gilyoines.com חזרה לאתר · Back to the site

נעימות אליעזר - סקולען · Ne'imois Eliezer - Skulen — נח (2026-10-12)

מוציא לאור: נעימות אליעזר - סקולען · Ne'imois Eliezer - Skulen

שבוע: נח (2026-10-12)

נעימות אליעזר - סקולען · Ne'imois Eliezer - Skulen — נח (2026-10-12)

פתח את ה-PDF הורדה

  ‫אליעזר‬ ‫נח‬ ‫נעימות‬ ‫©‬ ‫כל הזכויות שמורות‬ ‫למכון נעימות אליעזר סקולען בארה"ק‬ ‫ואין רשות לצלם או לתרגם או להעתיק‬ ‫למאגר מידע אפילו חלק מן הספר ללא אישור בכתב‬ ‫לקחת חלק בהדפסת ספרי סקולען צור קשר במייל ‪skulen3@gmail.com‬‬ ‫‪copyright by mechon nemois eliezer skulen. beth shemesh.‬‬ ‫‪in all countries subscribing to the international copyright union.‬‬ ‫‪PRINTED IN ISRAEL‬‬ ‫יצא לאור העולם ע"י‬ ‫מכון נעימות אליעזר בארה"ק‬ ‫‪053-415-2636‬‬ ‫ב‬ ‫אליעזר‬ ‫נח‬ ‫נעימות‬ ‫הסכמת הרב קלמן ווייס שליט"א‬ ‫מו"צ העדה החרדית‬ ‫בס"ד כ"ז שבט תשפ"א‬ ‫הנני בזה בשורות האלה לחזק ולאמץ את ידי הבה"ח החשוב והיקר‬ ‫ירא שמים ובעל מדות תרומיות דבוק בלו"נ ברבותינו הק' מסקולען‬ ‫זי"ע ולהבל"ח לכ"ק האדמורי"ם ממשיכי דרכם שליט"א‬ ‫כמר אליעזר זוסיא רובין ני"ו‬ ‫אשר ליקט ואיזן דבריהם הקדושים של האדמורי"ם מסקולען זצוק"ל‬ ‫במשך שנים על ענינים שונים בתורה ועבודת השי"ת וכן במה‬ ‫שהביאו מספה"ק תלמידי הבעש"ט הק' בענינים רמים אלו והבה"ח‬ ‫החשוב הנ"ל תורגם אותם ללשון "האידיש" שיהא שימה בפיהם של‬ ‫רבים אשר אינם מבינים בלה"ק‬ ‫ונקרא שמו "נעימות אליעזר"‬ ‫ודבר גדול מאד עשה בעמיו לקרב דבריהם הק' אשר מלאים ביר"ש‬ ‫וקדושה בדברים היוצאים מלב טהור וקדוש שבודאי יכנסו ללבם של‬ ‫ישראל לקרבם לעבוד"ה ולתורה וקדושה וע"כ גם ידי תכון עמו‬ ‫להוציא לאור ספר הקדוש הזה ויזכה להפיץ תורתם בקרב ישראל‬ ‫מתוך נחת ובריות גופא ברוב הצלחה וסייעתא דשמיא בכל הענינים‬ ‫אמן‪:‬‬ ‫הכו"ח לכבוד התורה וצדיקי הדור‪:‬‬ ‫קלונימוס קלמן ווייס‬ ‫ג‬ ‫אליעזר‬ ‫נח‬ ‫נעימות‬ ‫הסכמת אב"ד קאסאן שליט"א‬ ‫מו"צ העדה החרדית‬ ‫הנני מצטרף להנ"ל והשי"ת יעזור להרחיב גבולי הקדושה ויתקדש שם‬ ‫שמים בעולם ובזכות זה נזכה בקרוב להתגלות מלך המשיח בב"א‪:‬‬ ‫הסכמת כ"ק מרן אדמו"ר מסערט ויזניץ שליט"א‬ ‫דער אייבערשטער זאל העלפן אז מ'זאל זיך קענען מתחזק זיין און‬ ‫מתרומם זיין אויפן דרך פון אונזערע הייליגע רבי'ס "לבית סקולען"‪,‬‬ ‫און אין סקולען איז דאך אסאך אסאך לייכטער זיך צו מתרומם זיין‪,‬‬ ‫ווייל די זיס'קייט דארטן איז דאך גאר גאר הויעך און דערהויבן און‬ ‫ליכטיג‪ ,‬און איך בין זיכער אז פון אויבן וועלן זיי משפיע זיין שפע‬ ‫עבודת השם פאר די אלע וואס וועלן לערנען אין דעם הייליגן ספר‪.‬‬ ‫[והוסיף‪ :‬ס'איז מיר שווער "נישט" צו חתמ'נען אויף אזאנ'ס]‪.‬‬ ‫יעקב בהה"צ מוהר"א זצללה"ה‬ ‫ד‬ ‫אליעזר‬ ‫נח‬ ‫נעימות‬ ‫הסכמת כ"ק מרן אדמו"ר מדושינסקיא שליט"א‬ ‫הנני בזה לחזק ולאמץ ידי הבה"ח היקר זוכה ומזכה את הרבים‬ ‫כמר אליעזר זוסיא רובין נרו יאיר ויזרח‬ ‫יהי ד"א עמו בכל אשר יפנה‪ ,‬ויצליח דרכו הטובה על דרך רבותיו‬ ‫הקדושים אשר האירו את ישראל בנועם אמרותיהם וזמירותיהם‪,‬‬ ‫ויזכה לראות ברכה בעמלו מתוך הרחבת הדעת וטוב לב תמיד‬ ‫לאויושט"א‪:‬‬ ‫ה‬ ‫הסכמת כ"ק מרן אדמו"ר מסקולען מאנסי שליט"א‬ ‫ה‬ ‫אליעזר‬ ‫נח‬ ‫נעימות‬ ‫ו‬ ‫אליעזר‬ ‫נח‬ ‫נעימות‬ ‫הסכמת רב דקהל אש תמיד בני ברק שליט"א‬ ‫הנני באתי להמליץ טוב עבור הבה"ח חסידא ופרישא המפורסם‬ ‫בתורותיו ומידות הטובות והישרות מתאבק באפר רגליהם כל צדיקי‬ ‫הדור ובפרט כ"ק האדמורי"ם מסקולען‬ ‫ה"ה שמו הולך לפניו‬ ‫מוהר"ר אליעזר זוסיא רובין שליט"א‬ ‫יה"ר שיזכה תמיד להפיץ מעינתיו חוצה ויזכה תמיד את הרבים בטוב‬ ‫טעם ודעת ואך טוב וחסד ירדפוהו כל ימי חייו בחן של טעם זקנים‬ ‫ויזכה במהרה לקבל פני משיח צדקנו אמן בב"א‪:‬‬ ‫ידידו המכבדו בלב טוב‬ ‫ורבינו זצ"ל היה אומר תמיד‪ ,‬שלפני שהולכים ללמוד צריכים‬ ‫לכוון לקיים מצות לימוד התורה‪ ,‬כי הרי מצות צריכות כוונה‪,‬‬ ‫וממילא וצריך אדם לומר קודם הלימוד בפה מלא‪:‬‬ ‫של‬ ‫או ַריְ י ָתא ֶׁ‬ ‫שה ְ ּד ֹ‬ ‫ה ֲֵרינִ י מ ּוכָ ן ּו ְמז ּו ָמן לְ ַקיֵם ִמ ְצוַ ת ֲע ֵ‬ ‫ש ּ ָכת ּוב ּ ַב ּת ֹו ָרה ּולְ מַ ְד ּ ֶׁתם א ָֹתם‬ ‫מו ֶׁ‬ ‫לִ ּמ ּוד הַ ּת ֹו ָרה ְּכ ֹ‬ ‫שה ִמ ְצוָ ה ז ּו ְּכ ֵדי לְ ַק ּיֵם‬ ‫עו ֶׁ‬ ‫ּו ְשמַ ְר ּ ֶׁתם ַל ֲעש ָֹתם וַ ה ֲֵרינִ י ֹ‬ ‫ִמ ְצוַ ת ּב ֹו ְר ִאי ּו ְכ ֵדי ַל ֲעש ֹֹות נַחַ ת ר ּוחַ לְ הַ ּב ֹו ֵרא יִ ְת ּ ָב ַר ְך‬ ‫שם ּ ָכל יִ ְש ָר ֵאל‪:‬‬ ‫מו ְּב ֵ‬ ‫ְש ֹ‬ ‫יך ה ּוא ּו ְש ִכינְ ּ ֵת ּה ִּב ְד ִחיל ּו ּו ְר ִחימ ּו‬ ‫שא ְּב ִר ְ‬ ‫שם יִ ח ּוד קֻ ְד ָ‬ ‫לְ ֵ‬ ‫שם‬ ‫שם י"ה ְּבו"ה ְּביִ ח ּו ָדא ְשלִ ים ְּב ֵ‬ ‫ּו ְר ִחימ ּו ּו ְד ִחיל ּו לְ יַ חֵ ד ֵ‬ ‫שה יָ ֵדינ ּו‬ ‫יהי נ ַֹעם יְ הֹוָ ה אֱ לֹהֵ ינ ּו ָעלֵינ ּו ּומַ ֲע ֵ‬ ‫ּ ָכל יִ ְש ָר ֵאל‪ִ :‬ו ִ‬ ‫שה יָ ֵדינ ּו ּכ ֹונְ נֵה ּו‪:‬‬ ‫ּכ ֹונְ נָ ה ָעלֵינ ּו ּומַ ֲע ֵ‬ ‫ז‬ ‫אליעזר‬ ‫נח‬ ‫נעימות‬ ‫וכ"ק מרן רבינו זצ"ל‬ ‫היה אומר תמיד בכל הזדמנות‪:‬‬ ‫אז‪" :‬לְ כ ּו ָבנִ ים" – אז ווען איר גייט‬ ‫אוועק פון די התעוררות‪ ,‬דעמאלט'ס‪:‬‬ ‫"ש ְמע ּו לִ י" – דעמאלט'ס זאל אייך‬ ‫ִ‬ ‫קלונגען אין די אויער'ן דאס וואס איר‬ ‫האט דא געהערט‪!..‬‬ ‫ווייל בשעת ווען איר זענט דא‪,‬‬ ‫דעמאלט'ס זעה איך דאך שוין אליין‬ ‫אז איר הערט מיך אויס‪ ,‬נאר ווען‬ ‫איר גייט "אוועק"‪ ..‬דעמאלט'ס זאל‬ ‫אייך קלונגען אין די אויער'ן דאס‬ ‫וואס איר האט דא געהערט‪!..‬‬ ‫ח‬ ‫אליעזר‬ ‫נח‬ ‫נעימות‬ ‫הקדמה‬ ‫י'שמחו ה'חסידים ו'יגילו ה'משתוקקים לראות אור כי טוב מאמרי קודש‬ ‫מרז"ל קדושים אשר בארץ המה‪ ,‬ובשבח והודאה להשי"ת שהחיינו‬ ‫וקימנו והגיענו לזמן הזה אני מודה ומשבח לאדון כל על שזכיתי לגמור‬ ‫ספר "נעימות אליעזר" על התורה ומועדים באידיש אשר מיוסד על‬ ‫דברי חז"ל ועל דברי רבותינו הקדושים תלמידי הבעל שם טוב הק'‬ ‫ותלמידי המגיד זצוק"ל‪ ,‬כדי שכל יהודי פשוט יזכה לשאוב מתורתם של‬ ‫רז"ל אשר מפיהם אנו חיים כל ימינו על אדמתינו‪ ,‬וכדי שכל יהודי פשוט‬ ‫יזכה לדעת את הדרך אשר ילכו בה ואת המעשה אשר יעשון‪.‬‬ ‫והרי כבר ידוע ליודעי חן‪ ,‬כי אמרו רז"ל (יבמות צ"ז‪ ).‬על כל האומר דבר‬ ‫שמועה מפיהם ששפתותיו דובבות בקבר‪ ,‬ובספר חסידים (ס' רכ"ד)‬ ‫איתא שהם מתפללין עליו שם וממליצים טובה עליו עכלה"ק‪.‬‬ ‫ומודה אני לפניך ה' אלקי ואלקי אבותי אשר זכיתי להוציא לאור ספר‬ ‫"נעימות אליעזר" על התורה ומועדים באידיש אשר מטרתו של הספר‬ ‫הוא אך ורק שכל יהודי יזכה לחיות עם "שויתי ה' לנגדי תמיד" בכל רגע‬ ‫ורגע ולקיים "בכל דרכיך דעהו" במלא מובן המלה‪.‬‬ ‫וברוך הוא אלקינו אשר נתן סיעתא דשמיא בעמלי וזכיתי לראות ברכה‬ ‫בעמלי‪ ,‬אשר אחרי שנים רבות וארוכות זכיתי לברך על המוגמר ולזכות‬ ‫את הרבים בדברים פשוטים וברורים נראים לעינים בעניני עבודת השם‬ ‫יתברך תורה ותפילה ומידות טובות וישרות‪ ,‬ואכן שמע אלקים מתוך‬ ‫סיעתא דשמיא אשר הרגשתי בה על כל צעד ושעל במהלך חיבור ספר‬ ‫זה‪ ,‬ומתוך שבח והודיה להשי"ת על כל הטוב אשר גמלני‪ ,‬הנני עומד‬ ‫עתה ב"פתח השער" ומתחנן לפני בורא כל עולמים שכה יתן ה' וכה‬ ‫יוסיף ויזכני להעלות דבר נאה ומתוקן על שולחן חכמים‪ ,‬ולהוסיף דעת‬ ‫ט‬ ‫אליעזר‬ ‫נח‬ ‫נעימות‬ ‫ותבונה ויראת ה' טהורה בתוך לבבות ישראל‪ ,‬ואל יצא מתחת ידי שום‬ ‫מכשול חס ושלום‪ ,‬רק יחזק את האמונה ואת הניצוץ היהודי אשר נמצא‬ ‫בתוך כל אחד ואחד מישראל‪ ,‬ובעזרת השם יתברך יהיה לתועלת‬ ‫הרבים‪ ,‬ובפרט לבחורי ואברכי חוץ לארץ שיותר קל להם ללמוד ספרים‬ ‫"באידיש"‪ ,‬והרי כבר כתוב בתורתינו הק' בפרשה וילך (ל"א פ' י"ט)‪:‬‬ ‫"ועתה כתבו לכם את השירה הזאת ולמדה את בני ישראל שימה‬ ‫בפיהם"‪ ,‬פירוש שכל יהודי יזכה להבין ולהשכיל את התורה בשפה‬ ‫שהוא מבין טוב‪.‬‬ ‫וכאן המקום לציין שכל הספר מתחילה עד הסוף נעשית ע"פ הוראת‬ ‫והדרכת גדולי ישראל על כל צעד ושעל‪ ,‬וזהו אינו רק ספר לקריאה‬ ‫גרידא‪ ,‬כי אם גם ספר של לימוד התורה באמת‪ ,‬יען כי הרי זה משפיע‬ ‫יראת שמים במדה גדושה על לבבות ישראל‪.‬‬ ‫וכאן המקום להודות ולהלל לכל האנשים שעזרו ותרמו ותמכו למען‬ ‫הוצאת ספר זה‪ ,‬יהי רצון מלפני אבינו שבשמים שיזכו לראות אך ורק‬ ‫תענוג ונחת דקדושה מכל יוצ"ח‪ ,‬ויזכו לראות בנים ובני בנים עוסקים‬ ‫בתורה ובמצות באמת לאויושט"א‪.‬‬ ‫ובצאתי אפרוש כפי אל ה' בתפילה שאזכה לישב באהלה של תורה‬ ‫ולהרביץ תורה ויראה כל ימי חיי‪ ,‬ואזכה לעבוד את השם יתברך‬ ‫בשמחה ובטוב לבב מרוב כל מתוך שמחה של מצוה יחד עם כל‬ ‫ישראל‪ ,‬ואזכה להיות מאלו שמוסיפים יופי לכתר הגדול שנקרא‬ ‫תפארת ישרא"ל זרע אברה"ם אוהבו‪ ,‬מתוך הרחבת הדעת ומנוחה‪,‬‬ ‫ומתוך בריות גופא ונהורא מעליא‪ ,‬עדי נזכה בקרוב ליעוד הנביא ומלאה‬ ‫הארץ דעה את ה' וברחמים גדולים אקבצך בביאת גואל צדק ובבנין‬ ‫בית המקדש השלישי במהרה בימינו אמן‪:‬‬ ‫י‬ ‫אליעזר‬ ‫נח‬ ‫נעימות‬ ‫ֵא ּ ֶּלה ּת ֹו ְלדֹת נֹח‬ ‫ֵא ּלֶׁה ּת ֹולְ דֹת נֹחַ נֹחַ ִאיש צַ ִ ּדיק וגו'‪ :‬עס ווערט דאך שוין געברענגט אין‬ ‫די ספרים הק'‪ ,‬אז א מענטש דארף דאך נישט אזוי פיל זיין פארנומען‬ ‫"מחנך" זיין זיינע קינדער‪ ,‬ווייל אונזערע קינדער ווערן דאך שוין "מחונך"‬ ‫פון זיך אליין‪ ,‬ווייל אויב דער טאטע פירט זיך אויף ווי עס דארף צו זיין‪,‬‬ ‫וועט זיך שוין דעמאלט'ס דער קינד [על פי רוב] אויך אויף פירן ווי עס‬ ‫דארף צו זיין‪.‬‬ ‫"חינּוְך" מיינט דאך בעצם נאר איין זאך‪ ,‬און דאס‬ ‫און די גאנצע ענין פון‪ִ :‬‬ ‫ישית" – זיין א לעבעדיגע משל פאר די אייגענ'ע קינדער ווי‬ ‫איז‪" :‬דּוגְ מָ א אִ ִ‬ ‫אזוי מען דארף זיך אויף פירן‪.‬‬ ‫ישית" ווי אזוי מען דארף‬ ‫און איינמאל די קינדער זעהען שוין א‪" :‬דּוגְ מָ א אִ ִ‬ ‫זיך אויף פירן‪ ,‬דעמאלט'ס דארף מען דאך זיי שוין נישט אזוי פיל "מחנך"‬ ‫זיין‪ ,‬ווייל זיי גייען דאך שוין פון זיך אליין נאך דעם שיינעם גוט'ן וועג וואס‬ ‫זיי האבן געזעהן ביי זייערע עלטערן זאלן זיין געזונט‪.‬‬ ‫און מיר וועלן ברענגען א שטיקעל'ע ראיה פון דעם הייליגן "בית המקדש"‪,‬‬ ‫ווייל עס ווערט דאך שוין קלאר געברענגט אין חז"ל (יומא דף‪ :‬י"ב ע"ב)‪,‬‬ ‫אז ווי אזוי האט מען מחנך געווען א נייע "קלייד" וואס מען האט געדארפט‬ ‫נוצן אין דעם הייליגן בית המקדש‪ !?..‬וואס האט מען געטוהן מיט דעם‬ ‫"קלייד"‪ !?..‬דו מיינס'ט אז מען האט גענומען דעם קלייד און מען האט‬ ‫איהם אויף געהאנגען אויף די וואנט און מען האט איהם ָאן געשריגן טויזנט‬ ‫יא‬ ‫אליעזר‬ ‫נח‬ ‫נעימות‬ ‫מאל אז דו זאלסט וויסן אז "דו ביזט א קלייד פון דעם הייליגן בית‬ ‫המקדש"‪" !..‬דו ביזט א קלייד פון דעם הייליגן בית המקדש"‪ !..‬און ממילא‬ ‫"דו זאלסט זיך אויף אזוי ווי א בית המקדש קלייד"‪ !?..‬ניין ניין ניין‪ ,‬נישט‬ ‫דאס האט מען געטוהן כדי מחנך צו זיין א נייע קלייד אין דעם הייליגן בית‬ ‫המקדש‪.‬‬ ‫נאר מען האט פשוט ָאן געהויבן צו ארבעטן מיט דעם נייעם קלייד‪ ,‬און די‬ ‫"עבודה" האט איר שוין מחנך געווען‪ ,‬און חז"ל זאגן דאך אונז שוין טאקע‬ ‫אויך קלאר בפירוש‪ ,‬אז‪" :‬עֲבו ָֹדתָ ן ְמחַ נְכְ תָ ן" – אז דער כהן האט פשוט‬ ‫געטוהן די הייליגע עבודה מיטן קלייד‪ ,‬און די קלייד איז פשוט מיט‬ ‫"חינּוְך" פון די קלייד‪.‬‬ ‫געגאנגען מיט איהם‪ ,‬און דאס איז געווען די גאנצע‪ִ :‬‬ ‫"חינּוְך" פון די קלייד איז געווען‪ ,‬די "עבודה" וואס מען האט‬ ‫די גאנצע‪ִ :‬‬ ‫גע'ארבעט בשעת'ן גיין ָאן געטוהן מיטן קלייד‪ ,‬ווייל די "עבודה" וואס מען‬ ‫האט גע'ארבעט בשעת'ן גיין ָאן געטוהן מיט די קלייד האט מחנך געווען‬ ‫דעם קלייד צו זיין א בית המקדש קלייד‪.‬‬ ‫און די זעלבע זאך איז דאך אויך מיט דיין טייער קינד ר' יוד‪ ,‬ווייל דו‬ ‫דארפס'ט דאך נישט אזוי פיל ארבעטן מיט דיין קינד איהם מסביר צו זיין‬ ‫וואס ער "דארף" טוהן‪ ,‬און וואס ער "מוז" טוהן‪ ,‬און וואס ער "מעג" טוהן‪,‬‬ ‫און וואס ער "טאר נישט" טוהן‪ ,‬נאר דו טוה אליין דיין הייליגע עבודה‪!..‬‬ ‫און טוה דו אליין וואס דו האסט צו טוהן‪!..‬‬ ‫ישית" פאר דיין קינד‪,‬‬ ‫ווייל דו דארפס'ט דאך זיין א לעבעדיגע‪" :‬דּוגְ מָ א אִ ִ‬ ‫און דו דארפס'ט דאך זיין א לעבעדיגע "ספר תורה" פאר דיין קינד‪ ,‬און דיין‬ ‫יב‬ ‫אליעזר‬ ‫נח‬ ‫נעימות‬ ‫קינד דארף דאך דיר פשוט נאך מאכן‪ ,‬און איינמאל דו פירס'ט זיך שוין אויף‬ ‫ווי עס דארף צו זיין‪ ,‬דעמאלט'ס דארפסטו דאך שוין מער נישט זיין‬ ‫פארנומען אזוי שטארק "מחנך" זיין דיין קינד און איהם זאגן וואס צו טוהן‪,‬‬ ‫ווייל דיין קינד וועט דאך שוין אטאמאטיש "נתחנך" ווערן נאך דיר און נאך‬ ‫גיין דיינע שיינע הנהגות‪.‬‬ ‫און ממילא דו טוה נאר וואס דו האסט צו טוהן‪ ,‬און דיין קינד וועט דאך‬ ‫שוין אטאמאטיש נאך גיין דיינע שיינע פוס טריט‪ ,‬און דאס איז דאך טאקע‬ ‫"חינּוְך"‪ ,‬ווייל די אמת'ע‬ ‫די אמת'ע ריכטיגע אפ טייטש פון דעם ווארט‪ִ :‬‬ ‫"חינּוְך" איז דאך‪" ,‬זיך אליין"‪ ,‬ווייל יא‬ ‫ריכטיגע אפ טייטש פון דעם ווארט‪ִ :‬‬ ‫ר' יוד‪ ,‬דו זאלסט וויסן‪ ,‬אז די‪" :‬מֶ לְֶך" און די‪" :‬מַ לְ כָה" פון דעם שטוב זענען‬ ‫"ד ֶרְך הַ ּתו ָֹרה"‪.‬‬ ‫די ביישפיל פון די‪ֶ :‬‬ ‫"חינּוְך" – איז דאך טאקע אויך גימטריא‪" :‬הַ מֶ לְֶך" [מיטן‬ ‫און די ווארט‪ִ :‬‬ ‫"חינּוְך" – איז דאך טאקע אויך גימטריא‪" :‬מַ לְ כָה"‬ ‫כולל]‪ ,‬און די ווארט‪ִ :‬‬ ‫"חינּוְך" פון א קינד ווענט זיך אין‬ ‫[מיטן כולל]‪ ,‬ווייל יא ר' יוד‪ ,‬די גאנצע‪ִ :‬‬ ‫די‪" :‬מֶ לְֶך" און אין די‪" :‬מַ לְ כָה" פון דעם שטוב‪ ,‬ווייל אויב די‪" :‬מֶ לְֶך" און‬ ‫די‪" :‬מַ לְ כָה" פון דעם שטוב פירן זיך אויף ווי עס דארף צו זיין‪ ,‬וועלן שוין‬ ‫דעמאלט'ס די קינדער אטאמאטיש נאך גיין זייערע שיינע פוס טריט‪.‬‬ ‫און דאס זאגט דאך אונז שוין טאקע אויך די פסוק אין די וואכעדיגע פרשה‪,‬‬ ‫ווייל די פסוק זאגט דאך אונז שוין בפירוש אין די וואכעדיגע פרשה‪ ,‬אז‪:‬‬ ‫"אֵ לֶה ּתוֹלְ דֹת נֹ חַ " – אז דו ווייסט ווי אזוי די "קינדער" פון‪" :‬נֹ חַ " וועלן אויס‬ ‫זעהן‪ !?..‬דאס אלעס ווענט זיך אין‪" :‬נֹ חַ " אליין‪ !..‬ווייל ווי אזוי‪" :‬נֹ חַ " וועט‬ ‫זיך אויף פירן‪ ,‬אזוי וועלן זיינע קינדער אויס זעהן‪.‬‬ ‫יג‬ ‫אליעזר‬ ‫נח‬ ‫נעימות‬ ‫און וויבאלד‪" :‬נֹ חַ אִ יש צַ ִדיק ּתָ ִמים" איז דאך טאקע באמת געווען א אמת'ע‪:‬‬ ‫"צַ ִדיק"‪ ,‬ממילא וועגן דעם האט זיך דאס טאקע שפעטער דערקענט‪:‬‬ ‫"בְ ֹדרֹתָ יו" – ממילא וועגן דעם האט זיך דאס טאקע שפעטער דערקענט אין‬ ‫זיינע שפעטער'דיגע דורות‪ ,‬ווייל ווי אזוי דו פירס'ט זיך אויף‪ ,‬פונקט אזוי‬ ‫וועלן זיך דיינע קינדער אויף פירן‪!..‬‬ ‫ֱֹלקים הִ תְ הַ לְֶך נֹ חַ " – און ממילא וועגן דעם‬ ‫און ממילא וועגן דעם‪" :‬אֶ ת הָ א ִ‬ ‫איז נח שטענדיג געגאנגען צוזאמען מיטן אייבערשטן‪" :‬בִ ּתְ ִמימּות‬ ‫ּובִ פְ ִשיטּות"‪ ,‬ווייל ער האט דאך געוואלט אז זיינע קינדער זאלן זיך אויך‬ ‫אזוי אויף פירן‪ ,‬נו‪ ..‬ווי אזוי מאכט מען אז די קינדער זאלן זיך אויך אויף‬ ‫פירן אזוי ווי א ערליכע יוד דארף זיך אויף פירן‪!?..‬‬ ‫די תירוץ אויף דעם איז‪ ,‬אז מען טוט "אליין" די עבודה‪ ,‬און מען ווייזט פאר‬ ‫די קינדערלעך אז די טאטע פירט זיך אויך אויף אזוי ווי א ערליכע יוד פירט‬ ‫זיך אויף‪ ,‬און איינמאל די קינדער זעהען שוין פאר די אויגן א לעבעדיגע‪:‬‬ ‫ישית" ווי אזוי מען דארף זיך אויף פירן‪ ,‬מאכן זיי דאס דעמאלט'ס‬ ‫"דּוגְ מָ א אִ ִ‬ ‫פונקטליך נאך‪ ,‬און אזוי ווערן זיי שוין "נתחנך" אויף דעם גוט'ן וועג‪ ,‬און‬ ‫דאס איז אלעס ווייל זיי פארמאגן דאך שטענדיג פאר די אויגן א לעבעדיגע‬ ‫משל וואס ווייזט זיי ווי אזוי א ערליכע יוד דארף זיך אויף פירן‪.‬‬ ‫ישית" – איז דאך טאקע אויך גימטריא‪:‬‬ ‫און די ווערטער‪" :‬דּוגְ מָ א אִ ִ‬ ‫"ּתַ עֲשֶ ה" – דאס זאלסטו טוהן‪ ,‬ווייל יא ר' יוד‪ ,‬דו האלטס'ט און איין פרעגן‬ ‫אז‪ ..‬ווי אזוי איז מען "מחנך" די קינדער‪ !?..‬ווי אזוי איז מען "מחנך" די‬ ‫קינדער‪ !?..‬איך וועל דיר זאגן ווי אזוי מען איז "מחנך" קינדער‪ ,‬מען איז‬ ‫"מחנך" קינדער דורך דעם וואס איז "זיך אליין" מחנך קודם‪ !..‬און מען איז‬ ‫יד‬ ‫אליעזר‬ ‫נח‬ ‫נעימות‬ ‫ישית" ווי אזוי‬ ‫"מחנך" קינדער דורך דעם וואס מען איז אליין א‪" :‬דּוגְ מָ א אִ ִ‬ ‫א אמת'ע ערליכע יוד דארף אויס זעהן‪ ,‬און דאס‪ּ" :‬תַ עֲשֶ ה" – און דאס‬ ‫דארפסטו טוהן ר' יוד כדי "מחנך" צו זיין דיינע קינדער‪ ,‬דו דארפס'ט‬ ‫"אליין" זיין א ערליכע יוד‪ ,‬און אויב דו וועסט אליין זיין גוט‪ ,‬דעמאלט'ס‬ ‫וועלן דיר שוין דיינע קינדער אטאמאטיש נאך מאכן‪.‬‬ ‫ווייל די‪" :‬טֶ בַ ע הַ בְ ִריָאה" איז דאך‪ ,‬אז קינדער מאכן נאך א טאטע‪ ,‬און‬ ‫ממילא שאקל דיר איבער א בלאט גמרא‪ ,‬ווייל אויב דו וועסט זיך שאקלען‬ ‫איבער א בלאט גמרא‪ ,‬דעמאלט'ס וועסטו שוין זעהן אז דיינע קינדער וועלן‬ ‫דיר נאך מאכן און זיך אויך שאקלען איבער א בלאט גמרא מיט א זיס'קייט‪.‬‬ ‫און אויב א מענטש נוצט טאקע באמת אויס זיינע‪" :‬שָ עוֹת" אין זיין טאג‪,‬‬ ‫ישית" פאר זיינע‬ ‫דעמאלט'ס איז ער דאך טאקע א אמת'ע‪" :‬דּוגְ מָ א אִ ִ‬ ‫ישית"‪ !?..‬א אמת'ע‪:‬‬ ‫קינדער‪ ,‬ווייל וואס דען מיינט א אמת'ע‪" :‬דּוגְ מָ א אִ ִ‬ ‫ישית" מיינט דען א "ליידיג גייער"‪ !?..‬אוודאי נישט‪.‬‬ ‫"דּוגְ מָ א אִ ִ‬ ‫ישית" מיינט‪ ,‬א וואויל'ע ערליכע יונגערמאן וואס נוצט‬ ‫א אמת'ע‪" :‬דּוגְ מָ א אִ ִ‬ ‫אויס ריכטיג אלע זיינע‪" :‬שָ עוֹת" אין טאג‪ ,‬און די ווארט‪" :‬שָ עוֹת" – איז‬ ‫ישית" [מיטן כולל]‪ ,‬ווייל יא ר' יוד‪,‬‬ ‫דאך טאקע אויך גימטריא‪" :‬דּוגְ מָ א אִ ִ‬ ‫אויב נוצטו אויס ריכטיג אלע דיינע‪" :‬שָ עוֹת" אין דיין טאג‪ ,‬דעמאלט'ס‬ ‫ישית" פאר דיינע קינדער‪.‬‬ ‫ביזטו דאך טאקע א אמת'ע‪" :‬דּוגְ מָ א אִ ִ‬ ‫און דער הייליגער בעל הטורים זאגט דאך אונז שוין טאקע אויך בפירוש אין‬ ‫ֱֹלקים הִ תְ הַ ֶלְך נֹ חַ " – איז דאך סופי‬ ‫די וואכעדיגע פרשה‪ ,‬אז די ווערטער‪" :‬הָ א ִ‬ ‫תיבות‪" :‬חָ כָם" – א קלוגער‪ ,‬אדער מיינט דאס צו זאגן א‪ּ" :‬תַ לְ ִמיד חָ כָם"‪,‬‬ ‫טו‬ ‫אליעזר‬ ‫נח‬ ‫נעימות‬ ‫ֱֹלקים הִ תְ הַ ֶלְך‬ ‫ווייל יא ר' יוד‪ ,‬אויב דו וועסט טוהן די "קלוגע" עצה פון‪" :‬הָ א ִ‬ ‫נֹ חַ " און דו וועסט "אליין" גיין מיטן אייבערשטן‪ ,‬און דו וועסט זיך "אליין"‬ ‫פירן‪" :‬בְ ֶד ֶרְך הַ ּתו ָֹרה וְ הַ י ְִרָאה"‪ ,‬דעמאלט'ס וועלן שוין דיינע קינדער‬ ‫אטאמאטיש נאך גיין דיין גוט'ן וועג‪.‬‬ ‫און אויב דו וועסט טאקע באמת גיין אין די וועגן פון דעם‪" :‬חָ כָם"‪,‬‬ ‫דעמאלט'ס קענסטו נאך האבן א האפענונג אז דיינע קינדער וועלן נאך אויס‬ ‫וואקסן גרויסע‪ּ" :‬תַ לְ ִמ ֵידי ֲחכ ִָמים ַוחֲסִ ִידים אֲהּובִ ים לְ מַ עְ לָה וְ ֶנחֱמָ ִדים לְ מַ טָ ה"‪,‬‬ ‫און אויב דו וועסט טאקע באמת גיין אין די וועגן פון דעם‪" :‬חָ כָם"‪,‬‬ ‫דעמאלט'ס קענסטו נאך האבן א האפענונג צו זעהן אמת'ע ערליכע‪" :‬בָ נִים‬ ‫ּובְ נֵי בָ נִים עוֹסְ ִקים בַ ּתו ָֹרה ּובְ ִמצְ וֹת בֶ אֱמֶ ת"‪:‬‬ ‫ֵא ּ ֶּלה ּת ֹו ְלדֹת נֹח‬ ‫ֵא ּלֶׁה ּת ֹולְ דֹת נֹחַ נֹחַ ִאיש צַ ִ ּדיק וגו'‪ :‬עס ווערט דאך שוין געברענגט אין‬ ‫די ספרים הק'‪ ,‬אז א ערליכע יוד מיינט‪ ,‬אזא איינער וואס לעבט שטענדיג‬ ‫מיט‪" :‬אֱמּונָה"‪ ,‬און ער האט נישט קיין שום טענות אויפן רבונו של עולם‪,‬‬ ‫נאר ער האלט אין איין זאגן‪ ,‬אז‪" :‬לְ ָך ֲא ֹד ָנ‪-‬י הַ צְ ָדקָ ה" – אז‪ ..‬הייליגער‬ ‫באשעפער‪ ,‬דו ביזט גערעכט מיט אלעס וואס דו טוס'ט נאר מיט מיר‪.‬‬ ‫און דער הייליגער תורה הק' זאגט דאך אונז שוין טאקע אויך בפירוש אין‬ ‫פסוק אין פרשת האזינו (קפיטל ל"ב פסוק ד')‪ ,‬אז‪" :‬כִ י כָל ְד ָרכָיו ִמ ְשפָ ט" –‬ ‫אז אלע וועגן פון דעם אייבערשטן זענען דאך מיט "גערעכטיקייט"‪ ,‬און‬ ‫דער אייבערשטער איז דאך א‪" :‬אֵ ל אֱמּונָה" – און דער אייבערשטער איז‬ ‫דאך א באגלייבט'ער גאט‪ ,‬און‪" :‬וְ אֵ ין עָ וֶל" – און ער טוט דאך נישט ח"ו‬ ‫טז‬ ‫אליעזר‬ ‫נח‬ ‫נעימות‬ ‫קיין שום עוולות פאר קיינעם‪ ,‬נאר‪" :‬צַ ִדיק וְ יָשָ ר הּוא" – נאר ער איז א‬ ‫גערעכט'ער און א גלייכער גאט‪.‬‬ ‫און ממילא וועגן דעם האב איך נישט ח"ו קיין שום טענות אויף דיר‬ ‫הייליגער גרויסער טאטע אין הימל‪ ,‬נאר איך גלייב שטענדיג‪" :‬בֶ אֱמּונָה‬ ‫ְשלֵמָ ה" אז אלעס וואס דער אייבערשטער טוט פאר מיר איז טאקע די‬ ‫בעסטע וואס עס איז נאר שייך פאר מיר צו האבן‪.‬‬ ‫און דאס הייסט טאקע א אמת'ע‪" :‬צַ ִדיק"‪ ,‬ווייל וואס איז א‪" :‬צַ ִדיק"‪ !?..‬די‬ ‫תירוץ אויף דעם איז‪ ,‬אז א‪" :‬צַ ִדיק" איז דאך נאר‪ ,‬אזא איינער וואס איז‬ ‫שטענדיג‪" :‬מַ צְ ִדיק" אֶ ת הַ ִדין‪ ,‬און ער גלייבט שטענדיג אז אלעס וואס דער‬ ‫אייבערשטער טוט פאר איהם איז דאך זיכער נאר‪" :‬לְ טוֹבָ ה"‪.‬‬ ‫איי‪ ..‬עס זעהט נישט אויס גוט‪ !?..‬און איי‪ ..‬עס טוט דאך מיר אזוי שטארק‬ ‫וויי‪ !?..‬אבער נו‪ ..‬דו ביזט גערעכט טאקע אז עס טוט מיר טאקע גאר‬ ‫שטארק וויי‪ ,‬אבער ווער האט דאס מיר געגעבן‪ !?..‬ווער‪!?..‬‬ ‫דער "הייליגער באשעפער"‪ ,‬און מיר ווייסן דאך שוין אלע זייער גוט‪ ,‬אז‬ ‫חז"ל האבן דאך אונז שוין קלאר צו געזאגט‪ ,‬אז‪" :‬מֵ אִ ּת ֹו ֹלא תֵ צֵ א הָ ָרעוֹת" –‬ ‫אז עס גייט דאך נישט ארויס קיין שום שלעכטע זאך פון דעם הייליגן‬ ‫באשעפער‪ ,‬נו אויב אזוי מוז דאך דעמאלט'ס זיין אז דאס איז זיכער נאר‪:‬‬ ‫"לְ טוֹבָ ה"‪ ,‬און דאס וואס איך זעה נישט די גוט'ס מיט מיינע אייגענ'ע אויגן‬ ‫איז דאך נאר ווייל [זעהט אויס] איך בין נישט "ראוי" דאס צו זעהן מיט‬ ‫מיינע אייגענ'ע אויגן‪ ,‬אבער אין אמת'ן אריין איז דאך דאס זיכער נאר‪" :‬אַ ְך‬ ‫וְ ַרק ַל ֲהנָָאתִ י ּולְ טוֹבָ תִ י"‪.‬‬ ‫יז‬ ‫אליעזר‬ ‫נח‬ ‫נעימות‬ ‫און אפילו אם תמצא לומר אז עס איז יא א ריכטיגע שוועריקייט‪ ,‬איז עס‬ ‫דאך אבער נאר געקומען ווייל דער אייבערשטער וויל דאך מיר רייניגן דורך‬ ‫דעם פון מיינע עבירות‪ ,‬כדי אז ער זאל מיר שפעטער קענען געבן "שכר"‬ ‫אויף מיינע גוטע מעשים וואס איך האב געטוהן אויף דער וועלט‪.‬‬ ‫און ממילא וועגן דעם הייב איך אויף מיינע אויגן צום הייליגן באשעפער‬ ‫[אפילו בשעת ווען עס רינט מיר טרערן פון מיינע אויגן]‪ ,‬און איך זאג איהם‬ ‫דא קלאר נאך אמאל‪ ,‬אז יא הייליגער באשעפער‪ ,‬איך רוף דא יעצט נאך‬ ‫אמאל אויס‪" :‬בְ פֶ ה מָ לֵא"‪ ,‬אז‪" :‬לְ ָך ֲא ֹד ָנ‪-‬י הַ צְ ָדקָ ה" – אז דו ביזט גערעכט‬ ‫הייליגער גרויסער טאטע אין הימל מיט אלעס וואס דו טוס'ט נאר צו מיר‪,‬‬ ‫און איך האב נישט ח"ו קיין שום טענות אויף דיר הייליגער גרויסער טאטע‬ ‫אין הימל טראץ דעם וואס איך גיי א דורך אזעלכע שווערע‪" :‬צָ רוֹת" און‪:‬‬ ‫ְסּורים" אויף דער וועלט‪.‬‬ ‫"י ִ‬ ‫און טראץ דעם וואס עס טוט מיר גאר שטארק וויי‪ ,‬שריי איך אבער נאך אלץ‬ ‫אויס הויעך‪ ,‬אז‪" :‬לְ ָך ֲא ֹד ָנ‪-‬י הַ צְ ָדקָ ה"‪ !..‬ווייל דאס אלעס קומט דאך פון דיר‬ ‫הייליגער גרויסער רחמנות'דיגער טאטע אין הימל‪ ,‬און דאס הייסט דאך‬ ‫טאקע א אמת'ע‪" :‬צַ ִדיק"‪.‬‬ ‫און דאס מיינט נישט ח"ו אז מען דארף שווייגן בשעת ווען מען האט אמאל‬ ‫א צרה און פשוט פאר מאכן דאס מויל מיט קלעב און נישט בעטן דעם‬ ‫אייבערשטן אז דער אייבערשטער זאל אוועק נעמען די צרה‪ ,‬ניין ניין ניין‪,‬‬ ‫ווייל עס איז דאך סוף כל סוף דא די מצוה וואס הייסט "תפילה"‪ ,‬און א‬ ‫יודיש קינד דארף דאך שטענדיג בעטן זיינע בקשות פון דעם הייליגן‬ ‫באשעפער‪ ,‬אבער אויף אזוי פיל יא [זאגן די ספרים הק']‪ ,‬א יודיש קינד זאל‬ ‫יח‬ ‫אליעזר‬ ‫נח‬ ‫נעימות‬ ‫זיך קיינמאל נישט אפ רעדן פארן אייבערשטן אז‪ ..‬עס גייט דאך מיר אזוי‬ ‫שווער‪ ,‬און עס איז דאך מיר אזוי שלעכט‪ ,‬און ממילא פארוואס האסטו דאס‬ ‫געטוהן צו מיר הייליגער באשעפער‪!?..‬‬ ‫ווייל דער אייבערשטער הערט דאך דעמאלט'ס אויס זיינע ווערטער וואס ער‬ ‫זאגט דעמאלט'ס‪ ,‬און דער אייבערשטער זאגט דאך דעמאלט'ס פאר דעם‬ ‫מענטש וואס האט דאס געזאגט‪ ,‬אז איך האב דאך דיר געגעבן אזא און אזא‬ ‫שוועריקייט יעצט‪ ,‬און דו רעדס'ט זיך אזוי שטארק אפ אויף דעם אז עס איז‬ ‫ממש געפערליך און דו האסט ממש "טענות" אויף מיר‪!?..‬‬ ‫איך וועל דיר שוין ווייזן וואס דאס מיינט א ריכטיגע "פראבלעם"‪ ,‬און‬ ‫דעמאלט'ס קען ח"ו קומען נאך ערגער'ע זאכן אויף דעם מענטש ח"ו‪.‬‬ ‫און דאס מיינט דאך צו זאגן אין אנדערע ווערטער‪ ,‬אז א מענטש דארף זיך‬ ‫טאקע שטענדיג אויס רעדן דאס הארץ צום אייבערשטן און איהם דערציילן‬ ‫אלעס וואס עס טוט איהם נאר וויי‪ ,‬אבער‪ ..‬מען דארף דאס אבער טוהן אויף‬ ‫א אופן פון "בקשה"‪ ,‬אזוי ווי עס שטייט דאך שוין טאקע בפירוש אין די‬ ‫משנה אין אבות (פרק ב' משנה י"ג)‪ ,‬אז דער הייליגער‪ּ" :‬תַ נָא הָ אֱֹלקַ י ַרבִ י‬ ‫ִש ְמעוֹן בֶ ן יוֹחָ אִ י" האט דאך אונז שוין קלאר געזאגט‪ ,‬אז‪" :‬כְ שֶ אַ ּתָ ה ִמתְ פַ לֵל"‬ ‫– אז בשעת ווען דו דאווענס'ט‪ ,‬איז‪ַ" :‬אל ּתַ עַ ש ּתְ פִ לָתְ ָך קֶ בַ ע" – זאלסטו‬ ‫נישט דעמאלט'ס מאכן דיינע תפילות ווי א קביעות'דיגע חוב‪ ,‬נאר‪" :‬אֶ לָא‬ ‫ַרח ֲִמים וְ תַ חֲנּו ִנים לִ פְ נֵי הַ מָ קוֹם" – נאר דו זאלסט דאווענען אויף א אופן פון‪:‬‬ ‫"רח ֲִמים וְ תַ חֲנּונִים" פארן הייליגן באשעפער‪ ,‬ווייל דאס איז דאך טאקע דער‬ ‫ַ‬ ‫ענין דא‪ ,‬אז א מענטש זאל "בעטן" דעם אייבערשטן‪ ,‬און נישט "שרייען"‬ ‫אויפן אייבערשטן ח"ו‪.‬‬ ‫יט‬ ‫אליעזר‬ ‫נח‬ ‫נעימות‬ ‫און דאס איז דאך טאקע די עבודה פון א יודיש קינד‪ ,‬אז אפילו ווען עס טוט‬ ‫איהם אמאל עפעס גאר שטארק וויי‪ ,‬זאל ער זיך אבער קענען באהערשן‪ ,‬און‬ ‫ער זאל נישט ח"ו "שרייען" אויפן אייבערשטן‪.