gilyoines.com חזרה לאתר · Back to the site

א משל זוך צו לערנען · A Mushel Zich Tzi Lernen — נח (2026-10-12)

מוציא לאור: א משל זוך צו לערנען · A Mushel Zich Tzi Lernen

שבוע: נח (2026-10-12)

א משל זוך צו לערנען · A Mushel Zich Tzi Lernen — נח (2026-10-12)

פתח את ה-PDF הורדה

‫פרשת נח‬ ‫ַו ֲאנִ י ִהנְ נִ י ֵמ ִביא ֶאת ַה ַּמ ּב ּול ַמיִ ם ַעל ָה ָא ֶרץ‪:‬‬ ‫אוועקגעלייגט א חלק פונעם עסן אויף שפעטער‪.‬‬ ‫אין איינע פון די גרויסע שטעט אינעם קעניגרייך‪ ,‬אין א‬ ‫נישט יעדער האט אבער געהאט אזא קרוב‪ ,‬און אפילו דער‬ ‫שמאלן געסל‪ ,‬אביסל אפגעזונדערט פון די שיינע הויפטגאסן‪,‬‬ ‫קרוב האט דאך נישט געקענט קומען יעדן טאג‪ .‬די אנדערע האבן‬ ‫איז געשטאנען אן אלטע‪ ,‬פארנאכלעסיגטע געביידע‪ .‬דער‬ ‫זיך דעריבער בעיקר פארלאזט אויף גוטהארציגע שכנים‪ .‬אמאל‬ ‫קאלך איז שוין לאנג אראפגעפאלן פון די ווענט‪ ,‬די האלצערנע‬ ‫האט א שכינה אריינגעברענגט א טאפ ווארעמע זופ‪ ,‬אן אנדער‬ ‫טיר האט זיך קוים געעפנט‪ ,‬און יעדעס מאל וואס מען האט זי‬ ‫מאל האט איינער געשיקט עטליכע קארטאפל אדער א שטיקל‬ ‫אויפגעמאכט‪ ,‬האט זי ארויסגעגעבן א לאנגן קרעכץ‪ .‬אויך די‬ ‫ברויט‪ .‬יעדעס מאל וואס מען האט געהערט טריט אינדרויסן‪,‬‬ ‫שטיינערנע טרעפ ביים אריינגאנג זענען געווען צעבראכן‪ ,‬און‬ ‫האבן זיי זיך צוגעהערט מיט האפענונג‪ ,‬אפשר קומט איינער זיי‬ ‫ווער עס איז אריין אדער ארויס‪ ,‬האט געדארפט גוט אכטונג‬ ‫ברענגען עפעס צו עסן‪ .‬אבער אסאך מאל זענען די טריט פשוט‬ ‫געבן וואו ער שטעלט אראפ דעם פוס‪.‬‬ ‫פארבייגעגאנגען‪ ,‬און אין הויז איז ווידער געווארן שטיל‪.‬‬ ‫אין דעם אלטן הויז האבן געוואוינט עטליכע בלינדע‬ ‫ווען איינער האט באקומען אביסל מער עסן‪ ,‬האט ער זיך‬ ‫מענטשן‪ ,‬וואס האבן נעבעך געפירט א גאר שווער לעבן‪ .‬זיי האבן‬ ‫געפרייט עס צו טיילן מיט די אנדערע‪„ .‬קום אהער‪ ,‬איך האב דא‬ ‫טאקע נישט געקענט זען די אפגעשיילטע ווענט און די אלטע‪,‬‬ ‫נאך א שטיקל ברויט פאר דיר‪ “,‬האט מען אמאל געהערט פון איין‬ ‫פארשמוצטע פענסטער‪ ,‬אבער די שוועריקייטן פונעם הויז האבן‬ ‫עק צימער‪ .‬דער צווייטער איז צוגעקומען‪ ,‬אויסגעשטרעקט די‬ ‫זיי גוט געשפירט ביי יעדן טריט‪ .‬איינער האט זיך ארומגעדרייט‬ ‫האנט און זיך באדאנקט‪ .‬אבער עס זענען אויך געווען טעג ווען‬ ‫מיט זיין שטעקן‪ ,‬א צווייטער האט זיך אנגעהאלטן אינעם וואנט‬ ‫קיינער האט נישט געהאט קיין איבעריגע שטיקל‪ .‬דעמאלטס‬ ‫און זיך פארזיכטיג גערוקט פון איין פלאץ צום אנדערן‪ .‬יעדער‬ ‫האט מען געמוזט צעטיילן דאס ביסל וואס איז נאך געבליבן‪,‬‬ ‫צעבראכענער טרעפ‪ ,‬יעדע זאך וואס איז געלעגן אינמיטן וועג‪,‬‬ ‫און זיך באגנוגען דערמיט‪ ,‬כאטש דער הונגער האט נאך שטארק‬ ‫האט פאר זיי געקענט זיין א סכנה‪.‬‬ ‫געדריקט‪.‬‬ ‫אויך אינעווייניג איז דער מצב געווען זייער נישט באקוועם‪.‬‬ ‫אין די זומער־טעג איז דער מצב נאך געווען עטוואס‬ ‫די צימערן זענען געווען קליין‪ ,‬ענג און פייכט‪ ,‬און לענגאויס די‬ ‫אויסצוהאלטן‪ .‬מען האט געקענט זיצן ביים אפענעם טירל‪ ,‬כאפן‬ ‫ווענט זענען געשטאנען אלטע בעטן‪ ,‬איינס נאנט צום צווייטן‪,‬‬ ‫אביסל פרישע לופט און זיך אביסל דערווארעמען פון דער זון‪.‬‬ ‫מיט דינע‪ ,‬אפגענוצטע דעקעס‪ .‬אינמיטן צימער איז געשטאנען‬ ‫אבער ווען דער ווינטער איז אנגעקומען‪ ,‬איז זייער מצב געווארן‬ ‫א קליינער טיש‪ ,‬וואו מען האט אוועקגעלייגט דאס ביסל עסן‬ ‫פיל שווערער‪ .‬דער קאלטער ווינט האט אריינגעבלאזן דורך די‬ ‫וואס מען האט געהאט‪ .‬מיט דער צייט האט שוין יעדער גוט‬ ‫שפאלטנס פון די פענסטער‪ ,‬און אויך אונטער דער טיר האט זיך‬ ‫געקענט דעם וועג פון זיין בעט ביזן טיש‪ ,‬וואו עס שטייט א‬ ‫אריינגעצויגן א שטארקע קעלט‪ .‬זיי האבן פרובירט צו פארשטאפן‬ ‫בענקל‪ ,‬און וויפיל טריט מען דארף גיין ביז מען קומט אן צו דער‬ ‫די לעכער מיט אלטע שמאטעס‪ ,‬אבער ווי שטארק זיי האבן זיך‬ ‫טיר‪.‬‬ ‫נאר געמוטשעט‪ ,‬האט דער קעלט ווייטער אריינגעדרונגען‪.‬‬ ‫אבער דער שווערסטער פראבלעם איז געווען דאס טאג־‬ ‫אין א ווינקל פונעם צימער איז געשטאנען אן אלטער אויוון‪,‬‬ ‫טעגליכע ברויט‪ .‬זיי האבן נישט געהאט קיין געהעריגע פרנסה‪,‬‬ ‫אבער דאס האט זיי נישט פיל געהאלפן‪ ,‬ווייל האלץ צום הייצן‬ ‫און האבן זיך געמוזט פארלאזן אויף דער גוטסקייט פון אנדערע‬ ‫האבן זיי נישט אלעמאל געהאט‪ .‬ווען א גוטער שכן האט אמאל‬ ‫מענטשן‪ .‬איינער פון זיי האט געהאט א קרוב‪ ,‬וואס פלעגט פון‬ ‫אריינגעברענגט עטליכע שטיקלעך האלץ‪ ,‬איז דאס געווען‬ ‫צייט צו צייט קומען און אים ברענגען א קליין פעקל מיט עסן‪.‬‬ ‫פאר זיי א ממשות'דיגע שמחה‪ .‬מען האט אנגעצונדן א קליין‬ ‫ווען ער האט געהערט ווי יענער קלאפט אין טיר און רופט זיין‬ ‫פייער‪ ,‬און אלע האבן זיך צונויפגעזאמלט ארום דעם אויוון‪,‬‬ ‫נאמען‪ ,‬האט זיין פנים גלייך אויפגעלויכטן‪ .‬ער האט מיט פרייד‬ ‫אויסגעשטרעקט די פארפרוירענע הענט און זיך דערווארעמט‪.‬‬ ‫אנגענומען דאס פעקל‪ ,‬זיך ווארעם באדאנקט‪ ,‬און פארזיכטיג‬ ‫דאס פאר זיי געווען א יום טוב‪ .