א קוואל פון חיזוק - אידיש · A Kvell Fin Chizuk - Yiddish — נח (2026-10-12)

בים
בסיעתא דשמיא הר
כות
גליון פרדס התורה ב לז
תנד
נ
פרשת נח תשפ"ז
אידיש
א קוואל
פון חיזוק
מאמר הפרשה • תפילה • תורה ומצוות •
הילולא דצדיקיא • טבריא של מעלה
י"ל ע"י מערכת
פרנס הגליון 'פרדס התורה' לכתיבת
נתנדב לז"נ ועריכת שיעורי מורינו
הרה"ק רבינו יואל הרב שליט"א
בן הרה"ק רבינו חנני' יו"ט
ליפא זצוקללה"ה מסאטמאר •••
ע"י הרוצה בעילום שמו הי"ו הגליון יצא לאור בהסכמת גדולי
ולזכות ברכה והצלחה בכל ענינים ישראל בארץ הקודש ,דייני העדה
החרדית ,וגדולי רבני ארה"ב
(ההסכמות במילואם נמצא
בספר 'טבריא של מעלה'
שיצא לאור ע"י מורינו הרב שליט"א)
•••
די גליונות קען מען באקומען
ביי די פאלגענדיגע לאקאלן:
קרית יואל בארא פארק
כתר דזשודעיקא ביהמ״ד שומרי שבת
97 Acres Rd. 5302 13 Ave.
ביהמ״ד עדת יראים וויען
לעיקוואד 1350 50 St.
כתר דזשודעיקא ביהמ״ד הדרת קודש
12 America Ave. סוואליווע
ביהמ״ד סאטמאר 4801 15 Ave.
405 Forest Ave.
וויליאמסבורג
ביהמ״ד צאנז
בנין בראך למטה
קלויזענבורג
לאקער #405
25 Havens Ave. Bedford Cor. Park
ביהמ״ד בעלזא כתר דזשודעיקא
44 Grove Springs 801 Bedford Ave.
Ct. מאורות
טאמס ריווער 218 Wallabout St.
ביהמ״ד קהל בני יששכר מאנסי
1767 Whitesville Rd. ביהמ״ד זוועהיל
פלטבוש 101 W Maple Ave.
MB VINEYARD שיינער'ס שול
3012 AVE J 18 Forshay Rd.
•••
©
להצטרפות קבלת שיעורי מורינו
הרב שליט"א והגליונות באימייל,
ניתן לפנות:
shiurimlishmo@gmail.com
להצטרפות קבלת הגליונות לבד
באימייל ,ניתן לפנות:
pardesgilyones@gmail.com
פ +רדס
פרשת נח
תשפ"ז
שיעורי
הרה''ג רבי יששכר יהודה
ה +ת ור+ה
גליון 50 בערקוי שליט''א
אב''ד פרדס התורה
מח"ס שו"ת יהודה מחוקקי
זכות פטרון השנה נתנדב לעילוי נשמת
אלטע פערל רויזא בת הרה"ח ר' חיים משה ע"ה
נפטרה ו' ניסן תשפ"ו אחר קבלת יסורים באהבה ובאמונה ובטחון, אידיש
והיתה למופת לזה לכל משפחתה ומכירי' • ת.נ.צ.ב.ה.
מאמר הפרשה
גיין אין די וועגן פון די אבות הקדושים
אינעם גליון:
טאג-טעגליכן לעבןאין דעם ָ
3מאמר הפרשה
זיין ממש ווי אברהם ,יצחק "מתי יגיעו מעשי למעשי
און יעקב ,אבער עכ"פ זאל עס אבותי"ָ :אנרירן אין זייערע
6תפילה זיין אויפ'ן זעלבן שניט ,אויפ'ן וועגן
זעלבן דרך.
