נעימות אליעזר - סקולען · Ne'imois Eliezer - Skulen — נח (2026-10-12)

אליעזר נח נעימות
©
כל הזכויות שמורות
למכון נעימות אליעזר סקולען בארה"ק
ואין רשות לצלם או לתרגם או להעתיק
למאגר מידע אפילו חלק מן הספר ללא אישור בכתב
לקחת חלק בהדפסת ספרי סקולען צור קשר במייל skulen3@gmail.com
copyright by mechon nemois eliezer skulen. beth shemesh.
in all countries subscribing to the international copyright union.
PRINTED IN ISRAEL
יצא לאור העולם ע"י
מכון נעימות אליעזר בארה"ק
053-415-2636
ב
אליעזר נח נעימות
הסכמת הרב קלמן ווייס שליט"א
מו"צ העדה החרדית
בס"ד כ"ז שבט תשפ"א
הנני בזה בשורות האלה לחזק ולאמץ את ידי הבה"ח החשוב והיקר
ירא שמים ובעל מדות תרומיות דבוק בלו"נ ברבותינו הק' מסקולען
זי"ע ולהבל"ח לכ"ק האדמורי"ם ממשיכי דרכם שליט"א
כמר אליעזר זוסיא רובין ני"ו
אשר ליקט ואיזן דבריהם הקדושים של האדמורי"ם מסקולען זצוק"ל
במשך שנים על ענינים שונים בתורה ועבודת השי"ת וכן במה
שהביאו מספה"ק תלמידי הבעש"ט הק' בענינים רמים אלו והבה"ח
החשוב הנ"ל תורגם אותם ללשון "האידיש" שיהא שימה בפיהם של
רבים אשר אינם מבינים בלה"ק
ונקרא שמו "נעימות אליעזר"
ודבר גדול מאד עשה בעמיו לקרב דבריהם הק' אשר מלאים ביר"ש
וקדושה בדברים היוצאים מלב טהור וקדוש שבודאי יכנסו ללבם של
ישראל לקרבם לעבוד"ה ולתורה וקדושה וע"כ גם ידי תכון עמו
להוציא לאור ספר הקדוש הזה ויזכה להפיץ תורתם בקרב ישראל
מתוך נחת ובריות גופא ברוב הצלחה וסייעתא דשמיא בכל הענינים
אמן:
הכו"ח לכבוד התורה וצדיקי הדור:
קלונימוס קלמן ווייס
ג
אליעזר נח נעימות
הסכמת אב"ד קאסאן שליט"א
מו"צ העדה החרדית
הנני מצטרף להנ"ל והשי"ת יעזור להרחיב גבולי הקדושה ויתקדש שם
שמים בעולם ובזכות זה נזכה בקרוב להתגלות מלך המשיח בב"א:
הסכמת כ"ק מרן אדמו"ר מסערט ויזניץ שליט"א
דער אייבערשטער זאל העלפן אז מ'זאל זיך קענען מתחזק זיין און
מתרומם זיין אויפן דרך פון אונזערע הייליגע רבי'ס "לבית סקולען",
און אין סקולען איז דאך אסאך אסאך לייכטער זיך צו מתרומם זיין,
ווייל די זיס'קייט דארטן איז דאך גאר גאר הויעך און דערהויבן און
ליכטיג ,און איך בין זיכער אז פון אויבן וועלן זיי משפיע זיין שפע
עבודת השם פאר די אלע וואס וועלן לערנען אין דעם הייליגן ספר.
[והוסיף :ס'איז מיר שווער "נישט" צו חתמ'נען אויף אזאנ'ס].
יעקב בהה"צ מוהר"א זצללה"ה
ד
אליעזר נח נעימות
הסכמת כ"ק מרן אדמו"ר מדושינסקיא שליט"א
הנני בזה לחזק ולאמץ ידי הבה"ח היקר זוכה ומזכה את הרבים
כמר אליעזר זוסיא רובין נרו יאיר ויזרח
יהי ד"א עמו בכל אשר יפנה ,ויצליח דרכו הטובה על דרך רבותיו
הקדושים אשר האירו את ישראל בנועם אמרותיהם וזמירותיהם,
ויזכה לראות ברכה בעמלו מתוך הרחבת הדעת וטוב לב תמיד
לאויושט"א:
ה
הסכמת כ"ק מרן אדמו"ר מסקולען מאנסי שליט"א
ה
אליעזר נח נעימות
ו
אליעזר נח נעימות
הסכמת רב דקהל אש תמיד בני ברק שליט"א
הנני באתי להמליץ טוב עבור הבה"ח חסידא ופרישא המפורסם
בתורותיו ומידות הטובות והישרות מתאבק באפר רגליהם כל צדיקי
הדור ובפרט כ"ק האדמורי"ם מסקולען
ה"ה שמו הולך לפניו
מוהר"ר אליעזר זוסיא רובין שליט"א
יה"ר שיזכה תמיד להפיץ מעינתיו חוצה ויזכה תמיד את הרבים בטוב
טעם ודעת ואך טוב וחסד ירדפוהו כל ימי חייו בחן של טעם זקנים
ויזכה במהרה לקבל פני משיח צדקנו אמן בב"א:
ידידו המכבדו בלב טוב
ורבינו זצ"ל היה אומר תמיד ,שלפני שהולכים ללמוד צריכים
לכוון לקיים מצות לימוד התורה ,כי הרי מצות צריכות כוונה,
וממילא וצריך אדם לומר קודם הלימוד בפה מלא:
של או ַריְ י ָתא ֶׁ שה ְ ּד ֹ ה ֲֵרינִ י מ ּוכָ ן ּו ְמז ּו ָמן לְ ַקיֵם ִמ ְצוַ ת ֲע ֵ
ש ּ ָכת ּוב ּ ַב ּת ֹו ָרה ּולְ מַ ְד ּ ֶׁתם א ָֹתם מו ֶׁ לִ ּמ ּוד הַ ּת ֹו ָרה ְּכ ֹ
שה ִמ ְצוָ ה ז ּו ְּכ ֵדי לְ ַק ּיֵם עו ֶׁ
ּו ְשמַ ְר ּ ֶׁתם ַל ֲעש ָֹתם וַ ה ֲֵרינִ י ֹ
ִמ ְצוַ ת ּב ֹו ְר ִאי ּו ְכ ֵדי ַל ֲעש ֹֹות נַחַ ת ר ּוחַ לְ הַ ּב ֹו ֵרא יִ ְת ּ ָב ַר ְך
שם ּ ָכל יִ ְש ָר ֵאל: מו ְּב ֵ
ְש ֹ
יך ה ּוא ּו ְש ִכינְ ּ ֵת ּה ִּב ְד ִחיל ּו ּו ְר ִחימ ּו שא ְּב ִר ְ שם יִ ח ּוד קֻ ְד ָ לְ ֵ
שם שם י"ה ְּבו"ה ְּביִ ח ּו ָדא ְשלִ ים ְּב ֵ ּו ְר ִחימ ּו ּו ְד ִחיל ּו לְ יַ חֵ ד ֵ
שה יָ ֵדינ ּו יהי נ ַֹעם יְ הֹוָ ה אֱ לֹהֵ ינ ּו ָעלֵינ ּו ּומַ ֲע ֵ ּ ָכל יִ ְש ָר ֵאלִ :ו ִ
שה יָ ֵדינ ּו ּכ ֹונְ נֵה ּו: ּכ ֹונְ נָ ה ָעלֵינ ּו ּומַ ֲע ֵ
ז
אליעזר נח נעימות
וכ"ק מרן רבינו זצ"ל
היה אומר תמיד בכל הזדמנות:
אז" :לְ כ ּו ָבנִ ים" – אז ווען איר גייט
אוועק פון די התעוררות ,דעמאלט'ס:
"ש ְמע ּו לִ י" – דעמאלט'ס זאל אייך
ִ
קלונגען אין די אויער'ן דאס וואס איר
האט דא געהערט!..
ווייל בשעת ווען איר זענט דא,
דעמאלט'ס זעה איך דאך שוין אליין
אז איר הערט מיך אויס ,נאר ווען
איר גייט "אוועק" ..דעמאלט'ס זאל
אייך קלונגען אין די אויער'ן דאס
וואס איר האט דא געהערט!..
ח
אליעזר נח נעימות
הקדמה
י'שמחו ה'חסידים ו'יגילו ה'משתוקקים לראות אור כי טוב מאמרי קודש
מרז"ל קדושים אשר בארץ המה ,ובשבח והודאה להשי"ת שהחיינו
וקימנו והגיענו לזמן הזה אני מודה ומשבח לאדון כל על שזכיתי לגמור
ספר "נעימות אליעזר" על התורה ומועדים באידיש אשר מיוסד על
דברי חז"ל ועל דברי רבותינו הקדושים תלמידי הבעל שם טוב הק'
ותלמידי המגיד זצוק"ל ,כדי שכל יהודי פשוט יזכה לשאוב מתורתם של
רז"ל אשר מפיהם אנו חיים כל ימינו על אדמתינו ,וכדי שכל יהודי פשוט
יזכה לדעת את הדרך אשר ילכו בה ואת המעשה אשר יעשון.
והרי כבר ידוע ליודעי חן ,כי אמרו רז"ל (יבמות צ"ז ).על כל האומר דבר
שמועה מפיהם ששפתותיו דובבות בקבר ,ובספר חסידים (ס' רכ"ד)
איתא שהם מתפללין עליו שם וממליצים טובה עליו עכלה"ק.
ומודה אני לפניך ה' אלקי ואלקי אבותי אשר זכיתי להוציא לאור ספר
"נעימות אליעזר" על התורה ומועדים באידיש אשר מטרתו של הספר
הוא אך ורק שכל יהודי יזכה לחיות עם "שויתי ה' לנגדי תמיד" בכל רגע
ורגע ולקיים "בכל דרכיך דעהו" במלא מובן המלה.
וברוך הוא אלקינו אשר נתן סיעתא דשמיא בעמלי וזכיתי לראות ברכה
בעמלי ,אשר אחרי שנים רבות וארוכות זכיתי לברך על המוגמר ולזכות
את הרבים בדברים פשוטים וברורים נראים לעינים בעניני עבודת השם
יתברך תורה ותפילה ומידות טובות וישרות ,ואכן שמע אלקים מתוך
סיעתא דשמיא אשר הרגשתי בה על כל צעד ושעל במהלך חיבור ספר
זה ,ומתוך שבח והודיה להשי"ת על כל הטוב אשר גמלני ,הנני עומד
עתה ב"פתח השער" ומתחנן לפני בורא כל עולמים שכה יתן ה' וכה
יוסיף ויזכני להעלות דבר נאה ומתוקן על שולחן חכמים ,ולהוסיף דעת
ט
אליעזר נח נעימות
ותבונה ויראת ה' טהורה בתוך לבבות ישראל ,ואל יצא מתחת ידי שום
מכשול חס ושלום ,רק יחזק את האמונה ואת הניצוץ היהודי אשר נמצא
בתוך כל אחד ואחד מישראל ,ובעזרת השם יתברך יהיה לתועלת
הרבים ,ובפרט לבחורי ואברכי חוץ לארץ שיותר קל להם ללמוד ספרים
"באידיש" ,והרי כבר כתוב בתורתינו הק' בפרשה וילך (ל"א פ' י"ט):
"ועתה כתבו לכם את השירה הזאת ולמדה את בני ישראל שימה
בפיהם" ,פירוש שכל יהודי יזכה להבין ולהשכיל את התורה בשפה
שהוא מבין טוב.
וכאן המקום לציין שכל הספר מתחילה עד הסוף נעשית ע"פ הוראת
והדרכת גדולי ישראל על כל צעד ושעל ,וזהו אינו רק ספר לקריאה
גרידא ,כי אם גם ספר של לימוד התורה באמת ,יען כי הרי זה משפיע
יראת שמים במדה גדושה על לבבות ישראל.
וכאן המקום להודות ולהלל לכל האנשים שעזרו ותרמו ותמכו למען
הוצאת ספר זה ,יהי רצון מלפני אבינו שבשמים שיזכו לראות אך ורק
תענוג ונחת דקדושה מכל יוצ"ח ,ויזכו לראות בנים ובני בנים עוסקים
בתורה ובמצות באמת לאויושט"א.
ובצאתי אפרוש כפי אל ה' בתפילה שאזכה לישב באהלה של תורה
ולהרביץ תורה ויראה כל ימי חיי ,ואזכה לעבוד את השם יתברך
בשמחה ובטוב לבב מרוב כל מתוך שמחה של מצוה יחד עם כל
ישראל ,ואזכה להיות מאלו שמוסיפים יופי לכתר הגדול שנקרא
תפארת ישרא"ל זרע אברה"ם אוהבו ,מתוך הרחבת הדעת ומנוחה,
ומתוך בריות גופא ונהורא מעליא ,עדי נזכה בקרוב ליעוד הנביא ומלאה
הארץ דעה את ה' וברחמים גדולים אקבצך בביאת גואל צדק ובבנין
בית המקדש השלישי במהרה בימינו אמן:
י
אליעזר נח נעימות
ֵא ּ ֶּלה ּת ֹו ְלדֹת נֹח
ֵא ּלֶׁה ּת ֹולְ דֹת נֹחַ נֹחַ ִאיש צַ ִ ּדיק וגו' :עס ווערט דאך שוין געברענגט אין
די ספרים הק' ,אז א מענטש דארף דאך נישט אזוי פיל זיין פארנומען
"מחנך" זיין זיינע קינדער ,ווייל אונזערע קינדער ווערן דאך שוין "מחונך"
פון זיך אליין ,ווייל אויב דער טאטע פירט זיך אויף ווי עס דארף צו זיין,
וועט זיך שוין דעמאלט'ס דער קינד [על פי רוב] אויך אויף פירן ווי עס
דארף צו זיין.
"חינּוְך" מיינט דאך בעצם נאר איין זאך ,און דאס
און די גאנצע ענין פוןִ :
ישית" – זיין א לעבעדיגע משל פאר די אייגענ'ע קינדער ווי
איז" :דּוגְ מָ א אִ ִ
אזוי מען דארף זיך אויף פירן.
ישית" ווי אזוי מען דארף
און איינמאל די קינדער זעהען שוין א" :דּוגְ מָ א אִ ִ
זיך אויף פירן ,דעמאלט'ס דארף מען דאך זיי שוין נישט אזוי פיל "מחנך"
זיין ,ווייל זיי גייען דאך שוין פון זיך אליין נאך דעם שיינעם גוט'ן וועג וואס
זיי האבן געזעהן ביי זייערע עלטערן זאלן זיין געזונט.
און מיר וועלן ברענגען א שטיקעל'ע ראיה פון דעם הייליגן "בית המקדש",
ווייל עס ווערט דאך שוין קלאר געברענגט אין חז"ל (יומא דף :י"ב ע"ב),
אז ווי אזוי האט מען מחנך געווען א נייע "קלייד" וואס מען האט געדארפט
נוצן אין דעם הייליגן בית המקדש !?..וואס האט מען געטוהן מיט דעם
"קלייד" !?..דו מיינס'ט אז מען האט גענומען דעם קלייד און מען האט
איהם אויף געהאנגען אויף די וואנט און מען האט איהם ָאן געשריגן טויזנט
יא
אליעזר נח נעימות
מאל אז דו זאלסט וויסן אז "דו ביזט א קלייד פון דעם הייליגן בית
המקדש"" !..דו ביזט א קלייד פון דעם הייליגן בית המקדש" !..און ממילא
"דו זאלסט זיך אויף אזוי ווי א בית המקדש קלייד" !?..ניין ניין ניין ,נישט
דאס האט מען געטוהן כדי מחנך צו זיין א נייע קלייד אין דעם הייליגן בית
המקדש.
נאר מען האט פשוט ָאן געהויבן צו ארבעטן מיט דעם נייעם קלייד ,און די
"עבודה" האט איר שוין מחנך געווען ,און חז"ל זאגן דאך אונז שוין טאקע
אויך קלאר בפירוש ,אז" :עֲבו ָֹדתָ ן ְמחַ נְכְ תָ ן" – אז דער כהן האט פשוט
געטוהן די הייליגע עבודה מיטן קלייד ,און די קלייד איז פשוט מיט
"חינּוְך" פון די קלייד.
געגאנגען מיט איהם ,און דאס איז געווען די גאנצעִ :
"חינּוְך" פון די קלייד איז געווען ,די "עבודה" וואס מען האט
די גאנצעִ :
גע'ארבעט בשעת'ן גיין ָאן געטוהן מיטן קלייד ,ווייל די "עבודה" וואס מען
האט גע'ארבעט בשעת'ן גיין ָאן געטוהן מיט די קלייד האט מחנך געווען
דעם קלייד צו זיין א בית המקדש קלייד.
און די זעלבע זאך איז דאך אויך מיט דיין טייער קינד ר' יוד ,ווייל דו
דארפס'ט דאך נישט אזוי פיל ארבעטן מיט דיין קינד איהם מסביר צו זיין
וואס ער "דארף" טוהן ,און וואס ער "מוז" טוהן ,און וואס ער "מעג" טוהן,
און וואס ער "טאר נישט" טוהן ,נאר דו טוה אליין דיין הייליגע עבודה!..
און טוה דו אליין וואס דו האסט צו טוהן!..
ישית" פאר דיין קינד,
ווייל דו דארפס'ט דאך זיין א לעבעדיגע" :דּוגְ מָ א אִ ִ
און דו דארפס'ט דאך זיין א לעבעדיגע "ספר תורה" פאר דיין קינד ,און דיין
יב
אליעזר נח נעימות
קינד דארף דאך דיר פשוט נאך מאכן ,און איינמאל דו פירס'ט זיך שוין אויף
ווי עס דארף צו זיין ,דעמאלט'ס דארפסטו דאך שוין מער נישט זיין
פארנומען אזוי שטארק "מחנך" זיין דיין קינד און איהם זאגן וואס צו טוהן,
ווייל דיין קינד וועט דאך שוין אטאמאטיש "נתחנך" ווערן נאך דיר און נאך
גיין דיינע שיינע הנהגות.
און ממילא דו טוה נאר וואס דו האסט צו טוהן ,און דיין קינד וועט דאך
שוין אטאמאטיש נאך גיין דיינע שיינע פוס טריט ,און דאס איז דאך טאקע
"חינּוְך" ,ווייל די אמת'ע
די אמת'ע ריכטיגע אפ טייטש פון דעם ווארטִ :
"חינּוְך" איז דאך" ,זיך אליין" ,ווייל יא
ריכטיגע אפ טייטש פון דעם ווארטִ :
ר' יוד ,דו זאלסט וויסן ,אז די" :מֶ לְֶך" און די" :מַ לְ כָה" פון דעם שטוב זענען
"ד ֶרְך הַ ּתו ָֹרה".
די ביישפיל פון דיֶ :
"חינּוְך" – איז דאך טאקע אויך גימטריא" :הַ מֶ לְֶך" [מיטן
און די ווארטִ :
"חינּוְך" – איז דאך טאקע אויך גימטריא" :מַ לְ כָה"
כולל] ,און די ווארטִ :
"חינּוְך" פון א קינד ווענט זיך אין
[מיטן כולל] ,ווייל יא ר' יוד ,די גאנצעִ :
די" :מֶ לְֶך" און אין די" :מַ לְ כָה" פון דעם שטוב ,ווייל אויב די" :מֶ לְֶך" און
די" :מַ לְ כָה" פון דעם שטוב פירן זיך אויף ווי עס דארף צו זיין ,וועלן שוין
דעמאלט'ס די קינדער אטאמאטיש נאך גיין זייערע שיינע פוס טריט.
און דאס זאגט דאך אונז שוין טאקע אויך די פסוק אין די וואכעדיגע פרשה,
ווייל די פסוק זאגט דאך אונז שוין בפירוש אין די וואכעדיגע פרשה ,אז:
"אֵ לֶה ּתוֹלְ דֹת נֹ חַ " – אז דו ווייסט ווי אזוי די "קינדער" פון" :נֹ חַ " וועלן אויס
זעהן !?..דאס אלעס ווענט זיך אין" :נֹ חַ " אליין !..ווייל ווי אזוי" :נֹ חַ " וועט
זיך אויף פירן ,אזוי וועלן זיינע קינדער אויס זעהן.
יג
אליעזר נח נעימות
און וויבאלד" :נֹ חַ אִ יש צַ ִדיק ּתָ ִמים" איז דאך טאקע באמת געווען א אמת'ע:
"צַ ִדיק" ,ממילא וועגן דעם האט זיך דאס טאקע שפעטער דערקענט:
"בְ ֹדרֹתָ יו" – ממילא וועגן דעם האט זיך דאס טאקע שפעטער דערקענט אין
זיינע שפעטער'דיגע דורות ,ווייל ווי אזוי דו פירס'ט זיך אויף ,פונקט אזוי
וועלן זיך דיינע קינדער אויף פירן!..
ֱֹלקים הִ תְ הַ לְֶך נֹ חַ " – און ממילא וועגן דעם
און ממילא וועגן דעם" :אֶ ת הָ א ִ
איז נח שטענדיג געגאנגען צוזאמען מיטן אייבערשטן" :בִ ּתְ ִמימּות
ּובִ פְ ִשיטּות" ,ווייל ער האט דאך געוואלט אז זיינע קינדער זאלן זיך אויך
אזוי אויף פירן ,נו ..ווי אזוי מאכט מען אז די קינדער זאלן זיך אויך אויף
פירן אזוי ווי א ערליכע יוד דארף זיך אויף פירן!?..
די תירוץ אויף דעם איז ,אז מען טוט "אליין" די עבודה ,און מען ווייזט פאר
די קינדערלעך אז די טאטע פירט זיך אויך אויף אזוי ווי א ערליכע יוד פירט
זיך אויף ,און איינמאל די קינדער זעהען שוין פאר די אויגן א לעבעדיגע:
ישית" ווי אזוי מען דארף זיך אויף פירן ,מאכן זיי דאס דעמאלט'ס
"דּוגְ מָ א אִ ִ
פונקטליך נאך ,און אזוי ווערן זיי שוין "נתחנך" אויף דעם גוט'ן וועג ,און
דאס איז אלעס ווייל זיי פארמאגן דאך שטענדיג פאר די אויגן א לעבעדיגע
משל וואס ווייזט זיי ווי אזוי א ערליכע יוד דארף זיך אויף פירן.
ישית" – איז דאך טאקע אויך גימטריא:
און די ווערטער" :דּוגְ מָ א אִ ִ
"ּתַ עֲשֶ ה" – דאס זאלסטו טוהן ,ווייל יא ר' יוד ,דו האלטס'ט און איין פרעגן
אז ..ווי אזוי איז מען "מחנך" די קינדער !?..ווי אזוי איז מען "מחנך" די
קינדער !?..איך וועל דיר זאגן ווי אזוי מען איז "מחנך" קינדער ,מען איז
"מחנך" קינדער דורך דעם וואס איז "זיך אליין" מחנך קודם !..און מען איז
יד
אליעזר נח נעימות
ישית" ווי אזוי
"מחנך" קינדער דורך דעם וואס מען איז אליין א" :דּוגְ מָ א אִ ִ
א אמת'ע ערליכע יוד דארף אויס זעהן ,און דאסּ" :תַ עֲשֶ ה" – און דאס
דארפסטו טוהן ר' יוד כדי "מחנך" צו זיין דיינע קינדער ,דו דארפס'ט
"אליין" זיין א ערליכע יוד ,און אויב דו וועסט אליין זיין גוט ,דעמאלט'ס
וועלן דיר שוין דיינע קינדער אטאמאטיש נאך מאכן.
ווייל די" :טֶ בַ ע הַ בְ ִריָאה" איז דאך ,אז קינדער מאכן נאך א טאטע ,און
ממילא שאקל דיר איבער א בלאט גמרא ,ווייל אויב דו וועסט זיך שאקלען
איבער א בלאט גמרא ,דעמאלט'ס וועסטו שוין זעהן אז דיינע קינדער וועלן
דיר נאך מאכן און זיך אויך שאקלען איבער א בלאט גמרא מיט א זיס'קייט.
און אויב א מענטש נוצט טאקע באמת אויס זיינע" :שָ עוֹת" אין זיין טאג,
ישית" פאר זיינע
דעמאלט'ס איז ער דאך טאקע א אמת'ע" :דּוגְ מָ א אִ ִ
ישית" !?..א אמת'ע:
קינדער ,ווייל וואס דען מיינט א אמת'ע" :דּוגְ מָ א אִ ִ
ישית" מיינט דען א "ליידיג גייער" !?..אוודאי נישט.
"דּוגְ מָ א אִ ִ
ישית" מיינט ,א וואויל'ע ערליכע יונגערמאן וואס נוצט
א אמת'ע" :דּוגְ מָ א אִ ִ
אויס ריכטיג אלע זיינע" :שָ עוֹת" אין טאג ,און די ווארט" :שָ עוֹת" – איז
ישית" [מיטן כולל] ,ווייל יא ר' יוד,
דאך טאקע אויך גימטריא" :דּוגְ מָ א אִ ִ
אויב נוצטו אויס ריכטיג אלע דיינע" :שָ עוֹת" אין דיין טאג ,דעמאלט'ס
ישית" פאר דיינע קינדער.
ביזטו דאך טאקע א אמת'ע" :דּוגְ מָ א אִ ִ
און דער הייליגער בעל הטורים זאגט דאך אונז שוין טאקע אויך בפירוש אין
ֱֹלקים הִ תְ הַ ֶלְך נֹ חַ " – איז דאך סופי
די וואכעדיגע פרשה ,אז די ווערטער" :הָ א ִ
תיבות" :חָ כָם" – א קלוגער ,אדער מיינט דאס צו זאגן אּ" :תַ לְ ִמיד חָ כָם",
טו
אליעזר נח נעימות
ֱֹלקים הִ תְ הַ ֶלְך
ווייל יא ר' יוד ,אויב דו וועסט טוהן די "קלוגע" עצה פון" :הָ א ִ
נֹ חַ " און דו וועסט "אליין" גיין מיטן אייבערשטן ,און דו וועסט זיך "אליין"
פירן" :בְ ֶד ֶרְך הַ ּתו ָֹרה וְ הַ י ְִרָאה" ,דעמאלט'ס וועלן שוין דיינע קינדער
אטאמאטיש נאך גיין דיין גוט'ן וועג.
און אויב דו וועסט טאקע באמת גיין אין די וועגן פון דעם" :חָ כָם",
דעמאלט'ס קענסטו נאך האבן א האפענונג אז דיינע קינדער וועלן נאך אויס
וואקסן גרויסעּ" :תַ לְ ִמ ֵידי ֲחכ ִָמים ַוחֲסִ ִידים אֲהּובִ ים לְ מַ עְ לָה וְ ֶנחֱמָ ִדים לְ מַ טָ ה",
און אויב דו וועסט טאקע באמת גיין אין די וועגן פון דעם" :חָ כָם",
דעמאלט'ס קענסטו נאך האבן א האפענונג צו זעהן אמת'ע ערליכע" :בָ נִים
ּובְ נֵי בָ נִים עוֹסְ ִקים בַ ּתו ָֹרה ּובְ ִמצְ וֹת בֶ אֱמֶ ת":
ֵא ּ ֶּלה ּת ֹו ְלדֹת נֹח
ֵא ּלֶׁה ּת ֹולְ דֹת נֹחַ נֹחַ ִאיש צַ ִ ּדיק וגו' :עס ווערט דאך שוין געברענגט אין
די ספרים הק' ,אז א ערליכע יוד מיינט ,אזא איינער וואס לעבט שטענדיג
מיט" :אֱמּונָה" ,און ער האט נישט קיין שום טענות אויפן רבונו של עולם,
נאר ער האלט אין איין זאגן ,אז" :לְ ָך ֲא ֹד ָנ-י הַ צְ ָדקָ ה" – אז ..הייליגער
באשעפער ,דו ביזט גערעכט מיט אלעס וואס דו טוס'ט נאר מיט מיר.
און דער הייליגער תורה הק' זאגט דאך אונז שוין טאקע אויך בפירוש אין
פסוק אין פרשת האזינו (קפיטל ל"ב פסוק ד') ,אז" :כִ י כָל ְד ָרכָיו ִמ ְשפָ ט" –
אז אלע וועגן פון דעם אייבערשטן זענען דאך מיט "גערעכטיקייט" ,און
דער אייבערשטער איז דאך א" :אֵ ל אֱמּונָה" – און דער אייבערשטער איז
דאך א באגלייבט'ער גאט ,און" :וְ אֵ ין עָ וֶל" – און ער טוט דאך נישט ח"ו
טז
אליעזר נח נעימות
קיין שום עוולות פאר קיינעם ,נאר" :צַ ִדיק וְ יָשָ ר הּוא" – נאר ער איז א
גערעכט'ער און א גלייכער גאט.
און ממילא וועגן דעם האב איך נישט ח"ו קיין שום טענות אויף דיר
הייליגער גרויסער טאטע אין הימל ,נאר איך גלייב שטענדיג" :בֶ אֱמּונָה
ְשלֵמָ ה" אז אלעס וואס דער אייבערשטער טוט פאר מיר איז טאקע די
בעסטע וואס עס איז נאר שייך פאר מיר צו האבן.
און דאס הייסט טאקע א אמת'ע" :צַ ִדיק" ,ווייל וואס איז א" :צַ ִדיק" !?..די
תירוץ אויף דעם איז ,אז א" :צַ ִדיק" איז דאך נאר ,אזא איינער וואס איז
שטענדיג" :מַ צְ ִדיק" אֶ ת הַ ִדין ,און ער גלייבט שטענדיג אז אלעס וואס דער
אייבערשטער טוט פאר איהם איז דאך זיכער נאר" :לְ טוֹבָ ה".
איי ..עס זעהט נישט אויס גוט !?..און איי ..עס טוט דאך מיר אזוי שטארק
וויי !?..אבער נו ..דו ביזט גערעכט טאקע אז עס טוט מיר טאקע גאר
שטארק וויי ,אבער ווער האט דאס מיר געגעבן !?..ווער!?..
דער "הייליגער באשעפער" ,און מיר ווייסן דאך שוין אלע זייער גוט ,אז
חז"ל האבן דאך אונז שוין קלאר צו געזאגט ,אז" :מֵ אִ ּת ֹו ֹלא תֵ צֵ א הָ ָרעוֹת" –
אז עס גייט דאך נישט ארויס קיין שום שלעכטע זאך פון דעם הייליגן
באשעפער ,נו אויב אזוי מוז דאך דעמאלט'ס זיין אז דאס איז זיכער נאר:
"לְ טוֹבָ ה" ,און דאס וואס איך זעה נישט די גוט'ס מיט מיינע אייגענ'ע אויגן
איז דאך נאר ווייל [זעהט אויס] איך בין נישט "ראוי" דאס צו זעהן מיט
מיינע אייגענ'ע אויגן ,אבער אין אמת'ן אריין איז דאך דאס זיכער נאר" :אַ ְך
וְ ַרק ַל ֲהנָָאתִ י ּולְ טוֹבָ תִ י".
יז
אליעזר נח נעימות
און אפילו אם תמצא לומר אז עס איז יא א ריכטיגע שוועריקייט ,איז עס
דאך אבער נאר געקומען ווייל דער אייבערשטער וויל דאך מיר רייניגן דורך
דעם פון מיינע עבירות ,כדי אז ער זאל מיר שפעטער קענען געבן "שכר"
אויף מיינע גוטע מעשים וואס איך האב געטוהן אויף דער וועלט.
און ממילא וועגן דעם הייב איך אויף מיינע אויגן צום הייליגן באשעפער
[אפילו בשעת ווען עס רינט מיר טרערן פון מיינע אויגן] ,און איך זאג איהם
דא קלאר נאך אמאל ,אז יא הייליגער באשעפער ,איך רוף דא יעצט נאך
אמאל אויס" :בְ פֶ ה מָ לֵא" ,אז" :לְ ָך ֲא ֹד ָנ-י הַ צְ ָדקָ ה" – אז דו ביזט גערעכט
הייליגער גרויסער טאטע אין הימל מיט אלעס וואס דו טוס'ט נאר צו מיר,
און איך האב נישט ח"ו קיין שום טענות אויף דיר הייליגער גרויסער טאטע
אין הימל טראץ דעם וואס איך גיי א דורך אזעלכע שווערע" :צָ רוֹת" און:
ְסּורים" אויף דער וועלט.
"י ִ
און טראץ דעם וואס עס טוט מיר גאר שטארק וויי ,שריי איך אבער נאך אלץ
אויס הויעך ,אז" :לְ ָך ֲא ֹד ָנ-י הַ צְ ָדקָ ה" !..ווייל דאס אלעס קומט דאך פון דיר
הייליגער גרויסער רחמנות'דיגער טאטע אין הימל ,און דאס הייסט דאך
טאקע א אמת'ע" :צַ ִדיק".
און דאס מיינט נישט ח"ו אז מען דארף שווייגן בשעת ווען מען האט אמאל
א צרה און פשוט פאר מאכן דאס מויל מיט קלעב און נישט בעטן דעם
אייבערשטן אז דער אייבערשטער זאל אוועק נעמען די צרה ,ניין ניין ניין,
ווייל עס איז דאך סוף כל סוף דא די מצוה וואס הייסט "תפילה" ,און א
יודיש קינד דארף דאך שטענדיג בעטן זיינע בקשות פון דעם הייליגן
באשעפער ,אבער אויף אזוי פיל יא [זאגן די ספרים הק'] ,א יודיש קינד זאל
יח
אליעזר נח נעימות
זיך קיינמאל נישט אפ רעדן פארן אייבערשטן אז ..עס גייט דאך מיר אזוי
שווער ,און עס איז דאך מיר אזוי שלעכט ,און ממילא פארוואס האסטו דאס
געטוהן צו מיר הייליגער באשעפער!?..
ווייל דער אייבערשטער הערט דאך דעמאלט'ס אויס זיינע ווערטער וואס ער
זאגט דעמאלט'ס ,און דער אייבערשטער זאגט דאך דעמאלט'ס פאר דעם
מענטש וואס האט דאס געזאגט ,אז איך האב דאך דיר געגעבן אזא און אזא
שוועריקייט יעצט ,און דו רעדס'ט זיך אזוי שטארק אפ אויף דעם אז עס איז
ממש געפערליך און דו האסט ממש "טענות" אויף מיר!?..
איך וועל דיר שוין ווייזן וואס דאס מיינט א ריכטיגע "פראבלעם" ,און
דעמאלט'ס קען ח"ו קומען נאך ערגער'ע זאכן אויף דעם מענטש ח"ו.
און דאס מיינט דאך צו זאגן אין אנדערע ווערטער ,אז א מענטש דארף זיך
טאקע שטענדיג אויס רעדן דאס הארץ צום אייבערשטן און איהם דערציילן
אלעס וואס עס טוט איהם נאר וויי ,אבער ..מען דארף דאס אבער טוהן אויף
א אופן פון "בקשה" ,אזוי ווי עס שטייט דאך שוין טאקע בפירוש אין די
משנה אין אבות (פרק ב' משנה י"ג) ,אז דער הייליגערּ" :תַ נָא הָ אֱֹלקַ י ַרבִ י
ִש ְמעוֹן בֶ ן יוֹחָ אִ י" האט דאך אונז שוין קלאר געזאגט ,אז" :כְ שֶ אַ ּתָ ה ִמתְ פַ לֵל"
– אז בשעת ווען דו דאווענס'ט ,איזַ" :אל ּתַ עַ ש ּתְ פִ לָתְ ָך קֶ בַ ע" – זאלסטו
נישט דעמאלט'ס מאכן דיינע תפילות ווי א קביעות'דיגע חוב ,נאר" :אֶ לָא
ַרח ֲִמים וְ תַ חֲנּו ִנים לִ פְ נֵי הַ מָ קוֹם" – נאר דו זאלסט דאווענען אויף א אופן פון:
"רח ֲִמים וְ תַ חֲנּונִים" פארן הייליגן באשעפער ,ווייל דאס איז דאך טאקע דער ַ
ענין דא ,אז א מענטש זאל "בעטן" דעם אייבערשטן ,און נישט "שרייען"
אויפן אייבערשטן ח"ו.
יט
אליעזר נח נעימות
און דאס איז דאך טאקע די עבודה פון א יודיש קינד ,אז אפילו ווען עס טוט
איהם אמאל עפעס גאר שטארק וויי ,זאל ער זיך אבער קענען באהערשן ,און
ער זאל נישט ח"ו "שרייען" אויפן אייבערשטן.
נאר פארקערט ,ער זאל מתפלל זיין" :כְ בַ ר ִשבְ יָא ְד ִמתְ חַ נֵן לְ שַ בּויֵיּה" – ער
זאל מתפלל זיין אזוי ווי א געפאנגענ'ע מענטש וואס בעט זיך צו זיין הַ אר אז
ער זאל "רחמנות" האבן אויף איהם ,און ער זאל דעמאלט'ס גלייבן:
"בֶ אֱמּונָה ְשלֵמָ ה" אז" :לְ ָך ֲא ֹד ָנ-י הַ צְ ָדקָ ה" – אז דער אייבערשטער איז דאך
זיכער גערעכט מיט אלעס וואס ער טוט נאר צו מיר.