‬די באדינער האבן יעדן איינעם‬ ‫פאר א קורצע צייט האט מען געקענט אביסל פארגעסן פון די‬ ‫ארומגעפירט‪ ,‬אים געוויזן וואו זיין בעט שטייט‪ ,‬וואו מען עסט‪,‬‬ ‫צרות‪ ,‬און עס האט זיך אפילו געהערט א פרייליך ווארט צווישן‬ ‫און ווי אזוי מען קומט אן פון איין צימער צום צווייטן‪ .‬איינער‬ ‫די איינוואוינער‪.‬‬ ‫האט מיט זיינע הענט אנגערירט די נייע‪ ,‬ריינע בעטגעוואנט‪ ,‬און‬ ‫אבער די פרייד האט נישט לאנג אנגעהאלטן‪ .‬ווען עס איז‬ ‫א צווייטער האט זיך אפגעשטעלט נעבן דעם ווארעמען אויוון‬ ‫געווארן נאכט און דאס פייער איז פארלאשן געווארן‪ ,‬האט די‬ ‫און הנאה געהאט פון דער אנגענעמער ווארעמקייט‪ .‬זיי האבן‬ ‫קעלט זיך ווידער אריינגעכאפט אין אלע ביינער‪ .‬די ארעמע‬ ‫טאקע נישט געקענט זען ווי שיין דאס הויז איז‪ ,‬אבער זיי האבן‬ ‫מענטשן האבן זיך איינגעוויקלט אין זייערע דינע דעקעס און‬ ‫ביי יעדן טריט געשפירט ווי גוט מען האט זיך פאר זיי געזארגט‪.‬‬ ‫זיך פרובירט האלטן ווארעם‪ .‬פון איין בעט האט זיך געהערט‬ ‫ווען מען האט זיי צום ערשטן מאל גערופן צום עסן‪ ,‬זענען‬ ‫א הוסט‪ ,‬פון א צווייטן א שטילער קרעכץ‪ .‬איינער האט שוין‬ ‫זיי אלע געזעסן ארום א גרויסן טיש‪ .‬פאר יעדן איינעם האט‬ ‫געוואלט וויסן צי עס ווערט באלד אינדערפרי‪ ,‬און זיין חבר‪,‬‬ ‫מען אוועקגעשטעלט א פולן טעלער מיט ווארעמע עסן‪ ,‬פרישע‬ ‫וואס איז געלעגן נעבן אים‪ ,‬האט אים פרובירט אביסל בעסער‬ ‫ברויט און א גלעזל טרינקען‪ .‬איינער פון די עלטערע מענטשן‬ ‫צו צודעקן‪.‬‬ ‫האט גענומען דעם לעפל אין דער האנט‪ ,‬אבער איידער ער האט‬ ‫די ארעמע בלינדע מענטשן האבן זיך נישט געוואונטשן‬ ‫אנגעהויבן עסן‪ ,‬האט ער זיך פלוצלינג אפגעשטעלט‪„ .‬זאגט מיר‬ ‫קיין גרויסע עשירות אדער באקוועמליכקייטן‪ .‬זיי האבן בלויז‬ ‫נאר‪ “,‬האט ער זיך געוואנדן צום באדינער‪„ ,‬דאס אלעס האט דער‬ ‫געוואלט האבן א שטיקל ברויט צו שטילן דעם הונגער‪ ,‬א‬ ‫קעניג געהייסן צושטעלן פאר אונז?“ ווען דער באדינער האט‬ ‫ווארעמע שטוב זיך צו באשיצן פון דער קעלט‪ ,‬און עמיצן וואס‬ ‫אים באשטעטיגט אז יא‪ ,‬האט דער אלטער אראפגענויגט דעם‬ ‫זאל זיך דערבארעמען אויף זייער ביטערן מצב‪.‬‬ ‫קאפ און גערעדט מיט גרויס התרגשות‪„ :‬מיר קענען דעם קעניג‬ ‫אפילו נישט זען‪ ,‬און דאך האט ער זיך דערמאנט אין אונז און זיך‬ ‫איינמאל איז דער ביטערער מצב פון די בלינדע מענטשן‬ ‫אזוי שיין געזארגט פאר אונז!“‬ ‫אנגעקומען צו די אויערן פונעם קעניג‪ .‬ווען ער האט געהערט ווי‬ ‫שווער זיי מוטשען זיך‪ ,‬און אין וואס פאר אומשטענדן זיי דארפן‬ ‫אזוי זענען פארביי טעג און וואכן‪ ,‬און די בלינדע מענטשן‬ ‫לעבן‪ ,‬האט ער זיך שטארק דערבארעמט אויף זיי‪ .‬ער האט גלייך‬ ‫האבן זיך צוביסלעך צוגעוואוינט צו זייער נייעם‪ ,‬באקוועמען‬ ‫געלאזט רופן דעם באאמטן וואס איז געווען פאראנטווארטליך‬ ‫לעבן‪ .‬אבער איין זאך האבן זיי קיינמאל נישט פארגעסן‪ :‬פון‬ ‫איבער די קעניגליכע געביידעס‪ ,‬און אים געגעבן א קלארן‬ ‫וועמען עס קומט צו זיי דאס גאנצע גוטס‪ .‬יעדעס מאל וואס‬ ‫באפעל‪:‬‬ ‫מען האט אריינגעברענגט האלץ צום אויוון‪ ,‬האבן זיי מיט‬ ‫דאנקבארקייט דערמאנט דעם קעניג‪ .‬ווען א באדינער האט זיי‬ ‫„איך וויל אז מען זאל פאר די דאזיגע מענטשן בויען א נייע‪,‬‬ ‫געהאלפן מיט עפעס‪ ,‬האבן זיי געוואוסט ווער עס האט אים‬ ‫שיינע און באקוועמע וואוינונג‪ “,‬האט דער קעניג געזאגט‪„ .‬דאס‬ ‫אהערגעשיקט‪ .‬דאס נייע הויז איז פאר זיי נישט בלויז געווען א‬ ‫הויז זאל זיין ווארעם‪ ,‬ריין און גוט איינגעארדנט‪ ,‬און מען זאל זיי‬ ‫גוטע וואוינונג‪ ,‬נאר א שטענדיגע דערמאנונג פון דער גרויסער‬ ‫צושטעלן אלעס וואס זיי דארפן‪ ,‬כדי זיי זאלן מער נישט דארפן‬ ‫גוטסקייט פונעם קעניג‪ ,‬וואס האט זיך דערבארעמט אויף זיי‪.‬‬ ‫ליידן‪ .‬איך וויל נישט אז עס זאל זיי עפעס פעלן!“‬ ‫איין אינדערפרי‪ ,‬בשעת די איינוואוינער זענען געזעסן‬ ‫מען האט זיך גלייך גענומען אויספירן דעם באפעל פונעם‬ ‫אינעם הויז‪ ,‬האט זיך פלוצלינג געהערט א גערודער פון דער‬ ‫קעניג‪ .‬אויף א ברייטן שטח‪ ,‬נישט ווייט פונעם וועג וואו די‬ ‫גאס‪ .‬מען האט געהערט פערד קומען נענטער‪ ,‬און די רעדער‬ ‫קעניגליכע מרכבה פלעגט אפט דורכפארן‪ ,‬האט מען אנגעהויבן‬ ‫פון א גרויסער מרכבה האבן געקלאפט אויף די שטיינער פונעם‬ ‫בויען א שיינע‪ ,‬באקוועמע וואוינונג פאר די בלינדע מענטשן‪.‬‬ ‫וועג‪ .‬איינער פון די באדינער איז צוגעגאנגען צום פענסטער‪ ,‬און‬ ‫די ארבייטער האבן געמאכט ברייטע דורכגענג‪ ,‬שטארקע טרעפ‬ ‫ווען ער האט ארויסגעקוקט‪ ,‬האט ער זיך גלייך אנגערופן מיט‬ ‫מיט גוטע הענטלעך‪ ,‬און גרויסע‪ ,‬ליכטיגע צימערן‪ .‬אין דער קיך‬ ‫התפעלות‪„ :‬דער קעניג! דער קעניג פארט דאך יעצט פארביי!“‬ ‫האט מען אויפגעשטעלט א גוטן אויוון‪ ,‬און אין די שלאפצימערן‬ ‫ווי נאר די בלינדע מענטשן האבן דאס געהערט‪ ,‬זענען זיי אלע‬ ‫האט מען אריינגעברענגט נייע בעטן מיט ווייכע קישנס און‬ ‫אויפגערודערט געווארן‪„ .‬וואס זאגסטו? דער קעניג? אונזער‬ ‫ווארעמע דעקעס‪ .‬מען האט זיך געזארגט אז אלעס זאל זיין‬ ‫גוטער קעניג?“ האבן זיי געפרעגט‪ ,‬און זיך גלייך אויפגעשטעלט‬ ‫צוגעפאסט פאר די בלינדע מענטשן‪ ,‬כדי זיי זאלן זיך קענען‬ ‫פון זייערע פלעצער‪ .