‬‬ ‫נאר פארקערט‪ ,‬ער זאל מתפלל זיין‪" :‬כְ בַ ר ִשבְ יָא ְד ִמתְ חַ נֵן לְ שַ בּויֵיּה" – ער‬ ‫זאל מתפלל זיין אזוי ווי א געפאנגענ'ע מענטש וואס בעט זיך צו זיין הַ אר אז‬ ‫ער זאל "רחמנות" האבן אויף איהם‪ ,‬און ער זאל דעמאלט'ס גלייבן‪:‬‬ ‫"בֶ אֱמּונָה ְשלֵמָ ה" אז‪" :‬לְ ָך ֲא ֹד ָנ‪-‬י הַ צְ ָדקָ ה" – אז דער אייבערשטער איז דאך‬ ‫זיכער גערעכט מיט אלעס וואס ער טוט נאר צו מיר‪.‬‬ ‫און עס שטייט דאך שוין טאקע אויך בפירוש אין פסוק אין חבקוק הנביא‬ ‫(קפיטל ב' פסוק ד')‪ ,‬אז‪ :‬וְ צַ ִדיק "בֶ אֱמּונָתוֹ" י ְִחיֶה – אז א‪" :‬צַ ִדיק" לעבט‬ ‫"אין" זיין‪" :‬אֱמּונָה" – אז א‪" :‬צַ ִדיק" קאכט זיך "אין" זיין הייליגע‪" :‬אֱמּונָה‬ ‫בְ הַ ְשגָחַ ת הַ בוֹרֵ א בָ רּוְך הּוא בְ כָל עֵ ת ו ֶָר ַגע"‪ ,‬און א‪" :‬צַ ִדיק" לעבט דאך‬ ‫שטענדיג נאר מיט‪" :‬אֱמּונָה" אין דעם הייליגן‪" :‬בוֹרֵ א כָל ע ֹול ִָמים" וואס איז‬ ‫דאך‪" :‬בוֹרֵ א ּומַ נְהִ יג" די גאנצע בריאה מתחילה ועד סוף‪.‬‬ ‫און דער ענין איז דאך שוין טאקע אויך מרומז אין דעם פסוק פון‪" :‬אֵ לֶה‬ ‫ּתוֹלְ דֹת נֹ חַ " וגו'‪ ,‬ווייל די ווארט‪" :‬אֵ לֶה" – איז דאך טאקע אויך ראשי‬ ‫תיבות‪" :‬לְ ָך ֲא ֹד ָנ‪-‬י הַ צְ ָדקָ ה"‪ ,‬ווייל די פסוק וויל דאך דיר דא זאגן אזוי‪ ,‬אז‬ ‫אויב‪" :‬אֵ לֶה" – אז אויב דו וועסט זיך צו געוואוינען צו זאגן אויף א יעדע‬ ‫זאך אז‪" :‬לְ ָך ֲא ֹד ָנ‪-‬י הַ צְ ָדקָ ה" – אז דו ביזט גערעכט הייליגער באשעפער מיט‬ ‫אלעס וואס דו טוס'ט נאר צו מיר‪ ,‬און איך האב נישט ח"ו קיין שום‬ ‫"טענות" אויף דיר הייליגער באשעפער‪ ,‬אבער מיט דעם אלעמען‪ ..‬טוה מיר‬ ‫א‪" :‬חֶ סֶ ד" הייליגער באשעפער‪ ,‬און העלף מיר ארויס אז איך זאל קענען‬ ‫כ‬ ‫אליעזר‬ ‫נח‬ ‫נעימות‬ ‫"שפירן" דיין‪" :‬חֶ סֶ ד" וואס דו געבס'ט מיר‪ ,‬דעמאלט'ס זאגט דיר דא די‬ ‫פסוק‪ ,‬אז‪ּ" :‬תוֹלְ דֹת" – אז די "תולדה" פון דעם וועט זיין – די "תוצאה" פון‬ ‫דעם וועט זיין‪ ,‬אז‪" :‬נֹ חַ נֹ חַ " – אז עס וועט דיר ווערן אסאך אסאך גרינגער‬ ‫דאס לעבן‪.‬‬ ‫און דו ווייסט פארוואס‪ !?..‬ווייל‪" :‬אִ יש צַ ִדיק" – ווייל א מענטש וואס איז‬ ‫שטענד יג‪" :‬מַ צְ ִדיק אֶ ת הַ ִדין" א גאנצן צייט‪ ,‬און ער האט נישט ח"ו קיין שום‬ ‫"טענות" אויפן הייליגן באשעפער‪ ,‬נאר ער האלט און איין זאגן א גאנצן‬ ‫צייט‪ ,‬אז‪ ..‬הייליגער באשעפער‪ ,‬דו ביזט דאך שטענדיג גערעכט‪ ,‬און איך‬ ‫וועל דיר קיינמאל נישט אוועק ווארפן אפילו ווען עס זעהט מיר אויס אז דו‬ ‫טוס'ט מיט מיר "דין"‪ ,‬אזא איינער האט דאך גאר גאר א גרינגע לעבן‪.‬‬ ‫ווייל אויב א מענטש לעבט מיט‪" :‬אֱמּונָה" אין דעם הייליגן‪" :‬בוֹרֵ א כָל‬ ‫ע ֹול ִָמים"‪ ,‬און ער גלייבט שטענדיג אז דער "אייבערשטער" איז דאך דער‬ ‫וואס שיקט איהם א יעדע זאך‪ ,‬דעמאלט'ס איז דאך איהם דאס לעבן אסאך‬ ‫אסאך גרינגער‪.‬‬ ‫ווייל לאמיר זאגן אז דער מענטש וועט ח"ו כאפן א קלאפ אין זיין האנט‪ ,‬און‬ ‫ער וועט דאך דעמאלט'ס גלייך געבן א געשריי ַאה‪ !..‬אוי האט דאס וויי‬ ‫געטוהן‪ !..‬און עס איז דאך נישט מער ווי נארמאל אז א מענטש וואס כאפט‬ ‫א קלאפ זאל געבן א געשריי ַאה‪ !..‬אוי האט דאס וויי געטוהן‪!..‬‬ ‫אבער א רגע שפעטער וועט זיך דאך דער מענטש גלייך געבן א כאפ‪ ,‬אז‪..‬‬ ‫איין מינוט‪ ,‬ווער האט מיר געגעבן דעם קלאפ‪ !?..‬און ווער האט געמאכט‬ ‫אז איך זאל זיך דא צו קלאפן‪ !?..‬ווער‪!?..‬‬ ‫כא‬ ‫אליעזר‬ ‫נח‬ ‫נעימות‬ ‫דער גרויסער "הייליגער באשעפער"‪ ,‬און אויב עס איז געווען דער הייליגער‬ ‫באשעפער‪ ,‬דעמאלט'ס זארג איך זיך שוין נישט‪ ,‬ווייל אויב מיין גרויסן‬ ‫טאטן אין הימל האט מיר געגעבן דעם דאזיג'ן קלאפ‪ ,‬דעמאלט'ס איז עס‬ ‫דאך זיכער נאר געווען‪" :‬לְ טוֹבָ תִ י"‪.‬‬ ‫און דאס מיינט נישט ח"ו צו זאגן אז מען טאר נישט "בעטן" דעם‬ ‫אייבערשטן אז א צרה זאל אוועק גיין‪ ,‬ניין‪ ,‬חס ושלום‪ ,‬ווייל אוודאי דארף‬ ‫מען בעטן אז א צרה זאל אוועק גיין‪ ,‬אבער מען דארף אבער בעטן דעם‬ ‫אייבערשטן מיט א אמת'ע‪" :‬אֱמּונָה" אין הארץ‪.‬‬ ‫און עס ווערט דאך שוין טאקע אויך געברענגט אין די ספרים הק'‪ ,‬אז ווען א‬ ‫יודיש קינד דאווענט צום אייבערשטן‪ ,‬און ער בעט דעם אייבערשטן א‬ ‫ָאדם ַדעַ ת" וכו'‪ ,‬און‬ ‫געוויסע תפילה‪ ,‬ווי למשל‪ ..‬די תפילה פון‪" :‬אַ ּתָ ה ח ֹונֵן לְ ָ‬ ‫ער בעט דעמאלט'ס דעם אייבערשטן‪ ,‬אז‪ ..‬הייליגער טאטע אין הימל‪ ,‬געב‬ ‫"דעַ ת"‪ ,‬און געב מיר "פארשטאנד"‪ ,‬ווייל איך וויל דאך האבן די‬ ‫מיר‪ַ :‬‬ ‫"דעַ ת" צו קענען פארשטיין דיין הייליגער תורה הק'‪ ,‬און איך וויל‬ ‫ריכטיגע‪ַ :‬‬ ‫"דעַ ת" זיך צו קענען פירן ווי עס דארף צו זיין‪.‬‬ ‫דאך האבן די ריכטיגע‪ַ :‬‬ ‫זאגן דעמאלט'ס די ספרים הק'‪ ,‬אז דער אייבערשטער ענטפערט דעמאלט'ס‬ ‫גלייך פאר דעם יוד אויפן פלאץ אז‪ ..‬גוט‪ ,‬בסדר‪ ,‬איך געב דיר נאך דיין‬ ‫בקשה וואס דו האסט מיר דא געבעטן‪ ,‬און איך גיי דיר טאקע יעצט משפיע‬ ‫זיין א ריכטיגע‪" :‬שֵ כֶל הָ עֶ לְ יוֹן" זיך צו קענען פירן ווי אזוי עס דארף צו זיין‪,‬‬ ‫און איך גיי דיר טאקע יעצט משפיע זיין א ריכטיגע‪" :‬שֵ כֶל הָ עֶ לְ יוֹן" כדי אז‬ ‫דו זאלסט טאקע קענען זוכה זיין צו פארשטיין דער הייליגער תורה הק'‪.‬‬ ‫כב‬ ‫אליעזר‬ ‫נח‬ ‫נעימות‬ ‫און ווען דער יוד האלט שוין ביי די סוף פון די ברכה פון‪" :‬אַ ּתָ ה ח ֹונֵן" וכו'‪,‬‬ ‫און ער זאגט שוין די ווערטער‪" :‬בָ רּוְך אַ ּתָ ה יהו‪-‬ה ח ֹונֵן הַ ָדעַ ת"‪ ,‬וואלט ער‬ ‫דאך דעמאלט'ס געדארפט דאנקען דעם אייבערשטן מיט זיין גאנצן הארץ‬ ‫אויף דעם וואס דער אייבערשטער האט איהם טאקע נאך געגעבן זיין בקשה‬ ‫"ש ְמחָ ה"‬ ‫דא‪ ,‬און ער וואלט דאך דעמאלט'ס ממש געדארפט טאנצן פאר‪ִ :‬‬ ‫אז ער האט דא זוכה געווען צו באקומען א "הסכמה" פון דעם אייבערשטן‬ ‫אליין אויף זיינע בקשות וואס ער האט דא געבעטן יעצט‪ ,‬און ער וואלט דאך‬ ‫דעמאלט'ס געדארפט אוועק גיין מיט אזא שטארקע‪" :‬אֱמּונָה" אז דער‬ ‫אייבערשטער האט טאקע ָאן גענומען זיין תפילה‪ ,‬און אז ער גייט שוין‬ ‫טאקע יעצט געהאלפן ווערן מיט אלעס וואס ער דארף נאר‪.‬‬ ‫"שים שָ לוֹם" וכו'‬ ‫און די זעלבע זאך איז דאך אויך מיט די ברכה פון‪ִ :‬‬ ‫[למשל]‪ ,‬ווייל ווען א יודיש קינד קומט ָאן צו די סוף פון די ברכה פון‪:‬‬ ‫"שים שָ לוֹם" וכו'‪ ,‬דארף ער דאך דעמאלט'ס שפירן ביי זיך זייער קלאר‪ ,‬אז‪..‬‬ ‫ִ‬ ‫יא‪" ,‬דער אייבערשטער האט יעצט טאקע אויס געהערט מיין תפילה"‪ ,‬און‪..‬‬ ‫יא‪ ,‬דער אייבערשטער גייט יעצט טאקע לייגן‪" :‬שָ לוֹם" צווישן די יודישע‬ ‫קינדער‪ ,‬און דער מענטש דארף דאך דעמאלט'ס האבן גאר גאר א שטארקע‪:‬‬ ‫"אֱמּונָה" אז דער אייבערשטער שרייט טאקע דעמאלט'ס אויס הויעך אין‬ ‫ָארץ" – אז איך גיי טאקע‬ ‫אלע‪" :‬ע ֹולָמוֹת עֶ לְ י ֹונִים"‪ ,‬אז‪" :‬וְ נָתַ ּתִ י שָ לוֹם בָ ֶ‬ ‫יעצט געבן‪" :‬שָ לוֹם" אויף דער וועלט‪.‬‬ ‫און די זעלבע זאך איז דאך מיט די סוף פון א יעדע ברכה פון שמונה עשרה‪,‬‬ ‫ווייל א יודיש קינד דארף דאך שטענדיג גלייבן מיט א ריינע‪" :‬אֱמּונָה" און‪:‬‬ ‫"בִ טָ חוֹן" אין דעם הייליגן באשעפער אז מיין תפילה איז טאקע ָאן גענומען‬ ‫כג‬ ‫אליעזר‬ ‫נח‬ ‫נעימות‬ ‫געווארן יעצט ביים הייליגן באשעפער‪ ,‬און א יודיש קינד דארף דאך‬ ‫שטענדיג גלייבן מיט א ריינע‪" :‬אֱמּונָה" און‪" :‬בִ טָ חוֹן" אז דער הייליגער‬ ‫באשעפער גייט דאך מיר שוין טאקע יעצט העלפן‪.‬‬ ‫און עד כדי כך גלייב איך אין דעם אז דער הייליגער באשעפער גייט מיר‬ ‫שוין טאקע יעצט העלפן‪ ..‬אז איך "דאנק" שוין אפילו דעם הייליגן‬ ‫באשעפער אויף זיין הילף וואס ער גייט מיר דא יעצט שיקן‪ ,‬און איך זאג‬ ‫שוין יעצט די ווערטער‪" :‬בָ רּוְך אַ ּתָ ה יהו‪-‬ה רוֹפֵ א ח ֹולֵי עַ מ ֹו י ְִש ָראֵ ל"‪.‬‬ ‫ווייל‪ ..‬יא‪ ,‬איך גלייב טאקע יעצט באמת‪" :‬בֶ אֱמּונָה ְשלֵמָ ה" אז דער‬ ‫הייליגער באשעפער גייט יעצט טאקע אויס היילן אלע‪" :‬ח ֹולֵי י ְִש ָראֵ ל" אין‬ ‫איין רגע‪!..‬‬ ‫און ממילא ַאה‪ ..‬וואס פאר א גוטע באשעפער האבן מיר‪ ,‬אזוי לעבט א‬ ‫ערליכע יוד‪ ,‬אזוי ווי עס שטייט דאך שוין טאקע בפירוש אין פסוק אין‬ ‫חבקוק הנביא (קפיטל ב' פסוק ד')‪ ,‬אז‪ :‬וְ צַ ִדיק "בֶ אֱמּונָתוֹ" י ְִחיֶה – אז א‪:‬‬ ‫"צַ ִדיק" לעבט "אין" זיין‪" :‬אֱמּונָה"‪ ,‬ווייל דאס איז דאך טאקע זיין "חיות"‪,‬‬ ‫ער לעבט מיט‪" :‬אֱמּונָה"‪ ,‬און ער קאכט זיך "אין" דעם‪.‬‬ ‫און טראץ דעם וואס דער‪" :‬צַ ִדיק" געפונט זיך דאך אויך אין גלות צוזאמען‬ ‫מיט אלע יודישע קינדער‪ ,‬ווערט ער אבער נאך אלץ נישט פארלוירן‪ ,‬נאר ער‬ ‫האלט זיך און איין קאכן אין דעם ווארט‪" :‬אֵ לֶה" – ער האלט זיך און איין‬ ‫קאכן אין דעם‪" :‬לְ ָך ֲא ֹד ָנ‪-‬י הַ צְ ָדקָ ה"‪ ,‬און ער האלט און איין זאגן פארן‬ ‫הייליגן באשעפער‪ ,‬אז‪ ..‬הייליגער באשעפער‪ ,‬דו ביזט דאך שטענדיג‬ ‫כד‬ ‫אליעזר‬ ‫נח‬ ‫נעימות‬ ‫גערעכט‪ ,‬און דו ביזט דאך שטענדיג גערעכט הייליגער גרויסער טאטע אין‬ ‫הימל‪ ,‬אפילו בשעת ווען דו טוס'ט מיט מיר "דינים"‪.‬‬ ‫און די ווארט‪" :‬אֵ לֶה" – איז דאך אויך ראשי תיבות‪" :‬לְ ָך ֲא ֹד ָנ‪-‬י הַ גְ דֻ לָה"‪,‬‬ ‫און די ווערטער פון‪" :‬לְ ָך ֲא ֹד ָנ‪-‬י הַ גְ דֻ לָה" איז דאך טאקע אויך מרומז אויפן‪:‬‬ ‫"צַ ִדיק"‪ ,‬ווייל א‪" :‬צַ ִדיק" מאכט דאך נישט קליין דעם אייבערשטן ווען ער‬ ‫זעהט אז די יודישע קינדער געפונען זיך נאך אלץ אין דעם שווער'ן‬ ‫ביטער'ן‪" :‬גָלּות אֱדוֹם"‪ ,‬און א‪" :‬צַ ִדיק" מאכט דאך נישט קליין דעם‬ ‫אייבערשטן ווען ער זעהט אז עס גייט אריבער א געוויסע "צרה" אויף א‬ ‫יודיש קינד‪.‬‬ ‫נאר פארקערט‪ ,‬דער‪" :‬צַ ִדיק" האלט זיך און איין קאכן אין דעם‪" :‬אֵ לֶה" –‬ ‫דער‪" :‬צַ ִדיק" האלט זיך און איין קאכן אין דעם‪" :‬לְ ָך ֲא ֹד ָנ‪-‬י הַ גְ דֻ לָה"‪ ,‬און‬ ‫דער‪" :‬צַ ִדיק" האלט דאך און איין זאגן‪ ,‬אז דער אייבערשטער איז דאך דער‬ ‫זעלב'ער גרויסער באשעפער ווי אמאל‪ ,‬און זיין גרויס'קייט איז דאך נישט‬ ‫געווארן קיין טראפ קלענער ווי אין די צייטן פון‪ַ" :‬אבְ ָרהָ ם ָאבִ ינּו עָ לָיו‬ ‫הַ שָ לוֹם"‪ ,‬נאר ער איז געבליבן דער זעלב'ער גרויסער באשעפער ווי‬ ‫דעמאלט'ס‪.‬‬ ‫און אפילו אויב מיר זענען נאך נישט אויס געלייזט‪ ,‬טארן מיר אבער נאך‬ ‫אלץ נישט טראכטן ח"ו אז די גרויס'קייט פון דעם אייבערשטן איז קלענער‬ ‫געווארן חס ושלום‪ ,‬און די פסוק זאגט דאך אונז שוין טאקע אויך בפירוש‬ ‫אין פרשת בהעלותך (קפיטל י"א פסוק כ"ג)‪ ,‬אז דער אייבערשטער האט‬ ‫דעמאלט'ס געזאגט פאר משה רבינו‪ ,‬אז דו מיינס'ט טאקע אז‪ֲ " :‬היַד יהו‪-‬ה‬ ‫כה‬ ‫אליעזר‬ ‫נח‬ ‫נעימות‬ ‫ּתִ ְקצָ ר" – אז דו מיינס'ט טאקע אז די האנט פון דעם אייבערשטן (כביכול)‬ ‫איז עפעס קורץ‪ !?..‬די האנט פון דעם אייבערשטן איז דען באגרעניצט‪!?..‬‬ ‫און דאס מיינט דאך צו זאגן אין אנדערע ווערטער‪ ,‬אז דער אייבערשטער‬ ‫האט דעמאלט'ס געזאגט פאר משה רבינו‪ ,‬אז איך קען דען נישט מאכן אז‬ ‫אלע יודישע קינדער זאלן האבן צו עסן גאנצע'טע שטיקער פלייש פאר‬ ‫טויזנט'ער יארן דורך א געוויסע וועג‪[ !?..‬דארטן רעדט זיך דאך פון די‬ ‫"שלָו"]‪ ,‬און ממילא דער אייבערשטער האט דעמאלט'ס‬ ‫פרשה פון די‪ְ :‬‬ ‫געזאגט פאר משה רבינו‪ ,‬אז מיין יכולת איז דען‪" :‬מּוגְ בַ ל" – מיין‬ ‫מעגליכ'קייט איז דען "באגרעניצט"‪ !?..‬אוודאי "נישט"‪.‬‬ ‫און די ווארט‪" :‬אֵ לֶה" – איז דאך אויך ראשי תיבות‪" :‬לְ ָך ֲא ֹד ָנ‪-‬י הַ מַ ְמ ָלכָה"‪,‬‬ ‫ווייל א יודיש קינד דארף דאך טאקע אויך שטענדיג וויסן און געדענקען‪ ,‬אז‬ ‫דער אייבערשטער איז דאך דער זעלב'ער‪" :‬מֶ לְֶך ַרחּום וְ חַ נּון" ווי אמאל‪,‬‬ ‫טראץ דעם וואס מיר געפונען זיך נאך אלץ אין דעם שווער'ן ביטער'ן‪:‬‬ ‫"גָלּות אֱדוֹם"‪.‬‬ ‫און א יודיש קינד דארף דאך אויך שטענדיג וויסן און געדענקען‪ ,‬אז טראץ‬ ‫דעם וואס עס זעהט מיר אויס אז דער "נשיא" פירט דער וועלט‪ ,‬אדער אז‬ ‫דער "נער" פירט דער וועלט‪ ,‬ווייס איך אבער נאך אלץ שטענדיג טיף טיף‬ ‫אינעווייניג אין הארץ‪ ,‬אז‪" :‬לְ ָך ֲא ֹד ָנ‪-‬י הַ מַ ְמ ָלכָה" – אז דער "אייבערשטער"‬ ‫איז דאך אין אמת'ן דער איינציגסט'ער קעניג אויף דער וועלט‪ ,‬און דער‬ ‫"אייבערשטער" איז דאך אין אמת'ן דער איינציגסט'ער "פירער" אויף דער‬ ‫וועלט‪ ,‬און ָאן זיין הילף וואלטן דאך די אלע מענטשן [וואס רעדן זיך איין‬ ‫אז זיי פירן די וועלט] געלעגן אויס געשטרעקט אויף דער ערד ווי טויט'ע‬ ‫כו‬ ‫אליעזר‬ ‫נח‬ ‫נעימות‬ ‫פגרים‪ ,‬ווייל די ענין פון‪" :‬הַ ְמלּוכָה וְ הַ מֶ ְמשָ לָה" איז דאך טאקע אויס‬ ‫דרוק'לעך נאר שייך‪" :‬לְ חַ י ע ֹול ִָמים" – די ענין פון‪" :‬הַ ְמלּוכָה וְ הַ מֶ ְמשָ לָה"‬ ‫איז דאך טאקע אויס דרוק'לעך נאר שייך ביים "הייליגן באשעפער" אליין‪.‬‬ ‫אבער על כל פנים‪ ..‬דאס איז א אמת'ע "ערליכע יוד"‪ ,‬א אמת'ע "ערליכע‬ ‫יוד" איז‪ ,‬אזא איינער וואס לאזט נישט אפ דעם אייבערשטן ווען עס גייט‬ ‫איהם אביסעל'ע שווער‪ ,‬נאר ער שטארקט זיך שטענדיג מיט‪" :‬אֱמּונָה" און‪:‬‬ ‫"בִ טָ חוֹן" אין דעם הייליגן באשעפער אז אלעס האט דאך א קלאר'ע‬ ‫"חשבון" פון הימל‪.‬‬ ‫און דאס דארפן מיר זיך אלע ארויס לערנען פון די וואכעדיגע פרשה‪ ,‬ווייל‬ ‫מיר דארפן זיך דאך אלע ארויס לערנען פון די וואכעדיגע פרשה‪ ,‬צו לעבן‬ ‫מיט‪" :‬אֱמּונָה"‪ ,‬און עס איז דאך טאקע אויך כדאי צו וויסן‪ ,‬אז זייער אסאך‬ ‫מענטשן זענען דאך שוין טאקע ליידער ליידער אוועק געגאנגען פון דעם‬ ‫אייבערשטן וויבאלד זייער‪" :‬אֱמּונָה" איז געווען שוואך‪ ,‬און בשעת ווען זיי‬ ‫האבן געהאט עפעס א צרה‪ ,‬האבן זיי דעמאלט'ס געטראכט צו זיך‪ ,‬אז נע‪..‬‬ ‫איך ווייס נישט‪ ,‬עס גייט דאך מיר אזוי שווער יעצט‪ ,‬און איך האב דאך‬ ‫יעצט אזא שרעקליכע שווערע צרה‪ ,‬און ממילא פארוואס‪ !?..‬פארוואס גייט‬ ‫מיר אזוי שווער‪ !?..‬פארוואס און פארוואס און פארוואס און פארוואס‪!?..‬‬ ‫און פון דעם איז ליידער ארויס געקומען זייער נישט גוטע תוצאות‪ ,‬און די‬ ‫סיבה פארוואס זיי זענען ָאן געקומען צו וואו זיי זענען ָאן געקומען איז‬ ‫געווען‪ ,‬ווייל זיי האבן געהאט "קשיות" אויפן אייבערשטן‪ ,‬און זיי האבן‬ ‫נישט געלעבט מיט א ריינע‪" :‬אֱמּונָה" אין דעם הייליגן‪" :‬בוֹרֵ א כָל ע ֹול ִָמים"‪.‬‬ ‫כז‬ ‫אליעזר‬ ‫נח‬ ‫נעימות‬ ‫און פריער'דיגע צדיקים האבן דאך אונז שוין טאקע אויך געזאגט‪ ,‬אז א‬ ‫יעדע "פארוואס" איז א "קליפה"‪ ,‬ווייל א יודיש קינד פרעגט דאך נישט‬ ‫"פארוואס"‪ ,‬און א יודיש קינד פרעגט דאך נישט דעם אייבערשטן אז‬ ‫"פארוואס" האט דאס פונקט געמוזט פאסירן צו מיר‪!?..‬‬ ‫ֹאמרּו הַ ג ֹויִם" – ווייל א "גוי" פרעגט פארוואס‪ ,‬אבער א יודיש‬ ‫ווייל‪" :‬לָמָ ה י ְ‬ ‫קינד פרעגט נישט פארוואס‪ ,‬נאר א יודיש קינד לעבט שטענדיג מיט‪:‬‬ ‫"אֱמּונָה" און‪" :‬בִ טָ חוֹן" אין דעם הייליגן באשעפער אז אלעס וואס פאסירט‬ ‫צו מיר איז דאך טאקע אויס דרוק'לעך נאר‪ַ " :‬ל ֲהנָָאתִ י ּולְ טוֹבָ תִ י מַ מָ ש מַ מָ ש‬ ‫מַ מָ ש"‪.‬‬ ‫און אויב גייט מיר אמאל עפעס שווער‪ ,‬בעט איך דעמאלט'ס גלייך דעם‬ ‫הייליגן באשעפער‪ ,‬אז דער הייליגער באשעפער זאל מיר שוין ווייזן אז דאס‬ ‫איז אלעס‪" :‬כָל כֻל ֹו חֶ סֶ ד בְ רֹב ַרחֲמָ יו ַוחֲסָ ָדיו הַ גְ דוֹלִ ים וְ הַ ְמרֻ בִ ים"‪ ,‬און ביז‬ ‫די‪" :‬יְשּועַ ת יהו‪-‬ה" וועט ָאן קומען‪ ,‬לעב איך ווייטער מיט‪" :‬אֱמּונָה" אין‬ ‫דעם הייליגן‪" :‬בוֹרֵ א כָל ע ֹול ִָמים" מיט א שטארקייט און מיט א פעסט'קייט‪.‬‬ ‫און אויב‪" :‬אֵ לֶה" – און אויב דו וועסט זיך צו געוואוינען צו זאגן אויף א‬ ‫יעדע זאך וואס פאסירט נאר צו דיר אז‪" :‬לְ ָך ֲא ֹד ָנ‪-‬י הַ צְ ָדקָ ה" און אז‪" :‬לְ ָך‬ ‫ֲא ֹד ָנ‪-‬י הַ גְ דֻ לָה" און אז‪" :‬לְ ָך ֲא ֹד ָנ‪-‬י הַ מַ ְמ ָלכָה" – אז דאס איז אלעס דיר‬ ‫הייליגער גרויסער‪" :‬מֶ לְֶך טוֹב ּומֵ ִטיב"‪ ,‬און איך האב נישט ח"ו קיין שום‬ ‫"טענות" אויף דיר הייליגער גרויסער טאטע אין הימל‪ ,‬דעמאלט'ס זאגט דיר‬ ‫דא די פסוק‪ ,‬אז‪ּ" :‬תוֹלְ דֹת" – אז די "תולדה" פון דעם וועט זיין – אז די‬ ‫"תוצאה" פון דעם וועט זיין‪ ,‬אז‪" :‬נֹ חַ נֹ חַ " – אז עס וועט דיר ווערן אסאך‬ ‫אסאך גרינגער דאס לעבן‪ ,‬ווייל א יעדע זאך וואס וועט נאר פאסירן צו דיר‬ ‫כח‬ ‫אליעזר‬ ‫נח‬ ‫נעימות‬ ‫וועסטו דאך גלייך מייחס צו דעם גרויסן‪ָ " :‬י‪ּ-‬ה ִרבוֹן עָ לַם וְ עָ לְ מַ יָא"‪ ,‬און דו‬ ‫וועסט נישט דעמאלט'ס האבן קיין שום ספק אז נאר דער "אייבערשטער"‬ ‫איז דער וואס האט דאס מיר אהער געשיקט‪.‬‬ ‫און יא ר' יוד‪ ,‬וויסן זאלסטו‪ ,‬אז דורך‪" :‬אֱמּונָה" קען מען ארויס גיין פון‬ ‫ְסּורים"‪ ,‬און דורך‪" :‬אֱמּונָה" קען מען זיך איין קויפן א‬ ‫אלע‪" :‬צָ רוֹת" און‪" :‬י ִ‬ ‫גרינגע געשמאקע לעבן‪.‬‬ ‫און א אמת'ע‪" :‬צַ ִדיק" האט דאך נישט מורא ווען עס ווערט איהם פאר‬ ‫וואלקנ'ט‪ ,‬ווייל א אמת'ע‪" :‬צַ ִדיק" גייט דאך אריין "אין" דעם דיק'ן וואלקן‪,‬‬ ‫און ער טאנצט דארטן ארום‪ ,‬און ער רופט דארטן אויס הויעך‪ ,‬אז "דא ביזטו‬ ‫הייליגער באשעפער"‪ ,‬און איך ווייס קלאר אז דו באהאלטס'ט זיך דא אין‬ ‫דעם גרויסן דיק'ן וואלקן‪.‬‬ ‫און דער הייליגער תורה הק' זאגט דאך אונז שוין טאקע אויך בפירוש אין‬ ‫פסוק אין פרשת יתרו (קפיטל כ' פסוק י"ח)‪ ,‬אז בשעת'ן‪" :‬מַ עֲמַ ד הַ ר סִ ינַי"‬ ‫האט זיך עפעס דעמאלט'ס פלוצלונג אראפ געלאזט גאר גאר א דיק'ע א‬ ‫נעפל‪ ,‬און די גאנצע בארג סיני איז דעמאלט'ס געווארן גאר גאר שטארק‬ ‫פאר נעפל'ט‪ ,‬און עס איז דעמאלט'ס ממש געווארן‪" :‬חֹ שֶ ְך עָ נָן ַוע ֲָרפֶ ל"‪.‬‬ ‫אבער‪ּ" :‬ומֹ שֶ ה" – אבער דער גרויסער הייליגער‪" :‬צַ ִדיק מֹ שֶ ה ַרבֵ ינּו" האט‬ ‫נישט מורא געהאט פון דעם גרויסן דיק'ן נעפל‪ ,‬נאר‪ּ" :‬ומֹ שֶ ה ִנ ַגש אֶ ל‬ ‫הָ ע ֲָרפֶ ל" – נאר ער איז דעמאלט'ס גלייך צו געגאנגען צו דעם גרויסן דיק'ן‬ ‫ֱֹלקים – וואס דארטן האט זיך דאך טאקע באהאלטן‬ ‫נעפל‪ :‬אֲשֶ ר "שָ ם" הָ א ִ‬ ‫דער "הייליגער באשעפער" אליין‪.‬‬ ‫כט‬ ‫אליעזר‬ ‫נח‬ ‫נעימות‬ ‫ווייל דער גרויסער הייליגער‪" :‬צַ ִדיק מֹ שֶ ה ַרבֵ ינּו" האט דאך אונז געוואלט‬ ‫ווייזן ביי דעם גרויסן הייליגן‪" :‬מַ עֲמַ ד הַ ר סִ ינַי"‪ ,‬אז עס גייט דאך אמאל‬ ‫קומען אנדערע צייטן אויך‪ ,‬און דעמאלט'ס וועט דאך שוין נישט זיין אזא‬ ‫גרויסע‪" :‬הִ תְ גַלּות" ווי יעצט‪ ,‬און דעמאלט'ס וועט מען דאך שוין נישט‬ ‫קענען זעהן דעם אייבערשטן‪" :‬עַ יִן בְ עַ יִן" אזוי ווי יעצט‪ ,‬און דעמאלט'ס‬ ‫וועלן דאך ענק דאך שוין דארפן אליין געדענקען אז דער אייבערשטער‬ ‫באהאלט זיך דאך שטענדיג אין די אלע שווערע דיק'ע טונקעל'ע מצבים‪.‬‬ ‫און די פסוק זאגט דאך אונז שוין טאקע דארטן אויך‪ ,‬אז‪ַ :‬ו ַיעֲמֹ ד "הָ עָ ם"‬ ‫מֵ ָרחֹ ק – אז ווען די‪" :‬פְ שּוטֵ י עַ ם" וואס זענען נישט נאנט צו קיין "צדיקים"‬ ‫גייען אריבער א שוועריקייט‪ ,‬דעמאלט'ס דער ווייטער'ט דאס זיי טאקע פון‬ ‫דעם אייבערשטן‪ ,‬ווייל "זיי" קענען דאך נאך טאקע אמאל האבן קשיות‬ ‫אויפן אייבערשטן ח"ו‪ ,‬און זיי קענען דאך נאך טאקע פרעגן אמאל אז‬ ‫פארוואס איז מיר אזוי פאר וואלקנ'ט‪ !?..‬און אז פארוואס איז מיר אזוי‬ ‫פינסטער‪!?..‬‬ ‫אבער‪ּ" :‬ומֹ שֶ ה" – אבער א‪" :‬צַ ִדיק"‪ ..‬ער איז‪ִ " :‬נגַש אֶ ל הָ ע ֲָרפֶ ל" – ער גייט‬ ‫צו צום וואלקן‪ ,‬און ער האט נישט קיין מורא פון דעם שווער'ן דיק'ן וואלקן‪,‬‬ ‫ֱֹלקים" – ווייל ער ווייסט דאך‬ ‫ווייל ער ווייסט דאך שוין יא אז‪" :‬אֲשֶ ר שָ ם הָ א ִ‬ ‫שוין יא אז דער "אייבערשטער" געפונט זיך דאך אין א יעדע וואלקן וואס‬ ‫נעמט נאר ארום א מענטש‪ ,‬און ער ווייסט דאך שוין יא אז די גאנצע וואלקן‬ ‫דא איז דאך א פשוט'ע‪" :‬הֶ סְ ּתֵ ר פָ נִים"‪.‬‬ ‫און די עיקר איז דאך‪ ,‬צו לעבן מיט‪" :‬אֱמּונָה"‪ ,‬און לעבן מיט‪" :‬אֱמּונָה"‬ ‫מיינט דאך‪ ,‬אז ווען עס גייט מיר אמאל שווער‪ ,‬רעד איך זיך דעמאלט'ס‬ ‫ל‬ ‫אליעזר‬ ‫נח‬ ‫נעימות‬ ‫גלייך אויס דאס הארץ צום הייליגן באשעפער אויף מיין פשוט'ע שפראך‪,‬‬ ‫און איך גלייב טאקע דעמאלט'ס באמת‪" :‬בֶ אֱמּונָה ְשלֵמָ ה" אז דער‬ ‫אייבערשטער הערט דעמאלט'ס אויס א יעדע איינציגע ווארט וואס איך זאג‬ ‫נאר‪.‬‬ ‫און איינער פון די פריער'דיגע צדיקים האט דאך שוין טאקע אמאל אויס‬ ‫געשריגן פאר איינער פון זיינע חסידים‪ ,‬אז דו זאלסט וויסן‪ ,‬אז דער‬ ‫אייבערשטער הערט אויס א יעדע יודיש קינד אזוי שטארק ווי א מענטש‬ ‫הערט אויס זיין גוטע חבר וואס זאגט איהם אריין אין אויער גאר גאר א‬ ‫גרויסע "סוד"‪ ,‬אזוי שטארק הערט דער אייבערשטער אויס א יעדע יודיש‬ ‫קינד וואס רעדט צו איהם‪.‬‬ ‫און מיר זאגן דאך שוין טאקע אלע א יעדן טאג ביים דאווענען‪ ,‬אז‪ :‬כִ י אַ ּתָ ה‬ ‫שוֹמֵ עַ תְ פִ לַת כָל פֶ ה "עַ ְמָך" י ְִש ָראֵ ל – אז דער אייבערשטער הערט דאך אויס‬ ‫א יעדע תפילה פון א יעדע פשוט'ע יוד‪ ,‬און טראץ דעם וואס דער יוד איז‬ ‫פון די‪" :‬פְ שּוטֵ י עַ ם"‪ ,‬הערט איהם אבער דער אייבערשטער נאך אלץ די‬ ‫זעלבע אויס‪ ,‬און דער אייבערשטער הערט איהם דעמאלט'ס אויס‪:‬‬ ‫"בְ ַרח ֲִמים" – און דער אייבערשטער הערט איהם דעמאלט'ס אויס מיט גאר‬ ‫גאר אסאך "רחמנות"‪ ,‬און דער אייבערשטער שפירט טאקע דעמאלט'ס‬ ‫באמת מיט די צער פון דעם פשוט'ן יוד וואס איז בצער‪.‬‬ ‫און עס איז טאקע אויך כדאי צו דערמאנען דא ביי דעם געלעגענהייט א‬ ‫מורא'דיגע ווארט וואס דער הייליגער רבי מאיר'ל פרעמישלאנ'ער זכותו יגן‬ ‫עלינו ועל כל ישראל האט דאך שוין אמאל געזאגט‪ ,‬ווייל דער הייליגער רבי‬ ‫מאיר'ל פרעמישלאנ'ער האט דאך שוין אמאל געטייטש'ט [בדרך צחות]‪ ,‬אז‬ ‫לא‬ ‫אליעזר‬ ‫נח‬ ‫נעימות‬ ‫מיר זאגן דאך שוין אלע א יעדן טאג ביים דאווענען‪ ,‬אז‪" :‬כִ י אַ ּתָ ה שוֹמֵ עַ‬ ‫תְ פִ לַת כָל פֶ ה עַ ְמָך י ְִש ָראֵ ל" – אז דער אייבערשטער הערט דאך אויס א יעדע‬ ‫תפילה פון א יעדע פשוט'ע יודיש קינד‪ ,‬טראץ דעם וואס ער איז פון די‪:‬‬ ‫"פְ שּוטֵ י עַ ם"‪ ,‬און דער אייבערשטער הערט דאך דאס אויס‪" :‬בְ ַרח ֲִמים" –‬ ‫און דער אייבערשטער הערט דאך דאס אויס מיט גרויס "רחמנות"‪.‬‬ ‫האט דער הייליגער רבי מאיר'ל פרעמישלאנ'ער געזאגט אזוי [בדרך צחות]‪,‬‬ ‫אז מיר זאגן דא אלע פארן הייליגן באשעפער אזוי‪ ,‬אז‪ :‬כִ י אַ ּתָ ה שוֹמֵ עַ תְ פִ לַת‬ ‫כָל "פֶ ה" – אז דער אייבערשטער הערט אויס אפילו די תפילה פון א יוד‬ ‫וואס איז נעבעך‪" :‬פֶ ה" – דער אייבערשטער הערט אויס אפילו די תפילה‬ ‫פון א יוד וואס איז נעבעך נישט ראוי אז זיינע תפילות זאלן אויס געהערט‬ ‫ווערן‪ ,‬ווייל יא ר' יוד‪ ,‬אפילו אזא איינער וואס מען קען זאגן אויף איהם‪:‬‬ ‫"פֶ ה"‪ ,‬הערט דער אייבערשטער אויך אויס ווען דער מענטש רופט צו איהם‪.‬‬ ‫אבער‪ ..‬עס איז דא איין תנאי צו דעם‪ ,‬און די תנאי איז‪ ,‬אז‪" :‬קּום ְק ָרא אֶ ל‬ ‫אֱֹלקֶ יָך" – אז מען דארף אבער "רופן" צום אייבערשטן‪ ,‬און מען דארף דאך‬ ‫אבער בעטן און רופן און דאווענען צום אייבערשטן‪ ,‬ווייל אויב בעט מען‬ ‫נישט און מען רופט נישט דעם אייבערשטן‪ ,‬דעמאלט'ס קען מען דאך זיכער‬ ‫נישט גע'ענטפערט ווערן‪.‬‬ ‫אבער משא"כ אויב רופט מען יא דעם אייבערשטן‪ ,‬דעמאלט'ס איז דאך‬ ‫זיכער בלי שום ספק אז דער אייבערשטער ענטפערט‪ ,‬ווייל אויב עס איז‪:‬‬ ‫"ממַ עֲמַ ִקים ְק ָראתִ יָך יהו‪-‬ה" – ווייל אויב רוף איך דעם אייבערשטן‪,‬‬ ‫ִ‬ ‫דעמאלט'ס איז דאך זיכער אז‪" :‬יהו‪-‬ה ִש ְמעָ ה בְ קוֹלִ י" – דעמאלט'ס איז דאך‬ ‫זיכער אז דער אייבערשטער הערט אויס מיין רוף‪.‬‬ ‫לב‬ ‫אליעזר‬ ‫נח‬ ‫נעימות‬ ‫און אויב עס איז‪" :‬וְ לִ פְ נֵי יהו‪-‬ה י ְִשפֹ ְך ִשיחוֹ" – און אויב רעדט מען זיך אויס‬ ‫דאס הארץ צום אייבערשטן‪ ,‬דעמאלט'ס איז דאך זיכער אז‪" :‬יהו‪-‬ה ִש ְמעָ ה‬ ‫תְ פִ לָתִ י" – דעמאלט'ס איז דאך זיכער אז דער אייבערשטער הערט אויס מיין‬ ‫געבעט‪ ,‬און דעמאלט'ס איז דאך זיכער אז‪" :‬וְ שַ וְ עָ תִ י אֵ לֶיָך תָ בוֹא" – און‬ ‫דעמאלט'ס איז דאך זיכער אז מיין געשריי גייט דעמאלט'ס גלייך אריין צו‬ ‫דעם‪" :‬מֶ לְֶך מַ לְ כֵי הַ ְמלָכִ ים הַ קָ דוֹש בָ רּוְך הּוא"‪.‬‬ ‫ווייל דער אייבערשטער איז דאך א רחמנות'דיגער באשעפער‪ ,‬און‪" :‬וְ ַרחֲמָ יו‬ ‫עַ ל כָל מַ עֲשָ יו" – און ער האט דאך "רחמנות" אויף אלע זיינע‬ ‫באשעפעניש'ן וואס ער האט באשאפן‪ ,‬און ממילא וועגן דעם הערט ער אונז‬ ‫שטענדיג אויס‪ ,‬אפילו ווען מיר זענען נישט ראוי אז דער אייבערשטער זאל‬ ‫אונז אויס הערן‪.‬‬ ‫און עס שטייט דאך שוין טאקע אויך בפירוש אין פסוק אין יונה הנביא‬ ‫(קפיטל ב' פסוק ג')‪ ,‬אז יונה הנביא האט דעמאלט'ס געזאגט בשעתו‪ ,‬אז‪:‬‬ ‫"מבֶ טֶ ן ְשאוֹל" – אז אפילו ווען איך געפון זיך אין די טיפעניש'ן פון דעם‬ ‫ִ‬ ‫"שּוַעְ ּתִ י" – אבער אויב שריי איך צו דיר הייליגער טאטע‬‫גרוב‪ ,‬אבער אויב‪ִ :‬‬ ‫אין הימל‪ ,‬דעמאלט'ס איז דאך זיכער אז‪" :‬שָ מַ עְ ּתָ קוֹלִ י" – דעמאלט'ס איז‬ ‫דאך זיכער אז דו הערס'ט צו מיין קול‪.‬‬ ‫און ממילא וועגן דעם דארף טאקע א מענטש וויסן‪ ,‬אז מען טאר נישט‬ ‫"אנטלויפן" פון דעם אייבערשטן ווען מען באקומט אמאל א צרה ה"י‪ ,‬נאר‬ ‫"מ ְמָך" – פון דיר – פון דעם אייבערשטן‪" :‬אֵ לֶיָך" – צו דיר‬ ‫פארקערט‪ ,‬פון‪ִ :‬‬ ‫– צו דעם אייבערשטן‪" :‬אֶ בְ ָרח" – וועל איך אנטלויפן‪ ,‬און דאס מיינט דאך‬ ‫צו זאגן אין אנדערע ווערטער‪ ,‬אז ווען איך באקום אמאל א "צרה" פון דעם‬ ‫לג‬ ‫אליעזר‬ ‫נח‬ ‫נעימות‬ ‫אייבערשטן‪ ,‬דעמאלט'ס וועל איך נישט אנטלויפן "פון" דעם אייבערשטן‪,‬‬ ‫נאר איך וועל דעמאלט'ס אנטלויפן "צו" דעם אייבערשטן‪ ,‬און איך וועל‬ ‫דעמאלט'ס גלייך "תשובה" טוהן פאר דיר הייליגער באשעפער‪ ,‬און ערשט‬ ‫נאך דעם וועל איך דיר בעטן הייליגער באשעפער אז דו זאלסט אוועק‬ ‫נעמען פון מיר מיין שוועריקייט‪.