8תורה ומצוות דאס איז דער פשט פון "מתי עס ידוע לכל וואס דער
יגיעו מעשי למעשי אבותי", הייליגער 'תנא דבי אליהו' (פרק
דארף עס כאטש קענען איך ַ כה) זאגט" :חייב אדם לומר" – א
9הילולא דצדיקיא מענטש איז מחויב צו זאגן – "מתי
מחבר זיין .דאס מיינט וואס
דער קאצקער האט געזאגט יגיעו מעשי למעשי אבותי ,למעשי
11טבריא של מעלה דארפן זיך כאטש "אנרירן" – זיי ַָ אברהם".
קענען מדבק זיין ,אז מיר זאלן עס איז באקאנט וואס דער
קענען צוזאמשטעלן אונזער קאצקער זי"ע האט ָ הייליגער
וועג מיט די וועגן פון די אבות, געזאגט :אוודאי און אוודאי קען א
די הייליגע אבות מיט די הייליגע מענטש נישט זיין קיין בעל דמיון,
אצינד ,לאמיר זיך מתבונן זיין אמהות. ווי קענען מיר דען צוקומען צו די
אין די הייליגע דרכים פון אונזערע
עס קומט פרשת נח ,און ווען מעשים פון די אבות הקדושים?
אבות ואמהות ,וואס מיר קענען
מ'לערנט חומש-רש"י דויערט נאר דער הייליגער קאצקער ָ
זיך ארויסלערנען פון זיי.
עס צייט ביז מ'קומט אןָ צום סוף האט געטייטשט "מתי יגיעו"
יעדער איד דארף זיין א "רבי" סדרה .געווענליך קומט מען דארט אלס א לשון פון 'נגיעה' – עס
אן סוף וואך ,פרייטאג אדער שבת דארף ָאנרירן .דער פשט איז ,ווי ַ
אין זיין שטוב מ'כא ּפט זיך נישט אז קודש ,און
ַ דער אלטער פון קעלם זי"ע האט
דער הייליגער 'ישמח ישראל' ביים סוף פון די סדרה איז אברהם דארפן זעןמסביר געווען ,אז מיר ַ
פון אלכסנדר זי"ע האט געזאגט א אבינו שוין געבוירן געווארן. אז אונזערע מעשים זאלן קענען
פתגם: קומענדיגע וואך ,פרשת לך לך, גיין אויפ'ן זעלבן דרך און אויפ'ן
דארף
"יעדער איד אין זיין שטוב ַ גאר טיף אינמיטן האלט מען שוין ָ ַ זעלבן וועג פון די אבות הקדושים.
זיין א קליינער רבי!" דעם לעבן פון אברהם אבינו מיט
אוודאי קען א מענטש נישט לעבן
דאס טייטשט אז יעדער איינער שרה אמינו.
אין דמיונות אז זיינע מעשים זאלן
3 פ+רדס ה+תור+ה
ראכט ,מיט א שיינקייט און מיט ּפ ַ און ער מיינט אז וויבאלד די אין זיין שטוב ,וויבאלד ער איז דער
א גאוה דקדושה .ווען 'נמרוד' וועלט קוקט אזוי אויס ,איז ער טאטע ,האט ער א ספעציעלע
איז געגאנגען און ָאנגעהייצט א 'אויטאמאטיש' אויך אזוי. ּפונקציע .ווען עס קומט פרייטאג
קאלך-אויוון דריי טעג צייט כדי ַ דארף אבער וויסן דאס מען ַ צונאכטס און ער קומט אהיים ,די
אריינצווארפן אברהם אבינו ,זענען
ַ וואס אברהם אבינו ע"ה האט אונז קינדערלעך זענען ארום זיין טיש
געווארן
ָ אלע מענטשן פארברענט אויסגעלערנט. ווארטן דער טאטע זאל און אלע ַ
פון די היץ נאך איידער מ'האט אים די גמרא זאגט אויפ'ן פסוק ָאנפאנגען זינגען 'שלום עליכם',
אריינווארפן.