און עס שטייט דאך שוין טאקע אויך בפירוש אין פסוק אין חבקוק הנביא
(קפיטל ב' פסוק ד') ,אז :וְ צַ ִדיק "בֶ אֱמּונָתוֹ" י ְִחיֶה – אז א" :צַ ִדיק" לעבט
"אין" זיין" :אֱמּונָה" – אז א" :צַ ִדיק" קאכט זיך "אין" זיין הייליגע" :אֱמּונָה
בְ הַ ְשגָחַ ת הַ בוֹרֵ א בָ רּוְך הּוא בְ כָל עֵ ת ו ֶָר ַגע" ,און א" :צַ ִדיק" לעבט דאך
שטענדיג נאר מיט" :אֱמּונָה" אין דעם הייליגן" :בוֹרֵ א כָל ע ֹול ִָמים" וואס איז
דאך" :בוֹרֵ א ּומַ נְהִ יג" די גאנצע בריאה מתחילה ועד סוף.
און דער ענין איז דאך שוין טאקע אויך מרומז אין דעם פסוק פון" :אֵ לֶה
ּתוֹלְ דֹת נֹ חַ " וגו' ,ווייל די ווארט" :אֵ לֶה" – איז דאך טאקע אויך ראשי
תיבות" :לְ ָך ֲא ֹד ָנ-י הַ צְ ָדקָ ה" ,ווייל די פסוק וויל דאך דיר דא זאגן אזוי ,אז
אויב" :אֵ לֶה" – אז אויב דו וועסט זיך צו געוואוינען צו זאגן אויף א יעדע
זאך אז" :לְ ָך ֲא ֹד ָנ-י הַ צְ ָדקָ ה" – אז דו ביזט גערעכט הייליגער באשעפער מיט
אלעס וואס דו טוס'ט נאר צו מיר ,און איך האב נישט ח"ו קיין שום
"טענות" אויף דיר הייליגער באשעפער ,אבער מיט דעם אלעמען ..טוה מיר
א" :חֶ סֶ ד" הייליגער באשעפער ,און העלף מיר ארויס אז איך זאל קענען
כ
אליעזר נח נעימות
"שפירן" דיין" :חֶ סֶ ד" וואס דו געבס'ט מיר ,דעמאלט'ס זאגט דיר דא די
פסוק ,אזּ" :תוֹלְ דֹת" – אז די "תולדה" פון דעם וועט זיין – די "תוצאה" פון
דעם וועט זיין ,אז" :נֹ חַ נֹ חַ " – אז עס וועט דיר ווערן אסאך אסאך גרינגער
דאס לעבן.
און דו ווייסט פארוואס !?..ווייל" :אִ יש צַ ִדיק" – ווייל א מענטש וואס איז
שטענד יג" :מַ צְ ִדיק אֶ ת הַ ִדין" א גאנצן צייט ,און ער האט נישט ח"ו קיין שום
"טענות" אויפן הייליגן באשעפער ,נאר ער האלט און איין זאגן א גאנצן
צייט ,אז ..הייליגער באשעפער ,דו ביזט דאך שטענדיג גערעכט ,און איך
וועל דיר קיינמאל נישט אוועק ווארפן אפילו ווען עס זעהט מיר אויס אז דו
טוס'ט מיט מיר "דין" ,אזא איינער האט דאך גאר גאר א גרינגע לעבן.
ווייל אויב א מענטש לעבט מיט" :אֱמּונָה" אין דעם הייליגן" :בוֹרֵ א כָל
ע ֹול ִָמים" ,און ער גלייבט שטענדיג אז דער "אייבערשטער" איז דאך דער
וואס שיקט איהם א יעדע זאך ,דעמאלט'ס איז דאך איהם דאס לעבן אסאך
אסאך גרינגער.
ווייל לאמיר זאגן אז דער מענטש וועט ח"ו כאפן א קלאפ אין זיין האנט ,און
ער וועט דאך דעמאלט'ס גלייך געבן א געשריי ַאה !..אוי האט דאס וויי
געטוהן !..און עס איז דאך נישט מער ווי נארמאל אז א מענטש וואס כאפט
א קלאפ זאל געבן א געשריי ַאה !..אוי האט דאס וויי געטוהן!..
אבער א רגע שפעטער וועט זיך דאך דער מענטש גלייך געבן א כאפ ,אז..
איין מינוט ,ווער האט מיר געגעבן דעם קלאפ !?..און ווער האט געמאכט
אז איך זאל זיך דא צו קלאפן !?..ווער!?..
כא
אליעזר נח נעימות
דער גרויסער "הייליגער באשעפער" ,און אויב עס איז געווען דער הייליגער
באשעפער ,דעמאלט'ס זארג איך זיך שוין נישט ,ווייל אויב מיין גרויסן
טאטן אין הימל האט מיר געגעבן דעם דאזיג'ן קלאפ ,דעמאלט'ס איז עס
דאך זיכער נאר געווען" :לְ טוֹבָ תִ י".
און דאס מיינט נישט ח"ו צו זאגן אז מען טאר נישט "בעטן" דעם
אייבערשטן אז א צרה זאל אוועק גיין ,ניין ,חס ושלום ,ווייל אוודאי דארף
מען בעטן אז א צרה זאל אוועק גיין ,אבער מען דארף אבער בעטן דעם
אייבערשטן מיט א אמת'ע" :אֱמּונָה" אין הארץ.
און עס ווערט דאך שוין טאקע אויך געברענגט אין די ספרים הק' ,אז ווען א
יודיש קינד דאווענט צום אייבערשטן ,און ער בעט דעם אייבערשטן א
ָאדם ַדעַ ת" וכו' ,און
געוויסע תפילה ,ווי למשל ..די תפילה פון" :אַ ּתָ ה ח ֹונֵן לְ ָ
ער בעט דעמאלט'ס דעם אייבערשטן ,אז ..הייליגער טאטע אין הימל ,געב
"דעַ ת" ,און געב מיר "פארשטאנד" ,ווייל איך וויל דאך האבן די מירַ :
"דעַ ת" צו קענען פארשטיין דיין הייליגער תורה הק' ,און איך וויל
ריכטיגעַ :
"דעַ ת" זיך צו קענען פירן ווי עס דארף צו זיין.
דאך האבן די ריכטיגעַ :
זאגן דעמאלט'ס די ספרים הק' ,אז דער אייבערשטער ענטפערט דעמאלט'ס
גלייך פאר דעם יוד אויפן פלאץ אז ..גוט ,בסדר ,איך געב דיר נאך דיין
בקשה וואס דו האסט מיר דא געבעטן ,און איך גיי דיר טאקע יעצט משפיע
זיין א ריכטיגע" :שֵ כֶל הָ עֶ לְ יוֹן" זיך צו קענען פירן ווי אזוי עס דארף צו זיין,
און איך גיי דיר טאקע יעצט משפיע זיין א ריכטיגע" :שֵ כֶל הָ עֶ לְ יוֹן" כדי אז
דו זאלסט טאקע קענען זוכה זיין צו פארשטיין דער הייליגער תורה הק'.
כב
אליעזר נח נעימות
און ווען דער יוד האלט שוין ביי די סוף פון די ברכה פון" :אַ ּתָ ה ח ֹונֵן" וכו',
און ער זאגט שוין די ווערטער" :בָ רּוְך אַ ּתָ ה יהו-ה ח ֹונֵן הַ ָדעַ ת" ,וואלט ער
דאך דעמאלט'ס געדארפט דאנקען דעם אייבערשטן מיט זיין גאנצן הארץ
אויף דעם וואס דער אייבערשטער האט איהם טאקע נאך געגעבן זיין בקשה
"ש ְמחָ ה"
דא ,און ער וואלט דאך דעמאלט'ס ממש געדארפט טאנצן פארִ :
אז ער האט דא זוכה געווען צו באקומען א "הסכמה" פון דעם אייבערשטן
אליין אויף זיינע בקשות וואס ער האט דא געבעטן יעצט ,און ער וואלט דאך
דעמאלט'ס געדארפט אוועק גיין מיט אזא שטארקע" :אֱמּונָה" אז דער
אייבערשטער האט טאקע ָאן גענומען זיין תפילה ,און אז ער גייט שוין
טאקע יעצט געהאלפן ווערן מיט אלעס וואס ער דארף נאר.
"שים שָ לוֹם" וכו'
און די זעלבע זאך איז דאך אויך מיט די ברכה פוןִ :
[למשל] ,ווייל ווען א יודיש קינד קומט ָאן צו די סוף פון די ברכה פון:
"שים שָ לוֹם" וכו' ,דארף ער דאך דעמאלט'ס שפירן ביי זיך זייער קלאר ,אז..
ִ
יא" ,דער אייבערשטער האט יעצט טאקע אויס געהערט מיין תפילה" ,און..
יא ,דער אייבערשטער גייט יעצט טאקע לייגן" :שָ לוֹם" צווישן די יודישע
קינדער ,און דער מענטש דארף דאך דעמאלט'ס האבן גאר גאר א שטארקע:
"אֱמּונָה" אז דער אייבערשטער שרייט טאקע דעמאלט'ס אויס הויעך אין
ָארץ" – אז איך גיי טאקע
אלע" :ע ֹולָמוֹת עֶ לְ י ֹונִים" ,אז" :וְ נָתַ ּתִ י שָ לוֹם בָ ֶ
יעצט געבן" :שָ לוֹם" אויף דער וועלט.
און די זעלבע זאך איז דאך מיט די סוף פון א יעדע ברכה פון שמונה עשרה,
ווייל א יודיש קינד דארף דאך שטענדיג גלייבן מיט א ריינע" :אֱמּונָה" און:
"בִ טָ חוֹן" אין דעם הייליגן באשעפער אז מיין תפילה איז טאקע ָאן גענומען
כג
אליעזר נח נעימות
געווארן יעצט ביים הייליגן באשעפער ,און א יודיש קינד דארף דאך
שטענדיג גלייבן מיט א ריינע" :אֱמּונָה" און" :בִ טָ חוֹן" אז דער הייליגער
באשעפער גייט דאך מיר שוין טאקע יעצט העלפן.
און עד כדי כך גלייב איך אין דעם אז דער הייליגער באשעפער גייט מיר
שוין טאקע יעצט העלפן ..אז איך "דאנק" שוין אפילו דעם הייליגן
באשעפער אויף זיין הילף וואס ער גייט מיר דא יעצט שיקן ,און איך זאג
שוין יעצט די ווערטער" :בָ רּוְך אַ ּתָ ה יהו-ה רוֹפֵ א ח ֹולֵי עַ מ ֹו י ְִש ָראֵ ל".
ווייל ..יא ,איך גלייב טאקע יעצט באמת" :בֶ אֱמּונָה ְשלֵמָ ה" אז דער
הייליגער באשעפער גייט יעצט טאקע אויס היילן אלע" :ח ֹולֵי י ְִש ָראֵ ל" אין
איין רגע!..
און ממילא ַאה ..וואס פאר א גוטע באשעפער האבן מיר ,אזוי לעבט א
ערליכע יוד ,אזוי ווי עס שטייט דאך שוין טאקע בפירוש אין פסוק אין
חבקוק הנביא (קפיטל ב' פסוק ד') ,אז :וְ צַ ִדיק "בֶ אֱמּונָתוֹ" י ְִחיֶה – אז א:
"צַ ִדיק" לעבט "אין" זיין" :אֱמּונָה" ,ווייל דאס איז דאך טאקע זיין "חיות",
ער לעבט מיט" :אֱמּונָה" ,און ער קאכט זיך "אין" דעם.
און טראץ דעם וואס דער" :צַ ִדיק" געפונט זיך דאך אויך אין גלות צוזאמען
מיט אלע יודישע קינדער ,ווערט ער אבער נאך אלץ נישט פארלוירן ,נאר ער
האלט זיך און איין קאכן אין דעם ווארט" :אֵ לֶה" – ער האלט זיך און איין
קאכן אין דעם" :לְ ָך ֲא ֹד ָנ-י הַ צְ ָדקָ ה" ,און ער האלט און איין זאגן פארן
הייליגן באשעפער ,אז ..הייליגער באשעפער ,דו ביזט דאך שטענדיג
כד
אליעזר נח נעימות
גערעכט ,און דו ביזט דאך שטענדיג גערעכט הייליגער גרויסער טאטע אין
הימל ,אפילו בשעת ווען דו טוס'ט מיט מיר "דינים".
און די ווארט" :אֵ לֶה" – איז דאך אויך ראשי תיבות" :לְ ָך ֲא ֹד ָנ-י הַ גְ דֻ לָה",
און די ווערטער פון" :לְ ָך ֲא ֹד ָנ-י הַ גְ דֻ לָה" איז דאך טאקע אויך מרומז אויפן:
"צַ ִדיק" ,ווייל א" :צַ ִדיק" מאכט דאך נישט קליין דעם אייבערשטן ווען ער
זעהט אז די יודישע קינדער געפונען זיך נאך אלץ אין דעם שווער'ן
ביטער'ן" :גָלּות אֱדוֹם" ,און א" :צַ ִדיק" מאכט דאך נישט קליין דעם
אייבערשטן ווען ער זעהט אז עס גייט אריבער א געוויסע "צרה" אויף א
יודיש קינד.
נאר פארקערט ,דער" :צַ ִדיק" האלט זיך און איין קאכן אין דעם" :אֵ לֶה" –
דער" :צַ ִדיק" האלט זיך און איין קאכן אין דעם" :לְ ָך ֲא ֹד ָנ-י הַ גְ דֻ לָה" ,און
דער" :צַ ִדיק" האלט דאך און איין זאגן ,אז דער אייבערשטער איז דאך דער
זעלב'ער גרויסער באשעפער ווי אמאל ,און זיין גרויס'קייט איז דאך נישט
געווארן קיין טראפ קלענער ווי אין די צייטן פוןַ" :אבְ ָרהָ ם ָאבִ ינּו עָ לָיו
הַ שָ לוֹם" ,נאר ער איז געבליבן דער זעלב'ער גרויסער באשעפער ווי
דעמאלט'ס.
און אפילו אויב מיר זענען נאך נישט אויס געלייזט ,טארן מיר אבער נאך
אלץ נישט טראכטן ח"ו אז די גרויס'קייט פון דעם אייבערשטן איז קלענער
געווארן חס ושלום ,און די פסוק זאגט דאך אונז שוין טאקע אויך בפירוש
אין פרשת בהעלותך (קפיטל י"א פסוק כ"ג) ,אז דער אייבערשטער האט
דעמאלט'ס געזאגט פאר משה רבינו ,אז דו מיינס'ט טאקע אזֲ " :היַד יהו-ה
כה
אליעזר נח נעימות
ּתִ ְקצָ ר" – אז דו מיינס'ט טאקע אז די האנט פון דעם אייבערשטן (כביכול)
איז עפעס קורץ !?..די האנט פון דעם אייבערשטן איז דען באגרעניצט!?..
און דאס מיינט דאך צו זאגן אין אנדערע ווערטער ,אז דער אייבערשטער
האט דעמאלט'ס געזאגט פאר משה רבינו ,אז איך קען דען נישט מאכן אז
אלע יודישע קינדער זאלן האבן צו עסן גאנצע'טע שטיקער פלייש פאר
טויזנט'ער יארן דורך א געוויסע וועג[ !?..דארטן רעדט זיך דאך פון די
"שלָו"] ,און ממילא דער אייבערשטער האט דעמאלט'ס פרשה פון דיְ :
געזאגט פאר משה רבינו ,אז מיין יכולת איז דען" :מּוגְ בַ ל" – מיין
מעגליכ'קייט איז דען "באגרעניצט" !?..אוודאי "נישט".
און די ווארט" :אֵ לֶה" – איז דאך אויך ראשי תיבות" :לְ ָך ֲא ֹד ָנ-י הַ מַ ְמ ָלכָה",
ווייל א יודיש קינד דארף דאך טאקע אויך שטענדיג וויסן און געדענקען ,אז
דער אייבערשטער איז דאך דער זעלב'ער" :מֶ לְֶך ַרחּום וְ חַ נּון" ווי אמאל,
טראץ דעם וואס מיר געפונען זיך נאך אלץ אין דעם שווער'ן ביטער'ן:
"גָלּות אֱדוֹם".
און א יודיש קינד דארף דאך אויך שטענדיג וויסן און געדענקען ,אז טראץ
דעם וואס עס זעהט מיר אויס אז דער "נשיא" פירט דער וועלט ,אדער אז
דער "נער" פירט דער וועלט ,ווייס איך אבער נאך אלץ שטענדיג טיף טיף
אינעווייניג אין הארץ ,אז" :לְ ָך ֲא ֹד ָנ-י הַ מַ ְמ ָלכָה" – אז דער "אייבערשטער"
איז דאך אין אמת'ן דער איינציגסט'ער קעניג אויף דער וועלט ,און דער
"אייבערשטער" איז דאך אין אמת'ן דער איינציגסט'ער "פירער" אויף דער
וועלט ,און ָאן זיין הילף וואלטן דאך די אלע מענטשן [וואס רעדן זיך איין
אז זיי פירן די וועלט] געלעגן אויס געשטרעקט אויף דער ערד ווי טויט'ע
כו
אליעזר נח נעימות
פגרים ,ווייל די ענין פון" :הַ ְמלּוכָה וְ הַ מֶ ְמשָ לָה" איז דאך טאקע אויס
דרוק'לעך נאר שייך" :לְ חַ י ע ֹול ִָמים" – די ענין פון" :הַ ְמלּוכָה וְ הַ מֶ ְמשָ לָה"
איז דאך טאקע אויס דרוק'לעך נאר שייך ביים "הייליגן באשעפער" אליין.
אבער על כל פנים ..דאס איז א אמת'ע "ערליכע יוד" ,א אמת'ע "ערליכע
יוד" איז ,אזא איינער וואס לאזט נישט אפ דעם אייבערשטן ווען עס גייט
איהם אביסעל'ע שווער ,נאר ער שטארקט זיך שטענדיג מיט" :אֱמּונָה" און:
"בִ טָ חוֹן" אין דעם הייליגן באשעפער אז אלעס האט דאך א קלאר'ע
"חשבון" פון הימל.
און דאס דארפן מיר זיך אלע ארויס לערנען פון די וואכעדיגע פרשה ,ווייל
מיר דארפן זיך דאך אלע ארויס לערנען פון די וואכעדיגע פרשה ,צו לעבן
מיט" :אֱמּונָה" ,און עס איז דאך טאקע אויך כדאי צו וויסן ,אז זייער אסאך
מענטשן זענען דאך שוין טאקע ליידער ליידער אוועק געגאנגען פון דעם
אייבערשטן וויבאלד זייער" :אֱמּונָה" איז געווען שוואך ,און בשעת ווען זיי
האבן געהאט עפעס א צרה ,האבן זיי דעמאלט'ס געטראכט צו זיך ,אז נע..
איך ווייס נישט ,עס גייט דאך מיר אזוי שווער יעצט ,און איך האב דאך
יעצט אזא שרעקליכע שווערע צרה ,און ממילא פארוואס !?..פארוואס גייט
מיר אזוי שווער !?..פארוואס און פארוואס און פארוואס און פארוואס!?..
און פון דעם איז ליידער ארויס געקומען זייער נישט גוטע תוצאות ,און די
סיבה פארוואס זיי זענען ָאן געקומען צו וואו זיי זענען ָאן געקומען איז
געווען ,ווייל זיי האבן געהאט "קשיות" אויפן אייבערשטן ,און זיי האבן
נישט געלעבט מיט א ריינע" :אֱמּונָה" אין דעם הייליגן" :בוֹרֵ א כָל ע ֹול ִָמים".
כז
אליעזר נח נעימות
און פריער'דיגע צדיקים האבן דאך אונז שוין טאקע אויך געזאגט ,אז א
יעדע "פארוואס" איז א "קליפה" ,ווייל א יודיש קינד פרעגט דאך נישט
"פארוואס" ,און א יודיש קינד פרעגט דאך נישט דעם אייבערשטן אז
"פארוואס" האט דאס פונקט געמוזט פאסירן צו מיר!?..
ֹאמרּו הַ ג ֹויִם" – ווייל א "גוי" פרעגט פארוואס ,אבער א יודיש
ווייל" :לָמָ ה י ְ
קינד פרעגט נישט פארוואס ,נאר א יודיש קינד לעבט שטענדיג מיט:
"אֱמּונָה" און" :בִ טָ חוֹן" אין דעם הייליגן באשעפער אז אלעס וואס פאסירט
צו מיר איז דאך טאקע אויס דרוק'לעך נארַ " :ל ֲהנָָאתִ י ּולְ טוֹבָ תִ י מַ מָ ש מַ מָ ש
מַ מָ ש".
און אויב גייט מיר אמאל עפעס שווער ,בעט איך דעמאלט'ס גלייך דעם
הייליגן באשעפער ,אז דער הייליגער באשעפער זאל מיר שוין ווייזן אז דאס
איז אלעס" :כָל כֻל ֹו חֶ סֶ ד בְ רֹב ַרחֲמָ יו ַוחֲסָ ָדיו הַ גְ דוֹלִ ים וְ הַ ְמרֻ בִ ים" ,און ביז
די" :יְשּועַ ת יהו-ה" וועט ָאן קומען ,לעב איך ווייטער מיט" :אֱמּונָה" אין
דעם הייליגן" :בוֹרֵ א כָל ע ֹול ִָמים" מיט א שטארקייט און מיט א פעסט'קייט.
און אויב" :אֵ לֶה" – און אויב דו וועסט זיך צו געוואוינען צו זאגן אויף א
יעדע זאך וואס פאסירט נאר צו דיר אז" :לְ ָך ֲא ֹד ָנ-י הַ צְ ָדקָ ה" און אז" :לְ ָך
ֲא ֹד ָנ-י הַ גְ דֻ לָה" און אז" :לְ ָך ֲא ֹד ָנ-י הַ מַ ְמ ָלכָה" – אז דאס איז אלעס דיר
הייליגער גרויסער" :מֶ לְֶך טוֹב ּומֵ ִטיב" ,און איך האב נישט ח"ו קיין שום
"טענות" אויף דיר הייליגער גרויסער טאטע אין הימל ,דעמאלט'ס זאגט דיר
דא די פסוק ,אזּ" :תוֹלְ דֹת" – אז די "תולדה" פון דעם וועט זיין – אז די
"תוצאה" פון דעם וועט זיין ,אז" :נֹ חַ נֹ חַ " – אז עס וועט דיר ווערן אסאך
אסאך גרינגער דאס לעבן ,ווייל א יעדע זאך וואס וועט נאר פאסירן צו דיר
כח
אליעזר נח נעימות
וועסטו דאך גלייך מייחס צו דעם גרויסןָ " :יּ-ה ִרבוֹן עָ לַם וְ עָ לְ מַ יָא" ,און דו
וועסט נישט דעמאלט'ס האבן קיין שום ספק אז נאר דער "אייבערשטער"
איז דער וואס האט דאס מיר אהער געשיקט.
און יא ר' יוד ,וויסן זאלסטו ,אז דורך" :אֱמּונָה" קען מען ארויס גיין פון
ְסּורים" ,און דורך" :אֱמּונָה" קען מען זיך איין קויפן א
אלע" :צָ רוֹת" און" :י ִ
גרינגע געשמאקע לעבן.
און א אמת'ע" :צַ ִדיק" האט דאך נישט מורא ווען עס ווערט איהם פאר
וואלקנ'ט ,ווייל א אמת'ע" :צַ ִדיק" גייט דאך אריין "אין" דעם דיק'ן וואלקן,
און ער טאנצט דארטן ארום ,און ער רופט דארטן אויס הויעך ,אז "דא ביזטו
הייליגער באשעפער" ,און איך ווייס קלאר אז דו באהאלטס'ט זיך דא אין
דעם גרויסן דיק'ן וואלקן.
און דער הייליגער תורה הק' זאגט דאך אונז שוין טאקע אויך בפירוש אין
פסוק אין פרשת יתרו (קפיטל כ' פסוק י"ח) ,אז בשעת'ן" :מַ עֲמַ ד הַ ר סִ ינַי"
האט זיך עפעס דעמאלט'ס פלוצלונג אראפ געלאזט גאר גאר א דיק'ע א
נעפל ,און די גאנצע בארג סיני איז דעמאלט'ס געווארן גאר גאר שטארק
פאר נעפל'ט ,און עס איז דעמאלט'ס ממש געווארן" :חֹ שֶ ְך עָ נָן ַוע ֲָרפֶ ל".
אבערּ" :ומֹ שֶ ה" – אבער דער גרויסער הייליגער" :צַ ִדיק מֹ שֶ ה ַרבֵ ינּו" האט
נישט מורא געהאט פון דעם גרויסן דיק'ן נעפל ,נארּ" :ומֹ שֶ ה ִנ ַגש אֶ ל
הָ ע ֲָרפֶ ל" – נאר ער איז דעמאלט'ס גלייך צו געגאנגען צו דעם גרויסן דיק'ן
ֱֹלקים – וואס דארטן האט זיך דאך טאקע באהאלטן נעפל :אֲשֶ ר "שָ ם" הָ א ִ
דער "הייליגער באשעפער" אליין.
כט
אליעזר נח נעימות
ווייל דער גרויסער הייליגער" :צַ ִדיק מֹ שֶ ה ַרבֵ ינּו" האט דאך אונז געוואלט
ווייזן ביי דעם גרויסן הייליגן" :מַ עֲמַ ד הַ ר סִ ינַי" ,אז עס גייט דאך אמאל
קומען אנדערע צייטן אויך ,און דעמאלט'ס וועט דאך שוין נישט זיין אזא
גרויסע" :הִ תְ גַלּות" ווי יעצט ,און דעמאלט'ס וועט מען דאך שוין נישט
קענען זעהן דעם אייבערשטן" :עַ יִן בְ עַ יִן" אזוי ווי יעצט ,און דעמאלט'ס
וועלן דאך ענק דאך שוין דארפן אליין געדענקען אז דער אייבערשטער
באהאלט זיך דאך שטענדיג אין די אלע שווערע דיק'ע טונקעל'ע מצבים.
און די פסוק זאגט דאך אונז שוין טאקע דארטן אויך ,אזַ :ו ַיעֲמֹ ד "הָ עָ ם"
מֵ ָרחֹ ק – אז ווען די" :פְ שּוטֵ י עַ ם" וואס זענען נישט נאנט צו קיין "צדיקים"
גייען אריבער א שוועריקייט ,דעמאלט'ס דער ווייטער'ט דאס זיי טאקע פון
דעם אייבערשטן ,ווייל "זיי" קענען דאך נאך טאקע אמאל האבן קשיות
אויפן אייבערשטן ח"ו ,און זיי קענען דאך נאך טאקע פרעגן אמאל אז
פארוואס איז מיר אזוי פאר וואלקנ'ט !?..און אז פארוואס איז מיר אזוי
פינסטער!?..
אבערּ" :ומֹ שֶ ה" – אבער א" :צַ ִדיק" ..ער איזִ " :נגַש אֶ ל הָ ע ֲָרפֶ ל" – ער גייט
צו צום וואלקן ,און ער האט נישט קיין מורא פון דעם שווער'ן דיק'ן וואלקן,
ֱֹלקים" – ווייל ער ווייסט דאך
ווייל ער ווייסט דאך שוין יא אז" :אֲשֶ ר שָ ם הָ א ִ
שוין יא אז דער "אייבערשטער" געפונט זיך דאך אין א יעדע וואלקן וואס
נעמט נאר ארום א מענטש ,און ער ווייסט דאך שוין יא אז די גאנצע וואלקן
דא איז דאך א פשוט'ע" :הֶ סְ ּתֵ ר פָ נִים".
און די עיקר איז דאך ,צו לעבן מיט" :אֱמּונָה" ,און לעבן מיט" :אֱמּונָה"
מיינט דאך ,אז ווען עס גייט מיר אמאל שווער ,רעד איך זיך דעמאלט'ס
ל
אליעזר נח נעימות
גלייך אויס דאס הארץ צום הייליגן באשעפער אויף מיין פשוט'ע שפראך,
און איך גלייב טאקע דעמאלט'ס באמת" :בֶ אֱמּונָה ְשלֵמָ ה" אז דער
אייבערשטער הערט דעמאלט'ס אויס א יעדע איינציגע ווארט וואס איך זאג
נאר.
און איינער פון די פריער'דיגע צדיקים האט דאך שוין טאקע אמאל אויס
געשריגן פאר איינער פון זיינע חסידים ,אז דו זאלסט וויסן ,אז דער
אייבערשטער הערט אויס א יעדע יודיש קינד אזוי שטארק ווי א מענטש
הערט אויס זיין גוטע חבר וואס זאגט איהם אריין אין אויער גאר גאר א
גרויסע "סוד" ,אזוי שטארק הערט דער אייבערשטער אויס א יעדע יודיש
קינד וואס רעדט צו איהם.
און מיר זאגן דאך שוין טאקע אלע א יעדן טאג ביים דאווענען ,אז :כִ י אַ ּתָ ה
שוֹמֵ עַ תְ פִ לַת כָל פֶ ה "עַ ְמָך" י ְִש ָראֵ ל – אז דער אייבערשטער הערט דאך אויס
א יעדע תפילה פון א יעדע פשוט'ע יוד ,און טראץ דעם וואס דער יוד איז
פון די" :פְ שּוטֵ י עַ ם" ,הערט איהם אבער דער אייבערשטער נאך אלץ די
זעלבע אויס ,און דער אייבערשטער הערט איהם דעמאלט'ס אויס:
"בְ ַרח ֲִמים" – און דער אייבערשטער הערט איהם דעמאלט'ס אויס מיט גאר
גאר אסאך "רחמנות" ,און דער אייבערשטער שפירט טאקע דעמאלט'ס
באמת מיט די צער פון דעם פשוט'ן יוד וואס איז בצער.
און עס איז טאקע אויך כדאי צו דערמאנען דא ביי דעם געלעגענהייט א
מורא'דיגע ווארט וואס דער הייליגער רבי מאיר'ל פרעמישלאנ'ער זכותו יגן
עלינו ועל כל ישראל האט דאך שוין אמאל געזאגט ,ווייל דער הייליגער רבי
מאיר'ל פרעמישלאנ'ער האט דאך שוין אמאל געטייטש'ט [בדרך צחות] ,אז
לא
אליעזר נח נעימות
מיר זאגן דאך שוין אלע א יעדן טאג ביים דאווענען ,אז" :כִ י אַ ּתָ ה שוֹמֵ עַ
תְ פִ לַת כָל פֶ ה עַ ְמָך י ְִש ָראֵ ל" – אז דער אייבערשטער הערט דאך אויס א יעדע
תפילה פון א יעדע פשוט'ע יודיש קינד ,טראץ דעם וואס ער איז פון די:
"פְ שּוטֵ י עַ ם" ,און דער אייבערשטער הערט דאך דאס אויס" :בְ ַרח ֲִמים" –
און דער אייבערשטער הערט דאך דאס אויס מיט גרויס "רחמנות".
האט דער הייליגער רבי מאיר'ל פרעמישלאנ'ער געזאגט אזוי [בדרך צחות],
אז מיר זאגן דא אלע פארן הייליגן באשעפער אזוי ,אז :כִ י אַ ּתָ ה שוֹמֵ עַ תְ פִ לַת
כָל "פֶ ה" – אז דער אייבערשטער הערט אויס אפילו די תפילה פון א יוד
וואס איז נעבעך" :פֶ ה" – דער אייבערשטער הערט אויס אפילו די תפילה
פון א יוד וואס איז נעבעך נישט ראוי אז זיינע תפילות זאלן אויס געהערט
ווערן ,ווייל יא ר' יוד ,אפילו אזא איינער וואס מען קען זאגן אויף איהם:
"פֶ ה" ,הערט דער אייבערשטער אויך אויס ווען דער מענטש רופט צו איהם.
אבער ..עס איז דא איין תנאי צו דעם ,און די תנאי איז ,אז" :קּום ְק ָרא אֶ ל
אֱֹלקֶ יָך" – אז מען דארף אבער "רופן" צום אייבערשטן ,און מען דארף דאך
אבער בעטן און רופן און דאווענען צום אייבערשטן ,ווייל אויב בעט מען
נישט און מען רופט נישט דעם אייבערשטן ,דעמאלט'ס קען מען דאך זיכער
נישט גע'ענטפערט ווערן.
אבער משא"כ אויב רופט מען יא דעם אייבערשטן ,דעמאלט'ס איז דאך
זיכער בלי שום ספק אז דער אייבערשטער ענטפערט ,ווייל אויב עס איז:
"ממַ עֲמַ ִקים ְק ָראתִ יָך יהו-ה" – ווייל אויב רוף איך דעם אייבערשטן,
ִ
דעמאלט'ס איז דאך זיכער אז" :יהו-ה ִש ְמעָ ה בְ קוֹלִ י" – דעמאלט'ס איז דאך
זיכער אז דער אייבערשטער הערט אויס מיין רוף.
לב
אליעזר נח נעימות
און אויב עס איז" :וְ לִ פְ נֵי יהו-ה י ְִשפֹ ְך ִשיחוֹ" – און אויב רעדט מען זיך אויס
דאס הארץ צום אייבערשטן ,דעמאלט'ס איז דאך זיכער אז" :יהו-ה ִש ְמעָ ה
תְ פִ לָתִ י" – דעמאלט'ס איז דאך זיכער אז דער אייבערשטער הערט אויס מיין
געבעט ,און דעמאלט'ס איז דאך זיכער אז" :וְ שַ וְ עָ תִ י אֵ לֶיָך תָ בוֹא" – און
דעמאלט'ס איז דאך זיכער אז מיין געשריי גייט דעמאלט'ס גלייך אריין צו
דעם" :מֶ לְֶך מַ לְ כֵי הַ ְמלָכִ ים הַ קָ דוֹש בָ רּוְך הּוא".
ווייל דער אייבערשטער איז דאך א רחמנות'דיגער באשעפער ,און" :וְ ַרחֲמָ יו
עַ ל כָל מַ עֲשָ יו" – און ער האט דאך "רחמנות" אויף אלע זיינע
באשעפעניש'ן וואס ער האט באשאפן ,און ממילא וועגן דעם הערט ער אונז
שטענדיג אויס ,אפילו ווען מיר זענען נישט ראוי אז דער אייבערשטער זאל
אונז אויס הערן.
און עס שטייט דאך שוין טאקע אויך בפירוש אין פסוק אין יונה הנביא
(קפיטל ב' פסוק ג') ,אז יונה הנביא האט דעמאלט'ס געזאגט בשעתו ,אז:
"מבֶ טֶ ן ְשאוֹל" – אז אפילו ווען איך געפון זיך אין די טיפעניש'ן פון דעם
ִ
"שּוַעְ ּתִ י" – אבער אויב שריי איך צו דיר הייליגער טאטעגרוב ,אבער אויבִ :
אין הימל ,דעמאלט'ס איז דאך זיכער אז" :שָ מַ עְ ּתָ קוֹלִ י" – דעמאלט'ס איז
דאך זיכער אז דו הערס'ט צו מיין קול.
און ממילא וועגן דעם דארף טאקע א מענטש וויסן ,אז מען טאר נישט
"אנטלויפן" פון דעם אייבערשטן ווען מען באקומט אמאל א צרה ה"י ,נאר
"מ ְמָך" – פון דיר – פון דעם אייבערשטן" :אֵ לֶיָך" – צו דיר
פארקערט ,פוןִ :
– צו דעם אייבערשטן" :אֶ בְ ָרח" – וועל איך אנטלויפן ,און דאס מיינט דאך
צו זאגן אין אנדערע ווערטער ,אז ווען איך באקום אמאל א "צרה" פון דעם
לג
אליעזר נח נעימות
אייבערשטן ,דעמאלט'ס וועל איך נישט אנטלויפן "פון" דעם אייבערשטן,
נאר איך וועל דעמאלט'ס אנטלויפן "צו" דעם אייבערשטן ,און איך וועל
דעמאלט'ס גלייך "תשובה" טוהן פאר דיר הייליגער באשעפער ,און ערשט
נאך דעם וועל איך דיר בעטן הייליגער באשעפער אז דו זאלסט אוועק
נעמען פון מיר מיין שוועריקייט.
ווייל חז"ל זאגן דאך אונז שוין בפירוש (שבת דף :נ"ה ע"א) ,אז" :אֵ ין
יְסּו ִרים בְ ֹלא עָ וֹן" ,און ממילא וועגן דעם וועל איך קודם "תשובה" טוהן
פאר דיר הייליגער באשעפער ,און ערשט נאך דעם וועל איך דיר בעטן
הייליגער באשעפער אז דו זאלסט אוועק נעמען פון מיר מיין שוועריקייט.
און א מענטש טאר זיך דאך ח"ו קיינמאל נישט פארלירן און אויף געבן ,און
דאס איז דאך טאקע דער ענין וואס דער הייליגער איש קדוש רבי נתן
מנעמרוב זצ"ל האט דאך שוין נאך געזאגט פון דעם הייליגן נחל נובע מקור
חכמה רבי נחמן מברסלב זכותו יגן עלינו ועל כל ישראל ,אז דער הייליגער
רבי נחמן ברסלב'ער האט דאך שוין אמאל אויס געשריגן מיט גאר א לאנג'ן
אטעם און מיט א הויעכ'ע קול אין יודיש ,אז :גֶעוַואלְ ד" !..קַ יין יִאּוש אִ יז
ארהַ אנֶען"[ !..אֵ ין שּום יֵאּוש בָ ע ֹולָם כְ לָל] ,נאר מען דארף זיך
ִישט פַ ְ
נ ְ
שטענדיג פראבירן צו שטארקן איבער די אלע שווערע נסיונות וואס גייען
אריבער אויף א מענטש.