‬‬ ‫ווייל חז"ל זאגן דאך אונז שוין בפירוש (שבת דף‪ :‬נ"ה ע"א)‪ ,‬אז‪" :‬אֵ ין‬ ‫יְסּו ִרים בְ ֹלא עָ וֹן"‪ ,‬און ממילא וועגן דעם וועל איך קודם "תשובה" טוהן‬ ‫פאר דיר הייליגער באשעפער‪ ,‬און ערשט נאך דעם וועל איך דיר בעטן‬ ‫הייליגער באשעפער אז דו זאלסט אוועק נעמען פון מיר מיין שוועריקייט‪.‬‬ ‫און א מענטש טאר זיך דאך ח"ו קיינמאל נישט פארלירן און אויף געבן‪ ,‬און‬ ‫דאס איז דאך טאקע דער ענין וואס דער הייליגער איש קדוש רבי נתן‬ ‫מנעמרוב זצ"ל האט דאך שוין נאך געזאגט פון דעם הייליגן נחל נובע מקור‬ ‫חכמה רבי נחמן מברסלב זכותו יגן עלינו ועל כל ישראל‪ ,‬אז דער הייליגער‬ ‫רבי נחמן ברסלב'ער האט דאך שוין אמאל אויס געשריגן מיט גאר א לאנג'ן‬ ‫אטעם און מיט א הויעכ'ע קול אין יודיש‪ ,‬אז‪ :‬גֶעוַואלְ ד‪" !..‬קַ יין יִאּוש אִ יז‬ ‫ארהַ אנֶען"‪[ !..‬אֵ ין שּום יֵאּוש בָ ע ֹולָם כְ לָל]‪ ,‬נאר מען דארף זיך‬ ‫ִישט פַ ְ‬ ‫נ ְ‬ ‫שטענדיג פראבירן צו שטארקן איבער די אלע שווערע נסיונות וואס גייען‬ ‫אריבער אויף א מענטש‪.‬‬ ‫און מענטשן מיינען נאך נעבעך אסאך מאל אז‪" :‬יִאּוש" מיינט נאר אז א‬ ‫מענטש וויינט און קלאגט‪ ,‬און מענטשן מיינען אסאך מאל אז נאר דאס‬ ‫"מיִאּוש"‪ ,‬אבער עס איז דאך נישט אזוי‪ ,‬ווייל‪" :‬יִאּוש"‬ ‫מיינט אז מען איז‪ְ :‬‬ ‫מיינט דאך אויך ווען א מענטש האט ליידער אפ געמאכט ביי זיך אז איך‬ ‫לד‬ ‫אליעזר‬ ‫נח‬ ‫נעימות‬ ‫וועל דאך שוין סיי ווי סיי קיינמאל נישט קענען זוכה זיין צו זיין א ערליכע‬ ‫"מיִאּוש"‪ ,‬ווייל דער מענטש האט זיך דאך דא‬ ‫יוד‪ ,‬דאס הייסט דאך אויך‪ְ :‬‬ ‫מייאש געווען פון צו זיין א "ערליכע יוד"‪ ,‬נו‪ ..‬דאס הייסט דאך אויך אז דו‬ ‫געפונס'ט זיך אין א שרעקליכ'ע‪" :‬יִאּוש"‪ ,‬ניין‪!?..‬‬ ‫און אויף דעם האט דאך שוין טאקע דער הייליגער רבי נחמן ברסלב'ער‬ ‫זכותו יגן עלינו ועל כל ישראל אויס געשריגן מיט זיין גאנצן כח אז‪:‬‬ ‫ארהַ אנֶען"‪[ !..‬אֵ ין שּום יֵאּוש בָ ע ֹולָם‬ ‫ִישט פַ ְ‬ ‫גֶעוַואלְ ד‪" !..‬קַ יין יִאּוש אִ יז נ ְ‬ ‫כְ לָל] ווייל דו קענסט דאך יא זיין א ערליכע יוד‪ !..‬נאר דו דארפס'ט נאר‬ ‫לעבן מיט‪" :‬אֱמּונָה"‪ ,‬און דו דארפס'ט נאר "בעטן" דעם אייבערשטן‬ ‫סייעתא דשמיא אויף דעם‪.‬‬ ‫און ממילא יא ר' יוד‪ ,‬בעט דעם אייבערשטן נאך אמאל און נאך אמאל און‬ ‫נאך אמאל‪ ,‬און הער נישט אויף צו בעטן דעם אייבערשטן‪ ,‬און לעב מיט‪:‬‬ ‫"אֱמּונָה" א יעדן איינציג'ן טאג פון דיין לעבן‪.‬‬ ‫און אויב דו וועסט שטענדיג בעטן דעם אייבערשטן אלעס וואס עס דרוקט‬ ‫דיר נאר אויפן הארצן‪ ,‬דעמאלט'ס וועסטו קענען זוכה זיין צו זיין דבוק אין‬ ‫דעם אייבערשטן‪ ,‬ווייל דער הייליגער נחל נובע מקור חכמה רבי נחמן‬ ‫מברסלב זכותו יגן עלינו ועל כל ישראל זאגט דאך אונז שוין בפירוש אין‬ ‫זיין הייליגן ספר ליקוטי מוהר"ן (סימן פ"ד)‪ ,‬וזלה"ק‪ ,‬אז‪ַ " :‬דע" – אז דו‬ ‫זאלסט וויסן מיין קינד‪ ,‬אז‪" :‬שֶ עִ קַ ר הִ תְ חַ בְ רּות ְּודבֵ קּות לַיהו‪-‬ה יִתְ בָ ַרְך הּוא‬ ‫עַ ל י ְֵדי הַ ּתְ פִ לָה" – אז די עיקר התחברות און דביקות צום אייבערשטן איז‬ ‫דורך "תפילה"‪ ,‬און ממילא יא ר' יוד‪ ,‬אויב ווילסטו זוכה זיין צו זיין דבוק‬ ‫לה‬ ‫אליעזר‬ ‫נח‬ ‫נעימות‬ ‫אין דעם אייבערשטן‪ ,‬דעמאלט'ס זאלסטו זעהן צו בעטן דעם אייבערשטן‬ ‫אלעס וואס עס דרוקט דיר נאר אויפן הארצן‪.‬‬ ‫און מיר ווייסן דאך שוין טאקע אלע אויך‪ ,‬אז‪ָ" :‬אמֵ ן" ווייזט דאך אויך אויף‬ ‫דעם ענין פון‪" :‬אֱמּונָה"‪ ,‬אזוי ווי עס ווערט דאך שוין טאקע קלאר‬ ‫געברענגט אין די ספרים הק'‪ ,‬אז די ווארט‪ָ" :‬אמֵ ן" – איז דאך ראשי תיבות‪:‬‬ ‫"אֵ ‪-‬ל מֶ לְֶך ֶנאֱמָ ן"‪.‬‬ ‫און עס ווערט דאך שוין טאקע אויך געברענגט אין די ספרים הק'‪ ,‬אז ווען א‬ ‫יודיש קינד ענטפערט‪ָ" :‬אמֵ ן יְהֵ א ְשמֵ יּה ַרבָ א" אויפן קול‪ ,‬דעמאלט'ס איז ער‬ ‫דאך זוכה צו‪" :‬א ֲִריכּות י ִָמים וְ שָ נִים"‪.‬‬ ‫און‪" :‬אֲפִ לּו נִגְ זַר עָ לָיו גְ ז ֵָרה שֶ ל ִשבְ עִ ים שָ נָה לְ ָרעָ ה" – און אפילו אויב עס‬ ‫"מן הַ שָ מַ יִם" אז ער גייט ליידער‬ ‫איז נגזר געווארן אויף איהם א גזירה‪ִ :‬‬ ‫דארפן ליידן צרות צרורות פאר גאנצע "זיבעציג יאר"‪ ,‬איז‪" :‬קו ְֹרעִ ין ל ֹו גְ זַר‬ ‫ִדינוֹ" – צו רייסט מען דעמאלט'ס נאך אלץ זיין‪" :‬גְ זַר ִדין" וואס עס איז דא‬ ‫אויף איהם‪.‬‬ ‫און צדיקים האבן דאך אונז שוין טאקע אויך געזאגט‪ ,‬אז ווען א יודיש קינד‬ ‫ענטפערט‪ָ" :‬אמֵ ן יְהֵ א ְשמֵ יּה ַרבָ א"‪ ,‬דעמאלט'ס איז דאך דאס פונקט אזוי ווי‬ ‫ער שרייט אויס הויעך אז‪" :‬י ְִחי הַ מֶ לְֶך"‪ !..‬און ער איז דאך דעמאלט'ס‬ ‫ממתיק דורך דעם אלע דינים וואס עס איז נאר דא אויף איהם‪ ,‬און ער קען‬ ‫דעמאלט'ס אפילו צו רייסן מיט דעם א שלעכטע גזירה וואס האט געדארפט‬ ‫קומען אויף איהם פאר גאנצע "זיבעציג יאר"‪.‬‬ ‫לו‬ ‫אליעזר‬ ‫נח‬ ‫נעימות‬ ‫און עס קען דאך גאר זיין‪ ..‬אז דוקא "יעצט" אין די אנהייב פון דעם נייעם‬ ‫יאר פארלאנגט דער אייבערשטער אסאך אסאך מער פון אונז אז מיר זאלן‬ ‫זיך מקבל זיין צו ענטפער'ן‪ָ" :‬אמֵ ן יְהֵ א ְשמֵ יּה ַרבָ א בְ ַכ ָונָה"‪ ,‬ווייל מיר האלטן‬ ‫אשית" – איז דאך‬ ‫דאך יעצט אלע אין "סדר בראשית"‪ ,‬און די ווארט‪" :‬בְ רֵ ִ‬ ‫טאקע אויך ראשי תיבות‪ֲּ " :‬ת ֲענֶה בְ ַכ ָונָה אָ מֵ ן ְיהֵ א ְשמֵ יּה ַרבָ א"‪ ,‬צו זאל דאס‬ ‫זיין‪" :‬בְ כָל כוֹחוֹ"‪ ,‬אדער‪" :‬בְ כָל ַכ ָּונָתוֹ"‪.‬‬ ‫אבער איין זאך דארף מען דאך זיכער טוהן דא‪ ,‬און דאס איז‪ ,‬ארויס שרייען‬ ‫דעם‪ָ" :‬אמֵ ן" – ארויס שרייען דעם‪" :‬אֱמּונָה" אין דעם הייליגן‪" :‬בוֹרֵ א כָל‬ ‫ע ֹול ִָמים"‪ ,‬און אריין קאכן אין זיך דעם‪" :‬אֱמּונָה" אין דעם הייליגן‪" :‬בוֹרֵ א‬ ‫כָל ע ֹול ִָמים"‪ ,‬און בענטשן די נאמען פון דעם אייבערשטן‪.‬‬ ‫און דאס איז דאך די "עיקר"‪ ,‬אויס צו שרייען דעם‪ָ" :‬אמֵ ן" מיטן גאנצן כח‪,‬‬ ‫און דער הייליגער תורה הק' זאגט דאך אונז שוין טאקע אויך בפירוש אין‬ ‫פסוק אין פרשת בראשית (קפיטל א' פסוק א')‪ ,‬אז‪" :‬בָ ָרא"‪ ,‬און די ווארט‪:‬‬ ‫"בָ ָרא" – איז דאך טאקע אויך ראשי תיבות‪" :‬אָ מֵ ן בְ קוֹל ָרם"‪ ,‬ווייל יא ר'‬ ‫יוד‪ ,‬דאס איז דאך די עיקר‪ ,‬די עיקר איז‪ ,‬צו ענטפער'ן הויעך‪ָ" :‬אמֵ ן יְהֵ א‬ ‫ְשמֵ יּה ַרבָ א בְ ַכ ָונָה"‪ ,‬און דאס קען דאך א יעדער איינער‪ ,‬ווייל ארויס שרייען‬ ‫א‪ָ" :‬אמֵ ן" איז דאך ממש גרינג‪.‬‬ ‫און אויב ענטפערט מען דעם‪" :‬בָ ָרא" – און אויב ענטפערט מען דעם‪" :‬אָ מֵ ן‬ ‫בְ קוֹל ָרם"‪ ,‬דעמאלט'ס איז מען דאך זוכה צו די ווארט‪" :‬בָ ָרא" מיט אלע‬ ‫דריי פשטים‪.‬‬ ‫לז‬ ‫אליעזר‬ ‫נח‬ ‫נעימות‬ ‫א) ווייל די ווארט‪" :‬בָ ָרא" – מיינט דאך אויך‪" :‬בְ ָרא" – קינדער [אויף‬ ‫ארמית]‪ ,‬און דאס איז דאך‪" :‬בָ נֵי" – ערליכע קינדער‪ ,‬און געזונט'ע קינדער‪,‬‬ ‫און ליכטיגע קינדער‪.‬‬ ‫ב) און די ווארט‪" :‬בָ ָרא" – מיינט דאך אויך‪" :‬בָ ָרא" – געזונט [בריאות]‪ ,‬און‬ ‫"מּתוְֹך בְ ִריאּות הַ גּוף וְ הַ נֶפֶ ש"‪.‬‬ ‫דאס איז דאך‪" :‬חַ יֵי" – א געזונט לעבן‪ִ :‬‬ ‫ג) און די ווארט‪" :‬בָ ָרא" – איז דאך אויך א לשון פון‪" :‬בָ ר" – תבואה [עסן‬ ‫– פרנסה]‪ ,‬און אין פרשת מקץ דערמאנט דאך אונז שוין טאקע דער‬ ‫הייליגער תורה הק' אזא לשון‪ ,‬ווייל די פסוק זאגט דאך אונז שוין בפירוש‬ ‫אין פרשת מקץ (קפיטל מ"א פסוק מ"ט) דעם לשון‪ ,‬אז‪ :‬וַיִ צְ בֹר יוֹסֵ ף "בָ ר"‬ ‫כְ חוֹל הַ יָם הַ ְרבֵ ה ְמאֹ ד עַ ד כִ י חָ ַדל לִ סְ פֹ ר כִ י אֵ ין ִמסְ פָ ר‪.‬‬ ‫און אביסל שפעטער אין פרשת מקץ דערמאנט דאך אונז שוין טאקע דער‬ ‫הייליגער תורה הק' נאך אמאל אזא לשון‪ ,‬ווייל דער הייליגער תורה הק'‬ ‫זאגט דאך אונז שוין אויך בפירוש אין פרשת מקץ (קפיטל מ"ב פסוק ג')‪,‬‬ ‫אז‪ַ " :‬וי ְֵרדּו אֲחֵ י יוֹסֵ ף עֲשָ ָרה" – אז די צעהן ברודער'ס פון יוסף הצדיק האבן‬ ‫אראפ גענידער'ט קיין מצרים כדי‪ :‬לִ ְשבֹר "בָ ר" ִמ ִמצְ ָריִם – כדי צו קויפן‬ ‫"עסן" פון מצרים‪.‬‬ ‫און אביסל שפעטער אין פרשת מקץ דערמאנט דאך אונז שוין טאקע דער‬ ‫הייליגער תורה הק' נאך אמאל אזא לשון‪ ,‬ווייל דער הייליגער תורה הק'‬ ‫זאגט דאך אונז שוין אויך בפירוש אין פרשת מקץ (קפיטל מ"ב פסוק כ"ה)‪,‬‬ ‫אז‪ַ :‬ויְצַ ו יוֹסֵ ף ַויְמַ לְ אּו אֶ ת כְ לֵיהֶ ם "בָ ר" – אז יוסף הצדיק האט געהייסן אז‬ ‫"שבְ טֵ י ָי‪ּ-‬ה" מיט "עסן"‪.‬‬ ‫מען זאל ָאן פילן די זעק'לעך פון די‪ִ :‬‬ ‫לח‬ ‫אליעזר‬ ‫נח‬ ‫נעימות‬ ‫און אין פרשת ויגש דערמאנט דאך אונז שוין טאקע דער הייליגער תורה הק'‬ ‫אויך אזא סארט לשון‪ ,‬ווייל דער הייליגער תורה הק' זאגט דאך אונז שוין‬ ‫אויך בפירוש אין פרשת ויגש (קפיטל מ"ה פסוק כ"ג)‪ ,‬אז‪ּ :‬ולְ ָאבִ יו שָ לַח‬ ‫כְ זֹאת עֲשָ ָרה חֲמֹ ִרים נֹ ְשאִ ים ִמטּוב ִמצְ ָריִם וְ עֶ שֶ ר אֲתֹ נֹ ת נֹ ְשאֹ ת "בָ ר" ָולֶחֶ ם‬ ‫ּומָ זוֹן לְ ָאבִ יו ל ַָד ֶרְך‪ ,‬אבער על כל פנים‪ ..‬זעהט מען דאך שוין פון דעם קלאר‬ ‫אז די ווארט‪" :‬בָ ָרא" – איז דאך אויך א לשון פון‪" :‬בָ ר" – תבואה [עסן]‪,‬‬ ‫"מז ֹונֵי"‪.‬‬ ‫און דאס איז דאך‪ְ :‬‬ ‫יעצט ווען מען נעמט צוזאמען די אלע דריי פשטים‪ ,‬קומט דאך ארויס פון‬ ‫דעם די דריי באקאנט'ע "ברכות" וואס עס איז דאך שוין גאנץ גוט באקאנט‬ ‫ביי אלע יודישע קינדער‪.‬‬ ‫א) די ערשטע פשט פון די ווארט‪" :‬בָ ָרא" – איז דאך‪" :‬בְ ִריאּות" –‬ ‫" ֶגעזּונְט"‪ ,‬און דאס איז דאך‪" :‬חַ יֵי"‪.‬‬ ‫ב) די צווייטע פשט פון די ווארט‪" :‬בָ ָרא" – איז דאך‪" :‬בָ ר" – "פַ ְרנָסָ ה"‪ ,‬און‬ ‫"מז ֹונֵי"‪.‬‬ ‫דאס איז דאך‪ְ :‬‬ ‫ג) די דריטע פשט פון די ווארט‪" :‬בָ ָרא" – איז דאך‪" :‬בְ ָרא" – " ַנחַ ת" [פון די‬ ‫קינדער]‪ ,‬און דאס איז דאך‪" :‬בָ נֵי"‪.‬‬ ‫ווייל יא ר' יוד‪ ,‬דאס איז דאך טאקע די "הבטחה" פון דער הייליגער תורה‬ ‫אשית" – אז אויב‪ֲּ " :‬ת ֲענֶה בְ ַכ ָונָה אָ מֵ ן ְיהֵ א ְשמֵ יּה‬ ‫הק'‪ ,‬אז וואס‪ !?..‬אז‪" :‬בְ רֵ ִ‬ ‫ַרבָ א" – אז אויב ענטפערסטו‪ָ" :‬אמֵ ן יְהֵ א ְשמֵ יּה ַרבָ א בְ ַכ ָונָה"‪ ,‬און אויב‪:‬‬ ‫"בָ ָרא" – און אויב ענטפערסטו טאקע באמת‪" :‬אָ מֵ ן בְ קוֹל ָרם"‪ ,‬דעמאלט'ס‬ ‫לט‬ ‫אליעזר‬ ‫נח‬ ‫נעימות‬ ‫וועסטו קענען זוכה זיין צו דעם‪" :‬בָ ָרא" – דעמאלט'ס וועסטו קענען זוכה‬ ‫זיין צו אלע דריי פשטים פון דעם ווארט‪" :‬בָ ָרא"‪ ,‬און דאס איז דאך אין‬ ‫יודיש גערעדט‪ֶ " :‬געזּונְט פַ ְרנָסָ ה ַנחַ ת"‪ ,‬און אין לשון הקודש מיינט דאך‬ ‫ּומז ֹונֵי ְרוִ יחֵ י"‪.‬‬ ‫דאס‪" :‬בָ נֵי חַ יֵי ְ‬ ‫נו‪ ..‬ווער וויל דען נישט זוכה זיין צו אזעלכע שיינע ברכות ווי‪ֶ " :‬געזּונְט‬ ‫ּומז ֹונֵי ְרוִ יחֵ י"‪ !?..‬עס איז דאך אזעלכע שיינע‬ ‫פַ ְרנָסָ ה ַנ חַ ת" און‪" :‬בָ נֵי חַ יֵי ְ‬ ‫ברכות‪!?..‬‬ ‫און עס איז דאך שוין טאקע אויך באקאנט פאר א יעדעם איינעם‪ ,‬אז די‬ ‫ווארט‪" :‬גֶפֶ ן" – איז דאך ראשי תיבות‪ֶ " :‬געזּונְט פַ ְרנָסָ ה ַנחַ ת"‪ ,‬און‪" :‬עִ נְבֵ י‬ ‫ּומתְ קַ בֵ ל" – איז דאך אזא שיינע‬ ‫"דבָ ר נָאֶ ה ִ‬ ‫הַ גֶפֶ ן בְ עִ נְבֵ י הַ גֶפֶ ן" איז דאך אזא‪ָ :‬‬ ‫זאך דאס צו האבן‪ !?..‬און ממילא ווער וויל דען נישט זוכה זיין צו אזעלכע‬ ‫שיינע הערליכע ברכות ווי‪ֶ " :‬געזּונְט פַ ְרנָסָ ה ַנחַ ת"‪!?..‬‬ ‫אבער עס פעלט זיך אבער אויס איין קליינע זאך כדי צו קענען זוכה זיין צו‬ ‫דעם‪ ,‬און דאס איז‪ ,‬צו ענטפער'ן‪ָ" :‬אמֵ ן יְהֵ א ְשמֵ יּה ַרבָ א בְ ַכ ָונָה" און צו‬ ‫ענטפער'ן‪ָ" :‬אמֵ ן בְ קוֹל ָרם"‪ ,‬און אויב ענטפערסטו‪ָ" :‬אמֵ ן יְהֵ א ְשמֵ יּה ַרבָ א‬ ‫בְ ַכ ָונָה" און‪ָ" :‬אמֵ ן בְ קוֹל ָרם"‪ ,‬דעמאלט'ס ביזטו פאר זיכער'ט מיט א ברכה‬ ‫ּומז ֹונֵי ְרוִ יחֵ י"‪.‬‬ ‫פון דער הייליגער תורה הק' זוכה צו זיין צו‪" :‬בָ נֵי חַ יֵי ְ‬ ‫און א מענטש דארף דאך טאקע אויך שטענדיג וויסן און געדענקען‪ ,‬אז‬ ‫אפילו ווען עס גייט איהם שווער‪ ,‬און ער ליידט זיך נעבעך צוזאם צרות‬ ‫צרורות פון שלעכטע רשעים אין דעם שווער'ן ביטער'ן גלות‪ ,‬האט ער אבער‬ ‫נאך אלץ מיט וואס זיך מחזק צו זיין‪ ,‬און ער האט זיך אבער דעמאלט'ס נאך‬ ‫מ‬ ‫אליעזר‬ ‫נח‬ ‫נעימות‬ ‫אלץ מיט וואס זיך צו טרייסט'ן‪ ,‬ווייל מיר זעהען דאך שוין קלאר‪ ,‬אז אפילו‬ ‫ווען די יודישע קינדער זענען נעבעך פאר טריבן געווארן אין גלות דורך דעם‬ ‫ביטער'ן שונא‪ ,‬און עס איז זיך זיי דעמאלט'ס באמת געקומען אזא‬ ‫שרעקליכ'ע שטראף‪ ,‬אזוי ווי עס ווערט דאך שוין טאקע קלאר מבואר אין די‬ ‫גמרא מסכת גיטין (דף‪ :‬נ"ה ע"ב) ביי די עניני החורבן‪ ,‬האט אבער דער‬ ‫מקונן נאך אלץ ָאן געהויבן מגילת "איכה" מיט די ווערטער‪" :‬אֵ יכָה" י ְָשבָ ה‬ ‫בָ ָדד וגו'‪ ,‬און אין דעם איז דאך געלעגן באהאלטן גאר גאר א טיפע כוונה‪,‬‬ ‫ווייל די ווארט‪" :‬אֵ יכָה" – איז דאך ראשי תיבות‪" :‬כִ י הִ נֵה אֹ יְבֶ יָך ֹיאבֵ דּו" –‬ ‫אז עס וועט נאך קומען איין טאג וואס אלע דיינע פיינט וועלן פארלוירן‬ ‫ווערן‪!..‬‬ ‫און יא ר' יוד‪ ,‬אין דעם שרעקליכ'ן ביטער'ן צער פון דעם חורבן בית‬ ‫המקדש‪ ,‬איז אבער נאך אלץ געלעגן באהאלטן גאר גאר א טיפע‪" :‬נֶחָ מָ ה"‬ ‫פאר די יודישע קינדער‪ ,‬און אין דעם ערשט'ן ווארט פון דעם גאנצן ביטער'ן‬ ‫מגילת "איכה"‪ ,‬איז אבער נאך אלץ געלעגן באהאלטן גאר גאר א טיפע‪:‬‬ ‫"נֶחָ מָ ה" פאר כלל ישראל‪.‬‬ ‫און אין דעם איז דאך שוין געווען מרומז אז עס וועט נאך קומען א טאג‬ ‫וואס עס וועט נאך זיין‪" :‬כִ י הִ נֵה אֹ יְבֶ יָך ֹיאבֵ דּו" – אז עס וועט נאך קומען א‬ ‫טאג וואס אלע דיינע פיינט וועלן נאך פארלוירן ווערן פון דיר‪" :‬בְ נִי בְ כֹ ִרי‬ ‫י ְִש ָראֵ ל"‪ ,‬און דעמאלט'ס וועט מען זיך דאך שוין טאקע באמת קענען פרייען‬ ‫"ש ְמחָ ה" פון די מפלה פון אלע רשעי ישראל‪.‬‬ ‫מיט די אמת'ע‪ִ :‬‬ ‫ָאדם ְשֹלמֹ ה הַ מֶ לְֶך עָ לָיו הַ שָ לוֹם" זאגט דאך‬ ‫און דער גרויסער‪" :‬חָ כָם ִמכָל ָ‬ ‫אונז שוין טאקע אויך בפירוש אין זיין הייליגן ספר משלי (קפיטל י"א פסוק‬ ‫מא‬ ‫אליעזר‬ ‫נח‬ ‫נעימות‬ ‫י')‪ ,‬אז‪ּ" :‬ובַ ֲאבֹד ְרשָ עִ ים ִרנָה" – אז ווען רשעים ווערן פארלוירן‪ ,‬דעמאלט'ס‬ ‫דארף מען זיך דאך פרייען‪.‬‬ ‫און ממילא וועגן דעם דארפן מיר דאך אלע גוט געדענקען‪ ,‬אז עס גייט דאך‬ ‫נאך איין טאג ָאן קומען א טאג פון‪" :‬אֱמֶ ת"‪ ,‬און עס וועט דאך שוין‬ ‫ָארץ ֵדעָ ה אֶ ת יהו‪-‬ה כַמַ יִם ַליָם ְמכַסִ ים"‪ ,‬און אלע‬ ‫דעמאלט'ס זיין‪" :‬מָ לְ ָאה הָ ֶ‬ ‫ַארעָ א"‪ ,‬און‬ ‫רשעים וועלן דאך שוין דעמאלט'ס פארלוירן ווערן‪" :‬כְ עַ פְ ָרא ְד ְ‬ ‫עס וועט דאך נישט איבער בלייבן פון די אלע רשעי ישראל קיין שום‪:‬‬ ‫"שָ ִריד ּופָ לִ יט"‪ ,‬און עס וועט דאך שוין דעמאלט'ס ענדליך מקיום ווערן‬ ‫דעם‪" :‬וְ כָל הָ ִר ְשעָ ה ֻכלָּה כְ עָ שָ ן ּתִ כְ לֶה"‪.‬‬ ‫און ממילא וועגן דעם קענען מיר זיך שוין טאקע "יעצט" טרייסט'ן און‬ ‫לעבן מיט‪" :‬אֱמּונָה" אין דעם איין איינציג'ן באשעפער וואס וועט דאך אונז‬ ‫שוין טאקע בקרוב ממש אויס לייזן פון דעם שווער'ן ביטער'ן גלות און אונז‬ ‫ברענגען‪" :‬מָ ִשיחַ צִ ְדקֵ ינּו" און אונז אויף בויען דעם הייליגן‪" :‬בֵ ית הַ ִמ ְק ָדש‬ ‫ישי בִ ְמהֵ ָרה בְ יָמֵ ינּו"‪ ,‬און דעמאלט'ס וועט דאך שוין מקיום ווערן‪:‬‬ ‫הַ ְשלִ ִ‬ ‫"לְ עֵ ינֵי כָל חָ י" דעם‪" :‬יִתְ ג ֵַדל וְ יִתְ קַ ֵדש ְשמֵ ּה ַרבָ א"‪ ,‬און עס וועט דאך שוין‬ ‫דעמאלט'ס איין מאל פאר אלעמאל גרויס ווערן‪" :‬כְ בוֹד שָ מַ יִם לְ ע ֹולָם וָעֶ ד‬ ‫ּולְ עוֹלְ מֵ י עַ ד ּולְ נֵצַ ח נְצָ ִחים"‪:‬‬ ‫ֵא ּ ֶּלה ּת ֹו ְלדֹת נֹח‬ ‫ֵא ּלֶׁה ּת ֹולְ דֹת נֹחַ נֹחַ וגו'‪ :‬א יודיש קינד דארף וויסן‪ ,‬אז עס קען זיך אמאל‬ ‫מאכן ביי א מענטש א געוויסע מצב אז ער שפירט דעמאלט'ס ממש ווי ער‬ ‫שלאפט אין יודיש'קייט‪ ,‬און ער שפירט דעמאלט'ס ממש אז זאכן רירן זיך‬ ‫מב‬ ‫אליעזר‬ ‫נח‬ ‫נעימות‬ ‫נישט‪ ,‬אזא פאר שלאפנ'קייט נעמט איהם דעמאלט'ס ארום‪ ,‬ממש‪" :‬שֶ אֵ ין‬ ‫כְ דֻ גְ מָ תוֹ"‪ ,‬און אין אמת'ן‪ ..‬שלאפט ער דאך טאקע‪ ,‬ווייל חז"ל (מגן אברהם‬ ‫סימן תקפ"ג סעיף קטן ו') זאגן אונז דאך שוין בפירוש‪ ,‬אז‪" :‬ה ֹולְֵך בָ טֵ ל‬ ‫כְ יָשָ ן ָד ִמי" – אז איינער וואס גייט ליידיג איז דאך אזוי ווי ער שלאפט‪ ,‬און‬ ‫וואס פאסירט ווען א מענטש שלאפט‪!?..‬‬ ‫ווען א מענטש שלאפט ווערט דאך דעמאלט'ס א "היסח הדעת"‪ ,‬אזוי ווי עס‬ ‫שטייט דאך שוין טאקע בפירוש אין חז"ל‪.‬‬ ‫און ביי יעקב אבינו ווערט דאך שוין טאקע אויך דערמאנט אזא סארט‬ ‫געדאנק‪ ,‬ווייל ביי יעקב אבינו שטייט דאך שוין (בראשית קפיטל כ"ח פסוק‬ ‫ט"ז)‪ ,‬אז‪" :‬וַיִ יקַ ץ ַיעֲקֹ ב ִמ ְשנָתוֹ" – אז ווען יעקב אבינו האט זיך אויף‬ ‫געוועקט פון זיין שלאף‪ ,‬דעמאלט'ס‪ַ " :‬ויֹאמֶ ר" – האט ער דעמאלט'ס‬ ‫געזאגט‪ ,‬אז עס איז דען מעגליך אז‪ָ" :‬אכֵן יֵש יהו‪-‬ה בַ מָ קוֹם הַ זֶה" און‪:‬‬ ‫"וְ ָאנֹ כִ י ֹלא י ָָדעְ ּתִ י" – און איך האב נישט געוואוסט פון דעם‪!?..‬‬ ‫און ביים שלאפן האט דאך שוין יעקב אבינו געשפירט אז דער פלאץ איז א‬ ‫הייליגע פלאץ‪ ,‬ווייל ער האט דאך געזעהן אין זיין חלום אז‪" :‬מַ לְ ֲאכֵי‬ ‫ֱֹלקים" זענען‪" :‬עֹ לִ ים וְ י ְֹר ִדים" אויף דעם הייליגן פלאץ‪.‬‬ ‫א ִ‬ ‫און ווען יעקב אבינו איז אויף געשטאנען‪ ,‬האט יעקב אבינו געזאגט‪ ,‬אז‪:‬‬ ‫"אִ לּו י ַָדעְ ּתִ י" – אז אויב איך וואלט געוואוסט פארן שלאפן אז דער פלאץ‬ ‫איז אזא הייליגע פלאץ‪ ,‬דעמאלט'ס‪ֹ" :‬לא יָשַ נְּתִ י בְ מָ קוֹם קָ דוֹש ָכזֶה" –‬ ‫דעמאלט'ס וואלט איך זיך דאך קיינמאל נישט געלייגט שלאפן אויף אזא‬ ‫הייליגע פלאץ‪.‬‬ ‫מג‬ ‫אליעזר‬ ‫נח‬ ‫נעימות‬ ‫און ממילא קומט דאך אויס פון דעם‪ ,‬אז ביים שלאפן איז יעקב אבינו‬ ‫"קדֻ שַ ת הַ מָ קוֹם"‪ ,‬עד כדי כך האט יעקב אבינו משיג‬ ‫געוואויר געווארן די‪ְ :‬‬ ‫געווען מיט זיין שלאפן‪ ,‬און דאס מיינט דאך צו זאגן אין פראסטע ווערטער‪,‬‬ ‫אז "מיטן שלאפן איז יעקב אבינו קלוגער געווארן"‪.‬‬ ‫און ממילא וועגן דעם האט יעקב אבינו שפעטער געזאגט ווען ער איז אויף‬ ‫געשטאנען אז‪" :‬וְ ָאנֹ כִ י ֹלא י ָָדעְ ּתִ י" – אז איך האב נישט משיג געווען די‪:‬‬ ‫"קדֻ שַ ת הַ מָ קוֹם" ביז נאך דעם וואס איך האב זיך געלייגט שלאפן אויף דעם‬ ‫ְ‬ ‫פלאץ‪ ,‬און דאס איז געווען ביי "יעקב אבינו"‪ ,‬ווייל יעקב אבינו האט משיג‬ ‫געווען גאר גרויסע מדריגות בשעת'ן שלאפן‪.‬‬ ‫אבער ביי א פשוט'ע מענטש‪ ,‬איז דאך די‪" :‬וְ ָאנֹ כִ י ֹלא י ָָדעְ ּתִ י" בשעת'ן‬ ‫שלאפן‪ ,‬ווייל דעמאלט'ס איז דאך דא א "היסח הדעת" ביי א יעדע פשוט'ע‬ ‫מענטש‪ ,‬אזוי ווי עס שטייט דאך שוין טאקע בפירוש אין חז"ל‪.‬‬ ‫און דער ענין איז דאך שוין טאקע אויך מרומז אין דעם פסוק פון‪" :‬אֵ לֶה‬ ‫ּתוֹלְ דֹת נֹ חַ " וגו'‪ ,‬ווייל די סופי תיבות פון די ווערטער‪" :‬אֵ ֶלה ּתוֹלְ ֹדת נֹ חַ נֹ חַ "‬ ‫– איז דאך טאקע אויך גימטריא‪ֲ " :‬אנִי יָשֵ ן" – איך שלאף‪ !..‬רבותי‪ֲ " :‬אנִי‬ ‫יְשֵ נָה" – איך שלאף א טיפע שלאף אין עבודת השם יתברך‪!..‬‬ ‫און ממילא זאג מיר טאטע אין הימל‪ ,‬וואס איז די עצה צו דעם‪ !?..‬איך‬ ‫שלאף און איך שלאף און איך שלאף אין עבודת השם יתברך‪ ,‬וואס איז די‬ ‫עצה צו דעם הייליגער גרויסער טאטע אין הימל‪ !?..‬ווי אזוי קען איך זיך‬ ‫"עּורי‬ ‫אויף וועקן פון מיין טיפ'ן שלאף‪ !?..‬און ווי אזוי קען איך מאכן דעם‪ִ :‬‬ ‫יְשֵ נִים ִמ ִשינַתְ כֶם"‪!?..‬‬ ‫מד‬ ‫אליעזר‬ ‫נח‬ ‫נעימות‬ ‫ענטפערט דיר אויף דעם די פסוק דא‪ ,‬און די פסוק זאגט דיר דא אזוי‪ ,‬אז‪:‬‬ ‫"אֵ לֶה" – זיי‪" :‬פוֹסֵ ל אֶ ת הָ ִראש ֹונִים" – האק אפ פון דאס וואס איז געווען‪,‬‬ ‫און כאפ זיך צוריק צו די שויס פון דיין הייליגן טאטן אין הימל‪ ,‬און הייב ָאן‬ ‫פון דאס ניי‪ ,‬און דאס וועט צו ברענגען‪ ,‬אז‪" :‬נֹ חַ נֹ חַ " – אז עס וועט דיר‬ ‫ווערן פיל גרינגער אין עבודת השם יתברך‪.‬‬ ‫ווייל אויב טראכט מען א גאנצן צייט פון דעם‪ֲ " :‬אנִי יָשֵ ן" – ווייל אויב‬ ‫טראכט מען א גאנצן צייט אז איך בין דאך שוין סיי ווי סיי אזא פאר‬ ‫שלאפענ'ע מענטש אין עבודת השם יתברך‪ ,‬און אויב טראכט מען א גאנצן‬ ‫צייט אז איך האלט דאך נאך סיי ווי סיי ביי גארנישט‪ ,‬דעמאלט'ס איז טאקע‬ ‫זייער שווער זיך ארויס צו זעהן פון דעם פאר שלאפנ'קייט‪ ,‬ווייל דו צו‬ ‫קלאפס'ט זיך דאך אליין מיט דעם וואס דו רעדס'ט פון דיינע דורך‬ ‫פעלער'ס‪.‬‬ ‫נאר די ריכטיגע וועג איז‪ ,‬אז א מענטש זאל‪" :‬פוֹסֵ ל" זיין‪" :‬אֶ ת הָ ִראש ֹונִים"‬ ‫ָאן קיין שום שאלות‪ ,‬נאר זיי‪" :‬פוֹסֵ ל אֶ ת הָ ִראש ֹונִים"‪ ,‬און געב זיך א נעם פון‬ ‫דאס ניי‪ ,‬און רוף אויס הויעך ביי דיר אין הארץ‪ ,‬אז איך בין שוין נישט דער‬ ‫זעלב'ער מענטש ווי אמאל‪ ,‬ווייל פון יעצט און ווייטער‪ ..‬האב איך זיך‬ ‫געטוישט‪ ,‬און פון יעצט און ווייטער גיי איך שוין טאקע באמת פראבירן צו‬ ‫מאכן א‪" :‬נַחַ ת רּוחַ " פאר מיין גרויסן טאטן אין הימל‪.‬‬ ‫און אויב דו מאכס'ט די פעולה פון‪" :‬אֵ לֶה"‪ ,‬און דו ביזט‪" :‬פוֹסֵ ל" אֶ ת‬ ‫הָ ִראש ֹונִים‪ ,‬דעמאלט'ס זאלסטו וויסן‪ ,‬אז‪ּ" :‬תוֹלְ דֹת" – אז די "תוצאה" פון‬ ‫דעם וועט זיין‪ ,‬אז‪" :‬נֹ חַ נֹ חַ " – אז עס וועט דיר ווערן אסאך אסאך גרינגער‬ ‫אין דיין עבודת השם יתברך‪ ,‬ווייל אויב געבסטו א ווארף אוועק אלע דיינע‬ ‫מה‬ ‫אליעזר‬ ‫נח‬ ‫נעימות‬ ‫אלטע פעקל'עך‪ ,‬און דו הייבס'ט ָאן א פריש'ע בלעט'ל פון דאס ניי‪,‬‬ ‫דעמאלט'ס קענסטו זוכה זיין אויף צו עפענען אלע‪" :‬שַ עֲרֵ י ּתְ שּובָ ה" אויבן‬ ‫אין הימל‪.‬‬ ‫ווייל אויב‪" :‬וְ אִ ם מו ֶֹדה וְ ע ֹוזֵב" – ווייל אויב דו ביזט מודה אז דו האסט זיך‬ ‫נישט געפירט ווי עס דארף צו זיין‪ ,‬און דו "לאזט אפ" אלע דיינע אלטע‬ ‫פעקל'עך‪ ,‬און דו זאגס'ט פארן אייבערשטן‪ ,‬אז איך וויל זיך שוין טאקע‬ ‫באמת צוריק קערן צו דיר‪ ,‬און איך וויל שוין טאקע באמת זיין גוט‪ ,‬איז‪:‬‬ ‫"אַ ּתָ ה ְמ ַרחֲמֵ הּו" – האט דעמאלט'ס דער אייבערשטער גלייך רחמנות אויף‬ ‫דיר און ער עפענט דיר דעמאלט'ס גלייך אויף אלע‪" :‬שַ עֲרֵ י ּתְ שּובָ ה"‪:‬‬ ‫יש צ ִ ּדיק ּ ָּת ִמים ָּהיָּה ְּב ֹדר ָֹּתיו‬ ‫נֹח ִא ׁ‬ ‫ֵא ּלֶׁה ּת ֹולְ דֹת נֹחַ נֹחַ ִאיש צַ ִ ּדיק ּ ָת ִמים הָ יָ ה ְּבדֹר ָֹתיו וגו'‪ :‬רש"י הק'‬ ‫דערמאנט אונז דא מורא'דיגע יסודות'דיגע ווערטער‪ ,‬ווייל רש"י הק' זאגט‬ ‫דאך אונז שוין דא אזוי‪ ,‬וזלה"ק‪ ,‬אז‪ :‬יֶש מֵ ַרבוֹתֵ ינּו דו ְֹר ִשים אוֹת ֹו "לִ ְשבַ ח" –‬ ‫אז עס איז דא פון אונזערע רבי'ס וואס דרש'נען דעם פסוק דא פאר א‬ ‫"לויב"‪ ,‬און לויט זיי מיינט אונז דא די פסוק צו זאגן‪ ,‬אז‪ :‬נֹ חַ אִ יש צַ ִדיק‬ ‫ּתָ ִמים הָ יָה "בְ ֹדרֹתָ יו" – אז נח איז געווארן גערעכנט פאר א‪" :‬צַ ִדיק" אין‬ ‫"זיינע" דורות‪.‬‬ ‫און‪" :‬כָל שֶ כֵן שֶ אִ לּו הָ יָה בְ דוֹר צַ ִד ִיקים הָ יָה צַ ִדיק יוֹתֵ ר" – און ווען נח וואלט‬ ‫געווען אין די דור פון אברהם אבינו‪ ,‬דעמאלט'ס וואלט ער דאך געוויס‬ ‫געווען נאך א גרעסער'ע‪" :‬צַ ִדיק"‪ ,‬און לויט דעם פשט איז די ווערטער‪ :‬אִ יש‬ ‫צַ ִדיק ּתָ ִמים הָ יָה "בְ ֹדרֹתָ יו" א מורא'דיגע "לויב" אויף נח‪.‬‬ ‫מו‬ ‫אליעזר‬ ‫נח‬ ‫נעימות‬ ‫אבער‪" :‬וְ יֶש שֶ דו ְֹר ִשים אוֹת ֹו לִ גְ נַאי" – אבער פון די אנדערע זייט‪ ..‬איז אבער‬ ‫דא אזעלכע וואס דרש'נען דעם פסוק דא פאר א "שאנד"‪ ,‬און לויט זיי מיינט‬ ‫אונז דא די פסוק צו זאגן‪ ,‬אז‪ :‬נֹ חַ אִ יש צַ ִדיק ּתָ ִמים הָ יָה "בְ ֹדרֹתָ יו" – אז נאר‪:‬‬ ‫לְ פִ י "דוֹרוֹ" הָ יָה צַ ִדיק – אז נאר לויט "זיין" שוואכ'ע דור איז נח געווארן‬ ‫גערעכנט פאר א‪" :‬צַ ִדיק"‪.‬‬ ‫אבער‪" :‬וְ אִ לּו הָ יָה בְ דוֹר ֹו שֶ ל ַאבְ ָרהָ ם" – אבער אויב נח וואלט געווען אין‬ ‫דעם דור פון אברהם אבינו‪ ,‬דעמאלט'ס‪ֹ" :‬לא הָ יָה נ ְֶחשָ ב לִ כְ לּום" –‬ ‫דעמאלט'ס וואלט ער דאך בכלל נישט געווארן גערעכנט פאר קיין‪" :‬צַ ִדיק"‪.‬‬ ‫אבער ועל כולם‪ ..‬דארפן מיר דאך אבער וויסן זייער קלאר‪ ,‬אז עס ווערט‬ ‫דאך נישט דערמאנט אין קיין שום פלאץ אין די גאנצע תורה הק' אז נח איז‬ ‫נישט געווען קיין‪" :‬צַ ִדיק"‪.‬‬ ‫נאר אויף אזוי פיל יא‪ ,‬עס איז דא געוויסע מפרשים וואס לערנען פשט אין‬ ‫דעם פסוק פון‪ :‬אֵ לֶה ּתוֹלְ דֹת נֹ חַ נֹ חַ אִ יש צַ ִדיק ּתָ ִמים הָ יָה "בְ ֹדרֹתָ יו" וגו' אז‬ ‫דאס מיינט סך הכל צו זאגן‪ ,‬אז‪" :‬לְ פִ י דוֹר ֹו הָ יָה צַ ִדיק" – אז לויט זיין‬ ‫שלעכטע דור המבול איז נח געווארן גערעכנט פאר א‪" :‬צַ ִדיק"‪ ,‬אבער‪:‬‬ ‫"אִ לּו הָ יָה בְ דוֹר ֹו שֶ ל ַאבְ ָרהָ ם" – אבער אויב נח וואלט געווען אין דעם דור‬ ‫פון אברהם אבינו‪ ,‬דעמאלט'ס‪ֹ" :‬לא הָ יָה נ ְֶחשָ ב לִ כְ לּום" – דעמאלט'ס וואלט‬ ‫ער דאך בכלל נישט געווארן גערעכנט פאר קיין‪" :‬צַ ִדיק"‪.‬‬ ‫אבער בכל אופן דארף מען דאך אבער וויסן‪ ,‬אז עס שטייט דאך שוין אויף‬ ‫דעם גרויסן‪ּ" :‬תַ נָא הָ אֱֹלקַ י ַרבִ י ִש ְמעוֹן בֶ ן יוֹחָ אִ י"‪ ,‬אז‪" :‬כָל יָמָ יו אֲשֶ ר חָ יָה" –‬ ‫אז ווי לאנג רבי שמעון בן יוחאי האט געלעבט‪ ,‬איז‪" :‬אוֹת הַ קֶ שֶ ת ֹלא נִהְ יָה"‬ ‫מז‬ ‫אליעזר‬ ‫נח‬ ‫נעימות‬ ‫– האט מען נישט געזעהן קיין רעגן בויגן‪ ,‬ווייל רבי שמעון בן יוחאי איז‬ ‫געווען אזוי גרויס‪ ..‬אז ער האט מגין געווען אויף זיין גאנצן דור‪ ,‬און ממילא‬ ‫וועגן דעם איז קיינמאל נישט אויס געקומען אז דער אייבערשטער זאל ווערן‬ ‫גאר שטארק ברוגז אויף די מענטשן פון זיין דור‪ ,‬ווייל די זכות פון רבי‬ ‫שמעון בן יוחאי האט מגין געווען אויף זיין גאנצן דור‪.‬‬ ‫און לויט דעם קומט דאך אויס‪ ,‬אז אפילו אויב דו וועסט וועלן זאגן אז נח‬ ‫איז טאקע געווען א אמת'ע גרויסע‪" :‬צַ ִדיק"‪[ ,‬נישט קיין חילוק אין וועלכע‬ ‫דור ער וואלט געווען‪ ,‬ווייל אלעמאל וואלט טאקע נח געהייסן גאר א‬ ‫גרויסע‪" :‬צַ ִדיק"]‪ ,‬האט ער דאך אבער געלעבט אין א דור וואס אלע‬ ‫מענטשן פון דעם דור זענען געווען גאר גרויסע "רשעים"‪ ,‬און ער האט דאך‬ ‫זיי נישט "מוסר" געזאגט‪.