gilyoines.com חזרה לאתר · Back to the site

א קוואל פון חיזוק - אידיש · A Kvell Fin Chizuk - Yiddish — נח (2026-10-12)

מוציא לאור: א קוואל פון חיזוק - אידיש · A Kvell Fin Chizuk - Yiddish

שבוע: נח (2026-10-12)

א קוואל פון חיזוק - אידיש · A Kvell Fin Chizuk - Yiddish — נח (2026-10-12)

פתח את ה-PDF הורדה

‫בים‬ ‫בסיעתא דשמיא‬ ‫הר‬ ‫כות‬ ‫גליון פרדס התורה‬ ‫ב לז‬ ‫תנד‬ ‫נ‬ ‫פרשת נח תשפ"ז‬ ‫אידיש‬ ‫א קוואל‬ ‫פון חיזוק‬ ‫מאמר הפרשה • תפילה • תורה ומצוות •‬ ‫הילולא דצדיקיא • טבריא של מעלה‬ ‫י"ל ע"י מערכת‬ ‫פרנס הגליון‬ ‫'פרדס התורה' לכתיבת‬ ‫נתנדב לז"נ‬ ‫ועריכת שיעורי מורינו‬ ‫הרה"ק רבינו יואל‬ ‫הרב שליט"א‬ ‫בן הרה"ק רבינו חנני' יו"ט‬ ‫ליפא זצוקללה"ה מסאטמאר‬ ‫•••‬ ‫ע"י הרוצה בעילום שמו הי"ו‬ ‫הגליון יצא לאור בהסכמת גדולי‬ ‫ולזכות ברכה והצלחה בכל ענינים‬ ‫ישראל בארץ הקודש‪ ,‬דייני העדה‬ ‫החרדית‪ ,‬וגדולי רבני ארה"ב‬ ‫(ההסכמות במילואם נמצא‬ ‫בספר 'טבריא של מעלה'‬ ‫שיצא לאור ע"י מורינו הרב שליט"א)‬ ‫•••‬ ‫די גליונות קען מען באקומען‬ ‫ביי די פאלגענדיגע לאקאלן‪:‬‬ ‫קרית יואל‬ ‫בארא פארק‬ ‫כתר דזשודעיקא‬ ‫ביהמ״ד שומרי שבת‬ ‫‪97 Acres Rd.‬‬ ‫‪5302 13 Ave.‬‬ ‫ביהמ״ד עדת יראים וויען‬ ‫לעיקוואד‬ ‫‪1350 50 St.‬‬ ‫כתר דזשודעיקא‬ ‫ביהמ״ד הדרת קודש‬ ‫‪12 America Ave.‬‬ ‫סוואליווע‬ ‫ביהמ״ד סאטמאר‬ ‫‪4801 15 Ave.‬‬ ‫‪405 Forest Ave.‬‬ ‫וויליאמסבורג‬ ‫ביהמ״ד צאנז‬ ‫בנין בראך למטה‬ ‫קלויזענבורג‬ ‫לאקער ‪#405‬‬ ‫‪25 Havens Ave.‬‬ ‫‪Bedford Cor. Park‬‬ ‫ביהמ״ד בעלזא‬ ‫כתר דזשודעיקא‬ ‫‪44 Grove Springs‬‬ ‫‪801 Bedford Ave.‬‬ ‫‪Ct.‬‬ ‫מאורות‬ ‫טאמס ריווער‬ ‫‪218 Wallabout St.‬‬ ‫ביהמ״ד קהל בני יששכר‬ ‫מאנסי‬ ‫‪1767 Whitesville Rd.‬‬ ‫ביהמ״ד זוועהיל‬ ‫פלטבוש‬ ‫‪101 W Maple Ave.‬‬ ‫‪MB VINEYARD‬‬ ‫שיינער'ס שול‬ ‫‪3012 AVE J‬‬ ‫‪18 Forshay Rd.‬‬ ‫•••‬ ‫©‬ ‫להצטרפות קבלת שיעורי מורינו‬ ‫הרב שליט"א והגליונות באימייל‪,‬‬ ‫ניתן לפנות‪:‬‬ ‫‪shiurimlishmo@gmail.com‬‬ ‫להצטרפות קבלת הגליונות לבד‬ ‫באימייל‪ ,‬ניתן לפנות‪:‬‬ ‫‪pardesgilyones@gmail.com‬‬ ‫פ ‪+‬רדס‬ ‫פרשת נח‬ ‫תשפ"ז‬ ‫שיעורי‬ ‫הרה''ג רבי יששכר יהודה‬ ‫ה ‪+‬ת ור‪+‬ה‬ ‫גליון ‪50‬‬ ‫בערקוי שליט''א‬ ‫אב''ד פרדס התורה‬ ‫מח"ס שו"ת יהודה מחוקקי‬ ‫זכות פטרון השנה נתנדב לעילוי נשמת‬ ‫אלטע פערל רויזא בת הרה"ח ר' חיים משה ע"ה‬ ‫נפטרה ו' ניסן תשפ"ו אחר קבלת יסורים באהבה ובאמונה ובטחון‪,‬‬ ‫אידיש‬ ‫והיתה למופת לזה לכל משפחתה ומכירי' • ת‪.‬נ‪.‬צ‪.‬ב‪.‬ה‪.‬‬ ‫מאמר הפרשה‬ ‫גיין אין די וועגן פון די אבות הקדושים‬ ‫אינעם גליון‪:‬‬ ‫טאג‪-‬טעגליכן לעבן‬‫אין דעם ָ‬ ‫‪ 3‬מאמר הפרשה‬ ‫זיין ממש ווי אברהם‪ ,‬יצחק‬ ‫"מתי יגיעו מעשי למעשי‬ ‫און יעקב‪ ,‬אבער עכ"פ זאל עס‬ ‫אבותי"‪ָ :‬אנרירן אין זייערע‬ ‫‪ 6‬תפילה‬ ‫זיין אויפ'ן זעלבן שניט‪ ,‬אויפ'ן‬ ‫וועגן‬ ‫זעלבן דרך‪.‬‬ ‫‪ 8‬תורה ומצוות‬ ‫דאס איז דער פשט פון "מתי‬ ‫עס ידוע לכל וואס דער‬ ‫יגיעו מעשי למעשי אבותי"‪,‬‬ ‫הייליגער 'תנא דבי אליהו' (פרק‬ ‫דארף עס כאטש קענען‬ ‫איך ַ‬ ‫כה) זאגט‪" :‬חייב אדם לומר" – א‬ ‫‪ 9‬הילולא דצדיקיא‬ ‫מענטש איז מחויב צו זאגן – "מתי‬ ‫מחבר זיין‪ .‬דאס מיינט וואס‬ ‫דער קאצקער האט געזאגט‬ ‫יגיעו מעשי למעשי אבותי‪ ,‬למעשי‬ ‫‪ 11‬טבריא של מעלה‬ ‫דארפן זיך כאטש‬ ‫"אנרירן" – זיי ַ‬‫ָ‬ ‫אברהם"‪.‬‬ ‫קענען מדבק זיין‪ ,‬אז מיר זאלן‬ ‫עס איז באקאנט וואס דער‬ ‫קענען צוזאמשטעלן אונזער‬ ‫קאצקער זי"ע האט‬ ‫ָ‬ ‫הייליגער‬ ‫וועג מיט די וועגן פון די אבות‪,‬‬ ‫געזאגט‪ :‬אוודאי און אוודאי קען א‬ ‫די הייליגע אבות מיט די הייליגע‬ ‫מענטש נישט זיין קיין בעל דמיון‪,‬‬ ‫אצינד‪ ,‬לאמיר זיך מתבונן זיין‬ ‫אמהות‪.‬‬ ‫ווי קענען מיר דען צוקומען צו די‬ ‫אין די הייליגע דרכים פון אונזערע‬ ‫עס קומט פרשת נח‪ ,‬און ווען‬ ‫מעשים פון די אבות הקדושים?‬ ‫אבות ואמהות‪ ,‬וואס מיר קענען‬ ‫מ'לערנט חומש‪-‬רש"י דויערט‬ ‫נאר דער הייליגער קאצקער‬ ‫ָ‬ ‫זיך ארויסלערנען פון זיי‪.‬‬ ‫עס צייט ביז מ'קומט אןָ צום סוף‬ ‫האט געטייטשט "מתי יגיעו"‬ ‫יעדער איד דארף זיין א "רבי"‬ ‫סדרה‪ .‬געווענליך קומט מען דארט‬ ‫אלס א לשון פון 'נגיעה' – עס‬ ‫אן סוף וואך‪ ,‬פרייטאג אדער שבת‬ ‫דארף ָאנרירן‪ .‬דער פשט איז‪ ,‬ווי‬ ‫ַ‬ ‫אין זיין שטוב‬ ‫מ'כא ּפט זיך נישט אז‬ ‫קודש‪ ,‬און‬ ‫ַ‬ ‫דער אלטער פון קעלם זי"ע האט‬ ‫דער הייליגער 'ישמח ישראל'‬ ‫ביים סוף פון די סדרה איז אברהם‬ ‫דארפן זען‬‫מסביר געווען‪ ,‬אז מיר ַ‬ ‫פון אלכסנדר זי"ע האט געזאגט א‬ ‫אבינו שוין געבוירן געווארן‪.‬‬ ‫אז אונזערע מעשים זאלן קענען‬ ‫פתגם‪:‬‬ ‫קומענדיגע וואך‪ ,‬פרשת לך לך‪,‬‬ ‫גיין אויפ'ן זעלבן דרך און אויפ'ן‬ ‫דארף‬ ‫"יעדער איד אין זיין שטוב ַ‬ ‫גאר טיף אינמיטן‬ ‫האלט מען שוין ָ‬ ‫ַ‬ ‫זעלבן וועג פון די אבות הקדושים‪.‬‬ ‫זיין א קליינער רבי!"‬ ‫דעם לעבן פון אברהם אבינו מיט‬ ‫אוודאי קען א מענטש נישט לעבן‬ ‫דאס טייטשט אז יעדער איינער‬ ‫שרה אמינו‪.‬‬ ‫אין דמיונות אז זיינע מעשים זאלן‬ ‫‪3‬‬ ‫פ‪+‬רדס ה‪+‬תור‪+‬ה‬ ‫ראכט‪ ,‬מיט א שיינקייט און מיט‬ ‫ּפ ַ‬ ‫און ער מיינט אז וויבאלד די‬ ‫אין זיין שטוב‪ ,‬וויבאלד ער איז דער‬ ‫א גאוה דקדושה‪ .‬ווען 'נמרוד'‬ ‫וועלט קוקט אזוי אויס‪ ,‬איז ער‬ ‫טאטע‪ ,‬האט ער א ספעציעלע‬ ‫איז געגאנגען און ָאנגעהייצט א‬ ‫'אויטאמאטיש' אויך אזוי‪.‬‬ ‫ּפונקציע‪ .‬ווען עס קומט פרייטאג‬ ‫קאלך‪-‬אויוון דריי טעג צייט כדי‬ ‫ַ‬ ‫דארף אבער וויסן דאס‬ ‫מען ַ‬ ‫צונאכטס און ער קומט אהיים‪ ,‬די‬ ‫אריינצווארפן אברהם אבינו‪ ,‬זענען‬ ‫ַ‬ ‫וואס אברהם אבינו ע"ה האט אונז‬ ‫קינדערלעך זענען ארום זיין טיש‬ ‫געווארן‬ ‫ָ‬ ‫אלע מענטשן פארברענט‬ ‫אויסגעלערנט‪.‬‬ ‫ווארטן דער טאטע זאל‬ ‫און אלע ַ‬ ‫פון די היץ נאך איידער מ'האט אים‬ ‫די גמרא זאגט אויפ'ן פסוק‬ ‫ָאנפאנגען זינגען 'שלום עליכם'‪,‬‬ ‫אריינווארפן‪.‬‬ ‫ַ‬ ‫געקענט‬ ‫"א ָחד ָהיָ ה ַא ְב ָר ָהם"‪.‬‬ ‫(יחזקאל לג‪ ,‬כד) ֶ‬ ‫ווארט אז דער‬‫די גאנצע שטוב ַ‬ ‫ביז אברהם אבינו איז‬ ‫וואס מיינט דאס "אחד היה‬ ‫טאטע זאל מאכן קידוש‪ .‬ווען עס‬ ‫צוגעגאנגען צו 'נמרוד' און‬ ‫אברהם"? אז אברהם אבינו איז‬ ‫קומט צום עסן‪ ,‬ווארטן אלע אז‬ ‫שאד אז אלע‬ ‫געזאגט‪ :‬עס איז א ָ‬ ‫געווען איינס‪ .‬מיר אלע ווייסן אז‬ ‫דער טאטע זאל ָאנפאנגען עסן‪.‬‬ ‫דיינע מענטשן ווערן פארברענט‪..‬‬ ‫אברהם אבינו האט אריינגעטאנצט‬ ‫דער טאטע איז דער רבי אין שטוב‪,‬‬ ‫אויב דו ווילסט אז מ'זאל אריינגיין‬ ‫אין כבשן האש אין אור כשדים‪.‬‬ ‫דער טאטע איז דער ראש ישיבה‬ ‫אין כבשן האש‪ ,‬וועל איך אליין‬ ‫מיר קוקן אלע ָאן דעם טייל פון‬ ‫אין שטוב‪ ,‬און דער טאטע איז דער‬ ‫אריינגיין‪ .‬און אברהם אבינו האט‬ ‫די עשרה נסיונות אלס די מסירות‬ ‫דיין אין שטוב‪ .‬אויב עס מאכט זיך‬ ‫אריינשפאצירט אין כבשן האש‬ ‫נפש ווי אזוי אברהם אבינו איז‬ ‫א שאלה להלכה אין שטוב‪ ,‬פרעגט‬ ‫שטאלץ‪ ,‬גייענדיג קעגן‬ ‫ָ‬ ‫מיט א‬ ‫אריין אין פייער‪ .‬אבער עס שטייט‬ ‫מען דעם טאטן‪.‬‬ ‫די גאנצע וועלט און קעגן יעדן‬ ‫פון די ראשונים‪ ,‬געבויט אויף‬ ‫האט דער הייליגער ישמח‬ ‫איינעם‪.‬‬ ‫די ווערטער פון דעם רמב"ם‬ ‫ישראל געזאגט‪ :‬א מענטש‬ ‫דער הייליגער רמב"ם איז‬ ‫אין 'שמונה פרקים'‪ ,‬אז דאס‬ ‫דארף וויסן אז פונקט ווי א רבי‬ ‫ַ‬ ‫מסביר אין שמונה פרקים אז א‬ ‫אריינטאנצן אין פייער אין אור‬ ‫מיט חסידים‪ ,‬א ראש ישיבה מיט‬ ‫מענטש קען זיין דער גרעסטער‬ ‫כשדים איז געווען א מורא'דיגע‬ ‫תלמידים‪ ,‬אדער א רב מיט א קהילה‬ ‫צדיק‪ ,‬אבער אויב ער איז‬ ‫טיפע נסיון‪ ,‬אויסער דעם חלק פון‬ ‫האט ַאן השפעה‪ ,‬אזוי אויך האט א‬ ‫ארומגענומען מיט רשעים‪ ,‬קען עס‬ ‫אריינגיין אין פייער אליין‪.‬‬ ‫מענטש א מורא'דיגע השפעה אויף‬ ‫חלילה משפיע זיין אויף אים‪ ,‬און ער‬ ‫לאמיר זיך מתבונן זיין‪ :‬אברהם‬ ‫האלטסט‬ ‫זיין שטוב‪ .‬און אפילו דו ַ‬ ‫דארף אנטלויפן אין די מדבריות‪.‬‬ ‫גאסן און‬ ‫אבינו גייט ארום אין די ַ‬ ‫אז דו ביסט נישט אזוי ווערד אדער‬ ‫שרייט "ה' הוא האלקים!"