‬מיט דער הילף פון די באדינער זענען זיי‬ ‫באוועגן באקוועם און זיכער‪ ,‬אן דארפן מורא האבן פאר יעדן‬ ‫שנעל צוגעגאנגען צום אריינגאנג‪.‬‬ ‫טריט‪.‬‬ ‫די בלינדע מענטשן האבן פארשטייט זיך נישט געקענט‬ ‫ווען עס איז ענדליך געקומען דער טאג וואס די בלינדע‬ ‫זען די פראכטפולע מרכבה‪ ,‬די שיינע פערד און די קעניגליכע‬ ‫מענטשן האבן זיך אריבערגעצויגן אין זייער נייעם הויז‪ ,‬איז‬ ‫חכמות‪ ,‬כדי זיי זאלן קענען אויסנוצן זייער צייט מיט לערנען‬ ‫באגלייטער‪ .‬אויך דעם קעניג אליין האבן זיי נישט געקענט זען‪.‬‬ ‫און זיך אויסבילדן‪ ,‬אן קיין שום דאגות פון פרנסה אדער אנדערע‬ ‫אבער זיי האבן געהערט דעם גערודער פון די פערד און די‬ ‫באדערפענישן‪.‬‬ ‫רעדער‪ ,‬און געוואוסט אז דער קעניג‪ ,‬וואס האט אזוי פיל גוטס‬ ‫געטון פאר זיי‪ ,‬געפינט זיך יעצט נישט ווייט פון זיי‪ .‬דאס אליין‬ ‫ווי נאר דער באפעל איז ארויסגעגעבן געווארן‪ ,‬האט מען זיך‬ ‫האט שוין ארויסגערופן ביי זיי א געוואלדיגע התרגשות‪ .‬זיי האבן‬ ‫גענומען צו דער ארבעט‪ .‬נאך א שטיקל צייט איז אויפגעבויט‬ ‫זיך אויסגעדרייט אין דער ריכטונג פון דער גאס‪ ,‬זיך געבויגן‬ ‫געווארן א הערליכע געביידע‪ ,‬וואס יעדער פארבייגייער איז‬ ‫מיט גרויס דרך ארץ‪ ,‬און אנגעהויבן אויסרופן מיט פרייד‪„ :‬לאנג‬ ‫געבליבן שטיין עס צו באוואונדערן‪ .‬גרויסע‪ ,‬הויכע פענסטער‬ ‫זאל לעבן דער קעניג! לאנג זאל לעבן אונזער גוטער קעניג‪ ,‬וואס‬ ‫האבן אריינגעלאזט פיל ליכט אין די צימערן‪ ,‬דער אריינגאנג‬ ‫האט זיך אזוי דערבארעמט אויף אונז און אונז געראטעוועט פון‬ ‫איז געווען באצירט מיט שיינע שטיינער‪ ,‬און אינעם ברייטן‬ ‫אונזער ביטערן מצב!“‬ ‫גארטן האבן געוואקסן ביימער און הערליכע בלומען‪ .‬ווען די‬ ‫נייע איינוואוינער זענען אנגעקומען‪ ,‬זענען זיי געבליבן שטיין‬ ‫דער קעניג‪ ,‬וואס איז געזעסן אינעווייניג אין זיין מרכבה‪,‬‬ ‫ביים טויער און זיך נישט געקענט גענוג אפוואונדערן פון דער‬ ‫האט דערהערט די פרייליכע קולות‪ .‬ער האט גלייך געגעבן א‬ ‫גרויסער פראכט‪ .‬איינער האט באטראכט די שיינע טירן‪ ,‬א‬ ‫צייכן מען זאל פארלאנגזאמען די פערד‪ ,‬און זיך געוואנדן צו‬ ‫צווייטער האט באוואונדערט די טייערע מעבל‪ ,‬און יעדער האט‬ ‫זיינע באגלייטער‪„ :‬וואס איז דאס דער גערודער? ווער זענען‬ ‫הנאה געהאט פון דעם הערליכן פלאץ וואו ער וועט פון היינט‬ ‫די מענטשן וואס רופן אזוי אויס און דאנקען מיר מיט אזא‬ ‫אן קענען וואוינען‪.‬‬ ‫התלהבות?“ איינער פון די באאמטע האט זיך מיט דרך ארץ‬ ‫צוגעבויגן צום קעניג און געענטפערט‪„ :‬אייער מאיעסטעט‪,‬‬ ‫אין די ערשטע טעג האט זיך טאקע געהערט צווישן די‬ ‫דאס זענען די בלינדע מענטשן פאר וועמען איר האט געהייסן‬ ‫איינוואוינער אסאך ווערטער פון התפעלות‪ .‬זיי האבן גערעדט‬ ‫אויפבויען דאס נייע הויז‪ .‬זיי האבן געהערט אז דער קעניג'ס‬ ‫איבער זייער גרויסן מזל‪ ,‬און ווי גוט זיי וועלן דא קענען לעבן‪,‬‬ ‫מרכבה פארט פארביי‪ ,‬און זענען ארויסגעקומען צו באגריסן‬ ‫אן דארפן זארגן פאר זייערע באדערפענישן‪ .‬יעדן טאג האבן די‬ ‫דעם קעניג און באדאנקען פאר אלעס וואס דער קעניג האט‬ ‫באדינער זיי צוגעשטעלט גוטע‪ ,‬געשמאקע מאלצייטן‪ ,‬און ווען‬ ‫געטון פאר זיי‪“.‬‬ ‫זיי האבן געוואלט לערנען‪ ,‬זענען געווען פאר זיי געלערנטע‬ ‫לערער וואס האבן זיי אויסגעלערנט פארשידענע חכמות‪ .‬עס‬ ‫דער קעניג האט זיך אומגעקוקט און געזען ווי די בלינדע‬ ‫האט זיי גארנישט געפעלט‪ ,‬און זיי האבן זיך געקענט באשעפטיגן‬ ‫מענטשן שטייען ביים אריינגאנג פון זייער הויז און רופן אויס‬ ‫מיט וואס זיי האבן נאר געוואלט‪ .‬זיי האבן געהאט אפענע אויגן‬ ‫מיט אזא גרויסע פרייד און דאנקבארקייט‪ .‬זיי האבן נישט‬ ‫צו זען דאס גאנצע גוטס‪ ,‬א באקוועם לעבן צו געניסן דערפון‪ ,‬און‬ ‫געקענט זען דעם קעניג‪ ,‬און האבן אפילו נישט געוואוסט‬ ‫גענוג שכל און פארשטאנד צו דערקענען ווער עס האט זיי דאס‬ ‫גענוי וואו ער זיצט‪ ,‬אבער דאס האט זיי נישט געשטערט פון‬ ‫אלעס געשאנקען‪.‬‬ ‫ארויסווייזן זייער טיפע הכרת הטוב‪ .‬דער קעניג איז געווארן‬ ‫שטארק איבערגענומען פון דעם וואס ער האט געזען‪ .‬ער האט‬ ‫אבער ווי מער צייט עס איז פארביי‪ ,‬האט זיך דער מצב אינעם‬ ‫זיך געוואנדן צו זיינע באגלייטער און געזאגט‪„ :‬קוקט נאר ווי‬ ‫הויז אנגעהויבן טוישן‪ .‬די גוטע זאכן‪ ,‬וואס האבן זיי אין אנהייב‬ ‫דאנקבאר די דאזיגע מענטשן זענען! זיי קענען מיך נישט זען‪,‬‬ ‫אזוי שטארק באוואונדערט‪ ,‬זענען מיט דער צייט געווארן ביי זיי‬ ‫און דאך ווייסן זיי אזוי שטארק צו שעצן דאס גוטס וואס איך טו‬ ‫א פשוט'ע‪ ,‬געווענליכע זאך‪ .‬די רייכע מאלצייטן האבן שוין מער‬ ‫פאר זיי‪ .‬שטעלט אייך נאר פאר‪ ,‬ווי גרויס די דאנקבארקייט וואלט‬ ‫נישט ארויסגערופן קיין התפעלות‪ ,‬און די שיינע צימערן האבן‬ ‫געווען ביי מענטשן וואס קענען יא זען! זיי וואלטן דאך געקענט‬ ‫זיי שוין אנגעקוקט ווי עפעס וואס קומט זיך זיי‪ .‬ווען א באדינער‬ ‫זען מיט די אייגענע אויגן די גאנצע שיינקייט און גוטסקייט וואס‬ ‫האט זיך אביסל פארשפעטיגט מיטן עסן‪ ,‬האט מען אים שוין‬ ‫מען שטעלט זיי צו!