב ִד ְב ֵרי ָה ְר ׁשוּת וֶ וען ֶער גֵ ייט ְל ָמ ׁ ָשל ֶע ְסן ָא ֶדער וְ ִא ׁ ְש ְּת ָך וְ כוּ' ָּכל ַה ַח ָּיה וְ ָכל ָה ֶר ֶמשׂ הוֹ ֵצא גֵ יי ַארוֹ יס פוּן
ויסן ַאז
ארף ֶער וִ ְ עפטַ ,ד ְ עש ְ ילן ָא ֶדער ִאין גֶ ׁ ֶ זִ ְ
יך ׁ ְש ּ ִפ ְ יבה ד ּו ִמיט ַדיין ִמ ׁ ְש ּ ָפ ָחה אוּן ַא ֶלע ַחיּוֹ ת וְ כוּ'
ִדי ֵּת ָ
(ה ְלכוֹ ת
ער ׁ ְש ְטןִ .
ייב ְ
יכעט ִדינֶ ען ֶדעם ֵא ֶ ּ
ָדאס ֵמיינְ ט אוֹ ֶ וארט "הוֹ ֵצא" ַאז ֶמען ֵליינְ ט ָדאס
זָ אגְ ט ַר ׁ ִש"י אוֹ יף ִדי וָ ְ
ׁ ַש ָ ּבת ז' אוֹ ת ס"ט ע') אמער זֵ יי
ער ׁ ְש ֶטער זָ אגְ ט ַפאר נ ַֹחָ ,ט ֶ
ייב ְ
"היְ ֵצא" ֶדער ֵא ֶ ּ
ַ
אלן ַא ֶלע זוֹ ֶכה
על ְפן ִמיר זָ ְ
ער ׁ ְש ֶטער זָ אל ֶה ְ
ייב ְ
ֶדער ֵא ֶ ּ יבה נֶ עם זֵ יי ד ּו ַארוֹ יס ,וַ וייל
ישט ַארוֹ יס פוּן ִדי ֵּת ָ
וילן נִ ׁ ְ
וִ ְ
אלן זַ יין ָ ּב ִקי
זַ יין צ ּו ְּת ׁשו ָּבה ִ ּב ׁ ְש ֵלמוּת אוּן ִמיר זָ ְ "ב ִקי ְ ּב ׁשוֹ ב".
ָדאס ִאיז ְמ ַר ּ ֵמז אוֹ יף ֶדער ִענְ יָ ן פוּן ָ ּ
ְ ּב ָרצוֹ א אוּן ָ ּב ִקי ְ ּב ׁשוֹ ב אוּן דו ְּר ְך ֶדעם וֶ ועט זַ יין ִדי ואלט ַא גַ אנְ ְצן ָטאג
ואלט גֶ עוָ ְ
עדער ֵאיינֶ ער פוּן אוּנְ ז וָ ְ
יֶ ֶ
ְ ּגאו ָּלה ׁ ְש ֵל ָמה ְ ּב ָקרוֹ ב. יצן ִאין ׁשוּל ָא ֶדער ִאין ֵח ֶדר אוּן נָ אר ִדינֶ ען ֶדעם
זִ ְ
אלן
עווען ַאז ִמיר זָ ְ
אמען ִמ ְת ַּפ ֵּלל גֶ ֶ
אּון צּוזַ ֶ
ארט ַא ַריינְ גֵ יין אּון ְּב ֵעזֶ ר ַה ֵׁשם
אקע ֶקענֶ ען ָד ְ
ַט ֶ
מיין
ער ְׁש ֶטער
אֹויּב ְ
ֶ עׁשען אּון ֶדער
ערע ְּת ִפּלֹות ֶוועל ִאיְך
ֶווען ֶעס ֶוועט גֶ ֶ
ערן אּונְ זֶ ֶ
אֹויס ֶה ְ
ְ ֶוועט
מעשה'לע
ׁה'לע'!
'מיין ַמ ֲע ֶש ֶ
יקן ָדא ִאין ַ
ֶעס ַא ַריינְ ִׁש ְ
אר ְקט ֵאיינֶ ער ֶדעם
עׁש ַט ְ
אּבן אּונְ ז זִ יְך גֶ ְ
ַאזֹוי ָה ְ יטן כּ ֹ ַח פוּן ְּת ִפ ָ ּלה ְ ּב ַא ְחדוּת
ִמ ְ
ערן צּו ִמ ְת ַּפ ֵּלל זַ יין.
ַאנְ ֶד ְ ּתֹורה ָהאט ֶמער גֶ עּבֹויט
ִאין אּונְ זֶ ער ַּת ְלמּוד ָ
קֹודם
יּבער ַא ָּפאר ֶטעג אּון ֶ
ְל ַמ ֲע ֶׂשה ִאיז ַא ִר ֶ ארק
ייער ְׁש ַט ְ
ייער ִּבנְ יָ ן ,אּון ִאיְך ָהאּב זֵ ֶ
ַא נַ ֶ
ענּומען אּונְ זֶ ער ִּכ ָּתה
ֶ ערגֶ
יּב ְ
ָהאט ֶמען ַא ִר ֶ יען
ואלט ַאז אּונְ זֶ ער ִּכ ָּתה זָ אל זִ יְך ַא ַריינְ ִצ ֶ
עו ְגֶ ָ
עטער
ִאינֶ עם ַא ְל ְטן ִּבנְ יָ ןָ ,א ֶּבער ַא ָוואְך ְׁש ֶּפ ֶ ייער ָא ְּפ ֵטיילּונְ ג ָוואס ֶמען ָהאט
ִאין ֶדער נַ ֶ
ׂשֹורה ַאז
יכע ְּב ָ
ייל ֶ
אקּומען ִדי ְפ ֵר ִ
ֶ אּבן אּונְ ז ַּב
ָה ְ צּוגֶ עּבֹויט.
ייעם ִּבנְ יָ ן!
יּבער גֵ יין צּום נֵ ֶ
ֶמען גֵ ייט ׁשֹוין ַא ִר ֶ ענּומען ַמיינֶ ע ְּב ֶר ְס ֶל ֶב'ע
ֶ אמגֶ
ִאיְך ָהאּב ַצ ְ
יׁשר ּכ ַֹח
יִ ַ ּתֹורה
ערנֶ ען ִאין ֶדער ַּת ְלמּוד ָ
ֲח ֵב ִרים ָוואס ֶל ְ
2
ילע
יׁשע ְׁש ִט ֶ
גֹוי'א ֶ
ִ ארן ַא
עפ ְ
ערגֶ ָ
יּב ְ
ּפּונְ ְקט ַא ִר ֶ
גֶ עגְ נְ ט אּון גֶ עזֶ ען ַּביי ַא הֹויז ָוואס ְׁש ֵטייט צּו א טישל פון הימל
יׁשע ִטיׁש ַפאר ַא
אק ִט ֶ
קֹויפןַ ,א גָ אר ְּפ ַר ְ
אר ְ ַפ ְ אּבן ַא
אר ְפט ָה ְ
עד ְ
ויכ ִטיג גֶ ַ
אטע ָהאט ִו ְ
ַמיין ַט ֶ
אטע
צּוׁש ַטאנְ דַ .מיין ַט ֶ
ְ גּוטן
ייער ַא ְ
ָא ִפיס ִאין זֵ ֶ אּב ֶלעם?
ִטיׁש ַפאר זַ יין ָא ִפיסָ .וואס ִאיז ֶדער ְּפ ָר ְ
וערן
אּפט ַא ַריין ַּביים ִטיר צּו גֶ עוואֹויר ֶו ְ
ְק ַל ְ קֹויפט
ְ עפט אּון ֶמען
עׁש ְ
ֶמען גֵ ייט ַא ַריין ִאין גֶ ֶ
עהער אּון אֹויּב ְס ִ'איז
ועמען ֶדער ִטיׁש גֶ ֶ
צּו ֶו ֶ יׁשט ַאזֹוי?
ַא ִטיׁש ,נִ ְ
וארן
עו ְ
ענּומען גֶ ָ
ֶ אֹויפגֶ
ְ ֶה ְפ ֵקרָ ,א ֶּבער ֶער ִאיז יׁשט ַּביי אּונְ זִ .מיר זֶ ענֶ ען גֶ עוואֹוינְ ט צּו
נֵ יין ,נִ ְ
דּורְך ֶדער הּונְ ט...
ְ עדע זַ אְך.
עפער ַפאר יֶ ֶ
אׁש ֶ
ִמ ְת ַּפ ֵּלל זַ יין צּום ַּב ֶ
אקער
עק ִלינְ גֶ ען ֶדער ְּב ָר ֶ
אטע ָהאט ָאנְ גֶ ְ
ַמיין ַט ֶ יליגֶ ע ַמ ֲע ֶׂשה,
יׁשט ַקיין ִּב ִ
גּוטע ִטיׁש ִאיז נִ ְ
ַא ֶ
עׁש ַטאנֶ ען
אמען ִאיז גֶ ְ
[מתווך] ָוואס זַ יין נָ ֶ זִ יְך 'קֹויפט
ְ ְס
אֹויפ'ן
ְ ארט
ָד ְ ַאזֹוי יׁשט
נִ ְ
אוול צּו ְפ ֶרעגְ ן
ָט ְ ַא ִאין יׁשן
ִט ְ
עפאן
על ָ
ֶט ֶ ֶדעם עלן ָטאג...