‪ .‬זיין‬ ‫דו ביסט נישט אויף אזא הויכע‬ ‫"די כוללים און די בתי‬ ‫טאטע איז קעגן אים‪ ,‬זיין מאמע‬ ‫מדרגה‪ ,‬איז דאס אבער די מציאות‪.‬‬ ‫מדרשות דאס זענען די‬ ‫איז קעגן אים‪ ,‬זיינע ברידער‪ ,‬זיינע‬ ‫פאקט‪.‬‬ ‫דאס איז דער ַ‬ ‫'מדבריות' וואס היטן אונז‬ ‫שוועסטער און זיין גאנצע משפחה‬ ‫ָא ּפ‪"...‬‬ ‫זענען קעגן אים‪ .‬די מענטשן‬ ‫"אחד היה אברהם"‪ :‬שטיין‬ ‫אין זיין שטאט‪ ,‬יעדער איינער‬ ‫שטארק קעגן די גאנצע וועלט‬ ‫ַ‬ ‫עס איז באקאנט אז ווען דער‬ ‫מאכט חוזק פון אים‪ .‬לאמיר זיך‬ ‫הייליגער 'חזון איש' זי"ע האט זיך‬ ‫פארשטעלן אז מיר גייען יעצט‬ ‫ָ‬ ‫געטראפן מיט'ן הייליגן סאטמאר‬ ‫לאנד‪ ,‬אדער‬ ‫אריין אין ַאן אראביש ַ‬ ‫איינע פון די גרעסטע זאכן וואס‬ ‫רב זי"ע‪ ,‬האבן זיי ארומגערעדט‬ ‫ערגעץ טיף אין רוסלאנד‪ ,‬און מיר‬ ‫האלטן ָא ּפ א מענטש פון מחנך‬ ‫וועגן דעם רמב"ם וואס זאגט‬ ‫הויבן ָאן שרייען אין די גאסן צווישן‬ ‫זיין זיין שטוב אז עס זאל ווערן‬ ‫אז אויב איינער וואוינט צווישן‬ ‫די גויים‪" :‬השם הוא האלקים!" אזוי‬ ‫א תורה'דיגע שטוב‪ ,‬א שטוב פון‬ ‫רשעים זאל ער גיין וואוינען אין‬ ‫האט עס אויסגעזען אין די צייטן‬ ‫השראת השכינה‪ ,‬א שטוב וואס איז‬ ‫מדבריות‪.‬‬ ‫פון אברהם אבינו‪...‬‬ ‫ריין פון לשון הרע און רכילות‪ ,‬א‬ ‫דאן געזאגט‬‫האט דער חזון איש ַ‬ ‫און אברהם אבינו האט עס‬ ‫שטוב מלא שמחה און מלא חיות –‬ ‫פאר'ן סאטמאר רב‪" :‬אין הכי נמי‪,‬‬‫ַ‬ ‫נישט געטון בדיעבד אדער בעל‬ ‫איז ווייל דער מענטש לייגט ארויף‬ ‫נאר די היינטיגע תלמוד תורה'ס‪,‬‬ ‫ָ‬ ‫כרחו געצוואונגענערהייט‪ ,‬ער‬ ‫שטא ּפער‪ ,‬א 'פקק'‪ ,‬אויף זיינע‬ ‫ָ‬ ‫א‬ ‫די היינטיגע ישיבות‪ ,‬די כוללים‬ ‫האט עס נישט געטון מיט א שווער‬ ‫מחשבות און אויף זיינע הרגשים‪.‬‬ ‫און די בתי מדרשות וואס זענען‬ ‫הארץ‪ .‬אדרבה ואדרבה‪ ,‬ער האט‬ ‫ַ‬ ‫ער זאגט אז ער קען נישט‪ ,‬ווייל‬ ‫פול מיט שיעורים – און ווען א‬ ‫שטאלץ‪ ,‬מיט א‬ ‫ָ‬ ‫עס געטון מיט א‬ ‫ער קוקט זיך ארום אויף די וועלט‬ ‫פ‪+‬רדס ה‪+‬תור‪+‬ה‬ ‫‪4‬‬ ‫ישראל סאלאנטער זי"ע‪ .‬ער האט‬ ‫שריי אויס‪" :‬איך בין ַאן‬ ‫מענטש האט א ספרים‪-‬שטוב און‬ ‫געזאגט‪:‬‬ ‫אברהם אבינו ‪ -‬לכתחילה!‪"...‬‬ ‫איז ארומגענומען מיט ספרי קודש‬ ‫"א הייסע אייזן אין קאלטע‬ ‫– דאס זענען די 'מדבריות' וואס‬ ‫קאכט"‪ ,‬אבער נאך א‬ ‫וואסער ָ‬ ‫דארף אבער וויסן‪ ,‬אז ווען‬ ‫מען ַ‬ ‫זענען אונז קולט און היטן אונז ָא ּפ"‪.‬‬ ‫שטיק צייט ווערט דאס הייסע‬ ‫מען נעמט זיך צו שמירת עינים‪ ,‬צו‬ ‫דארפן מיר וויסן‪ ,‬אז אברהם‬ ‫ַ‬ ‫אייזן קאלט‪ .‬האט רבי ישראל‬ ‫התמדה‪ ,‬אדער מען נעמט זיך היטן‬ ‫אבינו האט אונז געלערנט אז מען‬ ‫סאלאנטער געזאגט‪ ,‬אז ווען‬ ‫פון לשון הרע און רכילות‪ ,‬זאל‬ ‫קען גיין קעגן די גאנצע וועלט‪.‬‬ ‫איינער דרייט זיך אין א געוויסער‬ ‫מען עס נישט טון מיט א 'בדיעבד'‬ ‫געפיל אדער מיט א צובראכן‬ ‫דארפן מיר זיך אויסלערנען‬ ‫דאס ַ‬ ‫קאכעדיג‪,‬‬‫סביבה‪ ,‬אפילו ער איז ָ‬ ‫ריוואטן לעבן‪ .‬א‬ ‫אין אונזער ּפ ַ‬ ‫קאלט‪.‬‬‫ווערט ער מיט דער צייט ַ‬ ‫הארץ‪ .‬טו עס ווי אברהם אבינו‪ ,‬מיט‬ ‫א שטאלצקייט שפאצירנדיג אין‬ ‫הארעווען אויף‬ ‫דארף ָ‬ ‫מענטש ַ‬ ‫וואס איז די עצה? דער רמב"ם‬ ‫לערנען‪ ,‬אויף דאווענען‪ ,‬אויף‬ ‫כבשן האש‪ ,‬און נאכדעם וועסטו‬ ‫דאך "האדם נמשך על פי‬ ‫זאגט ָ‬ ‫שמירת עינים און אויף שמירת‬ ‫זען אז די גאנצע וועלט וועט‬ ‫דעותיו"‪ ,‬וואס איז טאקע די עצה?‬ ‫המחשבה‪ ,‬אבער ער קוקט זיך אום‬ ‫ארויפקוקן אויף דיר‪.‬‬ ‫האט רבי ישראל סאלאנטער‬ ‫און זעט די גאנצע וועלט ארום זיך‪.‬‬ ‫אזוי ווי מיר זעען אז נמרוד'ס זון‬ ‫דארף ווערן ַאן‬ ‫געזאגט‪" :‬מען ַ‬ ‫די וועלט זאגט אנדערש‪,‬‬ ‫אברהם אבינו"‪.‬‬ ‫געדארפט‬ ‫ַ‬ ‫'אליעזר'‪ ,‬וואס וואלט‬ ‫זיין דער משנה למלך‪ ,‬האט זיך‬ ‫די וועלט קוקט אים ָאן ווי ַאן‬ ‫וואס מיינט דאס?‬ ‫מגייר געווען און איז געווארן‬ ‫מענטש‪:‬‬ ‫געשטאנענער‬ ‫ַ‬ ‫ָא ּפ‬ ‫רבי ישראל האט ממשיך געווען‬ ‫'אליעזר עבד אברה'ם‪ ,‬ער איז‬ ‫"פארוואס היטסטו דיינע אויגן?‬ ‫און געזאגט‪ ,‬אז א מענטש אדער‬ ‫אריין לעבעדיג אין גן‪-‬עדן און ער‬ ‫פארוואס ביסטו אזוי פרום?‬ ‫ווערט ער 'נמשך' נאך די גאס‪ ,‬אדער‬ ‫באדינט די אבות הקדושים אין‬ ‫פארוואס לערנסטו מיט אזא‬ ‫ווערט ער דער 'רבי' פון די גאס‪ .‬א‬ ‫מערת המכפלה‪ .‬דו וועסט זען אז‬ ‫התמדה עטליכע שעה פארטאגס?‬ ‫דארף מחליט זיין‪ ,‬אדער‬ ‫מענטש ַ‬ ‫יעדער איינער וועט קומען צו דיר‪.‬‬ ‫עס איז גענוג א האלבער שעה!‬ ‫גיי איך ווערן א תלמיד פונעם‬ ‫וואס דארפסטו לערנען צוויי‪-‬דריי‬ ‫די זעלבע זאך איז ביי חינוך‬ ‫עולם החיצוני‪ ,‬אן עבד כנעני‬ ‫שעה אינדערפרי? וואס דארפסטו‬ ‫הבנים והבנות און אין שטוב‪ .‬א‬ ‫פאר'ן עולם החיצוני‬ ‫אדער א ּפועל ַ‬ ‫אריינגיין אין בית המדרש צוויי‪-‬‬ ‫מענטש טראכט ביי זיך‪" :‬איך קען‬ ‫און ווערן אונטערטעניגט צו זיי‬ ‫טאקע טוישן מיין שטוב‪ .‬אבער‬ ‫דריי שעה ביינאכט? דו ביסט דאך‬ ‫– דעמאלטס‪ ,‬אפילו אויב דער‬ ‫למעשה‪ ,‬קוק ָאן די גאס‪ ,‬וואס וועט‬ ‫א בעל הבית‪ ,‬עס איז גענוג א שעה‬ ‫מענטש איז קאכעדיג הייס‪ ,‬ער איז‬ ‫מען זאגן? ווער זאגט אז איך קען?"‬ ‫אינדערפרי און א שעה ביינאכט!"‬ ‫געווען ַאן ערליכער בחור אדער ַאן‬ ‫ערליכער יונגערמאן‪ ,‬וועט ער מיט‬ ‫שטעל זיך ארויסשטעלן ווי‬ ‫די גאס זאגט‪" :‬ווי אזוי קענסטו‬ ‫קאלט ח"ו‪.‬‬‫דער צייט ווערן ַ‬ ‫אברהם אבינו און זאג‪" :‬מיין שטוב‬ ‫זיין ריין פון לשון הרע און רכילות?‬ ‫וועט זיין א שטוב פון השראת‬ ‫עס איז ַאן אנדערע וועלט היינט‪,‬‬ ‫אבער עס איז דא א ברירה‪:‬‬ ‫השכינה‪ ,‬מיין שטוב וועט זיין פול‬ ‫מענטשן טרעפן זיך מיט אזויפיל‬ ‫זאלסט נישט זיין קיין עבד כנעני‬ ‫מיט צניעות‪ ,‬מיין שטוב וועט זיין‬ ‫מענטשן‪ .‬דער מצב היינט אין‬ ‫אדער א ארבייטער צום עולם‬ ‫פול מיט קדושה און שמחת החיים‪,‬‬ ‫דעם דור‪ ,‬היות מיר געפינען זיך‬ ‫נאר דו זאלסט ווערן‬ ‫החיצוני‪ָ ,‬‬ ‫דער אדון צום עולם החיצוני‪ .‬דו‬ ‫מיין שטוב וועט זיין א שטוב וואו‬ ‫אין ַאן 'עלעקטראנישן עידזש'‪,‬‬ ‫האר‪ ,‬דו ווערסט‬ ‫שבת קודש וועט זיין לעכטיג און‬ ‫אין ַאן עלעקטראנישער וועלט‪,‬‬ ‫ווערסט זייער ַ‬ ‫זייער רבי‪.‬‬ ‫זיס”‪.‬‬ ‫האט מען קשר מיט טויזנטער‬ ‫דאס האט אברהם אבינו געטון‪.‬‬ ‫דארף זאגן‪" :‬איך בין‬ ‫א מענטש ַ‬ ‫מענטשן‪ ,‬און עס איז אוממעגליך‬ ‫ַאן אברהם אבינו!"‬ ‫צו זיין אפגעהיטן פון לשון הרע‬ ‫אברהם אבינו האט זיך געזען אין‬ ‫א וועלט וואס איז א 'בירה דולקת'‪,‬‬ ‫און רכילות”‪.‬‬ ‫זיין ַאן "אדון" און נישט קיין‬ ‫א וועלט וואס ברענט‪ ,‬וואס האט‬ ‫דא דארף א מענטש ארויסשטיין‬ ‫"עבד" צום עולם החיצוני‬ ‫און זאגן "אחד היה אברהם" – איך‬ ‫ער געטראכט? "מי בעל הבירה?"‬ ‫ווער איז דער בעל הבית? דער‬ ‫עס איז דא א מורא'דיגער פתגם‬ ‫שטאלץ און איך גיי קעגן די‬ ‫ָ‬ ‫בין‬ ‫אייבערשטער‪ .‬האט אברהם אבינו‬ ‫פונעם הייליגן אבי המוסר‪ ,‬רבי‬ ‫גאנצע וועלט!‬ ‫‪5‬‬ ‫פ‪+‬רדס ה‪+‬תור‪+‬ה‬ ‫חודש אדער צוויי‪ ,‬וועלן פלוצלינג‬ ‫ווען א מענטש באקומט די‬ ‫געזאגט‪" :‬איך גיי זיין דבוק בקונו‪.‬‬ ‫אלע וואס האבן חוזק געמאכט‬ ‫שטאלצקייט אז "איך בין דער‬ ‫אזוי ווי דער אייבערשטער איז דער‬ ‫און אראפגעקוקט אויף דיר‪ ,‬ווערן‬ ‫רבי פון די גאס‪ ,‬איך בין דער אדון‪,‬‬ ‫בעל הבית אויף דער וועלט‪ ,‬גיי‬ ‫דיינע תלמידים און חסידים‪ ,‬און‬ ‫איך בין דער ראש ישיבה‪ ,‬איך גיי‬ ‫איך אויך ווערן א בעל הבית‪ .‬איך‬ ‫אלע וועלן דיך לויבן און משבח‬ ‫זיי אויסלערנען און זיי דארפן‬ ‫גיי ווערן דער אדון‪ ,‬דער רבי‪ ,‬דער‬ ‫זיין‪.‬‬ ‫ארויפקוקן אויף מיר און זען אז‬ ‫ראש ישיבה‪ ,‬דער רב‪ ,‬דער דיין‪ ,‬דער‬ ‫איך פארשטיי וואס מיינט שמחת‬ ‫פוסק‪ ,‬און דער מגיד שיעור ביי מיר‬ ‫דאס איז טאקע געשען מיט‬ ‫החיים איך בין דער ראש ישיבה‪,‬‬ ‫אין שטוב”‪.‬‬ ‫אברהם אבינו‪ .