“‬ ‫אנגעשריגן‪ ,‬און אויב עפעס איז נישט געווען פונקט לויט זייער‬ ‫דער געדאנק האט דעם קעניג שטארק באנומען‪ ,‬און ווען ער‬ ‫געשמאק‪ ,‬האבן זיי זיך באקלאגט ווי מען וואלט זיי געטון א‬ ‫איז צוריקגעקומען אין פאלאץ‪ ,‬האט ער באשלאסן צו טון נאך‬ ‫גרויסן עוולה‪.‬‬ ‫א גרעסערע טובה‪ .‬ער האט געלאזט רופן זיינע באאמטע און זיי‬ ‫איין אוונט זענען עטליכע פון די איינוואוינער געזעסן אינעם‬ ‫באפוילן אויפצובויען נאך א הויז‪ ,‬אבער דאס מאל זאל עס זיין‬ ‫גרויסן זאל‪ ,‬נאכדעם וואס זיי האבן געענדיגט עסן א רייכע‬ ‫א גאר פראכטפולע געביידע‪ ,‬מיט גרויסע זאלן‪ ,‬שיינע צימערן‬ ‫מאלצייט‪ .‬דער טיש איז נאך געווען פול מיט גוטע שפייזן‪ ,‬און‬ ‫און א ברייטן גארטן‪ .‬אין דעם הויז זאלן וואוינען מענטשן וואס‬ ‫אלע זענען געזעסן אויף זייערע באקוועמע בענקלעך‪ .‬פלוצלינג‬ ‫קענען זען‪ ,‬און מען זאל זיי צושטעלן אלעס וואס זיי דארפן‪,‬‬ ‫האט זיך איינער פון זיי אנגערופן מיט א טענה‪„ :‬איך פארשטיי‬ ‫מיט דער גרעסטער הרחבה‪ .‬אויך זאל מען פאר זיי ברענגען‬ ‫נישט‪ ,‬פארוואס דארף מען אונז דא באהאנדלען ווי קליינע‬ ‫געלערנטע לערער‪ ,‬וואס זאלן זיי אויסלערנען פארשידענע‬ ‫זיין פראכטפולער מרכבה‪ ,‬דעם זעלבן קעניג וואס האט זיי‬ ‫קינדער? מען שטעלט אונז צו א סדר‪ ,‬מען זאגט אונז ווען די‬ ‫צוגעשטעלט זייער גאנצע באקוועמע לעבן‪.‬‬ ‫לערער זאלן קומען‪ ,‬און מען וויל אונז אלעמאל זאגן וואס מיר‬ ‫אבער אנשטאט זיך צו פרייען און ארויסגיין באגריסן דעם‬ ‫זאלן טון‪ .‬וואס איז דאס פאר א לעבן?“‬ ‫קעניג מיט ווערטער פון דאנק‪ ,‬איז געשען עפעס וואס קיינער‬ ‫זיינע ווערטער האבן גלייך געפונען אן אפקלאנג ביי די‬ ‫וואלט זיך נישט געקענט פארשטעלן‪ .‬איינער פון די איינוואוינער‬ ‫אנדערע‪„ .‬ער איז דאך גערעכט!“ האט זיך א צווייטער אנגערופן‪.‬‬ ‫האט אויפגעריסן דאס פענסטער‪ ,‬ארויסגעשטעקט דעם קאפ און‬ ‫„מיר זענען דאך נישט קיין קליינע קינדער‪ ,‬נאר ערוואקסענע‪,‬‬ ‫אנגעהויבן שרייען מיט חוצפה‪„ :‬קוקט נאר! דא פארט ער‪ ,‬דער‬ ‫קלוגע מענטשן‪ .‬מיר האבן שוין אזויפיל געלערנט און פארשטייען‬ ‫קעניג וואס האט אונז דא איינגעשפארט און וויל אונז באפעלן‬ ‫אליין וואס עס איז גוט פאר אונז‪ .‬פארוואס דארפן מיר האבן‬ ‫ווי אזוי מיר זאלן לעבן!“ א צווייטער האט גלייך צוגעלייגט נאך‬ ‫אנדערע וואס זאלן אונז שטענדיג זאגן וואס צו טון?“ אזוי האט‬ ‫שארפערע ווערטער‪ ,‬און א דריטער האט שוין אנגעהויבן שעלטן‬ ‫איינער צוגעלייגט נאך א טענה‪ ,‬און א צווייטער נאך א טענה‪ ,‬ביז‬ ‫דעם קעניג מיט אפענע בזיונות‪ .‬אזוי זענען זיי געשטאנען ביי די‬ ‫עס האט זיך שוין אנטוויקלט א גאנצע שמועס איבער דעם וואס‬ ‫פענסטער און ארויסגעשריגן זייערע טענות קעגן דעם קעניג‪,‬‬ ‫זיי זענען נישט גענוג פריי צו טון וואס זיי ווילן‪.‬‬ ‫אן זיך אפילו צו דערמאנען אין די אלע טובות וואס ער האט זיי‬ ‫צוביסלעך האבן זיי שוין אינגאנצן פארגעסן ווער עס האט‬ ‫געטון‪.‬‬ ‫זיי אהערגעברענגט‪ ,‬און וועמען זיי האבן צו פארדאנקען זייער‬ ‫די הויכע געשרייען האבן דערגרייכט די אויערן פונעם קעניג‪,‬‬ ‫גאנצע באקוועמע לעבן‪ .‬אנשטאט צו רעדן פון דער גרויסער‬ ‫וואס איז געזעסן אין זיין מרכבה‪ .‬ער האט גלייך געהייסן אפשטעלן‬ ‫טובה וואס דער קעניג האט געטון מיט זיי‪ ,‬האבן זיי נאר געזוכט‬ ‫די פערד‪ ,‬און זיך צוגעהערט צו די קולות‪ .‬אין אנהייב האט ער זיך‬ ‫וואס עס פעלט זיי נאך‪ .‬זיי האבן זיך אנגעהויבן גרויסהאלטן‬ ‫אפילו נישט געקענט פארשטעלן אז די ווערטער מיינען טאקע‬ ‫מיט זייער חכמה און השכלה‪ ,‬ביז זיי האבן זיך שוין געשפירט ווי‬ ‫אים‪ .‬אבער נאך איידער ער האט געקענט עפעס פרעגן‪ ,‬האט זיך‬ ‫זיי פארשטייען בעסער פונעם קעניג אליין‪ .‬די חכמה‪ ,‬וואס דער‬ ‫ווידער געהערט א הויכער געשריי פון די פענסטער‪„ :‬וויי צו דעם‬ ‫קעניג האט זיי געגעבן די מעגליכקייט זיך צו לערנען‪ ,‬האבן זיי‬ ‫קעניג‪ ,‬וואס האט אונז דא אריינגעצוואונגען און וויל אונז נישט‬ ‫יעצט גענוצט צו טענה'ן קעגן אים‪ .‬און דאס גוטס‪ ,‬וואס ער האט‬ ‫לאזן לעבן ווי אזוי מיר ווילן!“ די באגלייטער פונעם קעניג זענען‬ ‫זיי געשאנקען‪ ,‬האט זיי געברענגט צו שפירן אז זיי דארפן אים‬ ‫ערשטוינט געווארן פון אזא חוצפה‪ .‬דאס איז שוין נישט געווען‬ ‫שוין בכלל נישט‪.‬‬ ‫קיין פשוט'ע טענה‪ ,‬נאר אן אפענע מרידה קעגן דעם קעניג‪.‬‬ ‫איינער פון די באדינער‪ ,‬וואס איז געשטאנען אין דער זייט‬ ‫דער קעניג האט אויפגעהויבן זיינע אויגן און באטראכט דאס‬ ‫און זיך צוגעהערט צו זייערע שמועס‪ ,‬האט זיך נישט געקענט‬ ‫פראכטפולע הויז‪ .‬ער האט געזען די שיינע פענסטער וואס ער‬ ‫איינהאלטן‪ .‬ער איז צוגעגאנגען צו זיי און זיך פארזיכטיג‬ ‫האט געהייסן מאכן‪ ,‬די טייערע טירן וואס ער האט באצאלט‪ ,‬און‬ ‫אנגערופן‪„ :‬אבער רבותי‪ ,‬איר געדענקט דאך נאך ווי אזוי אייער‬ ‫די מענטשן פאר וועמען ער האט זיך אזוי שטארק געזארגט‪.‬‬ ‫לעבן האט אויסגעזען איידער איר זענט אהערגעקומען‪ .‬איר‬ ‫ער האט דאך אלעס געטון כדי זיי זאלן קענען פירן א גוט און‬ ‫האט דאך דעמאלטס נישט געהאט אפילו א קליינעם חלק‬ ‫באקוועם לעבן‪ ,‬און יעצט שטייען זיי דארט און שעלטן אים‬ ‫פון דעם גוטס וואס איר האט היינט‪ .