און מענטשן מיינען נאך נעבעך אסאך מאל אז" :יִאּוש" מיינט נאר אז א
מענטש וויינט און קלאגט ,און מענטשן מיינען אסאך מאל אז נאר דאס
"מיִאּוש" ,אבער עס איז דאך נישט אזוי ,ווייל" :יִאּוש"
מיינט אז מען איזְ :
מיינט דאך אויך ווען א מענטש האט ליידער אפ געמאכט ביי זיך אז איך
לד
אליעזר נח נעימות
וועל דאך שוין סיי ווי סיי קיינמאל נישט קענען זוכה זיין צו זיין א ערליכע
"מיִאּוש" ,ווייל דער מענטש האט זיך דאך דא
יוד ,דאס הייסט דאך אויךְ :
מייאש געווען פון צו זיין א "ערליכע יוד" ,נו ..דאס הייסט דאך אויך אז דו
געפונס'ט זיך אין א שרעקליכ'ע" :יִאּוש" ,ניין!?..
און אויף דעם האט דאך שוין טאקע דער הייליגער רבי נחמן ברסלב'ער
זכותו יגן עלינו ועל כל ישראל אויס געשריגן מיט זיין גאנצן כח אז:
ארהַ אנֶען"[ !..אֵ ין שּום יֵאּוש בָ ע ֹולָם
ִישט פַ ְ
גֶעוַואלְ ד" !..קַ יין יִאּוש אִ יז נ ְ
כְ לָל] ווייל דו קענסט דאך יא זיין א ערליכע יוד !..נאר דו דארפס'ט נאר
לעבן מיט" :אֱמּונָה" ,און דו דארפס'ט נאר "בעטן" דעם אייבערשטן
סייעתא דשמיא אויף דעם.
און ממילא יא ר' יוד ,בעט דעם אייבערשטן נאך אמאל און נאך אמאל און
נאך אמאל ,און הער נישט אויף צו בעטן דעם אייבערשטן ,און לעב מיט:
"אֱמּונָה" א יעדן איינציג'ן טאג פון דיין לעבן.
און אויב דו וועסט שטענדיג בעטן דעם אייבערשטן אלעס וואס עס דרוקט
דיר נאר אויפן הארצן ,דעמאלט'ס וועסטו קענען זוכה זיין צו זיין דבוק אין
דעם אייבערשטן ,ווייל דער הייליגער נחל נובע מקור חכמה רבי נחמן
מברסלב זכותו יגן עלינו ועל כל ישראל זאגט דאך אונז שוין בפירוש אין
זיין הייליגן ספר ליקוטי מוהר"ן (סימן פ"ד) ,וזלה"ק ,אזַ " :דע" – אז דו
זאלסט וויסן מיין קינד ,אז" :שֶ עִ קַ ר הִ תְ חַ בְ רּות ְּודבֵ קּות לַיהו-ה יִתְ בָ ַרְך הּוא
עַ ל י ְֵדי הַ ּתְ פִ לָה" – אז די עיקר התחברות און דביקות צום אייבערשטן איז
דורך "תפילה" ,און ממילא יא ר' יוד ,אויב ווילסטו זוכה זיין צו זיין דבוק
לה
אליעזר נח נעימות
אין דעם אייבערשטן ,דעמאלט'ס זאלסטו זעהן צו בעטן דעם אייבערשטן
אלעס וואס עס דרוקט דיר נאר אויפן הארצן.
און מיר ווייסן דאך שוין טאקע אלע אויך ,אזָ" :אמֵ ן" ווייזט דאך אויך אויף
דעם ענין פון" :אֱמּונָה" ,אזוי ווי עס ווערט דאך שוין טאקע קלאר
געברענגט אין די ספרים הק' ,אז די ווארטָ" :אמֵ ן" – איז דאך ראשי תיבות:
"אֵ -ל מֶ לְֶך ֶנאֱמָ ן".
און עס ווערט דאך שוין טאקע אויך געברענגט אין די ספרים הק' ,אז ווען א
יודיש קינד ענטפערטָ" :אמֵ ן יְהֵ א ְשמֵ יּה ַרבָ א" אויפן קול ,דעמאלט'ס איז ער
דאך זוכה צו" :א ֲִריכּות י ִָמים וְ שָ נִים".
און" :אֲפִ לּו נִגְ זַר עָ לָיו גְ ז ֵָרה שֶ ל ִשבְ עִ ים שָ נָה לְ ָרעָ ה" – און אפילו אויב עס
"מן הַ שָ מַ יִם" אז ער גייט ליידער איז נגזר געווארן אויף איהם א גזירהִ :
דארפן ליידן צרות צרורות פאר גאנצע "זיבעציג יאר" ,איז" :קו ְֹרעִ ין ל ֹו גְ זַר
ִדינוֹ" – צו רייסט מען דעמאלט'ס נאך אלץ זיין" :גְ זַר ִדין" וואס עס איז דא
אויף איהם.
און צדיקים האבן דאך אונז שוין טאקע אויך געזאגט ,אז ווען א יודיש קינד
ענטפערטָ" :אמֵ ן יְהֵ א ְשמֵ יּה ַרבָ א" ,דעמאלט'ס איז דאך דאס פונקט אזוי ווי
ער שרייט אויס הויעך אז" :י ְִחי הַ מֶ לְֶך" !..און ער איז דאך דעמאלט'ס
ממתיק דורך דעם אלע דינים וואס עס איז נאר דא אויף איהם ,און ער קען
דעמאלט'ס אפילו צו רייסן מיט דעם א שלעכטע גזירה וואס האט געדארפט
קומען אויף איהם פאר גאנצע "זיבעציג יאר".
לו
אליעזר נח נעימות
און עס קען דאך גאר זיין ..אז דוקא "יעצט" אין די אנהייב פון דעם נייעם
יאר פארלאנגט דער אייבערשטער אסאך אסאך מער פון אונז אז מיר זאלן
זיך מקבל זיין צו ענטפער'ןָ" :אמֵ ן יְהֵ א ְשמֵ יּה ַרבָ א בְ ַכ ָונָה" ,ווייל מיר האלטן
אשית" – איז דאך
דאך יעצט אלע אין "סדר בראשית" ,און די ווארט" :בְ רֵ ִ
טאקע אויך ראשי תיבותֲּ " :ת ֲענֶה בְ ַכ ָונָה אָ מֵ ן ְיהֵ א ְשמֵ יּה ַרבָ א" ,צו זאל דאס
זיין" :בְ כָל כוֹחוֹ" ,אדער" :בְ כָל ַכ ָּונָתוֹ".
אבער איין זאך דארף מען דאך זיכער טוהן דא ,און דאס איז ,ארויס שרייען
דעםָ" :אמֵ ן" – ארויס שרייען דעם" :אֱמּונָה" אין דעם הייליגן" :בוֹרֵ א כָל
ע ֹול ִָמים" ,און אריין קאכן אין זיך דעם" :אֱמּונָה" אין דעם הייליגן" :בוֹרֵ א
כָל ע ֹול ִָמים" ,און בענטשן די נאמען פון דעם אייבערשטן.
און דאס איז דאך די "עיקר" ,אויס צו שרייען דעםָ" :אמֵ ן" מיטן גאנצן כח,
און דער הייליגער תורה הק' זאגט דאך אונז שוין טאקע אויך בפירוש אין
פסוק אין פרשת בראשית (קפיטל א' פסוק א') ,אז" :בָ ָרא" ,און די ווארט:
"בָ ָרא" – איז דאך טאקע אויך ראשי תיבות" :אָ מֵ ן בְ קוֹל ָרם" ,ווייל יא ר'
יוד ,דאס איז דאך די עיקר ,די עיקר איז ,צו ענטפער'ן הויעךָ" :אמֵ ן יְהֵ א
ְשמֵ יּה ַרבָ א בְ ַכ ָונָה" ,און דאס קען דאך א יעדער איינער ,ווייל ארויס שרייען
אָ" :אמֵ ן" איז דאך ממש גרינג.
און אויב ענטפערט מען דעם" :בָ ָרא" – און אויב ענטפערט מען דעם" :אָ מֵ ן
בְ קוֹל ָרם" ,דעמאלט'ס איז מען דאך זוכה צו די ווארט" :בָ ָרא" מיט אלע
דריי פשטים.
לז
אליעזר נח נעימות
א) ווייל די ווארט" :בָ ָרא" – מיינט דאך אויך" :בְ ָרא" – קינדער [אויף
ארמית] ,און דאס איז דאך" :בָ נֵי" – ערליכע קינדער ,און געזונט'ע קינדער,
און ליכטיגע קינדער.
ב) און די ווארט" :בָ ָרא" – מיינט דאך אויך" :בָ ָרא" – געזונט [בריאות] ,און
"מּתוְֹך בְ ִריאּות הַ גּוף וְ הַ נֶפֶ ש".
דאס איז דאך" :חַ יֵי" – א געזונט לעבןִ :
ג) און די ווארט" :בָ ָרא" – איז דאך אויך א לשון פון" :בָ ר" – תבואה [עסן
– פרנסה] ,און אין פרשת מקץ דערמאנט דאך אונז שוין טאקע דער
הייליגער תורה הק' אזא לשון ,ווייל די פסוק זאגט דאך אונז שוין בפירוש
אין פרשת מקץ (קפיטל מ"א פסוק מ"ט) דעם לשון ,אז :וַיִ צְ בֹר יוֹסֵ ף "בָ ר"
כְ חוֹל הַ יָם הַ ְרבֵ ה ְמאֹ ד עַ ד כִ י חָ ַדל לִ סְ פֹ ר כִ י אֵ ין ִמסְ פָ ר.
און אביסל שפעטער אין פרשת מקץ דערמאנט דאך אונז שוין טאקע דער
הייליגער תורה הק' נאך אמאל אזא לשון ,ווייל דער הייליגער תורה הק'
זאגט דאך אונז שוין אויך בפירוש אין פרשת מקץ (קפיטל מ"ב פסוק ג'),
אזַ " :וי ְֵרדּו אֲחֵ י יוֹסֵ ף עֲשָ ָרה" – אז די צעהן ברודער'ס פון יוסף הצדיק האבן
אראפ גענידער'ט קיין מצרים כדי :לִ ְשבֹר "בָ ר" ִמ ִמצְ ָריִם – כדי צו קויפן
"עסן" פון מצרים.
און אביסל שפעטער אין פרשת מקץ דערמאנט דאך אונז שוין טאקע דער
הייליגער תורה הק' נאך אמאל אזא לשון ,ווייל דער הייליגער תורה הק'
זאגט דאך אונז שוין אויך בפירוש אין פרשת מקץ (קפיטל מ"ב פסוק כ"ה),
אזַ :ויְצַ ו יוֹסֵ ף ַויְמַ לְ אּו אֶ ת כְ לֵיהֶ ם "בָ ר" – אז יוסף הצדיק האט געהייסן אז
"שבְ טֵ י ָיּ-ה" מיט "עסן".
מען זאל ָאן פילן די זעק'לעך פון דיִ :
לח
אליעזר נח נעימות
און אין פרשת ויגש דערמאנט דאך אונז שוין טאקע דער הייליגער תורה הק'
אויך אזא סארט לשון ,ווייל דער הייליגער תורה הק' זאגט דאך אונז שוין
אויך בפירוש אין פרשת ויגש (קפיטל מ"ה פסוק כ"ג) ,אזּ :ולְ ָאבִ יו שָ לַח
כְ זֹאת עֲשָ ָרה חֲמֹ ִרים נֹ ְשאִ ים ִמטּוב ִמצְ ָריִם וְ עֶ שֶ ר אֲתֹ נֹ ת נֹ ְשאֹ ת "בָ ר" ָולֶחֶ ם
ּומָ זוֹן לְ ָאבִ יו ל ַָד ֶרְך ,אבער על כל פנים ..זעהט מען דאך שוין פון דעם קלאר
אז די ווארט" :בָ ָרא" – איז דאך אויך א לשון פון" :בָ ר" – תבואה [עסן],
"מז ֹונֵי".
און דאס איז דאךְ :
יעצט ווען מען נעמט צוזאמען די אלע דריי פשטים ,קומט דאך ארויס פון
דעם די דריי באקאנט'ע "ברכות" וואס עס איז דאך שוין גאנץ גוט באקאנט
ביי אלע יודישע קינדער.
א) די ערשטע פשט פון די ווארט" :בָ ָרא" – איז דאך" :בְ ִריאּות" –
" ֶגעזּונְט" ,און דאס איז דאך" :חַ יֵי".
ב) די צווייטע פשט פון די ווארט" :בָ ָרא" – איז דאך" :בָ ר" – "פַ ְרנָסָ ה" ,און
"מז ֹונֵי".
דאס איז דאךְ :
ג) די דריטע פשט פון די ווארט" :בָ ָרא" – איז דאך" :בְ ָרא" – " ַנחַ ת" [פון די
קינדער] ,און דאס איז דאך" :בָ נֵי".
ווייל יא ר' יוד ,דאס איז דאך טאקע די "הבטחה" פון דער הייליגער תורה
אשית" – אז אויבֲּ " :ת ֲענֶה בְ ַכ ָונָה אָ מֵ ן ְיהֵ א ְשמֵ יּה
הק' ,אז וואס !?..אז" :בְ רֵ ִ
ַרבָ א" – אז אויב ענטפערסטוָ" :אמֵ ן יְהֵ א ְשמֵ יּה ַרבָ א בְ ַכ ָונָה" ,און אויב:
"בָ ָרא" – און אויב ענטפערסטו טאקע באמת" :אָ מֵ ן בְ קוֹל ָרם" ,דעמאלט'ס
לט
אליעזר נח נעימות
וועסטו קענען זוכה זיין צו דעם" :בָ ָרא" – דעמאלט'ס וועסטו קענען זוכה
זיין צו אלע דריי פשטים פון דעם ווארט" :בָ ָרא" ,און דאס איז דאך אין
יודיש גערעדטֶ " :געזּונְט פַ ְרנָסָ ה ַנחַ ת" ,און אין לשון הקודש מיינט דאך
ּומז ֹונֵי ְרוִ יחֵ י".
דאס" :בָ נֵי חַ יֵי ְ
נו ..ווער וויל דען נישט זוכה זיין צו אזעלכע שיינע ברכות וויֶ " :געזּונְט
ּומז ֹונֵי ְרוִ יחֵ י" !?..עס איז דאך אזעלכע שיינע
פַ ְרנָסָ ה ַנ חַ ת" און" :בָ נֵי חַ יֵי ְ
ברכות!?..
און עס איז דאך שוין טאקע אויך באקאנט פאר א יעדעם איינעם ,אז די
ווארט" :גֶפֶ ן" – איז דאך ראשי תיבותֶ " :געזּונְט פַ ְרנָסָ ה ַנחַ ת" ,און" :עִ נְבֵ י
ּומתְ קַ בֵ ל" – איז דאך אזא שיינע "דבָ ר נָאֶ ה ִ
הַ גֶפֶ ן בְ עִ נְבֵ י הַ גֶפֶ ן" איז דאך אזאָ :
זאך דאס צו האבן !?..און ממילא ווער וויל דען נישט זוכה זיין צו אזעלכע
שיינע הערליכע ברכות וויֶ " :געזּונְט פַ ְרנָסָ ה ַנחַ ת"!?..
אבער עס פעלט זיך אבער אויס איין קליינע זאך כדי צו קענען זוכה זיין צו
דעם ,און דאס איז ,צו ענטפער'ןָ" :אמֵ ן יְהֵ א ְשמֵ יּה ַרבָ א בְ ַכ ָונָה" און צו
ענטפער'ןָ" :אמֵ ן בְ קוֹל ָרם" ,און אויב ענטפערסטוָ" :אמֵ ן יְהֵ א ְשמֵ יּה ַרבָ א
בְ ַכ ָונָה" אוןָ" :אמֵ ן בְ קוֹל ָרם" ,דעמאלט'ס ביזטו פאר זיכער'ט מיט א ברכה
ּומז ֹונֵי ְרוִ יחֵ י".
פון דער הייליגער תורה הק' זוכה צו זיין צו" :בָ נֵי חַ יֵי ְ
און א מענטש דארף דאך טאקע אויך שטענדיג וויסן און געדענקען ,אז
אפילו ווען עס גייט איהם שווער ,און ער ליידט זיך נעבעך צוזאם צרות
צרורות פון שלעכטע רשעים אין דעם שווער'ן ביטער'ן גלות ,האט ער אבער
נאך אלץ מיט וואס זיך מחזק צו זיין ,און ער האט זיך אבער דעמאלט'ס נאך
מ
אליעזר נח נעימות
אלץ מיט וואס זיך צו טרייסט'ן ,ווייל מיר זעהען דאך שוין קלאר ,אז אפילו
ווען די יודישע קינדער זענען נעבעך פאר טריבן געווארן אין גלות דורך דעם
ביטער'ן שונא ,און עס איז זיך זיי דעמאלט'ס באמת געקומען אזא
שרעקליכ'ע שטראף ,אזוי ווי עס ווערט דאך שוין טאקע קלאר מבואר אין די
גמרא מסכת גיטין (דף :נ"ה ע"ב) ביי די עניני החורבן ,האט אבער דער
מקונן נאך אלץ ָאן געהויבן מגילת "איכה" מיט די ווערטער" :אֵ יכָה" י ְָשבָ ה
בָ ָדד וגו' ,און אין דעם איז דאך געלעגן באהאלטן גאר גאר א טיפע כוונה,
ווייל די ווארט" :אֵ יכָה" – איז דאך ראשי תיבות" :כִ י הִ נֵה אֹ יְבֶ יָך ֹיאבֵ דּו" –
אז עס וועט נאך קומען איין טאג וואס אלע דיינע פיינט וועלן פארלוירן
ווערן!..
און יא ר' יוד ,אין דעם שרעקליכ'ן ביטער'ן צער פון דעם חורבן בית
המקדש ,איז אבער נאך אלץ געלעגן באהאלטן גאר גאר א טיפע" :נֶחָ מָ ה"
פאר די יודישע קינדער ,און אין דעם ערשט'ן ווארט פון דעם גאנצן ביטער'ן
מגילת "איכה" ,איז אבער נאך אלץ געלעגן באהאלטן גאר גאר א טיפע:
"נֶחָ מָ ה" פאר כלל ישראל.
און אין דעם איז דאך שוין געווען מרומז אז עס וועט נאך קומען א טאג
וואס עס וועט נאך זיין" :כִ י הִ נֵה אֹ יְבֶ יָך ֹיאבֵ דּו" – אז עס וועט נאך קומען א
טאג וואס אלע דיינע פיינט וועלן נאך פארלוירן ווערן פון דיר" :בְ נִי בְ כֹ ִרי
י ְִש ָראֵ ל" ,און דעמאלט'ס וועט מען זיך דאך שוין טאקע באמת קענען פרייען
"ש ְמחָ ה" פון די מפלה פון אלע רשעי ישראל.
מיט די אמת'עִ :
ָאדם ְשֹלמֹ ה הַ מֶ לְֶך עָ לָיו הַ שָ לוֹם" זאגט דאך
און דער גרויסער" :חָ כָם ִמכָל ָ
אונז שוין טאקע אויך בפירוש אין זיין הייליגן ספר משלי (קפיטל י"א פסוק
מא
אליעזר נח נעימות
י') ,אזּ" :ובַ ֲאבֹד ְרשָ עִ ים ִרנָה" – אז ווען רשעים ווערן פארלוירן ,דעמאלט'ס
דארף מען זיך דאך פרייען.
און ממילא וועגן דעם דארפן מיר דאך אלע גוט געדענקען ,אז עס גייט דאך
נאך איין טאג ָאן קומען א טאג פון" :אֱמֶ ת" ,און עס וועט דאך שוין
ָארץ ֵדעָ ה אֶ ת יהו-ה כַמַ יִם ַליָם ְמכַסִ ים" ,און אלע
דעמאלט'ס זיין" :מָ לְ ָאה הָ ֶ
ַארעָ א" ,און
רשעים וועלן דאך שוין דעמאלט'ס פארלוירן ווערן" :כְ עַ פְ ָרא ְד ְ
עס וועט דאך נישט איבער בלייבן פון די אלע רשעי ישראל קיין שום:
"שָ ִריד ּופָ לִ יט" ,און עס וועט דאך שוין דעמאלט'ס ענדליך מקיום ווערן
דעם" :וְ כָל הָ ִר ְשעָ ה ֻכלָּה כְ עָ שָ ן ּתִ כְ לֶה".
און ממילא וועגן דעם קענען מיר זיך שוין טאקע "יעצט" טרייסט'ן און
לעבן מיט" :אֱמּונָה" אין דעם איין איינציג'ן באשעפער וואס וועט דאך אונז
שוין טאקע בקרוב ממש אויס לייזן פון דעם שווער'ן ביטער'ן גלות און אונז
ברענגען" :מָ ִשיחַ צִ ְדקֵ ינּו" און אונז אויף בויען דעם הייליגן" :בֵ ית הַ ִמ ְק ָדש
ישי בִ ְמהֵ ָרה בְ יָמֵ ינּו" ,און דעמאלט'ס וועט דאך שוין מקיום ווערן: הַ ְשלִ ִ
"לְ עֵ ינֵי כָל חָ י" דעם" :יִתְ ג ֵַדל וְ יִתְ קַ ֵדש ְשמֵ ּה ַרבָ א" ,און עס וועט דאך שוין
דעמאלט'ס איין מאל פאר אלעמאל גרויס ווערן" :כְ בוֹד שָ מַ יִם לְ ע ֹולָם וָעֶ ד
ּולְ עוֹלְ מֵ י עַ ד ּולְ נֵצַ ח נְצָ ִחים":
ֵא ּ ֶּלה ּת ֹו ְלדֹת נֹח
ֵא ּלֶׁה ּת ֹולְ דֹת נֹחַ נֹחַ וגו' :א יודיש קינד דארף וויסן ,אז עס קען זיך אמאל
מאכן ביי א מענטש א געוויסע מצב אז ער שפירט דעמאלט'ס ממש ווי ער
שלאפט אין יודיש'קייט ,און ער שפירט דעמאלט'ס ממש אז זאכן רירן זיך
מב
אליעזר נח נעימות
נישט ,אזא פאר שלאפנ'קייט נעמט איהם דעמאלט'ס ארום ,ממש" :שֶ אֵ ין
כְ דֻ גְ מָ תוֹ" ,און אין אמת'ן ..שלאפט ער דאך טאקע ,ווייל חז"ל (מגן אברהם
סימן תקפ"ג סעיף קטן ו') זאגן אונז דאך שוין בפירוש ,אז" :ה ֹולְֵך בָ טֵ ל
כְ יָשָ ן ָד ִמי" – אז איינער וואס גייט ליידיג איז דאך אזוי ווי ער שלאפט ,און
וואס פאסירט ווען א מענטש שלאפט!?..
ווען א מענטש שלאפט ווערט דאך דעמאלט'ס א "היסח הדעת" ,אזוי ווי עס
שטייט דאך שוין טאקע בפירוש אין חז"ל.
און ביי יעקב אבינו ווערט דאך שוין טאקע אויך דערמאנט אזא סארט
געדאנק ,ווייל ביי יעקב אבינו שטייט דאך שוין (בראשית קפיטל כ"ח פסוק
ט"ז) ,אז" :וַיִ יקַ ץ ַיעֲקֹ ב ִמ ְשנָתוֹ" – אז ווען יעקב אבינו האט זיך אויף
געוועקט פון זיין שלאף ,דעמאלט'סַ " :ויֹאמֶ ר" – האט ער דעמאלט'ס
געזאגט ,אז עס איז דען מעגליך אזָ" :אכֵן יֵש יהו-ה בַ מָ קוֹם הַ זֶה" און:
"וְ ָאנֹ כִ י ֹלא י ָָדעְ ּתִ י" – און איך האב נישט געוואוסט פון דעם!?..
און ביים שלאפן האט דאך שוין יעקב אבינו געשפירט אז דער פלאץ איז א
הייליגע פלאץ ,ווייל ער האט דאך געזעהן אין זיין חלום אז" :מַ לְ ֲאכֵי
ֱֹלקים" זענען" :עֹ לִ ים וְ י ְֹר ִדים" אויף דעם הייליגן פלאץ.
א ִ
און ווען יעקב אבינו איז אויף געשטאנען ,האט יעקב אבינו געזאגט ,אז:
"אִ לּו י ַָדעְ ּתִ י" – אז אויב איך וואלט געוואוסט פארן שלאפן אז דער פלאץ
איז אזא הייליגע פלאץ ,דעמאלט'סֹ" :לא יָשַ נְּתִ י בְ מָ קוֹם קָ דוֹש ָכזֶה" –
דעמאלט'ס וואלט איך זיך דאך קיינמאל נישט געלייגט שלאפן אויף אזא
הייליגע פלאץ.
מג
אליעזר נח נעימות
און ממילא קומט דאך אויס פון דעם ,אז ביים שלאפן איז יעקב אבינו
"קדֻ שַ ת הַ מָ קוֹם" ,עד כדי כך האט יעקב אבינו משיג
געוואויר געווארן דיְ :
געווען מיט זיין שלאפן ,און דאס מיינט דאך צו זאגן אין פראסטע ווערטער,
אז "מיטן שלאפן איז יעקב אבינו קלוגער געווארן".
און ממילא וועגן דעם האט יעקב אבינו שפעטער געזאגט ווען ער איז אויף
געשטאנען אז" :וְ ָאנֹ כִ י ֹלא י ָָדעְ ּתִ י" – אז איך האב נישט משיג געווען די:
"קדֻ שַ ת הַ מָ קוֹם" ביז נאך דעם וואס איך האב זיך געלייגט שלאפן אויף דעם
ְ
פלאץ ,און דאס איז געווען ביי "יעקב אבינו" ,ווייל יעקב אבינו האט משיג
געווען גאר גרויסע מדריגות בשעת'ן שלאפן.
אבער ביי א פשוט'ע מענטש ,איז דאך די" :וְ ָאנֹ כִ י ֹלא י ָָדעְ ּתִ י" בשעת'ן
שלאפן ,ווייל דעמאלט'ס איז דאך דא א "היסח הדעת" ביי א יעדע פשוט'ע
מענטש ,אזוי ווי עס שטייט דאך שוין טאקע בפירוש אין חז"ל.
און דער ענין איז דאך שוין טאקע אויך מרומז אין דעם פסוק פון" :אֵ לֶה
ּתוֹלְ דֹת נֹ חַ " וגו' ,ווייל די סופי תיבות פון די ווערטער" :אֵ ֶלה ּתוֹלְ ֹדת נֹ חַ נֹ חַ "
– איז דאך טאקע אויך גימטריאֲ " :אנִי יָשֵ ן" – איך שלאף !..רבותיֲ " :אנִי
יְשֵ נָה" – איך שלאף א טיפע שלאף אין עבודת השם יתברך!..
און ממילא זאג מיר טאטע אין הימל ,וואס איז די עצה צו דעם !?..איך
שלאף און איך שלאף און איך שלאף אין עבודת השם יתברך ,וואס איז די
עצה צו דעם הייליגער גרויסער טאטע אין הימל !?..ווי אזוי קען איך זיך
"עּורי
אויף וועקן פון מיין טיפ'ן שלאף !?..און ווי אזוי קען איך מאכן דעםִ :
יְשֵ נִים ִמ ִשינַתְ כֶם"!?..
מד
אליעזר נח נעימות
ענטפערט דיר אויף דעם די פסוק דא ,און די פסוק זאגט דיר דא אזוי ,אז:
"אֵ לֶה" – זיי" :פוֹסֵ ל אֶ ת הָ ִראש ֹונִים" – האק אפ פון דאס וואס איז געווען,
און כאפ זיך צוריק צו די שויס פון דיין הייליגן טאטן אין הימל ,און הייב ָאן
פון דאס ניי ,און דאס וועט צו ברענגען ,אז" :נֹ חַ נֹ חַ " – אז עס וועט דיר
ווערן פיל גרינגער אין עבודת השם יתברך.
ווייל אויב טראכט מען א גאנצן צייט פון דעםֲ " :אנִי יָשֵ ן" – ווייל אויב
טראכט מען א גאנצן צייט אז איך בין דאך שוין סיי ווי סיי אזא פאר
שלאפענ'ע מענטש אין עבודת השם יתברך ,און אויב טראכט מען א גאנצן
צייט אז איך האלט דאך נאך סיי ווי סיי ביי גארנישט ,דעמאלט'ס איז טאקע
זייער שווער זיך ארויס צו זעהן פון דעם פאר שלאפנ'קייט ,ווייל דו צו
קלאפס'ט זיך דאך אליין מיט דעם וואס דו רעדס'ט פון דיינע דורך
פעלער'ס.
נאר די ריכטיגע וועג איז ,אז א מענטש זאל" :פוֹסֵ ל" זיין" :אֶ ת הָ ִראש ֹונִים"
ָאן קיין שום שאלות ,נאר זיי" :פוֹסֵ ל אֶ ת הָ ִראש ֹונִים" ,און געב זיך א נעם פון
דאס ניי ,און רוף אויס הויעך ביי דיר אין הארץ ,אז איך בין שוין נישט דער
זעלב'ער מענטש ווי אמאל ,ווייל פון יעצט און ווייטער ..האב איך זיך
געטוישט ,און פון יעצט און ווייטער גיי איך שוין טאקע באמת פראבירן צו
מאכן א" :נַחַ ת רּוחַ " פאר מיין גרויסן טאטן אין הימל.
און אויב דו מאכס'ט די פעולה פון" :אֵ לֶה" ,און דו ביזט" :פוֹסֵ ל" אֶ ת
הָ ִראש ֹונִים ,דעמאלט'ס זאלסטו וויסן ,אזּ" :תוֹלְ דֹת" – אז די "תוצאה" פון
דעם וועט זיין ,אז" :נֹ חַ נֹ חַ " – אז עס וועט דיר ווערן אסאך אסאך גרינגער
אין דיין עבודת השם יתברך ,ווייל אויב געבסטו א ווארף אוועק אלע דיינע
מה
אליעזר נח נעימות
אלטע פעקל'עך ,און דו הייבס'ט ָאן א פריש'ע בלעט'ל פון דאס ניי,
דעמאלט'ס קענסטו זוכה זיין אויף צו עפענען אלע" :שַ עֲרֵ י ּתְ שּובָ ה" אויבן
אין הימל.
ווייל אויב" :וְ אִ ם מו ֶֹדה וְ ע ֹוזֵב" – ווייל אויב דו ביזט מודה אז דו האסט זיך
נישט געפירט ווי עס דארף צו זיין ,און דו "לאזט אפ" אלע דיינע אלטע
פעקל'עך ,און דו זאגס'ט פארן אייבערשטן ,אז איך וויל זיך שוין טאקע
באמת צוריק קערן צו דיר ,און איך וויל שוין טאקע באמת זיין גוט ,איז:
"אַ ּתָ ה ְמ ַרחֲמֵ הּו" – האט דעמאלט'ס דער אייבערשטער גלייך רחמנות אויף
דיר און ער עפענט דיר דעמאלט'ס גלייך אויף אלע" :שַ עֲרֵ י ּתְ שּובָ ה":
יש צ ִ ּדיק ּ ָּת ִמים ָּהיָּה ְּב ֹדר ָֹּתיו
נֹח ִא ׁ
ֵא ּלֶׁה ּת ֹולְ דֹת נֹחַ נֹחַ ִאיש צַ ִ ּדיק ּ ָת ִמים הָ יָ ה ְּבדֹר ָֹתיו וגו' :רש"י הק'
דערמאנט אונז דא מורא'דיגע יסודות'דיגע ווערטער ,ווייל רש"י הק' זאגט
דאך אונז שוין דא אזוי ,וזלה"ק ,אז :יֶש מֵ ַרבוֹתֵ ינּו דו ְֹר ִשים אוֹת ֹו "לִ ְשבַ ח" –
אז עס איז דא פון אונזערע רבי'ס וואס דרש'נען דעם פסוק דא פאר א
"לויב" ,און לויט זיי מיינט אונז דא די פסוק צו זאגן ,אז :נֹ חַ אִ יש צַ ִדיק
ּתָ ִמים הָ יָה "בְ ֹדרֹתָ יו" – אז נח איז געווארן גערעכנט פאר א" :צַ ִדיק" אין
"זיינע" דורות.
און" :כָל שֶ כֵן שֶ אִ לּו הָ יָה בְ דוֹר צַ ִד ִיקים הָ יָה צַ ִדיק יוֹתֵ ר" – און ווען נח וואלט
געווען אין די דור פון אברהם אבינו ,דעמאלט'ס וואלט ער דאך געוויס
געווען נאך א גרעסער'ע" :צַ ִדיק" ,און לויט דעם פשט איז די ווערטער :אִ יש
צַ ִדיק ּתָ ִמים הָ יָה "בְ ֹדרֹתָ יו" א מורא'דיגע "לויב" אויף נח.
מו
אליעזר נח נעימות
אבער" :וְ יֶש שֶ דו ְֹר ִשים אוֹת ֹו לִ גְ נַאי" – אבער פון די אנדערע זייט ..איז אבער
דא אזעלכע וואס דרש'נען דעם פסוק דא פאר א "שאנד" ,און לויט זיי מיינט
אונז דא די פסוק צו זאגן ,אז :נֹ חַ אִ יש צַ ִדיק ּתָ ִמים הָ יָה "בְ ֹדרֹתָ יו" – אז נאר:
לְ פִ י "דוֹרוֹ" הָ יָה צַ ִדיק – אז נאר לויט "זיין" שוואכ'ע דור איז נח געווארן
גערעכנט פאר א" :צַ ִדיק".
אבער" :וְ אִ לּו הָ יָה בְ דוֹר ֹו שֶ ל ַאבְ ָרהָ ם" – אבער אויב נח וואלט געווען אין
דעם דור פון אברהם אבינו ,דעמאלט'סֹ" :לא הָ יָה נ ְֶחשָ ב לִ כְ לּום" –
דעמאלט'ס וואלט ער דאך בכלל נישט געווארן גערעכנט פאר קיין" :צַ ִדיק".
אבער ועל כולם ..דארפן מיר דאך אבער וויסן זייער קלאר ,אז עס ווערט
דאך נישט דערמאנט אין קיין שום פלאץ אין די גאנצע תורה הק' אז נח איז
נישט געווען קיין" :צַ ִדיק".
נאר אויף אזוי פיל יא ,עס איז דא געוויסע מפרשים וואס לערנען פשט אין
דעם פסוק פון :אֵ לֶה ּתוֹלְ דֹת נֹ חַ נֹ חַ אִ יש צַ ִדיק ּתָ ִמים הָ יָה "בְ ֹדרֹתָ יו" וגו' אז
דאס מיינט סך הכל צו זאגן ,אז" :לְ פִ י דוֹר ֹו הָ יָה צַ ִדיק" – אז לויט זיין
שלעכטע דור המבול איז נח געווארן גערעכנט פאר א" :צַ ִדיק" ,אבער:
"אִ לּו הָ יָה בְ דוֹר ֹו שֶ ל ַאבְ ָרהָ ם" – אבער אויב נח וואלט געווען אין דעם דור
פון אברהם אבינו ,דעמאלט'סֹ" :לא הָ יָה נ ְֶחשָ ב לִ כְ לּום" – דעמאלט'ס וואלט
ער דאך בכלל נישט געווארן גערעכנט פאר קיין" :צַ ִדיק".
אבער בכל אופן דארף מען דאך אבער וויסן ,אז עס שטייט דאך שוין אויף
דעם גרויסןּ" :תַ נָא הָ אֱֹלקַ י ַרבִ י ִש ְמעוֹן בֶ ן יוֹחָ אִ י" ,אז" :כָל יָמָ יו אֲשֶ ר חָ יָה" –
אז ווי לאנג רבי שמעון בן יוחאי האט געלעבט ,איז" :אוֹת הַ קֶ שֶ ת ֹלא נִהְ יָה"
מז
אליעזר נח נעימות
– האט מען נישט געזעהן קיין רעגן בויגן ,ווייל רבי שמעון בן יוחאי איז
געווען אזוי גרויס ..אז ער האט מגין געווען אויף זיין גאנצן דור ,און ממילא
וועגן דעם איז קיינמאל נישט אויס געקומען אז דער אייבערשטער זאל ווערן
גאר שטארק ברוגז אויף די מענטשן פון זיין דור ,ווייל די זכות פון רבי
שמעון בן יוחאי האט מגין געווען אויף זיין גאנצן דור.