‬נאכדעם וואס‬ ‫איך בין דער רבי‪ ,‬איך בין דער רב‬ ‫כדי א מענטש זאל מצליח זיין‬ ‫ער איז אריינגעגאנגען מיט א‬ ‫וואס פארשטייט יא וואס מיינט‬ ‫און נישט נמשך ווערן נאך די גאס‪,‬‬ ‫שטאלץ אין כבשן האש‪ ,‬האבן אלע‬ ‫תכלית החיים"‪ ,‬דעמאלטס האט‬ ‫נאר זיין ווי אברהם אבינו‪ ,‬דער‬ ‫ָ‬ ‫אויסגעשריגן‪" :‬נשיא אלקים אתה‬ ‫מען דעם כח נישט נמשך צו ווערן‬ ‫"אחד היה אברהם" וואס גייט קעגן‬ ‫בתוכנו!”‬ ‫און נישט נתפעל צו ווערן פון די‬ ‫די גאנצע גאס מיט א שטאלץ‪,‬‬ ‫זיי דו אויך ַאן אברהם‪ ,‬זיי ַאן‬ ‫גאס‪ ,‬און מען בלייבט קאכעדיג‬ ‫דארפסטו מחליט זיין‪" :‬איך גיי‬ ‫ַ‬ ‫אדון‪ ,‬זיי א נשיא אלקים‪ ,‬און דו‬ ‫הייס אן ווערן קאלט‪.‬‬ ‫נישט ווערן א תלמיד אדער ַאן עבד‬ ‫וועסט מצליח זיין ביי דיר און ביי‬ ‫אדרבה‪ ,‬יענער וועט דיך‬ ‫כנעני פון די גאס‪ ,‬אדרבה‪ ,‬איך גיי‬ ‫דיין גאנצער משפחה‪ ,‬אמן‪.‬‬ ‫נאכלויפן‪ ,‬און צום סוף‪ ,‬נאך א‬ ‫ווערן זייער רבי”‪.‬‬ ‫תפילה‬ ‫די געוואלדיגער כח התפילה ‪ -‬עס ארבעט גלייך!‬ ‫א מפתח‪ ,‬א שליסל וואס האט ער דאווענט און בעט אויף רוחניות‪,‬‬ ‫דער 'מפתח' פונעם הייליגן‬ ‫געעפנט אלע טויערן‪ .‬וואס איז העלפט אים דער אייבערשטער‪.‬‬ ‫סטרעליסקער זי"ע‬ ‫דאס געווען? תפילה‪ .‬אויף יעדן‬ ‫תפילה אויף גשמיות און‬ ‫יצר הרע האב איך געדאוונט צום‬ ‫עס ווערט אראפגעברענגט אין‬ ‫תפילה אויף רוחניות‬ ‫אייבערשטן‪ ,‬און למעשה זאגט‬ ‫ספר 'אמרי קדוש' (אות כ"ט) פונעם‬ ‫ער‪ ,‬אז דער אייבערשטער האט‬ ‫הייליגן סטרעליסקער זי"ע‪ ,‬אז ער‬ ‫דער הייליגער 'יסוד העבודה'‬ ‫האט געזאגט אזוי‪:‬‬ ‫אים געהאלפן‪ ,‬און יעדע זאך אויף‬ ‫פון סלאנים זי"ע שרייבט דעם‬ ‫אוודאי און אוודאי‪ ,‬ווען עס‬ ‫וואס ער האט געדאוונט‪ ,‬האט דער‬ ‫זעלבן יסוד‪.‬‬ ‫קומט צו מלחמת היצר‪ ,‬סיי בין‬ ‫אייבערשטער ממלא געווען זיין‬ ‫ער זאגט אזוי‪ :‬עס זענען דא‬ ‫בקשה‪.‬‬ ‫אדם למקום און סיי בין אדם‬ ‫באמת איז דער מקור דערפון צוויי מינים תפילות‪ .‬עס איז דא‬ ‫רהאן כמה וכמה‬‫פא ַ‬ ‫לחבירו‪ ,‬זענען ַ‬ ‫שוין פון פריער‪ ,‬אין 'ספר חסידים' א תפילה אויף 'גשמיות'‪ .‬ביי א‬ ‫עצות אין חז"ל און אין די ספרים‬ ‫(סימן קל"א)‪ .‬און דער ספר חסידים תפילה אויף גשמיות‪ ,‬צומאל בעט‬ ‫הקדושים‪ .‬און ווי פארשטייט זיך‪,‬‬ ‫לייגט צו‪ ,‬אז אפילו אויב עס איז א מענטש א בקשה‪ ,‬ער וויל למשל‬ ‫דארף מען אוודאי האבן יגיעה‪ ,‬ווי‬ ‫נישט בידו – דאס הייסט אפילו דער זיין א שותף מיט עמיצער אין‬ ‫חז"ל זאגן‪" :‬יגעת ומצאת תאמין"‪.‬‬ ‫מענטש וואס דאווענט האט נישט ביזנעס‪ ,‬אבער ווער זאגט אז דאס‬ ‫הייליגער‬ ‫דער‬ ‫אבער‬ ‫קיין מעשים טובים און זכויות‪ ,‬ער איז טאקע דיין טובה?‬ ‫סטרעליסקער האט געזאגט‪,‬‬ ‫אפשר איז יענער א שווינדלער?‬ ‫האט ממש גארנישט און ער איז‬ ‫אז זיין עצה איז געווען ַאן עצה‬ ‫צומאל וויל א מענטש מאכן א‬ ‫גאר א רשע – פונדעסטוועגן‪ ,‬אויב‬ ‫כללית אויף אלעס‪ .‬עס איז געווען‬ ‫פ‪+‬רדס ה‪+‬תור‪+‬ה‬ ‫‪6‬‬ ‫קלאר‬ ‫ָ'ארעם'‪ ,‬ווייל עס איז נישט ָ‬ ‫תפילה אויף הייליגע ריינע אויגן‪,‬‬ ‫געוויסן ביזנעס דיעל‪ ,‬אבער פון‬ ‫צי עס וועט ברענגען א גוטע‬ ‫א הייליג ריין מויל און שמירת‬ ‫וואו ווייסטו אז דאס איז א גוטע‬ ‫"א ָּתה‬ ‫תוצאה‪ .‬אויף דעם זאגט ער ַ‬ ‫הלשון‪.‬‬ ‫זאך?‬ ‫ִת ְׁש ָמע" – דער אייבערשטער‬ ‫רהאן‬‫פא ַ‬ ‫דא זענען שוין נישט ַ‬ ‫אפשר ברבות הימים‪ ,‬מיט‬ ‫הערט טאקע‪ ,‬אבער נישט‬ ‫קיין ספיקות איבער די תוצאות‪,‬‬ ‫צוויי דריי יאר ארום‪ ,‬וועט מען‬ ‫פונקטליך אז ער וועט ממלא זיין‬ ‫יעדער ווייסט אז דאס איז תורה‬ ‫גאר שווערע‬‫דורך דעם טרעפן ָ‬ ‫"צ ֲע ַקת ַה ָ ּדל" –‬ ‫די בקשה‪ .‬אבער ַ‬ ‫ומצוות‪" ,‬כי הם חיינו ואורך ימינו"‪.‬‬ ‫פראבלעמען?‬ ‫"דל ּו ֵעינַ י לַ ָּמרוֹ ם"‬ ‫דל איז א לשון ָ ּ‬ ‫אויף דעם האבן מיר געזאגט‬ ‫יעדער איינער קען דאך‬ ‫(ישעיה לח‪ ,‬יד)‪ .‬ווען א איד הייבט אויף‬ ‫'נעשה ונשמע‪ ,‬און אויף דעם‬ ‫כמה וכמה מעשיות איבער‬ ‫ווארט דער רבוש"ע‪ ,‬און בעט זיך‬ ‫ַ‬ ‫גשמיות'דיגע זאכן וואס מען‬ ‫די אויגן צום הימל און דאווענט‬ ‫ְ‬ ‫יעינִ י ֶאת קוֹ לֵ ך ִּכי‬‫"ה ׁ ְש ִמ ִ‬‫כביכול‪ַ :‬‬ ‫האט גאר שטארק געבעטן און‬ ‫אויף עניני רוחניות‪ ,‬דעמאלטס‬ ‫קוֹ לֵ ְך ָע ֵרב ו ַּמ ְר ַאיִ ך נָ אוֶ ה" (שיר השירים‬ ‫ְ‬ ‫מען האט עס נישט באקומען‬ ‫"ת ְק ִׁשיב" – דער רבוש"ע הערט‬ ‫ַּ‬ ‫פון הימל‪ ,‬און שפעטער האט זיך‬ ‫ב‪ ,‬יד)‪ .‬דער רבוש"ע ווארט אויף אזא‬ ‫צו‪" ,‬וְ תוֹ ִׁש ַיע" – און ער העלפט אים‬ ‫תפילה‪ ,‬און אוודאי וועט ער ממלא‬ ‫ארויסגעשטעלט אז דאס איז‬ ‫גלייך!‬ ‫זיין די בקשה‪.‬‬ ‫טאקע געווען לטובתו מתחילה‬ ‫דער אייבערשטער זאל העלפן‬ ‫ועד סוף‪ ,‬ווייל עס איז נישט געווען‬ ‫מיר זאלן זוכה זיין צו דאווענען‬ ‫דער חילוק צווישן "שועת‬ ‫פאר זיין טובה וועגן‪.‬‬ ‫צום אייבערשטן אויף עניני‬ ‫עניים" און "צעקת הדל"‬ ‫זאגט דער הייליגער יסוד‬ ‫רוחניות‪ .‬עס איז דא ַאן עצה אין די‬ ‫העבודה‪ ,‬א מענטש ווייסט נישט‬ ‫זאגט דער הייליגער יסוד‬ ‫שטענדיג וואס עס איז באמת גוט‬ ‫ספרי חסידות‪ ,‬ווי אויך פון הרה"ק‬ ‫העבודה אויפ'ן פסוק אין איוב (לד‪,‬‬ ‫פאר אים‪ .‬אבער נאכדעם איז דא א‬ ‫רבי ישראל סאלאנטער זי"ע‪:‬‬ ‫"שוְ ַעת ֲענִ ִ ּיים ַא ָּתה ִת ְׁש ָמע‪,‬‬ ‫כח) ׁ ַ‬ ‫צווייטע סארט תפילה‪ :‬א תפילה‬ ‫יעדער ענין פון גשמיות זאלסטו‬ ‫ַצ ֲע ַקת ַה ָ ּדל ַּת ְק ׁ ִשיב וְ תוֹ ִׁש ַיע"‪ ,‬אזוי‪:‬‬ ‫אויף לעכטיגע קינדער‪ ,‬א תפילה‬ ‫פאר רוחניות‪ ,‬און ממילא אז‬ ‫מאכן ַ‬ ‫ַׁ"שוְ ַעת ֲענִ ִ ּיים" – עס איז דא א‬ ‫אויף לעכטיגע שבתים‪ ,‬א תפילה‬ ‫דו מאכסט עס רוחניות‪ ,‬וועט דיר‬ ‫געשריי פון אן ארעמאן‪ .‬ווען דו‬ ‫צו קענען לערנען מיט התמדה‪,‬‬ ‫דער אייבערשטער העלפן‪ ,‬אמן!‬ ‫שרייסט אויף גשמיות‪ ,‬איז דאס‬ ‫א תפילה אויף תיקון המדות‪ ,‬א‬ ‫‪7‬‬ ‫פ‪+‬רדס ה‪+‬תור‪+‬ה‬ ‫תורה ומצוות‬ ‫ווי אזוי קען איך באקומען א געשמאק אין תורה ומצוות?‬ ‫דער תענוג ווערט א חלק פון‬ ‫עס גייט אזוי ווייט אז די גמרא‬ ‫יעדער וויל א געשמאק אין‬ ‫דעם מענטש'ס בלוט‬ ‫אין מס' פסחים (קיד‪ ,‬ב) האט א גאנצע‬ ‫עבודת ה'‬ ‫שאלה ביי 'בלע מצה' – טאמער‬ ‫איינמאל א מענטש האט הנאה‬ ‫יעדער איינער וויל באקומען א‬ ‫פון א זאך – ווי דער הייליגער 'אגלי‬ ‫עמיצער האט אריינגעשלינגען די‬ ‫געשמאקייט אין תורה‪ ,‬אז ער זאל‬ ‫טל' זי"ע זאגט אין די הקדמה‪ ,‬און‬ ‫מצה‪ ,‬צי ער האט יוצא געווען‪ ,‬און‬ ‫וועלן לערנען‪ .‬יעדער איינער וויל‬ ‫דער 'אבני נזר' זי"ע אין די תשובות‬ ‫מען דארף עס 'צוקייען'‪ ,‬ווייל אז‬ ‫האבן א געשמאקייט‪ ,‬ער זאל וועלן‬ ‫(סימן ס') – ווערט עס א חלק פון זיין‬ ‫רא ּפ קען מען‬‫מען שלינגט עס ַא ָ‬ ‫גיין אין בית המדרש‪ ,‬ער זאל וועלן‬ ‫בלוט‪.‬‬ ‫נישט טועם זיין קיין טעם‪ .‬ביי מרור‬ ‫דאווענען‪ ,‬א שבת‪ ,‬ער זאל וועלן‬ ‫ווען עמיצער עסט א מאכל און‬ ‫דאווענען א 'נשמת'‪.‬‬ ‫איז טאקע דא די הלכה‪ ,‬אז וויבאלד‬ ‫ער צעקייט עס גוט דאס ערשטע‬ ‫און צומאל זעט א מענטש אז‬ ‫מאל אין זיין לעבן‪ ,‬ער פילט אזא‬ ‫מען דארף פילן דעם טעם‪" ,‬בלע‬ ‫עס איז נישט אזוי‪ ,‬עס ווילט זיך‬ ‫געשמאקייט דערין‪ ,‬וועט ער פון‬ ‫מרור לא יצא"‪ .‬פונדעסטוועגן‬ ‫אים נישט‪ ,‬און דאס באדערט אים‪.‬‬ ‫יעצט און ווייטער שטענדיג קויפן‬ ‫זאגט די גמרא אז ביי מצה איז די‬ ‫אדער עכ"פ‪ ,‬מיר זוכן עצות ווי אזוי‬ ‫דעם ספעציעלן מאכל‪ .‬פון איין‬ ‫הלכה אז "בלע מצה יצא"‪ ,‬ווייל‬ ‫מיר קענען מעורר זיין דעם מענטש‬ ‫מאל האבן א תענוג איז ער שוין‬ ‫מען ברויך נישט פילן א טעם‪.‬‬ ‫ער זאל באקומען דעם געוואלדיגן‬ ‫געווארן מקושר‪.‬‬ ‫חשק צו תורה ומצוות‪.‬‬ ‫קומט אויס‪ ,‬ביי עסן האבן‬ ‫מאל א‬ ‫ָ‬ ‫לערן קלאר איין‬ ‫שטיקל גמרא און באקום א תענוג‪.‬‬ ‫מיר א כלל‪ :‬אז מען צוקייעט עס‪,‬‬ ‫דער משל פון עסן‪' :‬צוקייען'‬ ‫איינמאל עס איז געווארן א תענוג‪,‬‬ ‫דעמאלטס פילט מען דעם טעם‪.‬‬ ‫דאס לערנען‬ ‫ווערט עס 'נבלע בדם'‪ ,‬עס גייט‬ ‫אויב דו ווילסט פילן א געשמאקייט‬ ‫אריין אין דיין בלוט‪ .‬אויטאמאטיש‬ ‫דער תירוץ אויף דעם איז זייער‬ ‫אין לערנען‪ ,‬דארפסטו צוקייען די‬ ‫וועסטו שוין לויפן לערנען און‬ ‫פשוט‪ .