‬דער קעניג האט זיך‬ ‫מיט די ערגסטע ווערטער‪ .‬פון די פענסטער וואס ער האט פאר‬ ‫דערבארעמט אויף אייך און אייך צוגעשטעלט אלעס וואס איר‬ ‫זיי געמאכט‪ ,‬האבן זיי ארויסגעשריגן זייערע בזיונות קעגן אים‪.‬‬ ‫דארפט‪ .‬ווי אזוי קענט איר יעצט האבן אזעלכע טענות?“ אבער‬ ‫נאכדעם וואס זיי האבן געגעסן זיין ברויט און גענאסן פון זיין‬ ‫איינער פון די איינוואוינער האט אים גלייך איבערגעהאקט‪„ :‬דו‬ ‫גוטסקייט‪ ,‬האבן זיי זיך דערוואגט צו שעלטן דעם וואס האט זיי‬ ‫דארפסט אונז נישט אויסלערנען וואס מיר זאלן טראכטן! מיר‬ ‫דאס אלעס געגעבן‪.‬‬ ‫פארשטייען שוין אליין גענוג גוט!“ דער באדינער האט געזען‬ ‫דער קעניג איז געווארן זייער אויפגערעגט‪ .‬ער האט געזען‬ ‫אז עס איז נישטא מיט וועמען צו רעדן‪ ,‬און איז שטילערהייט‬ ‫אז די מענטשן האבן נישט בלויז פארגעסן זיינע טובות‪ ,‬נאר‬ ‫ארויסגעגאנגען פונעם זאל‪.‬‬ ‫זענען שוין געקומען צו אזא מדריגה פון כפיות טובה‪ ,‬אז זיי‬ ‫עטליכע טעג שפעטער‪ ,‬ווען די איינוואוינער זענען‬ ‫דערוואגן זיך אפן צו מורד זיין קעגן אים‪ .‬ער האט גלייך געלאזט‬ ‫געזעסן אינעם הויז‪ ,‬האט זיך פלוצלינג געהערט פון דער גאס‬ ‫רופן דעם הויפט פון די קעניגליכע שומרים‪ ,‬און אים געגעבן א‬ ‫דער באקאנטער גערודער פון פערד און רעדער‪ .‬די קולות זענען‬ ‫שארפן באפעל‪ :‬די מענטשן זאלן געכאפט ווערן און באשטראפט‬ ‫געווארן אלץ נענטער‪ ,‬און ווען די מענטשן זענען צוגעגאנגען‬ ‫ווערן מיט מיתה‪ ,‬ווי דער דין פון מורדים במלכות‪ .‬די שומרים‬ ‫צו די פענסטער‪ ,‬האבן זיי געזען ווי די קעניגליכע מרכבה פארט‬ ‫האבן זיך גלייך גענומען אויספירן דעם באפעל‪ ,‬און זענען אריין‬ ‫פארביי‪ ,‬באגלייט מיט שיינע פערד און א גאנצע רייע קעניגליכע‬ ‫אינעם פראכטפולן הויז צו כאפן די מורדים‪.‬‬ ‫באדינער‪ .‬זיי האבן קלאר געקענט זען דעם קעניג זיצן אין‬ ‫זייער גוטן קעניג‪ ,‬פונקט ווי זיי האבן געטון דאס ערשטע מאל‪.‬‬ ‫מיטאמאל האט זיך דער גאנצער מצב אינעם הויז געטוישט‪.‬‬ ‫די בלינדע מענטשן האבן נישט געוואוסט וואס עס האט זיך‬ ‫די זעלבע מענטשן‪ ,‬וואס האבן זיך נאך מיט עטליכע מינוט פריער‬ ‫נארוואס אפגעשפילט אינעם צווייטן הויז‪ .‬זיי האבן נישט געזען‬ ‫אזוי גרויסגעהאלטן מיט זייער חכמה און וויכטיגקייט‪ ,‬זענען‬ ‫יעצט געשטאנען פארלוירן און דערשראקן‪ .‬זיי האבן געזען ווי‬ ‫די פראכטפולע מרכבה‪ ,‬און אויך נישט דעם קעניג וואס איז‬ ‫די קעניגליכע שומרים קומען אריין מיטן באפעל זיי צו כאפן‪,‬‬ ‫געזעסן דערין‪ .‬זיי האבן בלויז געוואוסט אז דער גוטער קעניג‪,‬‬ ‫און האבן זיך אומגעקוקט איינער אויפן צווייטן‪ ,‬נישט וויסנדיג‬ ‫וואס האט זיי ארויסגעהאלפן פון זייער ביטערן מצב און זיי‬ ‫וואס צו טון‪ .‬זיי האבן דאך געמיינט אז זיי זענען אזוי קלוג און‬ ‫צוגעשטעלט א גוט לעבן‪ ,‬געפינט זיך יעצט נישט ווייט פון זיי‪.‬‬ ‫שטארק‪ ,‬און אז קיינער קען זיי נישט זאגן וואס צו טון‪ .‬אבער‬ ‫דאס איז פאר זיי שוין געווען גענוג‪ ,‬כדי ארויסצוקומען און אים‬ ‫יעצט‪ ,‬ווען דער קעניג האט באשלאסן זיי צו באשטראפן‪ ,‬האט‬ ‫מיטן גאנצן הארץ באדאנקען פאר זיינע גרויסע טובות‪.‬‬ ‫זיי זייער גאנצע חכמה און גרויסקייט גארנישט געקענט העלפן‪.‬‬ ‫די בלינדע מענטשן‪ ,‬וואס האבן דעם קעניג קיינמאל נישט‬ ‫די קעניגליכע מרכבה איז דערווייל ווייטערגעפארן‪ ,‬און נאך‬ ‫א קורצער צייט איז זי אנגעקומען נעבן דעם ערשטן הויז‪ ,‬וואו די‬ ‫געקענט זען‪ ,‬האבן געוואוסט צו דערקענען זיין גוטסקייט און‬ ‫בלינדע מענטשן האבן געוואוינט‪ .‬ווי נאר זיי האבן געהערט דעם‬ ‫אים דאנקען מיטן גאנצן הארץ‪ .‬אבער די מענטשן וואס האבן‬ ‫באקאנטן גערודער פון די פערד און די רעדער‪ ,‬האבן זיי גלייך‬ ‫געהאט אפענע אויגן‪ ,‬און האבן קלאר געזען דאס גאנצע גוטס‬ ‫פארשטאנען אז דער קעניג פארט פארביי‪ .‬זיי זענען מיט גרויס‬ ‫וואס ער האט זיי געגעבן‪ ,‬האבן נישט געוואלט אנערקענען זיין‬ ‫פרייד ארויסגעקומען צום אריינגאנג‪ ,‬האבן זיך געבויגן מיט דרך‬ ‫גוטסקייט‪ ,‬און האבן זיך גאר אויפגעשטעלט קעגן אים‪.‬‬ ‫ארץ‪ ,‬און אנגעהויבן אויסרופן ווערטער פון דאנק און שבח פאר‬ ‫פונקט ווי די בלינדע מענטשן אינעם משל האבן נישט‬ ‫דער משל‪ ,‬וואס ווערט געברענגט אין „דעת זקנים מבעלי‬ ‫געקענט זען דעם קעניג‪ ,‬אבער האבן דאך געוואוסט אז ער‬ ‫התוספות“‪ ,‬איז נישט בלויז א מעשה פון צוויי גרופעס‬ ‫איז דער וואס האט זיי צוגעשטעלט זייער גאנצע טובה‪ ,‬אזוי‬ ‫מענטשן וואס האבן באקומען טובות פונעם קעניג‪ .‬אין‬ ‫האבן אויך די וואסערן‪ ,‬כאטש זיי פארמאגן נישט די כוחות‬ ‫דעם משל ליגט א טיפער יסוד‪ ,‬וואס לערנט אונז פארוואס‬ ‫פון א מענטש‪ ,‬אויסגעפירט זייער תפקיד אין דער בריאה‪.‬‬ ‫דער אייבערשטער האט באשאפן דעם מענטש‪ ,‬וואס פאר‬ ‫זיי האבן ארויסגעברענגט דעם שבח פונעם באשעפער‪ ,‬און‬ ‫א תפקיד א מענטש האט אויף דער וועלט‪ ,‬און וואס עס‬ ‫דערמיט מקיים געווען דעם צוועק פאר וועלכן זיי זענען‬ ‫איז געשען ווען דער דור המבול האט זיך דערווייטערט פון‬ ‫באשאפן געווארן‪ .‬זיי האבן נישט געהאט קיין מענטשליכן‬ ‫דעם תפקיד‪ .