און לויט דעם קומט דאך אויס ,אז אפילו אויב דו וועסט וועלן זאגן אז נח
איז טאקע געווען א אמת'ע גרויסע" :צַ ִדיק"[ ,נישט קיין חילוק אין וועלכע
דור ער וואלט געווען ,ווייל אלעמאל וואלט טאקע נח געהייסן גאר א
גרויסע" :צַ ִדיק"] ,האט ער דאך אבער געלעבט אין א דור וואס אלע
מענטשן פון דעם דור זענען געווען גאר גרויסע "רשעים" ,און ער האט דאך
זיי נישט "מוסר" געזאגט.
און עס ווערט דאך שוין טאקע אויך געברענגט אין די ספרים הק' ,אז דאס
איז דאך טאקע בעצם די" :יֶש שֶ דו ְֹר ִשים אוֹת ֹו לִ גְ נַאי" ,און דאס מיינט דאך
צו זאגן אין אנדערע ווערטער ,אז חס ושלום חס ושלום צו זאגן אז נח איז
געווען א רשע ח"ו ,עס קען דאך נישט זיין אזא זאך.
ווייל אויב דער הייליגער תורה הק' שרייבט אויף נח אז" :נֹ חַ אִ יש צַ ִדיק
ּתָ ִמים" ,דעמאלט'ס איז נח געווען א" :צַ ִדיק" !..און פארטיג ,עס איז נישט
דא אויף דעם קיין שום חקירות ודרישות ,און עס איז נישט דא אויף דעם
קיין שום חולקים.
נאר וואס דען !?..די פשט פון די ווערטער" :יֶש שֶ דו ְֹר ִשים אוֹת ֹו לִ גְ נַאי"
מיינט נאר ..טאקע דעם געדאנק ,אז פארקערט ,נח איז טאקע געווען גאר
מח
אליעזר נח נעימות
גאר א גרויסע" :צַ ִדיק" ,נאר עס איז נאר געווען א שטיקל "תביעה" אויף
איהם פון הימל ,און די תביעה איז געווען ,אז פארוואס האסטו נישט
געקענט משפיע זיין אויף די מענטשן פון דיין דור זיי צוריק קערן צום
אייבערשטן !?..און פארוואס האסטו נישט געקענט מוסר זאגן פאר די
מענטשן פון דיין דור אז זיי זאלן תשובה טוהן !?..דו ביזט דאך געווען דער
גרויסער" :צַ ִדיק הַ דוֹר"!?..
און בדרך אגב איז כדאי ָאן צו מערקן דא ,אז פון דעם זעהט מען דאך שוין
טאקע ,אז אויף די" :צַ ִדיק הַ דוֹר" ליגט טאקע דער "פליכט" זיכער צו מאכן
אז די מענטשן פון דעם דור פירן זיך אויף ווי עס דארף צו זיין ,און אויף די:
"צַ ִדיק הַ דוֹר" ליגט טאקע דער "חוב" זיכער צו מאכן אז די מענטשן פון
דעם דור גייען טאקע אויפן ריכטיג'ן וועג ,אבער על כל פנים ..דאס איז די
גאנצע "גנאי" וואס געוויסע מענטשן טענה'נען אויף" :נֹ חַ אִ יש צַ ִדיק".
און עס ווערט דאך שוין טאקע אויך געברענגט אין חז"ל ,אז נח האט טאקע
ָאן גענומען די טענה פון דעם" :יֶש שֶ דו ְֹר ִשים אוֹת ֹו לִ גְ נַאי" ,און ער האט
געזאגט פאר דעם" :יֶש שֶ דו ְֹר ִשים אוֹת ֹו לִ גְ נַאי" ,אז ענק זענען גערעכט ,און
איך דארף טאקע פראבירן צוריק צו ברענגען די מענטשן פון מיין דור צום
אייבערשטן.
און בשעת ווען ער האט געבויעט די תבה [במשך הונדערט און צוואנציג
יאר] ,זענען דאך כסדר צו געקומען צו איהם גאר אסאך מענטשן פון זיין
דור ,און זיי האבן דאך איהם דעמאלט'ס געפרעגט ,אז מיר זאג נאר ר' נח,
וואס בויסטו דא !?..האט זיי נח גע'ענטפערט ,אז איך בוי דא א "תבה".
מט
אליעזר נח נעימות
און ער האט זיי דעמאלט'ס גלייך דערציילט די גאנצע מעשה ,אז דער
ָארץ" – אז דער
ָאדם בָ ֶ
הייליגער באשעפער האט געזעהן אז" :כִ י ַרבָ ה ָרעַ ת הָ ָ
הייליגער באשעפער האט געזעהן אז ענקערע שלעכטע מעשים זענען
אריבער אלע גרעניצ'ן ,און ממילא וועגן דעם האט דער הייליגער באשעפער
באשלאסן צו ברענגען א "מבול" אויף דער וועלט און פאר שוועמען די
גאנצע וועלט מיט א מבול.
און נח האט זיי דעמאלט'ס קלאר ָאן געזאגט ,אז איך זאג אייך" ,עס גייט
קומען א מבול" ,און ממילא טוט'ס "תשובה" פון אייערע שלעכטע וועגן
בא'צייטנ'ס !..ווייל" :כִ י ֹלא תַ ְחפֹ ץ בְ מוֹת הַ מֵ ת כִ י אִ ם בְ שּוב ֹו ִמ ַד ְרכ ֹו וָחָ יָה".
און רש"י הק' זאגט דאך אונז שוין טאקע אויך דא ,אז" :וְ לָמָ ה הִ ְט ִריח ֹו
בְ בִ ְניָן זֶה" – אז פארוואס האט דער אייבערשטער געהייסן נח בויען א תבה
פאר אזא לאנגע צייט!?..
ענטפערט אויף דעם רש"י הק' ,און רש"י הק' זאגט אונז דא ,אז די סיבה
פארוואס דער אייבערשטער האט געהייסן נח בויען א תבה פאר אזא לאנגע
צייט איז געווען ,ווייל ..טאקע דערפאר" :כְ ֵדי שֶ יִ ְראּוהּו ַאנְשֵ י דוֹר הַ מַ בּול
עוֹסֵ ק בָ ּה מֵ ָאה וְ עֶ ְש ִרים שָ נָה" – כדי אז די מענטשן פון דעם דור המבול זאלן
זעהן ווי נח ארבעט אויף די תבה פאר גאנצע הונדערט און צוואנציג יאר.
און זיי וועלן זיך (פארשטייט זיך) גאר שטארק וואונדער'ן אויף דעם ,און
ממילא" :וְ ש ֹואֲלִ ין אוֹת ֹו מַ ה זֹאת לְ ָך" – און ממילא וועלן זיי דאך איהם
זיכער פרעגן ,אז ..זאג נאר ר' נח ,וואס בויסטו דא!?..
נ
אליעזר נח נעימות
און" :וְ הּוא אוֹמֵ ר לָהֶ ם" – און נח וועט זיי דעמאלט'ס ענטפער'ן ,אז" :עָ תִ יד
הַ קָ דוֹש בָ רּוְך הּוא לְ הָ בִ יא מַ בּול לָע ֹולָם" – אז דער הייליגער באשעפער גייט
ברענגען א מבול אויף דער וועלט ,און ממילא טוט'ס תשובה בא'צייטנ'ס,
און קערט'ס ענק צוריק פון ענקערע שלעכטע וועגן ,און" :אּולַי יָשּובּו" –
און אפשר וועלן די ווערטער פון נח האבן א השפעה אויף די מענטשן פון
דעם דור המבול ,און זיי וועלן טאקע דעמאלט'ס אלע "תשובה" טוהן.
און מיט דעם וועט נח קענען תשובה טוהן אויף די טענה פון דעם" :וְ יֶש
שֶ דו ְֹר ִשים אוֹת ֹו לִ גְ נַאי" אויף דעם וואס ער האט נישט "מוסר" געזאגט פון
די מענטשן פון זיין דור ,און ער וועט דעמאלט'ס פאר זיכער'ט ווערן מיט די
ווערטער" :נֹ חַ אִ יש צַ ִדיק ּתָ ִמים" אפילו לויט די שיטה פון די" :וְ יֶש
שֶ דו ְֹר ִשים אוֹת ֹו לִ גְ נַאי".
אבער בכל אופן ..ווייסן מיר דאך שוין אבער אלע זייער גוט ,אז די ווארט:
"דוֹרֵ ש" – איז דאך אויך א לשון פון "זוכן" ,אזוי ווי עס שטייט דאך שוין
טאקע בפירוש אין פסוק אין פרשת ואתחנן (קפיטל ד' פסוק כ"ט) ,אז:
"ּובִ קַ ְשּתֶ ם ִמשָ ם אֶ ת יהו-ה אֱֹלקֶ יָך" – אז אויב דו וועסט שטארק וועלן דעם
אייבערשטן ,דעמאלט'סּ" :ומָ צָ אתָ " – דעמאלט'ס וועסטו איהם סוף כל סוף
טרעפן ,און דו ווייסט פארוואס!?..
ווייל :כִ י "תִ ְד ְרשֶ נּו" בְ כָל לְ בָ בְ ָך ּובְ כָל נַפְ שֶ ָך – ווייל דו האסט דאך איהם
אמת'דיג "אויף געזוכט" ,און וויבאלד דו האסט טאקע באמת געוואלט זיין
ֱֹלקים".
"ק ְרבַ ת א ִ
נאנט צו איהם ,וועגן דעם וועסטו סוף כל סוף זוכה זיין צוִ :
נא
אליעזר נח נעימות
און די לשון" :דוֹרֵ ש" ווערט דאך שוין טאקע אויך דערמאנט אויף דעם
הייליגן "בית המקדש" ,ווייל עס ווערט דאך שוין געברענגט אויף כמה
מקומות אין חז"ל ,און ביי די פסוקים פון תיקון חצות שטייט דאך שוין
טאקע אויך דעם לשון ,אז :הֵ ן כָל אֵ לֶה אֵ ין "דוֹרֵ ש" לְ נַפְ ִשי וגו' ,און אין דעם
לעצט'ן פסוק פון מגילת אסתר זאגט דאך אונז שוין דארטן די פסוק אויך
דעם לשון ,אז מרדכי הצדיק איז געווען א" :דֹרֵ ש" טוֹב לְ עַ מ ֹו – אז מרדכי
הצדיק פלעגט שטענדיג "זוכן" צו טוהן גוט'ס פאר זיין פאלק.
און ביי די תפילת המוספין פון די שלוש רגלים זאגן מיר דאך שוין טאקע
"רחֵ ם
אלע אויך דעם לשון ,אז" :מֶ לְֶך ַרחֲמָ ן" – רחמנות'דיגער באשעפערַ :
עָ לֵינּו" – האב שוין רחמנות אויף אונז ,און" :טוֹב ּומֵ ִטיב" – און גוט'ער
באשעפער" :הִ ָד ֶרש" לָנּו – זוך אונז שוין אויף ,און ברענג אונז שוין צוריק
צו דיר הייליגער גרויסער טאטע אין הימל.
אבער על כל פנים זעהט מען דאך שוין פון די אלע פלעצער אז די ווארט:
"דוֹרֵ ש" קען מען דאך אויך טייטש'ן "זוכן".
און נישט נאר דעם ,נאר די ווארט" :דוֹרֵ ש" מיינט דאך בעצם "שטארק
זוכן" ,ווייל עס שטייט דאך שוין בפירוש אין פסוק אין פרשת ראה (קפיטל
י"ג פסוק ט"ו) ,אז משה רבינו האט דעמאלט'ס געזאגט פאר די יודישע
קינדער ,אז" :וְ ָד ַר ְשּתָ " וְ חָ קַ ְרּתָ וְ שָ ַאלְ ּתָ הֵ יטֵ ב – אז דו וועסט גוט גוט "דורש
וחוקר" זיין אויב עס איז טאקע אמת אז" :יָצְ אּו ֲאנ ִָשים בְ נֵי בְ לִ יַעַ ל ִמ ִק ְרבֶ ָך
ַוי ִַדיחּו אֶ ת י ְֹשבֵ י עִ ָירם לֵאמֹ ר נֵלְ כָה וְ נַעַ בְ ָדה אֱֹלהִ ים אֲחֵ ִרים אֲשֶ ר ֹלא י ְַדעְ ּתֶ ם",
און דו וועסט דעמאלט'ס גוט גוט נאך גיין די זאך ,און ממילא זעהט מען
נב
אליעזר נח נעימות
דאך שוין פון דעם זייער קלאר ,אז די ווארט" :דוֹרֵ ש" מיינט דאך בעצם אז
דו וועסט "שטארק זוכן".
און ממילא דאס איז פשט אין די ווערטער פון רש"י הק' אז" :יֶש שֶ דו ְֹר ִשים
אוֹת ֹו לִ גְ נַאי" ,אז" :יֶש" – אז עס איז דא אזעלכע" :שֶ דו ְֹר ִשים" – וואס זיי
זוכן גוט גוט אויף ,און זיי זענען שטארק "דורש וחוקר" דעם גאנצן ענין
אבי כדי צו קענען טרעפן עפעס א" :גְ נַאי" אין דעם גרויסן" :צַ ִדיק נֹ חַ אִ יש
צַ ִדיק" וואס די פסוק שרייבט דאך שוין אויף איהם בפירוש אז" :אִ יש צַ ִדיק
ּתָ ִמים הָ יָה" – אז ער איז געווען א שלימות'דיגע" :צַ ִדיק" ,ביז ..עס איז זיי
ענדליך ענדליך געלונגען צו טרעפן עפעס א שאנדע אויף" :נֹ חַ אִ יש צַ ִדיק",
און זיי שטעלן זיך אוועק פאר דעם הייליגן" :נֹ חַ אִ יש צַ ִדיק" ,און זיי זאגן
פאר דעם הייליגן" :נֹ חַ אִ יש צַ ִדיק" ,אז מיר האבן א מורא'דיגע טענה אויף
דיר נח ,און אונזער טענה איז ,אז דו האסט דאך נישט "מוסר" געזאגט פאר
די מענטשן פון דיין דור!?..
און ממילא וועגן דעם איז דאך דאס א שטיקל" :גְ נַאי" – און ממילא וועגן
דעם איז דאך דאס א שטיקל "שאנדע" און א "בושה" ,ווייל אויב דו ביזט
טאקע אזא גרויסע" :צַ ִדיק" ווי מען זאגט ,דעמאלט'ס וואלסטו דאך
געדארפט קענען האבן א "כח ההשפעה" אויף די מענטשן פון דיין דור און
זיי צוריק ברענגען צום אייבערשטן !?..ניין !?..און ממילא וואס
ענטפערסטו אויף דעם נח הצדיק !?..הַ א!?..
אבער לאמיר זיך אפ שטעלן א מינוט ,און לאמיר אריין טראכטן אין דעם
גאנצן ענין דא פאר א מינוט ,און לאמיר פרעגן דעם" :יֶש שֶ דו ְֹר ִשים אוֹת ֹו
לִ גְ נַאי" פארטיי ,אז פארוואס שרייסטו אויף דעם גרויסן צדיק נח!?..
נג
אליעזר נח נעימות
נו ..האסטו געטראפן עפעס א "חיסרון" אין איהם ,נו ..מען האט דאך שוין
געהערט אזאנ'ס ,אבער וואס איז אבער מיט די אנדערע ניין און ניינציג
פראצענט פון נח וואס איז דאך געווען כל כולו ריין און הייליג און לויטער
פארן הייליגן באשעפער!?..
פארוואס קוקסטו נאר אויף די קליינע שווארצע פינטעל'ע וואס דו האסט
געטראפן נאכן זוכן פאר א האלבע שעה !?..וואס איז מיט דיר !?..דאס איז
דען א יוד !?..אזוי פירט זיך דען אויף א ערליכע יוד !?..דו זוכס'ט די
"חסרונות" פון דיין חבר מיט א פאר גרעסערונג גלאז !?..דו שעמס'ט זיך
נישט צו טוהן אזא זאך !?..אזוי פירט זיך אויף א ערליכע יוד!?..
דער הייליגער רבי רבי אלימלך פון ליזענסק זכותו יגן עלינו ועל כל ישראל
האט דאך אונז שוין קלאר געלערנט אז" :שֶ נ ְִראֶ ה כָל אֶ חָ ד מַ ֲעלַת חֲבֵ רֵ ינּו" –
אז א מענטש דארף דאך שטענדיג נאר זעהן די "מעלות" פון זיין חבר.
אבער משא"כ די "חסרונות" פון זיין חבר ..זאל ער ניט אמאל באמערקן ,און
דו גייסט נאך אויף זוכן [פון אונטער'ן טיש] חסרונות אויף דיין חבר!?..
פארוואס זוכסטו חסרונות אויף דיין חבר מיט א פאר גרעסערונג גלאז!?..
דיין חבר איז עפעס דיין אתרוג !?..פארוואס זוכסטו חסרונות אויף דיין
חבר פון אונטער'ן טיש !?..דאס איז דאך אזא "בושה"!?..
און דאס איז דאך טאקע פשט אין די ווערטער פון" :וְ יֶש שֶ דו ְֹר ִשים אוֹת ֹו
לִ גְ נַאי" ,ווייל מען דארף דא טייטש'ן אזוי ,אז" :וְ יֶש" – אז די מענטשן:
"שֶ דו ְֹר ִשים" – וואס זוכן אויף חסרונות אויף א צווייטן פון אונטער'ן טיש,
איז" :אוֹת ֹו לִ גְ נַאי" – איז דאס א "חרפה" און א "בושה" פאר איהם אליין –
נד
אליעזר נח נעימות
דאס איז א "חרפה" און א "בושה" פאר דער מענטש וואס זוכט אויף
חסרונות אויף א צווייטן ,ווייל וואס איז מיט דיר ר' יוד !?..אזוי פירט זיך
אויף א ערליכע יוד !?..און דאס איז דען א יוד !?..זוכן חסרונות אויף א
דיימאנט שטיין וואס קומט פון אונטער דעם אייבערשטנ'ס כסא הכבוד!?..
עס איז דאך נישט דא קיין גרעסער'ע "בושה" ווי צו זוכן חסרונות אין א
צווייטע יודיש קינד וואס איז" :נ ְֶחצָ ב ִמּתַ חַ ת כִ סֵ א הַ כָבוֹד"!..
ווי אז וי שעמסטו זיך נישט צו צו גיין צום שטוהל פון דעם" :מֶ לְֶך מַ לְ כֵי
הַ ְמלָכִ ים הַ קָ דוֹש בָ רּוְך הּוא" און בודק זיין איינער פון די שטיינער דארטן
אויב עס איז טאקע א אמת'ע דיימאנט שטיין !?..וואו איז דען דא א
גרעסער'ע "בושה" ווי צו זוכן חסרונות מיט א פאר גרעסערונג גלאז אין
דעם שטוהל פון דעם" :מֶ לְֶך מַ לְ כֵי הַ ְמלָכִ ים הַ קָ דוֹש בָ רּוְך הּוא"!?..
און ממילא וועגן דעם האט טאקע רש"י הק' אראפ גענומען די ווארט:
"רבוֹתֵ ינּו" ווען עס איז געקומען צו רעדן פון די" :יֶש דו ְֹר ִשים לִ גְ נַאי" ,און
ַ
רש"י הק' האט דא נאר געשריבן אז" :וְ יֶש שֶ דו ְֹר ִשים אוֹת ֹו לִ גְ נַאי" ,און ער
האט אויס דרוק'לעך נישט געשריבן :וְ יֶש "מֵ ַרבוֹתֵ ינּו" שֶ דו ְֹר ִשים אוֹת ֹו
לִ גְ נַאי.
ווייל ניין ר' יוד ,איינער וואס זוכט שלעכט'ס אויף זיין חבר איז נישט:
"מֵ ַרבוֹתֵ ינּו" – איינער וואס זוכט שלעכט'ס אויף זיין חבר מיט א פאר
גרעסערונג גלאז איז נישט פון אונזערע רבי'ס!..
און ער וועט שוין קיינמאל נישט זיין אונזער "רבי" – און ער וועט אונז שוין
קיינמאל נישט אויס לערנען א דרך ווי אזוי זיך צו פירן ,און דער מענטש
נה
אליעזר נח נעימות
וואס זוכט "חסרונות" אויף זיין חבר איז עפעס א" :יֶש שֶ דו ְֹר ִשים" – און
דער מענטש וואס זוכט "חסרונות" אויף זיין חבר איז עפעס א פרעמד'ע
מענטש פון א פרעמד'ע פלאץ וואס האט בכלל נישט קיין שום שייכות צו
אונז.
און לויט דעם פשט שטימט דאך שוין טאקע זייער גוט פארוואס מען רופט
ָאן דער הייליגער רבי רבי אלימלך מיטן נאמען דער הייליגער "רבי רבי"
אלימלך פון ליזענסק.
ווייל אזא איינער וואס האט אריין געפרעגל'ט אין אונזערע הערצער אז מען
טאר נישט זוכן קיין שלעכט'ס אויף א צווייטע יוד ..אזא איינער באקומט
דעם אמת'ן טיטול "רבי" ,און נישט נאר "רבי" אליין ,נאר "רבי רבי" – צוויי
מאל רבי ,כדי צו ווייזן ,אז ..יא ,ער איז טאקע אונזער ריכטיגע רבי וואס
ווייזט אונז דעם ריכטיג'ן וועג ווי אזוי מיר זאלן זיך פירן" :כָל יְמֵ י חַ יֵינּו".
און דאס איז דאך טאקע געווען די עיקר ציל פון דעם הייליגן רבי רבי
אלימלך פון ליזענסק זכותו יגן עלינו ועל כל ישראל ,צו זעהן די "מעלות"
פון א צווייטן ,און נישט די "חסרונות" פון א צווייטן ח"ו.
אזוי ווי דער הייליגער רבי רבי אלימלך זאגט דאך אונז שוין טאקע בפירוש
אין זיין הייליגן תפילה ,אז מיר בעטן דא אלע דעם הייליגן באשעפער ,אז:
"אַ ְד ַרבָ ה ּתֵ ן בְ לִ בֵ נּו" – אז געב אריין אין אונזערע הערצער" :שֶ נ ְִראֶ ה כָל אֶ חָ ד
מַ ֲעלַת חֲבֵ רֵ ינּו" – אז א יעדער איינער זאל נאר זעהן די "מעלות" פון זיין
חבר :און" :וְ ֹלא חֶ סְ ר ֹונָם" – און נישט זייערע חסרונות ,און" :וְ שֶ נ ְַדבֵ ר כָל
אֶ חָ ד אֶ ת חֲבֵ ר ֹו בַ ֶד ֶרְך הַ יָשָ ר וְ הָ ָרצּוי לְ פָ נֶיָך" – און א יעדער איינער זאל רעדן
נו
אליעזר נח נעימות
צו זיין חבר אזוי ווי עס פאסט טאקע צו רעדן צו א חבר ,און חס ושלום חס
ושלום קיינמאל נישט רעדן קיין שלעכט'ס איינער אויפן צווייטן.
און דער הייליגער רבי רבי אלימלך זאגט דאך אונז שוין טאקע דא אויך
ווייטער ,אז" :וְ ַאל ַי ֲעלֶה שּום ִשנְָאה מֵ אֶ חָ ד עַ ל חֲבֵ ר ֹו חָ לִ ילָה" – און מען זאל
זיך ח"ו נישט פיינט האבן איינער דעם צווייטן ,נאר פארקערט ,מען זאל זיך
ליב האבן איינער דעם צווייטן.
און דאס וועט דאך שוין צו ברענגען אזּ" :ותְ חַ זֵק הִ תְ קַ ְשרּותֵ נּו בְ ַאהֲבָ ה אֵ לֶיָך"
– און דאס וועט דאך אונז שוין באהעפט'ן צום הייליגן באשעפער ,ווייל
אויב עס איז דאַ" :אחֲדּות" צווישן יודישע קינדער ,זאגט דאך דעמאלט'ס
דער אייבערשטער ,אז איך וויל דאך אויך זיין א "שותף" אין ענקער
"חבריא" ,און איך וויל דאך אויך נעמען א טייל אין ענקער חברותא שאפט.
אבער אויב עס הערשט חס ושלום "מחלוקת" צווישן יודישע קינדער ,און
מען רעדט ח"ו שלעכט'ס איינער אויפן צווייטן ,דעמאלט'ס פאר טרייבט
מען דאך מיט דעם דער הייליגער באשעפער פון צווישן אונז ,און ווי נאר
דער הייליגער באשעפער זעהט מחלוקת צווישן די יודישע קינדער ,לויפט
ער דאך דעמאלט'ס (כביכול) גלייך אוועק פון די יודישע קינדער.
ווייל כדי צו זיין דבוק אין דעם אייבערשטן מוז מען זיך דאך האלטן:
"בְ ַאחֲדּות כְ אִ יש אֶ חָ ד בְ לֵב אֶ חָ ד" ,און כדי צו זיין דבוק אין דעם אייבערשטן
מוז מען דאך פראבירן צו זעהן די "מעלות" פון א צווייטע יוד ,און נישט
זיינע חסרונות.
נז
אליעזר נח נעימות
און מיט די ווערטער ענדיגט טאקע דער הייליגער רבי רבי אלימלך צו זיין
הייליגע תפילה ,וויילַ" :אחֲרוֹן ַאחֲרוֹן חָ בִ יב" – ווייל דאס איז דאך טאקע די
שענסט'ע זאך" ,ווען א יודיש קינד זעהט שטענדיג די מעלות פון זיין חבר".
אבער לאמיר אביסל צוריק גיין און רעדן אביסל לגבי די זייט פון "נח",
ווייל די זאך איז דאך אזוי ,אז נח האט דאך ביז יעצט געזעהן אז דער
הייליגער באשעפער שרייבט אויף איהם מורא'דיגע ווערטער ,ווייל נח האט
דאך דא געזעהן אז דער אייבערשטער אליין שרייבט דאך שוין אויף איהם
אז ער איז א" :אִ יש צַ ִדיק ּתָ ִמים הָ יָה בְ ֹדרֹתָ יו" – אז ער איז טאקע געווען א
אמת'ע" :אִ יש צַ ִדיק" ,נו ..דאס איז דען א קלייניקייט !?..א "הסכמה" פון
דעם אייבערשטן אליין אז ער איז א" :צַ ִדיק"!?..
אבער פלוצלונג זעהט נח ווי עס קומען צו גיין מענטשן פון די פארטיי פון:
"וְ יֶש שֶ דו ְֹר ִשים אוֹת ֹו לִ גְ נַאי" ,און נישט מער און נישט ווייניגער ..זיי
דרש'נען איהם [דער גרויסער צדיק נח]" :לִ גְ נַאי" – פאר א שאנד.
און זיי זענען דאס נאך אפילו אזוי שיין מסביר ווי אזוי עס שטימט אריין אין
דעם פסוק דא ,און זיי זאגן איהם נאך אפילו אזוי שיין ,אז די פסוק מיינט
אונז דא צו זאגן ,אז :אִ יש צַ ִדיק ּתָ ִמים הָ יָה "בְ ֹדרֹתָ יו" – אז דוקא אין "זיינע"
דורות ביזטו נח גערעכנט געווארן פאר א" :צַ ִדיק".
ווייל ַאה ..עס איז דאך נישט קיין שום קונץ צו זיין א" :צַ ִדיק" אין א" :דוֹר
שֶ כָל כֻל ֹו ְרשָ עִ ים" ,אבער אויב דו וואלס'ט געווען אין דעם דור פון אברהם,
דעמאלט'ס וואלסטו דאך בכלל נישט געווען גערעכנט פאר קיין" :צַ ִדיק".
נח
אליעזר נח נעימות
און מען קען זיך דאך שוין פָ אר שטעלן ווי אזוי עס שפירט זיך צו הערן
אזעלכע ווערטער פון מענטשן נאך דעם וואס דער הייליגער "תורה" הק'
אליין שרייבט דאך שוין אויף א מענטש אז ער איז געווען גאר גאר א
גרויסער" :צַ ִדיק" ,די צער פון דעם איז דאך איום ונורא!..
אבער נח האט זיך אבער נישט פארלוירן ,נאר ער איז צו געגאנגען צו די
מענטשן פון דעם" :וְ יֶש שֶ דו ְֹר ִשים אוֹת ֹו לִ גְ נַאי" פארטיי ,און ער האט זיי דא
געגעבן א פרעג ,אז זאגט'ס מיר נאר ,וואס פאר א חיסרון האט עטץ
געטראפן אין מיר אז עטץ זאגט'ס אז איך בין נישט קיין" :צַ ִדיק" !?..האב
איך ענק דען אמאל וויי געטוהן!?..
האבן די מענטשן פון די" :וְ יֶש שֶ דו ְֹר ִשים אוֹת ֹו לִ גְ נַאי" פארטיי גע'ענטפערט
פאר נח ,אז ..ניין ,בכלל נישט ,דו האסט אונז קיינמאל נישט וויי געטוהן,
נאר די סיבה פארוואס מיר האבן דיר גע'דרשנ'ט צו א שאנד איז געווען,
ווייל דו האסט דאך נישט געזאגט קיין "מוסר" פאר די מענטשן פון דיין
דור ,און ממילא "וועגן דעם" האבן די מענטשן פון דיין דור נישט "תשובה"
געטוהן ,אבער אויב דו וואלס'ט זיי יא מוסר געזאגט ,דעמאלט'ס איז דאך
זייער מעגליך אז זיי וואלטן יא "תשובה" געטוהן.
און ממילא קומט דאך אויס פון דעם ,אז דו "נח" האסט דאך אויך א שטיקל
חלק אין דעם אז עס גייט קומען א "מבול" און אפ מעקן אלע מענטשן פון
דיין דור.
און ווען נח האט געהערט די ווערטער פון די מענטשן פון די" :וְ יֶש
שֶ דו ְֹר ִשים אוֹת ֹו לִ גְ נַאי" פארטיי ,האט ער געטראכט צו זיך ,אז ..איין מינוט,
נט
אליעזר נח נעימות
זיי זענען דאך גערעכט ,די מענטשן פון די" :וְ יֶש שֶ דו ְֹר ִשים אוֹת ֹו לִ גְ נַאי"
פארטיי זענען דאך גערעכט ,ווייל איך האב דאך "טאקע" נישט "מוסר"
געזאגט פאר די מענטשן פון מיין דור ,זיי זענען דאך אזוי גערעכט.
און דא וואלט דאך שוין נח געקענט אפ מאכן ביי זיך אז שוין ..דאס איז עס,
איך בין דאך שוין סיי ווי סיי נישט קיין אמת'ע" :צַ ִדיק" ,ווייל עס פעלט
דאך אין מיר דעם חלק אז איך האב נישט גע'מוסר'ט פאר די מענטשן פון
מיין דור אויף זייערע שלעכטע מעשים.
און אויב איך בין דאך שוין סיי ווי סיי נישט קיין" :צַ ִדיק ּתָ ִמים" – און אויב
איך בין דאך שוין סיי ווי סיי נישט קיין שלימות'דיגע" :צַ ִדיק" ,דעמאלט'ס
וועל איך דאך שוין נישט קענען אריין גיין אין די היכל פון די צדיקים אויף
יענע וועלט ,ווייל איך בין דאך נישט קיין" :צַ ִדיק" בשלימות ,און ממילא
אפשר זאל איך שוין דעמאלט'ס אויף געבן אויף "אלעס".
אבער ..ניין ,נח האט נישט געזאגט אזוי ,נאר נח האט זיי דא געזאגט ,אז..
בסדר ,וואס האבן ענק דא געזאגט !?..ענק האבן דא געזאגט אז איך האב
נישט געזאגט קיין "מוסר" פאר די מענטשן פון מיין דור!?..
נו גוט ,פון היינט און ווייטער וועל איך שוין ָאן הייבן "מוסר" זאגן פאר די
מענטשן פון מיין דור ,און פון היינט און ווייטער וועל איך שוין פראבירן צו
זיין גוט ,און פון היינט און ווייטער וועל איך שוין פראבירן זיך אויף צו פירן
ווי עס דארף צו זיין.
ס
אליעזר נח נעימות
און דאס איז דאך בעצם א מורא'דיגע לימוד פאר א מענטש ,ווייל יא ר' יוד,
אפילו אויב דו ביזט אמאל נכשל געווארן אין א עבירה ,טארסטו זיך אבער
נאך אלץ נישט פארלירן ,נאר דו דארפס'ט דעמאלט'ס זאגן וואס נח האט
געזאגט בשעת ווען מען האט איהם דורש געווען" :לִ גְ נַאי" ,און דארפס'ט
דעמאלט'ס זאגן ,אז איך האב זיך נישט אויף געפירט ווי עס דארף צו זיין
ביזט יעצט!?..
נו גוט ,בסדר ,דו ביזט גערעכט ,ווייל איך האב זיך דאך טאקע נישט אויף
געפירט ווי עס דארף צו זיין ביז היינט ,אבער פון יעצט און ווייטער וועל
איך שוין פראבירן צו זיין א ערליכע יוד ,און פון יעצט און ווייטער וועל איך
שוין פראבירן צו זיין גוט.
ווייל יא טייערע יודן ,דאס מיינט א ערליכע יוד ,א ערליכע יוד מיינט ,אז:
"וְ הָ יָה בְ עָ בְ ְרכֶם אֶ ת הַ י ְַר ֵדן" – אז ווען דו גייסט אמאל אריבער א "ירידה",
זאלסטו נישט דעמאלט'ס בלייבן ליגן אויף דער ערד ,נארּ" :תָ ִקימּו" – נאר
דו זאלסט זיך דעמאלט'ס נאך אמאל צוריק אויף הייבן ,און דו זאלסט זיך
דעמאלט'ס נאך אמאל צוריק אוועק שטעלן פעלזן פעסט אויף די אייגענ'ע
פוס.
אוןּ" :תָ ִקימּו אֶ ת הָ אֲבָ נִים הָ אֵ לֶה" – און דו זאלסט דעמאלט'ס נאך אמאל
צוריק אוועק שטעלן די הייליגע" :לּוחֹ ת הַ בְ ִרית" – און דו זאלסט
"ד ֶרְך הַ ּתו ָֹרה" ,און
דעמאלט'ס נאך אמאל צוריק אוועק שטעלן די הייליגעֶ :
דו זאלסט דעמאלט'ס ווייטער ָאן גיין מיט אייזענ'ע כוחות ,ווייל דאס איז
דאך א אמת'ע" :צַ ִדיק אֱמֶ ת" ,א אמת'ע" :צַ ִדיק אֱמֶ ת" איז דאך ,אזא איינער
וואס קען זיך אויף שטעלן נאך א "ירידה".
סא
אליעזר נח נעימות
און עס שטייט דאך שוין טאקע אויך בפירוש אין פסוק אין משלי (קפיטל
כ"ד פסוק ט"ז) ,אז" :כִ י שֶ בַ ע יִפֹ ל צַ ִדיק" – אז א" :צַ ִדיק" פאלט אראפ זיבן
מאל ,אבער" :וְ קָ ם" – אבער ער הייבט זיך אויף נאך דעם ,און ער פראבירט
דעמאלט'ס נאך אמאל צו זיין א ערליכע יוד ,און ער בלייבט נישט
דעמאלט'ס ליגן אויף דער ערד ,נאר ער הייבט זיך דעמאלט'ס נאך אמאל
צוריק אויף ,און ער פראבירט דעמאלט'ס נאך אמאל צו זיין גוט ,און ער
פראבירט דעמאלט'ס נאך אמאל ביי צו קומען זיין יצר הרע.
ווייל ווען א יודיש קינד פאלט אמאל אראפ אויף דער ערד ,הייבט מען זיך
דעמאלט'ס גלייך צוריק אויף ,מען בלייבט נישט דעמאלט'ס ליגן אויף דער
ערד אזוי ווי א צו קלאפט'ער מענטש ,נאר מען הייבט זיך דעמאלט'ס גלייך
צוריק אויף ,און מען לויפט דעמאלט'ס נאך אמאל צוריק אריין אין די שויס
פון דעם הייליגן באשעפער [כביכול].
און מען דערציילט דאך שוין טאקע אויך נאך א מורא'דיגע מעשה וואס עס
האט פאסירט ביי דעם הייליגן לעכעוויטש'ער זכותו יגן עלינו ועל כל
ישראל ,ווייל דער הייליגער לעכעוויטש'ער האט אמאל געפרעגט זיין
תלמיד אינמיטן טיש ,אז ..זאג נאר ר' משה ,וואס טוסטו ווען דו פאלס'ט
אמאל אראפ פון דיין פערד אינמיטן וועג!?..
האט איהם דעמאלט'ס דער תלמיד משה גע'ענטפערט ,אז וואס הייסט וואס
איך טוה ווען איך פאל אמאל אראפ פון מיין פערד אינמיטן וועג !?..איך
הייב זיך דעמאלט'ס אויף ,און איך פָ אר ווייטער אין וועג.
סב
אליעזר נח נעימות
האט איהם אבער דער הייליגער לעכעוויטש'ער ווידער אמאל געפרעגט ,אז
וואס טוסטו אויב דו פאלס'ט נאך אמאל אראפ פון דיין פערד!?..
האט איהם דעמאלט'ס זיין תלמיד משה גע'ענטפערט ,אז איך הייב זיך
דעמאלט'ס נאך אמאל אויף פון דער ערד ,און איך פָ אר דעמאלט'ס נאך
אמאל ווייטער.