ַ געקענט "א ָחד ָהיָ ה ַא ְב ָר ָהם".
(יחזקאל לג ,כד) ֶ ווארט אז דערדי גאנצע שטוב ַ
ביז אברהם אבינו איז וואס מיינט דאס "אחד היה טאטע זאל מאכן קידוש .ווען עס
צוגעגאנגען צו 'נמרוד' און אברהם"? אז אברהם אבינו איז קומט צום עסן ,ווארטן אלע אז
שאד אז אלע געזאגט :עס איז א ָ געווען איינס .מיר אלע ווייסן אז דער טאטע זאל ָאנפאנגען עסן.
דיינע מענטשן ווערן פארברענט.. אברהם אבינו האט אריינגעטאנצט דער טאטע איז דער רבי אין שטוב,
אויב דו ווילסט אז מ'זאל אריינגיין אין כבשן האש אין אור כשדים. דער טאטע איז דער ראש ישיבה
אין כבשן האש ,וועל איך אליין מיר קוקן אלע ָאן דעם טייל פון אין שטוב ,און דער טאטע איז דער
אריינגיין .און אברהם אבינו האט די עשרה נסיונות אלס די מסירות דיין אין שטוב .אויב עס מאכט זיך
אריינשפאצירט אין כבשן האש נפש ווי אזוי אברהם אבינו איז א שאלה להלכה אין שטוב ,פרעגט
שטאלץ ,גייענדיג קעגן ָ מיט א אריין אין פייער .אבער עס שטייט מען דעם טאטן.
די גאנצע וועלט און קעגן יעדן פון די ראשונים ,געבויט אויף האט דער הייליגער ישמח
איינעם. די ווערטער פון דעם רמב"ם ישראל געזאגט :א מענטש
דער הייליגער רמב"ם איז אין 'שמונה פרקים' ,אז דאס דארף וויסן אז פונקט ווי א רבי ַ
מסביר אין שמונה פרקים אז א אריינטאנצן אין פייער אין אור מיט חסידים ,א ראש ישיבה מיט
מענטש קען זיין דער גרעסטער כשדים איז געווען א מורא'דיגע תלמידים ,אדער א רב מיט א קהילה
צדיק ,אבער אויב ער איז טיפע נסיון ,אויסער דעם חלק פון האט ַאן השפעה ,אזוי אויך האט א
ארומגענומען מיט רשעים ,קען עס אריינגיין אין פייער אליין. מענטש א מורא'דיגע השפעה אויף
חלילה משפיע זיין אויף אים ,און ער לאמיר זיך מתבונן זיין :אברהם האלטסט זיין שטוב .און אפילו דו ַ
דארף אנטלויפן אין די מדבריות. גאסן און אבינו גייט ארום אין די ַ אז דו ביסט נישט אזוי ווערד אדער
שרייט "ה' הוא האלקים!" .זיין דו ביסט נישט אויף אזא הויכע
"די כוללים און די בתי טאטע איז קעגן אים ,זיין מאמע מדרגה ,איז דאס אבער די מציאות.
מדרשות דאס זענען די איז קעגן אים ,זיינע ברידער ,זיינע פאקט.