‬מיר ווייסן אז די תורה‬ ‫משנה‪ ,‬צוקייען דאס שטיקעלע‬ ‫הקדושה ווערט אין נביא (משלי ט‪,‬‬ ‫דאווענען ווייטער‪ .‬די זעלבע זאך‬ ‫גמרא‪ ,‬צוקייען דעם פסוק חומש‬ ‫ה) געגליכן צו ברויט‪" ,‬לְ כ ּו לַ ֲחמ ּו‬ ‫איז ביי דאווענען‪ :‬לייג אריין איין‬ ‫מאל א כח אין א 'נשמת'‪ ,‬באקום א‬ ‫קלאר‪ .‬טאמער‬ ‫רש"י‪ .‬פארשטיי עס ָ‬ ‫ְבלַ ֲח ִמי"‪ .‬דאס טייטש‪ ,‬די תורה‬ ‫טעם‪ ,‬און איינמאל דו באקומסט א‬ ‫אבער דו לערנסט שנעל און דו‬ ‫ווערט געגליכן צו עסן‪ .‬ווי קומט‬ ‫טעם‪ ,‬גייט דער תענוג אריין אין דיין‬ ‫קלאר די‬‫ָ‬ ‫פארשטייסט נישט‬ ‫אריין תורה צו עסן?‬ ‫בלוט‪ .‬דאס וועט דיך שוין אויפקאכן‬ ‫קשיא אדער דעם תירוץ‪ ,‬האסטו‬ ‫מיר ווייסן אז ביי עסן איז דא ַאן‬ ‫אז די נעקסטע מאל זאלסטו פון‬ ‫נישט צוקייעט די גמרא‪ ,‬האסטו‬ ‫אינטערעסאנטע זאך‪ :‬א מענטש‬ ‫זיך אליינס וועלן לויפן דאווענען‬ ‫קען נעמען דאס טייערסטע‬ ‫נישט צוקייעט דעם רש"י‪ .‬ממילא‬ ‫שבת קודש‪ ,‬פון זיך אליינס וועסטו‬ ‫פלייש‪ ,‬אבער טאמער ער וועט עס‬ ‫לויפן צו מצוות‪ ,‬און פון זיך אליינס‬ ‫האסטו נישט קיין געשמאקייט און‬ ‫איינשלינגען אן דעם וואס ער זאל‬ ‫וועסטו לויפן נאך א בלאט גמרא‬ ‫דו האסט נישט קיין הנאה‪ .‬דאס‬ ‫עס גוט צוקייען‪ ,‬וועט ער נישט‬ ‫און נאך א בלאט גמרא‪.‬‬ ‫איז חלק א'‪.‬‬ ‫פילן דעם טעם‪.‬‬ ‫פ‪+‬רדס ה‪+‬תור‪+‬ה‬ ‫‪8‬‬ ‫הילולא דצדיקיא‬ ‫הרה"ק רבי מנחם נחום זי"ע בעל "מאור עינים" ‪ -‬יומדה"ק י"א חשון‬ ‫הארווען‪.‬‬ ‫געדארפט ָ‬ ‫בעל התניא – די באקאנטע‬ ‫דער "זקן החבורה" און דער‬ ‫דארף מען אבער וויסן וואס‬ ‫ַ‬ ‫מעשה פון 'פעטערבורג' – האט‬ ‫ממשיך פון דרך המגיד‬ ‫דער הייליגער 'בית אהרן' פון‬ ‫דער הייליגער בעל התניא אויך‬ ‫קארלין זי"ע‪ ,‬שרייבט אויף די‬ ‫ַ‬ ‫געשיקט א קוויטל און א פדיון צום‬ ‫י"א חשון איז די יארצייט פונעם‬ ‫אבות הקדושים אברהם‪ ,‬יצחק‬ ‫הייליגן מאור עינים‪.‬‬ ‫הייליגן 'מאור עינים'‪ ,‬הרה"ק רבי‬ ‫און יעקב – אז זייער גאנצע‬ ‫מנחם נחום‪ ,‬בן הרה"ק רבי צבי‪ ,‬בן‬ ‫דער הייליגער 'דברי חיים' פון‬ ‫נאר ווייל זיי‬ ‫הרה"ק רבי נחום גאון‪ ,‬וועמען מען‬ ‫השגה איז געקומען ָ‬ ‫צאנז זי"ע שרייבט אין זיין ספר‬ ‫ַ‬ ‫האבן געדינט דעם אייבערשטן‬ ‫האט גערופן 'רבי אדם בעל שם'‪,‬‬ ‫שו"ת 'דברי חיים' (חו"מ ח"ב‪ ,‬סי' ל"ב)‪,‬‬ ‫מיט א געוואלדיגע מסירות נפש‪.‬‬ ‫זיעועכי"א‪.‬‬ ‫אז עס זענען געווען דריי הויפט‬ ‫דערפאר וועלן מיר דערציילן‬ ‫ַ‬ ‫ממשיכים וואס האבן ממשיך‬ ‫עס איז באקאנט אז רבי אדם‬ ‫סיפורי צדיקים פונעם מאור‬ ‫געווען די הנהגה פון "הרב הקדוש‬ ‫בעל שם האט פארמאגט די‬ ‫עינים‪ ,‬וואו מען זעט ווי ער האט‬ ‫כתבים וואס זענען געווען 'כתבים'‬ ‫איש אלקים‪ ,‬רבן של כל בני הגולה‪,‬‬ ‫מורא'דיג שווער געארבעט מיט‬ ‫פון אחיה השילוני‪ ,‬וואס דאס האט‬ ‫מורינו הרב דוב בער זכרונו לברכה‬ ‫ַאן עבודה און א יגיעת הקודש‬ ‫ער געלערנט מיט'ן הייליגן בעל‬ ‫לחיי העולם הבא ממזריטש"‪ .‬ער‬ ‫כדי זוכה צו זיין צו זיינע הייליגע‬ ‫שם טוב הקדוש זי"ע‪ .‬שפעטער‪,‬‬ ‫רעכנט דארט אויס דריי תלמידים‪:‬‬ ‫השגות‪.‬‬ ‫ווען ער איז נסתלק געווארן‪ ,‬האט‬ ‫דער הייליגער רבי לוי יצחק‬ ‫דער בעל שם הקדוש געלערנט‬ ‫די ערשטע מעשה וואס מיר‬ ‫מבארדיטשוב‪ ,‬דער הייליגער‬ ‫די דאזיגע כתבים מיט זיין זון רבי‬ ‫וועלן דערציילן‪ ,‬האט נאכגעזאגט‬ ‫מאור עינים‪ ,‬און דער הייליגער רבי‬ ‫צבי‪.‬‬ ‫דער הייליגער בעלזער רב זי"ע‪,‬‬ ‫וועלוועלע זיטאמער‪ ,‬זכותם יגן‬ ‫פאר'ן‬ ‫ער האט דאס דערציילט ַ‬ ‫עלינו ועל כל ישראל אמן‪.‬‬ ‫ווי באקאנט האט דער הייליגער‬ ‫ראחמיטריווקער רבי זי"ע‪ ,‬בעל‬ ‫מאור עינים אויך זוכה געווען‬ ‫'אמרות טהורות'‪ ,‬אז זיין זיידע דער‬ ‫עבודת השם במסירות נפש‬ ‫מקבל צו זיין תורה פונעם הייליגן‬ ‫מאור עינים איז געווען א גרויסער‬ ‫בעל שם הקדוש‪ ,‬און נאכדעם‬ ‫מיר וועלן דא אראפברענגען‬ ‫וואס דער בעל שם הקדוש איז‬ ‫ארימאן‪ .‬עס איז דאך באקאנט‬ ‫געוואלדיגע רוסישע פרעסט וואס‬ ‫וועלן‬ ‫וואס‬ ‫מעשיות‬ ‫נסתלק געווארן‪ ,‬איז ער געווארן א‬ ‫עס הערשט דארטן אין די ווינטער‬ ‫ארויסברענגען די עבודה און די‬ ‫תלמיד פונעם הייליגן גרויסן מגיד‬ ‫חדשים‪ ,‬איז אין די ערשטע תקופה‬ ‫מסירות נפש פונעם הייליגן מאור‬ ‫פון מעזריטש זי"ע‪.‬‬ ‫נאך זיין חתונה האבן ער נישט‬ ‫עינים‪.‬‬ ‫עס איז ידוע אז דער הייליגער‬ ‫געהאט גענוג געלט צו קויפן‬ ‫ווען מען רעדט פון אזעלכע‬ ‫'בעל התניא' זי"ע האט געזאגט‬ ‫פאר זיין‬ ‫פאר אים און ַ‬ ‫א ּפעלץ‪ַ ,‬‬ ‫הייליגע צדיקים וואס מיר האבן‬ ‫אויפ'ן מאור עינים אז ער איז נאך‬ ‫רעבעצין‪ .‬האבן זיי זיך געטיילט‬ ‫נישט קיין שום השגה אין זייער‬ ‫פון די עלטערע תלמידים און ער‬ ‫מיט איין ּפעלץ‪ .‬ווען דער הייליגער‬ ‫גרויסקייט‪ ,‬איז בלויז דאס‬ ‫ווערט פארעכנט אלס דער "זקן‬ ‫מאור עינים איז געגאנגען אין בית‬ ‫דערמאנען זייערע נעמען שוין‬ ‫החבורה"‪ .‬ווען די מאמע פונעם‬ ‫המדרש‪ ,‬האט ער ָאנגעטון דעם‬ ‫א געוואלדיגער זכות‪ .‬פון די‬ ‫'צמח צדק' זי"ע איז קראנק‬ ‫ּפעלץ און די רעבעצין איז געבליבן‬ ‫אנדערע זייט‪ ,‬ווען מען הערט‬ ‫געווארן ל"ע‪ ,‬האט דער הייליגער‬ ‫אינדערהיים‪ .‬און אויב די רעבעצין‬ ‫מעשיות‪ ,‬קען מען אמאל מיינען‬ ‫בעל התניא געשיקט א קוויטל צום‬ ‫האט געדארפט ארויסגיין עפעס‬ ‫אז די צדיקים זענען געבוירן‬ ‫הייליגן מאור עינים‪.‬‬ ‫קויפן‪ ,‬איז זי ארויס מיט'ן ּפעלץ‬ ‫געווארן גלייך אויפ'ן העכסטן‬ ‫אויך איז באקאנט אז ווען מען‬ ‫און דער הייליגער מאור עינים איז‬ ‫ניווא און האבן קיינמאל נישט‬ ‫האט פאר'מסר'ט דעם הייליגן‬ ‫‪9‬‬ ‫פ‪+‬רדס ה‪+‬תור‪+‬ה‬ ‫האט דער הייליגער מאור עינים‬ ‫הייליגער מאור עינים‪ ,‬ווי ערווענט‪,‬‬ ‫דעמאלטס געבליבן אינדערהיים‪.‬‬ ‫נישט מסיח דעת געווען פונעם‬ ‫פלעגט זיך טובל'ן אין ַאן אייז‪-‬‬ ‫האט דער הייליגער בעלזער רב‬ ‫נאר‬‫אייבערשטן קיין איין רגע‪ָ ,‬‬ ‫דארף‬‫קאלטן טייך‪ .‬ווי באקאנט ַ‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז ביינאכט ווען דער‬ ‫ווען ער האט עס געהערט פון זיין‬ ‫מען אין די רוסישע קעלט און‬ ‫מאור עינים פלעגט גיין זיך טובל'ן‬ ‫נאך מער‬ ‫רעבעצין האט ער זיך ָ‬ ‫פראסטן האקן א‬ ‫ָ‬ ‫אין די שווערע‬ ‫אין טייך כדרכו בקודש – און‬ ‫מתעורר געווען‪ ,‬און פון דעם אליין‬ ‫לאטקע" אין ווינטער‪ .‬דאס מיינט‬ ‫"פ ַ‬ ‫ּ‬ ‫פארפרוירן‬ ‫דער טייך איז געווען ַ‬ ‫איז געווארן אזא קאכעדיגע היץ‬ ‫האקט‬ ‫האק און מען ַ‬ ‫אז מען נעמט א ַ‬ ‫מיט אייז – האט די רעבעצין‬ ‫אז ער איז שוין געווארן אינגאנצן‬ ‫לאך אין די אייז פון אויבן ביז‬ ‫אויף א ָ‬ ‫נישט געוואלט ער זאל גיין אליין‪,‬‬ ‫ווארעם‪.‬‬ ‫ָ‬ ‫מען קומט אן טיף צום וואסער‪ ,‬און‬ ‫דעריבער איז זי מיטגעגאנגען אלס‬ ‫דאס איז געווען די עבודת‬ ‫נאכדעם גייט מען אריין אין דעם‬ ‫א שומר‪.‬‬ ‫הצדיקים‪ ,‬וויאזוי זיי האבן‬ ‫לאך און מען טובל'ט זיך‪.‬‬ ‫ָ‬ ‫אויפ'ן וועג צו די מקוה האט‬ ‫געהארוועט ָאן אויפהער‪ .‬און דאס‬ ‫עס איז אבער א געוואלדיגע‬ ‫די רעבעצין אנגעטון דעם ּפעלץ‪,‬‬ ‫דארפן מיר זיך ָא ּפלערנען‪ .‬אוודאי‬ ‫ַ‬ ‫סכנה‪ ,‬ווייל ווען מען טובל'ט זיך‬ ‫ווייל עס איז געווען א שרעקליכע‬ ‫קענען מיר נישט דערגרייכן די‬ ‫און מען וויל ארויפקומען‪ ,‬קען מען‬ ‫פראסט‪.‬‬‫ָ‬ ‫קעלט און א ביטערער‬ ‫מדרגות פון די צדיקים‪ ,‬אבער מיר‬ ‫נישט שטענדיג גלייך טרעפן דעם‬ ‫אבער אויפ'ן וועג צוריק פון די‬ ‫דארפן וויסן אז ביים הייליגן מאור‬ ‫ַ‬ ‫לאך וואס מען‬ ‫ָארט‪ ,‬דעם קליינעם ָ‬ ‫מקוה‪ ,‬נאכ'ן זיין אין די קאלטע אייז‬ ‫עינים זענען די אלע מדרגות וואס‬ ‫געמאכט‪ .‬וויבאלד עס איז‬ ‫ַ‬ ‫האט‬ ‫און אינעם קאלטן טייך‪ ,‬וויבאלד‬ ‫ער האט געהאט נישט געקומען‬ ‫נאר א קליינער עפענונג‪ ,‬קען מען‬ ‫ָ‬ ‫דאס וואסער איז געווען אזוי אייזיג‬ ‫נאר עס איז געקומען‬ ‫סתם אזוי‪ָ ,‬‬ ‫לאך ווען‬‫מאל נישט זען דעם ָ‬ ‫ַא ָ‬ ‫קאלט‪ ,‬האט דער הייליגער מאור‬ ‫ווייל זיי האבן אריינגעלייגט א‬ ‫מען קומט ארויף‪ ,‬וואס דאס איז א‬ ‫עינים דעמאלטס אנגעטון דעם‬ ‫יגיעה עצומה אין עבודת השם‪.‬‬ ‫מורא'דיגע סכנה‪.‬‬ ‫ּפעלץ‪.