האט איהם אבער דער הייליגער לעכעוויטש'ער ווידער אמאל געפרעגט,
אז ..און וואס טוסטו אויב דו פאלסט נאך אמאל אראפ פון דיין פערד!?..
האט איהם דעמאלט'ס זיין תלמיד משה גע'ענטפערט ,אז וואס הייסט וואס
איך טוה !?..איך הייב זיך דעמאלט'ס נאך אמאל אויף פון דער ערד ,און
איך פָ אר דעמאלט'ס נאך אמאל ווייטער !..וואס דען רבי !?..איך זאל
בלייבן ליגן אויף דער ערד וויינען!?..
האט איהם דעמאלט'ס דער הייליגער לעכעוויטש'ער געזאגט ,אז דו הערס'ט
וואס דיין מויל האט יעצט ארויס געזאגט !?..וואס האט א מענטש פון
בלייבן ליגן אויף דער ערד און וויינען אויף זיין חורבן !?..גארנישט.
און ממילא וועגן דעם דארף זיך דאך א מענטש שטענדיג פראבירן אויף צו
הייבן פון דער ערד נאך א "ירידה" ,און נישט בלייבן ליגן אויף דער ערד,
נאר זיך אויף הייבן פון דער ערד און נאך אמאל צוריק לויפן צו די שויס פון
דעם הייליגן באשעפער [כביכול].
און דער הייליגער לעכעוויטש'ער האט דעמאלט'ס צו געלייגט צו זיינע
ווערטער און געזאגט צו דעם תלמיד ,אז דאס זאגט דאך אונז שוין טאקע
סג
אליעזר נח נעימות
דער הייליגער נעים זמירות ישראל דוד מלך ישראל אין זיין הייליגן ספר
תהלים ,ווייל דער הייליגער נעים זמירות ישראל דוד המלך עליו השלום
זאגט דאך אונז שוין בפירוש אין זיין הייליגן ספר תהלים (קפיטל קמ"ה
פסוק י"ד) ,אז :סוֹמֵ ְך יהו-ה לְ כָל "הַ נֹ פְ לִ ים" – אז דער הייליגער באשעפער
האלט אונטער די אלע מענטשן וואס "האלטן און איין פאלן".
און עס שטייט דאך נישט אין פסוק דא דעם לשון ,אז :סוֹמֵ ְך יהו-ה לְ כָל אֵ לּו
"שֶ נָפְ לּו" – אז דער הייליגער באשעפער האלט אונטער אלע וואס "זענען"
אראפ געפאלן ,נאר עס שטייט דא אין פסוק דעם לשון ,אז :סוֹמֵ ְך יהו-ה לְ כָל
"הַ נֹ פְ לִ ים" – אז דער הייליגער באשעפער האלט אונטער די אלע וואס
"האלטן און איין אראפ פאלן א גאנצן צייט" ..און הייבן זיך צוריק אויף,
ווייל דאס איז דאך טאקע דער ענין דא ,אז א מענטש זאל זיך צוריק אויף
הייבן נאך א "ירידה" ,און נישט בלייבן ליגן אויף דער ערד אזוי ווי א אום
באהאלפענ'ע מענטש.
און ..יא ,דער הייליגער באשעפער איז :סוֹמֵ ְך יהו-ה לְ כָל "הַ נֹ פְ לִ ים" ,און דער
הייליגער באשעפער האלט אונטער די אלע וואס "האלטן און איין פאלן",
ווייל ..יא ,אפילו אויב איך בין "נאך אמאל" אראפ געפאלן אין שלעכטע
מעשים ,הייב איך זיך אבער נאך אלץ "נאך אמאל" צוריק אויף ,און איך טוה
נאך אמאל "תשובה" פארן הייליגן באשעפער ,און חז"ל (שבת דף :קנ"ג
ע"א) זאגן דאך אונז שוין טאקע אויך בפירוש ,אז" :כָל יָמָ יו בִ תְ שּובָ ה" – אז
אלע דיינע טעג זאלסטו לעבן מיט "תשובה".
איי ..וועט איינער אבער פרעגן ,אז וואס הייסט אז" :כָל יָמָ יו בִ תְ שּובָ ה"!?..
מיר זענען דען אלע "בעלי עבירה" וואס דארפן שטענדיג צו קומען צו
סד
אליעזר נח נעימות
"תשובה" !?..נאר די תירוץ אויף דעם איז ,אז ..ניין ,מיר זענען נישט קיין
"בעלי עבירה" ,אבער ..יא ,א מענטש דארף אסאך מאל צו קומען דורך אויס
זיין לעבן צו "תשובה".
ווייל א מענטש איז דאך נישט קיין" :מַ לְ אָ ְך" ,און א מענטש פאלט דאך
ליידער אמאל אמאל אראפ אין שלעכטע מעשים ,און ממילא וועגן דעם
זאגן דאך אונז שוין טאקע חז"ל ,אז" :כָל יָמָ יו בִ תְ שּובָ ה" – אז א גאנץ לעבן
זאלסטו לעבן מיט "תשובה" ,ווייל דו ביזט דאך נאר א "מענטש" ,און דו
ביזט דאך נישט קיין" :מַ לְ אָ ְך".
און ממילא וועגן דעם דארפסטו דאך שטענדיג לעבן מיט דעם געדאנק פון
"תשובה" און זיך אויף הייבן נאך א "ירידה" אין עבודת השם יתברך ,און
נישט ח"ו בלייבן ליגן אויף דער ערד ווי א אום באהאלפענ'ע מענטש.
ווייל די קונץ איז נישט צו ווערן צובראכן דורך א עבירה ,נאר פארקערט ,די
קונץ איז ,זיך צו שטארקן מיט אלע כוחות ,און נאך אמאל אריין גיין אין
דעם" :בֵ ית יהו-ה" ,און נאך אמאל בעטן א תפילה פון דעם הייליגן
באשעפער.
און דאס זאגט דאך אונז שוין טאקע די פסוק אין פרשת כי תבוא (קפיטל כ"ז
פסוק ד') ,אז" :וְ הָ יָה בְ עָ בְ ְרכֶם אֶ ת הַ י ְַר ֵדן" – אז ווען דו גייסט אמאל אריבער
א "ירידה" ,זאלסטו נישט דעמאלט'ס בלייבן ליגן אויף דער ערד ,נאר:
"ּתָ ִקימּו" – נאר דו זאלסט זיך דעמאלט'ס נאך אמאל צוריק אויף הייבן ,און
דו זאלסט זיך דעמאלט'ס נאך אמאל צוריק אוועק שטעלן פעלזן פעסט אויף
די אייגענ'ע פוס ,אוןּ" :תָ ִקימּו אֶ ת הָ אֲבָ נִים הָ אֵ לֶה" – און דו זאלסט
סה
אליעזר נח נעימות
דעמאלט'ס נאך אמאל צוריק אוועק שטעלן די הייליגע" :לּוחֹ ת הַ בְ ִרית" –
"ד ֶרְך
און דו זאלסט דעמאלט'ס נאך אמאל צוריק אוועק שטעלן די הייליגעֶ :
הַ ּתו ָֹרה" ,און דו זאלסט דעמאלט'ס ווייטער ָאן גיין מיט אייזענ'ע כוחות,
ווייל דאס איז דאך א אמת'ע" :צַ ִדיק אֱמֶ ת" ,א אמת'ע" :צַ ִדיק אֱמֶ ת" איז
דאך ,אזא איינער וואס קען זיך אויף שטעלן נאך א "ירידה".
ווייל" :כִ י שֶ בַ ע יִפֹ ל צַ ִדיק" – ווייל א" :צַ ִדיק" קען אראפ פאלן זיבן מאל,
אבער ..ער בלייבט נישט ליגן אויף דער ערד ,נאר" :וְ קָ ם" – נאר ער הייבט
זיך נאך אמאל אויף ,און ער פראבירט נאך אמאל צו זיין א" :צַ ִדיק".
און דאס האט דאך טאקע נח הצדיק געטוהן דא ,נח הצדיק האט אונז דא
אויס געלערנט ,אז אויב עס איז מיר נישט געלונגען די ערשטע מאל צו זיין
א" :צַ ִדיק" ,דעמאלט'ס וועל איך "נאך אמאל" פראבירן צו זיין א" :צַ ִדיק".
אבער פאר מיר גייען ווייטער ,דארפן מיר אבער קודם מקדים זיין א געוויסע
קשיא ,ווייל לכאורה דארף מען דאך פארשטיין ,אז וואס איז די קשר צווישן
די לעצטע פסוק פון פרשת בראשית וואס עס שטייט דארטן אז" :וְ נֹ חַ מָ צָ א
חֵ ן בְ עֵ ינֵי יהו-ה" מיט די אנהייב פון פרשת נח וואס עס שטייט דארטן אז:
"אֵ לֶה ּתוֹלְ דֹת נֹ חַ נֹ חַ אִ יש צַ ִדיק"!?..
אבער לויט דאס וואס מיר האבן יעצט מסביר געווען שטימט דאך דאס שוין
זייער גוט ,ווייל די פסוק וויל דאך אונז דא זאגן אזוי ,אז ענק ווייסן
פארוואס" :וְ נֹ חַ מָ צָ א חֵ ן בְ עֵ ינֵי יהו-ה" – אז ענק ווייסן פארוואס נח האט
געטראפן" :חֵ ן" אין די אויגן פון אייבערשטן (כביכול)!?..
סו
אליעזר נח נעימות
ווייל" :אֵ לֶה" – ווייל ער האט" :פ ֹוסֵ ל" געווען" :אֶ ת הָ ִראש ֹונִים" ,און ער
האט זיך נישט פארלוירן ווען ער האט געהערט די פשט פון די" :וְ יֶש
שֶ דו ְֹר ִשים אוֹת ֹו לִ גְ נַאי" אז" :לְ פִ י דוֹר ֹו הָ יָה צַ ִדיק" ..אבער באמת איז נח
נישט געווען קיין" :צַ ִדיק".
נאר פארקערט ,נח האט געהערט זייער טענה וואס זיי טענה'נען אז ער האט
נישט געזאגט קיין "מוסר" פאר די מענטשן פון זיין דור ,און ער האט דאס
טאקע באמת ָאן גענומען ,און ער האט געזאגט פאר די מענטשן פון די:
"וְ יֶש שֶ דו ְֹר ִשים אוֹת ֹו לִ גְ נַאי" פארטיי ,אז וואס זאגן ענק נאר !?..ענק זאגן אז
איך האב נישט געזאגט קיין "מוסר" פאר די מענטשן פון מיין דור !?..נו
גוט ,בסדר ,פון היינט און ווייטער גיי איך זיי שוין ָאן הייבן "מוסר" זאגן.
און נח האט טאקע באמת" :פוֹסֵ ל" געווען זיין אלטע וועג פון "נישט" מוסר
זאגן ,און ער האט דעמאלט'ס גלייך ָאן געהויבן צו בויען די תבה מיט א
"ד ֶרְך הַ ּתְ שּובָ ה" לפי מדריגתו.
פריש'עֶ :
און נח האט טאקע דעמאלט'ס געהאלטן ווארט ,און בשעת'ן בויען די תבה
האט ער טאקע געהאלטן און איין "מוסר" זאגן פאר די מענטשן פון זיין
דור ,און ער האט זיי דעמאלט'ס געהאלטן און איין זאגן ,אז עטץ זאלט'ס
וויסן אז דער אייבערשטער גייט ברענגען א מבול אויף דער וועלט אויב ענק
וועלן נישט "תשובה" טוהן פון ענקערע שלעכטע וועגן.
און ממילא וועגן דעם" :וְ נֹ חַ מָ צָ א חֵ ן בְ עֵ ינֵי יהו-ה" – און ממילא וועגן דעם
האט נח געטראפן" :חֵ ן" אין די אויגן פון דעם הייליגן באשעפער (כביכול).
סז
אליעזר נח נעימות
און די ווערטער" :וְ נֹ חַ מָ צָ א חֵ ן בְ עֵ ינֵי יהו-ה" – איז דאך טאקע אויך
גימטריא" :עִ מ ֹו מּוסָ ר" [מיטן כולל] ,ווייל יא ר' יוד ,דו ווייסט פארוואס עס
איז געווען" :וְ נֹ חַ מָ צָ א חֵ ן בְ עֵ ינֵי יהו-ה" – דו ווייסט פארוואס נח האט
געטראפן" :חֵ ן" אין די אויגן פון דעם הייליגן באשעפער!?..
די תירוץ אויף דעם איז ,ווייל" :עִ מ ֹו מּוסָ ר" – ווייל ער האט ָאן גענומען די
טענה פון די" :וְ יֶש שֶ דו ְֹר ִשים אוֹת ֹו לִ גְ נַאי" ,און" :אֵ לֶה" – און ער האט:
"פוֹסֵ ל" געווען זיין אלט'ן וועג פון נישט זאגן קיין "מוסר" פאר די מענטשן
פון זיין דור ,און ער האט ָאן געהויבן יא צו זאגן "מוסר" פאר די מענטשן
פון זיין דור בשעת ווען ער האט געבויעט די תיבה.
און ממילא וועגן דעם" :וְ נֹ חַ מָ צָ א חֵ ן בְ עֵ ינֵי יהו-ה" – און ממילא וועגן דעם
האט נח געטראפן" :חֵ ן" אין די אויגן פון דעם הייליגן באשעפער (כביכול),
ווייל אזוי דארף טאקע לעבן א יעדע יודיש קינד ,א יודיש קינד דארף לעבן
מיט" :בָ רּוְך יהו-ה יוֹם יוֹם" – א יודיש קינד דארף לעבן מיט דעם געדאנק
אז איך וועל א יעדן איינציג'ן טאג נאך אמאל פראבירן צו ברענגען א" :נַחַ ת
רּוחַ " פארן הייליגן באשעפער.
און אויב עס איז מיר נישט געלונגען היינט צו ברענגען א" :נַחַ ת רּוחַ " פארן
הייליגן באשעפער ,דעמאלט'ס וועל איך מארגן נאך אמאל פראבירן צו
ברענגען א" :נַחַ ת רּוחַ " פארן הייליגן באשעפער ,און איך וועל זיך ח"ו
קיינמאל נישט מייאש זיין פון צו ברענגען א" :נַחַ ת רּוחַ " פארן הייליגן
באשעפער.
סח
אליעזר נח נעימות
און דאס איז דאך בעצם גאר גאר א וויכטיגע כלל אין אלע עניני עבודת
השם יתברך ,אז וואס !?..אז מען קוקט נישט אויף צוריק ,נאר מען קוקט
שטענדיג אויף דעם היינטיג'ן טאג.
ווייל וואס עס איז געווען ,איז דאך שוין געווען ,און וואס מען האט געטוהן,
האט מען דאך שוין געטוהן ,און מען טאר דאך נישט זיין פארנומען מיט
דעם "פארגאנגענהייט" ,נאר א מענטש דארף לאזן די "פארגאנגענהייט" זיין
א "פארגאנגענהייט" ,און א מענטש דארף דאך שטענדיג נאר קוקען אויף:
"לְ הַ בָ א" – און א מענטש דארף דאך שטענדיג נאר קוקען אויף "פָ אר אויס"
– און א מענטש דארף דאך שטענדיג נאר קוקען אויף "יענע טאג אליין".
און א מענטש דארף דאך שטענדיג טראכטן ,אז וואס קען איך "היינט" טוהן
כדי צו זיין גוט !?..און וואס קען איך טוהן היינטיג'ן טאג כדי צו פאר שאפן
א" :נַחַ ת רּוחַ " פאר מיין גרויסן הייליגן טאטן אין הימל!?..
און דאס איז דאך בעצם אויך די ערשטע יסוד פון די מצוה פון "תשובה" ,אז
וואס !?..אז" :קַ בָ לָה עַ ל לְ הַ בָ א" – אז א מענטש זאל זיך מקבל זיין צו זיין
"מכַאן ּולְ הַ בָ א" – אז א מענטש זאל זיך מקבל זיין צו זיין גוט "פון
גוטִ :
יעצט און ווייטער".
און די ענין פון" :לְ הַ בָ א" איז דאך א זאך וואס מוז זיין ,ווייל אויב א מענטש
וועט ָאן הייבן צו קוקען אויף דאס וואס עס איז געווען ,וועט ער דאך
דעמאלט'ס גלייך ווערן גאר שטארק צובראכן ,ווייל עס וועט דאך איהם גאר
שטארק וויי טוהן זיינע אלטע שלעכטע מעשים וואס ער האט געטוהן.
סט
אליעזר נח נעימות
און ממילא וועגן דעם דארף טאקע א יודיש קינד שטענדיג לעבן מיט דעם:
"בָ רּוְך יהו-ה יוֹם יוֹם" – און ממילא וועגן דעם דארף טאקע א יודיש קינד
שטענדיג לעבן מיט דעם געדאנק אז א יעדן טאג וועל איך נאך אמאל
פראבירן פון דאס ניי צו זיין א ערליכע יוד ,און אויב איך האב ח"ו געטוהן א
עבירה ,דעמאלט'ס וועל איך שנעל מאכן דעם" :אֵ לֶה" – דעמאלט'ס וועל
איך שנעל" :פוֹסֵ ל" זיין" :אֶ ת הָ ִראש ֹונִים" – דעמאלט'ס וועל איך שנעל:
"פוֹסֵ ל" זיין מיין אלטע מעשים ,און איך וועל זיך שנעל מקבל זיין צו זיין א
"מכַאן ּולְ הַ בָ א".
ערליכע יוד פון יעצט און ווייטערִ :
ווייל" :אֵ לֶה" – ווייל אויב מען איז" :פוֹסֵ ל אֶ ת הָ ִראש ֹונִים" ,דעמאלט'ס
איזּ" :תוֹלְ דֹת" – דעמאלט'ס איז די "תוצאה" פון דעם ,אז" :נֹ חַ נֹ חַ אִ יש
צַ ִדיק" – אז עס איז שוין אסאך אסאך גרינגער צו זיין א ערליכע יוד.
ווייל אויב א מענטש איז שטענדיג פארנומען מיט אלטע פעקל'עך פון
עבירות ,דעמאלט'ס קען ער דאך נאך אריין פאלן אין א" :עַ צְ בּות" און אין
א" :מָ ָרה ְשחו ָֹרה" ,און ממילא וועגן דעם זאגן טאקע די ספרים הק' ,אז א
מענטש זאל קיינמאל נישט זיין פארנומען מיט קיין אלטע עבירות ,נאר ער
זאל מאכן דעם" :עֲזִ יבַ ת הַ חֵ ְטא" – ער זאל אפ לאזן די עבירה ,און גיין
ווייטער מיט א פרייליכ'ע פריש'קייטַ " :לעֲבו ַֹדת הַ בוֹרֵ א".
און דאס איז א אמת'ע "ערליכע יוד" ,ווייל א אמת'ע "ערליכע יוד" איז דאך
נאר אזא איינער וואס האט די" :כֹחַ הַ הִ תְ גַבְ רּות" און ער קען זיך שטארקן
ארויס צו זאגן די ווערטער פון זיין מויל ,אז הייליגער באשעפער" ,איך גיי
שוין זיין א ערליכע יוד פון היינט און ווייטער" ,און דאס איז" :וְ נֹ חַ מָ צָ א חֵ ן
ע
אליעזר נח נעימות
בְ עֵ ינֵי יהו-ה" – און אזא זאך האט" :חֵ ן" אין די אויגן פון דעם הייליגן
באשעפער (כביכול).
און די ראשי תיבות פון די ווערטער" :וְ נֹ חַ מָ צָ א חֵ ן בְ עֵ ינֵי יהו-ה" – איז דאך
טאקע אויך גימטריא" :ב ֹו בַ יוֹם" ,ווייל דו זאלסט וויסן זייער קלאר ר' יוד,
אז" :ב ֹו בַ יוֹם" – אז אין דעם טאג וואס דו זאגס'ט פארן אייבערשטן אז:
"אֵ לֶה" – אז איך הייב יעצט ָאן פון דאס ניי ,באקומסטו דעמאלט'ס גלייך:
"חֵ ן" אין די אויגן פון דעם אייבערשטן (כביכול) ,אבער ..דארפס'ט נאר
מאכן דעם" :אֵ לֶה" – אבער דו דארפס'ט נאר וועלן" :פוֹסֵ ל" זיין "אֶ ת
הָ ִראש ֹונִים".
און כדי צו קענען טוהן אזא סארט פעולה דארף מען זיך דאך האלטן
"קליין" ,ווייל א" :בַ עַ ל ַג ֲאוָה" קען דאך נישט מודה זיין אז ער האט געטוהן
א זאך וואס עס איז נישט גוט.
און דער ענין איז דאך שוין טאקע אויך מרומז אין דעם פסוק פון" :אֵ לֶה
ּתוֹלְ דֹת נֹ חַ " וגו' ,ווייל די פסוק וויל דאך אונז דא זאגן אזוי ,אז" :אֵ לֶה"
ּתוֹלְ דֹת – אז ווער קען" :פוֹסֵ ל" זיין" :אֶ ת הָ ִראש ֹונִים" – ווער קען" :פוֹסֵ ל"
זיין זיינע אלטע מעשים וואס ער האט געהאט געטוהן[ !?..און רש"י הק'
זאגט דאך אונז שוין טאקע אויך די וואך אין די פרשה ,אז די ווארט:
"ּתוֹלְ דֹת" גייט דאך ארויף אויף די "מעשים" פון א מענטש ,און ממילא:
"אֵ לֶה" ּתוֹלְ דֹת – און ממילא ווער קען" :פוֹסֵ ל" זיין" :אֶ ת הָ ִראש ֹונִים" –
ווער קען" :פוֹסֵ ל" זיין זיינע אלטע מעשים וואס ער האט געהאט געטוהן]
און זאגן פארן אייבערשטן אז איך הייב יעצט ָאן פון דאס ניי!?..
עא
אליעזר נח נעימות
די תירוץ אויף דעם איז ,אז דאס איז דאך נאר אזא איינער וואס איז" :נֹ חַ
נֹ חַ " ,און די ווערטער" :נֹ חַ נֹ חַ " – איז דאך טאקע אויך גימטריא" :נָמּוְך" –
נידריג ,ווייל יא ר' יוד ,נאר אזא איינער וואס האלט זיך "קליין" קען מאכן
דעם" :אֵ לֶה" און" :פוֹסֵ ל" זיין זיינע אלטע וועגן.
און אויב איינער וועט מיינען אז נח איז דאך זיכער געבוירן געווארן א:
"צַ ִדיק" ,וועגן דעם זאגט איהם דא די פסוק בפירוש די ווערטער" :נֹ חַ נֹ חַ ",
ווייל די ווערטער" :נֹ חַ נֹ חַ " – איז דאך טאקע אויך גימטריא" :נֹ חַ בָ נָה"
[מיטן כולל] ,ווייל יא ר' יוד ,דו זאלסט וויסן אז" :נֹ חַ בָ נָה" אִ יש צַ ִדיק – דו
זאלסט וויסן אז נח האט אליין אויף געבויעט דעם" :אִ יש צַ ִדיק ּתָ ִמים הָ יָה"
ביי זיך אין הארץ.
און ניין ר' יוד ,עס גייט נישט פון זיך אליין ,דאס פאסירט נישט פון זיך
אליין ,נאר מען דארף הארעווען אויף זיך כדי צו קענען זיין א "ערליכע
יוד" ,אבער מיט די כח פון "תפילה" און מיט די כח פון דער הייליגער
"תורה" הק' קען מען בעזרת השם יתברך יא זוכה זיין מצליח צו זיין צו
באזיגן דעם יצר הרע און טאקע ווערן א אמת'ע" :אִ יש צַ ִדיק":
יש צ ִ ּדיק ּ ָּת ִמים ָּהיָּה ְּב ֹדר ָֹּתיו
נֹח ִא ׁ
ֵא ּלֶׁה ּת ֹולְ דֹת נֹחַ נֹחַ ִאיש צַ ִ ּדיק ּ ָת ִמים הָ יָ ה ְּבדֹר ָֹתיו ֶׁאת הָ אֱ ל ִֹקים
ִה ְתהַ ּל ְֶׁך נֹחַ :עס איז דאך שוין באקאנט פאר א יעדעם איינעם די באקאנט'ע
קשיא וואס גאר אסאך מפרשים פרעגן דאך שוין ,אז פארוואס האט דער
אייבערשטער געהייסן פאר נח צו בויען א "תבה"!?..
עב
אליעזר נח נעימות
דער אייבערשטער האט דען נישט געהאט קיין אנדערע וועג ווי אזוי צו
ראטעווען נח פון די "מבול" נאר דורך דעם וואס נח וועט בויען א גרויסע
"תבה" און אריין גיין אהין !?..דער אייבערשטער האט דאך שוין געהאט
גענוג וועגן ווי אזוי צו ראטעווען נח פון די מבול !?..און ממילא פארוואס
האט אויס געפעלט צו בויען א תיבה!?..
און בכלל ..דער אייבערשטער וואלט דאך געקענט נעמען נח און איהם אריין
לייגן אין" :אֶ ֶרץ י ְִש ָראֵ ל" ,ווייל עס איז דאך שוין באקאנט פאר א יעדעם
איינעם ,אז עס ווערט דאך שוין קלאר געברענגט אין די ספרים הק' ,אז אין:
"אֶ ֶרץ י ְִש ָראֵ ל" איז דאך נישט געווען קיין "מבול" !?..און ממילא פארוואס
האט אויס געפעלט צו בויען א גאנצע "תבה" פאר נח און איהם אריין לייגן
אין דעם !?..פארוואס !?..נאר מען קען ענטפער'ן אויף דעם צוויי תירוצים.
א) אז עס ווערט דאך שוין געברענגט אין חז"ל ,אז א" :צַ ִדיק" איז דאך:
"בִ בְ ִחינַת אֶ ֶרץ י ְִש ָראֵ ל" ,און ממילא קומט דאך אויס פון דעם אזוי ,אז ..אין
הכי נמי דו ביזט גערעכט טאקע אז דער אייבערשטער וואלט טאקע געקענט
נעמען נח און איהם אריין לייגן אין" :אֶ ֶרץ י ְִש ָראֵ ל" ,אבער "עס האט פשוט
נישט אויס געפעלט" ,ווייל נח איז דאך געווען א" :צַ ִדיק".
און וויבאלד נח איז געווען א" :צַ ִדיק" ,ממילא איז ער דאך געווען אזוי ווי:
"אֶ ֶרץ י ְִש ָראֵ ל" אליין ,און ממילא וועגן דעם איז פשוט געווען איבריג צו
שיקן נח קיין" :אֶ ֶרץ י ְִש ָראֵ ל" ,און מען האט איהם פשוט געקענט דארטן
לאזן פאר די זעלבע פרייז.
עג
אליעזר נח נעימות
און די אמת איז דאך ,אז עס ווערט דאך שוין טאקע אויך געברענגט אין די
ספרים הק' ,אז די "תבה" איז דאך בעצם בכלל נישט געווען די זאך וואס
האט באשיצט נח פון דעם גרויסן מבול ,דו מיינס'ט טאקע אז די קליינע
שטיקעל'עך האלץ פון די תבה האט באשיצט נח פון דעם גרויסן
שטורעמיש'ן מבול !?..אוודאי נישט.
נאר דער אייבערשטער האט מלבוש געווען די "באשיצער" פון נח אין א
צורה פון א "תבה" ,אבער די תבה איז נישט געווען דאס וואס האט באשיצט
אויף נח ,נאר די גרויסע "זכותים" וואס נח האט געהאט מיט זיך האבן איהם
באשיצט פון דעם גרויסן שטורעמיש'ן מבול ,און די גרויסע "זכותים" וואס
נח האט געהאט מיט זיך האבן מגין געווען אויף איהם אז ער זאל נישט
געשעדיגט ווערן פון דעם גרויסן שווער'ן שטורעמיש'ן מבול.
אבער די "תבה" !?..די "תבה" איז דאך נאר געווען א "לבוש" ,און די אמת
איז דאך ,אז אפילו אויב נח וואלט "נישט" געהאט קיין תבה בשעת ווען די
מבול איז ָאן געקומען ,וואלט ער דאך אבער נאך אלץ נישט געשעדיגט
געווארן פון דעם גרויסן שווער'ן שטורעמיש'ן מבול ,ווייל זיינע זכותים
וואלטן דאך איהם זיכער באשיצט פון די מבול ,און קיין שום זאך אויף דער
וועלט וואלט דאך איהם נישט געקענט שעדיגן.
און די סיבה פארוואס דער אייבערשטער האט אריין געלייגט נח אין א
"תבה" איז געווען ,ווייל דער אייבערשטער האט געוואלט ווייזן מיט דעם,
אז א" :צַ ִדיק" קען מאכן" :אֲוִ ָירא ְדאֶ ֶרץ י ְִש ָראֵ ל" דארטן וואו ער געפונט
זיך ,און עס פעלט נישט אויס איהם אוועק צו פירן קיין" :אֶ ֶרץ י ְִש ָראֵ ל"
פיזיש ,ווייל דער" :צַ ִדיק" "אליין" איז דאך איין שטיק" :אֶ ֶרץ י ְִש ָראֵ ל".
עד
אליעזר נח נעימות
און די ווארט" :י ְִש ָראֵ ל" – איז דאך טאקע אויך ראשי תיבותִ " :י ְש ָראֵ ל
ַלעֲשוֹת ְרצוֹן אָ בִ ינּו שֶ בַ שָ מַ יִם" – א יודיש קינד לעבט דאך נאר כדי צו טוהן
"רצוֹן הַ בוֹרֵ א בָ רּוְך הּוא" ,און א יודיש קינד לעבט דאך נאר כדי צו
דעםָ :
מאכן א" :נַחַ ת רּוחַ " פארן הייליגן באשעפער.
און לויט דעם איז די פשט פון די ווערטער" :אֶ ֶרץ י ְִש ָראֵ ל" אזוי ,אז" :אֶ ֶרץ"
– אז א מענטש וואס מאכט פון זיין גאנצע "ארציות" אִ " :י ְש ָראֵ ל ַלעֲשוֹת
ְרצוֹן אָ בִ ינּו שֶ בַ שָ מַ יִם" – א מענטש וואס מאכט פון זיין גאנצע "ארציות" א
יודיש קינד וואס טוט דעם רצון השם יתברך ,דעמאלט'ס ווערט "ער" דאך
אליין א שטיק" :אֶ ֶרץ י ְִש ָראֵ ל".
און פאר אזא איינער עפענט דאך דער אייבערשטער אויף א אייגענ'ע שאטן
– און פאר אזא איינער עפענט דאך דער אייבערשטער אויף א אייגענ'ע "בית
המדרש" אינמיטן דעם שרעקליכ'ן דור המבול.
און ממילא קומט דאך אויס פון דעם ,אז עס האט פשוט נישט אויס געפעלט
צו נעמען נח און איהם אריין לייגן אין" :אֶ ֶרץ י ְִש ָראֵ ל" ,ווייל ער אליין איז
דאך געווען איין שטיק" :אֶ ֶרץ י ְִש ָראֵ ל" ,און עס האט דאך נישט קיין שום
פנים אריין צו לייגן" :אֶ ֶרץ י ְִש ָראֵ ל" אין" :אֶ ֶרץ י ְִש ָראֵ ל".
און ממילא דאס קומט אונז די פסוק דא זאגן ,ווייל די פסוק קומט דאך אונז
דא זאגן אזוי ,אז דו ווייסט פארוואס דער אייבערשטער האט געהייסן נח
בויען א "תבה" און ער האט איהם נישט אריין געלייגט אנשטאדט דעם אין:
"אֶ ֶרץ י ְִש ָראֵ ל"!?..
עה
אליעזר נח נעימות
ווייל :אֵ לֶה "ּתוֹלְ דֹת נֹ חַ " – ווייל געב נאר א קוק "ווער נח איז געווען"[ ,און
דאס גייט דאך פארשטייט זיך על פי דאס וואס רש"י הק' איז מסביר אז:
"עִ קַ ר ּתוֹלְ דוֹתֵ יהֶ ם שֶ ל צַ ִד ִיקים" זענען דאך זייערע" :מַ ע ֲִשים טוֹבִ ים" ,און
ממילא געב נאר א קוק "ווער נח איז געווען"] ,עס איז דאך געווען" :נֹ חַ אִ יש
צַ ִדיק" – נח איז דאך געווען א" :צַ ִדיק" ,און ממילא וועגן דעם האט פשוט
נישט אויס געפעלט אריין צו שיקן נח קיין" :אֶ ֶרץ י ְִש ָראֵ ל" ,ווייל נח אליין
איז דאך שוין געווען איין שטיק" :אֶ ֶרץ י ְִש ָראֵ ל" ,ווייל עס ווערט דאך שוין
קלאר געברענגט אין חז"ל אז א" :צַ ִדיק" איז דאך" :בִ בְ ִחינַת אֶ ֶרץ י ְִש ָראֵ ל".
איי ..וועסטו אבער פרעגן ,אז פארוואס האט דער אייבערשטער מטריח
געווען נח צו ארבעטן "הונדערט און צוואנציג יאר" צו בויען א "תבה"!?..
און דאס מיינט דאך צו זאגן אין אנדערע ווערטער אזוי ,אז" :הַ ְשּתָ א ְדָאתִ ית
לְ הָ כִ י" אז עס איז פשוט געווען גרינגער צו הייסן נח בויען א "תבה" ווי
איהם אריין צו שיקן אין" :אֶ ֶרץ י ְִש ָראֵ ל" ,פרעג איך דיר יעצט אזא קשיא ,אז
נח האט דאך גע'ארבעט ביטער שווער פאר הונדערט און צוואנציג יאר כדי
צו "בויען" די תבה !?..דאס איז דען געווען א גרינגער'ע זאך ווי איהם
אריין צו שיקן קיין" :אֶ ֶרץ י ְִש ָראֵ ל" !?..ער האט דאך גע'ארבעט אזוי שווער
פאר הונדערט און צוואנציג יאר כדי צו "בויען" די תבה!?..
אבער די תירוץ אויף דעם איז ,אז ..ניין ,עס איז נישט אזוי ווי מיר האבן
אלעמאל געמיינט ,ווייל עס ווערט דאך שוין קלאר געברענגט אין חז"ל ,אז
עס איז געשעהן גאר גאר אסאך "ניסים" בשעת ווען נח האט געבויעט די
תבה ,און די גאנצע" :בְ ִניַת הַ ּתֵ בָ ה" איז דאך בעצם געבויעט געווארן:
עו
אליעזר נח נעימות
"בְ ֶד ֶרְך נֵס" ,און עס איז איהם בכלל נישט ָאן געקומען שווער צו בויען די
תיבה.
ב) און די צווייטע סיבה פארוואס דער אייבערשטער האט אריין געלייגט נח
אין א "תבה" איז געווען ,ווייל דער אייבערשטער האט דוקא געוואלט אריין
לייגן אלע "בהמות" און "חיות" און "עופות" וואס געפונען זיך נאר אויף
דער וועלט צוזאמען מיט "נח" אין די תבה ,כדי צו ווייזן מיט דעם פאר די
גאנצע וועלט ,אז געבט'ס נאר א קוק ָאן די וועלט נאכן מבול ,אלעס איז
דאך יעצט פוסט און וויסט ,יא !?..און יעצט ..גייט זיך ָאן הייבן א נייע
וועלט פון דאס ניי.
אבער פון "וואו" וועט זיך דאס ָאן הייבן !?..פון דעם גרויסן הייליגן:
"צַ ִדיק נֹ חַ " ,און פון דעם גרויסן הייליגן" :צַ ִדיק נֹ חַ " וועט די גאנצע וועלט
שעפן איר פריש'ע חיות ,ווייל יא ר' יוד ,די גאנצע וועלט איז דאך שטענדיג
נאר יונק פון דעם" :צַ ִדיק" ,און נאר דורך דעם" :צַ ִדיק" האט זיך טאקע ָאן
געהויבן אויף צו בויען א נייע וועלט נאך דעם שרעקליכ'ן דור המבול.
און די פסוק זאגט דאך אונז שוין טאקע אויך בפירוש אין די וואכעדיגע
פרשה (קפיטל ז' פסוק כ"ג) ,אזַ " :ויִשָ אֶ ר אַ ְך נֹ חַ ַואֲשֶ ר אִ ּת ֹו בַ ּתֵ בָ ה" – אז עס
איז נאר איבער געבליבן דער הייליגער" :צַ ִדיק נֹ חַ " מיט די אלע זאכן וואס
זענען געווען "צוזאמען מיט איהם" אין די תבה.
און דער הייליגער תורה הק' זאגט דאך אונז נישט דא אין פסוק אז עס איז
איבער געבליבן נאכן מבול "בהמות" ..און "חיות" ..און "חפצים" ..און
אויך "נח" ,ניין ניין ניין ,נאר דער הייליגער תורה הק' זאגט אונז דא אזוי,
עז
אליעזר נח נעימות
אזַ " :ויִשָ אֶ ר אַ ְך נֹ חַ " – אז עס איז נאר איבער געבליבן נאכן מבול דער
גרויסער הייליגער" :צַ ִדיק נֹ חַ " ,אוןַ " :ואֲשֶ ר אִ ּת ֹו בַ ּתֵ בָ ה" – און ווער עס איז
געווען "דבוק" צו דעם גרויסן הייליגן" :צַ ִדיק אֱמֶ ת".