‬כדי דאס גוט צו פארשטיין‪ ,‬דארפן מיר קודם‬ ‫פארשטאנד‪ ,‬אבער זיי האבן דאך ארויסגעברענגט דעם‬ ‫זען ווער עס זענען די בלינדע מענטשן‪ ,‬און ווער עס זענען‬ ‫כבוד שמים וואס האט געדארפט ארויסקומען פון זיי‪.‬‬ ‫די מענטשן מיט די אפענע אויגן‪.‬‬ ‫די צווייטע גרופע מענטשן‪ ,‬די וואס האבן געהאט אפענע‬ ‫די בלינדע מענטשן פונעם משל זענען א רמז אויף די‬ ‫אויגן און האבן געוואוינט אינעם פראכטפולן הויז‪ ,‬זענען א‬ ‫וואסערן‪ ,‬וואס האבן באדעקט די וועלט אין אנהייב פון דער‬ ‫רמז אויף די מענטשן פונעם דור המבול‪ .‬דער אייבערשטער‬ ‫בריאה‪ ,‬נאך איידער השי"ת האט באשאפן דעם מענטש‪.‬‬ ‫האט באשאפן דעם מענטש מיט גאר א הויכער מדריגה‪.‬‬ ‫די וואסערן האבן נישט קיין אויגן צו זען די שיינקייט פון‬ ‫אנדערש ווי די וואסערן‪ ,‬האט דער מענטש באקומען אויגן‬ ‫דער וועלט‪ ,‬נישט קיין שכל צו פארשטיין דעם גרויסן חסד‬ ‫צו זען‪ ,‬אויערן צו הערן‪ ,‬א שכל צו פארשטיין‪ ,‬און א דעת‬ ‫פונעם באשעפער‪ ,‬און נישט קיין בחירה צו דינען דעם‬ ‫צו דערקענען דעם גרויסן חסד פונעם באשעפער‪ .‬ער האט‬ ‫אייבערשטן ווי א מענטש‪ .‬און דאך האבן די וואסערן‪ ,‬אויף‬ ‫אויך באקומען א בחירה‪ ,‬כדי ער זאל קענען אויסקלויבן‬ ‫זייער אייגענעם אופן‪ ,‬ארויסגעברענגט דעם כבוד פונעם‬ ‫דעם גוטן וועג און דינען דעם אייבערשטן מתוך הכרה און‬ ‫אייבערשטן‪ ,‬ווי דער פסוק זאגט‪„ :‬נָ ְשׂאּו נְ ָהרֹות ה׳ נָ ְשׂאּו נְ ָהרֹות‬ ‫פארשטאנד‪.‬‬ ‫קֹולָ ם“‪.‬‬ ‫האבן אים געלויבט און געדאנקט מיטן גאנצן הארץ‪ .‬אבער‬ ‫דעריבער האט דער אייבערשטער צוגעגרייט פארן‬ ‫די מענטשן וואס האבן געהאט אפענע אויגן‪ ,‬און האבן‬ ‫מענטש א גאנצע וועלט‪ ,‬פול מיט אלע גוטע זאכן וואס ער‬ ‫קלאר געזען די פראכטפולע וואוינונג וואס דער קעניג‬ ‫דארף האבן‪ .‬די זון שיינט‪ ,‬די ערד גיט ארויס איר יבול‪ ,‬עס‬ ‫האט פאר זיי אויפגעבויט‪ ,‬האבן זיך אויפגעשטעלט קעגן‬ ‫איז פאראן וואסער צו טרינקען‪ ,‬לופט צו אטעמען‪ ,‬און אלע‬ ‫אים און אים באליידיגט‪ .‬דאס זעלבע גוטס‪ ,‬וואס וואלט זיי‬ ‫באדערפענישן וואס דער מענטש דארף צום לעבן‪ .‬אלעס‬ ‫געדארפט ברענגען צו א גרעסערער דאנקבארקייט‪ ,‬האט‬ ‫איז אים צוגעשטעלט געווארן‪ ,‬כדי ער זאל קענען לעבן מיט‬ ‫זיי אנשטאט דעם געברענגט צו גאוה און מרידה‪.‬‬ ‫הרחבת הדעת‪ ,‬באטראכטן די וואונדער פון דער בריאה‪ ,‬און‬ ‫דערקענען דעם וואס האט אים דאס אלעס געשאנקען‪ .‬און‬ ‫און דא קומען מיר צו פארשטיין דעם טיפן באדייט פון‬ ‫איהם דינען‪.‬‬ ‫דער פרשה פונעם מבול‪ ,‬און די גרויסע לימודים וואס מען‬ ‫קען ארויסנעמען דערפון‪.‬‬ ‫און דער דור המבול האט טאקע זוכה געווען צו אן‬ ‫אויסערגעווענליכן שפע‪ .‬זיי האבן געקענט איינמאל‬ ‫די תורה דערציילט אונז‪ ,‬אז ווען דער דור המבול האט‬ ‫איינזייען די ערד‪ ,‬און זי האט ארויסגעגעבן גענוג יבול אויף‬ ‫זיך פארדארבן און אנגעפילט די וועלט מיט עבירות‪ ,‬האט‬ ‫פערציג יאר‪ .‬מען קען זיך קוים פארשטעלן וואס פאר א‬ ‫דער אייבערשטער באשלאסן צו ברענגען אויף זיי דעם‬ ‫ברכה דאס איז געווען‪ .‬א מענטש האט נישט געדארפט זיין‬ ‫מבול‪ .‬דער פסוק זאגט‪„ :‬וַ ֲאנִ י ִהנְ נִ י ֵמבִ יא ֶאת ַה ַמּּבּול ַמיִ ם ַעל‬ ‫פארנומען יעדן טאג מיט שווערע ארבעט כדי צו פארדינען‬ ‫ָה ָא ֶרץ“‪ .‬דא שטעלט זיך אבער א שטארקע קשיא‪ :‬פארוואס‬ ‫זיין ברויט‪ .‬ער האט געהאט אלעס וואס ער דארף‪ ,‬און נאך‬ ‫האט דער אייבערשטער אויסגעקליבן דווקא וואסער‪ ,‬כדי‬ ‫גענוג פרייע צייט זיך צו פארטיפן אין חכמה און אין דער‬ ‫צו באשטראפן דעם דור המבול? פארן אייבערשטן פעלט‬ ‫הכרה פונעם באשעפער‪.‬‬ ‫דאך נישט קיין וועג ווי אזוי צו ברענגען אן עונש‪ .‬פארוואס‬ ‫איז דער עונש געקומען דווקא דורך א מבול וואס האט‬ ‫אבער דא האט זיך ארויסגעשטעלט דער גרויסער‬ ‫פארפלייצט די גאנצע וועלט?‬ ‫חילוק צווישן די צוויי‪ .‬די וואסערן‪ ,‬וואס האבן נישט געהאט‬ ‫קיין אויגן און קיין מענטשליכן שכל‪ ,‬האבן ארויסגעברענגט‬ ‫חז"ל געבן אונז שוין א טעם אויף דעם‪ ,‬ווי עס שטייט‬ ‫דעם כבוד פונעם אייבערשטן‪ .‬אבער די מענטשן‪ ,‬וואס‬ ‫אין מסכת סנהדרין‪„ :‬ברותחין קלקלו וברותחין נידונו“‪ .‬אזוי‬ ‫האבן יא געהאט אפענע אויגן און א קלארן שכל‪ ,‬האבן‬ ‫ווי די מענטשן פונעם דור המבול האבן געזינדיגט מיט דער‬ ‫נישט געוואלט אנערקענען דעם וואס האט זיי דאס אלעס‬ ‫היץ פון זייערע תאוות‪ ,‬זענען זיי באשטראפט געווארן‬ ‫געגעבן‪.‬‬ ‫מיט הייסע וואסערן‪ .‬דאס איז געווען א מדה כנגד מדה‪,‬‬ ‫אז זייער עונש זאל זיין צוגעפאסט צו זייערע עבירות‪.‬‬ ‫אנשטאט אויסצונוצן דעם גרויסן שפע צו דינען‬ ‫אבער לויט דעם משל קענען מיר פארשטיין נאך א טיפערן‬ ‫דעם אייבערשטן‪ ,‬האבן די מענטשן פונעם דור המבול‬ ‫באדייט דערין‪ :‬פארוואס דווקא די וואסערן‪ ,‬וואס האבן‬ ‫זיך פארטון אין זייער אייגענעם גוטן לעבן‪ .‬זיי האבן זיך‬ ‫אמאל באדעקט די וועלט‪ ,‬זענען צוריקגעקומען און האבן‬ ‫אזוי שטארק צוגעוואוינט צו די טובות‪ ,‬אז זיי האבן שוין‬ ‫פארפלייצט די ערד‪.‬‬ ‫אויפגעהערט טראכטן פון וואנעט אלעס קומט‪ .