‬‬ ‫און עס ווערט דאך שוין טאקע אויך געברענגט אין די ספרים הק'‪ ,‬אז דאס‬ ‫איז דאך טאקע בעצם די‪" :‬יֶש שֶ דו ְֹר ִשים אוֹת ֹו לִ גְ נַאי"‪ ,‬און דאס מיינט דאך‬ ‫צו זאגן אין אנדערע ווערטער‪ ,‬אז חס ושלום חס ושלום צו זאגן אז נח איז‬ ‫געווען א רשע ח"ו‪ ,‬עס קען דאך נישט זיין אזא זאך‪.‬‬ ‫ווייל אויב דער הייליגער תורה הק' שרייבט אויף נח אז‪" :‬נֹ חַ אִ יש צַ ִדיק‬ ‫ּתָ ִמים"‪ ,‬דעמאלט'ס איז נח געווען א‪" :‬צַ ִדיק"‪ !..‬און פארטיג‪ ,‬עס איז נישט‬ ‫דא אויף דעם קיין שום חקירות ודרישות‪ ,‬און עס איז נישט דא אויף דעם‬ ‫קיין שום חולקים‪.‬‬ ‫נאר וואס דען‪ !?..‬די פשט פון די ווערטער‪" :‬יֶש שֶ דו ְֹר ִשים אוֹת ֹו לִ גְ נַאי"‬ ‫מיינט נאר‪ ..‬טאקע דעם געדאנק‪ ,‬אז פארקערט‪ ,‬נח איז טאקע געווען גאר‬ ‫מח‬ ‫אליעזר‬ ‫נח‬ ‫נעימות‬ ‫גאר א גרויסע‪" :‬צַ ִדיק"‪ ,‬נאר עס איז נאר געווען א שטיקל "תביעה" אויף‬ ‫איהם פון הימל‪ ,‬און די תביעה איז געווען‪ ,‬אז פארוואס האסטו נישט‬ ‫געקענט משפיע זיין אויף די מענטשן פון דיין דור זיי צוריק קערן צום‬ ‫אייבערשטן‪ !?..‬און פארוואס האסטו נישט געקענט מוסר זאגן פאר די‬ ‫מענטשן פון דיין דור אז זיי זאלן תשובה טוהן‪ !?..‬דו ביזט דאך געווען דער‬ ‫גרויסער‪" :‬צַ ִדיק הַ דוֹר"‪!?..‬‬ ‫און בדרך אגב איז כדאי ָאן צו מערקן דא‪ ,‬אז פון דעם זעהט מען דאך שוין‬ ‫טאקע‪ ,‬אז אויף די‪" :‬צַ ִדיק הַ דוֹר" ליגט טאקע דער "פליכט" זיכער צו מאכן‬ ‫אז די מענטשן פון דעם דור פירן זיך אויף ווי עס דארף צו זיין‪ ,‬און אויף די‪:‬‬ ‫"צַ ִדיק הַ דוֹר" ליגט טאקע דער "חוב" זיכער צו מאכן אז די מענטשן פון‬ ‫דעם דור גייען טאקע אויפן ריכטיג'ן וועג‪ ,‬אבער על כל פנים‪ ..‬דאס איז די‬ ‫גאנצע "גנאי" וואס געוויסע מענטשן טענה'נען אויף‪" :‬נֹ חַ אִ יש צַ ִדיק"‪.‬‬ ‫און עס ווערט דאך שוין טאקע אויך געברענגט אין חז"ל‪ ,‬אז נח האט טאקע‬ ‫ָאן גענומען די טענה פון דעם‪" :‬יֶש שֶ דו ְֹר ִשים אוֹת ֹו לִ גְ נַאי"‪ ,‬און ער האט‬ ‫געזאגט פאר דעם‪" :‬יֶש שֶ דו ְֹר ִשים אוֹת ֹו לִ גְ נַאי"‪ ,‬אז ענק זענען גערעכט‪ ,‬און‬ ‫איך דארף טאקע פראבירן צוריק צו ברענגען די מענטשן פון מיין דור צום‬ ‫אייבערשטן‪.‬‬ ‫און בשעת ווען ער האט געבויעט די תבה [במשך הונדערט און צוואנציג‬ ‫יאר]‪ ,‬זענען דאך כסדר צו געקומען צו איהם גאר אסאך מענטשן פון זיין‬ ‫דור‪ ,‬און זיי האבן דאך איהם דעמאלט'ס געפרעגט‪ ,‬אז מיר זאג נאר ר' נח‪,‬‬ ‫וואס בויסטו דא‪ !?..‬האט זיי נח גע'ענטפערט‪ ,‬אז איך בוי דא א "תבה"‪.‬‬ ‫מט‬ ‫אליעזר‬ ‫נח‬ ‫נעימות‬ ‫און ער האט זיי דעמאלט'ס גלייך דערציילט די גאנצע מעשה‪ ,‬אז דער‬ ‫ָארץ" – אז דער‬ ‫ָאדם בָ ֶ‬ ‫הייליגער באשעפער האט געזעהן אז‪" :‬כִ י ַרבָ ה ָרעַ ת הָ ָ‬ ‫הייליגער באשעפער האט געזעהן אז ענקערע שלעכטע מעשים זענען‬ ‫אריבער אלע גרעניצ'ן‪ ,‬און ממילא וועגן דעם האט דער הייליגער באשעפער‬ ‫באשלאסן צו ברענגען א "מבול" אויף דער וועלט און פאר שוועמען די‬ ‫גאנצע וועלט מיט א מבול‪.‬‬ ‫און נח האט זיי דעמאלט'ס קלאר ָאן געזאגט‪ ,‬אז איך זאג אייך‪" ,‬עס גייט‬ ‫קומען א מבול"‪ ,‬און ממילא טוט'ס "תשובה" פון אייערע שלעכטע וועגן‬ ‫בא'צייטנ'ס‪ !..‬ווייל‪" :‬כִ י ֹלא תַ ְחפֹ ץ בְ מוֹת הַ מֵ ת כִ י אִ ם בְ שּוב ֹו ִמ ַד ְרכ ֹו וָחָ יָה"‪.‬‬ ‫און רש"י הק' זאגט דאך אונז שוין טאקע אויך דא‪ ,‬אז‪" :‬וְ לָמָ ה הִ ְט ִריח ֹו‬ ‫בְ בִ ְניָן זֶה" – אז פארוואס האט דער אייבערשטער געהייסן נח בויען א תבה‬ ‫פאר אזא לאנגע צייט‪!?..‬‬ ‫ענטפערט אויף דעם רש"י הק'‪ ,‬און רש"י הק' זאגט אונז דא‪ ,‬אז די סיבה‬ ‫פארוואס דער אייבערשטער האט געהייסן נח בויען א תבה פאר אזא לאנגע‬ ‫צייט איז געווען‪ ,‬ווייל‪ ..‬טאקע דערפאר‪" :‬כְ ֵדי שֶ יִ ְראּוהּו ַאנְשֵ י דוֹר הַ מַ בּול‬ ‫עוֹסֵ ק בָ ּה מֵ ָאה וְ עֶ ְש ִרים שָ נָה" – כדי אז די מענטשן פון דעם דור המבול זאלן‬ ‫זעהן ווי נח ארבעט אויף די תבה פאר גאנצע הונדערט און צוואנציג יאר‪.‬‬ ‫און זיי וועלן זיך (פארשטייט זיך) גאר שטארק וואונדער'ן אויף דעם‪ ,‬און‬ ‫ממילא‪" :‬וְ ש ֹואֲלִ ין אוֹת ֹו מַ ה זֹאת לְ ָך" – און ממילא וועלן זיי דאך איהם‬ ‫זיכער פרעגן‪ ,‬אז‪ ..‬זאג נאר ר' נח‪ ,‬וואס בויסטו דא‪!?..‬‬ ‫נ‬ ‫אליעזר‬ ‫נח‬ ‫נעימות‬ ‫און‪" :‬וְ הּוא אוֹמֵ ר לָהֶ ם" – און נח וועט זיי דעמאלט'ס ענטפער'ן‪ ,‬אז‪" :‬עָ תִ יד‬ ‫הַ קָ דוֹש בָ רּוְך הּוא לְ הָ בִ יא מַ בּול לָע ֹולָם" – אז דער הייליגער באשעפער גייט‬ ‫ברענגען א מבול אויף דער וועלט‪ ,‬און ממילא טוט'ס תשובה בא'צייטנ'ס‪,‬‬ ‫און קערט'ס ענק צוריק פון ענקערע שלעכטע וועגן‪ ,‬און‪" :‬אּולַי יָשּובּו" –‬ ‫און אפשר וועלן די ווערטער פון נח האבן א השפעה אויף די מענטשן פון‬ ‫דעם דור המבול‪ ,‬און זיי וועלן טאקע דעמאלט'ס אלע "תשובה" טוהן‪.‬‬ ‫און מיט דעם וועט נח קענען תשובה טוהן אויף די טענה פון דעם‪" :‬וְ יֶש‬ ‫שֶ דו ְֹר ִשים אוֹת ֹו לִ גְ נַאי" אויף דעם וואס ער האט נישט "מוסר" געזאגט פון‬ ‫די מענטשן פון זיין דור‪ ,‬און ער וועט דעמאלט'ס פאר זיכער'ט ווערן מיט די‬ ‫ווערטער‪" :‬נֹ חַ אִ יש צַ ִדיק ּתָ ִמים" אפילו לויט די שיטה פון די‪" :‬וְ יֶש‬ ‫שֶ דו ְֹר ִשים אוֹת ֹו לִ גְ נַאי"‪.‬‬ ‫אבער בכל אופן‪ ..‬ווייסן מיר דאך שוין אבער אלע זייער גוט‪ ,‬אז די ווארט‪:‬‬ ‫"דוֹרֵ ש" – איז דאך אויך א לשון פון "זוכן"‪ ,‬אזוי ווי עס שטייט דאך שוין‬ ‫טאקע בפירוש אין פסוק אין פרשת ואתחנן (קפיטל ד' פסוק כ"ט)‪ ,‬אז‪:‬‬ ‫"ּובִ קַ ְשּתֶ ם ִמשָ ם אֶ ת יהו‪-‬ה אֱֹלקֶ יָך" – אז אויב דו וועסט שטארק וועלן דעם‬ ‫אייבערשטן‪ ,‬דעמאלט'ס‪ּ" :‬ומָ צָ אתָ " – דעמאלט'ס וועסטו איהם סוף כל סוף‬ ‫טרעפן‪ ,‬און דו ווייסט פארוואס‪!?..‬‬ ‫ווייל‪ :‬כִ י "תִ ְד ְרשֶ נּו" בְ כָל לְ בָ בְ ָך ּובְ כָל נַפְ שֶ ָך – ווייל דו האסט דאך איהם‬ ‫אמת'דיג "אויף געזוכט"‪ ,‬און וויבאלד דו האסט טאקע באמת געוואלט זיין‬ ‫ֱֹלקים"‪.‬‬ ‫"ק ְרבַ ת א ִ‬ ‫נאנט צו איהם‪ ,‬וועגן דעם וועסטו סוף כל סוף זוכה זיין צו‪ִ :‬‬ ‫נא‬ ‫אליעזר‬ ‫נח‬ ‫נעימות‬ ‫און די לשון‪" :‬דוֹרֵ ש" ווערט דאך שוין טאקע אויך דערמאנט אויף דעם‬ ‫הייליגן "בית המקדש"‪ ,‬ווייל עס ווערט דאך שוין געברענגט אויף כמה‬ ‫מקומות אין חז"ל‪ ,‬און ביי די פסוקים פון תיקון חצות שטייט דאך שוין‬ ‫טאקע אויך דעם לשון‪ ,‬אז‪ :‬הֵ ן כָל אֵ לֶה אֵ ין "דוֹרֵ ש" לְ נַפְ ִשי וגו'‪ ,‬און אין דעם‬ ‫לעצט'ן פסוק פון מגילת אסתר זאגט דאך אונז שוין דארטן די פסוק אויך‬ ‫דעם לשון‪ ,‬אז מרדכי הצדיק איז געווען א‪" :‬דֹרֵ ש" טוֹב לְ עַ מ ֹו – אז מרדכי‬ ‫הצדיק פלעגט שטענדיג "זוכן" צו טוהן גוט'ס פאר זיין פאלק‪.‬‬ ‫און ביי די תפילת המוספין פון די שלוש רגלים זאגן מיר דאך שוין טאקע‬ ‫"רחֵ ם‬ ‫אלע אויך דעם לשון‪ ,‬אז‪" :‬מֶ לְֶך ַרחֲמָ ן" – רחמנות'דיגער באשעפער‪ַ :‬‬ ‫עָ לֵינּו" – האב שוין רחמנות אויף אונז‪ ,‬און‪" :‬טוֹב ּומֵ ִטיב" – און גוט'ער‬ ‫באשעפער‪" :‬הִ ָד ֶרש" לָנּו – זוך אונז שוין אויף‪ ,‬און ברענג אונז שוין צוריק‬ ‫צו דיר הייליגער גרויסער טאטע אין הימל‪.‬‬ ‫אבער על כל פנים זעהט מען דאך שוין פון די אלע פלעצער אז די ווארט‪:‬‬ ‫"דוֹרֵ ש" קען מען דאך אויך טייטש'ן "זוכן"‪.‬‬ ‫און נישט נאר דעם‪ ,‬נאר די ווארט‪" :‬דוֹרֵ ש" מיינט דאך בעצם "שטארק‬ ‫זוכן"‪ ,‬ווייל עס שטייט דאך שוין בפירוש אין פסוק אין פרשת ראה (קפיטל‬ ‫י"ג פסוק ט"ו)‪ ,‬אז משה רבינו האט דעמאלט'ס געזאגט פאר די יודישע‬ ‫קינדער‪ ,‬אז‪" :‬וְ ָד ַר ְשּתָ " וְ חָ קַ ְרּתָ וְ שָ ַאלְ ּתָ הֵ יטֵ ב – אז דו וועסט גוט גוט "דורש‬ ‫וחוקר" זיין אויב עס איז טאקע אמת אז‪" :‬יָצְ אּו ֲאנ ִָשים בְ נֵי בְ לִ יַעַ ל ִמ ִק ְרבֶ ָך‬ ‫ַוי ִַדיחּו אֶ ת י ְֹשבֵ י עִ ָירם לֵאמֹ ר נֵלְ כָה וְ נַעַ בְ ָדה אֱֹלהִ ים אֲחֵ ִרים אֲשֶ ר ֹלא י ְַדעְ ּתֶ ם"‪,‬‬ ‫און דו וועסט דעמאלט'ס גוט גוט נאך גיין די זאך‪ ,‬און ממילא זעהט מען‬ ‫נב‬ ‫אליעזר‬ ‫נח‬ ‫נעימות‬ ‫דאך שוין פון דעם זייער קלאר‪ ,‬אז די ווארט‪" :‬דוֹרֵ ש" מיינט דאך בעצם אז‬ ‫דו וועסט "שטארק זוכן"‪.‬‬ ‫און ממילא דאס איז פשט אין די ווערטער פון רש"י הק' אז‪" :‬יֶש שֶ דו ְֹר ִשים‬ ‫אוֹת ֹו לִ גְ נַאי"‪ ,‬אז‪" :‬יֶש" – אז עס איז דא אזעלכע‪" :‬שֶ דו ְֹר ִשים" – וואס זיי‬ ‫זוכן גוט גוט אויף‪ ,‬און זיי זענען שטארק "דורש וחוקר" דעם גאנצן ענין‬ ‫אבי כדי צו קענען טרעפן עפעס א‪" :‬גְ נַאי" אין דעם גרויסן‪" :‬צַ ִדיק נֹ חַ אִ יש‬ ‫צַ ִדיק" וואס די פסוק שרייבט דאך שוין אויף איהם בפירוש אז‪" :‬אִ יש צַ ִדיק‬ ‫ּתָ ִמים הָ יָה" – אז ער איז געווען א שלימות'דיגע‪" :‬צַ ִדיק"‪ ,‬ביז‪ ..‬עס איז זיי‬ ‫ענדליך ענדליך געלונגען צו טרעפן עפעס א שאנדע אויף‪" :‬נֹ חַ אִ יש צַ ִדיק"‪,‬‬ ‫און זיי שטעלן זיך אוועק פאר דעם הייליגן‪" :‬נֹ חַ אִ יש צַ ִדיק"‪ ,‬און זיי זאגן‬ ‫פאר דעם הייליגן‪" :‬נֹ חַ אִ יש צַ ִדיק"‪ ,‬אז מיר האבן א מורא'דיגע טענה אויף‬ ‫דיר נח‪ ,‬און אונזער טענה איז‪ ,‬אז דו האסט דאך נישט "מוסר" געזאגט פאר‬ ‫די מענטשן פון דיין דור‪!?..‬‬ ‫און ממילא וועגן דעם איז דאך דאס א שטיקל‪" :‬גְ נַאי" – און ממילא וועגן‬ ‫דעם איז דאך דאס א שטיקל "שאנדע" און א "בושה"‪ ,‬ווייל אויב דו ביזט‬ ‫טאקע אזא גרויסע‪" :‬צַ ִדיק" ווי מען זאגט‪ ,‬דעמאלט'ס וואלסטו דאך‬ ‫געדארפט קענען האבן א "כח ההשפעה" אויף די מענטשן פון דיין דור און‬ ‫זיי צוריק ברענגען צום אייבערשטן‪ !?..‬ניין‪ !?..‬און ממילא וואס‬ ‫ענטפערסטו אויף דעם נח הצדיק‪ !?..‬הַ א‪!?..‬‬ ‫אבער לאמיר זיך אפ שטעלן א מינוט‪ ,‬און לאמיר אריין טראכטן אין דעם‬ ‫גאנצן ענין דא פאר א מינוט‪ ,‬און לאמיר פרעגן דעם‪" :‬יֶש שֶ דו ְֹר ִשים אוֹת ֹו‬ ‫לִ גְ נַאי" פארטיי‪ ,‬אז פארוואס שרייסטו אויף דעם גרויסן צדיק נח‪!?..‬‬ ‫נג‬ ‫אליעזר‬ ‫נח‬ ‫נעימות‬ ‫נו‪ ..‬האסטו געטראפן עפעס א "חיסרון" אין איהם‪ ,‬נו‪ ..‬מען האט דאך שוין‬ ‫געהערט אזאנ'ס‪ ,‬אבער וואס איז אבער מיט די אנדערע ניין און ניינציג‬ ‫פראצענט פון נח וואס איז דאך געווען כל כולו ריין און הייליג און לויטער‬ ‫פארן הייליגן באשעפער‪!?..‬‬ ‫פארוואס קוקסטו נאר אויף די קליינע שווארצע פינטעל'ע וואס דו האסט‬ ‫געטראפן נאכן זוכן פאר א האלבע שעה‪ !?..‬וואס איז מיט דיר‪ !?..‬דאס איז‬ ‫דען א יוד‪ !?..‬אזוי פירט זיך דען אויף א ערליכע יוד‪ !?..‬דו זוכס'ט די‬ ‫"חסרונות" פון דיין חבר מיט א פאר גרעסערונג גלאז‪ !?..‬דו שעמס'ט זיך‬ ‫נישט צו טוהן אזא זאך‪ !?..‬אזוי פירט זיך אויף א ערליכע יוד‪!?..‬‬ ‫דער הייליגער רבי רבי אלימלך פון ליזענסק זכותו יגן עלינו ועל כל ישראל‬ ‫האט דאך אונז שוין קלאר געלערנט אז‪" :‬שֶ נ ְִראֶ ה כָל אֶ חָ ד מַ ֲעלַת חֲבֵ רֵ ינּו" –‬ ‫אז א מענטש דארף דאך שטענדיג נאר זעהן די "מעלות" פון זיין חבר‪.‬‬ ‫אבער משא"כ די "חסרונות" פון זיין חבר‪ ..‬זאל ער ניט אמאל באמערקן‪ ,‬און‬ ‫דו גייסט נאך אויף זוכן [פון אונטער'ן טיש] חסרונות אויף דיין חבר‪!?..‬‬ ‫פארוואס זוכסטו חסרונות אויף דיין חבר מיט א פאר גרעסערונג גלאז‪!?..‬‬ ‫דיין חבר איז עפעס דיין אתרוג‪ !?..‬פארוואס זוכסטו חסרונות אויף דיין‬ ‫חבר פון אונטער'ן טיש‪ !?..‬דאס איז דאך אזא "בושה"‪!?..‬‬ ‫און דאס איז דאך טאקע פשט אין די ווערטער פון‪" :‬וְ יֶש שֶ דו ְֹר ִשים אוֹת ֹו‬ ‫לִ גְ נַאי"‪ ,‬ווייל מען דארף דא טייטש'ן אזוי‪ ,‬אז‪" :‬וְ יֶש" – אז די מענטשן‪:‬‬ ‫"שֶ דו ְֹר ִשים" – וואס זוכן אויף חסרונות אויף א צווייטן פון אונטער'ן טיש‪,‬‬ ‫איז‪" :‬אוֹת ֹו לִ גְ נַאי" – איז דאס א "חרפה" און א "בושה" פאר איהם אליין –‬ ‫נד‬ ‫אליעזר‬ ‫נח‬ ‫נעימות‬ ‫דאס איז א "חרפה" און א "בושה" פאר דער מענטש וואס זוכט אויף‬ ‫חסרונות אויף א צווייטן‪ ,‬ווייל וואס איז מיט דיר ר' יוד‪ !?..‬אזוי פירט זיך‬ ‫אויף א ערליכע יוד‪ !?..‬און דאס איז דען א יוד‪ !?..‬זוכן חסרונות אויף א‬ ‫דיימאנט שטיין וואס קומט פון אונטער דעם אייבערשטנ'ס כסא הכבוד‪!?..‬‬ ‫עס איז דאך נישט דא קיין גרעסער'ע "בושה" ווי צו זוכן חסרונות אין א‬ ‫צווייטע יודיש קינד וואס איז‪" :‬נ ְֶחצָ ב ִמּתַ חַ ת כִ סֵ א הַ כָבוֹד"‪!..‬‬ ‫ווי אז וי שעמסטו זיך נישט צו צו גיין צום שטוהל פון דעם‪" :‬מֶ לְֶך מַ לְ כֵי‬ ‫הַ ְמלָכִ ים הַ קָ דוֹש בָ רּוְך הּוא" און בודק זיין איינער פון די שטיינער דארטן‬ ‫אויב עס איז טאקע א אמת'ע דיימאנט שטיין‪ !?..‬וואו איז דען דא א‬ ‫גרעסער'ע "בושה" ווי צו זוכן חסרונות מיט א פאר גרעסערונג גלאז אין‬ ‫דעם שטוהל פון דעם‪" :‬מֶ לְֶך מַ לְ כֵי הַ ְמלָכִ ים הַ קָ דוֹש בָ רּוְך הּוא"‪!?..‬‬ ‫און ממילא וועגן דעם האט טאקע רש"י הק' אראפ גענומען די ווארט‪:‬‬ ‫"רבוֹתֵ ינּו" ווען עס איז געקומען צו רעדן פון די‪" :‬יֶש דו ְֹר ִשים לִ גְ נַאי"‪ ,‬און‬ ‫ַ‬ ‫רש"י הק' האט דא נאר געשריבן אז‪" :‬וְ יֶש שֶ דו ְֹר ִשים אוֹת ֹו לִ גְ נַאי"‪ ,‬און ער‬ ‫האט אויס דרוק'לעך נישט געשריבן‪ :‬וְ יֶש "מֵ ַרבוֹתֵ ינּו" שֶ דו ְֹר ִשים אוֹת ֹו‬ ‫לִ גְ נַאי‪.‬‬ ‫ווייל ניין ר' יוד‪ ,‬איינער וואס זוכט שלעכט'ס אויף זיין חבר איז נישט‪:‬‬ ‫"מֵ ַרבוֹתֵ ינּו" – איינער וואס זוכט שלעכט'ס אויף זיין חבר מיט א פאר‬ ‫גרעסערונג גלאז איז נישט פון אונזערע רבי'ס‪!..‬‬ ‫און ער וועט שוין קיינמאל נישט זיין אונזער "רבי" – און ער וועט אונז שוין‬ ‫קיינמאל נישט אויס לערנען א דרך ווי אזוי זיך צו פירן‪ ,‬און דער מענטש‬ ‫נה‬ ‫אליעזר‬ ‫נח‬ ‫נעימות‬ ‫וואס זוכט "חסרונות" אויף זיין חבר איז עפעס א‪" :‬יֶש שֶ דו ְֹר ִשים" – און‬ ‫דער מענטש וואס זוכט "חסרונות" אויף זיין חבר איז עפעס א פרעמד'ע‬ ‫מענטש פון א פרעמד'ע פלאץ וואס האט בכלל נישט קיין שום שייכות צו‬ ‫אונז‪.‬‬ ‫און לויט דעם פשט שטימט דאך שוין טאקע זייער גוט פארוואס מען רופט‬ ‫ָאן דער הייליגער רבי רבי אלימלך מיטן נאמען דער הייליגער "רבי רבי"‬ ‫אלימלך פון ליזענסק‪.‬‬ ‫ווייל אזא איינער וואס האט אריין געפרעגל'ט אין אונזערע הערצער אז מען‬ ‫טאר נישט זוכן קיין שלעכט'ס אויף א צווייטע יוד‪ ..‬אזא איינער באקומט‬ ‫דעם אמת'ן טיטול "רבי"‪ ,‬און נישט נאר "רבי" אליין‪ ,‬נאר "רבי רבי" – צוויי‬ ‫מאל רבי‪ ,‬כדי צו ווייזן‪ ,‬אז‪ ..‬יא‪ ,‬ער איז טאקע אונזער ריכטיגע רבי וואס‬ ‫ווייזט אונז דעם ריכטיג'ן וועג ווי אזוי מיר זאלן זיך פירן‪" :‬כָל יְמֵ י חַ יֵינּו"‪.‬‬ ‫און דאס איז דאך טאקע געווען די עיקר ציל פון דעם הייליגן רבי רבי‬ ‫אלימלך פון ליזענסק זכותו יגן עלינו ועל כל ישראל‪ ,‬צו זעהן די "מעלות"‬ ‫פון א צווייטן‪ ,‬און נישט די "חסרונות" פון א צווייטן ח"ו‪.‬‬ ‫אזוי ווי דער הייליגער רבי רבי אלימלך זאגט דאך אונז שוין טאקע בפירוש‬ ‫אין זיין הייליגן תפילה‪ ,‬אז מיר בעטן דא אלע דעם הייליגן באשעפער‪ ,‬אז‪:‬‬ ‫"אַ ְד ַרבָ ה ּתֵ ן בְ לִ בֵ נּו" – אז געב אריין אין אונזערע הערצער‪" :‬שֶ נ ְִראֶ ה כָל אֶ חָ ד‬ ‫מַ ֲעלַת חֲבֵ רֵ ינּו" – אז א יעדער איינער זאל נאר זעהן די "מעלות" פון זיין‬ ‫חבר‪ :‬און‪" :‬וְ ֹלא חֶ סְ ר ֹונָם" – און נישט זייערע חסרונות‪ ,‬און‪" :‬וְ שֶ נ ְַדבֵ ר כָל‬ ‫אֶ חָ ד אֶ ת חֲבֵ ר ֹו בַ ֶד ֶרְך הַ יָשָ ר וְ הָ ָרצּוי לְ פָ נֶיָך" – און א יעדער איינער זאל רעדן‬ ‫נו‬ ‫אליעזר‬ ‫נח‬ ‫נעימות‬ ‫צו זיין חבר אזוי ווי עס פאסט טאקע צו רעדן צו א חבר‪ ,‬און חס ושלום חס‬ ‫ושלום קיינמאל נישט רעדן קיין שלעכט'ס איינער אויפן צווייטן‪.‬‬ ‫און דער הייליגער רבי רבי אלימלך זאגט דאך אונז שוין טאקע דא אויך‬ ‫ווייטער‪ ,‬אז‪" :‬וְ ַאל ַי ֲעלֶה שּום ִשנְָאה מֵ אֶ חָ ד עַ ל חֲבֵ ר ֹו חָ לִ ילָה" – און מען זאל‬ ‫זיך ח"ו נישט פיינט האבן איינער דעם צווייטן‪ ,‬נאר פארקערט‪ ,‬מען זאל זיך‬ ‫ליב האבן איינער דעם צווייטן‪.‬‬ ‫און דאס וועט דאך שוין צו ברענגען אז‪ּ" :‬ותְ חַ זֵק הִ תְ קַ ְשרּותֵ נּו בְ ַאהֲבָ ה אֵ לֶיָך"‬ ‫– און דאס וועט דאך אונז שוין באהעפט'ן צום הייליגן באשעפער‪ ,‬ווייל‬ ‫אויב עס איז דא‪ַ" :‬אחֲדּות" צווישן יודישע קינדער‪ ,‬זאגט דאך דעמאלט'ס‬ ‫דער אייבערשטער‪ ,‬אז איך וויל דאך אויך זיין א "שותף" אין ענקער‬ ‫"חבריא"‪ ,‬און איך וויל דאך אויך נעמען א טייל אין ענקער חברותא שאפט‪.‬‬ ‫אבער אויב עס הערשט חס ושלום "מחלוקת" צווישן יודישע קינדער‪ ,‬און‬ ‫מען רעדט ח"ו שלעכט'ס איינער אויפן צווייטן‪ ,‬דעמאלט'ס פאר טרייבט‬ ‫מען דאך מיט דעם דער הייליגער באשעפער פון צווישן אונז‪ ,‬און ווי נאר‬ ‫דער הייליגער באשעפער זעהט מחלוקת צווישן די יודישע קינדער‪ ,‬לויפט‬ ‫ער דאך דעמאלט'ס (כביכול) גלייך אוועק פון די יודישע קינדער‪.‬‬ ‫ווייל כדי צו זיין דבוק אין דעם אייבערשטן מוז מען זיך דאך האלטן‪:‬‬ ‫"בְ ַאחֲדּות כְ אִ יש אֶ חָ ד בְ לֵב אֶ חָ ד"‪ ,‬און כדי צו זיין דבוק אין דעם אייבערשטן‬ ‫מוז מען דאך פראבירן צו זעהן די "מעלות" פון א צווייטע יוד‪ ,‬און נישט‬ ‫זיינע חסרונות‪.‬‬ ‫נז‬ ‫אליעזר‬ ‫נח‬ ‫נעימות‬ ‫און מיט די ווערטער ענדיגט טאקע דער הייליגער רבי רבי אלימלך צו זיין‬ ‫הייליגע תפילה‪ ,‬ווייל‪ַ" :‬אחֲרוֹן ַאחֲרוֹן חָ בִ יב" – ווייל דאס איז דאך טאקע די‬ ‫שענסט'ע זאך‪" ,‬ווען א יודיש קינד זעהט שטענדיג די מעלות פון זיין חבר"‪.‬‬ ‫אבער לאמיר אביסל צוריק גיין און רעדן אביסל לגבי די זייט פון "נח"‪,‬‬ ‫ווייל די זאך איז דאך אזוי‪ ,‬אז נח האט דאך ביז יעצט געזעהן אז דער‬ ‫הייליגער באשעפער שרייבט אויף איהם מורא'דיגע ווערטער‪ ,‬ווייל נח האט‬ ‫דאך דא געזעהן אז דער אייבערשטער אליין שרייבט דאך שוין אויף איהם‬ ‫אז ער איז א‪" :‬אִ יש צַ ִדיק ּתָ ִמים הָ יָה בְ ֹדרֹתָ יו" – אז ער איז טאקע געווען א‬ ‫אמת'ע‪" :‬אִ יש צַ ִדיק"‪ ,‬נו‪ ..‬דאס איז דען א קלייניקייט‪ !?..‬א "הסכמה" פון‬ ‫דעם אייבערשטן אליין אז ער איז א‪" :‬צַ ִדיק"‪!?..‬‬ ‫אבער פלוצלונג זעהט נח ווי עס קומען צו גיין מענטשן פון די פארטיי פון‪:‬‬ ‫"וְ יֶש שֶ דו ְֹר ִשים אוֹת ֹו לִ גְ נַאי"‪ ,‬און נישט מער און נישט ווייניגער‪ ..‬זיי‬ ‫דרש'נען איהם [דער גרויסער צדיק נח]‪" :‬לִ גְ נַאי" – פאר א שאנד‪.‬‬ ‫און זיי זענען דאס נאך אפילו אזוי שיין מסביר ווי אזוי עס שטימט אריין אין‬ ‫דעם פסוק דא‪ ,‬און זיי זאגן איהם נאך אפילו אזוי שיין‪ ,‬אז די פסוק מיינט‬ ‫אונז דא צו זאגן‪ ,‬אז‪ :‬אִ יש צַ ִדיק ּתָ ִמים הָ יָה "בְ ֹדרֹתָ יו" – אז דוקא אין "זיינע"‬ ‫דורות ביזטו נח גערעכנט געווארן פאר א‪" :‬צַ ִדיק"‪.‬‬ ‫ווייל ַאה‪ ..‬עס איז דאך נישט קיין שום קונץ צו זיין א‪" :‬צַ ִדיק" אין א‪" :‬דוֹר‬ ‫שֶ כָל כֻל ֹו ְרשָ עִ ים"‪ ,‬אבער אויב דו וואלס'ט געווען אין דעם דור פון אברהם‪,‬‬ ‫דעמאלט'ס וואלסטו דאך בכלל נישט געווען גערעכנט פאר קיין‪" :‬צַ ִדיק"‪.‬‬ ‫נח‬ ‫אליעזר‬ ‫נח‬ ‫נעימות‬ ‫און מען קען זיך דאך שוין פָ אר שטעלן ווי אזוי עס שפירט זיך צו הערן‬ ‫אזעלכע ווערטער פון מענטשן נאך דעם וואס דער הייליגער "תורה" הק'‬ ‫אליין שרייבט דאך שוין אויף א מענטש אז ער איז געווען גאר גאר א‬ ‫גרויסער‪" :‬צַ ִדיק"‪ ,‬די צער פון דעם איז דאך איום ונורא‪!..‬‬ ‫אבער נח האט זיך אבער נישט פארלוירן‪ ,‬נאר ער איז צו געגאנגען צו די‬ ‫מענטשן פון דעם‪" :‬וְ יֶש שֶ דו ְֹר ִשים אוֹת ֹו לִ גְ נַאי" פארטיי‪ ,‬און ער האט זיי דא‬ ‫געגעבן א פרעג‪ ,‬אז זאגט'ס מיר נאר‪ ,‬וואס פאר א חיסרון האט עטץ‬ ‫געטראפן אין מיר אז עטץ זאגט'ס אז איך בין נישט קיין‪" :‬צַ ִדיק"‪ !?..‬האב‬ ‫איך ענק דען אמאל וויי געטוהן‪!?..‬‬ ‫האבן די מענטשן פון די‪" :‬וְ יֶש שֶ דו ְֹר ִשים אוֹת ֹו לִ גְ נַאי" פארטיי גע'ענטפערט‬ ‫פאר נח‪ ,‬אז‪ ..‬ניין‪ ,‬בכלל נישט‪ ,‬דו האסט אונז קיינמאל נישט וויי געטוהן‪,‬‬ ‫נאר די סיבה פארוואס מיר האבן דיר גע'דרשנ'ט צו א שאנד איז געווען‪,‬‬ ‫ווייל דו האסט דאך נישט געזאגט קיין "מוסר" פאר די מענטשן פון דיין‬ ‫דור‪ ,‬און ממילא "וועגן דעם" האבן די מענטשן פון דיין דור נישט "תשובה"‬ ‫געטוהן‪ ,‬אבער אויב דו וואלס'ט זיי יא מוסר געזאגט‪ ,‬דעמאלט'ס איז דאך‬ ‫זייער מעגליך אז זיי וואלטן יא "תשובה" געטוהן‪.‬‬ ‫און ממילא קומט דאך אויס פון דעם‪ ,‬אז דו "נח" האסט דאך אויך א שטיקל‬ ‫חלק אין דעם אז עס גייט קומען א "מבול" און אפ מעקן אלע מענטשן פון‬ ‫דיין דור‪.‬‬ ‫און ווען נח האט געהערט די ווערטער פון די מענטשן פון די‪" :‬וְ יֶש‬ ‫שֶ דו ְֹר ִשים אוֹת ֹו לִ גְ נַאי" פארטיי‪ ,‬האט ער געטראכט צו זיך‪ ,‬אז‪ ..‬איין מינוט‪,‬‬ ‫נט‬ ‫אליעזר‬ ‫נח‬ ‫נעימות‬ ‫זיי זענען דאך גערעכט‪ ,‬די מענטשן פון די‪" :‬וְ יֶש שֶ דו ְֹר ִשים אוֹת ֹו לִ גְ נַאי"‬ ‫פארטיי זענען דאך גערעכט‪ ,‬ווייל איך האב דאך "טאקע" נישט "מוסר"‬ ‫געזאגט פאר די מענטשן פון מיין דור‪ ,‬זיי זענען דאך אזוי גערעכט‪.‬‬ ‫און דא וואלט דאך שוין נח געקענט אפ מאכן ביי זיך אז שוין‪ ..‬דאס איז עס‪,‬‬ ‫איך בין דאך שוין סיי ווי סיי נישט קיין אמת'ע‪" :‬צַ ִדיק"‪ ,‬ווייל עס פעלט‬ ‫דאך אין מיר דעם חלק אז איך האב נישט גע'מוסר'ט פאר די מענטשן פון‬ ‫מיין דור אויף זייערע שלעכטע מעשים‪.‬‬ ‫און אויב איך בין דאך שוין סיי ווי סיי נישט קיין‪" :‬צַ ִדיק ּתָ ִמים" – און אויב‬ ‫איך בין דאך שוין סיי ווי סיי נישט קיין שלימות'דיגע‪" :‬צַ ִדיק"‪ ,‬דעמאלט'ס‬ ‫וועל איך דאך שוין נישט קענען אריין גיין אין די היכל פון די צדיקים אויף‬ ‫יענע וועלט‪ ,‬ווייל איך בין דאך נישט קיין‪" :‬צַ ִדיק" בשלימות‪ ,‬און ממילא‬ ‫אפשר זאל איך שוין דעמאלט'ס אויף געבן אויף "אלעס"‪.‬‬ ‫אבער‪ ..‬ניין‪ ,‬נח האט נישט געזאגט אזוי‪ ,‬נאר נח האט זיי דא געזאגט‪ ,‬אז‪..‬‬ ‫בסדר‪ ,‬וואס האבן ענק דא געזאגט‪ !?..‬ענק האבן דא געזאגט אז איך האב‬ ‫נישט געזאגט קיין "מוסר" פאר די מענטשן פון מיין דור‪!?..‬‬ ‫נו גוט‪ ,‬פון היינט און ווייטער וועל איך שוין ָאן הייבן "מוסר" זאגן פאר די‬ ‫מענטשן פון מיין דור‪ ,‬און פון היינט און ווייטער וועל איך שוין פראבירן צו‬ ‫זיין גוט‪ ,‬און פון היינט און ווייטער וועל איך שוין פראבירן זיך אויף צו פירן‬ ‫ווי עס דארף צו זיין‪.‬‬ ‫ס‬ ‫אליעזר‬ ‫נח‬ ‫נעימות‬ ‫און דאס איז דאך בעצם א מורא'דיגע לימוד פאר א מענטש‪ ,‬ווייל יא ר' יוד‪,‬‬ ‫אפילו אויב דו ביזט אמאל נכשל געווארן אין א עבירה‪ ,‬טארסטו זיך אבער‬ ‫נאך אלץ נישט פארלירן‪ ,‬נאר דו דארפס'ט דעמאלט'ס זאגן וואס נח האט‬ ‫געזאגט בשעת ווען מען האט איהם דורש געווען‪" :‬לִ גְ נַאי"‪ ,‬און דארפס'ט‬ ‫דעמאלט'ס זאגן‪ ,‬אז איך האב זיך נישט אויף געפירט ווי עס דארף צו זיין‬ ‫ביזט יעצט‪!?..‬‬ ‫נו גוט‪ ,‬בסדר‪ ,‬דו ביזט גערעכט‪ ,‬ווייל איך האב זיך דאך טאקע נישט אויף‬ ‫געפירט ווי עס דארף צו זיין ביז היינט‪ ,‬אבער פון יעצט און ווייטער וועל‬ ‫איך שוין פראבירן צו זיין א ערליכע יוד‪ ,‬און פון יעצט און ווייטער וועל איך‬ ‫שוין פראבירן צו זיין גוט‪.‬‬ ‫ווייל יא טייערע יודן‪ ,‬דאס מיינט א ערליכע יוד‪ ,‬א ערליכע יוד מיינט‪ ,‬אז‪:‬‬ ‫"וְ הָ יָה בְ עָ בְ ְרכֶם אֶ ת הַ י ְַר ֵדן" – אז ווען דו גייסט אמאל אריבער א "ירידה"‪,‬‬ ‫זאלסטו נישט דעמאלט'ס בלייבן ליגן אויף דער ערד‪ ,‬נאר‪ּ" :‬תָ ִקימּו" – נאר‬ ‫דו זאלסט זיך דעמאלט'ס נאך אמאל צוריק אויף הייבן‪ ,‬און דו זאלסט זיך‬ ‫דעמאלט'ס נאך אמאל צוריק אוועק שטעלן פעלזן פעסט אויף די אייגענ'ע‬ ‫פוס‪.‬‬ ‫און‪ּ" :‬תָ ִקימּו אֶ ת הָ אֲבָ נִים הָ אֵ לֶה" – און דו זאלסט דעמאלט'ס נאך אמאל‬ ‫צוריק אוועק שטעלן די הייליגע‪" :‬לּוחֹ ת הַ בְ ִרית" – און דו זאלסט‬ ‫"ד ֶרְך הַ ּתו ָֹרה"‪ ,‬און‬ ‫דעמאלט'ס נאך אמאל צוריק אוועק שטעלן די הייליגע‪ֶ :‬‬ ‫דו זאלסט דעמאלט'ס ווייטער ָאן גיין מיט אייזענ'ע כוחות‪ ,‬ווייל דאס איז‬ ‫דאך א אמת'ע‪" :‬צַ ִדיק אֱמֶ ת"‪ ,‬א אמת'ע‪" :‬צַ ִדיק אֱמֶ ת" איז דאך‪ ,‬אזא איינער‬ ‫וואס קען זיך אויף שטעלן נאך א "ירידה"‪.‬‬ ‫סא‬ ‫אליעזר‬ ‫נח‬ ‫נעימות‬ ‫און עס שטייט דאך שוין טאקע אויך בפירוש אין פסוק אין משלי (קפיטל‬ ‫כ"ד פסוק ט"ז)‪ ,‬אז‪" :‬כִ י שֶ בַ ע יִפֹ ל צַ ִדיק" – אז א‪" :‬צַ ִדיק" פאלט אראפ זיבן‬ ‫מאל‪ ,‬אבער‪" :‬וְ קָ ם" – אבער ער הייבט זיך אויף נאך דעם‪ ,‬און ער פראבירט‬ ‫דעמאלט'ס נאך אמאל צו זיין א ערליכע יוד‪ ,‬און ער בלייבט נישט‬ ‫דעמאלט'ס ליגן אויף דער ערד‪ ,‬נאר ער הייבט זיך דעמאלט'ס נאך אמאל‬ ‫צוריק אויף‪ ,‬און ער פראבירט דעמאלט'ס נאך אמאל צו זיין גוט‪ ,‬און ער‬ ‫פראבירט דעמאלט'ס נאך אמאל ביי צו קומען זיין יצר הרע‪.‬‬ ‫ווייל ווען א יודיש קינד פאלט אמאל אראפ אויף דער ערד‪ ,‬הייבט מען זיך‬ ‫דעמאלט'ס גלייך צוריק אויף‪ ,‬מען בלייבט נישט דעמאלט'ס ליגן אויף דער‬ ‫ערד אזוי ווי א צו קלאפט'ער מענטש‪ ,‬נאר מען הייבט זיך דעמאלט'ס גלייך‬ ‫צוריק אויף‪ ,‬און מען לויפט דעמאלט'ס נאך אמאל צוריק אריין אין די שויס‬ ‫פון דעם הייליגן באשעפער [כביכול]‪.‬‬ ‫און מען דערציילט דאך שוין טאקע אויך נאך א מורא'דיגע מעשה וואס עס‬ ‫האט פאסירט ביי דעם הייליגן לעכעוויטש'ער זכותו יגן עלינו ועל כל‬ ‫ישראל‪ ,‬ווייל דער הייליגער לעכעוויטש'ער האט אמאל געפרעגט זיין‬ ‫תלמיד אינמיטן טיש‪ ,‬אז‪ ..‬זאג נאר ר' משה‪ ,‬וואס טוסטו ווען דו פאלס'ט‬ ‫אמאל אראפ פון דיין פערד אינמיטן וועג‪!?..‬‬ ‫האט איהם דעמאלט'ס דער תלמיד משה גע'ענטפערט‪ ,‬אז וואס הייסט וואס‬ ‫איך טוה ווען איך פאל אמאל אראפ פון מיין פערד אינמיטן וועג‪ !?..‬איך‬ ‫הייב זיך דעמאלט'ס אויף‪ ,‬און איך פָ אר ווייטער אין וועג‪.‬‬ ‫סב‬ ‫אליעזר‬ ‫נח‬ ‫נעימות‬ ‫האט איהם אבער דער הייליגער לעכעוויטש'ער ווידער אמאל געפרעגט‪ ,‬אז‬ ‫וואס טוסטו אויב דו פאלס'ט נאך אמאל אראפ פון דיין פערד‪!?..‬‬ ‫האט איהם דעמאלט'ס זיין תלמיד משה גע'ענטפערט‪ ,‬אז איך הייב זיך‬ ‫דעמאלט'ס נאך אמאל אויף פון דער ערד‪ ,‬און איך פָ אר דעמאלט'ס נאך‬ ‫אמאל ווייטער‪.‬‬ ‫האט איהם אבער דער הייליגער לעכעוויטש'ער ווידער אמאל געפרעגט‪,‬‬ ‫אז‪ ..