‬‬ ‫איין מאל האט דער הייליגער‬ ‫דאס איז דער ערשטער ביישפיל‬ ‫די קשר מיט'ן בעל התניא און‬ ‫מאור עינים טאקע נישט געקענט‬ ‫וואו מען זעט ווי ווייט די הייליגע‬ ‫די רבי'ס לבית חב"ד‬ ‫לאך‪ ,‬און ער איז‬ ‫געפינען דעם ָ‬ ‫צדיקים האבן ממש נישט געהאט‬ ‫כידוע‪ ,‬איז דער מהלך החסידות‬ ‫געבליבן אונטער'ן וואסער א‬ ‫קיין לחם לאכול‪ ,‬און דאך האבן זיי‬ ‫פונעם הייליגן מאור עינים און‬ ‫לאנגע צייט‪ .‬ב"ה‪ ,‬נאך א מינוט‬ ‫געדינט דעם אייבערשטן מיט אזא‬ ‫פונעם הייליגן בעל התניא‪ ,‬געווען‬ ‫אדער צוויי האט ער געטראפן‬ ‫מסירות נפש‪ .‬ער איז געגאנגען זיך‬ ‫צוויי באזונדערע דרכים‪ .‬אבער‬ ‫לאך און איז ארויפגעקומען‪.‬‬ ‫דעם ָ‬ ‫טובל'ן אין די רוסישע קעלט‪ ,‬און‬ ‫פונדעסטוועגן איז די אהבה וואס‬ ‫אבער וויבאלד ער איז געווען אין‬ ‫אויפ'ן וועג אהין האט ער ניטאמאל‬ ‫איז געווען צווישן זיי ביידע געווען‬ ‫אזא סכנה און איז געווען אזוי‬ ‫געהאט קיין ּפעלץ זיך אנצוטון‪.‬‬ ‫איום ונורא‪ .‬ווי מיר האבן שוין‬ ‫פארפרוירן‪ ,‬איז ער ממש געווארן‬ ‫דארפן זיך לערנען דערפון‪:‬‬ ‫מיר ַ‬ ‫דערציילט‪ ,‬האט דער הייליגער‬ ‫בלוי‪.‬‬ ‫ווען מיר גייען אין מקוה אין די‬ ‫בעל התניא געשיקט צוויי מאל א‬ ‫ווען ער איז אהיימגעקומען‪,‬‬ ‫היינטיגע צייטן‪ ,‬ב"ה‪ ,‬דער בית‬ ‫קוויטל צום הייליגן מאור עינים‪,‬‬ ‫האט זיך די רעבעצין אנגערופן‬ ‫המדרש איז ווארעם‪ ,‬די מקוה‬ ‫וואס דאס איז א באקאנטע זאך‪.‬‬ ‫צום מאור עינים‪" :‬נחום‪ ,‬האסט‬ ‫דארפן מיר זיך‬ ‫איז ווארעם‪ַ ...‬‬ ‫ס'קען זיין ער האט געשיקט‬ ‫פארגעסן פונעם רבוש"ע?"‬ ‫ַ‬ ‫ָא ּפלערנען דערפון צו דאנקען‬ ‫מערערע מאל‪ ,‬אבער צוויי מאל‬ ‫ווען דער הייליגער מאור עינים‬ ‫דעם אייבערשטן און גיין אין בית‬ ‫איז באקאנט אז ער האט געשיקט‬ ‫האט געהערט די דאזיגע ווערטער‪,‬‬ ‫המדרש מיט אזא חשק און מיט‬ ‫א קוויטל‪ :‬איינס ווען זיין טאכטער‬ ‫האט ער זיך אזוי דערווארעמט‪,‬‬ ‫אזא התלהבות‪.‬‬ ‫איז נישט געווען געזונט‪ ,‬און‬ ‫ווייל ער האט אנגעהויבן טראכטן‬ ‫געפארן קיין‬ ‫ָ‬ ‫איינס ווען ער איז‬ ‫פון "שויתי ה' לנגדי תמיד" מיט ַאן‬ ‫די עבודה פון זיך טובל'ן אין‬ ‫פעטערבורג‪.‬‬ ‫אויסערגעווענליכע שטארקייט‪,‬‬ ‫די רוסישע קעלט‬ ‫די זעלבע זאך איז געווען אין‬ ‫אז עס האט אים גלייך באגאסן א‬ ‫די צווייטע מעשה האט‬ ‫די שפעטערדיגע דורות‪ .‬אלע‬ ‫שווייס פון גרויס פחד און יראת‬ ‫דערציילט דער סקווערער רבי‬ ‫טשערנאבלער צדיקים מיט די‬ ‫השם!‬ ‫זי"ע‪ ,‬וואס ער האט געהאט מקובל‬ ‫אדמור"י חב"ד זענען געווען זייער‬ ‫מען דארף וויסן‪ ,‬אז אוודאי‬ ‫פון זיינע הייליגע אבות‪ ,‬אז דער‬ ‫פ‪+‬רדס ה‪+‬תור‪+‬ה‬ ‫‪10‬‬ ‫צו די מדריגות פון דעם הייליגן‬ ‫בעל התניא‪" :‬קום‪ ,‬לאמיר עסן‬ ‫נאנט איינער צום צווייטן‪ .‬כידוע‬ ‫מאור עינים און דעם הייליגן בעל‬ ‫מלוה מלכה"‪ .‬למעשה איז אבער‬ ‫איז די ידידות פונעם הייליגן רבי‬ ‫התניא‪ ,‬צו שמועסן א גאנצע נאכט‬ ‫נישט געווען קיין וואסער אין‬ ‫איציקל סקווערער זי"ע מיט'ן‬ ‫כא ּפן אז ס'איז שוין עלה‬ ‫און נישט ַ‬ ‫געדארפט‬ ‫ַ‬ ‫שטוב‪ ,‬און מען האט‬ ‫'צמח צדק' זי"ע געווען אויף א‬ ‫עמוד השחר‪ ...‬אבער וואס מיר‬ ‫שעפן וואסער פונעם טייך‪.‬‬ ‫ּ‬ ‫גיין‬ ‫געוואלדיגן אופן‪.‬‬ ‫דארפן יא זיך ָא ּפלערנען פון די‬ ‫ַ‬ ‫האט דער הייליגער מאור עינים‬ ‫פארן בעל התניא אז ער‬ ‫געזאגט ַ‬ ‫די מעשה פון שעפן וואסער‬ ‫מעשה איז די געוואלדיגע 'ענוה'‪.‬‬ ‫שעפן וואסער אויף‬‫ּ‬ ‫גייט צום טייך‬ ‫פאר מלוה מלכה‬ ‫אז דער הייליגער מאור עינים‬ ‫נטילת ידים‪ .‬האט דער הייליגער‬ ‫עס איז דא א מורא'דיגע‬ ‫פארן בעל התניא אז ער‬ ‫זאגט ַ‬ ‫בעל התניא געזאגט‪" :‬געוואלדיג‪,‬‬ ‫מעשה וואס רבי חיים שניאורסאן‬ ‫שעפן וואסער‪ ,‬און עס‬ ‫ּ‬ ‫אליין גייט‬ ‫איך קום מיט אייך‪ ,‬איך וועל אייך‬ ‫פון חברון זצ"ל – וואס ער איז‬ ‫בייגעפאלן‬ ‫ַ‬ ‫איז אים אפילו נישט‬ ‫צוהעלפן"‪.‬‬ ‫צו בעטן א גבאי‪ ,‬א שמש‪ ,‬אדער א‬ ‫געווען ַאן אייניקל פונעם הייליגן‬ ‫ּ‬ ‫שעפן‬ ‫זענען זיי געגאנגען‬ ‫בעל התניא און ַאן איידעם‬ ‫חסיד זאל אים העלפן‪.‬‬ ‫וואסער‪ ,‬אבער וויבאלד די‬ ‫מאטקע לידער זי"ע‪ ,‬א‬ ‫ביי רבי ָ‬ ‫און פון די אנדערע זייט‪ ,‬דער‬ ‫מפערס מיט וואסער זענען‬ ‫ַא ּ‬ ‫באקאנטע סלאנימער חסיד –‬ ‫בעל התניא איז גלייך צוגעלאפן‬ ‫געווען שווער‪ ,‬האבן זיי זיך‬ ‫האט דערציילט‪ .‬ער איז געווען א‬ ‫צום מאור עינים זאגנדיג‪" :‬איך‬ ‫ָא ּפגעשטעלט אויפן וועג ביי א‬ ‫געוואלדיגער בעל מספר‪ ,‬און ער‬ ‫וועל אייך גיין העלפן"‪ .‬דאס דארף‬ ‫שטיין און אנגעהויבן שמועסן‪ .‬זיי‬ ‫האט איבערגעגעבן א מעשה וואס‬ ‫מען זיך אויסלערנען פון די עבודת‬ ‫האבן זיך אזוי מתעמק געווען אין‬ ‫איז געווען מקובל ביי זיין הייליגע‬ ‫הצדיקים‪.‬‬ ‫זייער שמועס‪ ,‬אז זיי האבן בכלל‬ ‫משפחה‪.‬‬ ‫דער אייבערשטער זאל העלפן‬ ‫נישט באמערקט ווי די גאנצע‬ ‫עס איז איינמאל געווען אז‬ ‫נאכט איז אדורך‪ .‬ווען עס האט‬ ‫דער הייליגער בעל התניא האט‬ ‫מיר זאלן זוכה זיין זיך ָא ּפצולערנען‬ ‫אנגעהויבן צו ווערן עלות השחר‪,‬‬ ‫זיך געפונען נעבן די שטאט‬ ‫"צ ִאי לָ ְך‬ ‫צו גיין אין זייערע וועגן‪ְ ,‬‬ ‫האבן די מענטשן פון שטאט געזען‬ ‫טשערנאביל‪ .‬מוצאי שבת האט‬ ‫ְ ּב ִע ְק ֵבי ַהצּ ֹאן‪ ,‬ו ְּר ִעי ֶאת ְ ּג ִד ּי ַֹתיִ ְך‬ ‫ווי די צוויי הייליגע צדיקים זענען‬ ‫דער הייליגער בעל התניא‬ ‫ַעל ִמ ׁ ְש ְּכנוֹ ת ָהר ִֹעים" (שה"ש א‪ ,‬ח)‪.‬‬ ‫פארטיפט אין א שמועס‪ .‬האבן זיי‬ ‫ַ‬ ‫פארט צום‬ ‫ָ‬ ‫געזאגט אז מען‬ ‫און מיר זאלן זוכה זיין צו בני‪ ,‬חיי‬ ‫אנגעהויבן זאגן‪" :‬רבותינו‪ ,‬הגיע‬ ‫הייליגן טשערנאבילער‪ ,‬צום מאור‬ ‫ומזוני רויחי‪ ,‬און מיר זאלן זוכה זיין‬ ‫זמן קריאת שמע של שחרית!‪"...‬‬ ‫עינים‪ ,‬ווייל ער האט זיך געוואלט‬ ‫צו דינען דעם אייבערשטן מיט א‬ ‫דאס איז דער לימוד און דער‬ ‫דורכשמועסן מיט אים א געוויסן‬ ‫געוואלדיגע הרחבת הדעת‪.‬‬ ‫מוסר השכל וואס מיר דארפן‬ ‫ענין‪.‬‬ ‫זכותו יגן עלינו ועל כל ישראל‪,‬‬ ‫זיך ארויסלערנען פון די מעשה‪.‬‬ ‫דער הייליגער מאור עינים‬ ‫אמן‪.‬‬ ‫אוודאי קענען מיר נישט צוקומען‬ ‫פארן הייליגן‬‫האט דאן געזאגט ַ‬ ‫די רייכע היסטאריע פונעם עיה"ק 'טבריא של מעלה'‪ ,‬א‬ ‫בליק אויף די צדיקים וואס האבן באלאכטן דעם ישוב‪ ,‬און‬ ‫די קדושי עליון וואס זענען דארט נטמן געווארן‬ ‫טבריא של מעלה‬ ‫דער נאמען פון עיר הקודש "טבריא"‬ ‫פון מאמרי חז"ל‪ ,‬מדרשי חז"ל‪ ,‬און‬ ‫טבריא"‪.‬‬ ‫הקדמה‬ ‫פלא'דיגע זאכן פון דעם הייליגן‬ ‫אין דעם פרק וועלן מיר‬ ‫זוהר הקדוש‪ ,‬סיי איבער דעם‬ ‫ארומרעדן ספעציעלע ענינים‬ ‫בעזה"י‪ ,‬מיר גייען יעצט‬ ‫נאמען פון דער שטאט‪ ,‬פארוואס‬ ‫איבער'ן הייליגן שטאט טבריא‬ ‫ארויספארן קיין "עיר הקודש‬ ‫‪11‬‬ ‫פ‪+‬רדס ה‪+‬תור‪+‬ה‬ ‫וויבאלד זי געפינט זיך זייער הויך‬ ‫פון מיר אליינס‪ ,‬און נאכדעם האב‬ ‫זי הייסט 'טבריא'‪ ,‬און סיי איבער‬ ‫אויף א בארג‪ ,‬און פונקט ווי דער‬ ‫איך געפרעגט די זקנים‪" ,‬ואשתכח‬ ‫דעם נאמען פון דעם הייליגן טייך‬ ‫ברעג פון א טייך איז העכער פון‬ ‫כוותייהו" – האב איך געזען אז איך‬ ‫וואס ווערט אנגערופן 'כנרת'‪,‬‬ ‫דעם טייך אליינס‪ ,‬אזוי אויך שטייט‬ ‫האב מכוון געווען צו די זקנים‪,‬‬ ‫פארוואס מען האט איר געגעבן‬ ‫ציפורי העכער פון דעם טייך און‬ ‫צו די הייליגע תנאים‪ .‬ער האט‬ ‫דעם נאמען כנרת‪.‬‬ ‫העכער פון אלע שטעט ארום איר‪.‬‬ ‫געזאגט אזוי‪ :‬אין פסוק שטייט‬ ‫אזוי אויך ווייסן מיר אז עס‬ ‫דאס מיינט אז ציפורי הייסט רקת‪,‬‬ ‫(יהושע יט‪ ,‬לה) אז שבט נפתלי האט‬ ‫איז דא א פלאץ וואס הייסט ביזן‬ ‫ווייל רקת איז א לשון פון "רקסא‬ ‫באקומען ביי די חלוקת הארץ‬ ‫היינטיגן טאג "גינוסר"‪ ,‬און עס‬ ‫דנהרא"‪ ,‬דער ברעג פון דעם ים‪.‬‬ ‫"וְ ָע ֵרי ִמ ְב ָצר ַה ִ ּצ ִ ּדים צֹר וְ ַח ַּמת ַר ַּקת‬ ‫איז דא די שטאט "בית שאן"‬ ‫זאגט ווייטער רבי יוחנן‪:‬‬ ‫וְ כִ ֶנ ֶּרת"‪.‬‬ ‫דערנעבן‪ ,‬מיר וועלן זען פארוואס‬ ‫"כנרת זו גינוסר"‪ ,‬דאס איז לעבן‬ ‫די גמרא האט דארט א גאנצע‬ ‫די פלעצער הייסן מיט די נעמען‪.‬‬ ‫טבריא‪" .‬ולמה נקרא שמה כנרת?"