‬די מתנות‬ ‫האבן זיי גענומען פאר זיך‪ ,‬אבער דעם נותן המתנה האבן זיי‬ ‫כדי דאס צו פארשטיין‪ ,‬דארפן מיר קודם וויסן א‬ ‫פארגעסן‪ .‬און נישט בלויז האבן זיי אויפגעהערט דאנקען‬ ‫יסודות'דיגע זאך‪ :‬פארוואס האט דער אייבערשטער בכלל‬ ‫דעם אייבערשטן‪ ,‬נאר זיי האבן זיך גאר באנוצט מיט די‬ ‫באשאפן די וועלט? פארוואס האט ער באשאפן אזא גרויסע‬ ‫כוחות און די מעגליכקייטן וואס ער האט זיי געגעבן‪ ,‬כדי‬ ‫און וואונדערליכע בריאה‪ ,‬מיט אזויפיל באשעפענישן‪,‬‬ ‫צו זינדיגן און טון קעגן זיין רצון‪.‬‬ ‫אזויפיל שיינע זאכן און אזויפיל מעגליכקייטן? איז דען‬ ‫דער גאנצער ציל בלויז אז מענטשן זאלן קענען עסן און‬ ‫דאס איז גענוי וואס עס האט פאסירט אינעם משל‪ .‬די‬ ‫טרינקען‪ ,‬וואוינען באקוועם‪ ,‬פארדינען געלט און הנאה‬ ‫בלינדע מענטשן‪ ,‬וואס האבן נישט געקענט זען דעם קעניג‪,‬‬ ‫צוגעגרייט א וועלט פארן מענטש‪ .‬דער פסוק זאגט‪„ :‬יִ ָקּוּו‬ ‫האבן פונעם לעבן? אוודאי נישט! די גאנצע בריאה איז‬ ‫ַה ַמּיִ ם ִמ ַת ַּחת ַה ָשּ ַׁמיִ ם ֶאל ָמקֹום ֶא ָחד וְ ֵת ָר ֶאה ַהיַ ּבָ ָּשׁה“‪ .‬די וואסערן האבן זיך‬ ‫באשאפן געווארן פאר א פיל העכערן און הייליגערן צוועק‪.‬‬ ‫צוזאמגענומען אויף איין פלאץ‪ ,‬די יבשה האט זיך באוויזן‪,‬‬ ‫מען קען זיך דאס אביסל פארשטעלן מיט א גרויסער‬ ‫און דער מענטש האט באקומען א ברייטע און שיינע וועלט‪,‬‬ ‫פאבריק‪ ,‬וואו הונדערטער ארבייטער זענען פארנומען‬ ‫וואו ער זאל קענען לעבן און אויספירן זיין שליחות‪.‬‬ ‫מיט פארשידענע ארבעטן‪ .‬גרויסע מאשינען דרייען זיך‬ ‫די וואסערן האבן כביכול אפגעגעבן זייער פלאץ‪ ,‬כדי‬ ‫א גאנצן טאג‪ ,‬לאסט־וועגענער ברענגען אריין סחורה‪ ,‬און‬ ‫עס זאל קענען ארויסקומען א נאך גרעסערער כבוד שמים‬ ‫פארטיגע פראדוקטן ווערן איינגעפאקט און ארויסגעשיקט‪.‬‬ ‫דורך דעם מענטש‪ .‬ווייל אויב די וואסערן‪ ,‬וואס האבן נישט‬ ‫איינער וואס קומט אריין און זעט דעם גאנצן גערודער‪,‬‬ ‫קיין מענטשליכן פארשטאנד‪ ,‬קענען ארויסברענגען אזא‬ ‫קען מיינען אז דער ציל פון דער פאבריק איז פשוט אז די‬ ‫שבח צום אייבערשטן‪ ,‬איז דאך אוודאי אז דער מענטש‪,‬‬ ‫מאשינען זאלן ארבעטן‪ .‬אבער דער בעל־הבית האט דאך‬ ‫וואס האט באקומען אזויפיל העכערע כוחות‪ ,‬וועט קענען‬ ‫אויפגעשטעלט די גאנצע פאבריק פאר א געוויסן צוועק‪,‬‬ ‫ארויסברענגען א נאך גרעסערן שבח‪ .‬ער וועט באטראכטן‬ ‫און אלע ארבעטן דארפן דינען דעם ציל פאר וועלכן ער‬ ‫די וועלט‪ ,‬דערקענען דעם חסד פונעם באשעפער‪ ,‬און‬ ‫האט זי אויפגעשטעלט‪.‬‬ ‫אויסנוצן אלע זיינע כוחות צו דינען דעם אייבערשטן‪.‬‬ ‫ביים אייבערשטן איז‪ ,‬פארשטייט זיך‪ ,‬נישט שייך‬ ‫אבער וואס איז למעשה געשען? דער מענטש האט‬ ‫קיין געשעפטליכע הנאה אדער א חסרון וואס אונזער‬ ‫געטון פונקט פארקערט‪ .‬דער דור המבול האט באקומען א‬ ‫עבודה דארף אויספילן‪ .‬אבער דער פארגלייך העלפט אונז‬ ‫וועלט פול מיט ברכה און שפע‪ ,‬אבער אנשטאט דערמיט‬ ‫פארשטיין אז די וועלט איז נישט באשאפן געווארן אן קיין‬ ‫צו דינען דעם אייבערשטן‪ ,‬האבן זיי גענוצט דעם שפע‬ ‫תכלית‪ .‬דער פסוק זאגט‪ֹּ„ :‬כּל ָּפ ַַּעל ה׳ ַלַ ַּמ ֲֲּעֵנֵ הּו“ ‪ -‬אלעס וואס‬ ‫צו זינדיגן‪ .‬אנשטאט דאנקען דעם באשעפער פאר זיינע‬ ‫דער אייבערשטער האט באשאפן‪ ,‬האט א ציל‪ .‬און דער נביא‬ ‫גרויסע חסדים‪ ,‬האבן זיי זיך גרויסגעהאלטן מיט זייערע‬ ‫אִתיו ְיְ ַַצ ְְר ִּּתיו ַַאף ֲֲע ִׂׂש ִיִתיו“‪ .‬די גאנצע‬ ‫בֹוִדי ְָּבָּר ִ‬ ‫ישעיהו זאגט‪ִ„ :‬לִ ְכְ ִ‬ ‫אייגענע כוחות‪ .‬און אנשטאט ארויסצוברענגען כבוד שמים‪,‬‬ ‫בריאה איז באשאפן געווארן כדי עס זאל ארויסקומען‬ ‫האבן זיי מיט זייערע מעשים געטון פונקט דעם פארקערטן‬ ‫דערפון כבוד שמים‪ ,‬און די מענטשן זאלן דערקענען דעם‬ ‫זאך‪.‬‬ ‫אייבערשטן און טון זיין רצון‪.‬‬ ‫זיי האבן באקומען אויגן כדי צו זען דעם גוטס פונעם‬ ‫יעצט פארשטייען מיר פארוואס דער אייבערשטער האט‬ ‫אייבערשטן‪ ,‬אבער זיי האבן נישט געוואלט זען‪ .‬זיי האבן‬ ‫באשאפן דעם מענטש מיט אזויפיל כוחות און מעגליכקייטן‪.‬‬ ‫באקומען א שכל כדי צו דערקענען דעם באשעפער‪ ,‬אבער‬ ‫די וואסערן האבן שוין פריער ארויסגעברענגט דעם שבח‬ ‫זיי האבן גענוצט זייער פארשטאנד צו גיין קעגן זיין רצון‪.‬‬ ‫פונעם אייבערשטן‪ ,‬אבער זיי האבן נישט דעם פארשטאנד‬ ‫און די בחירה וואס דער מענטש פארמאגט‪ .‬דער מענטש‬ ‫מיט דעם קענען מיר שוין פארשטיין פארוואס דער‬ ‫קען דאך זען די שיינקייט פון דער וועלט‪ ,‬פארשטיין די‬ ‫עונש פונעם דור המבול איז געקומען דווקא דורך וואסער‪.‬‬ ‫חכמה וואס ליגט אין יעדער זאך‪ ,‬און מיט זיין אייגענעם‬ ‫די וואסערן‪ ,‬וואס האבן שוין פריער ארויסגעברענגט‬ ‫שכל דערקענען אז אלעס קומט פונעם אייבערשטן‪.‬‬ ‫דעם שבח פונעם אייבערשטן‪ ,‬האבן זיך צוזאמגענומען‬ ‫דערפאר איז זיין תפקיד נאך פיל גרעסער‪ ,‬ווייל ער קען‬ ‫און געלאזט פלאץ פארן מענטש‪ ,‬כדי ער זאל קענען‬ ‫דינען דעם אייבערשטן מיט דעת‪ ,‬מיט בחירה און מיט א‬ ‫אויספירן זיין העכערן תפקיד‪ .‬אבער ווען דער מענטש האט‬ ‫טיפער הכרה‪.‬‬ ‫פארפעלט זיין שליחות‪ ,‬און האט גאר גענוצט די מתנות‬ ‫פונעם אייבערשטן צו מרידה זיין קעגן אים‪ ,‬זענען דווקא‬ ‫און פונקט ווי אינעם משל‪ ,‬וואו דער קעניג האט‬ ‫די זעלבע וואסערן צוריקגעקומען און האבן פארפלייצט‬ ‫געוואלט צושטעלן א נאך שענערע וואוינונג פאר מענטשן‬ ‫די וועלט‪.