‬און וואס טוסטו אויב דו פאלסט נאך אמאל אראפ פון דיין פערד‪!?..‬‬ ‫האט איהם דעמאלט'ס זיין תלמיד משה גע'ענטפערט‪ ,‬אז וואס הייסט וואס‬ ‫איך טוה‪ !?..‬איך הייב זיך דעמאלט'ס נאך אמאל אויף פון דער ערד‪ ,‬און‬ ‫איך פָ אר דעמאלט'ס נאך אמאל ווייטער‪ !..‬וואס דען רבי‪ !?..‬איך זאל‬ ‫בלייבן ליגן אויף דער ערד וויינען‪!?..‬‬ ‫האט איהם דעמאלט'ס דער הייליגער לעכעוויטש'ער געזאגט‪ ,‬אז דו הערס'ט‬ ‫וואס דיין מויל האט יעצט ארויס געזאגט‪ !?..‬וואס האט א מענטש פון‬ ‫בלייבן ליגן אויף דער ערד און וויינען אויף זיין חורבן‪ !?..‬גארנישט‪.‬‬ ‫און ממילא וועגן דעם דארף זיך דאך א מענטש שטענדיג פראבירן אויף צו‬ ‫הייבן פון דער ערד נאך א "ירידה"‪ ,‬און נישט בלייבן ליגן אויף דער ערד‪,‬‬ ‫נאר זיך אויף הייבן פון דער ערד און נאך אמאל צוריק לויפן צו די שויס פון‬ ‫דעם הייליגן באשעפער [כביכול]‪.‬‬ ‫און דער הייליגער לעכעוויטש'ער האט דעמאלט'ס צו געלייגט צו זיינע‬ ‫ווערטער און געזאגט צו דעם תלמיד‪ ,‬אז דאס זאגט דאך אונז שוין טאקע‬ ‫סג‬ ‫אליעזר‬ ‫נח‬ ‫נעימות‬ ‫דער הייליגער נעים זמירות ישראל דוד מלך ישראל אין זיין הייליגן ספר‬ ‫תהלים‪ ,‬ווייל דער הייליגער נעים זמירות ישראל דוד המלך עליו השלום‬ ‫זאגט דאך אונז שוין בפירוש אין זיין הייליגן ספר תהלים (קפיטל קמ"ה‬ ‫פסוק י"ד)‪ ,‬אז‪ :‬סוֹמֵ ְך יהו‪-‬ה לְ כָל "הַ נֹ פְ לִ ים" – אז דער הייליגער באשעפער‬ ‫האלט אונטער די אלע מענטשן וואס "האלטן און איין פאלן"‪.‬‬ ‫און עס שטייט דאך נישט אין פסוק דא דעם לשון‪ ,‬אז‪ :‬סוֹמֵ ְך יהו‪-‬ה לְ כָל אֵ לּו‬ ‫"שֶ נָפְ לּו" – אז דער הייליגער באשעפער האלט אונטער אלע וואס "זענען"‬ ‫אראפ געפאלן‪ ,‬נאר עס שטייט דא אין פסוק דעם לשון‪ ,‬אז‪ :‬סוֹמֵ ְך יהו‪-‬ה לְ כָל‬ ‫"הַ נֹ פְ לִ ים" – אז דער הייליגער באשעפער האלט אונטער די אלע וואס‬ ‫"האלטן און איין אראפ פאלן א גאנצן צייט"‪ ..‬און הייבן זיך צוריק אויף‪,‬‬ ‫ווייל דאס איז דאך טאקע דער ענין דא‪ ,‬אז א מענטש זאל זיך צוריק אויף‬ ‫הייבן נאך א "ירידה"‪ ,‬און נישט בלייבן ליגן אויף דער ערד אזוי ווי א אום‬ ‫באהאלפענ'ע מענטש‪.‬‬ ‫און‪ ..‬יא‪ ,‬דער הייליגער באשעפער איז‪ :‬סוֹמֵ ְך יהו‪-‬ה לְ כָל "הַ נֹ פְ לִ ים"‪ ,‬און דער‬ ‫הייליגער באשעפער האלט אונטער די אלע וואס "האלטן און איין פאלן"‪,‬‬ ‫ווייל‪ ..‬יא‪ ,‬אפילו אויב איך בין "נאך אמאל" אראפ געפאלן אין שלעכטע‬ ‫מעשים‪ ,‬הייב איך זיך אבער נאך אלץ "נאך אמאל" צוריק אויף‪ ,‬און איך טוה‬ ‫נאך אמאל "תשובה" פארן הייליגן באשעפער‪ ,‬און חז"ל (שבת דף‪ :‬קנ"ג‬ ‫ע"א) זאגן דאך אונז שוין טאקע אויך בפירוש‪ ,‬אז‪" :‬כָל יָמָ יו בִ תְ שּובָ ה" – אז‬ ‫אלע דיינע טעג זאלסטו לעבן מיט "תשובה"‪.‬‬ ‫איי‪ ..‬וועט איינער אבער פרעגן‪ ,‬אז וואס הייסט אז‪" :‬כָל יָמָ יו בִ תְ שּובָ ה"‪!?..‬‬ ‫מיר זענען דען אלע "בעלי עבירה" וואס דארפן שטענדיג צו קומען צו‬ ‫סד‬ ‫אליעזר‬ ‫נח‬ ‫נעימות‬ ‫"תשובה"‪ !?..‬נאר די תירוץ אויף דעם איז‪ ,‬אז‪ ..‬ניין‪ ,‬מיר זענען נישט קיין‬ ‫"בעלי עבירה"‪ ,‬אבער‪ ..‬יא‪ ,‬א מענטש דארף אסאך מאל צו קומען דורך אויס‬ ‫זיין לעבן צו "תשובה"‪.‬‬ ‫ווייל א מענטש איז דאך נישט קיין‪" :‬מַ לְ אָ ְך"‪ ,‬און א מענטש פאלט דאך‬ ‫ליידער אמאל אמאל אראפ אין שלעכטע מעשים‪ ,‬און ממילא וועגן דעם‬ ‫זאגן דאך אונז שוין טאקע חז"ל‪ ,‬אז‪" :‬כָל יָמָ יו בִ תְ שּובָ ה" – אז א גאנץ לעבן‬ ‫זאלסטו לעבן מיט "תשובה"‪ ,‬ווייל דו ביזט דאך נאר א "מענטש"‪ ,‬און דו‬ ‫ביזט דאך נישט קיין‪" :‬מַ לְ אָ ְך"‪.‬‬ ‫און ממילא וועגן דעם דארפסטו דאך שטענדיג לעבן מיט דעם געדאנק פון‬ ‫"תשובה" און זיך אויף הייבן נאך א "ירידה" אין עבודת השם יתברך‪ ,‬און‬ ‫נישט ח"ו בלייבן ליגן אויף דער ערד ווי א אום באהאלפענ'ע מענטש‪.‬‬ ‫ווייל די קונץ איז נישט צו ווערן צובראכן דורך א עבירה‪ ,‬נאר פארקערט‪ ,‬די‬ ‫קונץ איז‪ ,‬זיך צו שטארקן מיט אלע כוחות‪ ,‬און נאך אמאל אריין גיין אין‬ ‫דעם‪" :‬בֵ ית יהו‪-‬ה"‪ ,‬און נאך אמאל בעטן א תפילה פון דעם הייליגן‬ ‫באשעפער‪.‬‬ ‫און דאס זאגט דאך אונז שוין טאקע די פסוק אין פרשת כי תבוא (קפיטל כ"ז‬ ‫פסוק ד')‪ ,‬אז‪" :‬וְ הָ יָה בְ עָ בְ ְרכֶם אֶ ת הַ י ְַר ֵדן" – אז ווען דו גייסט אמאל אריבער‬ ‫א "ירידה"‪ ,‬זאלסטו נישט דעמאלט'ס בלייבן ליגן אויף דער ערד‪ ,‬נאר‪:‬‬ ‫"ּתָ ִקימּו" – נאר דו זאלסט זיך דעמאלט'ס נאך אמאל צוריק אויף הייבן‪ ,‬און‬ ‫דו זאלסט זיך דעמאלט'ס נאך אמאל צוריק אוועק שטעלן פעלזן פעסט אויף‬ ‫די אייגענ'ע פוס‪ ,‬און‪ּ" :‬תָ ִקימּו אֶ ת הָ אֲבָ נִים הָ אֵ לֶה" – און דו זאלסט‬ ‫סה‬ ‫אליעזר‬ ‫נח‬ ‫נעימות‬ ‫דעמאלט'ס נאך אמאל צוריק אוועק שטעלן די הייליגע‪" :‬לּוחֹ ת הַ בְ ִרית" –‬ ‫"ד ֶרְך‬ ‫און דו זאלסט דעמאלט'ס נאך אמאל צוריק אוועק שטעלן די הייליגע‪ֶ :‬‬ ‫הַ ּתו ָֹרה"‪ ,‬און דו זאלסט דעמאלט'ס ווייטער ָאן גיין מיט אייזענ'ע כוחות‪,‬‬ ‫ווייל דאס איז דאך א אמת'ע‪" :‬צַ ִדיק אֱמֶ ת"‪ ,‬א אמת'ע‪" :‬צַ ִדיק אֱמֶ ת" איז‬ ‫דאך‪ ,‬אזא איינער וואס קען זיך אויף שטעלן נאך א "ירידה"‪.‬‬ ‫ווייל‪" :‬כִ י שֶ בַ ע יִפֹ ל צַ ִדיק" – ווייל א‪" :‬צַ ִדיק" קען אראפ פאלן זיבן מאל‪,‬‬ ‫אבער‪ ..‬ער בלייבט נישט ליגן אויף דער ערד‪ ,‬נאר‪" :‬וְ קָ ם" – נאר ער הייבט‬ ‫זיך נאך אמאל אויף‪ ,‬און ער פראבירט נאך אמאל צו זיין א‪" :‬צַ ִדיק"‪.‬‬ ‫און דאס האט דאך טאקע נח הצדיק געטוהן דא‪ ,‬נח הצדיק האט אונז דא‬ ‫אויס געלערנט‪ ,‬אז אויב עס איז מיר נישט געלונגען די ערשטע מאל צו זיין‬ ‫א‪" :‬צַ ִדיק"‪ ,‬דעמאלט'ס וועל איך "נאך אמאל" פראבירן צו זיין א‪" :‬צַ ִדיק"‪.‬‬ ‫אבער פאר מיר גייען ווייטער‪ ,‬דארפן מיר אבער קודם מקדים זיין א געוויסע‬ ‫קשיא‪ ,‬ווייל לכאורה דארף מען דאך פארשטיין‪ ,‬אז וואס איז די קשר צווישן‬ ‫די לעצטע פסוק פון פרשת בראשית וואס עס שטייט דארטן אז‪" :‬וְ נֹ חַ מָ צָ א‬ ‫חֵ ן בְ עֵ ינֵי יהו‪-‬ה" מיט די אנהייב פון פרשת נח וואס עס שטייט דארטן אז‪:‬‬ ‫"אֵ לֶה ּתוֹלְ דֹת נֹ חַ נֹ חַ אִ יש צַ ִדיק"‪!?..‬‬ ‫אבער לויט דאס וואס מיר האבן יעצט מסביר געווען שטימט דאך דאס שוין‬ ‫זייער גוט‪ ,‬ווייל די פסוק וויל דאך אונז דא זאגן אזוי‪ ,‬אז ענק ווייסן‬ ‫פארוואס‪" :‬וְ נֹ חַ מָ צָ א חֵ ן בְ עֵ ינֵי יהו‪-‬ה" – אז ענק ווייסן פארוואס נח האט‬ ‫געטראפן‪" :‬חֵ ן" אין די אויגן פון אייבערשטן (כביכול)‪!?..‬‬ ‫סו‬ ‫אליעזר‬ ‫נח‬ ‫נעימות‬ ‫ווייל‪" :‬אֵ לֶה" – ווייל ער האט‪" :‬פ ֹוסֵ ל" געווען‪" :‬אֶ ת הָ ִראש ֹונִים"‪ ,‬און ער‬ ‫האט זיך נישט פארלוירן ווען ער האט געהערט די פשט פון די‪" :‬וְ יֶש‬ ‫שֶ דו ְֹר ִשים אוֹת ֹו לִ גְ נַאי" אז‪" :‬לְ פִ י דוֹר ֹו הָ יָה צַ ִדיק"‪ ..‬אבער באמת איז נח‬ ‫נישט געווען קיין‪" :‬צַ ִדיק"‪.‬‬ ‫נאר פארקערט‪ ,‬נח האט געהערט זייער טענה וואס זיי טענה'נען אז ער האט‬ ‫נישט געזאגט קיין "מוסר" פאר די מענטשן פון זיין דור‪ ,‬און ער האט דאס‬ ‫טאקע באמת ָאן גענומען‪ ,‬און ער האט געזאגט פאר די מענטשן פון די‪:‬‬ ‫"וְ יֶש שֶ דו ְֹר ִשים אוֹת ֹו לִ גְ נַאי" פארטיי‪ ,‬אז וואס זאגן ענק נאר‪ !?..‬ענק זאגן אז‬ ‫איך האב נישט געזאגט קיין "מוסר" פאר די מענטשן פון מיין דור‪ !?..‬נו‬ ‫גוט‪ ,‬בסדר‪ ,‬פון היינט און ווייטער גיי איך זיי שוין ָאן הייבן "מוסר" זאגן‪.‬‬ ‫און נח האט טאקע באמת‪" :‬פוֹסֵ ל" געווען זיין אלטע וועג פון "נישט" מוסר‬ ‫זאגן‪ ,‬און ער האט דעמאלט'ס גלייך ָאן געהויבן צו בויען די תבה מיט א‬ ‫"ד ֶרְך הַ ּתְ שּובָ ה" לפי מדריגתו‪.‬‬ ‫פריש'ע‪ֶ :‬‬ ‫און נח האט טאקע דעמאלט'ס געהאלטן ווארט‪ ,‬און בשעת'ן בויען די תבה‬ ‫האט ער טאקע געהאלטן און איין "מוסר" זאגן פאר די מענטשן פון זיין‬ ‫דור‪ ,‬און ער האט זיי דעמאלט'ס געהאלטן און איין זאגן‪ ,‬אז עטץ זאלט'ס‬ ‫וויסן אז דער אייבערשטער גייט ברענגען א מבול אויף דער וועלט אויב ענק‬ ‫וועלן נישט "תשובה" טוהן פון ענקערע שלעכטע וועגן‪.‬‬ ‫און ממילא וועגן דעם‪" :‬וְ נֹ חַ מָ צָ א חֵ ן בְ עֵ ינֵי יהו‪-‬ה" – און ממילא וועגן דעם‬ ‫האט נח געטראפן‪" :‬חֵ ן" אין די אויגן פון דעם הייליגן באשעפער (כביכול)‪.‬‬ ‫סז‬ ‫אליעזר‬ ‫נח‬ ‫נעימות‬ ‫און די ווערטער‪" :‬וְ נֹ חַ מָ צָ א חֵ ן בְ עֵ ינֵי יהו‪-‬ה" – איז דאך טאקע אויך‬ ‫גימטריא‪" :‬עִ מ ֹו מּוסָ ר" [מיטן כולל]‪ ,‬ווייל יא ר' יוד‪ ,‬דו ווייסט פארוואס עס‬ ‫איז געווען‪" :‬וְ נֹ חַ מָ צָ א חֵ ן בְ עֵ ינֵי יהו‪-‬ה" – דו ווייסט פארוואס נח האט‬ ‫געטראפן‪" :‬חֵ ן" אין די אויגן פון דעם הייליגן באשעפער‪!?..‬‬ ‫די תירוץ אויף דעם איז‪ ,‬ווייל‪" :‬עִ מ ֹו מּוסָ ר" – ווייל ער האט ָאן גענומען די‬ ‫טענה פון די‪" :‬וְ יֶש שֶ דו ְֹר ִשים אוֹת ֹו לִ גְ נַאי"‪ ,‬און‪" :‬אֵ לֶה" – און ער האט‪:‬‬ ‫"פוֹסֵ ל" געווען זיין אלט'ן וועג פון נישט זאגן קיין "מוסר" פאר די מענטשן‬ ‫פון זיין דור‪ ,‬און ער האט ָאן געהויבן יא צו זאגן "מוסר" פאר די מענטשן‬ ‫פון זיין דור בשעת ווען ער האט געבויעט די תיבה‪.‬‬ ‫און ממילא וועגן דעם‪" :‬וְ נֹ חַ מָ צָ א חֵ ן בְ עֵ ינֵי יהו‪-‬ה" – און ממילא וועגן דעם‬ ‫האט נח געטראפן‪" :‬חֵ ן" אין די אויגן פון דעם הייליגן באשעפער (כביכול)‪,‬‬ ‫ווייל אזוי דארף טאקע לעבן א יעדע יודיש קינד‪ ,‬א יודיש קינד דארף לעבן‬ ‫מיט‪" :‬בָ רּוְך יהו‪-‬ה יוֹם יוֹם" – א יודיש קינד דארף לעבן מיט דעם געדאנק‬ ‫אז איך וועל א יעדן איינציג'ן טאג נאך אמאל פראבירן צו ברענגען א‪" :‬נַחַ ת‬ ‫רּוחַ " פארן הייליגן באשעפער‪.‬‬ ‫און אויב עס איז מיר נישט געלונגען היינט צו ברענגען א‪" :‬נַחַ ת רּוחַ " פארן‬ ‫הייליגן באשעפער‪ ,‬דעמאלט'ס וועל איך מארגן נאך אמאל פראבירן צו‬ ‫ברענגען א‪" :‬נַחַ ת רּוחַ " פארן הייליגן באשעפער‪ ,‬און איך וועל זיך ח"ו‬ ‫קיינמאל נישט מייאש זיין פון צו ברענגען א‪" :‬נַחַ ת רּוחַ " פארן הייליגן‬ ‫באשעפער‪.‬‬ ‫סח‬ ‫אליעזר‬ ‫נח‬ ‫נעימות‬ ‫און דאס איז דאך בעצם גאר גאר א וויכטיגע כלל אין אלע עניני עבודת‬ ‫השם יתברך‪ ,‬אז וואס‪ !?..‬אז מען קוקט נישט אויף צוריק‪ ,‬נאר מען קוקט‬ ‫שטענדיג אויף דעם היינטיג'ן טאג‪.‬‬ ‫ווייל וואס עס איז געווען‪ ,‬איז דאך שוין געווען‪ ,‬און וואס מען האט געטוהן‪,‬‬ ‫האט מען דאך שוין געטוהן‪ ,‬און מען טאר דאך נישט זיין פארנומען מיט‬ ‫דעם "פארגאנגענהייט"‪ ,‬נאר א מענטש דארף לאזן די "פארגאנגענהייט" זיין‬ ‫א "פארגאנגענהייט"‪ ,‬און א מענטש דארף דאך שטענדיג נאר קוקען אויף‪:‬‬ ‫"לְ הַ בָ א" – און א מענטש דארף דאך שטענדיג נאר קוקען אויף "פָ אר אויס"‬ ‫– און א מענטש דארף דאך שטענדיג נאר קוקען אויף "יענע טאג אליין"‪.‬‬ ‫און א מענטש דארף דאך שטענדיג טראכטן‪ ,‬אז וואס קען איך "היינט" טוהן‬ ‫כדי צו זיין גוט‪ !?..‬און וואס קען איך טוהן היינטיג'ן טאג כדי צו פאר שאפן‬ ‫א‪" :‬נַחַ ת רּוחַ " פאר מיין גרויסן הייליגן טאטן אין הימל‪!?..‬‬ ‫און דאס איז דאך בעצם אויך די ערשטע יסוד פון די מצוה פון "תשובה"‪ ,‬אז‬ ‫וואס‪ !?..‬אז‪" :‬קַ בָ לָה עַ ל לְ הַ בָ א" – אז א מענטש זאל זיך מקבל זיין צו זיין‬ ‫"מכַאן ּולְ הַ בָ א" – אז א מענטש זאל זיך מקבל זיין צו זיין גוט "פון‬ ‫גוט‪ִ :‬‬ ‫יעצט און ווייטער"‪.‬‬ ‫און די ענין פון‪" :‬לְ הַ בָ א" איז דאך א זאך וואס מוז זיין‪ ,‬ווייל אויב א מענטש‬ ‫וועט ָאן הייבן צו קוקען אויף דאס וואס עס איז געווען‪ ,‬וועט ער דאך‬ ‫דעמאלט'ס גלייך ווערן גאר שטארק צובראכן‪ ,‬ווייל עס וועט דאך איהם גאר‬ ‫שטארק וויי טוהן זיינע אלטע שלעכטע מעשים וואס ער האט געטוהן‪.‬‬ ‫סט‬ ‫אליעזר‬ ‫נח‬ ‫נעימות‬ ‫און ממילא וועגן דעם דארף טאקע א יודיש קינד שטענדיג לעבן מיט דעם‪:‬‬ ‫"בָ רּוְך יהו‪-‬ה יוֹם יוֹם" – און ממילא וועגן דעם דארף טאקע א יודיש קינד‬ ‫שטענדיג לעבן מיט דעם געדאנק אז א יעדן טאג וועל איך נאך אמאל‬ ‫פראבירן פון דאס ניי צו זיין א ערליכע יוד‪ ,‬און אויב איך האב ח"ו געטוהן א‬ ‫עבירה‪ ,‬דעמאלט'ס וועל איך שנעל מאכן דעם‪" :‬אֵ לֶה" – דעמאלט'ס וועל‬ ‫איך שנעל‪" :‬פוֹסֵ ל" זיין‪" :‬אֶ ת הָ ִראש ֹונִים" – דעמאלט'ס וועל איך שנעל‪:‬‬ ‫"פוֹסֵ ל" זיין מיין אלטע מעשים‪ ,‬און איך וועל זיך שנעל מקבל זיין צו זיין א‬ ‫"מכַאן ּולְ הַ בָ א"‪.‬‬ ‫ערליכע יוד פון יעצט און ווייטער‪ִ :‬‬ ‫ווייל‪" :‬אֵ לֶה" – ווייל אויב מען איז‪" :‬פוֹסֵ ל אֶ ת הָ ִראש ֹונִים"‪ ,‬דעמאלט'ס‬ ‫איז‪ּ" :‬תוֹלְ דֹת" – דעמאלט'ס איז די "תוצאה" פון דעם‪ ,‬אז‪" :‬נֹ חַ נֹ חַ אִ יש‬ ‫צַ ִדיק" – אז עס איז שוין אסאך אסאך גרינגער צו זיין א ערליכע יוד‪.‬‬ ‫ווייל אויב א מענטש איז שטענדיג פארנומען מיט אלטע פעקל'עך פון‬ ‫עבירות‪ ,‬דעמאלט'ס קען ער דאך נאך אריין פאלן אין א‪" :‬עַ צְ בּות" און אין‬ ‫א‪" :‬מָ ָרה ְשחו ָֹרה"‪ ,‬און ממילא וועגן דעם זאגן טאקע די ספרים הק'‪ ,‬אז א‬ ‫מענטש זאל קיינמאל נישט זיין פארנומען מיט קיין אלטע עבירות‪ ,‬נאר ער‬ ‫זאל מאכן דעם‪" :‬עֲזִ יבַ ת הַ חֵ ְטא" – ער זאל אפ לאזן די עבירה‪ ,‬און גיין‬ ‫ווייטער מיט א פרייליכ'ע פריש'קייט‪ַ " :‬לעֲבו ַֹדת הַ בוֹרֵ א"‪.‬‬ ‫און דאס איז א אמת'ע "ערליכע יוד"‪ ,‬ווייל א אמת'ע "ערליכע יוד" איז דאך‬ ‫נאר אזא איינער וואס האט די‪" :‬כֹחַ הַ הִ תְ גַבְ רּות" און ער קען זיך שטארקן‬ ‫ארויס צו זאגן די ווערטער פון זיין מויל‪ ,‬אז הייליגער באשעפער‪" ,‬איך גיי‬ ‫שוין זיין א ערליכע יוד פון היינט און ווייטער"‪ ,‬און דאס איז‪" :‬וְ נֹ חַ מָ צָ א חֵ ן‬ ‫ע‬ ‫אליעזר‬ ‫נח‬ ‫נעימות‬ ‫בְ עֵ ינֵי יהו‪-‬ה" – און אזא זאך האט‪" :‬חֵ ן" אין די אויגן פון דעם הייליגן‬ ‫באשעפער (כביכול)‪.‬‬ ‫און די ראשי תיבות פון די ווערטער‪" :‬וְ נֹ חַ מָ צָ א חֵ ן בְ עֵ ינֵי יהו‪-‬ה" – איז דאך‬ ‫טאקע אויך גימטריא‪" :‬ב ֹו בַ יוֹם"‪ ,‬ווייל דו זאלסט וויסן זייער קלאר ר' יוד‪,‬‬ ‫אז‪" :‬ב ֹו בַ יוֹם" – אז אין דעם טאג וואס דו זאגס'ט פארן אייבערשטן אז‪:‬‬ ‫"אֵ לֶה" – אז איך הייב יעצט ָאן פון דאס ניי‪ ,‬באקומסטו דעמאלט'ס גלייך‪:‬‬ ‫"חֵ ן" אין די אויגן פון דעם אייבערשטן (כביכול)‪ ,‬אבער‪ ..‬דארפס'ט נאר‬ ‫מאכן דעם‪" :‬אֵ לֶה" – אבער דו דארפס'ט נאר וועלן‪" :‬פוֹסֵ ל" זיין "אֶ ת‬ ‫הָ ִראש ֹונִים"‪.‬‬ ‫און כדי צו קענען טוהן אזא סארט פעולה דארף מען זיך דאך האלטן‬ ‫"קליין"‪ ,‬ווייל א‪" :‬בַ עַ ל ַג ֲאוָה" קען דאך נישט מודה זיין אז ער האט געטוהן‬ ‫א זאך וואס עס איז נישט גוט‪.‬‬ ‫און דער ענין איז דאך שוין טאקע אויך מרומז אין דעם פסוק פון‪" :‬אֵ לֶה‬ ‫ּתוֹלְ דֹת נֹ חַ " וגו'‪ ,‬ווייל די פסוק וויל דאך אונז דא זאגן אזוי‪ ,‬אז‪" :‬אֵ לֶה"‬ ‫ּתוֹלְ דֹת – אז ווער קען‪" :‬פוֹסֵ ל" זיין‪" :‬אֶ ת הָ ִראש ֹונִים" – ווער קען‪" :‬פוֹסֵ ל"‬ ‫זיין זיינע אלטע מעשים וואס ער האט געהאט געטוהן‪[ !?..‬און רש"י הק'‬ ‫זאגט דאך אונז שוין טאקע אויך די וואך אין די פרשה‪ ,‬אז די ווארט‪:‬‬ ‫"ּתוֹלְ דֹת" גייט דאך ארויף אויף די "מעשים" פון א מענטש‪ ,‬און ממילא‪:‬‬ ‫"אֵ לֶה" ּתוֹלְ דֹת – און ממילא ווער קען‪" :‬פוֹסֵ ל" זיין‪" :‬אֶ ת הָ ִראש ֹונִים" –‬ ‫ווער קען‪" :‬פוֹסֵ ל" זיין זיינע אלטע מעשים וואס ער האט געהאט געטוהן]‬ ‫און זאגן פארן אייבערשטן אז איך הייב יעצט ָאן פון דאס ניי‪!?..‬‬ ‫עא‬ ‫אליעזר‬ ‫נח‬ ‫נעימות‬ ‫די תירוץ אויף דעם איז‪ ,‬אז דאס איז דאך נאר אזא איינער וואס איז‪" :‬נֹ חַ‬ ‫נֹ חַ "‪ ,‬און די ווערטער‪" :‬נֹ חַ נֹ חַ " – איז דאך טאקע אויך גימטריא‪" :‬נָמּוְך" –‬ ‫נידריג‪ ,‬ווייל יא ר' יוד‪ ,‬נאר אזא איינער וואס האלט זיך "קליין" קען מאכן‬ ‫דעם‪" :‬אֵ לֶה" און‪" :‬פוֹסֵ ל" זיין זיינע אלטע וועגן‪.‬‬ ‫און אויב איינער וועט מיינען אז נח איז דאך זיכער געבוירן געווארן א‪:‬‬ ‫"צַ ִדיק"‪ ,‬וועגן דעם זאגט איהם דא די פסוק בפירוש די ווערטער‪" :‬נֹ חַ נֹ חַ "‪,‬‬ ‫ווייל די ווערטער‪" :‬נֹ חַ נֹ חַ " – איז דאך טאקע אויך גימטריא‪" :‬נֹ חַ בָ נָה"‬ ‫[מיטן כולל]‪ ,‬ווייל יא ר' יוד‪ ,‬דו זאלסט וויסן אז‪" :‬נֹ חַ בָ נָה" אִ יש צַ ִדיק – דו‬ ‫זאלסט וויסן אז נח האט אליין אויף געבויעט דעם‪" :‬אִ יש צַ ִדיק ּתָ ִמים הָ יָה"‬ ‫ביי זיך אין הארץ‪.‬‬ ‫און ניין ר' יוד‪ ,‬עס גייט נישט פון זיך אליין‪ ,‬דאס פאסירט נישט פון זיך‬ ‫אליין‪ ,‬נאר מען דארף הארעווען אויף זיך כדי צו קענען זיין א "ערליכע‬ ‫יוד"‪ ,‬אבער מיט די כח פון "תפילה" און מיט די כח פון דער הייליגער‬ ‫"תורה" הק' קען מען בעזרת השם יתברך יא זוכה זיין מצליח צו זיין צו‬ ‫באזיגן דעם יצר הרע און טאקע ווערן א אמת'ע‪" :‬אִ יש צַ ִדיק"‪:‬‬ ‫יש צ ִ ּדיק ּ ָּת ִמים ָּהיָּה ְּב ֹדר ָֹּתיו‬ ‫נֹח ִא ׁ‬ ‫ֵא ּלֶׁה ּת ֹולְ דֹת נֹחַ נֹחַ ִאיש צַ ִ ּדיק ּ ָת ִמים הָ יָ ה ְּבדֹר ָֹתיו ֶׁאת הָ אֱ ל ִֹקים‬ ‫ִה ְתהַ ּל ְֶׁך נֹחַ ‪ :‬עס איז דאך שוין באקאנט פאר א יעדעם איינעם די באקאנט'ע‬ ‫קשיא וואס גאר אסאך מפרשים פרעגן דאך שוין‪ ,‬אז פארוואס האט דער‬ ‫אייבערשטער געהייסן פאר נח צו בויען א "תבה"‪!?..‬‬ ‫עב‬ ‫אליעזר‬ ‫נח‬ ‫נעימות‬ ‫דער אייבערשטער האט דען נישט געהאט קיין אנדערע וועג ווי אזוי צו‬ ‫ראטעווען נח פון די "מבול" נאר דורך דעם וואס נח וועט בויען א גרויסע‬ ‫"תבה" און אריין גיין אהין‪ !?..‬דער אייבערשטער האט דאך שוין געהאט‬ ‫גענוג וועגן ווי אזוי צו ראטעווען נח פון די מבול‪ !?..‬און ממילא פארוואס‬ ‫האט אויס געפעלט צו בויען א תיבה‪!?..‬‬ ‫און בכלל‪ ..‬דער אייבערשטער וואלט דאך געקענט נעמען נח און איהם אריין‬ ‫לייגן אין‪" :‬אֶ ֶרץ י ְִש ָראֵ ל"‪ ,‬ווייל עס איז דאך שוין באקאנט פאר א יעדעם‬ ‫איינעם‪ ,‬אז עס ווערט דאך שוין קלאר געברענגט אין די ספרים הק'‪ ,‬אז אין‪:‬‬ ‫"אֶ ֶרץ י ְִש ָראֵ ל" איז דאך נישט געווען קיין "מבול"‪ !?..‬און ממילא פארוואס‬ ‫האט אויס געפעלט צו בויען א גאנצע "תבה" פאר נח און איהם אריין לייגן‬ ‫אין דעם‪ !?..‬פארוואס‪ !?..‬נאר מען קען ענטפער'ן אויף דעם צוויי תירוצים‪.‬‬ ‫א) אז עס ווערט דאך שוין געברענגט אין חז"ל‪ ,‬אז א‪" :‬צַ ִדיק" איז דאך‪:‬‬ ‫"בִ בְ ִחינַת אֶ ֶרץ י ְִש ָראֵ ל"‪ ,‬און ממילא קומט דאך אויס פון דעם אזוי‪ ,‬אז‪ ..‬אין‬ ‫הכי נמי דו ביזט גערעכט טאקע אז דער אייבערשטער וואלט טאקע געקענט‬ ‫נעמען נח און איהם אריין לייגן אין‪" :‬אֶ ֶרץ י ְִש ָראֵ ל"‪ ,‬אבער "עס האט פשוט‬ ‫נישט אויס געפעלט"‪ ,‬ווייל נח איז דאך געווען א‪" :‬צַ ִדיק"‪.‬‬ ‫און וויבאלד נח איז געווען א‪" :‬צַ ִדיק"‪ ,‬ממילא איז ער דאך געווען אזוי ווי‪:‬‬ ‫"אֶ ֶרץ י ְִש ָראֵ ל" אליין‪ ,‬און ממילא וועגן דעם איז פשוט געווען איבריג צו‬ ‫שיקן נח קיין‪" :‬אֶ ֶרץ י ְִש ָראֵ ל"‪ ,‬און מען האט איהם פשוט געקענט דארטן‬ ‫לאזן פאר די זעלבע פרייז‪.‬‬ ‫עג‬ ‫אליעזר‬ ‫נח‬ ‫נעימות‬ ‫און די אמת איז דאך‪ ,‬אז עס ווערט דאך שוין טאקע אויך געברענגט אין די‬ ‫ספרים הק'‪ ,‬אז די "תבה" איז דאך בעצם בכלל נישט געווען די זאך וואס‬ ‫האט באשיצט נח פון דעם גרויסן מבול‪ ,‬דו מיינס'ט טאקע אז די קליינע‬ ‫שטיקעל'עך האלץ פון די תבה האט באשיצט נח פון דעם גרויסן‬ ‫שטורעמיש'ן מבול‪ !?..‬אוודאי נישט‪.‬‬ ‫נאר דער אייבערשטער האט מלבוש געווען די "באשיצער" פון נח אין א‬ ‫צורה פון א "תבה"‪ ,‬אבער די תבה איז נישט געווען דאס וואס האט באשיצט‬ ‫אויף נח‪ ,‬נאר די גרויסע "זכותים" וואס נח האט געהאט מיט זיך האבן איהם‬ ‫באשיצט פון דעם גרויסן שטורעמיש'ן מבול‪ ,‬און די גרויסע "זכותים" וואס‬ ‫נח האט געהאט מיט זיך האבן מגין געווען אויף איהם אז ער זאל נישט‬ ‫געשעדיגט ווערן פון דעם גרויסן שווער'ן שטורעמיש'ן מבול‪.‬‬ ‫אבער די "תבה"‪ !?..‬די "תבה" איז דאך נאר געווען א "לבוש"‪ ,‬און די אמת‬ ‫איז דאך‪ ,‬אז אפילו אויב נח וואלט "נישט" געהאט קיין תבה בשעת ווען די‬ ‫מבול איז ָאן געקומען‪ ,‬וואלט ער דאך אבער נאך אלץ נישט געשעדיגט‬ ‫געווארן פון דעם גרויסן שווער'ן שטורעמיש'ן מבול‪ ,‬ווייל זיינע זכותים‬ ‫וואלטן דאך איהם זיכער באשיצט פון די מבול‪ ,‬און קיין שום זאך אויף דער‬ ‫וועלט וואלט דאך איהם נישט געקענט שעדיגן‪.‬‬ ‫און די סיבה פארוואס דער אייבערשטער האט אריין געלייגט נח אין א‬ ‫"תבה" איז געווען‪ ,‬ווייל דער אייבערשטער האט געוואלט ווייזן מיט דעם‪,‬‬ ‫אז א‪" :‬צַ ִדיק" קען מאכן‪" :‬אֲוִ ָירא ְדאֶ ֶרץ י ְִש ָראֵ ל" דארטן וואו ער געפונט‬ ‫זיך‪ ,‬און עס פעלט נישט אויס איהם אוועק צו פירן קיין‪" :‬אֶ ֶרץ י ְִש ָראֵ ל"‬ ‫פיזיש‪ ,‬ווייל דער‪" :‬צַ ִדיק" "אליין" איז דאך איין שטיק‪" :‬אֶ ֶרץ י ְִש ָראֵ ל"‪.‬‬ ‫עד‬ ‫אליעזר‬ ‫נח‬ ‫נעימות‬ ‫און די ווארט‪" :‬י ְִש ָראֵ ל" – איז דאך טאקע אויך ראשי תיבות‪ִ " :‬י ְש ָראֵ ל‬ ‫ַלעֲשוֹת ְרצוֹן אָ בִ ינּו שֶ בַ שָ מַ יִם" – א יודיש קינד לעבט דאך נאר כדי צו טוהן‬ ‫"רצוֹן הַ בוֹרֵ א בָ רּוְך הּוא"‪ ,‬און א יודיש קינד לעבט דאך נאר כדי צו‬ ‫דעם‪ָ :‬‬ ‫מאכן א‪" :‬נַחַ ת רּוחַ " פארן הייליגן באשעפער‪.‬‬ ‫און לויט דעם איז די פשט פון די ווערטער‪" :‬אֶ ֶרץ י ְִש ָראֵ ל" אזוי‪ ,‬אז‪" :‬אֶ ֶרץ"‬ ‫– אז א מענטש וואס מאכט פון זיין גאנצע "ארציות" א‪ִ " :‬י ְש ָראֵ ל ַלעֲשוֹת‬ ‫ְרצוֹן אָ בִ ינּו שֶ בַ שָ מַ יִם" – א מענטש וואס מאכט פון זיין גאנצע "ארציות" א‬ ‫יודיש קינד וואס טוט דעם רצון השם יתברך‪ ,‬דעמאלט'ס ווערט "ער" דאך‬ ‫אליין א שטיק‪" :‬אֶ ֶרץ י ְִש ָראֵ ל"‪.‬‬ ‫און פאר אזא איינער עפענט דאך דער אייבערשטער אויף א אייגענ'ע שאטן‬ ‫– און פאר אזא איינער עפענט דאך דער אייבערשטער אויף א אייגענ'ע "בית‬ ‫המדרש" אינמיטן דעם שרעקליכ'ן דור המבול‪.‬‬ ‫און ממילא קומט דאך אויס פון דעם‪ ,‬אז עס האט פשוט נישט אויס געפעלט‬ ‫צו נעמען נח און איהם אריין לייגן אין‪" :‬אֶ ֶרץ י ְִש ָראֵ ל"‪ ,‬ווייל ער אליין איז‬ ‫דאך געווען איין שטיק‪" :‬אֶ ֶרץ י ְִש ָראֵ ל"‪ ,‬און עס האט דאך נישט קיין שום‬ ‫פנים אריין צו לייגן‪" :‬אֶ ֶרץ י ְִש ָראֵ ל" אין‪" :‬אֶ ֶרץ י ְִש ָראֵ ל"‪.‬‬ ‫און ממילא דאס קומט אונז די פסוק דא זאגן‪ ,‬ווייל די פסוק קומט דאך אונז‬ ‫דא זאגן אזוי‪ ,‬אז דו ווייסט פארוואס דער אייבערשטער האט געהייסן נח‬ ‫בויען א "תבה" און ער האט איהם נישט אריין געלייגט אנשטאדט דעם אין‪:‬‬ ‫"אֶ ֶרץ י ְִש ָראֵ ל"‪!?..‬‬ ‫עה‬ ‫אליעזר‬ ‫נח‬ ‫נעימות‬ ‫ווייל‪ :‬אֵ לֶה "ּתוֹלְ דֹת נֹ חַ " – ווייל געב נאר א קוק "ווער נח איז געווען"‪[ ,‬און‬ ‫דאס גייט דאך פארשטייט זיך על פי דאס וואס רש"י הק' איז מסביר אז‪:‬‬ ‫"עִ קַ ר ּתוֹלְ דוֹתֵ יהֶ ם שֶ ל צַ ִד ִיקים" זענען דאך זייערע‪" :‬מַ ע ֲִשים טוֹבִ ים"‪ ,‬און‬ ‫ממילא געב נאר א קוק "ווער נח איז געווען"]‪ ,‬עס איז דאך געווען‪" :‬נֹ חַ אִ יש‬ ‫צַ ִדיק" – נח איז דאך געווען א‪" :‬צַ ִדיק"‪ ,‬און ממילא וועגן דעם האט פשוט‬ ‫נישט אויס געפעלט אריין צו שיקן נח קיין‪" :‬אֶ ֶרץ י ְִש ָראֵ ל"‪ ,‬ווייל נח אליין‬ ‫איז דאך שוין געווען איין שטיק‪" :‬אֶ ֶרץ י ְִש ָראֵ ל"‪ ,‬ווייל עס ווערט דאך שוין‬ ‫קלאר געברענגט אין חז"ל אז א‪" :‬צַ ִדיק" איז דאך‪" :‬בִ בְ ִחינַת אֶ ֶרץ י ְִש ָראֵ ל"‪.‬‬ ‫איי‪ ..‬וועסטו אבער פרעגן‪ ,‬אז פארוואס האט דער אייבערשטער מטריח‬ ‫געווען נח צו ארבעטן "הונדערט און צוואנציג יאר" צו בויען א "תבה"‪!?..‬‬ ‫און דאס מיינט דאך צו זאגן אין אנדערע ווערטער אזוי‪ ,‬אז‪" :‬הַ ְשּתָ א ְדָאתִ ית‬ ‫לְ הָ כִ י" אז עס איז פשוט געווען גרינגער צו הייסן נח בויען א "תבה" ווי‬ ‫איהם אריין צו שיקן אין‪" :‬אֶ ֶרץ י ְִש ָראֵ ל"‪ ,‬פרעג איך דיר יעצט אזא קשיא‪ ,‬אז‬ ‫נח האט דאך גע'ארבעט ביטער שווער פאר הונדערט און צוואנציג יאר כדי‬ ‫צו "בויען" די תבה‪ !?..‬דאס איז דען געווען א גרינגער'ע זאך ווי איהם‬ ‫אריין צו שיקן קיין‪" :‬אֶ ֶרץ י ְִש ָראֵ ל"‪ !?..‬ער האט דאך גע'ארבעט אזוי שווער‬ ‫פאר הונדערט און צוואנציג יאר כדי צו "בויען" די תבה‪!?..‬‬ ‫אבער די תירוץ אויף דעם איז‪ ,‬אז‪ ..‬ניין‪ ,‬עס איז נישט אזוי ווי מיר האבן‬ ‫אלעמאל געמיינט‪ ,‬ווייל עס ווערט דאך שוין קלאר געברענגט אין חז"ל‪ ,‬אז‬ ‫עס איז געשעהן גאר גאר אסאך "ניסים" בשעת ווען נח האט געבויעט די‬ ‫תבה‪ ,‬און די גאנצע‪" :‬בְ ִניַת הַ ּתֵ בָ ה" איז דאך בעצם געבויעט געווארן‪:‬‬ ‫עו‬ ‫אליעזר‬ ‫נח‬ ‫נעימות‬ ‫"בְ ֶד ֶרְך נֵס"‪ ,‬און עס איז איהם בכלל נישט ָאן געקומען שווער צו בויען די‬ ‫תיבה‪.‬‬ ‫ב) און די צווייטע סיבה פארוואס דער אייבערשטער האט אריין געלייגט נח‬ ‫אין א "תבה" איז געווען‪ ,‬ווייל דער אייבערשטער האט דוקא געוואלט אריין‬ ‫לייגן אלע "בהמות" און "חיות" און "עופות" וואס געפונען זיך נאר אויף‬ ‫דער וועלט צוזאמען מיט "נח" אין די תבה‪ ,‬כדי צו ווייזן מיט דעם פאר די‬ ‫גאנצע וועלט‪ ,‬אז געבט'ס נאר א קוק ָאן די וועלט נאכן מבול‪ ,‬אלעס איז‬ ‫דאך יעצט פוסט און וויסט‪ ,‬יא‪ !?..‬און יעצט‪ ..‬גייט זיך ָאן הייבן א נייע‬ ‫וועלט פון דאס ניי‪.‬‬ ‫אבער פון "וואו" וועט זיך דאס ָאן הייבן‪ !?..‬פון דעם גרויסן הייליגן‪:‬‬ ‫"צַ ִדיק נֹ חַ "‪ ,‬און פון דעם גרויסן הייליגן‪" :‬צַ ִדיק נֹ חַ " וועט די גאנצע וועלט‬ ‫שעפן איר פריש'ע חיות‪ ,‬ווייל יא ר' יוד‪ ,‬די גאנצע וועלט איז דאך שטענדיג‬ ‫נאר יונק פון דעם‪" :‬צַ ִדיק"‪ ,‬און נאר דורך דעם‪" :‬צַ ִדיק" האט זיך טאקע ָאן‬ ‫געהויבן אויף צו בויען א נייע וועלט נאך דעם שרעקליכ'ן דור המבול‪.‬‬ ‫און די פסוק זאגט דאך אונז שוין טאקע אויך בפירוש אין די וואכעדיגע‬ ‫פרשה (קפיטל ז' פסוק כ"ג)‪ ,‬אז‪ַ " :‬ויִשָ אֶ ר אַ ְך נֹ חַ ַואֲשֶ ר אִ ּת ֹו בַ ּתֵ בָ ה" – אז עס‬ ‫איז נאר איבער געבליבן דער הייליגער‪" :‬צַ ִדיק נֹ חַ " מיט די אלע זאכן וואס‬ ‫זענען געווען "צוזאמען מיט איהם" אין די תבה‪.‬‬ ‫און דער הייליגער תורה הק' זאגט דאך אונז נישט דא אין פסוק אז עס איז‬ ‫איבער געבליבן נאכן מבול "בהמות"‪ ..