‬ ‫שאלה בנוגע דעם ליינען פון די‬ ‫ווי אויך גייען מיר זען אז די‬ ‫פארוואס הייסט זי כנרת? "דמתיקי‬ ‫מגילה אין טבריא‪ .‬די שאלה איז‬ ‫'בארה של מרים' איז נגנז געווארן‬ ‫פירותיה כקלא דכינרא" – ווייל די‬ ‫צי זי איז "מוקף חומה מימות‬ ‫אין דעם ים פון טבריא‪ .‬און אין ספר‬ ‫פירות פון גינוסר זענען אזוי זיס ווי‬ ‫יהושע בן נון" צי נישט‪ .‬אויף דעם‬ ‫'טבור הארץ' פון הרה"ק רבי משה‬ ‫דער קול פון א כינור‪.‬‬ ‫זאגט די גמרא אז לכאורה איז עס‬ ‫קליערס זי"ע איז דאס איינע פון‬ ‫אן אפענער פסוק אז דאס זענען‬ ‫די סיבות פארוואס די פירות פון‬ ‫"מתיקי פירותיה כקלא‬ ‫געווען ערי מבצר‪ ,‬ממילא איז זי‬ ‫טבריא און די גלילות האבן אזא‬ ‫דכינרא" – דער ענין פון‬ ‫מוקף חומה מימות יהושע בן נון‪.‬‬ ‫געשמאקן טעם‪ ,‬ווייל זיי ווערן‬ ‫התחלפות החושים‬ ‫אויף דעם זאגט דארט די גמרא‬ ‫געפיטערט און זענען נהנה פון‬ ‫אז זי איז טאקע געווען מוקף חומה‬ ‫דעם וואסער פון דעם כנרת‪ ,‬וואו‬ ‫קומט דער הייליגער מהרש"א‬ ‫מימות יהושע בן נון‪ ,‬אבער דער‬ ‫עס געפינט זיך די בארה של מרים‪.‬‬ ‫און זאגט‪ :‬הגם מיר רעדן דא פון‬ ‫ספק איז ווייל אויף איין זייט איז‬ ‫פירות‪ ,‬מיינט ער צו זאגן אז עס איז‬ ‫ווי אויך שטייט אין רד"ל‪ ,‬וואס‬ ‫נישט געווען קיין חומה ממש‪ ,‬נאר‬ ‫ברענגט פון פרקי דרבי אליעזר (כ)‪,‬‬ ‫אזוי געשמאק ווי ווען מען הערט‬ ‫די חומה איז געווען דער ים‪ ,‬דער‬ ‫דעם קול פון א ּ'כינוֹ ר'‪.‬‬ ‫אז דער טעם פארוואס די פירות‬ ‫ים כנרת‪ .‬אויף דעם איז דא א ספק‬ ‫זענען אזוי זיס איז ווייל זיי זענען‬ ‫עס איז דא א מורא'דיגער ווארט‬ ‫צי א ים ווערט גערעכנט אלס א‬ ‫"על פתחו של גן עדן"‪.‬‬ ‫פון דעם באקאנטן גאון וקדוש רבי‬ ‫חומה צי נישט‪.‬‬ ‫יוסף ענגיל זצ"ל‪ .‬רבי יוסף ענגיל‬ ‫זאגט יעצט רבי יוחנן אז דער‬ ‫די גמרא אין מסכת מגילה‪:‬‬ ‫פרעגט א קשיא‪ :‬לכאורה א כינור‬ ‫פסוק זאגט אונז "חמת"‪ ,‬די שטאט‬ ‫"חמת"‪" ,‬רקת" און "כנרת"‬ ‫מיט זיין געשמאקן קול הערט מען‬ ‫חמת גייט ארויף אויף טבריא‪.‬‬ ‫דורך דעם חוש השמיעה‪ ,‬מיט די‬ ‫פרעגט רבי יוחנן ווייטער‪" :‬ולמה‬ ‫מיר וועלן אנהייבן מיט די גמרא‬ ‫אויערן‪ .‬ווידער פירות זענען דאך‬ ‫נקרא שמה חמת?" פארוואס הייסט‬ ‫אין מסכת מגילה (ה‪ ,‬א)‪" .‬אמר רבי‬ ‫פארבונדן מיט דעם חוש הטעם‪.‬‬ ‫זי חמת? אויף דעם ענטפערט רבי‬ ‫יוחנן" – דער הייליגער רבי יוחנן‬ ‫אויב אזוי‪ ,‬וואס איז דער פשט אז‬ ‫יוחנן‪" :‬על שם חמי טבריא"‪ .‬מיר‬ ‫האט געזאגט‪ ,‬כידוע איז דער‬ ‫די גמרא זאגט אז "מתיקי פירותיה"‬ ‫ווייסן דאך אז אין טבריא געפינען‬ ‫הייליגער רבי יוחנן דער תנא פון‬ ‫איז זיס "כקלא דכינרא"? דאס‬ ‫זיך די 'חמי טבריא'‪ ,‬וואס דאס איז‬ ‫'תלמוד ירושלמי'‪ ,‬ער האט דאך‬ ‫זענען דאך צוויי אנדערע חושים?!‬ ‫איבערגעבליבן פון דעם מבול‪ ,‬און‬ ‫מחבר געווען דעם ירושלמי‪ ,‬ער‬ ‫זאגט רבי יוסף ענגיל אין 'גליוני‬ ‫עס איז אויך דער 'פתחו של גיהנם'‬ ‫האט געוואוינט אין טבריא‪ ,‬און‬ ‫הש"ס' און צייכנט צו א גמרא אין‬ ‫ווי מיר וועלן שפעטער זען‪ ,‬ממילא‬ ‫ער ליגט טאקע אין טבריא ביי די‬ ‫ערכין (י‪ ,‬ב)‪ ,‬וואו די גמרא פרעגט‬ ‫איז עס מורא'דיג הייס‪.‬‬ ‫חלקה פון רבי יוחנן בן זכאי‪.‬‬ ‫פארוואס דער 'חליל' אין בית‬ ‫רבי יוחנן זאגט ווייטער‪" :‬רקת‬ ‫דער הייליגער רבי יוחנן‬ ‫המקדש האט אזוי געהייסן‪" :‬אמאי‬ ‫זו ציפורי"‪ .‬רקת גייט ארויף אויף‬ ‫דערציילט‪" :‬כי הוינא טליא" –‬ ‫קרו ליה חליל? דחלי קליה"‪ .‬זאגט‬ ‫די שטאט ציפורי וואס איז לעבן‬ ‫ווען איך בין געווען יונג‪" ,‬אמינא‬ ‫רש"י‪" :‬קולו מתוק לשמוע" – זיין‬ ‫טבריא‪" .‬ולמה נקרא שמה רקת?‬ ‫מילתא דלא שאילנא לאבא" –‬ ‫קול איז זיס צו הערן‪ .‬זעט מען אז‬ ‫משום דמדלאה כרקסא דנהרא" –‬ ‫האב איך געזאגט א דבר תורה‬ ‫פ‪+‬רדס ה‪+‬תור‪+‬ה‬ ‫‪12‬‬ ‫נאמען געגעבן געווארן מן שמיא‬ ‫חוש השמיעה‪ .‬דער טעם דערפון‬ ‫רש"י נוצט אויף א קול וואס מען‬ ‫און עס איז מרמז אויף גאר הייליגע‬ ‫איז ווייל אלע פינף חושים האבן‬ ‫הערט אויך דעם ענין פון 'זיסקייט'‪,‬‬ ‫זאכן‪ .‬ווי מיר האבן געזען‪ ,‬זאגט‬ ‫איין איינציגן שורש‪ .‬דער אבן‬ ‫הגם דאס באלאנגט צום 'חוש‬ ‫רבי יוחנן אז עס הייסט טבריא‪,‬‬ ‫עזרא זאגט א סוד אז דער שורש‬ ‫הטעם'‪.‬‬ ‫אבער בעצם הייסט עס 'חמת'‬ ‫פון אלע חושים געפינט זיך ביים‬ ‫פרעגט רבי יוסף ענגיל‪ :‬וואס‬ ‫צוליב די חמי טבריא‪ ,‬און מיר‬ ‫'חוש המצח'‪ ,‬דאס הייסט ביים‬ ‫איז דער ביאור הענין?‬ ‫וועלן שפעטער זען נאך טעמים‬ ‫מוח‪ ,‬וואו אלע חושים קומען זיך‬ ‫ער צייכנט צו אן 'אבן עזרא'‬ ‫פארוואס עס הייסט טבריא‪.‬‬ ‫צוזאם‪ .‬ממילא‪ ,‬וויבאלד 'שורשם‬ ‫אין קהלת (יא‪ ,‬ז)‪ ,‬וואו עס שטייט‬ ‫זאגט די גמרא דארט‪" :‬אלא‬ ‫חד'‪ ,‬קען מען זיך באנוצן מיט איין‬ ‫אויפן פסוק "ו ָּמתוֹ ק ָהאוֹ ר" ‪ -‬דאס‬ ‫אמר רבא"‪ .‬רבא גייט אונז זאגן‬ ‫חוש פארן צווייטן‪ .‬למשל דא אין‬ ‫ליכטיגקייט איז זיס‪ .‬וואס מיינט‬ ‫נאך א טעם פארוואס די שטאט‬ ‫אונזער גמרא נוצט מען די מתיקות‬ ‫דאס אז דאס לעכטיגקייט איז זיס?‬ ‫טבריא הייסט טבריא און פארוואס‬ ‫פון די פירות ‪ -‬וואס איז די 'חוש‬ ‫מיר ווייסן דאך אז ליכטיגקייט‬ ‫זי הייסט חמת‪ .‬ער דינגט זיך‬ ‫הטעם' ‪ -‬און מען גלייכט עס צו צום‬ ‫באלאנגט צום 'חוש הראיה' און‬ ‫מיט רבי יוחנן‪ ,‬און רבא האלט אן‬ ‫קול פון א 'כינור'‪.‬‬ ‫זיסקייט צום 'חוש הטעם'?‬ ‫אנדערן מהלך אין די נעמען פון‬ ‫(רבי יוסף ענגיל איז דארט מאריך מיט‬ ‫דער אבן עזרא צייכנט דארט צו‬ ‫מראי מקומות און ברענגט אויך א תשובה פון‬ ‫די שטעט‪ .‬ער זאגט אזוי‪" :‬חמת‬ ‫נאך פלעצער וואו מען זעט דאס‪.‬‬ ‫דעם תשב"ץ איבער דעם ענין פון "התחלפות‬ ‫זו חמי גרר‪ ,‬רקת זו טבריא"‪ .‬רקת‬ ‫מיר זעען אין די תורה הקדושה‬ ‫החושים"‪ ,‬עי"ש באריכות)‪.‬‬ ‫איז נישט ציפורי‪ ,‬נאר רקת איז‬ ‫אז ווען יעקב אבינו איז געגאנגען‬ ‫טבריא‪ .‬כינרת זו גנוסר‪ .‬און ער‬ ‫"רקת זו טבריא"‪ :‬אפילו ריקנין‬ ‫נעמען די ברכות פון יצחק‪ ,‬האט‬ ‫ערקלערט יעצט‪" :‬למה נקרא שמה‬ ‫יצחק אבינו געזאגט (בראשית מב‪ ,‬א)‬ ‫רקת" ‪ -‬פארוואס הייסט טבריא‬ ‫שבה מלאים מצוות כרימון‬ ‫ש ֶדה‬ ‫יח ְ ּבנִ י ְּכ ֵר ַ‬ ‫יח ָ ׂ‬ ‫אמר ְר ֵאה ֵר ַ‬‫”וַ ּיֹ ֶ‬ ‫רקת? "שאפילו ריקנין שבה מלאים‬ ‫עכ"פ‪ ,‬לאמיר דא צוריקגיין צו‬ ‫ֲא ׁ ֶשר ֵ ּב ֲרכוֹ ה'"‪ .‬יצחק אבינו האט‬ ‫מצוות כרימון" ‪ -‬אפילו די חוטאים‬ ‫די גמרא‪.‬‬ ‫געזאגט‪" ,‬איך זע דעם שמעק‬ ‫אין טבריא זענען פול מיט מצוות‬ ‫דער הייליגער רבי יוחנן זאגט‬ ‫פון מיין קינד יעקב‪ ,‬אזוי ווי דעם‬ ‫ווי א רימון‪.‬‬ ‫אונז דא טעמים אויף די נעמען פון‬ ‫שמעק פון גן עדן"‪ .‬זאגט דער אבן‬ ‫זאגט דער מהרש"א‪ :‬אין דעם‬ ‫טבריא‪ .‬מ'דארף דא צוצייכענען‬ ‫עזרא‪ :‬מען זעט ווייטער אז מען‬ ‫ווארט 'רקת' אליין שטייט נישט‬ ‫אז דער רש"ש פרעגט דא א‬ ‫נוצט א לשון פון 'ראיה'‪ ,‬וואס איז‬ ‫קיין שום רמז אז מ'איז מלא מצוות‬ ‫מורא'דיגע קשיא‪ .‬מיר ווייסן אז אין‬ ‫דער חוש הראיה‪ ,‬ווען מען רעדט‬ ‫כרימון‪ ,‬נאר דאס גייט ארויף אויפן‬ ‫מדרש רבה (כג‪ ,‬א) שטייט אז טבריא‬ ‫איבער דעם 'חוש הריח'‪.‬‬ ‫"כ ֶפלַ ח‬ ‫פסוק אין שיר השירים (ו‪ ,‬ז) ְּ‬ ‫ווערט אזוי גערופן ווייל דער‬ ‫דער אבן עזרא זאגט ווייטער אז‬ ‫ָה ִר ּמוֹ ן ַר ָּק ֵת ְך"‪ .‬זאגט די גמרא אין‬ ‫רוימישער קייסער האט געהייסן‬ ‫מיר טרעפן ביי מתן תורה (שמות כ‪ ,‬יד)‬ ‫מסכת חגיגה (כ‪ ,‬א)‪" ,‬אל תקרי ַר ָ ּק ֵת ְך‬ ‫טבריא (טיבעריוס בלע"ז)‪ ,‬און אויף זיין‬ ‫"וְ כָ ל ָה ָעם רוֹ ִאים ֶאת ַהקוֹ לוֹ ת וגו'"‪.‬‬ ‫אלא ֵר ָיקנֵ ְך"‪ ,‬די גמרא דרש'נט דעם‬ ‫נאמען האט ער א נאמען געגעבן‬ ‫מען זעט אז מען נוצט דעם 'חוש‬ ‫פסוק אז אפילו פושעי ישראל‪,‬‬ ‫די שטאט‪.‬‬ ‫הראיה'‪ ,‬אויף קולות וואס איז דער‬ ‫די "ריקנין שבך"‪ ,‬זענען "מלאים‬ ‫שטייט פונעם הייליגן יעב"ץ‪,‬‬ ‫'חוש השמיעה'‪ .‬בעצם זאגט שוין‬ ‫מצוות כרימון"‪ .‬דעריבער האט‬ ‫אוודאי האט דער רוימישער‬ ‫די גמרא אין מסכת שבת (פח‪ ,‬ב) אז‬ ‫מען איר געגעבן דעם נאמען 'רקת'‪,‬‬ ‫קייסער געגעבן דעם נאמען‬ ‫דאס איז געווען העכער פון דעם‬ ‫אלס א רמז אויף דעם פסוק אין‬ ‫טבריא‪ ,‬אבער די הייליגע חכמים‬ ‫שכל אנושי‪ ,‬אז מען איז געווען‬ ‫שיר השירים‪.