ווייל יא ר' יוד ,דאס איז איבער געבליבן נאכן מבול ,דער גרויסער הייליגער:
"צַ ִדיק אֱמֶ ת" ,און אויך ..ווער עס איז געווען "דבוק" צו דעם גרויסן
הייליגן" :צַ ִדיק אֱמֶ ת" ,אבער עפעס אנדערש איז נישט איבער געבליבן.
ווייל דער אייבערשטער האט דאך אונז דא געוואלט ווייזן מיט דעם ,אז
וויסן זאלסטו ר' יוד ,אז די גאנצע וועלט שעפט נאר חיות פון דעם גרויסן
הייליגן" :צַ ִדיק אֱמֶ ת" ,און אויב איז מען דבוק צום" :צַ ִדיק אֱמֶ ת",
דעמאלט'ס האט מען א "קיום" ,אבער אויב נישט ,דעמאלט'ס וויל איך
נישט אויס פירן ח"ו [זאגט דער הייליגער תורה הק'] ,ווייל דער גרויסער
הייליגער" :צַ ִדיק" איז דאך די" :יְסוֹד הָ ע ֹולָם":
וי ֹּולֶּ ד נֹח ְׁשל ׁ ָֹּשה ָּבנִ ים
וַ י ֹּולֶׁד נֹחַ ְשל ָֹשה בָ נִ ים ֶׁאת ֵשם ֶׁאת חָ ם ְו ֶׁאת יָ פֶׁ ת :לכאורה איז דאך
שווער דא א מורא'דיגע קשיא ,ווייל דער הייליגער תורה הק' האט דאך שוין
געשריבן א פסוק פריער אז" :אֵ לֶה ּתוֹלְ דֹת נֹ חַ " – דער הייליגער תורה הק'
האט דאך שוין געשריבן א פסוק פריער אז דאס זענען געווען די "קינדער"
פון נח ,נו אויב אזוי ..פארוואס שרייבט דער הייליגער תורה הק' נאך אמאל
א פסוק שפעטער אז" :וַי ֹולֶד נֹ חַ ְשֹלשָ ה בָ נִים" – פארוואס שרייבט דער
הייליגער תורה הק' נאך אמאל א פסוק שפעטער אז דו זאלסט וויסן אז נח
האט געהאט דריי קינדער!?..
עח
אליעזר נח נעימות
דו האסט דאך אונז שוין פריער געזאגט אז" :אֵ לֶה ּתוֹלְ דֹת נֹ חַ " – דו האסט
דאך אונז שוין פריער געזאגט אז דאס זענען געווען די קינדער פון נח!?..
און פון דעם פארשטיי איך דאך שוין פון זיך אליין אז" :וַי ֹולֶד נֹ חַ ְשֹלשָ ה
בָ נִים" – און פון דעם פארשטיי איך דאך שוין פון זיך אליין אז נח האט
זיכער געהאט קינדער !?..וואס דען !?..דו זאגס'ט דאך מיר שוין קודם אז
"דאס זענען געווען די קינדער פון נח" ,און שפעטער וועסטו מיר זאגן אז נח
האט בכלל נישט געהאט קיין קינדער !?..אוודאי" :וַי ֹולֶד נֹ חַ ְשֹלשָ ה בָ נִים"
– אוודאי האט נח געהאט קינדער !?..וואס דען!?..
און חוץ פון דעם ..פרעגט דאך שוין טאקע דער הייליגער אור החיים הק' א
מורא'דיגע קשיא ,ווייל דער הייליגער אור החיים הק' פרעגט דאך שוין די
וואך אין די פרשה ,אז עס איז דאך שוין געשטאנען פאריגע וואך אין פרשת
בראשית אז "נח האט געהאט דריי קינדער" ,און עס איז דאך שוין אויך
געשטאנען פאריגע וואך אין די פרשה "ווער זיי זענען געווען" !?..און
ממילא פארוואס דארף יעצט נאך אמאל שטיין די וואך אין די פרשה אז:
"אֵ לֶה ּתוֹלְ דֹת נֹ חַ " און אז" :וַי ֹולֶד נֹ חַ ְשֹלשָ ה בָ נִים"!?..
נאר די תירוץ אויף דעם איז ,אז עס שטייט דאך שוין פון פריער'דיגע צדיקים
א מורא'דיגע יסוד וואס א מענטש דארף וויסן לגבי דעם ענין פון זיין א
ערליכע יוד ,ווייל עס איז דאך נעבעך דא היינט מענטשן וואס מיינען ,אז
כדי צו זיין א ערליכע יוד דארף מען לערנען פיר און צוואנציג שעה א טאג,
און עס איז דאך נעבעך דא היינט מענטשן וואס מיינען אז כדי צו זיין א
ערליכע יוד דארף מען זיין אויס געטוהן פון דער וועלט ,און מאכן סיגופים,
און עס איז דאך נעבעך דא היינט מענטשן וואס מיינען ,אז כדי צו זיין א
עט
אליעזר נח נעימות
ערליכע יוד טאר מען נישט פארשטיין צו א "דבר גשמי" ,נאר מען מוז לעבן
עפעס אינגאנצן העכער ..אזוי ווי מענטשן זאגן א אויס דרוק אז "מען דארף
קריכען אין די הימלען צו זיין א ערליכע יוד".
אבער דאס איז דאך זיכער נישט ריכטיג [פארשטייט זיך] ,ווייל קודם כל
דארף מען דאך וויסן ,אז קריכען אין די הימלען דארף מען דאך זיכער נישט
כדי צו זיין א ערליכע יוד ,ווייל עס שטייט דאך שוין בפירוש אין פסוק אין
פרשת נצבים (קפיטל ל' פסוק י"ב) ,אזֹ" :לא בַ שָ מַ יִם הִ וא" – אז דער
הייליגער תורה הק' געפונט זיך דאך נישט אין די הימלען" :לֵאמֹ ר ִמי ַי ֲעלֶה
לָנּו הַ שָ מַ יְמָ ה וְ יִקָ חֶ הָ לָנּו וְ י ְַש ִמעֵ נּו אֹ תָ ּה וְ ַנעֲשֶ נָה" – אז מיר זאלן דארפן ארויף
קריכען אהין און דאס אראפ ברענגען ,און דאס מקיים זיין.
און די פסוק זאגט דאך אונז שוין טאקע אויך דארטן אויפן פלאץ ,אז" :וְ ֹלא
מֵ עֵ בֶ ר ַליָם הִ וא" – אז דער הייליגער תורה הק' געפונט זיך דאך אויך נישט
אויף די אנדערע זייט פון דעם טייך" :לֵאמֹ ר ִמי ַיעֲבָ ר לָנּו אֶ ל עֵ בֶ ר הַ יָם וְ יִקָ חֶ הָ
לָנּו וְ י ְַש ִמעֵ נּו אֹ תָ ּה וְ ַנעֲשֶ נָה" – אז מיר זאלן דארפן אהין שווימען כדי דאס צו
ברענגען אהער ,נאר" :כִ י קָ רוֹב אֵ לֶיָך הַ ָדבָ ר ְמאֹ ד בְ פִ יָך ּובִ לְ בָ בְ ָך ַל ֲעשֹתוֹ" –
נאר דער הייליגער תורה הק' איז זייער נאנט צו דיר ,און דו קענסט דאס
רואיגערהייט מקיים זיין.
און דער יסוד איז דאך בעצם גאר גאר א וויכטיגע יסוד פאר א יעדע יודיש
קינד ,ווייל א יודיש קינד דארף דאך שטענדיג וויסן ,אז כדי צו ווערן א
ערליכע יוד דארפסטו אויס דרוק'לעך "נישט" קריכען אין די הימלען.
פ
אליעזר נח נעימות
און דאס מיינט דאך צו זאגן אין אנדערע ווערטער ,אז כדי צו ווערן א
ערליכע יוד ד ארפסטו אויס דרוק'לעך "נישט" אפ לאזן דיין שיינע הויז ,און
כדי צו ווערן א ערליכע יוד דארפסטו אויס דרוק'לעך "נישט" אויף הערן צו
עסן געהעריג ,און כדי צו ווערן א ערליכע יוד דארפסטו אויס דרוק'לעך
"נישט" אויף הערן צו שלאפן געהעריג ,בכלל נישט.
ווייל מען קען דאך זיין א ערליכע יוד אפילו ווען מען עסט געהעריג ,און
מען קען דאך זיין א ערליכע יוד אפילו ווען מען טרינקט געהעריג ,און מען
קען דאך זיין א ערליכע יוד אפילו ווען מען שלאפט געהעריג.
"דבָ ִרים
נאר וואס דען !?..די זאך איז נאר ,אז בשעת ווען דו ביזט עוסק איןְ :
ג ְַש ִמיִ ים" זאלסטו נאר אינזין האבן דעם אייבערשטן אין א יעדע זאך וואס דו
טוס'ט נאר.
ָאדם ְשֹלמֹ ה הַ מֶ לְֶך עָ לָיו הַ שָ לוֹם" זאגט דאך
און דער גרויסער" :חָ כָם ִמכָל ָ
אונז שוין טאקע אויך בפירוש אין זיין הייליגן ספר משלי (קפיטל ג' פסוק
ו') ,אז א יודיש קינד דארף דאך שטענדיג לעבן מיט דעם ענין פון" :בְ כָל
ְד ָרכֶיָך ָדעֵ הּו" – א יודיש קינד דארף דאך שטענדיג לעבן מיט דעם געדאנק
אז אין אלע דיינע וועגן זאלסטו שטענדיג טראכטן פון דעם הייליגן
באשעפער.
און אפילו אינמיטן דיינע פשוט'ע זאכן וואס דו טוס'ט אין דיין טאג
טעגליכ'ן לעבן ,זאלסטו אבער נאך אלץ אינזין האבן דעם אייבערשטן
"שּוִ יתִ י יהו-ה לְ נֶגְ ִדי תָ ִמיד" ,און
דערביי ,און דו זאלסט שטענדיג לעבן מיטִ :
דו זאלסט זיך שטענדיג אויף פירן ערליך אויף טריט אין שריט.
פא
אליעזר נח נעימות
און עס קומט דאך אויס פון דעם ,אז מען קען דאך אויך דינען דעם
אייבערשטן מיט פשוט'ע גשמיות'דיגע זאכן ,ווייל אויב פירט מען זיך על פי
"דבָ ִרים ג ְַש ִמיִ ים" ,הייסט דאך
תורה בשעת ווען מען איז עוסק איןְ :
"דבָ ִרים ג ְַש ִמיִ ים" אויך" :עֲבו ַֹדת הַ שֵ ם יִתְ בָ ַרְך".
דעמאלט'ס דיְ :
און ממילא קומט דאך אויס פון דעם ,אז עס איז בכלל נישט קיין קשיא
פארוואס עס שטייט צוויי מאל אין דער הייליגער תורה הק' אז "נח האט
געהאט דריי קינדער".
ווייל די ערשטע מאל וואס עס שטייט אז נח האט געהאט דריי קינדער שם
חם און יפת גייט דאך ארויף אויף די עצם זאך אליין ,צו קומען זאגן ,אז דו
זאלסט וויסן ,אז נח האט געהאט דריי קינדער אזוי ווי אלע מענטשן וואס
האבן געהאט קינדער אין יענע צייט ,אזוי ווי עס שטייט דאך שוין טאקע
בפירוש אין פסוק סוף פרשת בראשית (קפיטל ו' פסוק א') ,אזַ " :ויְהִ י כִ י
ָאדם ָלרֹב עַ ל פְ נֵי הָ א ֲָדמָ ה ּובָ נוֹת יֻלְ דּו לָהֶ ם" – אז די מענטשן פון יענע
הֵ חֵ ל הָ ָ
דור האבן אלע געהאט קינדער אין יענע צייט.
און ממילא וועגן דעם זאגט דיר דא די פסוק אויך ,אז דו זאלסט וויסן ,אז נח
האט אויך געהאט דריי קינדער ,און דאס איז געווען די כוונה פון דער
הייליגער תורה הק' די "ערשטע מאל" אין פרשת בראשית.
און כדי צו פארשטיין פארוואס דער הייליגער תורה הק' האט נאך אמאל
איבער געשריבן די ווערטער" :אֵ לֶה ּתוֹלְ דֹת נֹ חַ " די וואך אין די פרשה ,דארף
מען אבער קודם מקדים זיין א קשיא.
פב
אליעזר נח נעימות
ווייל ווען מען קוקט אריין אין די לעצטע פסוק פון פרשת בראשית,
דעמאלט'ס זעהט מען דאך ,אז די פסוק זאגט אונז דארטן א נייע סארט זאך,
ווייל די פסוק זאגט דאך אונז דארטן ,אז דו זאלסט וויסן ר' יוד ,אז" :וְ נֹ חַ
מָ צָ א חֵ ן בְ עֵ ינֵי יהו-ה" – אז נח האט געטראפן" :חֵ ן" אין די אויגן פון דעם
אייבערשטן (כביכול).
איי ..וועט איינער אבער פרעגן ,אז פארוואס טאקע איז נח געווען דער
איינציגסט'ער אין זיין גאנצע דור וואס האט געטראפן" :חֵ ן" אין די אויגן
פון דעם אייבערשטן !?..וואס איז פשט פון דעם!?..
מיר ווייסן דאך שוין אלע זייער גוט די כלל וואס עס שטייט דאך שוין אין
חז"ל (יומא דף :ל"ח ע"ב) אז" :וְ שָ תְ לָן בְ כָל דוֹר וָדוֹר" – אז עס איז דאך דא
"אסאך" צדיקים אין יעדן דור !?..און ממילא ווי אזוי קען זיין אז נח איז
געווען דער "איינציגסט'ער" צדיק אין זיין דור וואס האט געטראפן" :חֵ ן"
אין די אויגן פון דעם אייבערשטן!?..
נאר די תירוץ אויף דעם איז ,אז דו ווייסט פארוואס" :וְ נֹ חַ מָ צָ א חֵ ן בְ עֵ ינֵי
יהו-ה" – דו ווייסט פארוואס נח איז געווען דער איינציגסט'ער מענטש וואס
האט געטראפן" :חֵ ן" ביים אייבערשטן !?..ווייל" :אֵ לֶה ּתוֹלְ דֹת נֹ חַ " – ווייל
געב נאר א קוק ווער נח איז געווען.
און רש"י הק' זאגט דאך אונז שוין טאקע דא אויך אויפן פלאץ ,אז דאס
מיינט צ ו זאגן ,אז" :עִ קַ ר ּתוֹלְ דוֹתֵ יהֶ ם שֶ ל צַ ִד ִיקים מַ ע ֲִשים טוֹבִ ים" ,און
ממילא דו פרעגס'ט דא אזא נאריש'ע קשיא אז פארוואס איז נח געווען דער
פג
אליעזר נח נעימות
איינציגסט'ער וואס האט געטראפן" :חֵ ן" אין די אויגן פון דעם
אייבערשטן!?..
קום לאמיר דיר דערציילן ווער נח איז געווען וועסטו שוין פארשטיין
פארוואס ער איז געווען דער איינציגסט'ער מענטש וואס האט געטראפן:
"חֵ ן" אין די אויגן פון דעם אייבערשטן ,ווייל געב נאר א קוק ווער נח איז
געווען ,עס איז דאך געווען" :נֹ חַ אִ יש צַ ִדיק" – נח איז דאך געווען גאר גאר
א גרויסער" :צַ ִדיק".
אבער ..איין מינוט ,וואס מיינט די ווארט" :צַ ִדיק" !?..נאר די תירוץ אויף
דעם איז ,אז די ווארט" :צַ ִדיק" מיינט ,אז ער האט זיך געפירט ערליך ווי עס
דארף צו זיין ,און נישט נאר דעם ,נאר ער איז אויך געוועןּ" :תָ ִמים הָ יָה
בְ ֹדרֹתָ יו" – ער איז אויך געווען גאר א גרויסערּ" :תָ ִמים".
און דאס איז דאך בעצם איינער פון די גרעסטע יסודות וואס דער
אייבערשטער פארלאנגט פון א יודיש קינד ,ווייל איינער פון די גרעסטע
יסודות וואס דער אייבערשטער פארלאנגט פון א יודיש קינד איז דאך ,צו
זיין אּ" :תָ ִמים" און זיך פירן על פי תורה" :בִ ּתְ ִמימּות ּובִ פְ ִשיטּות" ,און נישט
פראבירן צו זיין קלוגער פון אונזערע רבי'ס ,נאר זיך פירן על פי תורה:
"בִ ּתְ ִמימּות ּובִ פְ ִשיטּות".
און עס שטייט דאך שוין טאקע אויך בפירוש אין פסוק אין פרשת תולדות
(קפיטל כ"ה פסוק כ"ז) ,אז :וְ ַיעֲקֹ ב אִ יש "ּתָ ם" יֹשֵ ב אֹ הָ לִ ים – אז יעקב אבינו
"רצוֹן הַ בוֹרֵ א בָ רּוְך הּוא" מיט א מורא'דיגעּ" :תְ ִמימּות", האט געטוהן דעםָ :
ָאן קיין שום חקירות ודרישות.
פד
אליעזר נח נעימות
און דאס איז דאך טאקע א מורא'דיגע לימוד פאר אונז ,אז אויב :וְ ַיעֲקֹ ב אִ יש
"ּתָ ם" – אז אויב איז מען אּ" :תָ ִמים" ,דעמאלט'ס קען מען זוכה זיין צו זיין
א" :יֹשֵ ב אֹ הָ לִ ים" – דעמאלט'ס קען מען זוכה זיין צו זיצן און לערנען דער
הייליגער תורה הק' א גאנץ לעבן ,אבער אויב זוכט מען צו זיין "אויף
געקלערט" און אלעס וויסן ,דעמאלט'ס איז דאך שוין נישט מעגליך צו זיין
א" :יֹשֵ ב אֹ הָ לִ ים" – דעמאלט'ס איז דאך שוין נישט מעגליך צו זיצן און
לערנען דער הייליגער תורה הק' א גאנץ לעבן ,וויילּ" :תו ָֹרה" גייט דאך אויס
דרוק'לעך נאר צוזאמען מיטּ" :תְ ִמימּות".
און א תמימות'דיגע יוד מיינט דאך נישט צו זאגן ח"ו אז מען איז א" :נַעַ ר"
און מען ווייסט נישט וואס טוט זיך מיט זיך ,נאר פארקערט ,א תמימות'דיגע
יוד מיינט ,אז יא ..איך קען אלע" :חָ כְ מוֹת" אויף דער וועלט ,אבער מיט
דעם אלעמען פיר איך זיך אבער נאך אלץ אויף מיטּ" :תְ ִמימּות ּופְ ִשיטּות".
ווייל דער אייבערשטער האט דאך שוין קלאר געזאגט פאר אונזער הייליגע
זיידע אברהם אבינו ,אז" :הִ תְ הַ לְֵך לְ פָ נַי" – אז גיי ווייטער פאר מיר ,און דאס
מיינט דאך צו זאגן אין אנדערע ווערטער ,אז גיי ווייטער ָאן מיט דיין טאג
טעגליכ'ן לעבן ,אבער" :וֶהְ יֵה תָ ִמים" – אבער פיר זיך אויף" :בִ ּתְ ִמימּות
ּובִ פְ ִשיטּות".
אבער ועל כולם ..זאגט אונז דא די פסוק אין די וואכעדיגע פרשה ,אז ענק
ֱֹלקים הִ תְ הַ לְֶך נֹ חַ " – אז נח איז דאך שטענדיג
זאלן וויסן ,אז" :אֶ ת הָ א ִ
געגאנגען צוזאמען מיטן אייבערשטן.
פה
אליעזר נח נעימות
און דאס מיינט דאך צו זאגן אין אנדערע ווערטער אזוי ,אז בשעת ווען נח
איז געגאנגען אויפן גאס ,איז ער דעמאלט'ס געגאנגען צוזאמען מיטן
אייבערשטן ,און בשעת ווען ער איז געגאנגען אין זיין שטוב ,איז ער
דעמאלט'ס אויך געגאנגען צוזאמען מיטן אייבערשטן ,איבעראל ווי ער איז
נאר געגאנגען איז ער שטענדיג געגאנגען צוזאמען מיטן אייבערשטן ,און
"דבָ ִרים ג ְַש ִמיִ ים" אויך ,ווייל יא ר' יוד ,שטענדיג איז געווען:
אפילו איןְ :
ֱֹלקים הִ תְ הַ לְֶך נֹ חַ ".
"אֶ ת הָ א ִ
און די פסוק זאגט דיר דא ווייטער ,אז דו זאלסט וויסן ר' יוד ,אז" :אֶ ת
ֱֹלקים הִ תְ הַ לְֶך נֹ חַ " – אז וויבאלד נח איז שטענדיג געגאנגען מיטן הָ א ִ
אייבערשטן ,ממילא וועגן דעם" :וַי ֹולֶד נֹ חַ ְשֹלשָ ה בָ נִים" – ממילא וועגן
דעם האט נח געהאט דריי קינדער!..
ווייל אלע זיינע פעולות זענען דאך שטענדיג נאר געווען בלויז כדיַ " :לעֲשוֹת
"דבָ ִרים ג ְַש ִמיִ ים" האט ער דאך ְרצוֹן ָאבִ ינּו שֶ בַ שָ מַ יִם" ,און אפילו אין זיינעְ :
אויך נאר אינזין געהאט דעם כוונה פוןַ " :לעֲשוֹת ְרצוֹן ָאבִ ינּו שֶ בַ שָ מַ יִם".
און אלע זיינע וועגן זענען דאך נאר געווען ָאן געפילט מיטּ" :תְ ִמימּות",
אזוי ווי די פסוק זאגט דאך אונז שוין טאקע דא בפירוש ,אז :אִ יש צַ ִדיק
"ּתָ ִמים" הָ יָה – אז נח איז דאך טאקע געווען א אמת'עּ" :תָ ִמים" מתחילה
ועד סוף ,און נח האט דאך נישט אפ געלאכט פון קיין יודיש'קייט און
געפרעגט אז ווי אזוי קען מען דינען דעם אייבערשטן מיט עסן און טרינקען
און שלאפן !?..נאר ער איז שטענדיג געגאנגען צוזאמען מיטן אייבערשטן
מיט גאר גאר א גרויסעּ" :תְ ִמימּות" ,און ער האט דאך שטענדיג געדינט דעם
אייבערשטן" :בִ ּתְ ִמימּות ּובִ פְ ִשיטּות".
פו
אליעזר נח נעימות
און דער הייליגער תורה הק' זאגט דאך אונז שוין טאקע אויך בפירוש אין
פסוק אין פרשת שופטים (קפיטל י"ח פסוק י"ג) ,אזּ" :תָ ִמים ּתִ הְ יֶה" – אז א:
"ּתָ ִמים" זאלסטו זיין טאקע ,אבער" :עִ ם" יהו-ה אֱֹלקֶ יָך – אבער נאר
צוזאמען מיטן אייבערשטן ,אזוי ווי נח ,ווייל נח איז דאך געווען א" :אִ יש
ֱֹלקים הִ תְ הַ לְֶך נֹ חַ " – אבער ער איז אבער
צַ ִדיק ּתָ ִמים" ,אבער" :אֶ ת הָ א ִ
שטענדיג געגאנגען צוזאמען מיטן אייבערשטן מיט אּ" :תְ ִמימּות".
און רש"י הק' זאגט דאך אונז שוין טאקע אויך אויף דעם פסוק פוןּ" :תָ ִמים
ּתִ הְ יֶה" וגו' ,אז דער הייליגער תורה הק' מיינט דאך אונז דא צו זאגן אזוי,
אז" :הִ תְ הַ לְֵך עִ מוֹ" – אז דו זאלסט שטענדיג גיין צוזאמען מיטן אייבערשטן
טריט ביי טריט ,אבער עס זאל אבער אויך זיין אויף א אופן פון:
"בִ ּתְ ִמימּות" ,אוןּ" :וּתְ צַ פֶ ה" – און דו זאלסט שטענדיג ארויס קוקען צו
קענען זיין" :לוֹ" – און דו זאלסט שטענדיג ארויס קוקען צו קענען זיין
צוזאמען מיטן אייבערשטן ,און נאר אזוי איז מען זוכה צו" :וְ נֹ חַ מָ צָ א חֵ ן
בְ עֵ ינֵי יהו-ה" – און נאר אזוי איז מען זוכה צו באקומען" :חֵ ן" אין די אויגן
פון דעם אייבערשטן.
און ממילא יעצט פארשטייט מען דאך שוין זייער גוט פארוואס עס דארף
שטיין צוויי מאל די ענין פון" :וַי ֹולֶד נֹ חַ " ,און יעצט פארשטייט מען דאך
שוין אויך זייער גוט פארוואס עס שטייט" :נֹ חַ אִ יש צַ ִדיק" פאר" :וַי ֹולֶד נֹ חַ ".
ווייל די פסוק וויל דאך אונז דא לאזן הערן ,אז דו ווייסט וואס עס איז
געווען די "צדקות" פון נח !?..די צדקות פון נח איז געווען ,אז ער איז
ֱֹלקים הִ תְ הַ לְֶך נֹ חַ " אפילו ביי" :וַי ֹולֶד נֹ חַ ְשֹלשָ ה בָ נִים" –
געווען א" :אֶ ת הָ א ִ
"דבָ ִרים ג ְַש ִמיִ ים"
ער איז געווען א" :אֶ ת הָ אֱֹל ִקים הִ תְ הַ לְֶך נֹ חַ " אפילו בייְ :
פז
אליעזר נח נעימות
"דבָ ִרים ג ְַש ִמיִ ים" איז דאך שטענדיג געלעגן די
אויך ,ווייל אין אלע זיינעְ :
זעלבע איין איינציגע כוונה פוןַ " :לעֲשוֹת ְרצוֹן ָאבִ ינּו שֶ בַ שָ מַ יִם"!..
און ממילא וועגן דעם קומט אונז די פסוק נאך אמאל לאזן הערן אין די
ֱֹלקים
וואכעדיגע פרשה אין פרשת נח ,אז דו זאלסט וויסן ,אז" :אֶ ת הָ א ִ
הִ תְ הַ לְֶך נֹ חַ " – אז נח איז דאך שטענדיג געגאנגען צוזאמען מיטן
אייבערשטן ,אלעמאל ..און אפילו ביי" :וַי ֹולֶד נֹ חַ ְשֹלשָ ה בָ נִים" אויך – און
"דבָ ִרים ג ְַש ִמיִ ים" אויך.
אפילו ביי דיְ :
ֱֹלקים
און יא ר' יוד ,דו זאלסט וויסן זייער קלאר ,אז "נאר" וויבאלד" :אֶ ת הָ א ִ
הִ תְ הַ לְֶך נֹ חַ " ..וועגן דעם איז" :וַי ֹולֶד נֹ חַ ְשֹלשָ ה בָ נִים" – אז "נאר" וויבאלד
נח איז שטענדיג געגאנגען צוזאמען מיטן אייבערשטן ..וועגן דעם האט נח
געהאט דריי קינדער.
און דו ווייסט פארוואס נח האט געהאט דריי קינדער !?..איך וועל דיר זאגן
פארוואס נח האט געהאט דריי קינדער ,נח האט געהאט דריי קינדער
וויבאלד דער אייבערשטער האט איהם באפוילן מיט די מצוה פון" :פְ רּו
ְּורבּו" ,וועגן דעם האט נח געהאט דריי קינדער.
און ממילא וועגן דעם שטייט נאך אמאל איבער אין די וואכעדיגע פרשה אז
נח האט געהאט דריי קינדער ,און וועגן דעם שטייט אויך די ווערטער פון:
ֱֹלקים הִ תְ הַ לְֶך נֹ חַ " לעבן די ווערטער פון" :וַי ֹולֶד נֹ חַ ְשֹלשָ ה בָ נִים",
"אֶ ת הָ א ִ
ווייל דער הייליגער תורה הק' וויל דאך אונז דא לאזן הערן ,אז "נאר"
ֱֹלקים הִ תְ הַ לְֶך נֹ חַ " ..וועגן דעם איז" :וַי ֹולֶד נֹ חַ ְשֹלשָ ה
וויבאלד" :אֶ ת הָ א ִ
בָ נִים".
פח
אליעזר נח נעימות
ָארץ לִ פְ נֵי
און שפעטער שטייט ערשט אין פסוק דעם ענין אז" :וַּתִ שָ חֵ ת הָ ֶ
הָ אֱֹלהִ ים" – און שפעטער שטייט ערשט אין פסוק דעם ענין אז משא"כ די
"דור" פון נח איז נישט געווען ערליך ,און דער אייבערשטער האט טאקע
שפעטער געזאגט פאר" :נֹ חַ אִ יש צַ ִדיק" ,אז דו זאלסט וויסן" :נֹ חַ אִ יש
צַ ִדיק" ,אז" :כִ י אֹ תְ ָך ָראִ יתִ י צַ ִדיק לְ פָ נַי בַ דוֹר הַ זֶה".
און די סיבה פארוואס" :אֹ תְ ָך ָראִ יתִ י צַ ִדיק לְ פָ נַי בַ דוֹר הַ זֶה" איז ,ווייל דו
האסט דאך שטענדיג מקיים געווען דעם ענין פון" :בְ כָל ְד ָרכֶיָך ָדעֵ הּו" ,און
דו האסט דאך שטענדיג געלעבט מיט דעם הייליגסט'ן יסוד פון א יודיש
"שּוִ יתִ י יהו-ה לְ נֶגְ ִדי תָ ִמיד":
קינד וואס רופט זיךִ :
ו ִּת ּ ָּמלֵ א ָּה ָּא ֶּרץ ָּח ָּמס
וַ ִּת ּ ָשחֵ ת הָ ָא ֶׁרץ לִ ְפנֵי הָ אֱ ל ִֹהים וַ ִּת ּ ָמלֵא הָ ָא ֶׁרץ חָ ָמס :רש"י הק' זאגט
ָארץ חָ מָ ס" מיינט דאך נאר בלויז איין
אונז דא ,אז די ווערטער" :וַּתִ מָ לֵא הָ ֶ
זאך ,און דאס איזֶ " :גזֶל" ,און צוויי פסוקים שפעטער זאגט אונז רש"י הק'
ָארץ חָ מָ ס ִמפְ נֵיהֶ ם" ,אזֹ" :לא נ ְֶחּתַ ם גְ זַר
אויף די ווערטער פון" :כִ י מָ לְ ָאה הָ ֶ
ִדינָם אֶ לָא עַ ל הַ ֶגזֶל" – אז דער אייבערשטער האט נישט אפ געזיגל'ט די:
"גְ זַר ִדין" פון די מענטשן פון דעם דור המבול נאר וועגן די עבירה פון:
" ֶגזֶל".
ָארץ לִ פְ נֵי
אבער די כלי יקר זאגט אונז אויף דעם פסוק פון" :וַּתִ שָ חֵ ת הָ ֶ
הָ אֱֹלהִ ים" וגו' ,אז די מענטשן פון די דור המבול פלעגן גאנבע'נען ווייניגער
ווי א" :שָ וֶה פְ רּוטָ ה" כדי אז מען זאל זיי נישט קענען רופן צו "דין תורה",
ווייל די הלכה איז דאך ,אז אויב איינער האט גע'גאנבע'ט ווייניגער ווי א:
פט
אליעזר נח נעימות
"שָ וֶה פְ רּוטָ ה" ,דעמאלט'ס קען מען איהם נישט רופן צום "בית דין" ,ווייל
עס איז דאך ווייניגער ווי א" :שָ וֶה פְ רּוטָ ה".
איז דאך אבער לכאורה שווער דא א מורא'דיגע קשיא ,ווייל לויט דעם פשט
פון די כלי יקר אז די מענטשן פון די דור המבול פלעגן גאנבע'נען ווייניגער
ווי א" :שָ וֶה פְ רּוטָ ה" ..שטימט דאך נישט לכאורה די פשט פון רש"י.
ווייל רש"י הק' זאגט דאך אונז דא ,אזֹ" :לא נ ְֶחּתַ ם גְ זַר ִדינָם אֶ לָא עַ ל הַ ֶגזֶל"
– אז עס איז נאר אפ געזיגל'ט געווארן די" :גְ זַר ִדין" פון די מענטשן פון די
דור המבול וועגן די עבירה פוןֶ " :גזֶל".
אבער איין מינוט ,איך פארשטיי נישט וואס דו זאגס'ט מיר דא ,ווייל ווי אזוי
קען זיין אז וויבאלד די מענטשן פון דעם דור המבול האבן גע'גאנבע'ט
ווייניגער ווי א" :שָ וֶה פְ רּוטָ ה" זאל וועגן דעם נגזר ווערן אויף זיי אזא
הארבע שטראף ווי ווערן אינגאנצן אויס געמעקט פון די וועלט!?..
די גאנצע גורם פון די חתימה אויף זייער" :גְ זַר ִדין" איז נאר געווען ווייל זיי
האבן גע'גאנבע'ט ווייניגער ווי א" :שָ וֶה פְ רּוטָ ה" !?..ווי אזוי קען דאס
זיין !?..אזא הארבע שטראף דארפן זיי באקומען פארן גאנבע'נען ווייניגער
ווי א" :שָ וֶה פְ רּוטָ ה"!?..
עס וואלט דאך לכאורה אויך גענוג געווען אז דער אייבערשטער זאל זיי
שטראפן דורך א "מגיפה" ,אדער דורך א אנדערע וועג ,פארוואס האט אויס
געפעלט אזא הארבע שטראף פאר דיַ" :אנְשֵ י דוֹר הַ מַ בּול" !?..צו דען
ווילסטו מיר זאגן אז וויבאלד זיי פלעגן גאנבע'נען ווייניגער ווי א" :שָ וֶה
צ
אליעזר נח נעימות
פְ רּוטָ ה" קומט זיך זיי צו ווערן אפ געמעקט דורך א "מבול" וואס איז דאך
איינער פון די ערגסט'ע מיתות משונות וואס עס איז נאר פארהאנען אויף
דער וועלט ..אזוי ווי עס ווערט דאך שוין קלאר מבואר אין חז"ל!?..
ווייל זיי האבן גע'גאנבע'ט ווייניגער ווי א" :שָ וֶה פְ רּוטָ ה" דארפן זיי
באקומען א גאנצע מבול אויף זייערע קעפ !?..וואס איז פשט פון די
ווערטער אזֹ" :לא נ ְֶחּתַ ם גְ זַר ִדינָם אֶ לָא עַ ל הַ ֶגזֶל שֶ הָ יָה פָ חוֹת ִמשָ וֶה פְ רּוטָ ה"
[כדעת הכלי יקר כמובן]!?..
נאר די תירוץ אויף איז ,אז ..יא ,טאקע וויבאלד זיי פלעגן גאנבע'נען
ווייניגער ווי א" :שָ וֶה פְ רּוטָ ה" איז זיך זיי ערליך געקומען אזא הארבע
שטראף ווי א "מבול" ,ווייל ווען דיַ" :אנְשֵ י דוֹר הַ מַ בּול" פלעגן גאנבע'נען
ווייניגער ווי א" :שָ וֶה פְ רּוטָ ה" ,האבן זיי דאך דעמאלט'ס "ליצנות" געמאכט
פון דער הייליגער תורה הק'.
אזוי ווי חז"ל זאגן דאך אונז שוין טאקע בפירוש אויף דעם פסוק פון:
ָארץ לִ פְ נֵי הָ אֱֹלהִ ים" וגו' ,אז די ווערטער" :לִ פְ נֵי הָ אֱֹלהִ ים" מיינט,
"וַּתִ שָ חֵ ת הָ ֶ
פארן "בית דין" ,ווייל פארנט פון דעם "בית דין" איז געווען א "השחתה".
ווייל ווען די דיינים פון "בית דין" האבן געוואלט באשטראפן דעם גנב אויף
זיין גניבה ,האבן זיי דאך אבער נישט געקענט באשטראפן דעם גנב ,ווייל די
גנבים פלעגן דאך שטענדיג גאנבע'נען ווייניגער ווי א" :שָ וֶה פְ רּוטָ ה" ,און
אויף א גניבה וואס איז ווערד ווייניגער ווי א" :שָ וֶה פְ רּוטָ ה" קען מען דאך
נישט תובע זיין ביי "בית דין" גארנישט על פי הלכה.
צא
אליעזר נח נעימות
און וויבאלד מען האט קיינמאל נישט געקענט קיינעם תובע זיין ביי "בית
דין" אויף זיין גניבה ,ממילא איז דאך אויס געקומען ,אז די "רשעים" און די
"גזלנים" האבן זיך ארום געדרייט אין די גאסן פראנק און פריי ,און עס איז
געווארן א גאנצע "ליצנות" פון "בית דין" – און עס איז געווארן א גאנצע
"ליצנות" פון "ערליכע יודן" ,און עס איז געווארן א גאנצע "ליצנות" פון
דער הייליגער "תורה" הק' רח"ל ,און דאס ..איז דאך שוין געווען גאר א
געפערליכ'ע זאך.