‬און "חיות"‪ ..‬און "חפצים"‪ ..‬און‬ ‫אויך "נח"‪ ,‬ניין ניין ניין‪ ,‬נאר דער הייליגער תורה הק' זאגט אונז דא אזוי‪,‬‬ ‫עז‬ ‫אליעזר‬ ‫נח‬ ‫נעימות‬ ‫אז‪ַ " :‬ויִשָ אֶ ר אַ ְך נֹ חַ " – אז עס איז נאר איבער געבליבן נאכן מבול דער‬ ‫גרויסער הייליגער‪" :‬צַ ִדיק נֹ חַ "‪ ,‬און‪ַ " :‬ואֲשֶ ר אִ ּת ֹו בַ ּתֵ בָ ה" – און ווער עס איז‬ ‫געווען "דבוק" צו דעם גרויסן הייליגן‪" :‬צַ ִדיק אֱמֶ ת"‪.‬‬ ‫ווייל יא ר' יוד‪ ,‬דאס איז איבער געבליבן נאכן מבול‪ ,‬דער גרויסער הייליגער‪:‬‬ ‫"צַ ִדיק אֱמֶ ת"‪ ,‬און אויך‪ ..‬ווער עס איז געווען "דבוק" צו דעם גרויסן‬ ‫הייליגן‪" :‬צַ ִדיק אֱמֶ ת"‪ ,‬אבער עפעס אנדערש איז נישט איבער געבליבן‪.‬‬ ‫ווייל דער אייבערשטער האט דאך אונז דא געוואלט ווייזן מיט דעם‪ ,‬אז‬ ‫וויסן זאלסטו ר' יוד‪ ,‬אז די גאנצע וועלט שעפט נאר חיות פון דעם גרויסן‬ ‫הייליגן‪" :‬צַ ִדיק אֱמֶ ת"‪ ,‬און אויב איז מען דבוק צום‪" :‬צַ ִדיק אֱמֶ ת"‪,‬‬ ‫דעמאלט'ס האט מען א "קיום"‪ ,‬אבער אויב נישט‪ ,‬דעמאלט'ס וויל איך‬ ‫נישט אויס פירן ח"ו [זאגט דער הייליגער תורה הק']‪ ,‬ווייל דער גרויסער‬ ‫הייליגער‪" :‬צַ ִדיק" איז דאך די‪" :‬יְסוֹד הָ ע ֹולָם"‪:‬‬ ‫וי ֹּולֶּ ד נֹח ְׁשל ׁ ָֹּשה ָּבנִ ים‬ ‫וַ י ֹּולֶׁד נֹחַ ְשל ָֹשה בָ נִ ים ֶׁאת ֵשם ֶׁאת חָ ם ְו ֶׁאת יָ פֶׁ ת‪ :‬לכאורה איז דאך‬ ‫שווער דא א מורא'דיגע קשיא‪ ,‬ווייל דער הייליגער תורה הק' האט דאך שוין‬ ‫געשריבן א פסוק פריער אז‪" :‬אֵ לֶה ּתוֹלְ דֹת נֹ חַ " – דער הייליגער תורה הק'‬ ‫האט דאך שוין געשריבן א פסוק פריער אז דאס זענען געווען די "קינדער"‬ ‫פון נח‪ ,‬נו אויב אזוי‪ ..‬פארוואס שרייבט דער הייליגער תורה הק' נאך אמאל‬ ‫א פסוק שפעטער אז‪" :‬וַי ֹולֶד נֹ חַ ְשֹלשָ ה בָ נִים" – פארוואס שרייבט דער‬ ‫הייליגער תורה הק' נאך אמאל א פסוק שפעטער אז דו זאלסט וויסן אז נח‬ ‫האט געהאט דריי קינדער‪!?..‬‬ ‫עח‬ ‫אליעזר‬ ‫נח‬ ‫נעימות‬ ‫דו האסט דאך אונז שוין פריער געזאגט אז‪" :‬אֵ לֶה ּתוֹלְ דֹת נֹ חַ " – דו האסט‬ ‫דאך אונז שוין פריער געזאגט אז דאס זענען געווען די קינדער פון נח‪!?..‬‬ ‫און פון דעם פארשטיי איך דאך שוין פון זיך אליין אז‪" :‬וַי ֹולֶד נֹ חַ ְשֹלשָ ה‬ ‫בָ נִים" – און פון דעם פארשטיי איך דאך שוין פון זיך אליין אז נח האט‬ ‫זיכער געהאט קינדער‪ !?..‬וואס דען‪ !?..‬דו זאגס'ט דאך מיר שוין קודם אז‬ ‫"דאס זענען געווען די קינדער פון נח"‪ ,‬און שפעטער וועסטו מיר זאגן אז נח‬ ‫האט בכלל נישט געהאט קיין קינדער‪ !?..‬אוודאי‪" :‬וַי ֹולֶד נֹ חַ ְשֹלשָ ה בָ נִים"‬ ‫– אוודאי האט נח געהאט קינדער‪ !?..‬וואס דען‪!?..‬‬ ‫און חוץ פון דעם‪ ..‬פרעגט דאך שוין טאקע דער הייליגער אור החיים הק' א‬ ‫מורא'דיגע קשיא‪ ,‬ווייל דער הייליגער אור החיים הק' פרעגט דאך שוין די‬ ‫וואך אין די פרשה‪ ,‬אז עס איז דאך שוין געשטאנען פאריגע וואך אין פרשת‬ ‫בראשית אז "נח האט געהאט דריי קינדער"‪ ,‬און עס איז דאך שוין אויך‬ ‫געשטאנען פאריגע וואך אין די פרשה "ווער זיי זענען געווען"‪ !?..‬און‬ ‫ממילא פארוואס דארף יעצט נאך אמאל שטיין די וואך אין די פרשה אז‪:‬‬ ‫"אֵ לֶה ּתוֹלְ דֹת נֹ חַ " און אז‪" :‬וַי ֹולֶד נֹ חַ ְשֹלשָ ה בָ נִים"‪!?..‬‬ ‫נאר די תירוץ אויף דעם איז‪ ,‬אז עס שטייט דאך שוין פון פריער'דיגע צדיקים‬ ‫א מורא'דיגע יסוד וואס א מענטש דארף וויסן לגבי דעם ענין פון זיין א‬ ‫ערליכע יוד‪ ,‬ווייל עס איז דאך נעבעך דא היינט מענטשן וואס מיינען‪ ,‬אז‬ ‫כדי צו זיין א ערליכע יוד דארף מען לערנען פיר און צוואנציג שעה א טאג‪,‬‬ ‫און עס איז דאך נעבעך דא היינט מענטשן וואס מיינען אז כדי צו זיין א‬ ‫ערליכע יוד דארף מען זיין אויס געטוהן פון דער וועלט‪ ,‬און מאכן סיגופים‪,‬‬ ‫און עס איז דאך נעבעך דא היינט מענטשן וואס מיינען‪ ,‬אז כדי צו זיין א‬ ‫עט‬ ‫אליעזר‬ ‫נח‬ ‫נעימות‬ ‫ערליכע יוד טאר מען נישט פארשטיין צו א "דבר גשמי"‪ ,‬נאר מען מוז לעבן‬ ‫עפעס אינגאנצן העכער‪ ..‬אזוי ווי מענטשן זאגן א אויס דרוק אז "מען דארף‬ ‫קריכען אין די הימלען צו זיין א ערליכע יוד"‪.‬‬ ‫אבער דאס איז דאך זיכער נישט ריכטיג [פארשטייט זיך]‪ ,‬ווייל קודם כל‬ ‫דארף מען דאך וויסן‪ ,‬אז קריכען אין די הימלען דארף מען דאך זיכער נישט‬ ‫כדי צו זיין א ערליכע יוד‪ ,‬ווייל עס שטייט דאך שוין בפירוש אין פסוק אין‬ ‫פרשת נצבים (קפיטל ל' פסוק י"ב)‪ ,‬אז‪ֹ" :‬לא בַ שָ מַ יִם הִ וא" – אז דער‬ ‫הייליגער תורה הק' געפונט זיך דאך נישט אין די הימלען‪" :‬לֵאמֹ ר ִמי ַי ֲעלֶה‬ ‫לָנּו הַ שָ מַ יְמָ ה וְ יִקָ חֶ הָ לָנּו וְ י ְַש ִמעֵ נּו אֹ תָ ּה וְ ַנעֲשֶ נָה" – אז מיר זאלן דארפן ארויף‬ ‫קריכען אהין און דאס אראפ ברענגען‪ ,‬און דאס מקיים זיין‪.‬‬ ‫און די פסוק זאגט דאך אונז שוין טאקע אויך דארטן אויפן פלאץ‪ ,‬אז‪" :‬וְ ֹלא‬ ‫מֵ עֵ בֶ ר ַליָם הִ וא" – אז דער הייליגער תורה הק' געפונט זיך דאך אויך נישט‬ ‫אויף די אנדערע זייט פון דעם טייך‪" :‬לֵאמֹ ר ִמי ַיעֲבָ ר לָנּו אֶ ל עֵ בֶ ר הַ יָם וְ יִקָ חֶ הָ‬ ‫לָנּו וְ י ְַש ִמעֵ נּו אֹ תָ ּה וְ ַנעֲשֶ נָה" – אז מיר זאלן דארפן אהין שווימען כדי דאס צו‬ ‫ברענגען אהער‪ ,‬נאר‪" :‬כִ י קָ רוֹב אֵ לֶיָך הַ ָדבָ ר ְמאֹ ד בְ פִ יָך ּובִ לְ בָ בְ ָך ַל ֲעשֹתוֹ" –‬ ‫נאר דער הייליגער תורה הק' איז זייער נאנט צו דיר‪ ,‬און דו קענסט דאס‬ ‫רואיגערהייט מקיים זיין‪.‬‬ ‫און דער יסוד איז דאך בעצם גאר גאר א וויכטיגע יסוד פאר א יעדע יודיש‬ ‫קינד‪ ,‬ווייל א יודיש קינד דארף דאך שטענדיג וויסן‪ ,‬אז כדי צו ווערן א‬ ‫ערליכע יוד דארפסטו אויס דרוק'לעך "נישט" קריכען אין די הימלען‪.‬‬ ‫פ‬ ‫אליעזר‬ ‫נח‬ ‫נעימות‬ ‫און דאס מיינט דאך צו זאגן אין אנדערע ווערטער‪ ,‬אז כדי צו ווערן א‬ ‫ערליכע יוד ד ארפסטו אויס דרוק'לעך "נישט" אפ לאזן דיין שיינע הויז‪ ,‬און‬ ‫כדי צו ווערן א ערליכע יוד דארפסטו אויס דרוק'לעך "נישט" אויף הערן צו‬ ‫עסן געהעריג‪ ,‬און כדי צו ווערן א ערליכע יוד דארפסטו אויס דרוק'לעך‬ ‫"נישט" אויף הערן צו שלאפן געהעריג‪ ,‬בכלל נישט‪.‬‬ ‫ווייל מען קען דאך זיין א ערליכע יוד אפילו ווען מען עסט געהעריג‪ ,‬און‬ ‫מען קען דאך זיין א ערליכע יוד אפילו ווען מען טרינקט געהעריג‪ ,‬און מען‬ ‫קען דאך זיין א ערליכע יוד אפילו ווען מען שלאפט געהעריג‪.‬‬ ‫"דבָ ִרים‬ ‫נאר וואס דען‪ !?..‬די זאך איז נאר‪ ,‬אז בשעת ווען דו ביזט עוסק אין‪ְ :‬‬ ‫ג ְַש ִמיִ ים" זאלסטו נאר אינזין האבן דעם אייבערשטן אין א יעדע זאך וואס דו‬ ‫טוס'ט נאר‪.‬‬ ‫ָאדם ְשֹלמֹ ה הַ מֶ לְֶך עָ לָיו הַ שָ לוֹם" זאגט דאך‬ ‫און דער גרויסער‪" :‬חָ כָם ִמכָל ָ‬ ‫אונז שוין טאקע אויך בפירוש אין זיין הייליגן ספר משלי (קפיטל ג' פסוק‬ ‫ו')‪ ,‬אז א יודיש קינד דארף דאך שטענדיג לעבן מיט דעם ענין פון‪" :‬בְ כָל‬ ‫ְד ָרכֶיָך ָדעֵ הּו" – א יודיש קינד דארף דאך שטענדיג לעבן מיט דעם געדאנק‬ ‫אז אין אלע דיינע וועגן זאלסטו שטענדיג טראכטן פון דעם הייליגן‬ ‫באשעפער‪.‬‬ ‫און אפילו אינמיטן דיינע פשוט'ע זאכן וואס דו טוס'ט אין דיין טאג‬ ‫טעגליכ'ן לעבן‪ ,‬זאלסטו אבער נאך אלץ אינזין האבן דעם אייבערשטן‬ ‫"שּוִ יתִ י יהו‪-‬ה לְ נֶגְ ִדי תָ ִמיד"‪ ,‬און‬ ‫דערביי‪ ,‬און דו זאלסט שטענדיג לעבן מיט‪ִ :‬‬ ‫דו זאלסט זיך שטענדיג אויף פירן ערליך אויף טריט אין שריט‪.‬‬ ‫פא‬ ‫אליעזר‬ ‫נח‬ ‫נעימות‬ ‫און עס קומט דאך אויס פון דעם‪ ,‬אז מען קען דאך אויך דינען דעם‬ ‫אייבערשטן מיט פשוט'ע גשמיות'דיגע זאכן‪ ,‬ווייל אויב פירט מען זיך על פי‬ ‫"דבָ ִרים ג ְַש ִמיִ ים"‪ ,‬הייסט דאך‬ ‫תורה בשעת ווען מען איז עוסק אין‪ְ :‬‬ ‫"דבָ ִרים ג ְַש ִמיִ ים" אויך‪" :‬עֲבו ַֹדת הַ שֵ ם יִתְ בָ ַרְך"‪.‬‬ ‫דעמאלט'ס די‪ְ :‬‬ ‫און ממילא קומט דאך אויס פון דעם‪ ,‬אז עס איז בכלל נישט קיין קשיא‬ ‫פארוואס עס שטייט צוויי מאל אין דער הייליגער תורה הק' אז "נח האט‬ ‫געהאט דריי קינדער"‪.‬‬ ‫ווייל די ערשטע מאל וואס עס שטייט אז נח האט געהאט דריי קינדער שם‬ ‫חם און יפת גייט דאך ארויף אויף די עצם זאך אליין‪ ,‬צו קומען זאגן‪ ,‬אז דו‬ ‫זאלסט וויסן‪ ,‬אז נח האט געהאט דריי קינדער אזוי ווי אלע מענטשן וואס‬ ‫האבן געהאט קינדער אין יענע צייט‪ ,‬אזוי ווי עס שטייט דאך שוין טאקע‬ ‫בפירוש אין פסוק סוף פרשת בראשית (קפיטל ו' פסוק א')‪ ,‬אז‪ַ " :‬ויְהִ י כִ י‬ ‫ָאדם ָלרֹב עַ ל פְ נֵי הָ א ֲָדמָ ה ּובָ נוֹת יֻלְ דּו לָהֶ ם" – אז די מענטשן פון יענע‬ ‫הֵ חֵ ל הָ ָ‬ ‫דור האבן אלע געהאט קינדער אין יענע צייט‪.‬‬ ‫און ממילא וועגן דעם זאגט דיר דא די פסוק אויך‪ ,‬אז דו זאלסט וויסן‪ ,‬אז נח‬ ‫האט אויך געהאט דריי קינדער‪ ,‬און דאס איז געווען די כוונה פון דער‬ ‫הייליגער תורה הק' די "ערשטע מאל" אין פרשת בראשית‪.‬‬ ‫און כדי צו פארשטיין פארוואס דער הייליגער תורה הק' האט נאך אמאל‬ ‫איבער געשריבן די ווערטער‪" :‬אֵ לֶה ּתוֹלְ דֹת נֹ חַ " די וואך אין די פרשה‪ ,‬דארף‬ ‫מען אבער קודם מקדים זיין א קשיא‪.‬‬ ‫פב‬ ‫אליעזר‬ ‫נח‬ ‫נעימות‬ ‫ווייל ווען מען קוקט אריין אין די לעצטע פסוק פון פרשת בראשית‪,‬‬ ‫דעמאלט'ס זעהט מען דאך‪ ,‬אז די פסוק זאגט אונז דארטן א נייע סארט זאך‪,‬‬ ‫ווייל די פסוק זאגט דאך אונז דארטן‪ ,‬אז דו זאלסט וויסן ר' יוד‪ ,‬אז‪" :‬וְ נֹ חַ‬ ‫מָ צָ א חֵ ן בְ עֵ ינֵי יהו‪-‬ה" – אז נח האט געטראפן‪" :‬חֵ ן" אין די אויגן פון דעם‬ ‫אייבערשטן (כביכול)‪.‬‬ ‫איי‪ ..‬וועט איינער אבער פרעגן‪ ,‬אז פארוואס טאקע איז נח געווען דער‬ ‫איינציגסט'ער אין זיין גאנצע דור וואס האט געטראפן‪" :‬חֵ ן" אין די אויגן‬ ‫פון דעם אייבערשטן‪ !?..‬וואס איז פשט פון דעם‪!?..‬‬ ‫מיר ווייסן דאך שוין אלע זייער גוט די כלל וואס עס שטייט דאך שוין אין‬ ‫חז"ל (יומא דף‪ :‬ל"ח ע"ב) אז‪" :‬וְ שָ תְ לָן בְ כָל דוֹר וָדוֹר" – אז עס איז דאך דא‬ ‫"אסאך" צדיקים אין יעדן דור‪ !?..‬און ממילא ווי אזוי קען זיין אז נח איז‬ ‫געווען דער "איינציגסט'ער" צדיק אין זיין דור וואס האט געטראפן‪" :‬חֵ ן"‬ ‫אין די אויגן פון דעם אייבערשטן‪!?..‬‬ ‫נאר די תירוץ אויף דעם איז‪ ,‬אז דו ווייסט פארוואס‪" :‬וְ נֹ חַ מָ צָ א חֵ ן בְ עֵ ינֵי‬ ‫יהו‪-‬ה" – דו ווייסט פארוואס נח איז געווען דער איינציגסט'ער מענטש וואס‬ ‫האט געטראפן‪" :‬חֵ ן" ביים אייבערשטן‪ !?..‬ווייל‪" :‬אֵ לֶה ּתוֹלְ דֹת נֹ חַ " – ווייל‬ ‫געב נאר א קוק ווער נח איז געווען‪.‬‬ ‫און רש"י הק' זאגט דאך אונז שוין טאקע דא אויך אויפן פלאץ‪ ,‬אז דאס‬ ‫מיינט צ ו זאגן‪ ,‬אז‪" :‬עִ קַ ר ּתוֹלְ דוֹתֵ יהֶ ם שֶ ל צַ ִד ִיקים מַ ע ֲִשים טוֹבִ ים"‪ ,‬און‬ ‫ממילא דו פרעגס'ט דא אזא נאריש'ע קשיא אז פארוואס איז נח געווען דער‬ ‫פג‬ ‫אליעזר‬ ‫נח‬ ‫נעימות‬ ‫איינציגסט'ער וואס האט געטראפן‪" :‬חֵ ן" אין די אויגן פון דעם‬ ‫אייבערשטן‪!?..‬‬ ‫קום לאמיר דיר דערציילן ווער נח איז געווען וועסטו שוין פארשטיין‬ ‫פארוואס ער איז געווען דער איינציגסט'ער מענטש וואס האט געטראפן‪:‬‬ ‫"חֵ ן" אין די אויגן פון דעם אייבערשטן‪ ,‬ווייל געב נאר א קוק ווער נח איז‬ ‫געווען‪ ,‬עס איז דאך געווען‪" :‬נֹ חַ אִ יש צַ ִדיק" – נח איז דאך געווען גאר גאר‬ ‫א גרויסער‪" :‬צַ ִדיק"‪.‬‬ ‫אבער ‪ ..‬איין מינוט‪ ,‬וואס מיינט די ווארט‪" :‬צַ ִדיק"‪ !?..‬נאר די תירוץ אויף‬ ‫דעם איז‪ ,‬אז די ווארט‪" :‬צַ ִדיק" מיינט‪ ,‬אז ער האט זיך געפירט ערליך ווי עס‬ ‫דארף צו זיין‪ ,‬און נישט נאר דעם‪ ,‬נאר ער איז אויך געווען‪ּ" :‬תָ ִמים הָ יָה‬ ‫בְ ֹדרֹתָ יו" – ער איז אויך געווען גאר א גרויסער‪ּ" :‬תָ ִמים"‪.‬‬ ‫און דאס איז דאך בעצם איינער פון די גרעסטע יסודות וואס דער‬ ‫אייבערשטער פארלאנגט פון א יודיש קינד‪ ,‬ווייל איינער פון די גרעסטע‬ ‫יסודות וואס דער אייבערשטער פארלאנגט פון א יודיש קינד איז דאך‪ ,‬צו‬ ‫זיין א‪ּ" :‬תָ ִמים" און זיך פירן על פי תורה‪" :‬בִ ּתְ ִמימּות ּובִ פְ ִשיטּות"‪ ,‬און נישט‬ ‫פראבירן צו זיין קלוגער פון אונזערע רבי'ס‪ ,‬נאר זיך פירן על פי תורה‪:‬‬ ‫"בִ ּתְ ִמימּות ּובִ פְ ִשיטּות"‪.‬‬ ‫און עס שטייט דאך שוין טאקע אויך בפירוש אין פסוק אין פרשת תולדות‬ ‫(קפיטל כ"ה פסוק כ"ז)‪ ,‬אז‪ :‬וְ ַיעֲקֹ ב אִ יש "ּתָ ם" יֹשֵ ב אֹ הָ לִ ים – אז יעקב אבינו‬ ‫"רצוֹן הַ בוֹרֵ א בָ רּוְך הּוא" מיט א מורא'דיגע‪ּ" :‬תְ ִמימּות"‪,‬‬ ‫האט געטוהן דעם‪ָ :‬‬ ‫ָאן קיין שום חקירות ודרישות‪.‬‬ ‫פד‬ ‫אליעזר‬ ‫נח‬ ‫נעימות‬ ‫און דאס איז דאך טאקע א מורא'דיגע לימוד פאר אונז‪ ,‬אז אויב‪ :‬וְ ַיעֲקֹ ב אִ יש‬ ‫"ּתָ ם" – אז אויב איז מען א‪ּ" :‬תָ ִמים"‪ ,‬דעמאלט'ס קען מען זוכה זיין צו זיין‬ ‫א‪" :‬יֹשֵ ב אֹ הָ לִ ים" – דעמאלט'ס קען מען זוכה זיין צו זיצן און לערנען דער‬ ‫הייליגער תורה הק' א גאנץ לעבן‪ ,‬אבער אויב זוכט מען צו זיין "אויף‬ ‫געקלערט" און אלעס וויסן‪ ,‬דעמאלט'ס איז דאך שוין נישט מעגליך צו זיין‬ ‫א‪" :‬יֹשֵ ב אֹ הָ לִ ים" – דעמאלט'ס איז דאך שוין נישט מעגליך צו זיצן און‬ ‫לערנען דער הייליגער תורה הק' א גאנץ לעבן‪ ,‬ווייל‪ּ" :‬תו ָֹרה" גייט דאך אויס‬ ‫דרוק'לעך נאר צוזאמען מיט‪ּ" :‬תְ ִמימּות"‪.‬‬ ‫און א תמימות'דיגע יוד מיינט דאך נישט צו זאגן ח"ו אז מען איז א‪" :‬נַעַ ר"‬ ‫און מען ווייסט נישט וואס טוט זיך מיט זיך‪ ,‬נאר פארקערט‪ ,‬א תמימות'דיגע‬ ‫יוד מיינט‪ ,‬אז יא‪ ..‬איך קען אלע‪" :‬חָ כְ מוֹת" אויף דער וועלט‪ ,‬אבער מיט‬ ‫דעם אלעמען פיר איך זיך אבער נאך אלץ אויף מיט‪ּ" :‬תְ ִמימּות ּופְ ִשיטּות"‪.‬‬ ‫ווייל דער אייבערשטער האט דאך שוין קלאר געזאגט פאר אונזער הייליגע‬ ‫זיידע אברהם אבינו‪ ,‬אז‪" :‬הִ תְ הַ לְֵך לְ פָ נַי" – אז גיי ווייטער פאר מיר‪ ,‬און דאס‬ ‫מיינט דאך צו זאגן אין אנדערע ווערטער‪ ,‬אז גיי ווייטער ָאן מיט דיין טאג‬ ‫טעגליכ'ן לעבן‪ ,‬אבער‪" :‬וֶהְ יֵה תָ ִמים" – אבער פיר זיך אויף‪" :‬בִ ּתְ ִמימּות‬ ‫ּובִ פְ ִשיטּות"‪.‬‬ ‫אבער ועל כולם‪ ..‬זאגט אונז דא די פסוק אין די וואכעדיגע פרשה‪ ,‬אז ענק‬ ‫ֱֹלקים הִ תְ הַ לְֶך נֹ חַ " – אז נח איז דאך שטענדיג‬ ‫זאלן וויסן‪ ,‬אז‪" :‬אֶ ת הָ א ִ‬ ‫געגאנגען צוזאמען מיטן אייבערשטן‪.‬‬ ‫פה‬ ‫אליעזר‬ ‫נח‬ ‫נעימות‬ ‫און דאס מיינט דאך צו זאגן אין אנדערע ווערטער אזוי‪ ,‬אז בשעת ווען נח‬ ‫איז געגאנגען אויפן גאס‪ ,‬איז ער דעמאלט'ס געגאנגען צוזאמען מיטן‬ ‫אייבערשטן‪ ,‬און בשעת ווען ער איז געגאנגען אין זיין שטוב‪ ,‬איז ער‬ ‫דעמאלט'ס אויך געגאנגען צוזאמען מיטן אייבערשטן‪ ,‬איבעראל ווי ער איז‬ ‫נאר געגאנגען איז ער שטענדיג געגאנגען צוזאמען מיטן אייבערשטן‪ ,‬און‬ ‫"דבָ ִרים ג ְַש ִמיִ ים" אויך‪ ,‬ווייל יא ר' יוד‪ ,‬שטענדיג איז געווען‪:‬‬ ‫אפילו אין‪ְ :‬‬ ‫ֱֹלקים הִ תְ הַ לְֶך נֹ חַ "‪.‬‬ ‫"אֶ ת הָ א ִ‬ ‫און די פסוק זאגט דיר דא ווייטער‪ ,‬אז דו זאלסט וויסן ר' יוד‪ ,‬אז‪" :‬אֶ ת‬ ‫ֱֹלקים הִ תְ הַ לְֶך נֹ חַ " – אז וויבאלד נח איז שטענדיג געגאנגען מיטן‬ ‫הָ א ִ‬ ‫אייבערשטן‪ ,‬ממילא וועגן דעם‪" :‬וַי ֹולֶד נֹ חַ ְשֹלשָ ה בָ נִים" – ממילא וועגן‬ ‫דעם האט נח געהאט דריי קינדער‪!..‬‬ ‫ווייל אלע זיינע פעולות זענען דאך שטענדיג נאר געווען בלויז כדי‪ַ " :‬לעֲשוֹת‬ ‫"דבָ ִרים ג ְַש ִמיִ ים" האט ער דאך‬ ‫ְרצוֹן ָאבִ ינּו שֶ בַ שָ מַ יִם"‪ ,‬און אפילו אין זיינע‪ְ :‬‬ ‫אויך נאר אינזין געהאט דעם כוונה פון‪ַ " :‬לעֲשוֹת ְרצוֹן ָאבִ ינּו שֶ בַ שָ מַ יִם"‪.‬‬ ‫און אלע זיינע וועגן זענען דאך נאר געווען ָאן געפילט מיט‪ּ" :‬תְ ִמימּות"‪,‬‬ ‫אזוי ווי די פסוק זאגט דאך אונז שוין טאקע דא בפירוש‪ ,‬אז‪ :‬אִ יש צַ ִדיק‬ ‫"ּתָ ִמים" הָ יָה – אז נח איז דאך טאקע געווען א אמת'ע‪ּ" :‬תָ ִמים" מתחילה‬ ‫ועד סוף‪ ,‬און נח האט דאך נישט אפ געלאכט פון קיין יודיש'קייט און‬ ‫געפרעגט אז ווי אזוי קען מען דינען דעם אייבערשטן מיט עסן און טרינקען‬ ‫און שלאפן‪ !?..‬נאר ער איז שטענדיג געגאנגען צוזאמען מיטן אייבערשטן‬ ‫מיט גאר גאר א גרויסע‪ּ" :‬תְ ִמימּות"‪ ,‬און ער האט דאך שטענדיג געדינט דעם‬ ‫אייבערשטן‪" :‬בִ ּתְ ִמימּות ּובִ פְ ִשיטּות"‪.‬‬ ‫פו‬ ‫אליעזר‬ ‫נח‬ ‫נעימות‬ ‫און דער הייליגער תורה הק' זאגט דאך אונז שוין טאקע אויך בפירוש אין‬ ‫פסוק אין פרשת שופטים (קפיטל י"ח פסוק י"ג)‪ ,‬אז‪ּ" :‬תָ ִמים ּתִ הְ יֶה" – אז א‪:‬‬ ‫"ּתָ ִמים" זאלסטו זיין טאקע‪ ,‬אבער‪" :‬עִ ם" יהו‪-‬ה אֱֹלקֶ יָך – אבער נאר‬ ‫צוזאמען מיטן אייבערשטן‪ ,‬אזוי ווי נח‪ ,‬ווייל נח איז דאך געווען א‪" :‬אִ יש‬ ‫ֱֹלקים הִ תְ הַ לְֶך נֹ חַ " – אבער ער איז אבער‬ ‫צַ ִדיק ּתָ ִמים"‪ ,‬אבער‪" :‬אֶ ת הָ א ִ‬ ‫שטענדיג געגאנגען צוזאמען מיטן אייבערשטן מיט א‪ּ" :‬תְ ִמימּות"‪.‬‬ ‫און רש"י הק' זאגט דאך אונז שוין טאקע אויך אויף דעם פסוק פון‪ּ" :‬תָ ִמים‬ ‫ּתִ הְ יֶה" וגו'‪ ,‬אז דער הייליגער תורה הק' מיינט דאך אונז דא צו זאגן אזוי‪,‬‬ ‫אז‪" :‬הִ תְ הַ לְֵך עִ מוֹ" – אז דו זאלסט שטענדיג גיין צוזאמען מיטן אייבערשטן‬ ‫טריט ביי טריט‪ ,‬אבער עס זאל אבער אויך זיין אויף א אופן פון‪:‬‬ ‫"בִ ּתְ ִמימּות"‪ ,‬און‪ּ" :‬וּתְ צַ פֶ ה" – און דו זאלסט שטענדיג ארויס קוקען צו‬ ‫קענען זיין‪" :‬לוֹ" – און דו זאלסט שטענדיג ארויס קוקען צו קענען זיין‬ ‫צוזאמען מיטן אייבערשטן‪ ,‬און נאר אזוי איז מען זוכה צו‪" :‬וְ נֹ חַ מָ צָ א חֵ ן‬ ‫בְ עֵ ינֵי יהו‪-‬ה" – און נאר אזוי איז מען זוכה צו באקומען‪" :‬חֵ ן" אין די אויגן‬ ‫פון דעם אייבערשטן‪.‬‬ ‫און ממילא יעצט פארשטייט מען דאך שוין זייער גוט פארוואס עס דארף‬ ‫שטיין צוויי מאל די ענין פון‪" :‬וַי ֹולֶד נֹ חַ "‪ ,‬און יעצט פארשטייט מען דאך‬ ‫שוין אויך זייער גוט פארוואס עס שטייט‪" :‬נֹ חַ אִ יש צַ ִדיק" פאר‪" :‬וַי ֹולֶד נֹ חַ "‪.‬‬ ‫ווייל די פסוק וויל דאך אונז דא לאזן הערן‪ ,‬אז דו ווייסט וואס עס איז‬ ‫געווען די "צדקות" פון נח‪ !?..‬די צדקות פון נח איז געווען‪ ,‬אז ער איז‬ ‫ֱֹלקים הִ תְ הַ לְֶך נֹ חַ " אפילו ביי‪" :‬וַי ֹולֶד נֹ חַ ְשֹלשָ ה בָ נִים" –‬ ‫געווען א‪" :‬אֶ ת הָ א ִ‬ ‫"דבָ ִרים ג ְַש ִמיִ ים"‬ ‫ער איז געווען א‪" :‬אֶ ת הָ אֱֹל ִקים הִ תְ הַ לְֶך נֹ חַ " אפילו ביי‪ְ :‬‬ ‫פז‬ ‫אליעזר‬ ‫נח‬ ‫נעימות‬ ‫"דבָ ִרים ג ְַש ִמיִ ים" איז דאך שטענדיג געלעגן די‬ ‫אויך‪ ,‬ווייל אין אלע זיינע‪ְ :‬‬ ‫זעלבע איין איינציגע כוונה פון‪ַ " :‬לעֲשוֹת ְרצוֹן ָאבִ ינּו שֶ בַ שָ מַ יִם"‪!..‬‬ ‫און ממילא וועגן דעם קומט אונז די פסוק נאך אמאל לאזן הערן אין די‬ ‫ֱֹלקים‬ ‫וואכעדיגע פרשה אין פרשת נח‪ ,‬אז דו זאלסט וויסן‪ ,‬אז‪" :‬אֶ ת הָ א ִ‬ ‫הִ תְ הַ לְֶך נֹ חַ " – אז נח איז דאך שטענדיג געגאנגען צוזאמען מיטן‬ ‫אייבערשטן‪ ,‬אלעמאל‪ ..‬און אפילו ביי‪" :‬וַי ֹולֶד נֹ חַ ְשֹלשָ ה בָ נִים" אויך – און‬ ‫"דבָ ִרים ג ְַש ִמיִ ים" אויך‪.‬‬ ‫אפילו ביי די‪ְ :‬‬ ‫ֱֹלקים‬ ‫און יא ר' יוד‪ ,‬דו זאלסט וויסן זייער קלאר‪ ,‬אז "נאר" וויבאלד‪" :‬אֶ ת הָ א ִ‬ ‫הִ תְ הַ לְֶך נֹ חַ "‪ ..‬וועגן דעם איז‪" :‬וַי ֹולֶד נֹ חַ ְשֹלשָ ה בָ נִים" – אז "נאר" וויבאלד‬ ‫נח איז שטענדיג געגאנגען צוזאמען מיטן אייבערשטן‪ ..‬וועגן דעם האט נח‬ ‫געהאט דריי קינדער‪.‬‬ ‫און דו ווייסט פארוואס נח האט געהאט דריי קינדער‪ !?..‬איך וועל דיר זאגן‬ ‫פארוואס נח האט געהאט דריי קינדער‪ ,‬נח האט געהאט דריי קינדער‬ ‫וויבאלד דער אייבערשטער האט איהם באפוילן מיט די מצוה פון‪" :‬פְ רּו‬ ‫ְּורבּו"‪ ,‬וועגן דעם האט נח געהאט דריי קינדער‪.‬‬ ‫און ממילא וועגן דעם שטייט נאך אמאל איבער אין די וואכעדיגע פרשה אז‬ ‫נח האט געהאט דריי קינדער‪ ,‬און וועגן דעם שטייט אויך די ווערטער פון‪:‬‬ ‫ֱֹלקים הִ תְ הַ לְֶך נֹ חַ " לעבן די ווערטער פון‪" :‬וַי ֹולֶד נֹ חַ ְשֹלשָ ה בָ נִים"‪,‬‬ ‫"אֶ ת הָ א ִ‬ ‫ווייל דער הייליגער תורה הק' וויל דאך אונז דא לאזן הערן‪ ,‬אז "נאר"‬ ‫ֱֹלקים הִ תְ הַ לְֶך נֹ חַ "‪ ..‬וועגן דעם איז‪" :‬וַי ֹולֶד נֹ חַ ְשֹלשָ ה‬ ‫וויבאלד‪" :‬אֶ ת הָ א ִ‬ ‫בָ נִים"‪.‬‬ ‫פח‬ ‫אליעזר‬ ‫נח‬ ‫נעימות‬ ‫ָארץ לִ פְ נֵי‬ ‫און שפעטער שטייט ערשט אין פסוק דעם ענין אז‪" :‬וַּתִ שָ חֵ ת הָ ֶ‬ ‫הָ אֱֹלהִ ים" – און שפעטער שטייט ערשט אין פסוק דעם ענין אז משא"כ די‬ ‫"דור" פון נח איז נישט געווען ערליך‪ ,‬און דער אייבערשטער האט טאקע‬ ‫שפעטער געזאגט פאר‪" :‬נֹ חַ אִ יש צַ ִדיק"‪ ,‬אז דו זאלסט וויסן‪" :‬נֹ חַ אִ יש‬ ‫צַ ִדיק"‪ ,‬אז‪" :‬כִ י אֹ תְ ָך ָראִ יתִ י צַ ִדיק לְ פָ נַי בַ דוֹר הַ זֶה"‪.‬‬ ‫און די סיבה פארוואס‪" :‬אֹ תְ ָך ָראִ יתִ י צַ ִדיק לְ פָ נַי בַ דוֹר הַ זֶה" איז‪ ,‬ווייל דו‬ ‫האסט דאך שטענדיג מקיים געווען דעם ענין פון‪" :‬בְ כָל ְד ָרכֶיָך ָדעֵ הּו"‪ ,‬און‬ ‫דו האסט דאך שטענדיג געלעבט מיט דעם הייליגסט'ן יסוד פון א יודיש‬ ‫"שּוִ יתִ י יהו‪-‬ה לְ נֶגְ ִדי תָ ִמיד"‪:‬‬ ‫קינד וואס רופט זיך‪ִ :‬‬ ‫ו ִּת ּ ָּמלֵ א ָּה ָּא ֶּרץ ָּח ָּמס‬ ‫וַ ִּת ּ ָשחֵ ת הָ ָא ֶׁרץ לִ ְפנֵי הָ אֱ ל ִֹהים וַ ִּת ּ ָמלֵא הָ ָא ֶׁרץ חָ ָמס‪ :‬רש"י הק' זאגט‬ ‫ָארץ חָ מָ ס" מיינט דאך נאר בלויז איין‬ ‫אונז דא‪ ,‬אז די ווערטער‪" :‬וַּתִ מָ לֵא הָ ֶ‬ ‫זאך‪ ,‬און דאס איז‪ֶ " :‬גזֶל"‪ ,‬און צוויי פסוקים שפעטער זאגט אונז רש"י הק'‬ ‫ָארץ חָ מָ ס ִמפְ נֵיהֶ ם"‪ ,‬אז‪ֹ" :‬לא נ ְֶחּתַ ם גְ זַר‬ ‫אויף די ווערטער פון‪" :‬כִ י מָ לְ ָאה הָ ֶ‬ ‫ִדינָם אֶ לָא עַ ל הַ ֶגזֶל" – אז דער אייבערשטער האט נישט אפ געזיגל'ט די‪:‬‬ ‫"גְ זַר ִדין" פון די מענטשן פון דעם דור המבול נאר וועגן די עבירה פון‪:‬‬ ‫" ֶגזֶל"‪.‬‬ ‫ָארץ לִ פְ נֵי‬ ‫אבער די כלי יקר זאגט אונז אויף דעם פסוק פון‪" :‬וַּתִ שָ חֵ ת הָ ֶ‬ ‫הָ אֱֹלהִ ים" וגו'‪ ,‬אז די מענטשן פון די דור המבול פלעגן גאנבע'נען ווייניגער‬ ‫ווי א‪" :‬שָ וֶה פְ רּוטָ ה" כדי אז מען זאל זיי נישט קענען רופן צו "דין תורה"‪,‬‬ ‫ווייל די הלכה איז דאך‪ ,‬אז אויב איינער האט גע'גאנבע'ט ווייניגער ווי א‪:‬‬ ‫פט‬ ‫אליעזר‬ ‫נח‬ ‫נעימות‬ ‫"שָ וֶה פְ רּוטָ ה"‪ ,‬דעמאלט'ס קען מען איהם נישט רופן צום "בית דין"‪ ,‬ווייל‬ ‫עס איז דאך ווייניגער ווי א‪" :‬שָ וֶה פְ רּוטָ ה"‪.‬‬ ‫איז דאך אבער לכאורה שווער דא א מורא'דיגע קשיא‪ ,‬ווייל לויט דעם פשט‬ ‫פון די כלי יקר אז די מענטשן פון די דור המבול פלעגן גאנבע'נען ווייניגער‬ ‫ווי א‪" :‬שָ וֶה פְ רּוטָ ה"‪ ..‬שטימט דאך נישט לכאורה די פשט פון רש"י‪.‬‬ ‫ווייל רש"י הק' זאגט דאך אונז דא‪ ,‬אז‪ֹ" :‬לא נ ְֶחּתַ ם גְ זַר ִדינָם אֶ לָא עַ ל הַ ֶגזֶל"‬ ‫– אז עס איז נאר אפ געזיגל'ט געווארן די‪" :‬גְ זַר ִדין" פון די מענטשן פון די‬ ‫דור המבול וועגן די עבירה פון‪ֶ " :‬גזֶל"‪.‬‬ ‫אבער איין מינוט‪ ,‬איך פארשטיי נישט וואס דו זאגס'ט מיר דא‪ ,‬ווייל ווי אזוי‬ ‫קען זיין אז וויבאלד די מענטשן פון דעם דור המבול האבן גע'גאנבע'ט‬ ‫ווייניגער ווי א‪" :‬שָ וֶה פְ רּוטָ ה" זאל וועגן דעם נגזר ווערן אויף זיי אזא‬ ‫הארבע שטראף ווי ווערן אינגאנצן אויס געמעקט פון די וועלט‪!?..‬‬ ‫די גאנצע גורם פון די חתימה אויף זייער‪" :‬גְ זַר ִדין" איז נאר געווען ווייל זיי‬ ‫האבן גע'גאנבע'ט ווייניגער ווי א‪" :‬שָ וֶה פְ רּוטָ ה"‪ !?..‬ווי אזוי קען דאס‬ ‫זיין‪ !?..‬אזא הארבע שטראף דארפן זיי באקומען פארן גאנבע'נען ווייניגער‬ ‫ווי א‪" :‬שָ וֶה פְ רּוטָ ה"‪!?..‬‬ ‫עס וואלט דאך לכאורה אויך גענוג געווען אז דער אייבערשטער זאל זיי‬ ‫שטראפן דורך א "מגיפה"‪ ,‬אדער דורך א אנדערע וועג‪ ,‬פארוואס האט אויס‬ ‫געפעלט אזא הארבע שטראף פאר די‪ַ" :‬אנְשֵ י דוֹר הַ מַ בּול"‪ !?..‬צו דען‬ ‫ווילסטו מיר זאגן אז וויבאלד זיי פלעגן גאנבע'נען ווייניגער ווי א‪" :‬שָ וֶה‬ ‫צ‬ ‫אליעזר‬ ‫נח‬ ‫נעימות‬ ‫פְ רּוטָ ה" קומט זיך זיי צו ווערן אפ געמעקט דורך א "מבול" וואס איז דאך‬ ‫איינער פון די ערגסט'ע מיתות משונות וואס עס איז נאר פארהאנען אויף‬ ‫דער וועלט‪ ..‬אזוי ווי עס ווערט דאך שוין קלאר מבואר אין חז"ל‪!?..‬‬ ‫ווייל זיי האבן גע'גאנבע'ט ווייניגער ווי א‪" :‬שָ וֶה פְ רּוטָ ה" דארפן זיי‬ ‫באקומען א גאנצע מבול אויף זייערע קעפ‪ !?..‬וואס איז פשט פון די‬ ‫ווערטער אז‪ֹ" :‬לא נ ְֶחּתַ ם גְ זַר ִדינָם אֶ לָא עַ ל הַ ֶגזֶל שֶ הָ יָה פָ חוֹת ִמשָ וֶה פְ רּוטָ ה"‬ ‫[כדעת הכלי יקר כמובן]‪!?..‬‬ ‫נאר די תירוץ אויף איז‪ ,‬אז‪ ..‬יא‪ ,‬טאקע וויבאלד זיי פלעגן גאנבע'נען‬ ‫ווייניגער ווי א‪" :‬שָ וֶה פְ רּוטָ ה" איז זיך זיי ערליך געקומען אזא הארבע‬ ‫שטראף ווי א "מבול"‪ ,‬ווייל ווען די‪ַ" :‬אנְשֵ י דוֹר הַ מַ בּול" פלעגן גאנבע'נען‬ ‫ווייניגער ווי א‪" :‬שָ וֶה פְ רּוטָ ה"‪ ,‬האבן זיי דאך דעמאלט'ס "ליצנות" געמאכט‬ ‫פון דער הייליגער תורה הק'‪.‬‬ ‫אזוי ווי חז"ל זאגן דאך אונז שוין טאקע בפירוש אויף דעם פסוק פון‪:‬‬ ‫ָארץ לִ פְ נֵי הָ אֱֹלהִ ים" וגו'‪ ,‬אז די ווערטער‪" :‬לִ פְ נֵי הָ אֱֹלהִ ים" מיינט‪,‬‬ ‫"וַּתִ שָ חֵ ת הָ ֶ‬ ‫פארן "בית דין"‪ ,‬ווייל פארנט פון דעם "בית דין" איז געווען א "השחתה"‪.‬‬ ‫ווייל ווען די דיינים פון "בית דין" האבן געוואלט באשטראפן דעם גנב אויף‬ ‫זיין גניבה‪ ,‬האבן זיי דאך אבער נישט געקענט באשטראפן דעם גנב‪ ,‬ווייל די‬ ‫גנבים פלעגן דאך שטענדיג גאנבע'נען ווייניגער ווי א‪" :‬שָ וֶה פְ רּוטָ ה"‪ ,‬און‬ ‫אויף א גניבה וואס איז ווערד ווייניגער ווי א‪" :‬שָ וֶה פְ רּוטָ ה" קען מען דאך‬ ‫נישט תובע זיין ביי "בית דין" גארנישט על פי הלכה‪.‬‬ ‫צא‬ ‫אליעזר‬ ‫נח‬ ‫נעימות‬ ‫און וויבאלד מען האט קיינמאל נישט געקענט קיינעם תובע זיין ביי "בית‬ ‫דין" אויף זיין גניבה‪ ,‬ממילא איז דאך אויס געקומען‪ ,‬אז די "רשעים" און די‬ ‫"גזלנים" האבן זיך ארום געדרייט אין די גאסן פראנק און פריי‪ ,‬און עס איז‬ ‫געווארן א גאנצע "ליצנות" פון "בית דין" – און עס איז געווארן א גאנצע‬ ‫"ליצנות" פון "ערליכע יודן"‪ ,‬און עס איז געווארן א גאנצע "ליצנות" פון‬ ‫דער הייליגער "תורה" הק' רח"ל‪ ,‬און דאס‪ ..