ֶה ְ
פּונֶ עם נּומער
ֶ אטע
ַט ֶ ַמיין
ִאיז ָוואס ּגֹוי ִמ ְת ַּפ ֵּלל ָהאט
יׁשט
נִ ְ ִמ ְּס ָת ָמא צּום עווען
גֶ ֶ
ער ֵהיים,
ִאינְ ֶד ְ עפער ַאז
אׁש ֶ
ַּב ֶ
ָא ֶּבער יֶ ענֶ ער ָהאט ַאז ֶער זָ אל ִאים
עוואּוסט
ְ גְ ַלייְך גֶ יקן ֶע ֶּפעס
צּוׁש ְ
ִ
פּון ִדי ִטיׁש ָוואס ענּוצ ֶטע
ְ גֶ ַא
ִליגְ ט אֹויף ִ'די ַא ִאין ִטיׁש
וארט ָדאס
ִלינְ ֶקע זַ ייט פּון ִדי הֹויז' – ִמ ְּס ָת ָמא ַו ְ וייסט
יׁשט זַ יין ֶווער ֵו ְ
ארף נִ ְ
גּוטן ַמ ָּצבְ .ס ַ'ד ְ
ְ
ׁשֹוין ַא ָּפאר ֳח ָד ִׁשים אֹויף ַא ִא ְידל – ...אּון ֶער יׁשע ִטיׁש צּו ֶקענֶ ען
אק ִט ֶ
גּוטע ְּפ ַר ְ
ָוואס ,נָ אר ַא ֶ
עמען.
עטיגְ ט ַאז ֶמען ֶקען ֶעס נֶ ֶ
אש ֶׁט ִ
ָהאט ַּב ְ ער ִמיט.
אנּוצן ֶד ְ
ְ זִ יְך ַּב
עהאט ַא ָּבחּור ִאין
אטע ָהאט ּפּונְ ְקט גֶ ַ
ַמיין ַט ֶ עּבן
ער ְקן ִמיר נֶ ְ
אמ ְ
ערן ָטאג ַּב ֶ
ֶדעם ַאנְ ֶד ְ
עמּפ
ענּומען ַא ְט ֶר ְ
ֶ אֹוטא ָוואס ָהאט גֶ
ָ זַ יין יׁשן
ענּוצ ֶטע ִט ְ
ְ אס ְטן ְצ ֵוויי גֶ
ט-ק ְ
יס ַ
אּונְ זֶ ער ִמ ְ
אל ְפן
עה ְ
[היטש] ִמיט ִאיםֶ .ער ָהאט ִאים גֶ ָ גּוטע ָמאס
עווען ַמ ָּמׁש ִדי ֶ
ָוואס ֵאיינְ ס ִאיז גֶ ֶ
ערן
עּפן ֶדעם ִטיׁש ִאין ַקארֶ .דעם ַאנְ ֶד ְ
ַא ַריינְ ְׁש ֶל ְ אּבן ַפאר
אר ְפט ָה ְ
עד ְ
אטע ָהאט גֶ ַ
ָוואס ַמיין ַט ֶ
ט-וועגְ ל פּון ִדי
ארגְ ט ַא ַהאנְ ֶ
עּב ְ
ָטאג ָהאט ֶער גֶ ָ ִדי ָא ִפיס!
עּבן אּונְ זֶ ער הֹויז אּון
עפט ָוואס ִאיז נֶ ְ
עׁש ְ
ִפיׁש גֶ ֶ
יׁשט ַּביי ֶדעם.
ִדי ַמ ֲע ֶׂשה ֶענְ ִדיגְ ט זִ יְך ָא ֶּבער נִ ְ
עּפט ִאין ָא ִפיס!
עׁש ֶל ְ
ַאזֹוי ַא ַריינְ גֶ ְ
אטע
עטער ִאיז ַמיין ַט ֶ
ואכן ְׁש ֶּפ ֶ
יכע ָו ְ
ֶע ְט ִל ֶ
3
ַּביי ֶר ִּבי נָתָ נְ'ס נְסִ יעוֹת #54 אונטערוועגנס
ממש א קליינער ,קוים צוויי יאר אלט .דער רבי אין קורצן פון פריער:
האט זייער געבעטן מען זאל מתפלל זיין פאר די דער רבי שיקט פלוצלונג רבי נתן מיט רבי
רפואה פון דאס טייער קינד. נפתלי צום ציון פון בעל שם טוב .ער באפעלט
נאך שבועות האט דער רבי זיך ארויסגעלאזט אין זיי אז אויפ'ן וועג זאלן זיין זיך אפשטעלן אין
וועג אויפ'ן קיין מעזיבוזש ,צו מתפלל זיין ביים בארדיטשוב .זיי קומען אן און טרעפן דארט דער
ציון פון זיידן -דער הייליגער בעל שם טוב און שפאלער זיידע וועלכער איז געווען פון רבי'נס
איינרייסן אויף א רפואה פון דער קליינער שלמה מתנגדים .רבי נתן זעט דערין א סימן אז דער
אפרימ'ל .אזוי אויך האט דער רבי אינזין געהאט רבי האט וויל אז זיי זאלן ריינוואשן די פאלשע
אויסצו'פעול'ן א רפואה פאר איינער פון זיינע באריכטן אויף אים .זיי פירן אויס ערליך זייער
גרויסע חסידים ,רבי חיים שרה'ס פון ברסלב, שליחות.
וועלכער איז ליידער אויך געווען זייער נישט אצינד ליינט ווייטער:
געזונט.
דעם רבינ'ס קינד אין סכנה
צוריקקומענדיג האט דער רבי געזאגט אז ער האט
אין די פריערדיגע קאפיטלען האבן מיר געליינט
גע'פועל'ט א רפואה פאר רבי חיים אבער נישט
ווי דער רבי איז געבענטשט געווארן מיט א
געקענט אויספועל'ן פאר זיין קינד .ליידער איז
ליכטיג קינד וועמען ער האט גערופן ,שלמה
דאס קינד נסתלק געווארן נאך איידער רבי האט
אפרים .דער רבי איז געווען זייער פרייליך ווען
האט זיך אומגעקערט אהיים .די טראגעדיע האט
דאס קינד איז געבוירן געווארן און געלייגט גרויס
שווער באטראפן די משפחה און אלע חסידים.
האפענונג אויף זיין צוקונפט.
דאס קינד וואס איז קוים אלט געווען צוויי יאר
ליידער האט דער אויבערשטער געפירט אז דאס
מיט צוויי חדשים האט באזיצט א הייליגע נשמה.
קינד איז זייער קראנק געווארן מיט א שווערע
דער רבי האט געהאט גרויסע ערווארטונגען אויף
קרענק אויף די לונגען ,ווען ער איז נאך געווען
4
אונטערוועגנס
פאר רבי נתן און רבי נפתלי אז אויב וואלטן זיי אים .דער רבי האט זייער געקלאגט נאך דאס קינד.
נעכטן נישט ארויס פון צימער וואלט ער זיי געזאגט ער האט געזען אין דער טראגעדיע א גרויסע בראך
עפעס גאר א שיינע תורה .למעשה האט זיי דער רבי פאר כלל ישראל.
געזאגט דעם תורה יענעם פרייטאג. נאך די שבעה זענען רבי נתן און רבי נפתלי
דער צדיק וואס איז עוסק אין פאררעכטן נשמות אריין באזוכן דעם רבי'ן .דאס איז געווען אויף
די תורה (ליקוטי מוהר"ן ס"ה) איז א וואונדערליכע א דאנערשטאג פרשת דברים .דער רבי האט זיך
תורה וואס רעדט זיך איבער א פעלד וואס פארמאגט אויסגערעדט איבער זיינע פילע ווייטאגליכע יסורים
די הערליכסטע ביימער און גראזן .עס געפינט זיך וואס ער מאכט מיט פון אלע זייטן; ער אליין איז
דארט א גערטנער וואס לייגט אריין אן א שיעור נישט געזונט און ליידט שווערע ווייטאגן אויף
כוחות צו אכטונג געבן אז עס זאל דארט שפראצן זיין גוף; דערצו מוטשעט ער זיך מיט שרעקליכע
און בליען .דער גערטנער גיבט גאר אכטונג און היט מחלוקות וואס ער האט פון די דרויסנדיגע וועלט.
אפ די געוויקסן פון סיי וועלכע שאדן וואס קען אין יענע תקופה האט ער געהאט אויסצושטיין
אנקומען אויף דעם פעלד. געפערליכע רדיפות פון אלע ליגנס וואס מען
האט ארומגערעדט אויף אים .און אצינד האט ער
דאס איז מרמז אויף הייליגע אידישע נשמות וואס
פארלוירן אזא הייליגע און טייערע נשמה אויף דער
דער צדיק טוט אכטונג געבן און אפהיטן אזויווי א
וועלט.
גערטנער אין פעלד .בשעת דער צדיק איז עוסק
און טוט אנווענדן העכערע כוחות צו מתקן זיין די "ווי אזוי קענט איר בכלל פארשטיין וואספארא
נשמות ,ליידט ער זיך צאם אויסטערלישע יסורים. אומגליק עס איז פאר די וועלט ,די פטירה פון
דאס קינד? מיין הארץ איז אינגאנצן צעריסן און
דאס איז געווען דאס ערשטע מאל וואס דער רבי האט
צובלוטיגט!" דערביי האט דער רבי זיך גאר שטארק
אנגעהויבן צו אנטפלעקן זיינע הימלישע עבודות אין
צעוויינט ווען הייסע טרערן רינען פון זיינע הייליגע
וואס ער איז עוסק פאר כלל ישראל .היינט איז שוין
אויגן.
ברייט באקאנט ווי דער רבי פארעט זיך צו מתקן
זיין נשמות פון אידן ובפרט נשמות וואס זענען שוין רבי נתן און רבי נפתלי האבן דאן געשפירט ווי די
אויפ'ן עולם האמת און איבערהויפט פארעט ער זיך וועלט איז חרוב געווארן פאר זיי .עס איז זיי געווען
מיט זיינע טייערע ברסלב'ער חסידים ,אבער יענעם זייער אומבאקוועם צו זיין אין צימער בשעת דער
פרייטאג איז רבי נתן און רבי נפתלי צום ערשטן רבי וויינט אזוי ביטערליך .זיי האבן זיך אויפגעהויבן
מאל געוואויר געווארן פון אזא מין מושג פון מתקן און ארויסגעשלייכט פון צימער.