דאס איז דער ַ
'מדבריות' וואס היטן אונז שוועסטער און זיין גאנצע משפחה
ָא ּפ"... זענען קעגן אים .די מענטשן "אחד היה אברהם" :שטיין
אין זיין שטאט ,יעדער איינער שטארק קעגן די גאנצע וועלט
ַ
עס איז באקאנט אז ווען דער מאכט חוזק פון אים .לאמיר זיך
הייליגער 'חזון איש' זי"ע האט זיך פארשטעלן אז מיר גייען יעצט ָ
געטראפן מיט'ן הייליגן סאטמאר לאנד ,אדער אריין אין ַאן אראביש ַ איינע פון די גרעסטע זאכן וואס
רב זי"ע ,האבן זיי ארומגערעדט ערגעץ טיף אין רוסלאנד ,און מיר האלטן ָא ּפ א מענטש פון מחנך
וועגן דעם רמב"ם וואס זאגט הויבן ָאן שרייען אין די גאסן צווישן זיין זיין שטוב אז עס זאל ווערן
אז אויב איינער וואוינט צווישן די גויים" :השם הוא האלקים!" אזוי א תורה'דיגע שטוב ,א שטוב פון
רשעים זאל ער גיין וואוינען אין האט עס אויסגעזען אין די צייטן השראת השכינה ,א שטוב וואס איז
מדבריות. פון אברהם אבינו... ריין פון לשון הרע און רכילות ,א
דאן געזאגטהאט דער חזון איש ַ און אברהם אבינו האט עס שטוב מלא שמחה און מלא חיות –
פאר'ן סאטמאר רב" :אין הכי נמי,ַ נישט געטון בדיעבד אדער בעל איז ווייל דער מענטש לייגט ארויף
נאר די היינטיגע תלמוד תורה'ס, ָ כרחו געצוואונגענערהייט ,ער שטא ּפער ,א 'פקק' ,אויף זיינע
ָ א
די היינטיגע ישיבות ,די כוללים האט עס נישט געטון מיט א שווער מחשבות און אויף זיינע הרגשים.
און די בתי מדרשות וואס זענען הארץ .אדרבה ואדרבה ,ער האט ַ ער זאגט אז ער קען נישט ,ווייל
פול מיט שיעורים – און ווען א שטאלץ ,מיט א ָ עס געטון מיט א ער קוקט זיך ארום אויף די וועלט
פ+רדס ה+תור+ה 4
ישראל סאלאנטער זי"ע .ער האט שריי אויס" :איך בין ַאן מענטש האט א ספרים-שטוב און
געזאגט: אברהם אבינו -לכתחילה!"... איז ארומגענומען מיט ספרי קודש
"א הייסע אייזן אין קאלטע – דאס זענען די 'מדבריות' וואס
קאכט" ,אבער נאך א וואסער ָ דארף אבער וויסן ,אז ווען מען ַ זענען אונז קולט און היטן אונז ָא ּפ".
שטיק צייט ווערט דאס הייסע מען נעמט זיך צו שמירת עינים ,צו
דארפן מיר וויסן ,אז אברהם ַ
אייזן קאלט .האט רבי ישראל התמדה ,אדער מען נעמט זיך היטן
אבינו האט אונז געלערנט אז מען
סאלאנטער געזאגט ,אז ווען פון לשון הרע און רכילות ,זאל
קען גיין קעגן די גאנצע וועלט.
איינער דרייט זיך אין א געוויסער מען עס נישט טון מיט א 'בדיעבד'
געפיל אדער מיט א צובראכן דארפן מיר זיך אויסלערנען דאס ַ
קאכעדיג,סביבה ,אפילו ער איז ָ ריוואטן לעבן .א אין אונזער ּפ ַ
קאלט.ווערט ער מיט דער צייט ַ הארץ .טו עס ווי אברהם אבינו ,מיט
א שטאלצקייט שפאצירנדיג אין הארעווען אויף דארף ָ מענטש ַ
וואס איז די עצה? דער רמב"ם לערנען ,אויף דאווענען ,אויף
כבשן האש ,און נאכדעם וועסטו
דאך "האדם נמשך על פי זאגט ָ שמירת עינים און אויף שמירת
זען אז די גאנצע וועלט וועט
דעותיו" ,וואס איז טאקע די עצה? המחשבה ,אבער ער קוקט זיך אום
ארויפקוקן אויף דיר.
האט רבי ישראל סאלאנטער און זעט די גאנצע וועלט ארום זיך.