‬איז דאך שוין געווען גאר א‬ ‫געפערליכ'ע זאך‪.‬‬ ‫ווייל אויף דעם ענין פון חוזק מאכן פון דער הייליגער "תורה" הק' און פון‬ ‫"ערליכע יודן" שטייט דאך שוין בפירוש אין חז"ל (עבודה זרה דף‪ :‬י"ח‬ ‫ְסּורין וְ סוֹפָ ן כְ ָליָה" – אז דער‪" :‬לֵץ"‬ ‫ע"ב)‪ ,‬אז א‪" :‬לֵץ" איז דאך‪ּ" :‬תְ ִחלָתָ ן י ִ‬ ‫ְסּורים"‪ ,‬און ערשט נאך דעם‬ ‫ליידט זיך דאך קודם צוזאם גרויסע‪" :‬י ִ‬ ‫שטארבט ער‪.‬‬ ‫און ממילא וועגן דעם האט זיי נישט דער אייבערשטער געקענט באשטראפן‬ ‫(כביכול) מיט א "מגיפה" אדער מיט א אנדערע מיתה‪ ,‬ווייל עס האט דאך‬ ‫דוקא געדארפט זיין דא א שטראף וואס עס איז שייך ביי דעם‪ּ" :‬תְ ִחלָתָ ן‬ ‫ְסּורין וְ סוֹפָ ן כְ ָליָה"‪ ,‬און דאס איז דאך נאר שייך ביי א "מבול"‪ ,‬ווייל ביי‬ ‫י ִ‬ ‫ְסּורין וְ סוֹפָ ן כְ ָליָה" כידוע‪.‬‬ ‫"וואסער" איז דאך דא די ענין פון‪ּ" :‬תְ ִחלָתָ ן י ִ‬ ‫און מיר געפונען דאך שוין טאקע אויך ביי קריעת ים סוף אז עס איז געווען‬ ‫דריי סארטן מיתות ביי קריעת ים סוף‪ ,‬אזוי ווי עס שטייט דאך שוין טאקע‬ ‫בפירוש אין פסוק אין פרשת בשלח (קפיטל ט"ו פסוק ז')‪ ,‬אז‪ּ" :‬ובְ רֹב גְ א ֹונְָך‬ ‫ּתַ ֲהרֹס קָ מֶ יָך" – אז דער אייבערשטער טוט צו ווארפן זיינע פיינט‪ ,‬און די‬ ‫מפרשים זאגן דאך אונז שוין אויף דעם‪ ,‬אז דאס גייט דאך ארויף אויף די‬ ‫צב‬ ‫אליעזר‬ ‫נח‬ ‫נעימות‬ ‫גאר גרויסע "רשעים"‪ ,‬און אויף זיי‪ּ" :‬תְ שַ לַח ֲח ֹרנְָך" – און אויף זיי האט דער‬ ‫הייליגער באשעפער געשיקט זיין צארן‪ ,‬און‪" :‬יֹאכְ לֵמ ֹו כַקַ ש" – און ער האט‬ ‫זיי פאר לענדט אזוי ווי שטרוי וואס נעמט "גאר לאנג" ביז ווען עס נידער'ט‬ ‫אראפ אין די טיפעניש'ן פון דעם ים‪ ,‬און ממילא ביי "קריעת ים סוף" איז‬ ‫דאך געווען דריי סארטן מיתות‪.‬‬ ‫ווייל די מצריים וואס זענען נישט געווען אזוי שלעכט‪ ,‬האבן דאך גלייך‬ ‫אראפ גענידער'ט אין די טיפעניש'ן פון דעם ים אזוי ווי א "שטיין" וואס‬ ‫גייט דאך גאר שנעל אראפ אין די טיפעניש'ן פון דעם ים‪.‬‬ ‫און די מיטעל'ע מצריים [די בינונים] וואס זענען נישט געווען קיין גרויסע‬ ‫רשעים אבער אויך נישט קיין גרויסע צדיקים‪ ,‬האבן אראפ גענידער'ט אין‬ ‫דעם ים אזוי ווי "בליי" וואס גייט אראפ נארמאל‪ ,‬נישט שנעל און נישט‬ ‫ְשטַ אט‪.‬‬ ‫און די גאר גרויסע רשעים האבן זיך געוואלגער'ט און געוואלגער'ט און‬ ‫געוואלגער'ט אזוי ווי "שטרוי" וואס נעמט גאר גאר לאנג ביז ווען עס קומט‬ ‫ָאן אונטער די וואסער‪.‬‬ ‫ווייל שטרוי גייט דאך אראפ זייער זייער ְשטַ אט אונטער די וואסער‪ ,‬און עס‬ ‫וואלגער'ט זיך דאך גאר גאר א לאנגע צייט ביז ווען עס קומט ָאן אונטן‪ ,‬און‬ ‫ממילא אזוי אויך האבן זיך די "רשעים" געוואלגער'ט גאר גאר א לאנגע‬ ‫ְסּורים" ביז ווען זיי זענען אראפ געגאנגען אין די‬ ‫צייט מיט גרויסע‪" :‬י ִ‬ ‫טיפעניש'ן פון דעם ים‪.‬‬ ‫צג‬ ‫אליעזר‬ ‫נח‬ ‫נעימות‬ ‫און די זעלבע זאך איז דאך אויך געווען דא ביי די דור המבול‪ ,‬ווייל וויבאלד‬ ‫די מענטשן פון דעם דור המבול האבן "ליצנות" געמאכט פון דער הייליגער‬ ‫תורה הק'‪ ,‬און זיי האבן חוזק געמאכט פון די גרויסע "צדיקים" וואס זענען‬ ‫געזעצן ביי "בית דין"‪ ,‬און זיי האבן אפ געלאכט פון "ערליכע יודן"‪ ,‬האבן‬ ‫ָארץ" כְ ֵדי לְ קַ יֵם מַ ה‬ ‫זיי דוקא באקומען א שטראף דורך א‪" :‬מַ בּול מַ יִם עַ ל הָ ֶ‬ ‫ְסּורין וְ סוֹפָ ן כְ ָליָה"‪.‬‬ ‫שֶ ֶנאֱמַ ר אז א‪" :‬לֵץ" באקומט דאך א עונש פון‪ּ" :‬תְ ִחלָתָ ן י ִ‬ ‫און ביי די מבול איז דאך געווען שייך ביידע ענינים‪ ,‬סיי די ענין פון‪:‬‬ ‫ְסּורין"‪ ,‬ווייל די מענטשן פון די דור המבול האבן זיך דאך‬‫"ּתְ ִחלָתָ ן י ִ‬ ‫ְסּורים"‪ ,‬און סיי די ענין פון‪:‬‬ ‫געוואלגער'ט אין די וואסער מיט גרויסע‪" :‬י ִ‬ ‫"סוֹפָ ן כְ ָליָה"‪ ,‬ווייל די מענטשן פון די דור המבול זענען דאך סוף כל סוף‬ ‫ָארץ"‪.‬‬ ‫"געשטארבן" און עס איז געווארן דארטן‪" :‬נ ִָטיתָ י ְִמינְָך ּתִ בְ לָעֵ מ ֹו ֶ‬ ‫און ממילא דאס איז פשט אין די ווערטער וואס רש"י הק' זאגט אונז דא אז‪:‬‬ ‫"ֹלא נ ְֶחּתַ ם גְ זַר ִדינָם אֶ לָא עַ ל הַ ֶגזֶל" [כדעת הכלי יקר]‪ ,‬אז‪ֹ" :‬לא נ ְֶחּתַ ם גְ זַר‬ ‫ִדינָם אֶ לָא עַ ל הַ ֶגזֶל פָ חוֹת ִמשָ וֶה פְ רּוטָ ה" – אז טאקע וויבאלד די מענטשן‬ ‫פון דעם דור המבול האבן גע'גאנבע'ט "ווייניגער" ווי א‪" :‬שָ וֶה פְ רּוטָ ה"‪,‬‬ ‫און זיי האבן "ליצנות" געמאכט פון דער הייליגער תורה הק'‪ ,‬און פון‬ ‫ערליכע יודן‪ ,‬טאקע וועגן דעם איז זיך זיי ערליך געקומען דעם שטראף פון‪:‬‬ ‫ָארץ"‪.‬‬ ‫ַו ֲאנִי הִ ְננִי מֵ בִ יא אֶ ת "הַ מַ בּול מַ יִם עַ ל הָ ֶ‬ ‫ווייל דאס וועט דאך טאקע מאכן דעם‪" :‬לְ שַ חֵ ת כָל בָ שָ ר אֲשֶ ר ב ֹו רּוחַ חַ יִ ים‬ ‫ִמּתַ חַ ת הַ שָ מָ יִם"‪ ,‬און שפעטער וועט דאך מקיום ווערן דורך דעם די פסוק‬ ‫ָארץ "יִגְ וָע" – אז אלעס אויף דער ערד וועט צו גיין און ווערן‬ ‫פון‪ :‬כֹל אֲשֶ ר בָ ֶ‬ ‫צד‬ ‫אליעזר‬ ‫נח‬ ‫נעימות‬ ‫ָאמרּו ֲחכָמֵ ינּו זִ כְ ר ֹונָם לִ בְ ָרכָה"‪ ,‬אז א‪" :‬לֵץ" באקומט‬ ‫אויס‪" :‬כְ ֵדי לְ קַ יֵם מַ ה שֶ ְ‬ ‫ְסּורין וְ סוֹפָ ן כְ ָליָה"‪:‬‬ ‫דאך דעם שטראף פון‪ּ" :‬תְ ִחלָתָ ן י ִ‬ ‫ו ּ ָּתבֹא ֵאלָּ יו הי ֹּונָּה ְל ֵעת ֶּע ֶּרב‬ ‫וַ ּ ָתבֹא ֵאלָיו הַ י ֹּונָ ה לְ ֵעת ֶׁע ֶׁרב ְו ִה ּנֵה ֲעלֵה זַיִ ת ָט ָרף ְּב ִפיהָ וַ ּי ֵַדע נֹחַ ִּכי‬ ‫ַקלּ ּו הַ ּ ַמיִ ם מֵ ַעל הָ ָא ֶׁרץ‪ :‬קודם האט נח ארויס געשיקט די‪" :‬עֹ רֵ ב"‪ ,‬אבער‬ ‫די‪" :‬עֹ רֵ ב" האט נישט געוואלט גיין זעהן אויב זי קען ערגעץ טרעפן עפעס א‬ ‫זכר פון טריקעניש‪ ,‬נאר‪ַ " :‬ויֵצֵ א יָצוֹא וָשוֹב" – נאר זי האט געמאכט‬ ‫"סיבובים" ארום די תיבה – זי איז ארום געפלויגן ארום די תיבה‪ ,‬און זי‬ ‫האט נישט געוואלט גיין אין ערגעץ‪.‬‬ ‫איי‪ ..‬פארוואס‪ !?..‬די תירוץ אויף דעם איז‪ ,‬ווייל זי איז דאך א‪" :‬עֹ רֵ ב" –‬ ‫ווייל זי איז דאך א "רויב פויגל"‪ ,‬און א "רויב פויגל" רויבט דאך שטענדיג‬ ‫צו די עסן פון אנדערע פייגל'עך‪ ,‬און זי זאל נאך גיין בודק זיין [פאר א‬ ‫צווייטן] אויב עס איז דא ערגעץ עסן אויף דער וועלט‪ ..‬און צוריק קומען צו‬ ‫נח מיט דעם‪ !?..‬אזא זאך וועט דאך קיינמאל נישט פאסירן‪.‬‬ ‫ווייל זי איז דאך א "רויב פויגל"‪ ,‬און א "רויב פויגל" איז דאך שטענדיג‬ ‫פארנומען נאר מיט "זיך"‪ ,‬און א "רויב פויגל" רויבט דאך שטענדיג צו אלע‬ ‫עסן פון אירע חבר'טעס‪ ,‬און ממילא וועגן דעם האט די "רויב פויגל" נישט‬ ‫געהאלטן ביים גיין‪.‬‬ ‫און ווען נח האט איר "בכח" ארויס געשיקט פון די תיבה‪ ,‬האט זי‬ ‫דעמאלט'ס פשוט ָאן געהויבן ארום צו פליען ארום די תיבה‪ ,‬און זי האט‬ ‫צה‬ ‫אליעזר‬ ‫נח‬ ‫נעימות‬ ‫דעמאלט'ס ניט אמאל ָאן געהויבן צו טראכטן פון גיין טוהן איר שליחות‪,‬‬ ‫נאר זי איז דעמאלט'ס פשוט ארום געפלויגן ארום די תיבה‪ ,‬און זי האט‬ ‫געווארט אז מען זאל איר צוריק אריין לאזן אין די תיבה‪.‬‬ ‫איי‪ ..‬דו ביזט דאך א‪" :‬כָפּוי טוֹבָ ה"‪ !?..‬ווייל זאג נאר הער "רויב פויגל"‪,‬‬ ‫ווער האט דיר געפיטער'ט די לעצטע יאר צייט אין די תיבה דא‪ ..‬בשעת ווען‬ ‫עס האט געהערשט א מבול אינדרויסן‪ !?..‬ווער‪" !?..‬נח"‪ ,‬און דאס טוסטו‬ ‫איהם צוריק‪ !?..‬ער בעט דיר א קליינע טובה‪ ..‬און דו קענסט איהם דאס‬ ‫נישט טוהן‪ !?..‬דו ביזט דאך אזא‪" :‬כָפּוי טוֹבָ ה שֶ אֵ ין כְ דֻ גְ מָ תוֹ"‪!?..‬‬ ‫אבער דאס איז געווען די "רויב פויגל"‪ ,‬די "רויב פויגל" איז געווען [ווי די‬ ‫וועלט זאגט] "יענער פויגל"‪ ,‬און זי איז נישט געווען גרייט זיך צו געבן א‬ ‫ריר פאר א צווייטן‪ ,‬נאר זי האט געמאכט "סיבובים" ארום די תיבה‪ ,‬און‬ ‫דאס איז עס‪.‬‬ ‫אבער משא"כ די‪" :‬י ֹונָה" איז געווען אנדערש‪ ,‬ווייל די‪" :‬י ֹונָה"‪ ..‬נישט נאר‬ ‫זי איז "געגאנגען" זעהן אויב מען קען ארויס העלפן נח הצדיק דא‪ ,‬נאר זי‬ ‫האט אפילו אויך "צוריק געברענגט א בלעטל פון א איילבירטן בוים"‪ ..‬און‬ ‫דאס איבער געגעבן פאר נח הצדיק‪.‬‬ ‫אבער פארוואס טאקע‪ !?..‬פארוואס טאקע האט די‪" :‬י ֹונָה" יא מסכים‬ ‫געווען צו גיין טוהן איר שליחות‪ !?..‬און זי האט נאך אפילו אויך "צוריק‬ ‫געברענגט א בלעטל פון א איילבירטן בוים"‪!?..‬‬ ‫צו‬ ‫אליעזר‬ ‫נח‬ ‫נעימות‬ ‫נאר די תירוץ אויף דעם איז‪ ,‬ווייל חז"ל (שבת דף‪ :‬מ"ט ע"א) זאגן דאך אונז‬ ‫שוין בפירוש‪ ,‬אז‪" :‬כְ נֶסֶ ת י ְִש ָראֵ ל נ ְִמ ְשלּו לְ י ֹונָה" – אז כלל ישראל איז דאך‬ ‫צו געגליכ'ן צו א‪" :‬י ֹונָה"‪ ,‬און א‪" :‬י ֹונָה" ווייזט דאך אויף א "יודיש קינד"‪,‬‬ ‫או ן א יודיש קינד איז דאך‪" :‬כָל כֻל ֹו חֶ סֶ ד"‪ ,‬און א יודיש קינד לעבט דאך‬ ‫שטענדיג מיט די מדה פון‪" :‬הַ כ ַָרת הַ טוֹב"‪ ,‬און ממילא וועגן דעם האט די‪:‬‬ ‫"י ֹונָה" יא מסכים געווען צו טוהן איר שליחות‪.‬‬ ‫ווייל ר' יונה‪ !..‬מען טאר דאך נישט זיין קיין‪" :‬כָפּוי טוֹבָ ה"‪ !..‬און ווער‬ ‫האט דיר געגעבן צו עסן די לעצטע יאר צייט אויב נישט נח‪ !?..‬און אויב‬ ‫בעט ער דיר שפעטער עפעס א קלייניקייט‪ ..‬וועסטו איהם נישט גיין טוהן די‬ ‫טובה‪ !?..‬דו ביזט דאך א "יודיש קינד"‪ ,‬און "יודישע קינדער" זענען דאך‪:‬‬ ‫"כָל כֻל ֹו חֶ סֶ ד"‪ !?..‬און ממילא אוודאי וועסטו גיין העלפן א צווייטן‪!..‬‬ ‫און דו וועסט נישט "גיין" העלפן א צווייטן‪ ,‬נאר דו וועסט "פליען" העלפן‬ ‫א צווייטן‪ ,‬און דו וועסט אפילו דעמאלט'ס אויך צוריק ברענגען א "בלעטל‬ ‫פון א איילבירטן בוים" פאר נח‪ ..‬כדי "איהם" צו העלפן‪ ,‬ווייל דו ביזט דאך‬ ‫א "יודיש קינד"‪ ,‬און א יודיש קינד וועט דאך טוהן אלעס אויף דער וועלט‬ ‫כדי צו העלפן א צווייטן‪ !..‬ווייל מיר זענען דאך אלע‪" :‬כָל כֻל ֹו חֶ סֶ ד"‪.‬‬ ‫און די ווארט‪" :‬י ֹונָה" – איז דאך טאקע אויך גימטריא‪" :‬חֶ סֶ ד" [מיטן כולל]‪,‬‬ ‫ווייל יא ר' יוד‪ ,‬דאס איז א יודיש קינד‪ ,‬א "יודיש קינד" איז‪" :‬חֶ סֶ ד"‪ ,‬און‬ ‫ממילא יא ר' יוד‪ ,‬אוודאי וועסטו יעצט פליען ברענגען א‪ֲ " :‬עלֵה ַזיִת טָ ָרף‬ ‫בְ פִ יהָ " פאר דיין חבר – אוודאי וועסטו יעצט פליען ברענגען פיינע ווארימ'ע‬ ‫עסן פאר דיין חבר‪.‬‬ ‫צז‬ ‫אליעזר‬ ‫נח‬ ‫נעימות‬ ‫ווייל דאס איז דאך די גרעסטע מצוה וואס עס איז נאר פארהאן אויף דער‬ ‫וועלט‪ ,‬צו ברענגען‪" :‬מָ נ ֹות" פאר יודישע קינדער‪ ,‬אזוי ווי מיר זאגן דאך‬ ‫שוין טאקע אלע בפירוש סוף שמונה עשרה א יעדן טאג‪ ,‬אז‪" :‬וְ ַאחֲרֵ י‬ ‫ִמצְ וֹתֶ יָך ּתִ ְרדֹף נַפְ ִשי"‪ ,‬און די ווערטער‪" :‬וְ ַאחֲרֵ י ִמצְ וֹתֶ יָך ּתִ ְרדֹף ַנפְ ִשי" – איז‬ ‫דאך טאקע אויך ראשי תיבות‪" :‬מָ נ ֹות"‪ ,‬כדי אונז מרמז צו זיין‪ ,‬אז יא ר' יוד‪,‬‬ ‫נאר אזעלכע מצוות זאלסטו שטענדיג נאך לויפן‪ !..‬דו זאלסט שטענדיג נאך‬ ‫לויפן די געוואלדיגע גרויסע מצוה פון ברענגען‪" :‬מָ נ ֹות" פאר יודישע‬ ‫קינדער‪ ..‬און געבן צו עסן פאר יודישע קינדער‪.‬‬ ‫ווייל דאס איז דאך די גרעסטע מצוה וואס עס איז נאר פארהאנען‪ ,‬אזוי ווי‬ ‫מען זעהט דאך שוין טאקע ביים גרויסן צדיק וקדוש רבי ישעי'לע‬ ‫קערעסטיר'ער זכותו יגן עלינו ועל כל ישראל‪ ,‬אז ער פלעגט שטיין און‬ ‫שניידן לקח פאר יודישע קינדער פאר תקיעת שופר‪.‬‬ ‫און ער פלעגט דעמאלט'ס זאגן בזה הלשון‪ ,‬אז יעצט פאר תקיעת שופר‪..‬‬ ‫"רזָא ְד ָרזִ ין" און מען זאגט זוהר וכו'‪ ..‬בין‬ ‫בשעת ווען יעדער איז עוסק אין‪ָ :‬‬ ‫איך עוסק אין דעם‪" :‬לְ שוֹבַ ע וְ ֹלא לְ ָרזוֹן" און איך געב צו עסן פאר יודישע‬ ‫קינדער‪ ,‬און דורך דעם וואס איז שנייד "דין" די מזונות‪ ..‬צו שנייד איך דורך‬ ‫דעם אלע "דינים" פון יודישע קינדער‪.‬‬ ‫און יא טייערע יודן‪ ,‬דאס איז געווען די עבודה פון דעם גרויסן הייליגן צדיק‬ ‫רבי ישעי'לע קערעסטיר'ער פאר תקיעת שופר‪" ,‬צו געבן צו עסן פאר‬ ‫יודישע קינדער"‪ ,‬און ממילא טייערע ליכטיגע‪" :‬כְ נֶסֶ ת י ְִש ָראֵ ל"‪ ,‬מיר זענען‬ ‫דאך אלע צו געגליכ'ן צו א‪" :‬י ֹונָה"‪ ,‬און ממילא לאמיר נישט זיין ווי דער‬ ‫צח‬ ‫אליעזר‬ ‫נח‬ ‫נעימות‬ ‫שלעכט'ער‪" :‬עֹ רֵ ב"‪ ,‬נאר לאמיר אלע זיין ווי דער הייליגער‪" :‬י ֹונָה"‪ ,‬און‬ ‫לאמיר אלע עוסק זיין אין דעם‪" :‬לְ שוֹבַ ע וְ ֹלא לְ ָרזוֹן"‪:‬‬ ‫יה‬ ‫ְו ִה ּנֵה ֲעלֵ ה זיִ ת ָּט ָּרף ְּב ִפ ָּ‬ ‫וַ ּ ָתבֹא ֵאלָיו הַ י ֹּונָ ה לְ ֵעת ֶׁע ֶׁרב ְו ִה ּנֵה ֲעלֵה זַיִ ת ָט ָרף ְּב ִפיהָ וַ ּי ֵַדע נֹחַ ִּכי‬ ‫ַקלּ ּו הַ ּ ַמיִ ם מֵ ַעל הָ ָא ֶׁרץ‪ :‬חז"ל (שבת דף‪ :‬מ"ט ע"א) זאגן דאך אונז שוין‬ ‫בפירוש‪ ,‬אז‪" :‬כְ נֶסֶ ת י ְִש ָראֵ ל נ ְִמ ְשלּו לְ י ֹונָה" – אז כלל ישראל איז דאך צו‬ ‫געגליכ'ן צו א‪" :‬י ֹונָה"‪ ,‬אבער מיר ווייסן דאך שוין אלע זייער גוט‪ ,‬אז דער‬ ‫הייליגער תורה הק' איז דאך "נצחי"‪ ,‬און די מעשה מיט די‪" :‬י ֹונָה" קומט‬ ‫דאך אונז עפעס צו לערנען דא‪ ,‬און ממילא לאמיר זעהן וואס דער הייליגער‬ ‫תורה הק' לערנט אונז דא אויס ביי די מעשה פון די‪" :‬י ֹונָה"‪ ,‬ווייל די פסוק‬ ‫קומט דאך אונז דא אויס לערנען א מורא'דיגע שטארקע יסוד‪.‬‬ ‫און דאס איז דאך‪ ,‬אז א יודיש קינד דארף דאך שטענדיג וויסן און‬ ‫געדענקען‪ ,‬אז‪" :‬וַּתָ בֹא אֵ לָיו הַ י ֹונָה" – אז ווען א יודיש קינד קומט צו צום‬ ‫אייבערשטן‪" :‬לְ עֵ ת עֶ ֶרב" – ווען עס גייט איהם גאר שווער‪ ,‬און ווען עס איז‬ ‫איהם גאר שטארק טונקל און פינסטער‪ ,‬און ער בעט דעמאלט'ס דעם‬ ‫אייבערשטן אז דער אייבערשטער זאל איהם העלפן‪.‬‬ ‫אבער ער בעט נישט דעמאלט'ס סתם אזוי דעם אייבערשטן‪ ,‬נאר זיין הארץ‬ ‫איז דעמאלט'ס ָאן געפילט מיט‪" :‬אֱמּונָה" און‪" :‬בִ טָ חוֹן" אין דעם הייליגן‬ ‫באשעפער אז דער הייליגער באשעפער וועט דאך איהם שוין טאקע זיכער‬ ‫העלפן‪.‬‬ ‫צט‬ ‫אליעזר‬ ‫נח‬ ‫נעימות‬ ‫און‪" :‬וְ הִ נֵה ֲעלֵה ַזיִת" – און דער יוד איז דעמאלט'ס אזוי ווי א‪ַ " :‬זיִת" וואס‬ ‫איז דאך שטענדיג פייכט‪ ,‬און דאס מיינט דאך צו זאגן אין אנדערע ווערטער‬ ‫אזוי‪ ,‬אז דוד המלך דערציילט דאך אונז שוין אין זיין הייליגן ספר תהלים‪ ,‬אז‬ ‫עס איז געווען אמאל גאר גאר א גרויסע תלמיד חכם וואס האט געהייסן‪:‬‬ ‫"דוֹאֵ ג הָ ֲאד ִֹמי"‪ ,‬און ער איז אויך געווען איינער פון די "ראשי הסנהדרין"‪,‬‬ ‫אבער פון גרויס קנאה צו דוד המלך‪ ,‬האט ער פארציילט‪" :‬לָשוֹן הָ ָרע" אויף‬ ‫דוד המלך פאר דעם גרויסן קעניג שאול המלך‪ ,‬און זיין סוף איז געווען אז‪:‬‬ ‫"שֶ ֶנאֱבַ ד ִמן הָ ע ֹולָם"‪.‬‬ ‫און טראץ דעם וואס ער איז געווען גאר א גרויסע גדול בתורה‪ ,‬און גאר א‬ ‫גרויסע "אב בית דין"‪ ,‬האט ער אבער נאך אלץ מיט דעם אלעמען באקומען‬ ‫אזא גרויסע שטראף‪ ,‬ווייל ער האט גערעדט‪" :‬לָשוֹן הָ ָרע" אויף "דוד‬ ‫המלך"‪.‬‬ ‫און דוד המלך זאגט דאך שוין טאקע אויך צו איהם אין זיין הייליגן ספר‬ ‫תהלים (קפיטל נ"ב פסוק ג')‪ ,‬אז‪" :‬מַ ה ּתִ תְ הַ לֵל בְ ָרעָ ה הַ גִ בוֹר" – אז מיט וואס‬ ‫קענסטו זיך בכלל לויבן‪!?..‬‬ ‫מיט די שלעכט'ס וואס דו האסט געטוהן פאר מיר‪ !?..‬אז יעצט וועט מיר‬ ‫שוין קיינער נישט וועלן געבן קיין "ברויט" כדי מיר צו דער האלטן ביים‬ ‫לעבן‪ !?..‬און ממילא מיינסטו שוין אז איך וועל שטארבן פון הונגער אדער‬ ‫אריין פאלן אין די הענט פון שאול המלך‪!?..‬‬ ‫ניין ניין ניין‪ ,‬עס קען דאך נישט זיין אזא זאך‪ !?..‬ווייל עס איז דאך‪" :‬חֶ סֶ ד‬ ‫אֵ ‪-‬ל כָל הַ יוֹם"‪ ,‬און אויב אחימלך וואלט מיר נישט געגעבן קיין ברויט‪,‬‬ ‫ק‬ ‫אליעזר‬ ‫נח‬ ‫נעימות‬ ‫דעמאל ט'ס וואלט דאך שוין דער אייבערשטער געשיקט א צווייטע מענטש‬ ‫מיר צו געבן צו עסן‪ ,‬ווייל‪" :‬הַ ְרבֵ ה ְד ָרכִ ים לַמָ קוֹם" – ווייל דער‬ ‫אייבערשטער האט דאך שוין גענוג וועגן ווי אזוי מיר צו שפייזן‪.‬‬ ‫און ממילא פירט דא אויס דוד המלך די עיקר חלק פון זיינע ווערטער‪ ,‬און‬ ‫ער רופט דא אויס הויעך‪ ,‬אז‪ַ " :‬ו ֲאנִי" – אבער איך "דוד המלך"‪ ..‬וואס איך‬ ‫בין אזוי פיל גערודפ'ט געווארן דורך דעם מענטש‪ ,‬בין אבער נאך אלץ‪:‬‬ ‫"כְ ַזיִת ַר ֲענָן" – בין אבער נאך אלץ אזוי ווי א פריש'ע איילבירט וואס איז‬ ‫דאך שטענדיג פייכט און פריש‪ ,‬און פונקט אזוי ווי דער פריש'ע איילבירט‬ ‫האלט זיך שטענדיג פייכט און פריש‪ ,‬וועל איך אויך שטענדיג בלייבן‬ ‫ֱֹלקים" עד סוף כל הדורות‪ ,‬אבער דו ווייסט פארוואס איך‬ ‫מושרש‪" :‬בְ בֵ ית א ִ‬ ‫ֱֹלקים" עד סוף כל הדורות‪!?..‬‬ ‫וועל שטענדיג בלייבן מושרש‪" :‬בְ בֵ ית א ִ‬ ‫ֱֹלקים – ווייל איך האב דאך געהאט‪" :‬בִ טָ חוֹן" אין‬ ‫ווייל‪" :‬בָ טַ ְחּתִ י" בְ חֶ סֶ ד א ִ‬ ‫דעם איין איינציג'ן באשעפער וואס איז דאך‪" :‬כָל כֻל ֹו חֶ סֶ ד" א יעדע מינוט‬ ‫פון דעם טאג‪ ,‬און ער איז דאך קיים‪" :‬ע ֹולָם וָעֶ ד" – און ער לעבט דאך אויף‬ ‫אייביג‪ ,‬און איך פאר לאז זיך דאך שטענדיג נאר אויף זיין גרויסע‪" :‬חֶ סֶ ד"‪.‬‬ ‫אבער על כל פנים‪ ..‬זעהט מען דאך שוין פון דעם‪ ,‬אז דוד המלך האט צו‬ ‫געגליכ'ן די ענין פון‪" :‬בִ טָ חוֹן" צו א‪ַ " :‬זיִת" בוים וואס איז שטענדיג פייכט‬ ‫און פריש צו אירע ווארצלען‪ ,‬און דוד המלך האט דאך אונז שוין דא קלאר‬ ‫מגלה געווען דעם סוד‪ ,‬אז א‪ַ " :‬זיִת" בוים ווייזט דאך אויף‪" :‬בִ טָ חוֹן"‪.‬‬ ‫און ממילא דאס זאגט אונז דא דער הייליגער תורה הק'‪ ,‬אז‪" :‬וַּתָ בֹא אֵ לָיו‬ ‫הַ י ֹונָה" – אז ווען א יודיש קינד קומט צו צום אייבערשטן‪" :‬לְ עֵ ת עֶ ֶרב" –‬ ‫קא‬ ‫אליעזר‬ ‫נח‬ ‫נעימות‬ ‫ווען עס גייט איהם גאר שווער‪ ,‬און ווען עס איז איהם גאר שטארק טונקל‬ ‫און פינסטער‪ ,‬און ער בעט דעמאלט'ס דעם אייבערשטן אז דער‬ ‫אייבערשטער זאל איהם העלפן‪ ,‬אבער ער בעט נישט דעמאלט'ס דעם‬ ‫אייבערשטן סתם אזוי‪ ,‬נאר זיין הארץ איז דעמאלט'ס ָאן געפילט מיט‪:‬‬ ‫"אֱמּונָה" און‪" :‬בִ טָ חוֹן" אין דעם הייליגן באשעפער אז דער הייליגער‬ ‫באשעפער וועט דאך איהם שוין טאקע זיכער העלפן‪ ,‬און‪" :‬וְ הִ נֵה ֲעלֵה ַזיִת"‬ ‫– און דער יוד האט טאקע דעמאלט'ס א הארץ וואס איז ָאן געפילט מיט‪:‬‬ ‫"אֱמּונָה" און‪" :‬בִ טָ חוֹן" אין דעם הייליגן באשעפער אז דער הייליגער‬ ‫באשעפער וועט דאך איהם שוין "זיכער" העלפן‪ ,‬דעמאלט'ס וועט ער זוכה‬ ‫זיין אז‪" :‬טָ ָרף בְ פִ יהָ " – דעמאלט'ס וועט ער זוכה זיין אז דער אייבערשטער‬ ‫וועט איהם געבן "ישועות"‪ ,‬צו זאל דאס זיין "ישועות"‪ ,‬צו זאל דאס זיין‬ ‫"רפואות"‪ ,‬צו זאל דאס זיין "פרנסה"‪.‬‬ ‫און דער הייליגער רבי רבי אלימלך פון ליזענסק זי"ע ועכ"י זאגט דאך אונז‬ ‫שוין טאקע אויך בפירוש אין זיין הייליגן ספר נועם אלימלך‪ ,‬אז די ווארט‪:‬‬ ‫"טָ ָרף" איז דאך טאקע אויך רומז אויף "פרנסה"‪.‬‬ ‫ווייל די פסוק זאגט דאך אונז שוין בפירוש אין משלי (קפיטל ל"א פסוק‬ ‫ט"ו) דעם לשון אז‪ :‬וַּתִ ּתֵ ן "טֶ ֶרף" לְ בֵ יתָ ּה וְ חֹ ק לְ ַנ ֲערֹתֶ יהָ ‪ ,‬און ממילא צו זאל‬ ‫דאס זיין "ישועות"‪ ,‬צו זאל דאס זיין "רפואות"‪ ,‬צו זאל דאס זיין "פרנסה"‪,‬‬ ‫צו זאל דאס זיין אנדערע ישועות בענינים שונים‪ ,‬סיי וועלכע ישועה ער‬ ‫דארף נאר‪ ..‬וועט ער קענען זוכה זיין צו דעם‪.‬‬ ‫קב‬ ‫אליעזר‬ ‫נח‬ ‫נעימות‬ ‫און ער וועט דעמאלט'ס קענען זוכה זיין צו‪" :‬טָ ָרף בְ פִ יהָ " כפשוטו‪ ,‬אז דער‬ ‫אייבערשטער וועט איהם זַאט מאכן כפשוטו ממש‪ ,‬און יא טייערע יודן‪ ,‬דער‬ ‫אייבערשטער וועט זַאט מאכן דעם‪" :‬בַ עַ ל בִ טָ חוֹן"‪.‬‬ ‫און ממילא אויב א מענטש דארף אמאל א "ישועה" אין א געוויסע ענין‪,‬‬ ‫דארף ער דאך דעמאלט'ס וויסן‪ ,‬אז אויב ער וועט בעטן דעם אייבערשטן‬ ‫מיט א זיכער'ע‪" :‬בִ טָ חוֹן"‪ ,‬וועט ער דעמאלט'ס זיכער זוכה זיין צו זעהן גאר‬ ‫גרויסע‪" :‬יְשּועוֹת לְ מַ עְ לָה ִמ ֶד ֶרְך הַ טֶ בַ ע"‪.‬‬ ‫און די ספרים הק' זאגן דאך אונז שוין טאקע אויך‪ ,‬אז נח איז דאך געווען א‪:‬‬ ‫"מַ א ֲִמין וְ אֵ ינ ֹו מַ א ֲִמין" – ער האט גע'גלייבט‪ ..‬אבער ער האט נישט‬ ‫גע'גלייבט‪.‬‬ ‫און אלע ספרים פרעגן דאך שוין די באקאנט'ע קשיא אז וואס הייסט אז נח‬ ‫איז געווען א‪" :‬מַ א ֲִמין וְ אֵ ינ ֹו מַ א ֲִמין" – וואס הייסט אז נח האט גע'גלייבט‬ ‫און נישט גע'גלייבט‪!?..‬‬ ‫ענטפער'ן די ספרים הק' אויף דעם‪ ,‬אז דאס מיינט צו זאגן‪ ,‬אז אוודאי איז‬ ‫דאך נח געווען א‪" :‬מַ א ֲִמין" און ער האט גע'גלייבט אז עס גייט קומען א‬ ‫מבול אויף דער וועלט‪ ,‬נאר די זאך איז געווען דא‪ ,‬אז נח האט גאר שטארק‬ ‫מורא געהאט אריין צו גיין אין די תבה‪ ,‬ווייל ער האט געטראכט צו זיך‪ ,‬אז‬ ‫אויב ער וועט אריין גיין אין די תבה‪ ,‬וועט "ער" דאך דעמאלט'ס גורם זיין‬ ‫"מיטן זיין אריין גיין אין די תיבה" אז די מבול זאל טאקע קומען‪.‬‬ ‫קג‬ ‫אליעזר‬ ‫נח‬ ‫נעימות‬ ‫ווייל ווען א יודיש קינד האט גאר א שטארקע‪" :‬אֱמּונָה" און‪" :‬בִ טָ חוֹן" אז‬ ‫דער אייבערשטער וועט ברענגען א געוויסע זאך‪ ,‬דעמאלט'ס קען זיין‪:‬‬ ‫"אֱמּונָה" אליין גורם זיין אז עס זאל טאקע געשעהן‪.‬‬ ‫און די ספרים הק' זאגן דאך אונז שוין טאקע אויך בפירוש‪ ,‬אז‪" :‬אֱמּונָה"‬ ‫איז דאך טאקע מלשון "המשכה"‪ ,‬און ממילא וועגן דעם האט נח גאר‬ ‫שטארק מורא געהאט אריין צו גיין אין די תבה‪ ,‬ווייל ער האט נישט‬ ‫געוואלט זיין א "גורם" אז וועגן איהם זאל קומען א "מבול" אויף די גאנצע‬ ‫וועלט און חרוב מאכן די גאנצע וועלט‪.‬‬ ‫אבער ווען די וואסער האט שוין ָאן געהויבן גאר שטארק צו שטורעמען‪,‬‬ ‫האט שוין נח מער נישט געהאט קיין אנדערע ברירה‪ ,‬און ער האט שוין‬ ‫דעמאלט'ס "געמוזט" אריין גיין אין דעם תבה‪.‬‬ ‫און דער הייליגער תורה הק' זאגט דאך אונז שוין טאקע אויך בפירוש אין די‬ ‫וואכעדיגע פרשה (קפיטל ז' פסוק ז')‪ ,‬אז‪ַ :‬ו ָיבֹא נֹ חַ ּובָ נָיו וגו' אֶ ל הַ ּתֵ בָ ה‬ ‫"מפְ נֵי מֵ י הַ מַ בּול" – אז נח איז נאר אריין געגאנגען אין די תבה ווען ער האט‬ ‫ִ‬ ‫שוין מער נישט געהאט קיין אנדערע ברירה און ער האט דאך שוין‬ ‫דעמאלט'ס "געמוזט" אריין גיין אין די תבה‪ ,‬ווייל די מבול האט דאך‬ ‫געהאלטן און איין ווערן שטערקער און שטערקער‪ ,‬ערשט דעמאלט'ס איז‬ ‫נח אריין געגאנגען אין די תבה‪ ,‬אבער אוודאי איז נח געווען א‪" :‬מַ א ֲִמין" –‬ ‫אבער אוודאי האט נח גע'גלייבט אז עס גייט קומען א מבול‪.‬‬ ‫אבער על כל פנים‪ ..‬מיר דארפן זיך ארויס לערנען פון דעם א געוואלדיגע‬ ‫מוסר השכל‪ ,‬אז וואס‪ !?..‬אז ווען א יודיש קינד בעט א "תפילה" פון דעם‬ ‫קד‬ ‫אליעזר‬ ‫נח‬ ‫נעימות‬ ‫הייליגן באשעפער מיט א שטארקע‪" :‬אֱמּונָה" און‪" :‬בִ טָ חוֹן" ביי זיך אין‬ ‫הארץ‪ ,‬קען ער דורך דעם ממשיך זיין גאר גרויסע ישועות ורפואות פאר זיך‬ ‫און פאר גאנץ כלל ישראל‪ ,‬אזוי גרויס איז די כח פון‪" :‬אֱמּונָה" און‪:‬‬ ‫"בִ טָ חוֹן" אין דעם הייליגן באשעפער‪ ,‬די כח פון‪" :‬אֱמּונָה" און‪" :‬בִ טָ חוֹן"‬ ‫איז‪ ,‬אז עס "שלעפט" די "ישועה" פון א מענטש‪.‬‬ ‫און פונקט אזוי ווי נח האט מורא געהאט אז זיין‪" :‬אֱמּונָה" און‪" :‬בִ טָ חוֹן"‬ ‫וועט שלעפן דעם מבול צו די וועלט‪ ,‬אזוי אויך וועט דיין‪" :‬אֱמּונָה" און‪:‬‬ ‫"בִ טָ חוֹן" צו שלעפן דיין גרויסע‪" :‬יְשּועָ ה ְשלֵמָ ה ִמן הַ שָ מַ יִם"‪:‬‬ ‫עוד ֶּאת ָּהאֲ ָּד ָּמה‬ ‫לֹא א ִֹסף ְלק ּ ֵלל ֹ‬ ‫וַ ָ ּי ַרח יהו‪-‬ה ֶׁאת ֵריחַ הַ ִ ּניחֹחַ וַ ּיֹאמֶׁ ר יהו‪-‬ה ֶׁאל לִ ּב ֹו לֹא א ִֹסף לְ ַק ּלֵל‬ ‫עוד ֶׁאת הָ אֲ ָד ָמה ּ ַב ֲעב ּור הָ ָא ָדם ִּכי ֵיצֶׁ ר לֵב הָ ָא ָדם ַרע ִמ ְ ּנ ֻע ָריו ְולֹא‬ ‫ֹ‬ ‫יתי‪ :‬לכאורה איז דאך שווער‬ ‫שר ָע ִש ִ‬ ‫עוד לְ הַ ּכ ֹות ֶׁאת ּ ָכל חַ י ּ ַכאֲ ֶׁ‬ ‫א ִֹסף ֹ‬ ‫דא א מורא'דיגע קשיא‪ ,‬ווייל פארוואס שטייט דא אין פסוק אז דער‬ ‫אייבערשטער האט דא געזאגט אז‪ֹ :‬לא אֹ סִ ף לְ קַ לֵל עוֹד אֶ ת "הָ א ֲָדמָ ה"‪!?..‬‬ ‫דאס אז דער אייבערשטער וועט מער נישט שעלטן די ערד האט דאך נישט‬ ‫לכאורה קיין שום שייכות אהער‪.‬‬ ‫ווייל דער אייבערשטער וויל דאך יעצט דא בעיקר זאגן "אז עס וועט מער‬ ‫נישט זיין קיין מבול אויף דער וועלט"‪ ,‬יא‪ !?..‬און ממילא וואו קומט דא‬ ‫אריין די ווערטער אז‪ֹ :‬לא אֹ סִ ף לְ קַ לֵל עוֹד אֶ ת "הָ א ֲָדמָ ה" – און ממילא וואו‬ ‫קומט דא אריין די ווערטער אז איך וועל מער נישט שעלטן די "ערד"‪!?..‬‬ ‫קה‬ ‫אליעזר‬ ‫נח‬ ‫נעימות‬ ‫וואס האט די ווערטער פון‪ֹ :‬לא אֹ סִ ף לְ קַ לֵל עוֹד אֶ ת "הָ א ֲָדמָ ה" צו דעם ענין‬ ‫פון מער נישט ברענגען קיין מבול אויף דער וועלט‪!?..‬‬ ‫נאר די תירוץ אויף דעם איז‪ ,‬אז דער הייליגער תורה הק' זאגט דאך אונז‬ ‫שוין בפירוש אין פסוק אין פרשת ראה (קפיטל י"א פסוק כ"ח)‪ ,‬אז‪:‬‬ ‫"ק ָללָה" איז‪ ,‬דאס אליין אז‪" :‬אִ ם ֹלא תִ ְש ְמעּו אֶ ל ִמצְ וֹת‬ ‫"וְ הַ ְק ָללָה" – אז די‪ְ :‬‬ ‫יהו‪-‬ה אֱֹלקֵ יכֶם"‪ ,‬ווייל ווען א יודיש קינד פירט זיך נישט אויף ערליך ח"ו‪,‬‬ ‫און ער פאלגט נישט דער הייליגער תורה הק' ח"ו‪ ,‬האקט זיך דעמאלט'ס אפ‬ ‫די שפע וואס דער אייבערשטער שיקט איהם שטענדיג‪ ,‬און דורך דעם‪..‬‬ ‫קומט ח"ו צרות אויף דעם מענטש‪ ,‬און‪" :‬וְ עָ צַ ר אֶ ת הַ שָ מַ יִם וְ ֹלא יִהְ יֶה מָ טָ ר‬ ‫וְ הָ א ֲָדמָ ה ֹלא תִ ּתֵ ן אֶ ת יְבּולָּה" וגו'‪.‬‬ ‫און ממילא דאס איז פשט אין די ווערטער פון‪ֹ" :‬לא אֹ סִ ף לְ קַ לֵל עוֹד אֶ ת‬ ‫הָ א ֲָדמָ ה" וגו'‪ ,‬ווייל דער אייבערשטער האט דא כביכול געזאגט צו זיך‪ ,‬אז‪:‬‬ ‫"ק ָללָה" וואס שטייט‬ ‫ֹלא אֹ סִ ף "לְ קַ לֵל" עוֹד אֶ ת הָ א ֲָדמָ ה – אז די באקאנט'ע‪ְ :‬‬ ‫דאך שוין אין דער הייליגער תורה הק' אין פרשת ראה אז‪" :‬וְ הַ ְק ָללָה" אִ ם ֹלא‬ ‫"ק ָללָה" וועט קומען אויב מען‬ ‫תִ ְש ְמעּו אֶ ל ִמצְ וֹת יהו‪-‬ה אֱֹלקֵ יכֶם – אז די‪ְ :‬‬ ‫פירט זיך נישט אויף ווי עס דארף צו זיין‪ ..‬וועט מער נישט זיין‪.‬‬ ‫"ק ָללָה"‪ !?..