ווייל אויף דעם ענין פון חוזק מאכן פון דער הייליגער "תורה" הק' און פון
"ערליכע יודן" שטייט דאך שוין בפירוש אין חז"ל (עבודה זרה דף :י"ח
ְסּורין וְ סוֹפָ ן כְ ָליָה" – אז דער" :לֵץ"
ע"ב) ,אז א" :לֵץ" איז דאךּ" :תְ ִחלָתָ ן י ִ
ְסּורים" ,און ערשט נאך דעם
ליידט זיך דאך קודם צוזאם גרויסע" :י ִ
שטארבט ער.
און ממילא וועגן דעם האט זיי נישט דער אייבערשטער געקענט באשטראפן
(כביכול) מיט א "מגיפה" אדער מיט א אנדערע מיתה ,ווייל עס האט דאך
דוקא געדארפט זיין דא א שטראף וואס עס איז שייך ביי דעםּ" :תְ ִחלָתָ ן
ְסּורין וְ סוֹפָ ן כְ ָליָה" ,און דאס איז דאך נאר שייך ביי א "מבול" ,ווייל ביי
י ִ
ְסּורין וְ סוֹפָ ן כְ ָליָה" כידוע.
"וואסער" איז דאך דא די ענין פוןּ" :תְ ִחלָתָ ן י ִ
און מיר געפונען דאך שוין טאקע אויך ביי קריעת ים סוף אז עס איז געווען
דריי סארטן מיתות ביי קריעת ים סוף ,אזוי ווי עס שטייט דאך שוין טאקע
בפירוש אין פסוק אין פרשת בשלח (קפיטל ט"ו פסוק ז') ,אזּ" :ובְ רֹב גְ א ֹונְָך
ּתַ ֲהרֹס קָ מֶ יָך" – אז דער אייבערשטער טוט צו ווארפן זיינע פיינט ,און די
מפרשים זאגן דאך אונז שוין אויף דעם ,אז דאס גייט דאך ארויף אויף די
צב
אליעזר נח נעימות
גאר גרויסע "רשעים" ,און אויף זייּ" :תְ שַ לַח ֲח ֹרנְָך" – און אויף זיי האט דער
הייליגער באשעפער געשיקט זיין צארן ,און" :יֹאכְ לֵמ ֹו כַקַ ש" – און ער האט
זיי פאר לענדט אזוי ווי שטרוי וואס נעמט "גאר לאנג" ביז ווען עס נידער'ט
אראפ אין די טיפעניש'ן פון דעם ים ,און ממילא ביי "קריעת ים סוף" איז
דאך געווען דריי סארטן מיתות.
ווייל די מצריים וואס זענען נישט געווען אזוי שלעכט ,האבן דאך גלייך
אראפ גענידער'ט אין די טיפעניש'ן פון דעם ים אזוי ווי א "שטיין" וואס
גייט דאך גאר שנעל אראפ אין די טיפעניש'ן פון דעם ים.
און די מיטעל'ע מצריים [די בינונים] וואס זענען נישט געווען קיין גרויסע
רשעים אבער אויך נישט קיין גרויסע צדיקים ,האבן אראפ גענידער'ט אין
דעם ים אזוי ווי "בליי" וואס גייט אראפ נארמאל ,נישט שנעל און נישט
ְשטַ אט.
און די גאר גרויסע רשעים האבן זיך געוואלגער'ט און געוואלגער'ט און
געוואלגער'ט אזוי ווי "שטרוי" וואס נעמט גאר גאר לאנג ביז ווען עס קומט
ָאן אונטער די וואסער.
ווייל שטרוי גייט דאך אראפ זייער זייער ְשטַ אט אונטער די וואסער ,און עס
וואלגער'ט זיך דאך גאר גאר א לאנגע צייט ביז ווען עס קומט ָאן אונטן ,און
ממילא אזוי אויך האבן זיך די "רשעים" געוואלגער'ט גאר גאר א לאנגע
ְסּורים" ביז ווען זיי זענען אראפ געגאנגען אין די
צייט מיט גרויסע" :י ִ
טיפעניש'ן פון דעם ים.
צג
אליעזר נח נעימות
און די זעלבע זאך איז דאך אויך געווען דא ביי די דור המבול ,ווייל וויבאלד
די מענטשן פון דעם דור המבול האבן "ליצנות" געמאכט פון דער הייליגער
תורה הק' ,און זיי האבן חוזק געמאכט פון די גרויסע "צדיקים" וואס זענען
געזעצן ביי "בית דין" ,און זיי האבן אפ געלאכט פון "ערליכע יודן" ,האבן
ָארץ" כְ ֵדי לְ קַ יֵם מַ ה
זיי דוקא באקומען א שטראף דורך א" :מַ בּול מַ יִם עַ ל הָ ֶ
ְסּורין וְ סוֹפָ ן כְ ָליָה".
שֶ ֶנאֱמַ ר אז א" :לֵץ" באקומט דאך א עונש פוןּ" :תְ ִחלָתָ ן י ִ
און ביי די מבול איז דאך געווען שייך ביידע ענינים ,סיי די ענין פון:
ְסּורין" ,ווייל די מענטשן פון די דור המבול האבן זיך דאך"ּתְ ִחלָתָ ן י ִ
ְסּורים" ,און סיי די ענין פון:
געוואלגער'ט אין די וואסער מיט גרויסע" :י ִ
"סוֹפָ ן כְ ָליָה" ,ווייל די מענטשן פון די דור המבול זענען דאך סוף כל סוף
ָארץ".
"געשטארבן" און עס איז געווארן דארטן" :נ ִָטיתָ י ְִמינְָך ּתִ בְ לָעֵ מ ֹו ֶ
און ממילא דאס איז פשט אין די ווערטער וואס רש"י הק' זאגט אונז דא אז:
"ֹלא נ ְֶחּתַ ם גְ זַר ִדינָם אֶ לָא עַ ל הַ ֶגזֶל" [כדעת הכלי יקר] ,אזֹ" :לא נ ְֶחּתַ ם גְ זַר
ִדינָם אֶ לָא עַ ל הַ ֶגזֶל פָ חוֹת ִמשָ וֶה פְ רּוטָ ה" – אז טאקע וויבאלד די מענטשן
פון דעם דור המבול האבן גע'גאנבע'ט "ווייניגער" ווי א" :שָ וֶה פְ רּוטָ ה",
און זיי האבן "ליצנות" געמאכט פון דער הייליגער תורה הק' ,און פון
ערליכע יודן ,טאקע וועגן דעם איז זיך זיי ערליך געקומען דעם שטראף פון:
ָארץ".
ַו ֲאנִי הִ ְננִי מֵ בִ יא אֶ ת "הַ מַ בּול מַ יִם עַ ל הָ ֶ
ווייל דאס וועט דאך טאקע מאכן דעם" :לְ שַ חֵ ת כָל בָ שָ ר אֲשֶ ר ב ֹו רּוחַ חַ יִ ים
ִמּתַ חַ ת הַ שָ מָ יִם" ,און שפעטער וועט דאך מקיום ווערן דורך דעם די פסוק
ָארץ "יִגְ וָע" – אז אלעס אויף דער ערד וועט צו גיין און ווערן
פון :כֹל אֲשֶ ר בָ ֶ
צד
אליעזר נח נעימות
ָאמרּו ֲחכָמֵ ינּו זִ כְ ר ֹונָם לִ בְ ָרכָה" ,אז א" :לֵץ" באקומט
אויס" :כְ ֵדי לְ קַ יֵם מַ ה שֶ ְ
ְסּורין וְ סוֹפָ ן כְ ָליָה":
דאך דעם שטראף פוןּ" :תְ ִחלָתָ ן י ִ
ו ּ ָּתבֹא ֵאלָּ יו הי ֹּונָּה ְל ֵעת ֶּע ֶּרב
וַ ּ ָתבֹא ֵאלָיו הַ י ֹּונָ ה לְ ֵעת ֶׁע ֶׁרב ְו ִה ּנֵה ֲעלֵה זַיִ ת ָט ָרף ְּב ִפיהָ וַ ּי ֵַדע נֹחַ ִּכי
ַקלּ ּו הַ ּ ַמיִ ם מֵ ַעל הָ ָא ֶׁרץ :קודם האט נח ארויס געשיקט די" :עֹ רֵ ב" ,אבער
די" :עֹ רֵ ב" האט נישט געוואלט גיין זעהן אויב זי קען ערגעץ טרעפן עפעס א
זכר פון טריקעניש ,נארַ " :ויֵצֵ א יָצוֹא וָשוֹב" – נאר זי האט געמאכט
"סיבובים" ארום די תיבה – זי איז ארום געפלויגן ארום די תיבה ,און זי
האט נישט געוואלט גיין אין ערגעץ.
איי ..פארוואס !?..די תירוץ אויף דעם איז ,ווייל זי איז דאך א" :עֹ רֵ ב" –
ווייל זי איז דאך א "רויב פויגל" ,און א "רויב פויגל" רויבט דאך שטענדיג
צו די עסן פון אנדערע פייגל'עך ,און זי זאל נאך גיין בודק זיין [פאר א
צווייטן] אויב עס איז דא ערגעץ עסן אויף דער וועלט ..און צוריק קומען צו
נח מיט דעם !?..אזא זאך וועט דאך קיינמאל נישט פאסירן.
ווייל זי איז דאך א "רויב פויגל" ,און א "רויב פויגל" איז דאך שטענדיג
פארנומען נאר מיט "זיך" ,און א "רויב פויגל" רויבט דאך שטענדיג צו אלע
עסן פון אירע חבר'טעס ,און ממילא וועגן דעם האט די "רויב פויגל" נישט
געהאלטן ביים גיין.
און ווען נח האט איר "בכח" ארויס געשיקט פון די תיבה ,האט זי
דעמאלט'ס פשוט ָאן געהויבן ארום צו פליען ארום די תיבה ,און זי האט
צה
אליעזר נח נעימות
דעמאלט'ס ניט אמאל ָאן געהויבן צו טראכטן פון גיין טוהן איר שליחות,
נאר זי איז דעמאלט'ס פשוט ארום געפלויגן ארום די תיבה ,און זי האט
געווארט אז מען זאל איר צוריק אריין לאזן אין די תיבה.
איי ..דו ביזט דאך א" :כָפּוי טוֹבָ ה" !?..ווייל זאג נאר הער "רויב פויגל",
ווער האט דיר געפיטער'ט די לעצטע יאר צייט אין די תיבה דא ..בשעת ווען
עס האט געהערשט א מבול אינדרויסן !?..ווער" !?..נח" ,און דאס טוסטו
איהם צוריק !?..ער בעט דיר א קליינע טובה ..און דו קענסט איהם דאס
נישט טוהן !?..דו ביזט דאך אזא" :כָפּוי טוֹבָ ה שֶ אֵ ין כְ דֻ גְ מָ תוֹ"!?..
אבער דאס איז געווען די "רויב פויגל" ,די "רויב פויגל" איז געווען [ווי די
וועלט זאגט] "יענער פויגל" ,און זי איז נישט געווען גרייט זיך צו געבן א
ריר פאר א צווייטן ,נאר זי האט געמאכט "סיבובים" ארום די תיבה ,און
דאס איז עס.
אבער משא"כ די" :י ֹונָה" איז געווען אנדערש ,ווייל די" :י ֹונָה" ..נישט נאר
זי איז "געגאנגען" זעהן אויב מען קען ארויס העלפן נח הצדיק דא ,נאר זי
האט אפילו אויך "צוריק געברענגט א בלעטל פון א איילבירטן בוים" ..און
דאס איבער געגעבן פאר נח הצדיק.
אבער פארוואס טאקע !?..פארוואס טאקע האט די" :י ֹונָה" יא מסכים
געווען צו גיין טוהן איר שליחות !?..און זי האט נאך אפילו אויך "צוריק
געברענגט א בלעטל פון א איילבירטן בוים"!?..
צו
אליעזר נח נעימות
נאר די תירוץ אויף דעם איז ,ווייל חז"ל (שבת דף :מ"ט ע"א) זאגן דאך אונז
שוין בפירוש ,אז" :כְ נֶסֶ ת י ְִש ָראֵ ל נ ְִמ ְשלּו לְ י ֹונָה" – אז כלל ישראל איז דאך
צו געגליכ'ן צו א" :י ֹונָה" ,און א" :י ֹונָה" ווייזט דאך אויף א "יודיש קינד",
או ן א יודיש קינד איז דאך" :כָל כֻל ֹו חֶ סֶ ד" ,און א יודיש קינד לעבט דאך
שטענדיג מיט די מדה פון" :הַ כ ַָרת הַ טוֹב" ,און ממילא וועגן דעם האט די:
"י ֹונָה" יא מסכים געווען צו טוהן איר שליחות.
ווייל ר' יונה !..מען טאר דאך נישט זיין קיין" :כָפּוי טוֹבָ ה" !..און ווער
האט דיר געגעבן צו עסן די לעצטע יאר צייט אויב נישט נח !?..און אויב
בעט ער דיר שפעטער עפעס א קלייניקייט ..וועסטו איהם נישט גיין טוהן די
טובה !?..דו ביזט דאך א "יודיש קינד" ,און "יודישע קינדער" זענען דאך:
"כָל כֻל ֹו חֶ סֶ ד" !?..און ממילא אוודאי וועסטו גיין העלפן א צווייטן!..
און דו וועסט נישט "גיין" העלפן א צווייטן ,נאר דו וועסט "פליען" העלפן
א צווייטן ,און דו וועסט אפילו דעמאלט'ס אויך צוריק ברענגען א "בלעטל
פון א איילבירטן בוים" פאר נח ..כדי "איהם" צו העלפן ,ווייל דו ביזט דאך
א "יודיש קינד" ,און א יודיש קינד וועט דאך טוהן אלעס אויף דער וועלט
כדי צו העלפן א צווייטן !..ווייל מיר זענען דאך אלע" :כָל כֻל ֹו חֶ סֶ ד".
און די ווארט" :י ֹונָה" – איז דאך טאקע אויך גימטריא" :חֶ סֶ ד" [מיטן כולל],
ווייל יא ר' יוד ,דאס איז א יודיש קינד ,א "יודיש קינד" איז" :חֶ סֶ ד" ,און
ממילא יא ר' יוד ,אוודאי וועסטו יעצט פליען ברענגען אֲ " :עלֵה ַזיִת טָ ָרף
בְ פִ יהָ " פאר דיין חבר – אוודאי וועסטו יעצט פליען ברענגען פיינע ווארימ'ע
עסן פאר דיין חבר.
צז
אליעזר נח נעימות
ווייל דאס איז דאך די גרעסטע מצוה וואס עס איז נאר פארהאן אויף דער
וועלט ,צו ברענגען" :מָ נ ֹות" פאר יודישע קינדער ,אזוי ווי מיר זאגן דאך
שוין טאקע אלע בפירוש סוף שמונה עשרה א יעדן טאג ,אז" :וְ ַאחֲרֵ י
ִמצְ וֹתֶ יָך ּתִ ְרדֹף נַפְ ִשי" ,און די ווערטער" :וְ ַאחֲרֵ י ִמצְ וֹתֶ יָך ּתִ ְרדֹף ַנפְ ִשי" – איז
דאך טאקע אויך ראשי תיבות" :מָ נ ֹות" ,כדי אונז מרמז צו זיין ,אז יא ר' יוד,
נאר אזעלכע מצוות זאלסטו שטענדיג נאך לויפן !..דו זאלסט שטענדיג נאך
לויפן די געוואלדיגע גרויסע מצוה פון ברענגען" :מָ נ ֹות" פאר יודישע
קינדער ..און געבן צו עסן פאר יודישע קינדער.
ווייל דאס איז דאך די גרעסטע מצוה וואס עס איז נאר פארהאנען ,אזוי ווי
מען זעהט דאך שוין טאקע ביים גרויסן צדיק וקדוש רבי ישעי'לע
קערעסטיר'ער זכותו יגן עלינו ועל כל ישראל ,אז ער פלעגט שטיין און
שניידן לקח פאר יודישע קינדער פאר תקיעת שופר.
און ער פלעגט דעמאלט'ס זאגן בזה הלשון ,אז יעצט פאר תקיעת שופר..
"רזָא ְד ָרזִ ין" און מען זאגט זוהר וכו' ..בין
בשעת ווען יעדער איז עוסק איןָ :
איך עוסק אין דעם" :לְ שוֹבַ ע וְ ֹלא לְ ָרזוֹן" און איך געב צו עסן פאר יודישע
קינדער ,און דורך דעם וואס איז שנייד "דין" די מזונות ..צו שנייד איך דורך
דעם אלע "דינים" פון יודישע קינדער.
און יא טייערע יודן ,דאס איז געווען די עבודה פון דעם גרויסן הייליגן צדיק
רבי ישעי'לע קערעסטיר'ער פאר תקיעת שופר" ,צו געבן צו עסן פאר
יודישע קינדער" ,און ממילא טייערע ליכטיגע" :כְ נֶסֶ ת י ְִש ָראֵ ל" ,מיר זענען
דאך אלע צו געגליכ'ן צו א" :י ֹונָה" ,און ממילא לאמיר נישט זיין ווי דער
צח
אליעזר נח נעימות
שלעכט'ער" :עֹ רֵ ב" ,נאר לאמיר אלע זיין ווי דער הייליגער" :י ֹונָה" ,און
לאמיר אלע עוסק זיין אין דעם" :לְ שוֹבַ ע וְ ֹלא לְ ָרזוֹן":
יה
ְו ִה ּנֵה ֲעלֵ ה זיִ ת ָּט ָּרף ְּב ִפ ָּ
וַ ּ ָתבֹא ֵאלָיו הַ י ֹּונָ ה לְ ֵעת ֶׁע ֶׁרב ְו ִה ּנֵה ֲעלֵה זַיִ ת ָט ָרף ְּב ִפיהָ וַ ּי ֵַדע נֹחַ ִּכי
ַקלּ ּו הַ ּ ַמיִ ם מֵ ַעל הָ ָא ֶׁרץ :חז"ל (שבת דף :מ"ט ע"א) זאגן דאך אונז שוין
בפירוש ,אז" :כְ נֶסֶ ת י ְִש ָראֵ ל נ ְִמ ְשלּו לְ י ֹונָה" – אז כלל ישראל איז דאך צו
געגליכ'ן צו א" :י ֹונָה" ,אבער מיר ווייסן דאך שוין אלע זייער גוט ,אז דער
הייליגער תורה הק' איז דאך "נצחי" ,און די מעשה מיט די" :י ֹונָה" קומט
דאך אונז עפעס צו לערנען דא ,און ממילא לאמיר זעהן וואס דער הייליגער
תורה הק' לערנט אונז דא אויס ביי די מעשה פון די" :י ֹונָה" ,ווייל די פסוק
קומט דאך אונז דא אויס לערנען א מורא'דיגע שטארקע יסוד.
און דאס איז דאך ,אז א יודיש קינד דארף דאך שטענדיג וויסן און
געדענקען ,אז" :וַּתָ בֹא אֵ לָיו הַ י ֹונָה" – אז ווען א יודיש קינד קומט צו צום
אייבערשטן" :לְ עֵ ת עֶ ֶרב" – ווען עס גייט איהם גאר שווער ,און ווען עס איז
איהם גאר שטארק טונקל און פינסטער ,און ער בעט דעמאלט'ס דעם
אייבערשטן אז דער אייבערשטער זאל איהם העלפן.
אבער ער בעט נישט דעמאלט'ס סתם אזוי דעם אייבערשטן ,נאר זיין הארץ
איז דעמאלט'ס ָאן געפילט מיט" :אֱמּונָה" און" :בִ טָ חוֹן" אין דעם הייליגן
באשעפער אז דער הייליגער באשעפער וועט דאך איהם שוין טאקע זיכער
העלפן.
צט
אליעזר נח נעימות
און" :וְ הִ נֵה ֲעלֵה ַזיִת" – און דער יוד איז דעמאלט'ס אזוי ווי אַ " :זיִת" וואס
איז דאך שטענדיג פייכט ,און דאס מיינט דאך צו זאגן אין אנדערע ווערטער
אזוי ,אז דוד המלך דערציילט דאך אונז שוין אין זיין הייליגן ספר תהלים ,אז
עס איז געווען אמאל גאר גאר א גרויסע תלמיד חכם וואס האט געהייסן:
"דוֹאֵ ג הָ ֲאד ִֹמי" ,און ער איז אויך געווען איינער פון די "ראשי הסנהדרין",
אבער פון גרויס קנאה צו דוד המלך ,האט ער פארציילט" :לָשוֹן הָ ָרע" אויף
דוד המלך פאר דעם גרויסן קעניג שאול המלך ,און זיין סוף איז געווען אז:
"שֶ ֶנאֱבַ ד ִמן הָ ע ֹולָם".
און טראץ דעם וואס ער איז געווען גאר א גרויסע גדול בתורה ,און גאר א
גרויסע "אב בית דין" ,האט ער אבער נאך אלץ מיט דעם אלעמען באקומען
אזא גרויסע שטראף ,ווייל ער האט גערעדט" :לָשוֹן הָ ָרע" אויף "דוד
המלך".
און דוד המלך זאגט דאך שוין טאקע אויך צו איהם אין זיין הייליגן ספר
תהלים (קפיטל נ"ב פסוק ג') ,אז" :מַ ה ּתִ תְ הַ לֵל בְ ָרעָ ה הַ גִ בוֹר" – אז מיט וואס
קענסטו זיך בכלל לויבן!?..
מיט די שלעכט'ס וואס דו האסט געטוהן פאר מיר !?..אז יעצט וועט מיר
שוין קיינער נישט וועלן געבן קיין "ברויט" כדי מיר צו דער האלטן ביים
לעבן !?..און ממילא מיינסטו שוין אז איך וועל שטארבן פון הונגער אדער
אריין פאלן אין די הענט פון שאול המלך!?..
ניין ניין ניין ,עס קען דאך נישט זיין אזא זאך !?..ווייל עס איז דאך" :חֶ סֶ ד
אֵ -ל כָל הַ יוֹם" ,און אויב אחימלך וואלט מיר נישט געגעבן קיין ברויט,
ק
אליעזר נח נעימות
דעמאל ט'ס וואלט דאך שוין דער אייבערשטער געשיקט א צווייטע מענטש
מיר צו געבן צו עסן ,ווייל" :הַ ְרבֵ ה ְד ָרכִ ים לַמָ קוֹם" – ווייל דער
אייבערשטער האט דאך שוין גענוג וועגן ווי אזוי מיר צו שפייזן.
און ממילא פירט דא אויס דוד המלך די עיקר חלק פון זיינע ווערטער ,און
ער רופט דא אויס הויעך ,אזַ " :ו ֲאנִי" – אבער איך "דוד המלך" ..וואס איך
בין אזוי פיל גערודפ'ט געווארן דורך דעם מענטש ,בין אבער נאך אלץ:
"כְ ַזיִת ַר ֲענָן" – בין אבער נאך אלץ אזוי ווי א פריש'ע איילבירט וואס איז
דאך שטענדיג פייכט און פריש ,און פונקט אזוי ווי דער פריש'ע איילבירט
האלט זיך שטענדיג פייכט און פריש ,וועל איך אויך שטענדיג בלייבן
ֱֹלקים" עד סוף כל הדורות ,אבער דו ווייסט פארוואס איך
מושרש" :בְ בֵ ית א ִ
ֱֹלקים" עד סוף כל הדורות!?..
וועל שטענדיג בלייבן מושרש" :בְ בֵ ית א ִ
ֱֹלקים – ווייל איך האב דאך געהאט" :בִ טָ חוֹן" אין
ווייל" :בָ טַ ְחּתִ י" בְ חֶ סֶ ד א ִ
דעם איין איינציג'ן באשעפער וואס איז דאך" :כָל כֻל ֹו חֶ סֶ ד" א יעדע מינוט
פון דעם טאג ,און ער איז דאך קיים" :ע ֹולָם וָעֶ ד" – און ער לעבט דאך אויף
אייביג ,און איך פאר לאז זיך דאך שטענדיג נאר אויף זיין גרויסע" :חֶ סֶ ד".
אבער על כל פנים ..זעהט מען דאך שוין פון דעם ,אז דוד המלך האט צו
געגליכ'ן די ענין פון" :בִ טָ חוֹן" צו אַ " :זיִת" בוים וואס איז שטענדיג פייכט
און פריש צו אירע ווארצלען ,און דוד המלך האט דאך אונז שוין דא קלאר
מגלה געווען דעם סוד ,אז אַ " :זיִת" בוים ווייזט דאך אויף" :בִ טָ חוֹן".
און ממילא דאס זאגט אונז דא דער הייליגער תורה הק' ,אז" :וַּתָ בֹא אֵ לָיו
הַ י ֹונָה" – אז ווען א יודיש קינד קומט צו צום אייבערשטן" :לְ עֵ ת עֶ ֶרב" –
קא
אליעזר נח נעימות
ווען עס גייט איהם גאר שווער ,און ווען עס איז איהם גאר שטארק טונקל
און פינסטער ,און ער בעט דעמאלט'ס דעם אייבערשטן אז דער
אייבערשטער זאל איהם העלפן ,אבער ער בעט נישט דעמאלט'ס דעם
אייבערשטן סתם אזוי ,נאר זיין הארץ איז דעמאלט'ס ָאן געפילט מיט:
"אֱמּונָה" און" :בִ טָ חוֹן" אין דעם הייליגן באשעפער אז דער הייליגער
באשעפער וועט דאך איהם שוין טאקע זיכער העלפן ,און" :וְ הִ נֵה ֲעלֵה ַזיִת"
– און דער יוד האט טאקע דעמאלט'ס א הארץ וואס איז ָאן געפילט מיט:
"אֱמּונָה" און" :בִ טָ חוֹן" אין דעם הייליגן באשעפער אז דער הייליגער
באשעפער וועט דאך איהם שוין "זיכער" העלפן ,דעמאלט'ס וועט ער זוכה
זיין אז" :טָ ָרף בְ פִ יהָ " – דעמאלט'ס וועט ער זוכה זיין אז דער אייבערשטער
וועט איהם געבן "ישועות" ,צו זאל דאס זיין "ישועות" ,צו זאל דאס זיין
"רפואות" ,צו זאל דאס זיין "פרנסה".
און דער הייליגער רבי רבי אלימלך פון ליזענסק זי"ע ועכ"י זאגט דאך אונז
שוין טאקע אויך בפירוש אין זיין הייליגן ספר נועם אלימלך ,אז די ווארט:
"טָ ָרף" איז דאך טאקע אויך רומז אויף "פרנסה".
ווייל די פסוק זאגט דאך אונז שוין בפירוש אין משלי (קפיטל ל"א פסוק
ט"ו) דעם לשון אז :וַּתִ ּתֵ ן "טֶ ֶרף" לְ בֵ יתָ ּה וְ חֹ ק לְ ַנ ֲערֹתֶ יהָ ,און ממילא צו זאל
דאס זיין "ישועות" ,צו זאל דאס זיין "רפואות" ,צו זאל דאס זיין "פרנסה",
צו זאל דאס זיין אנדערע ישועות בענינים שונים ,סיי וועלכע ישועה ער
דארף נאר ..וועט ער קענען זוכה זיין צו דעם.
קב
אליעזר נח נעימות
און ער וועט דעמאלט'ס קענען זוכה זיין צו" :טָ ָרף בְ פִ יהָ " כפשוטו ,אז דער
אייבערשטער וועט איהם זַאט מאכן כפשוטו ממש ,און יא טייערע יודן ,דער
אייבערשטער וועט זַאט מאכן דעם" :בַ עַ ל בִ טָ חוֹן".
און ממילא אויב א מענטש דארף אמאל א "ישועה" אין א געוויסע ענין,
דארף ער דאך דעמאלט'ס וויסן ,אז אויב ער וועט בעטן דעם אייבערשטן
מיט א זיכער'ע" :בִ טָ חוֹן" ,וועט ער דעמאלט'ס זיכער זוכה זיין צו זעהן גאר
גרויסע" :יְשּועוֹת לְ מַ עְ לָה ִמ ֶד ֶרְך הַ טֶ בַ ע".
און די ספרים הק' זאגן דאך אונז שוין טאקע אויך ,אז נח איז דאך געווען א:
"מַ א ֲִמין וְ אֵ ינ ֹו מַ א ֲִמין" – ער האט גע'גלייבט ..אבער ער האט נישט
גע'גלייבט.
און אלע ספרים פרעגן דאך שוין די באקאנט'ע קשיא אז וואס הייסט אז נח
איז געווען א" :מַ א ֲִמין וְ אֵ ינ ֹו מַ א ֲִמין" – וואס הייסט אז נח האט גע'גלייבט
און נישט גע'גלייבט!?..
ענטפער'ן די ספרים הק' אויף דעם ,אז דאס מיינט צו זאגן ,אז אוודאי איז
דאך נח געווען א" :מַ א ֲִמין" און ער האט גע'גלייבט אז עס גייט קומען א
מבול אויף דער וועלט ,נאר די זאך איז געווען דא ,אז נח האט גאר שטארק
מורא געהאט אריין צו גיין אין די תבה ,ווייל ער האט געטראכט צו זיך ,אז
אויב ער וועט אריין גיין אין די תבה ,וועט "ער" דאך דעמאלט'ס גורם זיין
"מיטן זיין אריין גיין אין די תיבה" אז די מבול זאל טאקע קומען.
קג
אליעזר נח נעימות
ווייל ווען א יודיש קינד האט גאר א שטארקע" :אֱמּונָה" און" :בִ טָ חוֹן" אז
דער אייבערשטער וועט ברענגען א געוויסע זאך ,דעמאלט'ס קען זיין:
"אֱמּונָה" אליין גורם זיין אז עס זאל טאקע געשעהן.
און די ספרים הק' זאגן דאך אונז שוין טאקע אויך בפירוש ,אז" :אֱמּונָה"
איז דאך טאקע מלשון "המשכה" ,און ממילא וועגן דעם האט נח גאר
שטארק מורא געהאט אריין צו גיין אין די תבה ,ווייל ער האט נישט
געוואלט זיין א "גורם" אז וועגן איהם זאל קומען א "מבול" אויף די גאנצע
וועלט און חרוב מאכן די גאנצע וועלט.
אבער ווען די וואסער האט שוין ָאן געהויבן גאר שטארק צו שטורעמען,
האט שוין נח מער נישט געהאט קיין אנדערע ברירה ,און ער האט שוין
דעמאלט'ס "געמוזט" אריין גיין אין דעם תבה.
און דער הייליגער תורה הק' זאגט דאך אונז שוין טאקע אויך בפירוש אין די
וואכעדיגע פרשה (קפיטל ז' פסוק ז') ,אזַ :ו ָיבֹא נֹ חַ ּובָ נָיו וגו' אֶ ל הַ ּתֵ בָ ה
"מפְ נֵי מֵ י הַ מַ בּול" – אז נח איז נאר אריין געגאנגען אין די תבה ווען ער האט ִ
שוין מער נישט געהאט קיין אנדערע ברירה און ער האט דאך שוין
דעמאלט'ס "געמוזט" אריין גיין אין די תבה ,ווייל די מבול האט דאך
געהאלטן און איין ווערן שטערקער און שטערקער ,ערשט דעמאלט'ס איז
נח אריין געגאנגען אין די תבה ,אבער אוודאי איז נח געווען א" :מַ א ֲִמין" –
אבער אוודאי האט נח גע'גלייבט אז עס גייט קומען א מבול.
אבער על כל פנים ..מיר דארפן זיך ארויס לערנען פון דעם א געוואלדיגע
מוסר השכל ,אז וואס !?..אז ווען א יודיש קינד בעט א "תפילה" פון דעם
קד
אליעזר נח נעימות
הייליגן באשעפער מיט א שטארקע" :אֱמּונָה" און" :בִ טָ חוֹן" ביי זיך אין
הארץ ,קען ער דורך דעם ממשיך זיין גאר גרויסע ישועות ורפואות פאר זיך
און פאר גאנץ כלל ישראל ,אזוי גרויס איז די כח פון" :אֱמּונָה" און:
"בִ טָ חוֹן" אין דעם הייליגן באשעפער ,די כח פון" :אֱמּונָה" און" :בִ טָ חוֹן"
איז ,אז עס "שלעפט" די "ישועה" פון א מענטש.
און פונקט אזוי ווי נח האט מורא געהאט אז זיין" :אֱמּונָה" און" :בִ טָ חוֹן"
וועט שלעפן דעם מבול צו די וועלט ,אזוי אויך וועט דיין" :אֱמּונָה" און:
"בִ טָ חוֹן" צו שלעפן דיין גרויסע" :יְשּועָ ה ְשלֵמָ ה ִמן הַ שָ מַ יִם":
עוד ֶּאת ָּהאֲ ָּד ָּמה
לֹא א ִֹסף ְלק ּ ֵלל ֹ
וַ ָ ּי ַרח יהו-ה ֶׁאת ֵריחַ הַ ִ ּניחֹחַ וַ ּיֹאמֶׁ ר יהו-ה ֶׁאל לִ ּב ֹו לֹא א ִֹסף לְ ַק ּלֵל
עוד ֶׁאת הָ אֲ ָד ָמה ּ ַב ֲעב ּור הָ ָא ָדם ִּכי ֵיצֶׁ ר לֵב הָ ָא ָדם ַרע ִמ ְ ּנ ֻע ָריו ְולֹא
ֹ
יתי :לכאורה איז דאך שווער
שר ָע ִש ִ
עוד לְ הַ ּכ ֹות ֶׁאת ּ ָכל חַ י ּ ַכאֲ ֶׁ
א ִֹסף ֹ
דא א מורא'דיגע קשיא ,ווייל פארוואס שטייט דא אין פסוק אז דער
אייבערשטער האט דא געזאגט אזֹ :לא אֹ סִ ף לְ קַ לֵל עוֹד אֶ ת "הָ א ֲָדמָ ה"!?..
דאס אז דער אייבערשטער וועט מער נישט שעלטן די ערד האט דאך נישט
לכאורה קיין שום שייכות אהער.
ווייל דער אייבערשטער וויל דאך יעצט דא בעיקר זאגן "אז עס וועט מער
נישט זיין קיין מבול אויף דער וועלט" ,יא !?..און ממילא וואו קומט דא
אריין די ווערטער אזֹ :לא אֹ סִ ף לְ קַ לֵל עוֹד אֶ ת "הָ א ֲָדמָ ה" – און ממילא וואו
קומט דא אריין די ווערטער אז איך וועל מער נישט שעלטן די "ערד"!?..
קה
אליעזר נח נעימות
וואס האט די ווערטער פוןֹ :לא אֹ סִ ף לְ קַ לֵל עוֹד אֶ ת "הָ א ֲָדמָ ה" צו דעם ענין
פון מער נישט ברענגען קיין מבול אויף דער וועלט!?..
נאר די תירוץ אויף דעם איז ,אז דער הייליגער תורה הק' זאגט דאך אונז
שוין בפירוש אין פסוק אין פרשת ראה (קפיטל י"א פסוק כ"ח) ,אז:
"ק ָללָה" איז ,דאס אליין אז" :אִ ם ֹלא תִ ְש ְמעּו אֶ ל ִמצְ וֹת
"וְ הַ ְק ָללָה" – אז דיְ :
יהו-ה אֱֹלקֵ יכֶם" ,ווייל ווען א יודיש קינד פירט זיך נישט אויף ערליך ח"ו,
און ער פאלגט נישט דער הייליגער תורה הק' ח"ו ,האקט זיך דעמאלט'ס אפ
די שפע וואס דער אייבערשטער שיקט איהם שטענדיג ,און דורך דעם..
קומט ח"ו צרות אויף דעם מענטש ,און" :וְ עָ צַ ר אֶ ת הַ שָ מַ יִם וְ ֹלא יִהְ יֶה מָ טָ ר
וְ הָ א ֲָדמָ ה ֹלא תִ ּתֵ ן אֶ ת יְבּולָּה" וגו'.
און ממילא דאס איז פשט אין די ווערטער פוןֹ" :לא אֹ סִ ף לְ קַ לֵל עוֹד אֶ ת
הָ א ֲָדמָ ה" וגו' ,ווייל דער אייבערשטער האט דא כביכול געזאגט צו זיך ,אז:
"ק ָללָה" וואס שטייט ֹלא אֹ סִ ף "לְ קַ לֵל" עוֹד אֶ ת הָ א ֲָדמָ ה – אז די באקאנט'עְ :
דאך שוין אין דער הייליגער תורה הק' אין פרשת ראה אז" :וְ הַ ְק ָללָה" אִ ם ֹלא
"ק ָללָה" וועט קומען אויב מען
תִ ְש ְמעּו אֶ ל ִמצְ וֹת יהו-ה אֱֹלקֵ יכֶם – אז דיְ :
פירט זיך נישט אויף ווי עס דארף צו זיין ..וועט מער נישט זיין.
"ק ָללָה" !?..איז דער
און וואס הייסט אז עס וועט מער נישט זיין אזאְ :
אייבערשטער מסבי ר דא פאר נח ,און דער אייבערשטער זאגט דא פאר נח
אזוי ,אז נישט פשט אז די יודישע קינדער וועלן "זינדיגן" חס ושלום און
טוהן וואס זייער הארץ גלוסט.