‬‬ ‫האבן געזאגט אז מן השמים האט‬ ‫"רואים את הנשמע"‪.‬‬ ‫פרעגט דער הייליגער 'טורי‬ ‫מען צוגעפירט אז די שטאט זאל‬ ‫קומט דער אבן עזרא און זאגט‬ ‫אבן'‪ :‬פארוואס פונקט אין טבריא‬ ‫הייסן טבריא ווייל עס ליגן דא טיפע‬ ‫אז עס זענען דא אסאך פלעצער‬ ‫האט מען געגעבן דעם נאמען‬ ‫סודות און הייליגע סיבות‪ .‬ממילא‬ ‫אין תנ"ך וואו מיר זעען אז מען‬ ‫'רקת'‪ ,‬צוליב דעם וואס אפילו‬ ‫איז עס נתגלגל געווארן אזוי אז‬ ‫באנוצט זיך מיט איין חוש אויף‬ ‫די ריקנין שבה זענען מלאים‬ ‫דער רוימישער קייסער האט‬ ‫א צווייטן‪ .‬מען נוצט דעם חוש‬ ‫מצוות כרימון? מיר ווייסן דאך‬ ‫געמיינט אז ער גיט דעם נאמען‬ ‫הראיה אויף א חוש השמיעה‪,‬‬ ‫אז דאס וואס אפילו די ריקנים פון‬ ‫אויף זיך‪ ,‬אבער בעצם איז דער‬ ‫אדער דעם חוש הטעם אויף דעם‬ ‫‪13‬‬ ‫פ‪+‬רדס ה‪+‬תור‪+‬ה‬ ‫שמה טבריא?" פארוואס הייסט‬ ‫קינדער פירן זיך נישט אויף ווי עס‬ ‫כלל ישראל זענען מלאים מצוות‬ ‫זי טבריא? "שהיא יושבת בטבורה‬ ‫דארף צו זיין‪ ,‬האלט רבי מאיר דאך‬ ‫כרימון‪ ,‬גייט ארויף אויף גאנץ כלל‬ ‫של ארץ ישראל"‪ .‬זאגט רש"י‪:‬‬ ‫"בנים אתם" ‪ -‬מיר בלייבן קינדער‪.‬‬ ‫ישראל און נישט דוקא אויף די‬ ‫"באמצעיתה" ‪ -‬טבריא איז דער‬ ‫דאס קומט די גמרא אונז מרמז זיין‪,‬‬ ‫שטאט טבריא?‬ ‫צענטער פון ארץ ישראל‪.‬‬ ‫אז אפילו ריקנים שבך זענען אויך‬ ‫דא דארף מען פארשטיין‪ ,‬דער‬ ‫מלאים מצוות כרימון‪.‬‬ ‫די מהלכים פון די מפרשים‬ ‫'כפתור ופרח' (פרק י"א) ‪ -‬וואס דער‬ ‫עס איז דא אן אינטערעסאנטער‬ ‫פארוואס דווקא אין טבריא‬ ‫הייליגער 'בית יוסף' ברענגט אים‬ ‫מהלך פונעם הייליגן מהרש"ם‬ ‫זענען די "ריקנים מלאים‬ ‫אראפ כמה פעמים ‪ -‬וואס איז אויך‬ ‫אין זיינע הגהות אויף די גמרא‪.‬‬ ‫מצוות כרימון"‬ ‫פון די גרעסטע מקורות אויף קברי‬ ‫ער זאגט‪ :‬עס איז באקאנט וואס‬ ‫עס איז דא א שיינער ּפ ָאר‬ ‫צדיקים און גבולי ארץ ישראל‪,‬‬ ‫די גמרא זאגט אין מסכת שבת‬ ‫מהלכים וואס שטייט אין די‬ ‫פרעגט א מורא'דיגע קשיא‪:‬‬ ‫(לט‪ ,‬א)‪ ,‬אז 'חמי טבריא' זענען הייס‬ ‫מפרשים‪.‬‬ ‫קודם כל‪ ,‬מען קען נישט זאגן אז‬ ‫ווייל זיי גייען דורך דעם 'פתח פון‬ ‫איין מהלך‪ :‬מיר ווייסן אז רבי‬ ‫גיהנום'‪ .‬זאגט ער‪ ,‬אויב אזוי האבן‬ ‫עס איז אינמיטן ווען מען מעסט פון‬ ‫די מענטשן אין טבריא כסדר‬ ‫מאיר ליגט אין טבריא‪ ,‬און מיר‬ ‫צפון צו דרום‪ ,‬ווייל טבריא געפינט‬ ‫געטראכט פונעם פתח של גיהנום‪,‬‬ ‫ווייסן אז רבי מאיר'ס רבי איז‬ ‫זיך אין גליל העליון אין צפון‪ ,‬איז‬ ‫און ממילא זענען זיי אלע זייערע‬‫געווען 'אחר' (אלישע בן אבויה)‪ ,‬און‬ ‫עס דאך נישט אינמיטן לאנד‪ .‬און‬ ‫טעג געווען בתשובה‪ .‬דאס מיינט‬ ‫אויף דעם זאגט די גמרא "תוכו אכל‬ ‫אויב מען וועט מעסטן פון מזרח‬ ‫וקליפתו זרק"‪ .‬די גמרא זאגט אז‬ ‫די גמרא‪ ,‬אז אפילו די ריקנים שבך‬ ‫צו מערב‪ ,‬ווייסן מיר דאך אז טבריא‬ ‫רבי מאיר האט מתפלל געווען אז‬ ‫זענען מלאים מצוות כרימון‪ ,‬ווייל‬ ‫געפינט זיך ממש ביים גרעניץ (מזרח‬ ‫אחר זאל תשובה טאן‪ ,‬און למעשה‬ ‫זיי האבן כסדר תשובה געטאן‪.‬‬ ‫זייט)‪ .‬אויב אזוי‪ ,‬וואס איז דער פשט‬ ‫צום סוף האט אחר טאקע תשובה‬ ‫אז טבריא איז "באמצעותו של ארץ‬ ‫אבער בעצם פרעגט דער בן‬ ‫געטאן‪ .‬וועגן דעם וויל מען מרמז‬ ‫ישראל"?‬ ‫איש חי א קשיא‪ :‬אויב די ריקנים‬ ‫זיין "אפילו ריקנין שבך מלאים‬ ‫דער 'כפתור ופרח' וויל גיין מיט‬ ‫זענען פול מיט מצוות ווי א רימון‪,‬‬ ‫מצוות כרימון"‪ ,‬כדי צו מרמז זיין‬ ‫א מהלך אז מען רעכנט טבריא‬ ‫פארוואס הייסן זיי "ריקנים"? און‬ ‫אויפן פסק פון רבי מאיר‪.‬‬ ‫קעגן 'עכו' פון די מזרח זייט‪ ,‬און‬ ‫בפרט לויט'ן מהרש"ם אז זיי האבן‬ ‫כסדר געטראכט פונעם פתחו של‬ ‫נאך א מהלך‪ :‬מיר ווייסן דאך‬ ‫דערנאך רעכנט מען 'הור ההר'‪ ,‬און‬ ‫אז רבי מאיר ליגט אין טבריא‪ ,‬און‬ ‫פון דרום רעכנט מען 'נחל מצרים'‪.‬‬ ‫גיהנום‪ ,‬איז שווער די קשיא?‬ ‫איינע פון די טעמים איז ‪ -‬ווי דער‬ ‫אויב מען וועט עס רעכענען אזוי‪,‬‬ ‫זאגט דער בן איש חי‪ ,‬אז דאס‬ ‫הייליגער 'בן איש חי' איז מאריך‬ ‫וועט אויסקומען אז טבריא איז‬ ‫גייט ארויף אויף די 'עשירים'‪ ,‬די‬ ‫מיט א תשובות הרשב"א ‪ -‬אז‬ ‫טאקע דער 'טבור' פונעם לאנד‪.‬‬ ‫מחזיקי תורה ותומכי תורה‪ .‬הגם‬ ‫רבי מאיר איז "חייש למיעוטא"‪.‬‬ ‫מיר אלע ווייסן די גמרא אין‬ ‫זיי זענען געווען פול מיט מצוות‬‫דאס טייטש‪ ,‬רבי מאיר האלט אז‬ ‫מסכת סנהדרין (לז‪ ,‬א) אויפן פסוק‬ ‫און האבן אויסגעהאלטן תלמידי‬ ‫דער מיעוט ווערט נישט בטל‪ .‬אין‬ ‫(שיה"ש ז‪ ,‬ג) ָׁ"ש ְר ֵר ְך אֹגַ ן ַה ַּס ַהר"‪ ,‬אז‬ ‫חכמים‪ ,‬האבן זיי אליין אבער נישט‬ ‫אנדערע ווערטער זאגט רבי מאיר‪,‬‬ ‫די לשכת הגזית ‪ -‬די סנהדרין פון‬ ‫געלערנט‪ .‬ממילא‪ ,‬זאגט ער‪ ,‬פון‬ ‫אז אפילו די ריקנין שבך‪ ,‬אפילו דער‬ ‫כלל ישראל ‪ -‬זיצט "בטבורו של‬ ‫איין זייט זענען זיי מלאים מצוות‬ ‫'מיעוט' פון כלל ישראל‪ ,‬וועלן אויך‬ ‫עולם"‪ .‬אויב אזוי‪ ,‬אויב ירושלים‬ ‫כרימון‪ ,‬אבער פון די אנדערע זייט‬ ‫צום סוף תשובה טאן‪.‬‬ ‫איז דער טבור פונעם עולם‪ ,‬ווי אזוי‬ ‫זענען זיי "ריק" פון תורה‪ .‬דערפאר‬ ‫נאך א מהלך וואס דער בן‬ ‫שטימט עס מיט די גמרא דא וואס‬ ‫האבן זיי געהייסן "ריקנים שבך"‪,‬‬ ‫איש חי ברענגט לויט'ן רשב"א‪:‬‬ ‫זאגט אז טבריא איז "בטבורה של‬ ‫אבער למעשה זענען זיי געווען‬ ‫עס איז כידוע א מחלוקת צווישן‬ ‫ארץ ישראל"?‬ ‫"מלאים מצוות כרימון"‪.‬‬ ‫רבי יהודה און רבי מאיר אויפן‬ ‫ענטפערט דער מהרש"א א‬ ‫פסוק (דברים יד‪ ,‬א) ָ ּ‬ ‫"בנִ ים ַא ֶּתם לַ ה'‬ ‫טבורה של ארץ ישראל‬ ‫מורא'דיגן תירוץ‪ :‬ירושלים איז‬ ‫ֱאל ֵֹקיכֶ ם"‪ .‬רבי מאיר האלט "בין‬ ‫דער טבור פון די גאנצע וועלט‪,‬‬ ‫זאגט די הייליגע גמרא ווייטער‪:‬‬ ‫כך ובין כך אתם קרויים בנים"‪ ,‬סיי‬ ‫אבער טבריא איז דער טבור‬ ‫בשוגג און סיי ח"ו במזיד‪ .‬דער "רבי ירמיה אמר רקת שמה"‪.‬‬ ‫ספעציעל פון ארץ ישראל‪.‬‬ ‫פשט איז‪ ,‬אז אפילו ווען אידישע טבריא איז רקת‪" .‬ולמה נקרא‬ ‫פ‪+‬רדס ה‪+‬תור‪+‬ה‬ ‫‪14‬‬ ‫אז די תלמידי חכמים זענען די‬ ‫זעען אין די גמרא וועגן "פירות‬ ‫בעצם‪ ,‬תוס' אין מסכת ראש‬ ‫שיינקייט]‪.‬‬ ‫גינוסר"‪ .‬ווען מען קומט אן קיין‬ ‫השנה (כג‪ ,‬ב‪ ,‬ד"ה קמא)‪ ,‬פרעגט שוין די‬ ‫זאגט דער שפתי חכמים אז‬ ‫טבריא פון ריכטונג 'בית שאן'‪ ,‬און‬ ‫קשיא‪ :‬ווי אזוי קען זיין אז ירושלים‬ ‫דער פשט איז‪ ,‬אז פון דא איז‬ ‫אפילו ווען מען גייט ווייטער אריין‬ ‫איז דער מיטן פון ארץ ישראל?‬ ‫ארויסגעגאנגען דער "תורה אור"‬ ‫אין שטאט‪ ,‬וואקסן דארט טייטלען‬ ‫ארץ ישראל איז דאך ד' מאות‬ ‫פאר כלל ישראל‪ ,‬וואס אויף דעם‬ ‫און כל מיני פירות אין הערליכע‬ ‫פרסה‪ ,‬און ירושלים איז נאר א‬ ‫שטייט "כי נר מצוה ותורה אור"‬ ‫גארטנס‪ .‬דאס מיינט "טובה‬ ‫מהלך יום אחד פונעם מזרח גבול?‬ ‫און "מצות ה' ברה מאירת עינים"‪.‬‬ ‫ראייתה"‪ ,‬אז ווען מען קוקט אויף‬ ‫אויף דעם קומט דער 'פני‬ ‫די תורה וואס איז מאירת עינים‬ ‫טבריא האט מען א הערליכן בליק‪.‬‬ ‫יהושע' מיט דער 'ערוך לנר' אין‬ ‫און באלייכט אונזערע אויגן‪ ,‬איז‬ ‫זאגט דער הייליגער מהרש"א‪,‬‬ ‫מסכת ראש השנה און פרעגט א‬ ‫ארויסגעקומען פון דער שטאט‬ ‫קודם ברענגט ער אראפ דעם‬ ‫מורא'דיגע קשיא‪ ,‬די זעלבע קשיא‬ ‫טבריא‪.‬‬ ‫פשט פון תוס’‪ ,‬און נאכדעם זאגט‬ ‫וואס דער מהרש"א זאגט דא ביי‬ ‫ער‪" :‬ועוד יש לומר טובה ראייתה‬ ‫אונז‪ .‬ער טענה'ט אז דאס וואס די‬ ‫"טובה ראייתה"‪ :‬ומשם עתידין‬ ‫בחכמים שהיו יושבים שם סנהדרין‬ ‫גמרא זאגט אז ירושלים איז דער‬ ‫ליגאל‬ ‫בימי רבי‪ ,‬כדאמרינן סוף פ"ב‬ ‫מיטן‪ ,‬מיינט נישט דער מיטן פון‬ ‫במסכת ראש השנה דף ל"א ע"ב"‪.‬‬ ‫ארץ ישראל‪ .‬די גמרא זאגט אז‬ ‫נאך א הפלא'דיגן פשט שטייט‬ ‫זי איז "טיבורו של עולם" – דער‬ ‫ממילא קומט אויס אז עס הייסט‬ ‫דארט אין שפתי חכמים‪ :‬מיר ווייסן‬ ‫מיטן פון די גאנצע וועלט‪ .