זיין נשמות מיט וואס דער רבי איז עוסק! א טאג דערויף ,פרייטאג ,האט דער רבי געזאגט
5
עהאט
ֶדער ר' יִ ְצ ָחק ָ ּדוִ ד ָהאט ֶג ַ
ארץ אוֹ יף ִאיםָ ,א ֶ ּבער
ַא ֵ ּבייז ַה ְ פארכ+אפט
אין מיליטער
וָ ואס ֶקען ֶער ִאים טו ְּהן? ַא
גּ וֹ י!
עגט
ַפאר ִשׂ ְמ ַחת ּתוֹ ָרה ְפ ֶל ְ יסן ַ ּב ְק'ס
ייסט נִ ָ
ִאין יְ רו ׁ ָּש ַליִ ם ׁ ְש ֵטייט ַא ׁשוּלֶ ,עס ֵה ְ
ידן צ ּו
יימ ָלאזְ ן ִדי ִא ְ
ֶמען ַא ֵה ְ ארט ַא ִאיד ֶר ִ ּבי נַ ְפ ָּת ִלי כּ ֵֹהן – ֶמען
יצט ָד ְ
ׁשוּלֶ ,עס זִ ְ
ֵגיין ִאין ִדי ׁשו ְּלן ִ .איז ֶער ַא ַריין יט ׁשוֹ ֶב'ערֶ ,ער ִאיז
אר ִד ְ
רו ְּפט ִאים ֶר ִ ּבי נַ ְפ ָּת ִלי ַ ּב ְ
אר ְטן ֶע ְר ֶגעץ.
ִאין ַא ׁשוּל ָד ְ ֶגעוֶ וען ֶדער ׁ ְשוֶ וער פוּן ֶר ִ ּבי ַא ְב ָר ָהם בר"נ נַ ְח ָמן.
אמאנְ ִדיר ַזיינֶ ער ָהאט ֶדער ָק ַ
ערט אוֹ יס
יצט אוּן ֶדער עוֹ ָלם ַארוּם ֶה ְ
ֶר ִ ּבי נַ ְפ ָּת ִלי זִ ְ
ידן
אר ְטן ַ ּביי ִדי ִא ְ עהן וָ ואס ֶער טוּט ִז ְ
יך ָד ְ ואלט זֶ ְ
ֶגעוָ ְ
עשען
אסירוּנְ ג וָ ואס ִאיז ֶג ׁ ֶ
עסאנְ ֶטע ּ ַפ ִ
ער ַ
ִדי ִאינְ ֶט ֶ
אר ְטן ַא ִהין . ִשׂ ְמ ַחת ּתוֹ ָרהִ ,איז ֶער אוֹ ְ
יך ֶגעקו ֶּמען ָד ְ
אטע ,ר' יִ ְצ ָחק
ארן צו ִּריק ִמיט ֶר ִ ּבי נַ ְפ ָּת ִלי'ס ַט ֶ
יָ ְ
אכ ַמאן ֶ .ר ִ ּבי
אר ְטן ֶדעם ר' יִ ְצ ָחק ָ ּדוִ ד ָר ְ
עהט ֶער ָד ְ
ֶז ְ
ָ ּדוִ ד.
אכ ַמאן .
אמען ִאיז ֶגעוֶ וען ָר ְ
יליֶ ע נָ ֶ
אמ ְ
נַ ְפ ָּת ִלי'ס ַפ ִ
ר' יִ ְצ ָחק ָ ּדוִ ד כּ ֵֹהןַ ,א ְלס ִקינְ ד פוּן ִפינֶ עף יָ אר ָהאט
אר ְטן ִאין ׁשוּל ,אוּן ר' יִ ְצ ָחק
ַה ְ ּכ ָללֶ ,ער ִאיז ֶגעוֶ וען ָד ְ
יס ְטן.
אפט ַ ּביי ִדי ַקאנְ ָטאנִ ְ
עכ ּ ְ
ועק ֶג ַ
ֶמען ִאים ַאוֶ ְ
אמאנְ ִדיר קו ְּמט ָאןָ ,האט ֶערעהט וִ וי ֶדער ָק ַ ָ ּדוִ ד זֶ ְ
ועל ֶכע
יידער ִאיז ַאזוֹ י ֶגעוֶ וען ַאז ַא ֶלע ִקינְ ֶדער וֶ ְ
ַל ֶ
עהטאכט פוּן ִאים ַ .אז ֶמען זֶ ְ
עמ ְויסנְ ִדיג ֶג ַ
ישט וִ ְ זִ ְ
יך נִ ׁ ְ
אלן ַ ּביי ִדי ֶח ְב ָרה ֶזענֶ ען
עפ ְ
עבעך ַא ַריינְ ֶג ַ
ֶזענֶ ען נֶ ֶ ּ
עבן ארף ֶמען ָד ְ
אך ִאים ֶע ּ ֶפעס ָא ּ ְפ ֶג ְ ּ אמאנְ ִדיר ַד ְ ַא ָק ַ
וארןָ ,א ֶ ּבער ר' יִ ְצ ָחק ָ ּדוִ ד ָהאט
אלן ֶגעוָ ְ
אר ַפ ְ ַפ ְ
ישט יך נִ ׁ ְ ֶדעם ָ ּכבוֹ ד זַ יינֶ עם ָ ,א ֶ ּבער ֶער ָהאט זִ ְ
ישט
עלאזְ ט ְ ּב ׁשוּם אוֹ ָפןֶ ,ער ָהאט נִ ׁ ְ
ישט ֶג ָ זִ ְ
יך נִ ׁ ְ
ויסנְ ִדיג.
אכט וִ ְ
עמ ְ
ֶג ַ עלט ַא ְ
ייך ָפאר! ואלט ֶע ְסן ַקיין ְט ֵרפוֹ ת – ׁ ְש ֶט ְ
ֶגעוָ ְ
עסט ִמ ְ
יך אכ ַמאן ,ד ּו זֶ ְ
אמאנְ ִדיר"ָ :ר ְ
אגט ִאים ֶדער ָק ַ
זָ ְ על ֶכע ַה ּ ָ ׂ
שגוֹ ת! ַא ִקינְ ד פוּן ִפינֶ עף יָ אר ִמיט ַאזֶ ְ
יבט ר' יִ ְצ ָחק ָ ּדוִ ד ִאים ַא קוּק ָאן אוּן ָלאזְ ט
ישט? " ִ .ג ְ ּ
נִ ׁ ְ אפט
עז ּ ְ יסל ָאנְ ֶג ַ
אלד ֶער ִאיז ׁשוֹ ין ֶגעוֶ וען ַא ִ ּב ְ
ויב ְוִ ַ ּ
עסק ַ -א ֶהער אוּן ַא ִהיןֶ .דער
אפ ְצוֵ ויי ְפ ֶר ְ
ִאים ַא ָר ּ ישט אטנְ ס יִ ְר ַאת ׁ ָש ַמיִ ם ָהאט ֶער זִ ְ
יך נִ ׁ ְ פוּן ַזיין ַט ְ
עסק ַפאר ֶדעם
עלאזְ ט ְפ ֶר ְ
אפ ֶג ָ
אכ ַמאן ָהאט ַא ָר ּ ְ
ָר ְ ישט . ארן אוֹ יף ַקיין ׁשוּם זַ ְ
אך נִ ׁ ְ ארנַ ְ
אזט ַפ ְ
על ְ
ֶג ָ
אלד
יבן ַ ּב ְ אמאנְ ִדיר ֶ -דעם גּ וֹ י -אוּן ֶער ִאיז ֶג ְ ּ
עב ִל ְ ּ ָק ַ
ארט ַ ּביי
וארן ָד ְ
ואק ְסן ֶגעוָ ְ
יפ ֶגעוַ ְ
ַאזוֹ י ִאיז ֶער אוֹ ְ
יפן ּ ְפ ַלאץ ַ .אז ֶמען ָהאט ִאים ֶגענו ֶּמען ִאין טוֹ יט אוֹ ְ
יטערֶ ,ער ָהאט ֶגעוואו ְּסט ַאז ֶער ִאיז ַא
יל ֶ
ֶדער ִמ ִ
ערנָ ְ
אך .. יטאל ִאיז ֶער ׁשוֹ ין ֶגעוֶ וען ֶד ְ ׁ ְש ּ ִפ ָ
עסן נָ אר ָ ּכ ׁ ֶש ְר'ס וָ ואס ֶער ָהאטעג ְ
ִאידֶ ,ער ָהאט ֶג ֶ
עש ַטאנֶ ען ַא ִמ ׁ ְש ּ ָפט
יסג ׁ ְ ִאיז ר' יִ ְצ ָחק ָ ּדוִ ד ָד ְ
אך אוֹ ֶ ארט זִ ְ
עבן.
אכט ֶג ְ ּיך ָא ְ ּב ַ ּב ְ עקענְ ט ָד ְ
נָ אר ֶג ֶ
אגיין ַאזַ א ַמ ֲע ֶשׂ ה.
אוֹ יף ַ ּב ֵ
וארןָ ,האט ֶער
וֶ וער ֶער ִאיז ׁשוֹ ין ֶע ְל ֶטער ֶגעוָ ְ
ֶעס ִאיז ֶגעקו ֶּמען ֶדער ָטאג פוּנֶ עם ִמ ׁ ְש ּ ָפט אוּן ֶדער ועל ֶכער
אמאנְ ִדיר ,וֶ ְ
ערער ָק ַ
עהאט ַא ֶע ְל ֶט ֶ
ֶג ַ
עגט" :וָ ואס ִאיז ּ ְפ ׁ ַשט פוּן
עפ ֶר ְ
ׁשוֹ ֵפט ָהאט ִאים ֶג ְ עגט
עגט ִאים ׁ ְש ֶטענְ ִדיג ָאנְ טוּן ָצרוֹ תֶ ,ער ְפ ֶל ְ
ְפ ֶל ְ
אגאנְ ֶגען?"