‬איז דער‬ ‫און וואס הייסט אז עס וועט מער נישט זיין אזא‪ְ :‬‬ ‫אייבערשטער מסבי ר דא פאר נח‪ ,‬און דער אייבערשטער זאגט דא פאר נח‬ ‫אזוי‪ ,‬אז נישט פשט אז די יודישע קינדער וועלן "זינדיגן" חס ושלום און‬ ‫טוהן וואס זייער הארץ גלוסט‪.‬‬ ‫קו‬ ‫אליעזר‬ ‫נח‬ ‫נעימות‬ ‫ניין ניין ניין‪ ,‬נאר עס וועט זיין אזוי ווי עס שטייט אביסל שפעטער אין די‬ ‫פרשה‪ ,‬ווייל אביסל שפעטער אין די פרשה שטייט דאך שוין בפירוש‬ ‫(קפיטל ט' פסוק י"ג)‪ ,‬אז דער אייבערשטער האט דעמאלט'ס געזאגט פאר‬ ‫נח און פאר זיינע קינדער‪ ,‬אז‪" :‬אֶ ת קַ ְשּתִ י נָתַ ּתִ י בֶ עָ נָן וְ הָ יְתָ ה לְ אוֹת בְ ִרית בֵ ינִי‬ ‫ָארץ"‪ ,‬און דער אייבערשטער האט דעמאלט'ס געזאגט פאר נח און‬ ‫ּובֵ ין הָ ֶ‬ ‫פאר זיינע קינדער‪ ,‬אז וויסן זאלט איר‪ ,‬אז איך האב אראפ געשיקט אויף דער‬ ‫וועלט א באזונדער'ע‪" :‬סִ יַעְ ּתָ א ִד ְשמַ יָא" וואס וועט מאכן אז די יודישע‬ ‫קינדער וועלן זיך אויף פירן ווי עס דארף צו זיין‪.‬‬ ‫ווייל דורך די "רעגן בויגן" וואס איך וועל שיקן פון צייט צו צייט‪ ,‬וועלן‬ ‫דאך די ערליכע יודן גלייך "תשובה" טוהן‪ ,‬ווייל א רעגן בויגן איז דאך א‬ ‫סימן אז דער אייבערשטער וויל אז די יודישע קינדער זאלן פארעכטן זייערע‬ ‫מעשים‪.‬‬ ‫און דורך דעם וואס עס וועט זיין א "רעגן בויגן"‪ ,‬וועלן דאך די ערליכע יודן‬ ‫גלייך "תשובה" טוהן אלע צוזאמען‪ ,‬און זייער "תשובה" וועט גורם זיין אז‬ ‫"ק ָללָה" אויף דער וועלט [וואס וואלט אין‬ ‫עס זאל "נישט" קומען קיין‪ְ :‬‬ ‫אמת'ן אריין יא געדארפט קומען ווען מען פירט זיך נישט אויף ווי עס דארף‬ ‫צו זיין]‪.‬‬ ‫און ממילא דאס מיינט דא דער הייליגער תורה הק' צו זאגן מיט די‬ ‫ווערטער‪ֹ" :‬לא אֹ סִ ף לְ קַ לֵל עוֹד אֶ ת הָ א ֲָדמָ ה" וגו'‪ ,‬אז‪ֹ :‬לא אֹ סִ ף "לְ קַ לֵל" עוֹד‬ ‫"ק ָללָה" וואס שטייט דאך שוין אין דער‬ ‫אֶ ת הָ א ֲָדמָ ה – אז די באקאנט'ע‪ְ :‬‬ ‫הייליגער תורה הק' אין פרשת ראה וואס קומט ח"ו ווען יודישע קינדער‬ ‫פירן זיך נישט אויף ווי עס דארף צו זיין‪ ..‬וועט מער נישט זיין‪.‬‬ ‫קז‬ ‫אליעזר‬ ‫נח‬ ‫נעימות‬ ‫ווייל‪" :‬אֶ ת קַ ְשּתִ י נָתַ ּתִ י בֶ עָ נָן" – ווייל איך האב דאך יעצט געמאכט א נייע‬ ‫זאך וואס הייסט א "רעגן בויגן"‪ ,‬און דורך דעם וואס עס וועט זיין א "רעגן‬ ‫בויגן"‪ ,‬וועלן דאך די ערליכע יודן גלייך "תשובה" טוהן און פארעכטן‬ ‫זייערע מעשים‪ ,‬און דורך דעם וואס די ערליכע יודן וועלן "תשובה" טוהן‬ ‫און פארעכטן זייערע מעשים‪ ,‬וועט דאך זייער "זכות" באשיצן אויפן גאנצן‬ ‫"ק ָללָה" ח"ו‪.‬‬ ‫דור אז עס זאל נישט קומען קיין‪ְ :‬‬ ‫און טאקע וועגן דעם איז די "רעגן בויגן" א סימן פון א "האלבע"‬ ‫רונדעכיג'ע צייכן‪ ,‬כדי צו ווייזן‪ ,‬אז אויב די ערליכע יודן וועלן תשובה טוהן‬ ‫"צוזאמען" מיט א‪ַ" :‬אחֲדּות"‪ ,‬און מיט א‪" :‬לֵב נ ְִשבָ ר"‪ ,‬ווייל די צובראכענ'ע‬ ‫האלבע צייכן ווייזט דאך אויף‪" :‬לֵב נ ְִשבָ ר"‪ ,‬און א רונדעכיג'ע זאך ווייזט‬ ‫דאך אויף‪ַ" :‬אחֲדּות"‪ ,‬ווייל א רונדעכיג'ע זאך האט דאך נישט קיין שפיץ און‬ ‫קיין ראש‪ ,‬און ממילא ווען די יודישע קינדער וועלן תשובה טוהן‬ ‫"צוזאמען" מיט א‪ַ" :‬אחֲדּות"‪ ,‬און מיט א‪" :‬לֵב נ ְִשבָ ר"‪ ,‬וועלן זיי דורך דעם‬ ‫"ק ָללָה" וואס וואלט‬ ‫מכריע זיין‪" :‬אֶ ת כָל הָ ע ֹולָם כֻל ֹו לְ כַף זְ כּות"‪ ,‬און די‪ְ :‬‬ ‫בעצם געדארפט קומען אויף דער וועלט וועט נישט קומען‪.‬‬ ‫און טאקע וועגן דעם איז די רעגן בויגן א "קאלירט'ע" צייכן‪ ,‬כדי צו ווייזן‪,‬‬ ‫אז דער אייבערשטער זאגט דא פאר די ערליכע יודן‪ ,‬אז אויב ענק וועלן‬ ‫"תשובה" טוהן‪ ,‬דעמאלט'ס וועל איך זיך "בארימען" מיט ענק‪.‬‬ ‫און מיר געפונען דאך שוין טאקע אויך ביי די חיה‪ּ" :‬תַ חַ ש" וואס האט דאך‬ ‫אויך געהאט פיל "קאלירן"‪ ,‬אז רש"י הק' זאגט דאך אונז שוין טאקע דארטן‬ ‫ּומתְ פָ אֵ ר בִ גְ ָונִין שֶ לָּה" – אז די חיה‪ּ" :‬תַ חַ ש"‬ ‫אויך דעם לשון‪ ,‬אז‪" :‬שֶ שָ ש ִ‬ ‫פלעגט זיך דאך שטענדיג פרייען און בארימען מיט אירע שיינע קאלירן‪.‬‬ ‫קח‬ ‫אליעזר‬ ‫נח‬ ‫נעימות‬ ‫אזוי אויך זאגט דער אייבערשטער (כביכול) אויך‪ ,‬אז איך וועל זיך אויך‬ ‫"פרייען" און איך וועל זיך אויך "בארימען" מיט מיין הייליג פאלק ישראל‬ ‫ווען זיי וועלן "תשובה" טוהן‪ ,‬און דער הייליגער באשעפער זאגט דאך אונז‬ ‫שוין דא קלאר ָאן פון פריער‪ ,‬אז ווען די יודישע קינדער וועלן "תשובה"‬ ‫טוהן‪ ,‬דעמאלט'ס וועל איך טאקע באמת קענען אויס שרייען מיט א‬ ‫שטאלצ'קייט די ווערטער וואס שטייט דאך שוין געשריבן אין מיינע‬ ‫ָארץ"‪!..‬‬ ‫"מי כְ עַ ְמָך י ְִש ָראֵ ל גוֹי אֶ חָ ד בָ ֶ‬ ‫הייליגע תפילין אז‪ִ :‬‬ ‫און דער ענין אז דער אייבערשטער האט באשטימט די ענין פון א "רעגן‬ ‫בויגן" אין "פרשת נח" איז דאך שוין טאקע אויך מרומז אין דעם ערשט'ן‬ ‫פסוק פון "פרשת נח"‪ ,‬ווייל די ראשי תיבות פון די ווערטער‪" :‬אֵ לֶה ּתוֹלְ דֹת‬ ‫נֹ חַ נֹ חַ אִ יש צַ ִדיק ּתָ ִמים הָ יָה" – איז דאך טאקע אויך גימטריא‪" :‬קָ צַ ב הַ קֶ שֶ ת"‬ ‫– אז בשעת ווען דער אייבערשטער האט געשוואוירן אז ער וועט שוין‬ ‫קיינמאל מער נישט ברענגען קיין "מבול" אויף דער וועלט‪ ,‬האט דער‬ ‫אייבערשטער אויך באשטימט די‪" :‬קֶ שֶ ת" אז דאס זאל זיין א סימן וואס זאל‬ ‫דערמאנען די יודישע קינדער אז מען דארף "תשובה" טוהן‪.‬‬ ‫און די ווארט‪" :‬קֶ שֶ ת" – איז דאך טאקע אויך ראשי תיבות‪" :‬כְ ֵדי שֶ ַיעֲשּו‬ ‫ּתְ שּובָ ה"‪[ ,‬און די אות כ' איז זיך דאך מתחלף מיט דעם אות ק']‪.‬‬ ‫און ווען מען זעהט דעם סימן וואס הייסט‪" :‬קֶ שֶ ת"‪ ,‬דארף מען דאך טאקע‬ ‫מאכן די ברכה פון‪" :‬בָ רּוְך אַ ּתָ ה יהו‪-‬ה אֱֹלקֵ ינּו מֶ לְֶך הָ ע ֹולָם ז ֹוכֵר הַ בְ ִרית ֶנאֱמָ ן‬ ‫בִ בְ ִרית ֹו וְ קַ יָם בְ מַ אֲמָ רוֹ"‪.‬‬ ‫קט‬ ‫אליעזר‬ ‫נח‬ ‫נעימות‬ ‫איי‪ ..‬וועט איינער אבער פרעגן ווען ער וועט זעהט אמאל א רעגן בויגן‪ ,‬אז‬ ‫אוי טאטע'ניו‪ ..‬איך זעה טאקע דא די "בויגן"‪ ,‬אבער וואו איז די "פייל"‬ ‫למען השם‪!?..‬‬ ‫און די תירוץ אויף דעם איז דאך‪ ,‬אז דו ווייסט וואו די "פייל" איז‪ !?..‬די‬ ‫פייל איז‪ ,‬ביי דיר אין "הארץ"‪ ,‬ווייל אוי ווי שטארק עס דארף וויי טוהן ביי‬ ‫א יוד אין הארץ ווען ער זעהט א "רעגן בויגן"‪ ,‬און אוי ווי שטארק עס דארף‬ ‫דיר מעורר זיין צו‪ּ" :‬תְ שּובָ ה ְשלֵמָ ה" ווען דו זעהס'ט א "רעגן בויגן"‪.‬‬ ‫און ממילא קומט דאך אויס פון דעם‪ ,‬אז די פייל איז ביי "דיר" אין הארץ‪,‬‬ ‫און די‪" :‬חֵ ץ" איז ביי "דיר" אין הארץ‪ ,‬און דו דארפס'ט נאר זיכער מאכן‪ ,‬אז‬ ‫דו שפירס'ט דאס נאך טאקע‪ ,‬און דו דארפס'ט נאר זיכער מאכן‪ ,‬אז עס טוט‬ ‫דיר נאך וויי בכלל‪ ,‬און דו דארפס'ט נאר זיכער מאכן‪ ,‬אז עס ציפט דיר נאך‬ ‫ביים הארץ דיינע זינד‪.‬‬ ‫און די ווארט‪" :‬קֶ שֶ ת" – איז דאך טאקע אויך גימטריא‪ּ" :‬תָ שֵ ב חֵ ץ" – קער‬ ‫זיך צוריק צום אייבערשטן א דאנק דעם "פייל" וואס ציפט דיר נאך ביים‬ ‫הארץ‪ ,‬און אויב זעהסטו אמאל א רעגן בויגן‪ ,‬דעמאלט'ס מאך זיכער אז דו‬ ‫האסט טאקע באקומען דעם גאנצן "רעגן בויגן" צוזאמען מיטן "פייל"‪ ,‬און‬ ‫מאך זיכער תשובה צו טוהן‪" :‬בִ תְ שּובָ ה ְשלֵמָ ה" פארן הייליגן באשעפער‪,‬‬ ‫ּומתְ ו ֶַדה" אויף אלע דיינע זינד‪ ,‬און קער זיך שוין‬ ‫און זיי זיך שוין‪" :‬מו ֶֹדה ִ‬ ‫צוריק צו דיין הייליגן טאטן אין הימל מיט אביסעל'ע‪" :‬וִ דּוי ְדבָ ִרים"‪.‬‬ ‫און די ווארט‪" :‬קֶ שֶ ת" – איז דאך טאקע אויך גימטריא‪ּ" :‬תְ שּובָ ה בְ פֶ ה"‪,‬‬ ‫ווייל יא ר' יוד‪ ,‬דאס איז די מטרה פון דעם‪" :‬קֶ שֶ ת"‪ ,‬די מטרה פון דעם‪:‬‬ ‫קי‬ ‫אליעזר‬ ‫נח‬ ‫נעימות‬ ‫"קֶ שֶ ת" איז‪ ,‬אז דו זאלסט‪ּ" :‬תְ שּובָ ה" טוהן פארן הייליגן באשעפער‪" :‬בְ פֶ ה‬ ‫מָ לֵא"‪ ,‬און דו זאלסט זאגן פארן אייבערשטן‪ ,‬אז‪ ..‬זיי מיר מוחל הייליגער‬ ‫באשעפער אויף מיינע זינד‪ ,‬ווייל איך וויל דאך שוין באמת יא זיין גוט‪.‬‬ ‫און דאס איז דאך די עיקר "חלק התשובה" וואס עס פארלאנגט זיך פון א‬ ‫יודיש קינד‪ ,‬ווייל די עיקר "חלק התשובה" וואס עס פארלאנגט זיך פון א‬ ‫יודיש קינד איז דאך טאקע בלויז אביסעל'ע‪" :‬וִ דּוי ְדבָ ִרים" פארן הייליגן‪:‬‬ ‫"בוֹרֵ א כָל ע ֹול ִָמים"‪.‬‬ ‫און די ווארט‪" :‬קֶ שֶ ת" – איז דאך טאקע אויך גימטריא‪ּ" :‬תְ שּובָ ה אֱֹלהִ ים"‬ ‫[מיטן כולל]‪ ,‬ווייל יא ר' יוד‪ ,‬דו האסט גוט געהערט‪ ,‬דיין‪ּ" :‬תְ שּובָ ה" פון‬ ‫"מ ַדת הַ ִדין" וואס עס‬‫טיפעניש'ן פון הארץ וועט אוועק נעמען די גרעסטע‪ִ :‬‬ ‫ֱֹלקים"‪.‬‬ ‫איז נאר שייך אויף דער וועלט‪ ,‬ווייל‪" :‬זֶה לְ עֻמַ ת זֶה עָ שָ ה א ִ‬ ‫און די ווארט‪" :‬קֶ שֶ ת" – איז דאך אויך גימטריא‪ּ" :‬תְ שּובָ ה ֲאנִי יהו‪-‬ה" –‬ ‫טוה תשובה ר' יוד‪ !..‬איך בין דער אייבערשטער‪ ,‬און איך האב דיר‬ ‫באשאפן‪ ,‬און דיינע אלע איברים זענען דאך אפילו נישט דיינ'ס‪ ,‬און ממילא‬ ‫טוה תשובה ר' יוד ווען דו זעהס'ט דעם צייכן דעם רעגן בויגן‪ ,‬ווייל די‬ ‫גאנצע רעגן בויגן איז דאך א פשוט'ע דערמאנונג פאר דיר אז דו זאלסט זיך‬ ‫צוריק קערן צו דיין טאטן אין הימל‪.‬‬ ‫און דער הייליגער תורה הק' זאגט דאך אונז שוין טאקע אויך בפירוש אין‬ ‫פסוק אין פרשת וירא (קפיטל כ"א פסוק ט"ז)‪ ,‬אז‪" :‬הַ ְרחֵ ק" – אז דו ווייסט‬ ‫ווען דו געפונס'ט זיך "ווייט" פון דעם אייבערשטן‪ !?..‬ווען‪" :‬כִ ְמטַ ֲחוֵי‬ ‫קֶ שֶ ת" – ווען דו זעהס'ט פון דער ווייטנ'ס א "רעגן בויגן"‪!..‬‬ ‫קיא‬ ‫אליעזר‬ ‫נח‬ ‫נעימות‬ ‫און דער הייליגער תורה הק' זאגט דאך אונז שוין טאקע אויך בפירוש אין‬ ‫פסוק אין פרשת וירא (קפיטל כ"א פסוק כ')‪ ,‬אז‪ַ " :‬ויְהִ י" – אז עס איז דאך‬ ‫גאר א גרויסע "צער" צו זעהן ווי א מענטש זעהט‪" :‬רֹבֶ ה קַ שָ ת" – עס איז‬ ‫דאך גאר א גרויסע "צער" צו זעהן ווי א מענטש זעהט א גרויסע "רעגן‬ ‫בויגן"‪ ..‬און אף על פי כן פארשטייט ער נישט דעם "רמז" וואס מען וויל‬ ‫איהם דא מרמז זיין פון הימל [אז ער זאל תשובה טוהן‪" :‬בִ תְ שּובָ ה ְשלֵמָ ה"‬ ‫פארן הייליגן באשעפער]‪.‬‬ ‫"די לְ חַ כִ ימָ א" – אבער א‪" :‬חָ כָם" פארשטייט דאך שוין יא‪:‬‬ ‫אבער‪ַ :‬‬ ‫"בִ ְר ִמיזָא" – מיט א קליין רמז‪ ..‬און ער קערט זיך טאקע צוריק צום‬ ‫אייבערשטן ווי שנעלער‪ ,‬ווייל‪" :‬וְ אִ ם ֹלא עַ כְ שָ יו אֵ ימָ תַ י"‪ ,‬און עס איז דאך‬ ‫שוין העכסט צייט "תשובה" צו טוהן פארן הייליגן באשעפער‪" :‬בִ תְ שּובָ ה‬ ‫ְשלֵמָ ה"‪ ,‬און עס איז דאך שוין העכסט צייט צו לעבן א לעבן מיט אביסעל'ע‬ ‫מער‪" :‬י ְִרַאת שָ מַ יִם"‪.‬‬ ‫און די אמת איז דאך‪ ,‬אז די ענין פון לעבן שטענדיג מיט‪" :‬י ְִרַאת שָ מַ יִם" איז‬ ‫דאך שוין טאקע אויך מרומז אין דעם ערשט'ן פסוק פון "פרשת נח"‪ ,‬ווייל‬ ‫די ראשי תיבות פון די ווערטער‪" :‬אֵ לֶה ּתוֹלְ דֹת נֹ חַ נֹ חַ אִ יש צַ ִדיק ּתָ ִמים הָ יָה‬ ‫בְ ֹדרֹתָ יו אֶ ת" – איז דאך טאקע אויך גימטריא‪" :‬י ְִרַאת שָ מַ יִם" [מיטן כולל]‪,‬‬ ‫ווייל יא ר' יוד‪ ,‬די גאנצע "צדקות" פון נח איז געקומען פון דעם וואס ער‬ ‫האט געהאט אביסעל'ע‪" :‬י ְִרַאת שָ מַ יִם" ביי זיך אין הארץ‪.‬‬ ‫איי‪ ..‬וועט איינער אבער פרעגן‪ ,‬אז ווי אזוי קען מען טאקע צו קומען צו‬ ‫האבן דאס ביסעל'ע‪" :‬י ְִרַאת שָ מַ יִם" ביי זיך אין הארץ‪!?..‬‬ ‫קיב‬ ‫אליעזר‬ ‫נח‬ ‫נעימות‬ ‫ֱֹלקים הִ תְ הַ לְֶך נֹ חַ "‪ ,‬ווייל‬ ‫וועגן דעם פירט טאקע די פסוק דא אויס‪ ,‬אז‪" :‬הָ א ִ‬ ‫ֱֹלקים הִ תְ הַ ֶלְך נֹ חַ " – איז דאך סופי תיבות‪" :‬חָ כָם"‪[ ,‬אזוי‬ ‫די ווערטער‪" :‬הָ א ִ‬ ‫ווי דער הייליגער בעל הטורים זאגט דאך אונז שוין טאקע בפירוש]‪ ,‬ווייל יא‬ ‫ר' יוד‪ ,‬אויב ווילסטו צו קומען צו‪" :‬י ְִרַאת יהו‪-‬ה"‪ ,‬דעמאלט'ס איז דאס נאר‬ ‫דורך דער הייליגער "תורה" הק' וואס ווערט דאך ָאן גערופן‪" :‬חָ כְ מָ ה"‪.‬‬ ‫אשית חָ כְ מָ ה" – ווייל דער הייליגער "תורה" הק' וואס ווערט ָאן‬ ‫ווייל‪" :‬רֵ ִ‬ ‫אשית"‪ ,‬און דער הייליגער "תורה" הק' וואס ווערט ָאן גערופן‪:‬‬ ‫גערופן‪" :‬רֵ ִ‬ ‫"חָ כְ מָ ה"‪ ,‬איז דאך די וועג ָאן צו קומען צו‪" :‬י ְִרַאת יהו‪-‬ה"‪.‬‬ ‫ווייל דער הייליגער נעים זמירות ישראל דוד המלך עליו השלום זאגט דאך‬ ‫אונז שוין בפירוש אין זיין הייליגן ספר תהלים (קפיטל קי"א פסוק י')‪ ,‬אז‪:‬‬ ‫אשית חָ כְ מָ ה" – אז דורך דער הייליגער "תורה" הק' וואס ווערט ָאן‬ ‫"רֵ ִ‬ ‫אשית"‪ ,‬און דורך דער הייליגער "תורה" הק' וואס ווערט ָאן‬ ‫גערופן‪" :‬רֵ ִ‬ ‫גערופן‪" :‬חָ כְ מָ ה"‪ ,‬קען מען זוכה זיין צו‪" :‬י ְִרַאת יהו‪-‬ה"‪:‬‬ ‫נָּבלָּ ה ׁ ָּשם ְש ָּפ ָּתם‬ ‫ָּה ָּבה נ ְֵר ָּדה ְו ְ‬ ‫הָ בָ ה נ ְֵר ָדה ְונָ ְבלָה ָשם ְשפָ ָתם וגו'‪ :‬עס איז דאך שוין באקאנט פאר א‬ ‫יעדעם איינעם‪ ,‬אז שלמה המלך זאגט דאך אונז שוין בפירוש אין משלי‬ ‫(קפיטל י"ח פסוק כ"א)‪ ,‬אז‪" :‬הַ חַ יִ ים וְ הַ מָ וֶת בְ יַד הַ לָשוֹן" – אז די "טויט"‬ ‫און די "לעבן" פון א מענטש זענען דאך געוואנדן אין דעם "צונג" פון א‬ ‫מענטש‪ ,‬ווייל אויב א מענטש היט זיך נישט ח"ו זיין מויל‪ ,‬און ער האט א‬ ‫שמוציגע שפראך‪ ,‬און ער רעדט ח"ו‪" :‬נִיבּול פֶ ה" רח"ל‪ ,‬ברענגט ער זיך‬ ‫נעבעך אליין ָאן דורך דעם כל מיני צרות צרורות עד אין סוף רח"ל‪.‬‬ ‫קיג‬ ‫אליעזר‬ ‫נח‬ ‫נעימות‬ ‫און די גמרא זאגט דאך אונז שוין טאקע אויך בפירוש אין מסכת שבת (דף‪:‬‬ ‫ל"ג ע"א)‪ ,‬אז‪" :‬שֶ כָל הַ ְמנַבֵ ל אֶ ת פִ יו" – אז אויב א מענטש רעדט ח"ו‪:‬‬ ‫"נִיבּול פֶ ה" רח"ל‪ ,‬דעמאלט'ס איז‪" :‬אֲפִ לּו נ ְֶחּתַ ם עָ לָיו גְ זַר ִדין שֶ ל ִשבְ עִ ים‬ ‫שָ נָה לְ טוֹבָ ה נֶהְ פַ ְך עָ לָיו לְ ָרעָ ה" – איז אפילו אויב עס איז שוין אפ געשריבן‬ ‫געווארן אויף א איהם א גוטע‪" :‬גְ זַר ִדין" פאר גאנצע זיבעציג יאר רצופות‪,‬‬ ‫ווערט דאס אבער נאך אלץ איבער געדרייט אויף איהם צו שלעכט'ס דורך‬ ‫זיין‪" :‬נִיבּול פֶ ה" וואס ער האט דא יעצט גערעדט‪.‬‬ ‫און די גמרא (שבת דף‪ :‬ל"ג ע"א) זאגט דאך אונז שוין טאקע אויך בפירוש‬ ‫אויף איינער וואס רעדט‪" :‬נִיבּול פֶ ה"‪ ,‬אז‪" :‬שֶ מַ ע ֲִמ ִיקין ל ֹו גֵיהִ נֹ ם" – אז מען‬ ‫מאכט איהם טיפער זיין גיהנם רח"ל‪ ,‬אזוי הארב איז די עבירה פון רעדן‬ ‫שמוציג און אום איידל‪.‬‬ ‫און דער הייליגער פלא יועץ ברענגט דאך אונז שוין טאקע אויך קלאר אראפ‬ ‫די הארב'קייט פון רעדן‪" :‬נִיבּול פֶ ה"‪ ,‬און דער הייליגער פלא יועץ זאגט‬ ‫דאך אונז שוין טאקע אויך בפירוש‪ ,‬אז‪" :‬וְ ָכזֹאת וְ ָכזֹאת הֶ א ֱִריכּו ַרבוֹתֵ ינּו‬ ‫זִ כְ ר ֹונָם לִ בְ ָרכָה בְ עֹ נֶש הַ ְמ ַדבֵ ר נַבְ לּות הַ פֶ ה" וכו'‪ ,‬און ער פירט דארטן אויס‬ ‫גאר שארפע ווערטער אויף די סארטן מענטשן וואס רעדן ליידער‪" :‬נִיבּול‬ ‫פֶ ה"‪ ,‬און דער הייליגער פלא יועץ דרוקט זיך דארטן אויס אויף זיי דעם‬ ‫לשון אז‪" :‬אוֹי לָהֶ ם ִמיוֹם הַ ִדין"‪!..‬‬ ‫און דער הייליגער פלא יועץ ברענגט דארטן אויך אראפ א פחד'יגע מעשה‬ ‫פון א מענטש וואס האט ליידער גערעדט‪" :‬נִיבּול פֶ ה"‪ ,‬און ווי אזוי ער איז‬ ‫נעבעך געשטארבן מיט א "מיתה משונה" וואס איז נאך קיינמאל נישט‬ ‫געהערט געווארן אויף דער וועלט‪.‬‬ ‫קיד‬ ‫אליעזר‬ ‫נח‬ ‫נעימות‬ ‫און ממילא‪" :‬לְ זֹאת ֶיח ֱַרד כָל לֵב"‪ ,‬און א מענטש דארף דאך גאר שטארק‬ ‫אכטונג געבן צו שטיין ווייט פון‪" :‬נִיבּול פֶ ה"‪ ,‬און נישט ח"ו רעדן אפילו‬ ‫אזא סארט ווארט וואס פארמאגט נאר אין זיך א "ניצוץ" פון‪" :‬נִיבּול פֶ ה"‪,‬‬ ‫ּומן הַ דוֹמֶ ה לוֹ"‪ ,‬און זיך‬ ‫נאר א מענטש דארף זעהן‪" :‬לְ הַ ְר ִחיק ִמן הַ כִ עּור ִ‬ ‫נישט באנוצן מיט קיין ווערטער וואס האט נאר אפילו א "שמעק" פון‪:‬‬ ‫"נִיבּול פֶ ה"‪.‬‬ ‫ּומ ְש ִמיעָ תָ ן"‪ ,‬ווייל‪" :‬כִ י פְ גִ יעָ תָ ן ָרעָ ה"‪ ,‬און‪:‬‬ ‫און‪" :‬שוֹמֵ ר נַפְ ש ֹו י ְִרחַ ק מֵ הֶ ן ִ‬ ‫"אוֹי לָהֶ ם ל ְַמ ַדבְ ִרים" – און וויי איז פאר די מענטשן וואס רעדן‪" :‬נִיבּול‬ ‫פֶ ה"‪ ,‬און‪ַ " :‬ואֲהָ ּה ֲעלֵיהֶ ם עַ ל הַ שו ְֹמעִ ים וְ אֵ ינָם מו ִֹחים" – און וויי איז פאר די‬ ‫מענטשן וואס הערן‪" :‬נִיבּול פֶ ה" און זיי זענען נישט מוחה אויף דעם‪ ,‬ווייל‪:‬‬ ‫"אֵ לּו וָאֵ לּו נ ְִש ָרפִ ין בְ בֵ ית הַ ָדשֶ ן"‪ ,‬עד כאן דבריו הקדושים‪ ,‬פחד'יגע ווערטער‬ ‫פון דעם הייליגן פלא יועץ‪ ,‬אבער משא"כ איינער וואס איז‪" :‬שוֹמֵ ר פִ יו‬ ‫ּולְ שוֹנוֹ"‪ ,‬איז דאך‪" :‬שוֹמֵ ר ִמצָ רוֹת נַפְ שוֹ"‪.‬‬ ‫און ממילא יעצט פארשטייען מיר דאך שוין זייער גוט וואס עס איז דא פָ אר‬ ‫געקומען ביי די מעשה פון די‪ַ" :‬אנְשֵ י דוֹר הַ פְ ָלגָה"‪ ,‬ווייל דער אייבערשטער‬ ‫האט דאך דא געוואלט יעצט באשטראפן די‪ַ" :‬אנְשֵ י דוֹר הַ פְ ָלגָה" פארן‬ ‫וועלן מוריד זיין‪" :‬בְ מַ לְ כּות שָ מַ יִם"‪.‬‬ ‫אבער דער אייבערשטער האט דאך דא אויך געוואלט ווייזן פאר די וועלט די‬ ‫הארב'קייט פון רעדן‪" :‬נִיבּול פֶ ה" און די חורבן וואס קען ליידער ארויס‬ ‫קומען פון רעדן‪" :‬נִיבּול פֶ ה"‪ ,‬און דער אייבערשטער האט דאך דא אויך‬ ‫געוואלט ווייזן פאר די וועלט וואס דאס מיינט אז‪" :‬שֶ ֹּלא לְ ַדבֵ ר נַבְ לּות הַ פֶ ה‬ ‫ְסּורין ּוכְ ָליָה לָע ֹולָם" (עיין בפלא יועץ אות כ')‪.‬‬ ‫שֶ מֵ בִ יא י ִ‬ ‫קטו‬ ‫אליעזר‬ ‫נח‬ ‫נעימות‬ ‫האט דער אייבערשטער דא געזאגט (כביכול)‪ ,‬אז לאמיר אראפ גיין דארטן‬ ‫צו די נידריגע מענטשן וואס מאכן זיך דארטן נאריש און זיי רעדן זיך נאך‬ ‫נעבעך איין אז זיי זענען שוין געווארן יעצט גאר גאר הויעך‪[ ,‬ממש אזוי ווי‬ ‫קליינע קינדער וואס גייען ארויף אויף א הויעכ'ע ליידער און שרייען אויס‬ ‫מיט גרויס שמחה אז‪ ..‬קוק מיר ָאן‪ ,‬איך בין שוין אסאך גרעסער ווי טאטי]‪.‬‬ ‫אבער על פנים‪ ..‬דער אייבערשטער האט דא געזאגט פארן בית דין של‬ ‫מעלה‪ ,‬אז לאמיר אראפ גיין דארטן צו די נידריגע מענטשן וואס מאכן זיך‬ ‫דארטן נאריש און זיי רעדן זיך נאך נעבעך איין אז זיי זענען שוין געווארן‬ ‫יעצט גאר גאר הויעך‪ ,‬און איך גיי זיי נישט אויס הארגע'נען אין א "מגיפה"‪,‬‬ ‫ניין ניין ניין‪ ,‬נאר איך גיי זיי דארטן בלויז מאכן א‪" :‬וְ נָבְ לָה שָ ם ְשפָ תָ ם" –‬ ‫איך גיי זיי דארטן בלויז מאכן אז זיי זאלן נאר ָאן הייבן צו רעדן "שמוציג"‪,‬‬ ‫און די‪ֲ " :‬עוֹן נִבּול פֶ ה" אליין‪ ..‬דאס גייט זיי אויס הארגע'נען‪ ,‬ווייל די‪ֲ " :‬עוֹן‬ ‫נִבּול פֶ ה" אליין איז דאך שוין אזוי הארב‪ ..‬אז דאס אליין וועט שוין מאכן די‬ ‫ארבעט מיט זיי דארטן‪ ,‬און דאס אליין וועט זיי שוין אויס הארגע'נען‪.‬‬ ‫און ממילא וועגן דעם שטייט טאקע נישט קיין איין ווארט אין די פסוקים‬ ‫דא אז די‪ַ" :‬אנְשֵ י דוֹר הַ פְ ָלגָה" זענען "געשטארבן"‪ ,‬נאר עס שטייט דא נאר‬ ‫אין פסוק‪ ,‬אז‪" :‬וְ נָבְ לָה שָ ם ְשפָ תָ ם אֲשֶ ר ֹלא י ְִש ְמעּו אִ יש ְשפַ ת רֵ עֵ הּו"‪.‬‬ ‫און אויב מען פארשטייט זיך נישט איינער דעם צווייטן‪ ,‬דעמאלט'ס איז מען‬ ‫דאך זיכער ארויס געקומען פון דארטן אינגאנצן פארוואונדע'ט און‬ ‫אינגאנצן צו קלאפט און אינגאנצן צו הארגע'ט‪.‬‬ ‫קטז‬ ‫אליעזר‬ ‫נח‬ ‫נעימות‬ ‫און יא טייערע יודן‪ ,‬דאס וואס‪" :‬וְ נָבְ לָה שָ ם ְשפָ תָ ם" – דאס וואס זיי האבן‬ ‫ליידער גערעדט דארטן‪" :‬נִיבּול פֶ ה"‪ ,‬דאס האט ליידער גורם געווען אז‪:‬‬ ‫"ֹלא י ְִש ְמעּו אִ יש ְשפַ ת רֵ עֵ הּו" – דאס האט ליידער גורם געווען די גאנצע‬ ‫חורבן דארטן‪.‬‬ ‫און די ווערטער‪ַ" :‬אנְשֵ י דוֹר הַ פְ ָלגָה" [מיט די צוועלעף אותיות מיטן כולל]‬ ‫– איז דאך טאקע אויך גימטריא‪ֲ " :‬עוֹן נַבְ לּות הַ פֶ ה" [מיט די דריי ווערטער]‪,‬‬ ‫ווייל יא טייערע יודן‪ ,‬די גרעסטע חורבנות קומט ליידער ארויס פון‪ֲ " :‬עוֹן‬ ‫נִבּול פֶ ה"‪ ,‬ווייל‪ֲ " :‬עוֹן נִבּול פֶ ה" הארגע'ט דאך ליידער אויס פון די‬ ‫שענסט'ע און בעסטע אויב איז מען נישט מוחה אויף דעם‪.‬‬ ‫און דער ענין איז דאך שוין טאקע אויך מרומז אין דעם פסוק פון‪" :‬הָ בָ ה‬ ‫נ ְֵר ָדה וְ נָבְ לָה שָ ם ְשפָ תָ ם" וגו'‪ ,‬ווייל די ווערטער‪" :‬נָבְ לָה שָ ם ְשפָ תָ ם" [מיט די‬ ‫דריי ווערטער מיטן כולל] – איז דאך טאקע אויך גימטריא‪ַ" :‬אנְשֵ י דוֹר‬ ‫הַ פְ ָלגָה ֲעוֹן נִיבּול פֶ ה הָ ְרגָם"‪ ,‬ווייל יא ר' יוד‪ ,‬די גרויסע הארבע עבירה וואס‬ ‫רופט זיך‪" :‬נִיבּול פֶ ה"‪ !..‬דאס האט ליידער געהארגע'ט די‪ַ" :‬אנְשֵ י דוֹר‬ ‫הַ פְ ָלגָה"‪ ,‬און דאס האט ליידער געברענגט אויף זיי אזעלכע שווערע‪:‬‬ ‫ִסּורים קָ ִשים ּומָ ִרים עַ ד שֶ יָצְ ָאה נ ְִשמָ תָ ם"‪.‬‬ ‫"י ִ‬ ‫ווייל דער אייבערשטער האט דאך דא געוואלט ווייזן מיט דעם פאר די‬ ‫וועלט‪ ,‬אז אויף די גרויסע הארבע עבירה וואס רופט זיך‪" :‬נִיבּול פֶ ה" קומט‬ ‫דאך די שווערסט'ע עונשים וואס עס איז נאר פארהאנען אויף דער וועלט‪,‬‬ ‫עד כדי כך איז דער אייבערשטער מקפיד אויף דעם אז א מענטש זאל‬ ‫פארמאגן א ריינע שפראך‪ ,‬און נישט ח"ו רעדן שמוציג און באשמירן דעם‪:‬‬ ‫"פַ לְ ִטין שֶ ל מֶ לְֶך" מיט שמוציגע רייד‪.‬‬ ‫קיז‬ ‫אליעזר‬ ‫נח‬ ‫נעימות‬ ‫ווייל‪" :‬נִיבּול פֶ ה" פארשמירט דאך אינגאנצן די "מויל" פון א מענטש‪ ,‬און‬ ‫אויב די מויל פון א מענטש איז נישט ריין‪ ,‬דעמאלט'ס קען ער דאך נישט‬ ‫אריין קומען אין דעם בית המדרש כדי צו דאווענען פארן הייליגן‬ ‫בא שעפער‪ ,‬ווייל די מויל איז דאך אום ריין‪ ,‬און א שמוציגע כלי קען דאך‬ ‫ניט אמאל אריין קומען צום מלך בכלל‪ ,‬ווייל עס האט דאך גאר גאר א‬ ‫שלעכט'ן ריח‪ ,‬און מען קען דאך נישט אריין ברענגען קיין שמוץ אין דעם‬ ‫שיינעם ריינעם‪" :‬פַ לְ ִטין שֶ ל מֶ לְֶך"‪.‬‬ ‫און די ענין פון‪" :‬נִיבּול פֶ ה" איז דאך א "סתירה" מיט א "יודיש קינד"‪ ,‬און‬ ‫די ווערטער‪" :‬נִיבּול פֶ ה" – איז דאך טאקע אויך גימטריא‪ַ " :‬יעֲקֹ ב" [מיטן‬ ‫ֱֹלקים"‪ ,‬און די צוויי‬ ‫כולל]‪ ,‬ווייל יא ר' יוד‪ ,‬עס איז‪" :‬זֶה לְ עֻמַ ת זֶה עָ שָ ה א ִ‬ ‫זאכן קענען דאך נישט גיין צוזאמען‪ ,‬ווייל אדער ביזטו א "יוד"‪ ,‬און אדער‬ ‫רעדסטו‪" :‬נִיבּול פֶ ה" רח"ל‪ ,‬די צוויי זאכן גייען דאך נישט צוזאמען‪ ,‬און‬ ‫ניין ר' יוד‪ ,‬די צוויי זאכן גייען דאך אויס דרוק'לעך נישט צוזאמען‪!..‬‬ ‫ווייל דער הייליגער פלא יועץ זאגט דאך אונז שוין בפירוש‪ ,‬אז דער‬ ‫הייליגער באשעפער שרייט [כביכול] אויס אויף איינער וואס רעדט‪" :‬נִיבּול‬ ‫ֱֹלקים מַ ה לְ ָך לְ סַ פֵ ר חֻ קָ י"‪!..‬‬ ‫פֶ ה" אז‪" :‬וְ ל ָָרשָ ע ָאמַ ר א ִ‬ ‫און עס שטייט דאך שוין טאקע פון איינער פון די פריער'דיגע צדיקים‪ ,‬אז‬ ‫אויב ווילסטו וויסן "ווער א מענטש איז"‪ ,‬זאלסטו דעמאלט'ס קוקען אויף‬ ‫זיין "מויל"‪ ,‬דאס מיינט‪ ,‬אז אויב ווילסטו וויסן "ווער א מענטש איז"‪,‬‬ ‫זאלסטו דעמאלט'ס קוקען "ווי אזוי ער רעדט"‪ ,‬אויב רעדט ער איידל און‬ ‫שיין‪ ,‬דעמאלט'ס איז א סימן אז ער איז שיינע ריינע מענטש‪ ,‬אבער אויב‬ ‫קיח‬ ‫אליעזר‬ ‫נח‬ ‫נעימות‬ ‫רעדט ער חלילה אום איידל‪ ,‬קענסטו דעמאלט'ס זיין זיכער אז עפעס טויג‬ ‫נישט מיט איהם‪ ,‬און דערווייטער זיך פון איהם‪.‬‬ ‫און דער הייליגער תורה הק' זאגט דאך אונז שוין טאקע אויך בפירוש אין‬ ‫פרשת נצבים (קפיטל ל' פסוק י"ד)‪ ,‬אז‪" :‬כִ י קָ רוֹב אֵ לֶיָך הַ ָדבָ ר ְמאֹ ד" – אז‬ ‫אויב ווילסטו זוכה זיין קונה צו זיין דער הייליגער תורה הק'‪ ,‬זאלסטו‬ ‫דעמאלט'ס קודם זיכער מאכן אז‪" :‬בְ פִ יָך" – אז די מויל דיינע איז בסדר‪.‬‬ ‫און בעצם דארף דאך א מענטש זעהן גאר שטארק אכטונג צו געבן אויף זיין‬ ‫מויל‪ ,‬ווייל דאס איז דאך די איינציגסט'ע "שווערד" וואס א יודיש קינד‬ ‫פארמאגט‪ ,‬אזוי ווי חז"ל זאגן דאך אונז שוין טאקע בפירוש (מדרש תנחומא‬ ‫פ' בשלח סימן ט')‪ ,‬אז‪" :‬אֵ ין כֹחֵ נּו אֶ לָא בְ פֶ ה" – אז די כח פון א יודיש קינד‬ ‫איז דאך נאר מיט זיין "מויל"‪.‬‬ ‫און דער הייליגער נעים זמירות ישראל דוד המלך עליו השלום זאגט דאך‬ ‫אונז שוין טאקע אויך אין זיין הייליגן ספר תהלים (קפיטל קמ"ט פסוק ו'‬ ‫און ז')‪ ,‬אז‪" :‬וְ חֶ ֶרב פִ יפִ יוֹת בְ י ָָדם‪ַ ..‬לעֲשוֹת נְקָ מָ ה בַ ג ֹויִם" וגו'‪ ,‬און דאס איז‬ ‫דאך נאר אויב מען היט זיך אפ דעם דיבור ווי עס דארף צו זיין‪ ,‬ווייל נאר‬ ‫דעמאלט'ס פארמאגן מיר דעם‪" :‬אֵ ין כֹחֵ נּו אֶ לָא בְ פֶ ה"‪.‬‬ ‫אבער אויב מען פארשמירט זיך דאס מויל מיט אום ריינע ווערטער‪,‬‬ ‫פארלירט מען דאך דעמאלט'ס דעם גאנצן כח וואס מיר פארמאגן נאר‪,‬‬ ‫ווייל‪ :‬אֵ ין כֹחֵ נּו "אֶ לָא" בְ פֶ ה‪ ,‬און ָאן אונזער מויל‪ ,‬האבן מיר דאך גארנישט‪.‬‬ ‫קיט‬ ‫אליעזר‬ ‫נח‬ ‫נעימות‬ ‫אבער מדה טובה מרובה‪ ..‬ווען א יודיש קינד היט זיך יא אפ דאס "מויל" און‬ ‫דאס "צונג"‪ ,‬און ער האלט דאס טאקע באמת הייליג און ריין‪ ,‬ווערט דאך‬ ‫דעמאלט'ס זיין גאנצע‪" :‬נֶפֶ ש" אויס גערייניגט‪ ,‬און זיין גאנצע רוח ווערט‬ ‫דאך איהם דעמאלט'ס הייליג און ריין‪.‬‬ ‫און עס שטייט דאך שוין טאקע אויך אין די ספרים הק'‪ ,‬אז וויבאלד משה‬ ‫רבינו האט געהאט אזא ריינע מויל‪ ,‬ממילא וועגן דעם האט ער טאקע‬ ‫געקענט זוכה זיין צו‪" :‬פֶ ה אֶ ל פֶ ה א ֲַדבֶ ר בוֹ" – ממילא וועגן דעם האט ער‬ ‫טאקע געקענט זוכה זיין אז ער האט געקענט רעדן מיטן אייבערשטן אליין‪:‬‬ ‫" ַכאֲשֶ ר י ְַדבֵ ר אִ יש אֶ ל רֵ עֵ הּו"‪.‬‬ ‫איי פארוואס‪ !?..‬די תירוץ אויף דעם איז‪ ,‬צוויי ווערטער‪ ,‬און די צוויי‬ ‫"קדֻ שַ ת הַ ִדבּור" – ווייל משה רבינו איז דאך געווען אפ‬ ‫ווערטער זענען‪ְ :‬‬ ‫געהיטן‪" :‬בִ ְקדֻ שַ ת הַ ִדבּור"‪ ,‬און ממילא וועגן דעם האט ער געקענט זוכה זיין‬ ‫ֱֹלקים ַי ֲענֶנּו בְ קוֹל"‪:‬‬ ‫ביי מתן תורה צו דעם‪" :‬מֹ שֶ ה י ְַדבֵ ר וְ הָ א ִ‬ ‫און מיט דעם ענדיגן מיר‪ :‬אז מיר זאלן זוכה זיין אז ווען‬ ‫עס וועט זיין‪" :‬אָּ סֻ ָּרה ּנָּא" – ווען מען וועט אוועק גיין פון‬ ‫דעם גרויסן התעוררות‪ ,‬זאל אבער נאך אלץ זיין‪:‬‬ ‫"וְ אֶּ ְראֶּ ה אֶּ ת ה ּמ ְראֶּ ה ה ָּּגדֹל ה ּזֶּה"‪!..‬‬ ‫תם ולא נשלם!‬ ‫שבח ושירה לאל בורא עולם!‬ ‫יצא לאור לז"נ זקני הרב ר' יצחק בן יונה ז"ל‬ ‫קכ‬ ‫אליעזר‬ ‫נח‬ ‫נעימות‬ ‫קכא‬ ‫אליעזר‬ ‫נח‬ ‫נעימות‬ ‫קכב‬