‬‬ ‫וואס קענען זען‪ ,‬אזוי האט דער אייבערשטער‪ ,‬כביכול‪,‬‬ ‫ארבעט זיך נישט אויס פונקט ווי ער האט געוואלט‪ ,‬קען ער‬ ‫דאס איז געווען א שרעקליכער מדה כנגד מדה‪ .‬די‬ ‫ווערן אזוי פארנומען מיט יענעם חסרון‪ ,‬אז ער פארגעסט‬ ‫וואסערן‪ ,‬וואס האבן נישט קיין אויגן און קיין מענטשליכן‬ ‫פון די אלע טובות וואס ער האט יא באקומען‪ .‬דער מענטש‬ ‫שכל‪ ,‬האבן אויסגעפירט זייער תפקיד אין דער בריאה‪.‬‬ ‫קען זיך אזוי שטארק פארטון אין דעם וואס עס פעלט אים‪,‬‬ ‫אבער דער מענטש‪ ,‬וואס האט יא געהאט אפענע אויגן און‬ ‫ביז ער באמערקט שוין כמעט נישט דעם גרויסן שפע וואס‬ ‫א פארשטאנד‪ ,‬האט זיך דערווייטערט פונעם צוועק פאר‬ ‫דער אייבערשטער גיט אים יעדן איינציגן טאג‪.‬‬ ‫וועלכן ער איז באשאפן געווארן‪ .‬און ווען דער מענטש האט‬ ‫נישט אויסגענוצט זיין העכערע מדריגה צו ברענגען כבוד‬ ‫און דאס איז דער גרויסער לימוד פונעם משל‪ :‬מיר טארן‬ ‫שמים‪ ,‬זענען די וואסערן צוריקגעקומען און האבן ווידער‬ ‫נישט ווערן אזוי געוואוינט צו די מתנות פונעם אייבערשטן‪,‬‬ ‫באדעקט דעם פלאץ וואס מען האט צוגעגרייט פאר זיי‪.‬‬ ‫אז מיר זאלן פארגעסן דעם וואס האט אונז געשאנקען די‬ ‫דערמיט ווערט דער משל אזוי קלאר‪ .‬דער קעניג‬ ‫מתנות‪.‬‬ ‫האט געהערט ווי די בלינדע מענטשן לויבן אים‪ ,‬און האט‬ ‫אויך ווען א מענטש גייט דורך שוועריקייטן און‬ ‫דעריבער אויפגעשטעלט א נאך פראכטפולערע וואוינונג‬ ‫אנטוישונגען‪ ,‬דארף ער געדענקען אז זיין גאנצע לעבן האט‬ ‫פאר מענטשן וואס קענען זען‪ .‬ער האט געהאפט אז זיי‬ ‫א העכערן ציל‪ .‬מיר קענען נישט פארשטיין דעם חשבון‬ ‫וועלן אים נאך פיל מער דאנקען‪ ,‬אבער אנשטאט דעם‬ ‫פון יעדן נסיון‪ ,‬און מיר ווייסן נישט פארוואס א געוויסע‬ ‫האבן זיי זיך אויפגעשטעלט קעגן אים‪ .‬אזוי אויך האט דער‬ ‫אייבערשטער צוגעגרייט א וועלט פארן מענטש‪ ,‬כדי דורך‬ ‫שוועריקייט קומט אויף א מענטש‪ .‬אבער מיר ווייסן יא‬ ‫אים זאל ארויסקומען א נאך גרעסערער כבוד שמים‪ .‬אבער‬ ‫אז אונזער תפקיד איז נישט בלויז צו האבן א באקוועם‬ ‫דער דור המבול האט זיך באנוצט מיט יענע מתנות צו גיין‬ ‫לעבן‪ ,‬נאר צו דינען דעם אייבערשטן אין יעדן מצב‪ .‬אויך‬ ‫קעגן דעם רצון הבורא‪.‬‬ ‫ווען עס גייט נישט אלעס ווי מען האט זיך פארגעשטעלט‪,‬‬ ‫קען א איד ארויסברענגען כבוד שמים דורך זיין אמונה‪ ,‬זיין‬ ‫אבער דער לימוד פונעם משל ענדיגט זיך נישט בלויז‬ ‫סבלנות און זיין גוטע התנהגות‪.‬‬ ‫מיטן דור המבול‪ .‬עס ליגט דא אויך א גרויסער מוסר‬ ‫השכל פאר יעדן איינציגן פון אונז‪ .‬מיר לעבן דאך אלע אין‬ ‫און ווען דער אייבערשטער שענקט א מענטש יא‬ ‫דעם גרויסן הויז וואס דער אייבערשטער האט פאר אונז‬ ‫הרחבה און גוטע מעגליכקייטן‪ ,‬דארף ער וויסן ווי אזוי זיי‬ ‫צוגעגרייט‪ .‬קיינער פון אונז האט זיך נישט אליין געגעבן‬ ‫אויסצונוצן‪ .‬האט ער באקומען א גוטן שכל‪ ,‬זאל ער אים‬ ‫זיינע אויגן‪ ,‬זיין שכל‪ ,‬זיין געזונט אדער זיין כח צו אטעמען‪.‬‬ ‫נוצן צו לערנען תורה און פארשטיין דעם רצון ה'‪ .‬האט‬ ‫יעדע זאך וואס מיר האבן‪ ,‬יעדע מעגליכקייט וואס שטייט‬ ‫ער באקומען פרנסה בהרחבה‪ ,‬זאל ער דערמיט העלפן‬ ‫אונז צו דער האנט‪ ,‬איז א מתנה פונעם אייבערשטן‪.‬‬ ‫אנדערע און טון צדקה און חסד‪ .‬האט ער באקומען געזונט‬ ‫און דא דארפן מיר זיך זייער אכטונג געבן‪ ,‬ווייל דער‬ ‫און כוחות‪ ,‬זאל ער זיי אויסנוצן צו טון מצוות און גוטע‬ ‫מענטש האט א טבע זיך צוצוגעוואוינען צו גוטע זאכן‪ .‬ווען‬ ‫מעשים‪ .‬יעדע מתנה וואס דער אייבערשטער גיט אונז‪ ,‬איז‬ ‫ער באקומט א נייע טובה‪ ,‬איז ער איז אין אנהייב פול מיט‬ ‫אויך א געלעגנהייט אויסצופירן דעם הייליגן תפקיד פאר‬ ‫פרייד און דאנקבארקייט‪ .‬אבער ווען די טובה האלט אן א‬ ‫וועלכן מיר זענען באשאפן געווארן‪.‬‬ ‫לענגערע צייט‪ ,‬ווערט זי שוין ביי אים א פשוט'ע זאך‪ .‬ער‬ ‫הייבט אן שפירן אז עס קומט זיך אים אזוי‪ ,‬און ער פארגעסט‬ ‫לאמיר נישט זיין ווי די מענטשן אינעם פראכטפולן‬ ‫שוין פון וואנעט די טובה קומט‪ .‬אזוי ווי די מענטשן אינעם‬ ‫הויז‪ ,‬וואס האבן געהאט אפענע אויגן צו זען אלע טובות‬ ‫פראכטפולן הויז‪ ,‬וואס האבן זיך אזוי צוגעוואוינט צו זייער‬ ‫פונעם קעניג‪ ,‬אבער זענען געבליבן בלינד צו זיין גוטסקייט‪.‬‬ ‫באקוועמען לעבן‪ ,‬אז זיי האבן שוין אינגאנצן פארגעסן‬ ‫לאמיר זיך לערנען פון די בלינדע מענטשן‪ ,‬וואס האבן דעם‬ ‫דעם קעניג וואס האט זיי דאס אלעס געגעבן‪.‬‬ ‫קעניג נישט געקענט זען‪ ,‬אבער האבן אים דערקענט דורך‬ ‫זיינע טובות און אים געדאנקט מיטן גאנצן הארץ‪.‬‬ ‫א מענטש קען אויפשטיין אינדערפרי מיט א געזונטן‬ ‫קערפער‪ ,‬קענען גיין‪ ,‬רעדן און זען‪ ,‬האבן א שטוב וואו צו‬ ‫דעת זקנים מבעלי התוספות‬ ‫וואוינען און ברויט אויפן טיש‪ .‬אבער אויב עפעס איינס‬ ‫כל הזכויות שמורות‬ ‫להערות והארות או לקבל הגליון מדי שבוע במייל‪,‬‬ ‫למכון א משל זיך צו לערנען‬ ‫‪musheltolearn@gmail.com‬‬ ‫אין להעתיק שום חלק מגליון זה בלי רשות המערכת‬