יכן ַא ְקט וָ ואס ֶער ִאיז ַ ּב ַ ער ִל ְ
עפ ְ
ֶדעם ֶג ֶ יפן ְפ ָראנְ ט אוֹ יף ִדי
עמאל אוֹ ְ
עלן ַא ֶל ָ
ִאים ׁ ְש ֶט ְ
עטרוּנְ ֶקען ִא ְ
יך אגטִ :א ְ
יך ִ ּבין ֶגעוֶ וען ָאנְ ֶג ְ ָהאט ֶער ֶגעזָ ְ עצער ַ -א ְלס ַא ִאיד ָהאט ֶער ִאים
ֶע ְר ְג ְס ֶטע ּ ְפ ֶל ֶ
ישט ֶגעוואו ְּסט וָ ואס ִא ְ
יך ָהאבּ ִ ּב ְכ ַלל ֶגעטו ְּהן. ָהאבּ נִ ׁ ְ יפן ֶע ְר ְג ְס ְטן ָא ְרט .
עלן אוֹ ְ
ואלט ׁ ְש ֶט ְ
ֶגעוָ ְ
עגן ֶדעם ָרב צ ּו ֶעס
יקט ְפ ֶר ְ
עש ְ
ָהאט ֶדער ׁשוֹ ֵפט ֶג ׁ ִ
6
י'לע
עש ִכיזֶ ער ֶ -ר ִ ּבי ָמ ְר ְד ָכ ֶ
צ ּו ֶר ִ ּבי יִ ְצ ָח ְק'ל נֶ ׁ ְ אגט
יכ ִטיג ַאז ִשׂ ְמ ַחת ּתוֹ ָרה ְט ִרינְ ְקט ֶמעןָ .ז ְ
ִאיז ִר ְ
ער'ס ַא זוּן ַ .אז ֶער ִאיז ֶגעקו ֶּמען צ ּו ֵגיין
עש ִכיזֶ ְ
נֶ ׁ ְ יט ׁ ְש ֶקעֶ ,מען
אפ ְ
ֶדער ָרב" :יָ א ֶ ,מען ְט ִרינְ ְקט ַא ַק ּ ִ
"זאג ֶדעם ֶר ִ ּבי'ן אגט ֶער ַפאר ֶדעם ַ ּג ַ ּבאיָ :
אר ְטןָ ,ז ְ
ָד ְ ְט ִרינְ ְקט ֶע ּ ֶפעס "
יך זֶ ען ַאז ֶעס ִאיז ֶגעקו ֶּמען ֵאיינֶ ער וָ ואס וִ ויל זִ ְ "פ ֶט ְר'ן ִד ְ
יך ִאינְ ַגאנְ ְצן ֶקען ֶמען אגטַ ּ :
ֶדער ׁשוֹ ֵפט זָ ְ
ִמיט ִאים". יסע ִזינְ ד",
אגאנְ ֶגען ַא ְגרוֹ ֶ
ארט ִ ּביזְ ט ּו ַ ּב ַ
ישטָ ,פ ְ
נִ ׁ ְ
ישט ַא ַריינְ קו ֶּמען" אגט ֶדער ַ ּג ָ ּב ֵאיֶ :
"מען ֶקען נִ ׁ ְ זָ ְ עבן ַאזַ א עוֹ נֵ ׁשַ :אז ְצוֵ ויי
עג ְ ּ
יס ֶג ֶ
ָהאט ֶמען ִאים ַארוֹ ְ
ארן ַ ּג ַ ּבאי" :זָ אג ִאים ַאז ֵאיינֶ ער פוּן
אגט ֶער ַפ ְ
.זָ ְ עלן ִאין יס ׁ ְש ֶט ְ אלן זִ ְ
יך אוֹ ְ ער ַלייט זָ ְ יט ְ
יל ֶ
ׁשוּרוֹ ת ִמ ִ
יס ְטן ִאיז ֶגעקו ֶּמען" .וֶ וען ר' יִ ְצ ָח ְק'ל
ִדי ַקאנְ ָטאנִ ְ יטן אוּן
ְצוֵ ויי ׁשוּרוֹ ת אוּן ֶער זָ אל דו ְּר ְכ ֵגיין ִאינְ ִמ ְ
ארף קו ֶּמען
"ער ַד ְאגט ֶערֶ :ערטָ ,ז ְ
עה ְָהאט ָדאס ֶג ֶ אפן פוּן זֵ יי ׁ ְש ִמיץ .
ַכ ּ ְ
ֹויפן צ ּו ִאים ! ַאז ֶער
ֹויסל ְ
ארף ַאר ְ צ ּו ִמיר? ִא ְ
יך ַד ְ יילט
אר ֵצ ְ
אטןַ .פ ְ
עגן זַ יין פוּן ְד ָר ְ
יקעס ְפ ֶל ְ
ִדי ַקאנְ ְט ׁ ִש ֶ
אר ְטן ַ ּביי ִדי ֶח ְב ָרה -אוּן ֶער ִאיז נָ ְ
אך ִאיז ֶגעוֶ וען ָד ְ על ֶכע
עבן ַא ֶז ְ
עג ְ ּ
ר' יִ ְצ ָחק ָ ּדוִ דֶ ,מען ָהאט ִאים ֶג ֶ
עמען".
עכער פוּן ַא ֶל ֶ
יבן ַא ִאידְ ׁ ,ש ֵטייט ֶער ֶה ֶ
עב ִל ְ ּ
ֶג ְ ּ אלט ֶעס עמיינְ ט ַאז ֶער ַה ְעפ ַאז ֶער ָהאט ֶג ֵ ְק ֶל ּ
עגאנְ ֶגען אוּן ֶער ָהאט ִאים ְמ ַכ ֵ ּבד
יס ֶג ַ
ִאיז ֶער ַארוֹ ְ ער ַמאנְ ט ַאז ישט אוֹ יסָ ,א ֶ ּבער ַאז ֶער ָהאט זִ ְ
יך ֶד ְ נִ ׁ ְ
יילט פוּן ער ֵצ ְ
ֶגעוֶ ועןַ .אזוֹ י ָהאט ִאים ר' נַ ְפ ָּת ִלי ֶד ְ ע'פ ְט ְר'ט ֶדעם ֲע ָמ ֵל ִקי – ֶדעם ֶח ְב ָרה -
ֶער ָהאט ֶג ּ ַ
יילט דו ְּר ְך ר' נַ ְח ָמן
אר ֵצ ְ אטן זַ יינֶ ער ַ (.פ ְ
ֶדעם ַט ְ עפ וָ ואס
עש ּ ִפ ְירט ִדי ְק ֶל ּ
ישט ֶג ׁ ְ
ארנִ ׁ ְ
ַמאןָ ,האט ֶער ָג ְ
בּ ו ְּר ׁ ְש ֵטייןַ ,ט ַעם זְ ֵקנִ ים) עבן.
עג ְ ּ
אבן ִאים ֶג ֶ
זֵ יי ָה ְ ּ
בילד אויפן קעפל ,א אידישער קאנטאניסט. יקל ַצייט ,אוּן ֶמען ָהאט
יבער ַא ׁ ְש ִט ְ
ֶעס ִאיז ַא ִר ֶ ּ
יטער ִ .איז ֶער ֶגעקו ֶּמען
יל ֶ
אפ ַרייט פוּן ִמ ִ
ִאים ַ ּב ְ
~ מעמד צעקת הלב של תינוקות של בית רבן מול כלא ~10
7
מַ עֲ ֶשׂה יב'
ֶדער ַּ'בעַ ְּ
ל־תפִ ילָ ה'
ישט
[קיינֶ ער פוּן זֵ יי] ָהאט נִ ׁ ְ
עכער ֵ
יט ֶל ֶ
אוּן ִא ְ 'מ ֲא ָכ ִלים' –
עסן פוּן ִדי ָ[דאזִ יגֶ ע] ַ
אבן גֶ עגֶ ְ
ִווי זֵ יי ָה ְ ּ
'פנִ ים'ֲ ,א ִפיל ּו ַפאר
ייבן ָדאס ּ ָ
יפ ֵה ְ ּ
עקענְ ט אוֹ ְ
גֶ ֶ ואר ְפן פוּן
ּ־ו ְ
יבן ַא ֶוועק־צו ַ יכף ָאנְ גֶ עהוֹ ְ ּ
אבן זֵ יי ֵּת ֶּ
ָה ְ ּ
ל־ש ֵּכן ַפאר ֶדעם
ערן [זַ יין ַח ֶבר]! – ִמ ָּכ ׁ ֶ
ֶדעם ַאנְ ֶד ְ אלד]!
יל ֶ ּבער אוּן גָ ְ
ייער זִ ְ עלט' [זֵ ֶ יךָ ,דאס 'גֶ ְ זִ ְ
ער ַמאנְ ְטן] 'גִ בּ וֹ ר'!