‬אבער‬ ‫"טובה ראייתה" ווייל עס זענען‬ ‫אז די גמרא אין ראש השנה (לא‪ ,‬ב)‬ ‫דער מיטן פון ארץ ישראל‪ ,‬דאס איז‬ ‫דארט געווען תלמידי חכמים‪.‬‬ ‫ברענגט בשם רבי יוחנן "ומשם‬ ‫דוקא טבריא‪.‬‬ ‫עתידין ליגאל" – פון טבריא גייען‬ ‫דער גאון רבי יוסף ענגיל זצ"ל‬ ‫אין 'גליוני הש"ס' צייכנט צו אויף‬ ‫[למעשה‪ ,‬דער ריטב"א אין‬ ‫מיר אויסגעלייזט ווערן‪" ,‬שנאמר‬ ‫מסכת תענית (י‪ ,‬א) גייט יא מיט'ן‬ ‫(ישעיה נב‪ ,‬ב) ‪ִ ,‬ה ְתנַ ֲע ִרי ֵמ ָע ָפר קו ִּמי"‪.‬‬ ‫דעם מהרש"א‪ ,‬אזוי ווי מיר טרעפן‬ ‫ביי דוד המלך ע"ה (שמואל א טז‪ ,‬יב)‬ ‫מהלך פון תוס' אין ראש השנה‪,‬‬ ‫דאס טייטש‪ ,‬פונעם טיפסטן פלאץ‪,‬‬ ‫אז ירושלים איז נישט נאר טיבורו‬ ‫דאס לעצטע פלאץ וואו די שכינה‬ ‫"יְ ֵפה ֵעינַ יִ ם וְ טוֹ ב ר ִֹאי"‪ ,‬וואס טייטש‬ ‫ער איז געווען א 'יפה תואר'‪ .‬דער‬ ‫של עולם‪ ,‬נאר זי איז אויך דער‬ ‫איז געגאנגען אין גלות‪ ,‬פון דארטן‬ ‫מיטן פון ארץ ישראל‪ .‬ווי אזוי‬ ‫גייען מיר אויסגעלייזט ווערן‪.‬‬ ‫פשט דערפון איז‪ ,‬אז קוקן אויף‬ ‫תלמידי חכמים און אויף צדיקים‬ ‫פארענטפערט מען דאס מיט'ן‬ ‫קומט אויס‪ ,‬מיר זענען מצפה‬ ‫איז די שענסטע זאך אויף דער‬ ‫מציאות איז אן אריכות הדברים‪,‬‬ ‫און קוקן ארויס מיט אונזערע‬ ‫וועלט‪.‬‬ ‫ועוד חזון למועד]‪.‬‬ ‫אויגן‪" ,‬ועינינו תראינה מלכותך‬ ‫דער 'שפתי חכמים' זאגט א‬ ‫"טובה ראייתה"‪ :‬די שיינקייט‬ ‫כדבר האמור בשירי עוזך"‪ .‬ווען‬ ‫הפלא'דיגן פשט‪ .‬ער זאגט‪ :‬מיר‬ ‫מיר זענען מצפה לישועה און‬ ‫פון תורה‬ ‫ווייסן אז רבינו הקדוש האט מחבר‬ ‫האפן אז משיח זאל קומען‪ ,‬קוקן‬ ‫געווען די 'משניות' אין טבריא‪.‬‬ ‫זאגט די גמרא ווייטער‪" :‬רבה‬ ‫מיר ארויס אויף טבריא וואס וועט‬ ‫רבי יוחנן‪ ,‬וואס האט געמאכט‬ ‫אמר רקת שמה" – טבריא הייסט‬ ‫זיין דאס ערשטע פלאץ‪ .‬אויב אזוי‬ ‫דעם הייליגן 'ירושלמי'‪ ,‬האט עס‬ ‫'רקת'‪ .‬פארוואס האט מען איר‬ ‫איז "טובה ראייתה" – טבריא האט‬ ‫אויך מחבר געווען אין טבריא‪.‬‬ ‫טאקע געגעבן דעם נאמען טבריא?‬ ‫א גוט אויג‪ ,‬ווייל אלע קוקן מיט א‬ ‫[מען קען דא צולייגן רבי חייא‬ ‫זאגט רבה‪" :‬שטובה ראייתה" –‬ ‫גוט אויג אויף טבריא און זענען‬ ‫ובניו וואס זענען עולה געווען פון‬ ‫ווייל די ראיה‪ ,‬דאס קוקן אויף דער‬ ‫מצפה אז פון דארטן וועט קומען‬ ‫בבל‪ ,‬און "אלמלא רבי חייא ובניו‬ ‫שטאט טבריא‪ ,‬איז מורא'דיג שיין‬ ‫די ישועה‪.‬‬ ‫פאר די אויגן‪.‬‬ ‫נשתכחה תורה מישראל"‪ ,‬ווייל‬ ‫די ראיה פון "בארה של מרים"‬ ‫זיי זענען ארומגעגאנגען פון דארף‬ ‫בפשטות‪ ,‬שיטת התוס’ און נאך‬ ‫צו דארף מרביץ תורה זיין‪ ,‬ווי די‬ ‫מפרשים זאגן דעם לשון "שהיו‬ ‫אין די ימים פון טבריא‬ ‫גמרא זאגט אין בבא מציעא (פה‪,‬‬ ‫שם גנות ופרדסים"‪ .‬טבריא איז‬ ‫אין ספר 'באר יוסף' שטייט א‬ ‫ב) – רבי חייא איז אויך געקומען‬ ‫פול מיט גארטנס און פרדסים‪ ,‬ועד‬ ‫הפלא'דיגן פשט‪ .‬ער זאגט אזוי‪:‬‬ ‫פון טבריא‪ .‬ממילא‪ ,‬דאס איז דער‬ ‫היום הזה וואקסן דארט אין גאנץ‬ ‫מיר ווייסן דאך אז די 'בארה של‬ ‫פשט אין מהרש"א "טובה ראייתה"‪,‬‬ ‫טבריא אלע מיני פירות‪ ,‬ווי מיר‬ ‫‪15‬‬ ‫פ‪+‬רדס ה‪+‬תור‪+‬ה‬ ‫די גמרא פרעגט‪ ,‬ביז וואו איז‬ ‫כתיב 'ונשקפה על פני הישימון'‪,‬‬ ‫מרים' איז נגנז געווארן אין דער‬ ‫דער שיעור וואס מען מעג עסן‬ ‫שכל מי שהוא עולה על ראש הר‬ ‫כנרת‪ .‬און אויפן פסוק (במדבר כא‪ ,‬כ)‬ ‫קדשים קלים? וואס זענען די‬ ‫ישימון ורואה כמין כברה קטנה בים‬ ‫"וְ נִ ְׁש ָק ָפה ַעל ּ ְפנֵ י ַהיְ ׁ ִשימֹן" ברענגט‬ ‫נעמען פון די פלעצער ביז וואו עס‬ ‫טבריא‪ ,‬זהו בארה של מרים"‪.‬‬ ‫רש"י אראפ פון די 'מדרש תנחומא'‪:‬‬ ‫איז מותר צו עסן קדשים קלים?‬ ‫שטייט דא אין די אלע מדרשים‪,‬‬ ‫"דבר אחר‪' ,‬ונשקפה' ‪ -‬הבאר על‬ ‫דאס זענען פלעצער פון וואו‬ ‫אז ווען איינער גייט ארויף אויפן‬ ‫פני הישימון‪ ,‬שנגנזה בימה של‬ ‫מען קען נאך אלץ זען דעם משכן‬ ‫בארג אין טבריא און קוקט אויפן ים‪,‬‬ ‫טבריא‪ ,‬והעומד על הישימון מביט‬ ‫שילה‪ .‬זאגט דארט די גמרא‪" :‬בי‬ ‫אויף דער כנרת‪ ,‬זעט ער די בארה‬ ‫ורואה כמין כברה בים‪ ,‬והוא הבאר‪.‬‬ ‫כנישתא דמעון" – דאס הייסט‪ ,‬די‬ ‫של מרים‪ .‬אויב אזוי פארשטייט‬ ‫כך דרש רבי תנחומא"‪.‬‬ ‫בית המדרש פון מעון‪.‬‬ ‫מען זייער גוט פארוואס עס הייסט‬ ‫די גמרא אין מסכת שבת (לה‪ ,‬א)‬ ‫אז מען קוקט אריין אין די גמרא‬ ‫"טובה ראייתה" – עס איז א גוטע‬ ‫זאגט‪” ,‬הרוצה לראות בארה של‬ ‫אין מסכת שבת (קלט‪ ,‬א)‪ ,‬זאגט דארט‬ ‫ראיה‪ ,‬ווייל פון טבריא זעט מען די‬ ‫מרים‪ ,‬יעלה לראש הכרמל ויצפה‬ ‫די גמרא‪" :‬הוה עובדא בבי כנישתא‬ ‫בארה של מרים‪.‬‬ ‫ויראה כמין כברה בים‪ ,‬וזו היא‬ ‫דמעון בי רבי יוחנן"‪ .‬דאס טייטש‪,‬‬ ‫בארה של מרים"‪.‬‬ ‫די גמרא דערציילט אז עס איז‬ ‫זען דעם "משכן שילה" פון די‬ ‫מיר וועלן מיר יעצט נישט‬ ‫געווען א מעשה אין די שול פון‬ ‫געגנט פון טבריא‬ ‫אריינגיין פונקטליך אין אלע‬ ‫מעון וואו רבי יוחנן איז געווען‪ .‬מיר‬ ‫שיטות וואו די בארה של מרים‬ ‫א הפלא'דיגן פשט געפינען מיר‬ ‫ווייסן דאך אז רבי יוחנן איז געווען‬ ‫געפינט זיך‪ ,‬אבער לויט דעם מדרש‬ ‫אין ספר 'יד אליהו'‪ .‬ער זאגט אזוי‪:‬‬ ‫דער בעל התלמוד ירושלמי‪ ,‬קומט‬ ‫אז "העומד על פני הישימון"‪ ,‬וואס‬ ‫די גמרא זאגט אין מסכת זבחים‬ ‫די מפרשים זאגן אז דאס מיינט‬ ‫אויס אז די שול פון מעון וואו רבי‬ ‫(קיח‪ ,‬ב)‪ ,‬אז "במשכן שילה" האט מען‬ ‫ארויפגיין אויפן בארג לעבן דער‬ ‫יוחנן איז געווען‪ ,‬איז א פלאץ נעבן‬ ‫געמעגט עסן קדשים קלים "בכל‬ ‫כנרת‪ ,‬וועט מען זאגן אז דאס וואס‬ ‫טבריא‪ .‬און פון דארט זאגט די‬ ‫הרואה" – דאס טייטש‪ ,‬אין יעדע‬ ‫שטייט אין די גמרא "ראש הכרמל"‬ ‫גמרא אז מען האט געקענט זען‬ ‫פלאץ פון וואו מען האט געקענט‬ ‫מיינט "ראש הישימון"‪( .‬עי' בספר 'טבור‬ ‫דעם משכן שילה‪.‬‬ ‫זען משכן שילה‪ .‬די גמרא איז‬ ‫הארץ' פון הרה"ק רבי משה קליערס זי"ע‪ ,‬רב פון‬ ‫דאס איז דער פשט וואס די‬ ‫מסביר אז דאס איז געווען ווייל‬ ‫טבריא‪ ,‬וואס צייכענט צו די שיטת הרבינו חננאל‬ ‫גמרא זאגט "טובה ראייתה"‪ ,‬עס‬ ‫שילה איז געווען אין חלקו של‬ ‫אז "ראש הישימון" און "ראש הכרמל" זענען די‬ ‫האט א גוטן אויסקוק‪ ,‬ווייל פון‬ ‫יוסף‪ ,‬און בזכות דעם וואס יוסף‬ ‫זעלבע בארג)‪ .‬קומט אויס אז ווען מען‬ ‫מעון וואס געפינט זיך נעבן טבריא‬ ‫הצדיק האט נישט געקוקט וואו‬ ‫שטייט אויפן בארג פון טבריא‪ ,‬זעט‬ ‫קען מען זען דעם משכן שילה און‬ ‫מען טאר נישט ‪ -‬וואו עס שטייט‬ ‫מען די בארה של מרים‪.‬‬ ‫מען מעג דארט עסן קדשים קלים‪.‬‬ ‫"בן ּפֹ ָרת‬ ‫אין פסוק (בראשית מט‪ ,‬כב) ֵ ּ‬ ‫נאך א לשון המדרש געפינען‬ ‫דער אייבערשטער זאל העלפן‬ ‫יוֹ ֵסף ֵ ּבן ּפֹ ָרת ֲעלֵ י ָעיִ ן ָ ּבנוֹ ת ָצ ֲע ָדה‬ ‫מיר אין 'ויקרא רבה' (כב) וואס‬ ‫מיר זאלן זוכה זיין אז "ומשם‬ ‫ֲעלֵ י ׁשוּר" ‪ -‬האט ער זוכה געווען אז‬ ‫זאגט אזוי‪" :‬והיכן היא בארה של‬ ‫עתידין להיגאל"‪ ,‬אמן!‬ ‫קדשים קלים עסט מען בכל הרואה‪.‬‬ ‫מרים? אמר רבי חייא בר אבא‪,‬‬ ‫יון בלשה"ק‬ ‫נתנדב‬ ‫ליון באידיש‬ ‫נתנדב‬ ‫עורים על הטע‬ ‫גל‬ ‫הג‬ ‫לעפאון‬ ‫השי‬ ‫ע"‬ ‫ע"‬ ‫ליין‬ ‫ה‬ ‫י‬ ‫י‬ ‫הרה"ח ר' חיים צבי הירש הי"ו‬ ‫נתנדב ע"י‬ ‫הרה"ח ר' שמעון‬ ‫לע"נ אמו האה"ח חנצי ע"ה‬ ‫הרה"ח ר' חיים מנחם‬ ‫דרוממער הי"ו‬ ‫בת יבלחט"א ר' מרדכי הי"ו‬ ‫ראזינגער הי"ו‬ ‫לזכות ברכה והצלחה‬ ‫נלב"ע א' תשרי ‪ -‬ראש השנה‬ ‫לזכות ברכה והצלחה‬ ‫בכל הענינים‬ ‫ת‪.‬נ‪.‬צ‪.‬ב‪.‬ה‪.‬‬ ‫בכל הענינים‬ ‫זכות לימוד התורה דרבים תגן בעדם להתברך בכל מילי דמיטב‪ ,‬וישלם ה' פעלם הטוב ותהי משכורתם שלימה מעם ה’‬ ‫קול‬ ‫שיעורים פון‬ ‫‪16‬‬ ‫אלע נייע‬ ‫חיזוק יומי ‪ -‬צו א‬ ‫וועכנטליכע‬ ‫שיעורים‬ ‫גליקליכע לעבן‬ ‫פ‪+‬רדס ה‪+‬תור‪+‬ה‬ ‫שיעורים‬ ‫הגה"צ ר' יודא‬ ‫קול‬ ‫אלע נייע‬ ‫חיזוק יומי ‪ -‬צו א‬ ‫וועכנטליכע‬ ‫שיעורים פון‬ ‫שליט"א‬ ‫מאנדעל‬ ‫‪00‬‬ ‫‪11‬‬ ‫‪22‬‬ ‫‪33‬‬ ‫שיעורים‬ ‫גליקליכע לעבן‬ ‫שיעורים‬ ‫הגה"צ ר' יודא‬ ‫מאנדעל שליט"א‬ ‫עמוד יומי‬ ‫סדר הש"ס‬ ‫סיפורי צדיקים‬ ‫פיל מיט חיזוק‬ ‫קברי צדיקים ‪-‬‬ ‫יארצייט צדיקים‬ ‫שיעורים על‬ ‫שבת קודש‬ ‫פרדס‬ ‫פרדס‬