קו
אליעזר נח נעימות
ניין ניין ניין ,נאר עס וועט זיין אזוי ווי עס שטייט אביסל שפעטער אין די
פרשה ,ווייל אביסל שפעטער אין די פרשה שטייט דאך שוין בפירוש
(קפיטל ט' פסוק י"ג) ,אז דער אייבערשטער האט דעמאלט'ס געזאגט פאר
נח און פאר זיינע קינדער ,אז" :אֶ ת קַ ְשּתִ י נָתַ ּתִ י בֶ עָ נָן וְ הָ יְתָ ה לְ אוֹת בְ ִרית בֵ ינִי
ָארץ" ,און דער אייבערשטער האט דעמאלט'ס געזאגט פאר נח און
ּובֵ ין הָ ֶ
פאר זיינע קינדער ,אז וויסן זאלט איר ,אז איך האב אראפ געשיקט אויף דער
וועלט א באזונדער'ע" :סִ יַעְ ּתָ א ִד ְשמַ יָא" וואס וועט מאכן אז די יודישע
קינדער וועלן זיך אויף פירן ווי עס דארף צו זיין.
ווייל דורך די "רעגן בויגן" וואס איך וועל שיקן פון צייט צו צייט ,וועלן
דאך די ערליכע יודן גלייך "תשובה" טוהן ,ווייל א רעגן בויגן איז דאך א
סימן אז דער אייבערשטער וויל אז די יודישע קינדער זאלן פארעכטן זייערע
מעשים.
און דורך דעם וואס עס וועט זיין א "רעגן בויגן" ,וועלן דאך די ערליכע יודן
גלייך "תשובה" טוהן אלע צוזאמען ,און זייער "תשובה" וועט גורם זיין אז
"ק ָללָה" אויף דער וועלט [וואס וואלט אין
עס זאל "נישט" קומען קייןְ :
אמת'ן אריין יא געדארפט קומען ווען מען פירט זיך נישט אויף ווי עס דארף
צו זיין].
און ממילא דאס מיינט דא דער הייליגער תורה הק' צו זאגן מיט די
ווערטערֹ" :לא אֹ סִ ף לְ קַ לֵל עוֹד אֶ ת הָ א ֲָדמָ ה" וגו' ,אזֹ :לא אֹ סִ ף "לְ קַ לֵל" עוֹד
"ק ָללָה" וואס שטייט דאך שוין אין דער אֶ ת הָ א ֲָדמָ ה – אז די באקאנט'עְ :
הייליגער תורה הק' אין פרשת ראה וואס קומט ח"ו ווען יודישע קינדער
פירן זיך נישט אויף ווי עס דארף צו זיין ..וועט מער נישט זיין.
קז
אליעזר נח נעימות
ווייל" :אֶ ת קַ ְשּתִ י נָתַ ּתִ י בֶ עָ נָן" – ווייל איך האב דאך יעצט געמאכט א נייע
זאך וואס הייסט א "רעגן בויגן" ,און דורך דעם וואס עס וועט זיין א "רעגן
בויגן" ,וועלן דאך די ערליכע יודן גלייך "תשובה" טוהן און פארעכטן
זייערע מעשים ,און דורך דעם וואס די ערליכע יודן וועלן "תשובה" טוהן
און פארעכטן זייערע מעשים ,וועט דאך זייער "זכות" באשיצן אויפן גאנצן
"ק ָללָה" ח"ו.
דור אז עס זאל נישט קומען קייןְ :
און טאקע וועגן דעם איז די "רעגן בויגן" א סימן פון א "האלבע"
רונדעכיג'ע צייכן ,כדי צו ווייזן ,אז אויב די ערליכע יודן וועלן תשובה טוהן
"צוזאמען" מיט אַ" :אחֲדּות" ,און מיט א" :לֵב נ ְִשבָ ר" ,ווייל די צובראכענ'ע
האלבע צייכן ווייזט דאך אויף" :לֵב נ ְִשבָ ר" ,און א רונדעכיג'ע זאך ווייזט
דאך אויףַ" :אחֲדּות" ,ווייל א רונדעכיג'ע זאך האט דאך נישט קיין שפיץ און
קיין ראש ,און ממילא ווען די יודישע קינדער וועלן תשובה טוהן
"צוזאמען" מיט אַ" :אחֲדּות" ,און מיט א" :לֵב נ ְִשבָ ר" ,וועלן זיי דורך דעם
"ק ָללָה" וואס וואלט
מכריע זיין" :אֶ ת כָל הָ ע ֹולָם כֻל ֹו לְ כַף זְ כּות" ,און דיְ :
בעצם געדארפט קומען אויף דער וועלט וועט נישט קומען.
און טאקע וועגן דעם איז די רעגן בויגן א "קאלירט'ע" צייכן ,כדי צו ווייזן,
אז דער אייבערשטער זאגט דא פאר די ערליכע יודן ,אז אויב ענק וועלן
"תשובה" טוהן ,דעמאלט'ס וועל איך זיך "בארימען" מיט ענק.
און מיר געפונען דאך שוין טאקע אויך ביי די חיהּ" :תַ חַ ש" וואס האט דאך
אויך געהאט פיל "קאלירן" ,אז רש"י הק' זאגט דאך אונז שוין טאקע דארטן
ּומתְ פָ אֵ ר בִ גְ ָונִין שֶ לָּה" – אז די חיהּ" :תַ חַ ש"
אויך דעם לשון ,אז" :שֶ שָ ש ִ
פלעגט זיך דאך שטענדיג פרייען און בארימען מיט אירע שיינע קאלירן.
קח
אליעזר נח נעימות
אזוי אויך זאגט דער אייבערשטער (כביכול) אויך ,אז איך וועל זיך אויך
"פרייען" און איך וועל זיך אויך "בארימען" מיט מיין הייליג פאלק ישראל
ווען זיי וועלן "תשובה" טוהן ,און דער הייליגער באשעפער זאגט דאך אונז
שוין דא קלאר ָאן פון פריער ,אז ווען די יודישע קינדער וועלן "תשובה"
טוהן ,דעמאלט'ס וועל איך טאקע באמת קענען אויס שרייען מיט א
שטאלצ'קייט די ווערטער וואס שטייט דאך שוין געשריבן אין מיינע
ָארץ"!..
"מי כְ עַ ְמָך י ְִש ָראֵ ל גוֹי אֶ חָ ד בָ ֶ
הייליגע תפילין אזִ :
און דער ענין אז דער אייבערשטער האט באשטימט די ענין פון א "רעגן
בויגן" אין "פרשת נח" איז דאך שוין טאקע אויך מרומז אין דעם ערשט'ן
פסוק פון "פרשת נח" ,ווייל די ראשי תיבות פון די ווערטער" :אֵ לֶה ּתוֹלְ דֹת
נֹ חַ נֹ חַ אִ יש צַ ִדיק ּתָ ִמים הָ יָה" – איז דאך טאקע אויך גימטריא" :קָ צַ ב הַ קֶ שֶ ת"
– אז בשעת ווען דער אייבערשטער האט געשוואוירן אז ער וועט שוין
קיינמאל מער נישט ברענגען קיין "מבול" אויף דער וועלט ,האט דער
אייבערשטער אויך באשטימט די" :קֶ שֶ ת" אז דאס זאל זיין א סימן וואס זאל
דערמאנען די יודישע קינדער אז מען דארף "תשובה" טוהן.
און די ווארט" :קֶ שֶ ת" – איז דאך טאקע אויך ראשי תיבות" :כְ ֵדי שֶ ַיעֲשּו
ּתְ שּובָ ה"[ ,און די אות כ' איז זיך דאך מתחלף מיט דעם אות ק'].
און ווען מען זעהט דעם סימן וואס הייסט" :קֶ שֶ ת" ,דארף מען דאך טאקע
מאכן די ברכה פון" :בָ רּוְך אַ ּתָ ה יהו-ה אֱֹלקֵ ינּו מֶ לְֶך הָ ע ֹולָם ז ֹוכֵר הַ בְ ִרית ֶנאֱמָ ן
בִ בְ ִרית ֹו וְ קַ יָם בְ מַ אֲמָ רוֹ".
קט
אליעזר נח נעימות
איי ..וועט איינער אבער פרעגן ווען ער וועט זעהט אמאל א רעגן בויגן ,אז
אוי טאטע'ניו ..איך זעה טאקע דא די "בויגן" ,אבער וואו איז די "פייל"
למען השם!?..
און די תירוץ אויף דעם איז דאך ,אז דו ווייסט וואו די "פייל" איז !?..די
פייל איז ,ביי דיר אין "הארץ" ,ווייל אוי ווי שטארק עס דארף וויי טוהן ביי
א יוד אין הארץ ווען ער זעהט א "רעגן בויגן" ,און אוי ווי שטארק עס דארף
דיר מעורר זיין צוּ" :תְ שּובָ ה ְשלֵמָ ה" ווען דו זעהס'ט א "רעגן בויגן".
און ממילא קומט דאך אויס פון דעם ,אז די פייל איז ביי "דיר" אין הארץ,
און די" :חֵ ץ" איז ביי "דיר" אין הארץ ,און דו דארפס'ט נאר זיכער מאכן ,אז
דו שפירס'ט דאס נאך טאקע ,און דו דארפס'ט נאר זיכער מאכן ,אז עס טוט
דיר נאך וויי בכלל ,און דו דארפס'ט נאר זיכער מאכן ,אז עס ציפט דיר נאך
ביים הארץ דיינע זינד.
און די ווארט" :קֶ שֶ ת" – איז דאך טאקע אויך גימטריאּ" :תָ שֵ ב חֵ ץ" – קער
זיך צוריק צום אייבערשטן א דאנק דעם "פייל" וואס ציפט דיר נאך ביים
הארץ ,און אויב זעהסטו אמאל א רעגן בויגן ,דעמאלט'ס מאך זיכער אז דו
האסט טאקע באקומען דעם גאנצן "רעגן בויגן" צוזאמען מיטן "פייל" ,און
מאך זיכער תשובה צו טוהן" :בִ תְ שּובָ ה ְשלֵמָ ה" פארן הייליגן באשעפער,
ּומתְ ו ֶַדה" אויף אלע דיינע זינד ,און קער זיך שוין
און זיי זיך שוין" :מו ֶֹדה ִ
צוריק צו דיין הייליגן טאטן אין הימל מיט אביסעל'ע" :וִ דּוי ְדבָ ִרים".
און די ווארט" :קֶ שֶ ת" – איז דאך טאקע אויך גימטריאּ" :תְ שּובָ ה בְ פֶ ה",
ווייל יא ר' יוד ,דאס איז די מטרה פון דעם" :קֶ שֶ ת" ,די מטרה פון דעם:
קי
אליעזר נח נעימות
"קֶ שֶ ת" איז ,אז דו זאלסטּ" :תְ שּובָ ה" טוהן פארן הייליגן באשעפער" :בְ פֶ ה
מָ לֵא" ,און דו זאלסט זאגן פארן אייבערשטן ,אז ..זיי מיר מוחל הייליגער
באשעפער אויף מיינע זינד ,ווייל איך וויל דאך שוין באמת יא זיין גוט.
און דאס איז דאך די עיקר "חלק התשובה" וואס עס פארלאנגט זיך פון א
יודיש קינד ,ווייל די עיקר "חלק התשובה" וואס עס פארלאנגט זיך פון א
יודיש קינד איז דאך טאקע בלויז אביסעל'ע" :וִ דּוי ְדבָ ִרים" פארן הייליגן:
"בוֹרֵ א כָל ע ֹול ִָמים".
און די ווארט" :קֶ שֶ ת" – איז דאך טאקע אויך גימטריאּ" :תְ שּובָ ה אֱֹלהִ ים"
[מיטן כולל] ,ווייל יא ר' יוד ,דו האסט גוט געהערט ,דייןּ" :תְ שּובָ ה" פון
"מ ַדת הַ ִדין" וואס עסטיפעניש'ן פון הארץ וועט אוועק נעמען די גרעסטעִ :
ֱֹלקים".
איז נאר שייך אויף דער וועלט ,ווייל" :זֶה לְ עֻמַ ת זֶה עָ שָ ה א ִ
און די ווארט" :קֶ שֶ ת" – איז דאך אויך גימטריאּ" :תְ שּובָ ה ֲאנִי יהו-ה" –
טוה תשובה ר' יוד !..איך בין דער אייבערשטער ,און איך האב דיר
באשאפן ,און דיינע אלע איברים זענען דאך אפילו נישט דיינ'ס ,און ממילא
טוה תשובה ר' יוד ווען דו זעהס'ט דעם צייכן דעם רעגן בויגן ,ווייל די
גאנצע רעגן בויגן איז דאך א פשוט'ע דערמאנונג פאר דיר אז דו זאלסט זיך
צוריק קערן צו דיין טאטן אין הימל.
און דער הייליגער תורה הק' זאגט דאך אונז שוין טאקע אויך בפירוש אין
פסוק אין פרשת וירא (קפיטל כ"א פסוק ט"ז) ,אז" :הַ ְרחֵ ק" – אז דו ווייסט
ווען דו געפונס'ט זיך "ווייט" פון דעם אייבערשטן !?..ווען" :כִ ְמטַ ֲחוֵי
קֶ שֶ ת" – ווען דו זעהס'ט פון דער ווייטנ'ס א "רעגן בויגן"!..
קיא
אליעזר נח נעימות
און דער הייליגער תורה הק' זאגט דאך אונז שוין טאקע אויך בפירוש אין
פסוק אין פרשת וירא (קפיטל כ"א פסוק כ') ,אזַ " :ויְהִ י" – אז עס איז דאך
גאר א גרויסע "צער" צו זעהן ווי א מענטש זעהט" :רֹבֶ ה קַ שָ ת" – עס איז
דאך גאר א גרויסע "צער" צו זעהן ווי א מענטש זעהט א גרויסע "רעגן
בויגן" ..און אף על פי כן פארשטייט ער נישט דעם "רמז" וואס מען וויל
איהם דא מרמז זיין פון הימל [אז ער זאל תשובה טוהן" :בִ תְ שּובָ ה ְשלֵמָ ה"
פארן הייליגן באשעפער].
"די לְ חַ כִ ימָ א" – אבער א" :חָ כָם" פארשטייט דאך שוין יא:
אבערַ :
"בִ ְר ִמיזָא" – מיט א קליין רמז ..און ער קערט זיך טאקע צוריק צום
אייבערשטן ווי שנעלער ,ווייל" :וְ אִ ם ֹלא עַ כְ שָ יו אֵ ימָ תַ י" ,און עס איז דאך
שוין העכסט צייט "תשובה" צו טוהן פארן הייליגן באשעפער" :בִ תְ שּובָ ה
ְשלֵמָ ה" ,און עס איז דאך שוין העכסט צייט צו לעבן א לעבן מיט אביסעל'ע
מער" :י ְִרַאת שָ מַ יִם".
און די אמת איז דאך ,אז די ענין פון לעבן שטענדיג מיט" :י ְִרַאת שָ מַ יִם" איז
דאך שוין טאקע אויך מרומז אין דעם ערשט'ן פסוק פון "פרשת נח" ,ווייל
די ראשי תיבות פון די ווערטער" :אֵ לֶה ּתוֹלְ דֹת נֹ חַ נֹ חַ אִ יש צַ ִדיק ּתָ ִמים הָ יָה
בְ ֹדרֹתָ יו אֶ ת" – איז דאך טאקע אויך גימטריא" :י ְִרַאת שָ מַ יִם" [מיטן כולל],
ווייל יא ר' יוד ,די גאנצע "צדקות" פון נח איז געקומען פון דעם וואס ער
האט געהאט אביסעל'ע" :י ְִרַאת שָ מַ יִם" ביי זיך אין הארץ.
איי ..וועט איינער אבער פרעגן ,אז ווי אזוי קען מען טאקע צו קומען צו
האבן דאס ביסעל'ע" :י ְִרַאת שָ מַ יִם" ביי זיך אין הארץ!?..
קיב
אליעזר נח נעימות
ֱֹלקים הִ תְ הַ לְֶך נֹ חַ " ,ווייל
וועגן דעם פירט טאקע די פסוק דא אויס ,אז" :הָ א ִ
ֱֹלקים הִ תְ הַ ֶלְך נֹ חַ " – איז דאך סופי תיבות" :חָ כָם"[ ,אזוי
די ווערטער" :הָ א ִ
ווי דער הייליגער בעל הטורים זאגט דאך אונז שוין טאקע בפירוש] ,ווייל יא
ר' יוד ,אויב ווילסטו צו קומען צו" :י ְִרַאת יהו-ה" ,דעמאלט'ס איז דאס נאר
דורך דער הייליגער "תורה" הק' וואס ווערט דאך ָאן גערופן" :חָ כְ מָ ה".
אשית חָ כְ מָ ה" – ווייל דער הייליגער "תורה" הק' וואס ווערט ָאן
ווייל" :רֵ ִ
אשית" ,און דער הייליגער "תורה" הק' וואס ווערט ָאן גערופן: גערופן" :רֵ ִ
"חָ כְ מָ ה" ,איז דאך די וועג ָאן צו קומען צו" :י ְִרַאת יהו-ה".
ווייל דער הייליגער נעים זמירות ישראל דוד המלך עליו השלום זאגט דאך
אונז שוין בפירוש אין זיין הייליגן ספר תהלים (קפיטל קי"א פסוק י') ,אז:
אשית חָ כְ מָ ה" – אז דורך דער הייליגער "תורה" הק' וואס ווערט ָאן
"רֵ ִ
אשית" ,און דורך דער הייליגער "תורה" הק' וואס ווערט ָאן
גערופן" :רֵ ִ
גערופן" :חָ כְ מָ ה" ,קען מען זוכה זיין צו" :י ְִרַאת יהו-ה":
נָּבלָּ ה ׁ ָּשם ְש ָּפ ָּתם
ָּה ָּבה נ ְֵר ָּדה ְו ְ
הָ בָ ה נ ְֵר ָדה ְונָ ְבלָה ָשם ְשפָ ָתם וגו' :עס איז דאך שוין באקאנט פאר א
יעדעם איינעם ,אז שלמה המלך זאגט דאך אונז שוין בפירוש אין משלי
(קפיטל י"ח פסוק כ"א) ,אז" :הַ חַ יִ ים וְ הַ מָ וֶת בְ יַד הַ לָשוֹן" – אז די "טויט"
און די "לעבן" פון א מענטש זענען דאך געוואנדן אין דעם "צונג" פון א
מענטש ,ווייל אויב א מענטש היט זיך נישט ח"ו זיין מויל ,און ער האט א
שמוציגע שפראך ,און ער רעדט ח"ו" :נִיבּול פֶ ה" רח"ל ,ברענגט ער זיך
נעבעך אליין ָאן דורך דעם כל מיני צרות צרורות עד אין סוף רח"ל.
קיג
אליעזר נח נעימות
און די גמרא זאגט דאך אונז שוין טאקע אויך בפירוש אין מסכת שבת (דף:
ל"ג ע"א) ,אז" :שֶ כָל הַ ְמנַבֵ ל אֶ ת פִ יו" – אז אויב א מענטש רעדט ח"ו:
"נִיבּול פֶ ה" רח"ל ,דעמאלט'ס איז" :אֲפִ לּו נ ְֶחּתַ ם עָ לָיו גְ זַר ִדין שֶ ל ִשבְ עִ ים
שָ נָה לְ טוֹבָ ה נֶהְ פַ ְך עָ לָיו לְ ָרעָ ה" – איז אפילו אויב עס איז שוין אפ געשריבן
געווארן אויף א איהם א גוטע" :גְ זַר ִדין" פאר גאנצע זיבעציג יאר רצופות,
ווערט דאס אבער נאך אלץ איבער געדרייט אויף איהם צו שלעכט'ס דורך
זיין" :נִיבּול פֶ ה" וואס ער האט דא יעצט גערעדט.
און די גמרא (שבת דף :ל"ג ע"א) זאגט דאך אונז שוין טאקע אויך בפירוש
אויף איינער וואס רעדט" :נִיבּול פֶ ה" ,אז" :שֶ מַ ע ֲִמ ִיקין ל ֹו גֵיהִ נֹ ם" – אז מען
מאכט איהם טיפער זיין גיהנם רח"ל ,אזוי הארב איז די עבירה פון רעדן
שמוציג און אום איידל.
און דער הייליגער פלא יועץ ברענגט דאך אונז שוין טאקע אויך קלאר אראפ
די הארב'קייט פון רעדן" :נִיבּול פֶ ה" ,און דער הייליגער פלא יועץ זאגט
דאך אונז שוין טאקע אויך בפירוש ,אז" :וְ ָכזֹאת וְ ָכזֹאת הֶ א ֱִריכּו ַרבוֹתֵ ינּו
זִ כְ ר ֹונָם לִ בְ ָרכָה בְ עֹ נֶש הַ ְמ ַדבֵ ר נַבְ לּות הַ פֶ ה" וכו' ,און ער פירט דארטן אויס
גאר שארפע ווערטער אויף די סארטן מענטשן וואס רעדן ליידער" :נִיבּול
פֶ ה" ,און דער הייליגער פלא יועץ דרוקט זיך דארטן אויס אויף זיי דעם
לשון אז" :אוֹי לָהֶ ם ִמיוֹם הַ ִדין"!..
און דער הייליגער פלא יועץ ברענגט דארטן אויך אראפ א פחד'יגע מעשה
פון א מענטש וואס האט ליידער גערעדט" :נִיבּול פֶ ה" ,און ווי אזוי ער איז
נעבעך געשטארבן מיט א "מיתה משונה" וואס איז נאך קיינמאל נישט
געהערט געווארן אויף דער וועלט.
קיד
אליעזר נח נעימות
און ממילא" :לְ זֹאת ֶיח ֱַרד כָל לֵב" ,און א מענטש דארף דאך גאר שטארק
אכטונג געבן צו שטיין ווייט פון" :נִיבּול פֶ ה" ,און נישט ח"ו רעדן אפילו
אזא סארט ווארט וואס פארמאגט נאר אין זיך א "ניצוץ" פון" :נִיבּול פֶ ה",
ּומן הַ דוֹמֶ ה לוֹ" ,און זיך
נאר א מענטש דארף זעהן" :לְ הַ ְר ִחיק ִמן הַ כִ עּור ִ
נישט באנוצן מיט קיין ווערטער וואס האט נאר אפילו א "שמעק" פון:
"נִיבּול פֶ ה".
ּומ ְש ִמיעָ תָ ן" ,ווייל" :כִ י פְ גִ יעָ תָ ן ָרעָ ה" ,און:
און" :שוֹמֵ ר נַפְ ש ֹו י ְִרחַ ק מֵ הֶ ן ִ
"אוֹי לָהֶ ם ל ְַמ ַדבְ ִרים" – און וויי איז פאר די מענטשן וואס רעדן" :נִיבּול
פֶ ה" ,אוןַ " :ואֲהָ ּה ֲעלֵיהֶ ם עַ ל הַ שו ְֹמעִ ים וְ אֵ ינָם מו ִֹחים" – און וויי איז פאר די
מענטשן וואס הערן" :נִיבּול פֶ ה" און זיי זענען נישט מוחה אויף דעם ,ווייל:
"אֵ לּו וָאֵ לּו נ ְִש ָרפִ ין בְ בֵ ית הַ ָדשֶ ן" ,עד כאן דבריו הקדושים ,פחד'יגע ווערטער
פון דעם הייליגן פלא יועץ ,אבער משא"כ איינער וואס איז" :שוֹמֵ ר פִ יו
ּולְ שוֹנוֹ" ,איז דאך" :שוֹמֵ ר ִמצָ רוֹת נַפְ שוֹ".
און ממילא יעצט פארשטייען מיר דאך שוין זייער גוט וואס עס איז דא פָ אר
געקומען ביי די מעשה פון דיַ" :אנְשֵ י דוֹר הַ פְ ָלגָה" ,ווייל דער אייבערשטער
האט דאך דא געוואלט יעצט באשטראפן דיַ" :אנְשֵ י דוֹר הַ פְ ָלגָה" פארן
וועלן מוריד זיין" :בְ מַ לְ כּות שָ מַ יִם".
אבער דער אייבערשטער האט דאך דא אויך געוואלט ווייזן פאר די וועלט די
הארב'קייט פון רעדן" :נִיבּול פֶ ה" און די חורבן וואס קען ליידער ארויס
קומען פון רעדן" :נִיבּול פֶ ה" ,און דער אייבערשטער האט דאך דא אויך
געוואלט ווייזן פאר די וועלט וואס דאס מיינט אז" :שֶ ֹּלא לְ ַדבֵ ר נַבְ לּות הַ פֶ ה
ְסּורין ּוכְ ָליָה לָע ֹולָם" (עיין בפלא יועץ אות כ').
שֶ מֵ בִ יא י ִ
קטו
אליעזר נח נעימות
האט דער אייבערשטער דא געזאגט (כביכול) ,אז לאמיר אראפ גיין דארטן
צו די נידריגע מענטשן וואס מאכן זיך דארטן נאריש און זיי רעדן זיך נאך
נעבעך איין אז זיי זענען שוין געווארן יעצט גאר גאר הויעך[ ,ממש אזוי ווי
קליינע קינדער וואס גייען ארויף אויף א הויעכ'ע ליידער און שרייען אויס
מיט גרויס שמחה אז ..קוק מיר ָאן ,איך בין שוין אסאך גרעסער ווי טאטי].
אבער על פנים ..דער אייבערשטער האט דא געזאגט פארן בית דין של
מעלה ,אז לאמיר אראפ גיין דארטן צו די נידריגע מענטשן וואס מאכן זיך
דארטן נאריש און זיי רעדן זיך נאך נעבעך איין אז זיי זענען שוין געווארן
יעצט גאר גאר הויעך ,און איך גיי זיי נישט אויס הארגע'נען אין א "מגיפה",
ניין ניין ניין ,נאר איך גיי זיי דארטן בלויז מאכן א" :וְ נָבְ לָה שָ ם ְשפָ תָ ם" –
איך גיי זיי דארטן בלויז מאכן אז זיי זאלן נאר ָאן הייבן צו רעדן "שמוציג",
און דיֲ " :עוֹן נִבּול פֶ ה" אליין ..דאס גייט זיי אויס הארגע'נען ,ווייל דיֲ " :עוֹן
נִבּול פֶ ה" אליין איז דאך שוין אזוי הארב ..אז דאס אליין וועט שוין מאכן די
ארבעט מיט זיי דארטן ,און דאס אליין וועט זיי שוין אויס הארגע'נען.
און ממילא וועגן דעם שטייט טאקע נישט קיין איין ווארט אין די פסוקים
דא אז דיַ" :אנְשֵ י דוֹר הַ פְ ָלגָה" זענען "געשטארבן" ,נאר עס שטייט דא נאר
אין פסוק ,אז" :וְ נָבְ לָה שָ ם ְשפָ תָ ם אֲשֶ ר ֹלא י ְִש ְמעּו אִ יש ְשפַ ת רֵ עֵ הּו".
און אויב מען פארשטייט זיך נישט איינער דעם צווייטן ,דעמאלט'ס איז מען
דאך זיכער ארויס געקומען פון דארטן אינגאנצן פארוואונדע'ט און
אינגאנצן צו קלאפט און אינגאנצן צו הארגע'ט.
קטז
אליעזר נח נעימות
און יא טייערע יודן ,דאס וואס" :וְ נָבְ לָה שָ ם ְשפָ תָ ם" – דאס וואס זיי האבן
ליידער גערעדט דארטן" :נִיבּול פֶ ה" ,דאס האט ליידער גורם געווען אז:
"ֹלא י ְִש ְמעּו אִ יש ְשפַ ת רֵ עֵ הּו" – דאס האט ליידער גורם געווען די גאנצע
חורבן דארטן.
און די ווערטערַ" :אנְשֵ י דוֹר הַ פְ ָלגָה" [מיט די צוועלעף אותיות מיטן כולל]
– איז דאך טאקע אויך גימטריאֲ " :עוֹן נַבְ לּות הַ פֶ ה" [מיט די דריי ווערטער],
ווייל יא טייערע יודן ,די גרעסטע חורבנות קומט ליידער ארויס פוןֲ " :עוֹן
נִבּול פֶ ה" ,וויילֲ " :עוֹן נִבּול פֶ ה" הארגע'ט דאך ליידער אויס פון די
שענסט'ע און בעסטע אויב איז מען נישט מוחה אויף דעם.
און דער ענין איז דאך שוין טאקע אויך מרומז אין דעם פסוק פון" :הָ בָ ה
נ ְֵר ָדה וְ נָבְ לָה שָ ם ְשפָ תָ ם" וגו' ,ווייל די ווערטער" :נָבְ לָה שָ ם ְשפָ תָ ם" [מיט די
דריי ווערטער מיטן כולל] – איז דאך טאקע אויך גימטריאַ" :אנְשֵ י דוֹר
הַ פְ ָלגָה ֲעוֹן נִיבּול פֶ ה הָ ְרגָם" ,ווייל יא ר' יוד ,די גרויסע הארבע עבירה וואס
רופט זיך" :נִיבּול פֶ ה" !..דאס האט ליידער געהארגע'ט דיַ" :אנְשֵ י דוֹר
הַ פְ ָלגָה" ,און דאס האט ליידער געברענגט אויף זיי אזעלכע שווערע:
ִסּורים קָ ִשים ּומָ ִרים עַ ד שֶ יָצְ ָאה נ ְִשמָ תָ ם".
"י ִ
ווייל דער אייבערשטער האט דאך דא געוואלט ווייזן מיט דעם פאר די
וועלט ,אז אויף די גרויסע הארבע עבירה וואס רופט זיך" :נִיבּול פֶ ה" קומט
דאך די שווערסט'ע עונשים וואס עס איז נאר פארהאנען אויף דער וועלט,
עד כדי כך איז דער אייבערשטער מקפיד אויף דעם אז א מענטש זאל
פארמאגן א ריינע שפראך ,און נישט ח"ו רעדן שמוציג און באשמירן דעם:
"פַ לְ ִטין שֶ ל מֶ לְֶך" מיט שמוציגע רייד.
קיז
אליעזר נח נעימות
ווייל" :נִיבּול פֶ ה" פארשמירט דאך אינגאנצן די "מויל" פון א מענטש ,און
אויב די מויל פון א מענטש איז נישט ריין ,דעמאלט'ס קען ער דאך נישט
אריין קומען אין דעם בית המדרש כדי צו דאווענען פארן הייליגן
בא שעפער ,ווייל די מויל איז דאך אום ריין ,און א שמוציגע כלי קען דאך
ניט אמאל אריין קומען צום מלך בכלל ,ווייל עס האט דאך גאר גאר א
שלעכט'ן ריח ,און מען קען דאך נישט אריין ברענגען קיין שמוץ אין דעם
שיינעם ריינעם" :פַ לְ ִטין שֶ ל מֶ לְֶך".
און די ענין פון" :נִיבּול פֶ ה" איז דאך א "סתירה" מיט א "יודיש קינד" ,און
די ווערטער" :נִיבּול פֶ ה" – איז דאך טאקע אויך גימטריאַ " :יעֲקֹ ב" [מיטן
ֱֹלקים" ,און די צוויי
כולל] ,ווייל יא ר' יוד ,עס איז" :זֶה לְ עֻמַ ת זֶה עָ שָ ה א ִ
זאכן קענען דאך נישט גיין צוזאמען ,ווייל אדער ביזטו א "יוד" ,און אדער
רעדסטו" :נִיבּול פֶ ה" רח"ל ,די צוויי זאכן גייען דאך נישט צוזאמען ,און
ניין ר' יוד ,די צוויי זאכן גייען דאך אויס דרוק'לעך נישט צוזאמען!..
ווייל דער הייליגער פלא יועץ זאגט דאך אונז שוין בפירוש ,אז דער
הייליגער באשעפער שרייט [כביכול] אויס אויף איינער וואס רעדט" :נִיבּול
ֱֹלקים מַ ה לְ ָך לְ סַ פֵ ר חֻ קָ י"!..
פֶ ה" אז" :וְ ל ָָרשָ ע ָאמַ ר א ִ
און עס שטייט דאך שוין טאקע פון איינער פון די פריער'דיגע צדיקים ,אז
אויב ווילסטו וויסן "ווער א מענטש איז" ,זאלסטו דעמאלט'ס קוקען אויף
זיין "מויל" ,דאס מיינט ,אז אויב ווילסטו וויסן "ווער א מענטש איז",
זאלסטו דעמאלט'ס קוקען "ווי אזוי ער רעדט" ,אויב רעדט ער איידל און
שיין ,דעמאלט'ס איז א סימן אז ער איז שיינע ריינע מענטש ,אבער אויב
קיח
אליעזר נח נעימות
רעדט ער חלילה אום איידל ,קענסטו דעמאלט'ס זיין זיכער אז עפעס טויג
נישט מיט איהם ,און דערווייטער זיך פון איהם.
און דער הייליגער תורה הק' זאגט דאך אונז שוין טאקע אויך בפירוש אין
פרשת נצבים (קפיטל ל' פסוק י"ד) ,אז" :כִ י קָ רוֹב אֵ לֶיָך הַ ָדבָ ר ְמאֹ ד" – אז
אויב ווילסטו זוכה זיין קונה צו זיין דער הייליגער תורה הק' ,זאלסטו
דעמאלט'ס קודם זיכער מאכן אז" :בְ פִ יָך" – אז די מויל דיינע איז בסדר.
און בעצם דארף דאך א מענטש זעהן גאר שטארק אכטונג צו געבן אויף זיין
מויל ,ווייל דאס איז דאך די איינציגסט'ע "שווערד" וואס א יודיש קינד
פארמאגט ,אזוי ווי חז"ל זאגן דאך אונז שוין טאקע בפירוש (מדרש תנחומא
פ' בשלח סימן ט') ,אז" :אֵ ין כֹחֵ נּו אֶ לָא בְ פֶ ה" – אז די כח פון א יודיש קינד
איז דאך נאר מיט זיין "מויל".
און דער הייליגער נעים זמירות ישראל דוד המלך עליו השלום זאגט דאך
אונז שוין טאקע אויך אין זיין הייליגן ספר תהלים (קפיטל קמ"ט פסוק ו'
און ז') ,אז" :וְ חֶ ֶרב פִ יפִ יוֹת בְ י ָָדםַ ..לעֲשוֹת נְקָ מָ ה בַ ג ֹויִם" וגו' ,און דאס איז
דאך נאר אויב מען היט זיך אפ דעם דיבור ווי עס דארף צו זיין ,ווייל נאר
דעמאלט'ס פארמאגן מיר דעם" :אֵ ין כֹחֵ נּו אֶ לָא בְ פֶ ה".
אבער אויב מען פארשמירט זיך דאס מויל מיט אום ריינע ווערטער,
פארלירט מען דאך דעמאלט'ס דעם גאנצן כח וואס מיר פארמאגן נאר,
ווייל :אֵ ין כֹחֵ נּו "אֶ לָא" בְ פֶ ה ,און ָאן אונזער מויל ,האבן מיר דאך גארנישט.
קיט
אליעזר נח נעימות
אבער מדה טובה מרובה ..ווען א יודיש קינד היט זיך יא אפ דאס "מויל" און
דאס "צונג" ,און ער האלט דאס טאקע באמת הייליג און ריין ,ווערט דאך
דעמאלט'ס זיין גאנצע" :נֶפֶ ש" אויס גערייניגט ,און זיין גאנצע רוח ווערט
דאך איהם דעמאלט'ס הייליג און ריין.
און עס שטייט דאך שוין טאקע אויך אין די ספרים הק' ,אז וויבאלד משה
רבינו האט געהאט אזא ריינע מויל ,ממילא וועגן דעם האט ער טאקע
געקענט זוכה זיין צו" :פֶ ה אֶ ל פֶ ה א ֲַדבֶ ר בוֹ" – ממילא וועגן דעם האט ער
טאקע געקענט זוכה זיין אז ער האט געקענט רעדן מיטן אייבערשטן אליין:
" ַכאֲשֶ ר י ְַדבֵ ר אִ יש אֶ ל רֵ עֵ הּו".
איי פארוואס !?..די תירוץ אויף דעם איז ,צוויי ווערטער ,און די צוויי
"קדֻ שַ ת הַ ִדבּור" – ווייל משה רבינו איז דאך געווען אפ
ווערטער זענעןְ :
געהיטן" :בִ ְקדֻ שַ ת הַ ִדבּור" ,און ממילא וועגן דעם האט ער געקענט זוכה זיין
ֱֹלקים ַי ֲענֶנּו בְ קוֹל":
ביי מתן תורה צו דעם" :מֹ שֶ ה י ְַדבֵ ר וְ הָ א ִ
און מיט דעם ענדיגן מיר :אז מיר זאלן זוכה זיין אז ווען
עס וועט זיין" :אָּ סֻ ָּרה ּנָּא" – ווען מען וועט אוועק גיין פון
דעם גרויסן התעוררות ,זאל אבער נאך אלץ זיין:
"וְ אֶּ ְראֶּ ה אֶּ ת ה ּמ ְראֶּ ה ה ָּּגדֹל ה ּזֶּה"!..
תם ולא נשלם!
שבח ושירה לאל בורא עולם!
יצא לאור לז"נ זקני הרב ר' יצחק בן יונה ז"ל
קכ
אליעזר נח נעימות
קכא
אליעזר נח נעימות
קכב