יבנְ ֶד ְ
[אוֹ ְ אבן ַ
[פאר יסגֶ עגְ ָר ְ ּ עכערָ ,האט זִ ְ
יך אוֹ ְ יט ֶל ֶ
אוּן ִא ְ
אך ַ ּביי זִ ְ
יך גֶ עפוּנֶ עןֶ ,ע ּ ֶפעס ַא 'האט נָ ְ
אוּן ֶווער ְס ָ 'ק ֶבר']! אוּן ָהאט יך ַא ֵליינְ ס] ַא 'גְ רוּבּ ' [אוּן ַא ֵזִ ְ
אשן' – ָהאט ֶער ִאים ְמ ַב ֵער יל ְדן'ָ ,א ֶדער ַא 'גְ ָר ׁ ְ
'גִ ְ אבן ִאין ֶדעם 'גְ רוּבּ 'ַ ,מ ֲח ַמת
[א ֵליינְ ס] ַ ּבאגְ ָר ְ ּ זִ ְ
יך ַ
יכף! אוּן ֶער ָהאט ימט] פוּן זִ ְ
יך ֵּת ֶּ עווען [אוֹ ְ
יסגֶ ערוֹ ְ גֶ ֶ ייער אבן זִ ְ
יך זֵ ֶ [צו ִּליבּ ] 'גְ רוֹ יס בּ ו ׁ ָּשה' ָוואס זֵ יי ָה ְ ּ
[מיט עטאן ַ[ווייט ַא ֶוועק] פוּן זִ ְ
יך ִ וארף גֶ ָ
ִאים ַא ַו ְ "ווי ָדאס
ילטִ :
ער ִפ ְ
אבן ֶד ְ
וארן זֵ יי ָה ְ ּ
עמט! – ָו ְ
עש ְ
גֶ ׁ ֶ
יילענִ ׁיש]!
גְ רוֹ יס ַא ֶ י־ווי 'צוֹ ָאה']"! – ייער ַ
[מ ָמ ׁש ַאזוֹ ִ עלט' ׁ ְש ִטינְ ְקט זֵ ֶ
'גֶ ְ
ערנָ ְ
אך ִאיז ֶדער 'גִ בּ וֹ ר' צ ּו זֵ יי גֶ עקו ֶּמען – אוּן ֶד ְ ער ַמאנְ ֶטע] ארזו ְּכט פוּן ִדי [אוֹ ְ
יבנְ ֶד ְ אבן ַפ ְ
ַווייל זֵ יי ָה ְ ּ
יבער'ייע ֶרע 'גְ ִר ֶ ּ
יסגֶ ענו ֶּמען פוּן זֵ ֶ ָהאט זֵ יי ַארוֹ ְ 'מ ֲא ָכ ִלים'!
ַ
אבן
ארט ַ ּבאגְ ָר ְ ּ אבן זִ ְ
יך ָד ְ 'ק ָב ִרים']ָ ,וואס זֵ יי ָה ְ ּ
[אוּן ְ 'פנִ ים! – אוּן זֵ יי
יסן ָדאס ּ ָ יך צו ִּר ְ אבן זִ ְ
אוּן זֵ יי ָה ְ ּ
ַפאר 'בּ ו ׁ ָּשה'! – אוּן ֶער ָהאט צ ּו זֵ יי גֶ עזָ אגְ ט: 'פנִ ים', אבן [זִ ְ
יך] ָדאס ּ ָ אבן! – אוּן ָה ְ ּ אבן זִ ְ
יך ַ ּבאגְ ָר ְ ּ ָה ְ ּ
אר ְפט ִאיר
אד ְ
וארן ַהיינְ ט ַ ּב ַ
"קו ְּמט ִמיט ִמיר! – ָו ְ ייבן! – אוּן ֵאיינֶ ער ַפאר
יפ ֵה ְ ּ עקענְ ט אוֹ ְ
ישט גֶ ֶ ארנִ ׁ ְ
גָ ְ
אבן ַפאר ֶדעם 'גִ בּ וֹ ר'
ישט צ ּו ָה ְ ּ
ׁשוֹ ין ַקיין מוֹ ָרא נִ ׁ ְ עמט!
עש ְ ערןָ ,האט זִ ְ
יך גֶ ׁ ֶ ֶדעם ַאנְ ֶד ְ
'מ ִדינָ ה פוּן ֲע ׁ ִשירוּת'
ָ[וואס ִדי ַא ֶלע ֶמענְ ְט ׁ ְשן פוּן ִדי ְ
[פ ַלאץ] – ִאיז ָדאס
ארט ִאין ֶדעם ָא ְרט ּ ְ
וארן ָד ְ
ָו ְ
ער ַמאנְ ט] –
יבנְ ֶד ְ
עהאט פוּן ִאיםִ ,ווי אוֹ ְ אבן מוֹ ָרא גֶ ַ
ָה ְ ּ
עס ֶטע 'בּ ו ׁ ָּשה' ,פוּן ַא ֶלע 'בּ ו ּׁשוֹ ת'!
עלט'ִ ,די גְ ֶר ְ
'גֶ ְ
וארן ִא ְ
יך ִ ּבין ָדאס ַא ֵליין ֶדער 'גִ בּ וֹ ר'"! ָו ְ
ערן ֶע ּ ֶפעס
אוּן ַאז ֵאיינֶ ער ִוויל ֶדעם ַאנְ ֶד ְ
"אז ֶער זֵ יי
עטן [פוּן] ֶדעם 'גִ בּ וֹ ר'ַ :
עב ְ
אבן זֵ יי גֶ ֶ ּ
ָה ְ ּ
ואר ְפט ֶער ִאים אוֹ יס
עמען] – ַו ְ
אר ׁ ֶש ֶ ואר ְפן ַ
[פ ְ יס ַו ְ
אוֹ ְ
'מ ֲא ָכ ִלים'! ְּכ ֵדי זֵ יי
עבן פוּן ִדי ָ[דאזִ יגֶ ע] ַ
זָ אל גֶ ְ ּ
עלט'
וארן 'גֶ ְ
עלט"! ָו ְ
אסט גֶ ְ
[ער זָ אגְ ט ִאים]" :ד ּו ָה ְ
ֶ
ייער ְמ ִדינָ ה [פוּן ֲע ׁ ִשירוּת]'
אלן ָ[דאס] ִפ ְירןִ ,אין 'זֵ ֶ
זָ ְ
יסע בּ ו ׁ ָּשה'! – אוּן
ייער ַא ַא גְ רוֹ ֶ
ארט 'זֵ ֶ
– ִאיז ָד ְ
ַא ַריין"!
עמט
עלט – ׁ ֶש ְ
[א ְלץ] ֶמער גֶ ְ
ָוואס ֵאיינֶ ער ָהאט ַ
וד ַאי
ועלן ׁשוֹ ין ְ ּב ַו ְ
אטן'] – ֶו ְ
וארן זֵ יי ַא ֵליין ִ[די 'גָ ְ
ָו ְ יך ֶמער! ֶער זִ ְ
עלט'! – לו ׁ ְּש ִמיר [נָ אר] זֵ יי
אבן 'גֶ ְ
ייער] ַפיינְ ט ָה ְ ּ
[זֵ ֶ אבן זֵ יי זִ ְ
אבן,
יך ַ ּבאגְ ָר ְ ּ ער ֶדעם [צו ִּליבּ ֶדעם] ָה ְ ּ
יב ְ
ִא ֶ ּ
ואלטַ :אז [אוֹ ְ
יך] ִדי 'גַ אנְ ֶצע ְמ ִדינָ ה [פוּן עו ְאבן גֶ ָ
ָה ְ ּ
ַמ ֲח ַמת [צו ִּליבּ ] 'גְ רוֹ יס בּ ו ׁ ָּשה'!
אלן ַארוֹ יס [גֵ יין] פוּן ֶדער ָ[דאזִ יגֶ ער]
ֲע ׁ ִשירוּת]' ,זָ ְ
8 8
עטער]!
ערנֶ ע ָא ּ ְפגֶ ֶ יל ֶ ּבער' [זִ ְ
יל ֶ ּב ְ עטער] אוּן 'זִ ְ
ָא ּ ְפגֶ ֶ עלט'! ָהאט ֶדער 'גִ בּ וֹ ר' זֵ יי
'ת ֲא ָוה פוּן גֶ ְ
ַּ
יקט ֶדעם
עש ְ
[א ִהין] גֶ ׁ ִ ערנָ ְ
אךָ ,האט ֶמען זֵ יי ַ ֶד ְ אבן זֵ יי
'מ ֲא ָכ ִלים'! ָה ְ ּ
עבן ,פוּן ִדי ָ[דאזִ יגֶ ע] ַ
גֶ עגֶ ְ ּ
ילה! ָהאט ֶער זֵ יי
ל־ת ִפ ָ
'ב ַע ְּ ייער ְמ ִדינָ ה [פוּן
'מ ֲא ָכ ִלים'ִ ,אין 'זֵ ֶ
עפ ְירט ִדי ַ
גֶ ִ
ער ַמאנְ ְטן] ַ ּ
יבנְ ֶד ְ
[אוֹ ְ
'ת ׁשוּבוֹ ת' אוּן
עבן]ְּ :
יסגֶ עגֶ ְ ּ עבן ַ
[ארוֹ ְ יסגֶ עגֶ ְ ּ
אוֹ ְ ֲע ׁ ִשירוּת]' ַא ַריין!
'תיקוּנִ ים'!
ִּ עבן פוּן ִדי
אבן זֵ יי גֶ עגֶ ְ ּ
יכף ִווי זֵ יי ָה ְ ּ
אוּן ֵּת ֶּ
עריינִ יגְ ט! אוּן ֶדער
אוּן ֶער ָהאט זֵ יי גֶ ֵ יכף
אבן זֵ יי ַא ֶלע ֵּת ֶּ
' ָ[דאזִ יגֶ ע] ַמ ֲא ָכ ִלים' – ָה ְ ּ
וארן ַא 'מ ֶל ְך' – ִאיז גֶ ָ
עו ְ ער ַמאנְ ֶטער] ֶ
יבנְ ֶד ְ
[אוֹ ְ עלט' ייער 'גֶ ְואר ְפן זֵ ֶ
ּ־ו ְ
יבןַ ,א ֶוועק־צו ַ
ָאנְ גֶ עהוֹ ְ ּ
אבן זִ ְ
יך אלד]! – אוּן [זֵ יי] ָה ְ ּ
יל ֶ ּבער אוּן גָ ְ [זִ ְ
ועלט'! 'מ ֶל ְך'ִ ,א ֶ ּ
יבער 'גָ אר ֶדער [גַ אנְ ֶצער] ֶו ְ ֶ
יילן פוּן] ֶדער ֶע ְרד'ַ ,פאר
אבן ִאין ' ִ[די ֵה ְ
ַ ּבאגְ ָר ְ ּ
אבן] ועלט' – ָהאט ָ
[ה ְ ּ אוּן 'גָ אר ִדי [גַ אנְ ֶצע] ֶו ְ
'גְ רוֹ יס בּ ו ׁ ָּשה'!
ערט] ,צ ּו 'גָ אט'
עק ְ ערט [צו ִּר ְ
יקגֶ ֶ עק ְ זִ ְ
יך או ְּמגֶ ֶ
ָ ּברו ְּך־הוּא! ִדי ֲע ׁ ִש ִירים' ,אוּן יסע
אוּן ִדי 'גְ רוֹ ֶ
יך ֶמער אבן זִ ְ
אטן'ָ ,ה ְ ּער ַמאנְ ֶטע] 'גָ ְ
יבנְ ֶד ְ
[אוֹ ְ
עווען :נָ אר ִאין
אבן ַא ֶלע עוֹ ֵסק גֶ ֶ
אוּן זֵ יי ָה ְ ּ ייער ַא ַס ְ
עמט!
עש ְ
אך] גֶ ׁ ֶ [זֵ ֶ
'ת ׁשו ָּבה' ,אוּן ילה' ,אוּן ְּ 'ת ִפ ָ
'תוֹ ָרה' ,אוּן ְּ ּ
'ק ֵליינֶ ע ַלייט' ָוואס זֵ יי ְפ ֶלעגְ ן אוּן [אוֹ ְ
יך] ִדי ְ
'מ ֲעשִׂ ים־טוֹ ִבים'! ָא ֵמן ֵּכן יְ ִהי ָרצוֹ ן! ָ ּברו ְּך ה'
ַ
ְלעוֹ ָלם ָא ֵמן ְו ָא ֵמן! 'חיוֹ ת' אוּן 'עוֹ פוֹ ת'
עכ ֶטע] ַ ייסן ַ ּביי זֵ יי ׁ ְ
[ש ֶל ְ ֵה ְ
אבן זֵ יי
ער ַמאנְ ט – ּ ֵפ ֶרק ב אוֹ ת א]ָ ,ה ְ ּ
יבנְ ֶד ְ
ִ[ווי אוֹ ְ
ְר ָמזִ ים פוּן ַר ֵ ּבינ ּו זַ "ל אוֹ יף ִדי ַמ ֲעשֶׂ ה עמט ,נָ ְ יך אוֹ ְ זִ ְ
אך [אוֹ יף ֶדעם] ָוואס עש ְ יך גֶ ׁ ֶ
'ה ׁ ֵשם־
'ש ֵטייט ִאין ּ ָפסוּק [יְ ׁ ַש ְעיָ ה לא ,ט]ַ :אז ַ
ְס ׁ ְ 'ק ֵליין' זֵ יי זֶ ענֶ ען ִ ּביז ַא ֶהערּ ַ ,ביי זִ ְ
יךַ ,אזוֹ י ְ
'דעם ָא ְרט' [אוֹ יףיבן' ִאין ֶ יִ ְת ָ ּב ַר ְך' ָהאט ַא 'אוֹ ְ ישט! –
עלט' נִ ׁ ְ
אבן ַקיין 'גֶ ְ
עוועןַ ,ווייל זֵ יי ָה ְ ּ
גֶ ֶ
ייער' ִאיז אוֹ יף ַא
'פ ֵֶאיין ּ ְפ ַלאץ] ,אוּן ָדאס ֵ אבן זֵ יי ׁשוֹ ין גֶ עוואו ְּסט [יֶ ְ
עצט וארן ַהיינְ ט ָה ְ ּ
ָו ְ
יבן']! – ְּכמוֹ 'אנְ ֶדער ָא ְרט' ַ[ו ֶ
וייטער פוּנֶ עם 'אוֹ ְ ַ ערט,
אר ֶק ְ
"אז ַא ְד ַר ָ ּבא ַפ ְ
וארן]ַ :
עו ְ
ִאיז נִ ְתגַ ֶלה גֶ ָ
ׁ ֶש ָּכתוּב " :נְ ֻאם ה'ֲ ,א ׁ ֶשר אוּר לוֹ ְ ּב ִציּוֹ ןְ ,ו ַת ּנוּר יקר בּ ו ׁ ָּשה"!
עלט' ִאיז ֶדער ִע ָ
'גֶ ְ
לוֹ ִ ּבירו ׁ ָּש ָליִ ם"!
'מ ֲא ָכ ִלים',
ער ַמאנְ ֶטע] ַ וארן ִדי ָ[דאזִ יגֶ ע אוֹ ְ
יבנְ ֶד ְ ָו ְ
ִדי ָ[דאזִ יגֶ ע] 'גַ אנְ ֶצע ַמ ֲעשֶׂ ה' [פוּן ֶדער ַ ּ
'ב ַעל־ "אז
'סגו ָּלה'ַ : [אזַ א] ְ יך ַאזוֹ י ַא ַ אבן ִאין זִ ְ ָה ְ ּ
ילה'] – ִאיז ְמרו ָּמז ִאין ֶדעם ָ[דאזִ יגְ ן]
ְּת ִפ ָ ייער
'מ ֲא ָכ ִלים'ִ ,איז ֶער זֵ ֶ
'ע ְסט פוּן ִדי ַ
ֶווער ְס ֶ
ין־שם [זֶ עה
יטל' [פוּן]' :יְ ׁ ַש ְעיָ ה ל"א'ַ ,עיֵ ׁ ָ
אפ ְ
'ק ּ ִ
ַ וארן ֶער
עלט'! – ָו ְ
אר ִמיאו ְּס'ט] 'גֶ ְ ְמ ַמ ֵאס ַ
[פ ְ
ארט]!
ָד ְ עלט',
[ש ִטינְ ק] פוּן 'גֶ ְ
־רע' ׁ ְ
יח ַ
ילט ֶדעם ֵ'ר ַ
ִפ ְ
ער ַמאנְ ְטן
יבנְ ֶד ְ
ארט ֶדעם 'גַ אנְ ְצן אוֹ ְ אוּן זֶ עה ָד ְ 'טינוּף' ׁ ְ
[שמוּץ] י־ווי פוּן ['צוֹ ָאה' אוּן] ִ
ַאזוֹ ִ
ארט פוּן ִדי 'זַ ְ
אך' עדט ָד ְ יטל' – ָוואס ֶר ְאפ ְַק ּ ִ ּפוּנְ ְקט"!
'מ ֲעשֶׂ ה:
ער ַמאנְ ְטן ַ
יבנְ ֶד ְ
פוּן ֶדעם גַ אנְ ְצן אוֹ ְ ואר ְפן
עו ְ
ועקגֶ ָ
אבן זֵ יי ַא ֶלעַ ,א ֶו ְ
אלט] ָה ְ ּ
עמ ְ
[אוּן ֶד ָ
"הוֹ י ַה ּי ְֹר ִדים ִמ ְצ ַריִ ם ְל ֶעזְ ָרהְ ,ו ַעל סו ִּסים אלד' [גָ ְ
אל ֶדענֶ ע ייער 'גָ ְ
עלט' ,אוּן זֵ ֶ
ייער 'גֶ ְ
זֵ ֶ
9
אבן זִ ְ
יך 'מ ִדינָ ה פוּן ֲע ׁ ִשירוּת' ָה ְ ּ
ָוואס ִדי ְ יהם ָ ּבשָׂ ר
יִ ּׁ ָש ֵענוּ" "ו ִּמ ְצ ַריִ ם ָא ָדם ְולֹא ֵקלְ ,וסו ֵּס ֶ
על ְפן!
ועלן זֵ יי ֶה ְ
אר ָלאזְ ט אוֹ יף ִאיר ַאז זֵ יי ֶו ְ
ַפ ְ ְולֹא רו ַּח".
עמיינְ ט:
אבן זֵ יי גֶ ֵ
ייער ָטעוּתָ ,ה ְ ּ
– ַווייל לוֹ יט זֵ ֶ ערן
יד ְ
עש ִריגְ ן אוֹ יף ִדי ֶמענְ ְט ׁ ְשן ָוואס נִ ֶ
"וויי גֶ ׁ ְ
ֵ
ייע ֶרע
עטער'" ,אוּן ַאז זֵ ֶ
"אז זֵ יי ַא ֶלע זֶ ענֶ ען 'גֶ ֶ
ַ ילף' ,אוּן אוֹ יף ִדי'ה ְ 'מ ְצ ַריִ ם' צ ּו ִ
אפ ַקיין ִ
ַא ָר ּ
יבן
'מ ְל ָא ִכים'! – ִווי ֶעס ִאיז אוֹ ְ
ערד' זֶ ענֶ ען ַ
'פ ְ
ֶ יך! – אוּן ִדי אר ָלאזְ ן זֵ יי זִ ְ
ייע ֶרע ַפ ְערד' זֵ ֶ
'פ ְֶ
ארט אוּן
ערט ִאין ִדי ַמ ֲעשֶׂ ה! – זֶ עה ָד ְ
ֶע ְר ְק ֶל ְ ישט ַקיין
'מענְ ְט ׁ ְשן' ,אוּן נִ ׁ ְ
'מ ְצ ִריִ ים' זֶ ענֶ ען ֶ
ִ
'פסוּק'" :ו ִּמ ְצ ַריִ ם ָא ָדם
ָדאס ֶענְ ִדיגְ ט צ ּו ֶדער ּ ָ ייש',
'פ ֵל ׁ
ערד' זֶ ענֶ ען פוּן ְ
'פ ְ
ייע ֶרע ֶ
'גָ אט'! אוּן זֵ ֶ
יהם ָ ּבשָׂ ר" ְוכוּ' [זֶ עה ְפ ִר ֶ
יער ִדי ְולֹא ֵקלְ ,וסו ֵּס ֶ 'מ ְל ָא ִכים'"!
ישט ַקיין ַ
אוּן נִ ׁ ְ
אר ׁ ְש ֵטיי!
ייט ׁש]! – אוּן ַפ ְ
ַט ְ
ָדאס ִאיז ִדי ְ ּב ִחינָ ה פוּן ִדי ָ'דאזִ יגֶ ע ְמ ִדינָ ה',
*
ענ ְט ׁש
ֶדער ֱא ֶמת ִ'ד ֶיגער גְ ִל ְיק ִל ֶיכער ֶמ ְ
המשך פון זייט 12
יידיגָ ,האבּ ארט ִאינְ ְגל ׁ ְש ּ ִפ ְירט זִ ְ
יך ּפו ְּסט אוּן ֵל ִ ָס ְ אבן ערע ְצוֵ ויי ִאינְ ְג ֶל ְ
עך וָ ואס ָה ְ ּ ִאיז ִמיט ִדי ַאנְ ֶד ֶ
עלאזְ ט".
ער ֶג ָ יב ְ ִא ְ
יך ַא ֶלעס ִא ֶ ּ עפט? וָ ואס וֶ ועט עא ְר ֶ ּבעט ִמיט ִאים ִאין ֶג ׁ ֶ
עש ְ ֶג ַ
ערנֶ ען אמיר ַא ַריינְ ֵגיין ִאין ֵ ּבית ַה ֶמ ְד ָר ׁשָ ,ל ִ
אמיר ֶל ְ "ל ִ
ָ זַ יין ִמיט זֵ יי? וֶ וער וֶ ועט זֵ יי ַמ ְס ִ ּביר זַ יין ַאז ֶעס ִאיז
עבן עטן אוּן זִ ְ
יך ָא ּ ְפ ֶג ְ ּ ַא בּ ו ׁ ָּשה ַפאר ִקינְ ֶדער צ ּו ַא ְר ֶ ּב ְ
יסן ַט ַעם פוּן ארזו ְּכן ֶדעם זִ ְ ועלן ַפ ְִאינְ ֵאיינֶ עםִ ,מיר וֶ ְ
ִדי ְ ּג ָמ ָרא אוּן זִ ְ ערנֶ עןִ ,איז
אכ'ן ֶל ְ יבערְ ,ג ַל ְ
ייך נָ ְ ער ֶ ּ
עלט?" ֶד ִ
ִמיט ֶג ְ
ייבן צ ּו זַ יין נָ אנְ ט צ ּו ַה ּׁ ֵשיִ "ת,
ער ֵה ְ ּיך ֶד ְ
ילן ֶדעם ַט ַעם פוּן ַ ּגן ֵע ֶדן".
אוּן ֶ ּב ֱא ֶמת ִפ ְ עגט פון ֵמ ִאיר
עפ ֶר ְ
עפט אוּן ֶג ְ
עש ְ ֶער ַא ִר ֶ ּ
יבער ִאין ֶג ׁ ֶ
אגט ִמיר ֶדעם ֱא ֶמתָ ,האט ִאיר ֶע ּ ֶפעס
אוּן יוֹ ֵאל" :זָ ְ
ערנְ ט
על ְ
יידע ֶג ֶאבן זֵ יי ֵ ּב ֶ
יגן ָטאגָ ,ה ְ ּ
ֶדעם קו ֶּמענְ ִד ְ
הוֹ ְ עע ְפנְ ט ַא ֵס ֶפר? ָהאט
ערנְ ט ַהיינְ ט? ָהאט ִאיר ֶג ֶ
על ְ
ֶג ֶ
ערע ִקינְ ֶדער ָה ְ ּ
אבן עש ַמאקִ .די ַאנְ ֶד ֶ יך אוּן ֶג ׁ ְ
עדאוְ ונְ ט ִמיט ַא ִמנְ יָ ן?"
ִאיר ֶג ַ
יס ֶגעוִ ויזְ ן ְגרוֹ יס ַה ֲע ָר ָצה צ ּו זֵ יי אוּן זֵ יי ְמ ַח ֵּזק
ַארוֹ ְ
יגע זַ ְ יט ְלט .זֵ יי ָה ְ ּ
אבן גוּט אררוֹ ְ
יידע ַפ ְ אבן זִ ְ
יך ֵ ּב ֶ זֵ יי ָה ְ ּ
אך. יכ ִט ֶ
אר'ן טוּן ִדי ִר ְ ֶגעוֶ וען ַפ ְ
ישט.
ֶגעוואו ְּסט ַאז נִ ׁ ְ
עלט ְמ ִדינָ ה ָה ְ ּ
אבן ֲא ִפיל ּו ִדי ֶמענְ ְט ׁ ְשן פוּן ִדי ֶג ְ
אר ׁ ְש ַטאנֶ ען ַאז
עטאן אוּן ַפ ְ
צוּם סוֹ ף ְּת ׁשו ָּבה ֶג ָ אגט
ערט אוֹ יסָ ",האט ֶער זֵ יי ֶגעזָ ְ ערט אוֹ יסֶ ,ה ְ "ה ְ
ֶ
יך ִ ּבין אוֹ ְ
יך ַא ָמאל ֶגעוֶ וען ִאין ֶענְ ֶקער "א ְ
ִמיט ְפ ֵריידִ ,
יח אוּן ַאעלט ְ ּב ֶרענְ ְגט ַא ִמיאו ֶּס'ע ֵר ַ
יפן ֶג ְ
אכצוּלוֹ ְ
נָ ְ
עבט זִ ְ אכ ֶדעם וָ ואס ִא ְ
יך עלטַ .היינְ ט ,נָ ְ
יפן ֶג ְ
אכצוּלוֹ ְ ׁ ִש ְ
יך ,נָ ְ
יך ָא ּפ עכ ְטן ׁ ְש ֶמעק ,אוּן נָ אר וֶ וער ֶעס ֶג ְ ּׁ ְש ֶל ְ
יכ ְס ֶטער
יק ִל ְ
ִמיט ּתוֹ ָרה אוּן ְּת ׁשו ָּבה ִאיז ֶדער ְג ִל ְ ָהאבּ ַאיינְ ֶגעזֶ ען ַאז ַא ִקינְ ד וָ ואס ַא ְר ֶ ּבעט אוּן זו ְּכט
ער ְס ֶטע נָ אנְ ט צ ּו ַה ּׁ ֵשיִ "ת.
ֶמענְ ְט ׁש ,אוּן ָדאס ֶמ ְ ערפוּן ,אוּן ֵקיינֶ ער
'מיאו ְּס'ט ֶד ְ
אר ִ
וערט ַפ ְ
עלט וֶ ְ
ֶג ְ
יסן ָח ָכםַ ,אזַ א
ישט ָאן וִ וי ֵקיין ְגרוֹ ְ
קו ְּקט ִאים נִ ׁ ְ
10
לאמיר זיך
פארהערן
()19 די צוועלעווטע מעשה -דער בעל תפילה
❑ אז ער זאל זיי געבן פון די עסן צו טראגן אין זייער מדינה א .וואס האבן זיי געטון ווען זיי האבן געגעסן פון די עסן פון די
ה .וואס איז די סגולה פון די עסן ,אז ווער ס'עסט פון דעם? קאך?
❑ ווערט געלד נישט אזוי חשוב ביי אים ❑ זיי האבן אנגעהויבן אוועקווארפן די געלד
❑ איז ער ממאס געלד ❑ זיי האבן זיך באגראבן פאר בושה
❑ איז ער זייער ממאס געלד ❑ ביידע תשובות זענען ריכטיג
ו .שאלת זכות :אין וועלכע קאפיטל איז מרומז די מעשה? ב .וואס איז די גרעסטע בושה אין יענע פלאץ?
❑ ישעי' ב' ❑ פרייליכקייט
❑ ישעי' ל' ❑ ארימע קליידער
❑ ישעי' ל"א ❑ געלד
ג .וואס האט דארטן געטוהן ווער ס'האט געטראפן ביי זיך געלד?
האסטו געלערנט די מעשה פון די וואך? ז. ❑ האט דאס אוועק געלייגט פאר ווען ער וועט דאס דארפן
❑ איינמאל ❑ ער האט עס געגעבן פאר זיין חבר
❑ צוויימאל ❑ ער האט עס מבער געווען און אוועק געטון פון זיך
❑ איך האב געוואלט ד .וואס האבן זיי נאכדעם געבעטן פון דעם גבור?
❑ אז ער זאל זיי געבן א וועג צו תשובה
❑ אז ער זאל קומען צו זייער מדינה ווערן קעניג
טיפער געטראכט
וויפיל מאל ווערט דערמאנט דאס ווארט "תורה" אין די מעשה פון דער בעל תפילה?
תשובות אויף די מעשה פון דער בעל תפילה ()18
א .וואספארא סדר האט דער בעל תפילה דערמאנט די אנשי המלך ? און וועמען האט ער נישט
דערמאנט?
מלך ,מלכה ,בת מלכה ,גבור ,קינד ,מליץ ,חכם ,אוהב נאמן – ממונה אויף די אוצרות האט ער נישט דערמאנט
ב .וועלכע סדר פון די כתות האט דערמאנט איינער פון די גבורים פארן בעל תפילה? און וועלכע כתה
האט ער נישט דערמאנט?
כבוד ,רציחה ,איידלע עסן ,ישוב העולם ,דיבור ,שמחה ,חכמה ,גרויסן איברים ,תפילה – תאות ממון האט ער נישט דערמאנט
ג .וואספארא סדר האט דער בעל תפילה דערמאנט די אנשי המלך פארן גבור ? און וועמען האט ער
נישט דערמאנט?
מלך ,מלכה ,בת מלכה ,קינד ,מליץ ,חכם ,ממונה אויף די אוצרות – אוהב נאמן האט ער נישט דערמאנט
ד .וועלכע סדר האבן די כתות געטראפן די אנשי המלך ? און וועלכע כתה האט נישט געטראפן?
חכמה – דער חכם, מדינה של עשירות – דער ממונה, תפילה – דער בעל תפילה, גרויסן איברים – דער גבור,
איידלע עסן – דער קינד, ישוב העולם – די בת מלכה, שמחה – דער אוהב נאמן, דיבור – דער מליץ,
מהאט געטראפון אלעמען - כבוד – דער מלך אין פעלד רציחה – די מלכה,
צו ענטפערן די בחינות ,רופט
646-585-3040 02-5-3333-72
11
ענ ְט ׁש
ֶדער ֱא ֶמת ִ'ד ֶיגער גְ ִל ְיק ִל ֶיכער ֶמ ְ
אּבן ֶעס
ענּומען צּו זִ יְך ִאין ַלאנְ ד .וִ וי נָ אר זֵ יי ָה ְ
אּבן ֶעס גֶ ֶ
אּון זֵ יי ָה ְ וארן צּום
עֹורר גֶ עוָ ְ
נָ אְך ַלאנְ גֶ ע ֳח ָד ִׁשים וָ ואס ִמיר זֶ ענֶ ען נִ ְת ֵ
עקן
ער ִליְך צּו ְׁש ֶמ ְ
עפ ְ
עהֹויּבן גֶ ֶ
ְ עּב ֶרענְ גְ טָ ,האט ֶעס ָאנְ גֶ
ַא ִהין גֶ ְ קּומען
א'דיגֶ ע ַמ ֲע ֶׂשה פּונֶ עם ַּב ַעל ְּת ִפ ָילהֶ ,
מֹור ִ
ַׁשיין פּון ֶדעם ָ
עּב ֶרענְ גְ ט ֶדעם ַּב ַעל ְּת ִפ ָילה צּו זֵ יי אּון
אּבן גֶ ְ
ַּביי זֵ ייִּ ,ביז זֵ יי ָה ְ אּפ ְיטל י"ט!
עצט ָאן צּום סֹוף פּון ִדי ַמ ֲע ֶׂשה – ַק ִ
ִמיר יֶ ְ
ׁשּובה אּון ַמ ֲע ִׂשים
עּבן ְּת ִפיּלֹותִּ ,תּקּונִ יםְּ ,ת ָ
ֶער ָהאט זֵ יי גֶ עגֶ ְ ערן צּו ִדי ַמ ֲע ֶׂשה :גְ ַלייְך נָ אכְ ֶדעם וָ ואס זֵ יי
צּור ְיק ֶק ְ
אמיר זִ יְך ִ
ָל ִ
טֹובים.
ִ עמט אּון
עׁש ְ
ייער גֶ ֶ
אּבן זֵ יי זִ יְך זֵ ֶ
עסן ִדי ַמ ֲאכָ ִליםָ ,ה ְ
אּבן גֶ עגֶ ְ
ָה ְ
עלע, ועגן ֶ ּב ֶ
ער ֶ ערט וֶ ְ
עה ְ יגע וָ ְ
ואך ָה ְ ּ
אבן ִמיר ֶג ֶ אר ֶ
ָפ ִ ועלכֶ ע ַׁשייכּות
אּבן ַסיי וֶ ְ
אר'ן ָה ְ
ּבּוׁשה ַפ ְ
אּבן ַפאר ָ
זִ יְך ַּבאגְ ָר ְ
ארט ַא ְר ֶ ּבעט וָ ואס
עא ְר ֶ ּבעט ִאין ַא ֶלע ָס ְ
וָ ואס ָהאט ֶג ַ אר ָמאגְ ט ֶמער
יאּוס'ע זַ אְך .וֶ וער ֶעס ָהאט ַפ ְ
צּו ַאזַ א ִמ ֶ
עפינֶ עןָ ,א ֶ ּבער זַ יין
עקענְ ט ֶג ִ
ֶער ָהאט נָ אר ֶג ֶ ערע אּון
עּבן נָ אְך ַאן ֶע ְרגֶ ֶ
רֹויסגֶ עגֶ ְ
ֲע ִׁשירּותָ ,האט ַא ְ
יפט ַא ְר ֶ ּבעט ִאיז ֶגעוֶ וען ִאין ַא סו ָּּכה-
הוֹ ּ ְ ער ְיסן ִדי
אּבן זִ יְך גֶ ִ
עק ִליכֶ ער ֵר ַיח .זֵ יי ָה ְ
ְׁש ֶר ְ
אכ ֶדעם וָ ואס ֶער ָהאט
עפט .נָ ְ
עש ְ
ֶג ׁ ֶ יׁשט
אּבן ִּבכְ ַלל נִ ְ
ָהאר פּון ָקאּפ אּון ָה ְ
ערע
יגן פוּן ַאנְ ֶד ֶ
ֶגעזֶ ען ַאז ִאין ִדי אוֹ ְ ייּבן ֶדעם ָקאּפ ,וַ וייל
אֹויפ ֵה ְ
עקענְ ט ְ
גֶ ֶ
ִאיז ֶער צ ּו ׁ ְש ּ ָפאט אוּן ֶמען ַל ְ
אכט ּבּוׁשה
עס ֶטע ָ
ֲע ִׁשירּות ִאיז ִדי גְ ֶר ְ
פוּן ִאים ,אוּן ֵקיינֶ ער קו ְּקט ִאים וָ ואס ֶקען נָ אר זַ יין ,אּון ֵקיינֶ ער ָהאט
ישט ַארוֹ יף ַפאר ֶדעם וָ ואס ַא
נִ ׁ ְ וייטן
קּוקן ֶדעם ְצוֵ ְ
עקענְ ט ְ
יׁשט גֶ ֶ
נִ ְ
ִּכ ָּתה ז' ִאינְ ְגל ַא ְר ֶ ּבעטָ ,האט ֶער ִאין ָּפנִ ים ַפאר גְ רֹויס ֶח ְר ָּפה.
עס ֶטע ַ ּב ׁ ְ
אשלוּס ַאז ָאנְ ֶגענו ֶּמען ַא ֶפ ְ אס ְירט וֶ וען ֵאיינֶ ער
אּון וָ ואס ָהאט ַּפ ִ
עלטיך ָא ּפ ִמיט ֶג ְ עבט זִ ְ
ַא ִקינְ ד וָ ואס ֶג ְ ּ אׁשן ַּביי זִ יְך? ָהאט
עפינֶ ען ַא גְ ָר ְ
ָהאט גֶ ִ
ִאיז ַא בּ ו ׁ ָּשה אוּן ַא ֶח ְר ּ ָפה! צו ִּליבּ ֶדעם ָהאט ֶער אל ְטן? ַחס וְ ָׁשלֹום! ֶער ָהאט ֶעס ֵּתכֶ ף
עה ְ
ֶער ֶעס גֶ ַ
ערט
עה ְ עלאזְ ט ַא ֶלע זַ יינֶ ע ַא ְר ֶ ּבעט ,אוֹ ְ
יפ ֶג ֶ ער ֶג ָ ִא ֶ ּ
יב ְ יילענִ יׁש ָדאס ַאוֶ ועק
ואר ְפן אּון ִמיט גְ רֹויס ַא ֶ
ועקגֶ עוָ ְ
ַאוֶ ְ
עהאט
עלט ,אוּן ַא ֶלעס וָ ואס ֶער ָהאט ֶג ַ
יפן ֶג ְ
אכצוּלוֹ ְ
נָ ְ ערט.
ייד ְ
עׁש ַל ֶ
גֶ ְ
אטןִ .מיט ְגרוֹ יס עג ְ ּ
עבן ַפאר זַ יין ַט ְ ועק ֶג ֶ
ָהאט ֶער ַאוֶ ְ
עטן ֶדעם ּגִ יּבֹור ֶער זָ אל ְּב ֶרענְ גֶ ען ִדי ַמ ֲאכָ ִלים צּו
עּב ְ
אּבן גֶ ֶ
זֵ יי ָה ְ
ִשׂ ְמ ָחה ִאיז ֶער ַא ַריין ִאין ֵ ּבית ַה ֶמ ְד ָר ׁש ֶל ְ
ערנֶ ען ִאין ִדי
אר ֶע ְק ְלט פּון
וערן ִאינְ גַ אנְ ְצן ַפ ְ
אלן אֹויְך וֶ ְ
זֵ יי ִאין ַלאנְ דּ ,כְ ֵדי זֵ יי זָ ְ
יבת ֵ ּבין ַה ְּז ַמ ִ ּנים.
יְ ׁ ִש ַ
ייער
ואלט ַאז ַא ֶלע ֶמענְ ְט ְׁשן ִאין זֵ ֶ
אּבן גֶ עוָ ְ
עלט ,וַ וייל זֵ יי ָה ְ
גֶ ְ
ערט" :וָ ואס
אד ְ ארק ֶג ַ ּ
עב ֶ ָא ֶ ּבער ֵאיין זַ ְ
אך ָהאט ִאים ׁ ְש ַט ְ עּבן,
אקע גֶ עגֶ ְ
אּבןֶ .ער ָהאט ֶעס זֵ יי ַט ֶ
אלן ֶעס ַפיינְ ט ָה ְ
ְמ ִדינָ ה זָ ְ
המשך אויף זייט 9
חלק מהוצאת הגליון נתנדב ע"י חלק מהוצאת הגליון נתנדב ע"י חלק מהוצאת הגליון נתנדב ע"י
הר"ר יצחק בערגשטיין הי"ו הר"ר מרדכי יעקב ראטנבערג הי"ו הר"ר שלמה קעניג הי"ו
לרגל הולדת בתו למזל טוב לרגל הולדת הבן למזל טוב לרגל הולדת הבן למזל טוב