אזוי ווי מיר זעען אז נמרוד'ס זון
דארף ווערן ַאן געזאגט" :מען ַ די וועלט זאגט אנדערש,
אברהם אבינו". געדארפט
ַ 'אליעזר' ,וואס וואלט
זיין דער משנה למלך ,האט זיך די וועלט קוקט אים ָאן ווי ַאן
וואס מיינט דאס? מגייר געווען און איז געווארן מענטש: געשטאנענער
ַ ָא ּפ
רבי ישראל האט ממשיך געווען 'אליעזר עבד אברה'ם ,ער איז "פארוואס היטסטו דיינע אויגן?
און געזאגט ,אז א מענטש אדער אריין לעבעדיג אין גן-עדן און ער פארוואס ביסטו אזוי פרום?
ווערט ער 'נמשך' נאך די גאס ,אדער באדינט די אבות הקדושים אין פארוואס לערנסטו מיט אזא
ווערט ער דער 'רבי' פון די גאס .א מערת המכפלה .דו וועסט זען אז התמדה עטליכע שעה פארטאגס?
דארף מחליט זיין ,אדער מענטש ַ יעדער איינער וועט קומען צו דיר. עס איז גענוג א האלבער שעה!
גיי איך ווערן א תלמיד פונעם וואס דארפסטו לערנען צוויי-דריי
די זעלבע זאך איז ביי חינוך
עולם החיצוני ,אן עבד כנעני שעה אינדערפרי? וואס דארפסטו
הבנים והבנות און אין שטוב .א
פאר'ן עולם החיצוני אדער א ּפועל ַ אריינגיין אין בית המדרש צוויי-
מענטש טראכט ביי זיך" :איך קען
און ווערן אונטערטעניגט צו זיי
טאקע טוישן מיין שטוב .אבער דריי שעה ביינאכט? דו ביסט דאך
– דעמאלטס ,אפילו אויב דער
למעשה ,קוק ָאן די גאס ,וואס וועט א בעל הבית ,עס איז גענוג א שעה
מענטש איז קאכעדיג הייס ,ער איז
מען זאגן? ווער זאגט אז איך קען?" אינדערפרי און א שעה ביינאכט!"
געווען ַאן ערליכער בחור אדער ַאן
ערליכער יונגערמאן ,וועט ער מיט שטעל זיך ארויסשטעלן ווי די גאס זאגט" :ווי אזוי קענסטו
קאלט ח"ו.דער צייט ווערן ַ אברהם אבינו און זאג" :מיין שטוב זיין ריין פון לשון הרע און רכילות?
וועט זיין א שטוב פון השראת עס איז ַאן אנדערע וועלט היינט,
אבער עס איז דא א ברירה:
השכינה ,מיין שטוב וועט זיין פול מענטשן טרעפן זיך מיט אזויפיל
זאלסט נישט זיין קיין עבד כנעני
מיט צניעות ,מיין שטוב וועט זיין מענטשן .דער מצב היינט אין
אדער א ארבייטער צום עולם
פול מיט קדושה און שמחת החיים, דעם דור ,היות מיר געפינען זיך
נאר דו זאלסט ווערן החיצוניָ ,
דער אדון צום עולם החיצוני .דו מיין שטוב וועט זיין א שטוב וואו אין ַאן 'עלעקטראנישן עידזש',
האר ,דו ווערסט שבת קודש וועט זיין לעכטיג און אין ַאן עלעקטראנישער וועלט,
ווערסט זייער ַ
זייער רבי. זיס”. האט מען קשר מיט טויזנטער
דאס האט אברהם אבינו געטון. דארף זאגן" :איך בין א מענטש ַ מענטשן ,און עס איז אוממעגליך
ַאן אברהם אבינו!" צו זיין אפגעהיטן פון לשון הרע
אברהם אבינו האט זיך געזען אין
א וועלט וואס איז א 'בירה דולקת', און רכילות”.
זיין ַאן "אדון" און נישט קיין
א וועלט וואס ברענט ,וואס האט דא דארף א מענטש ארויסשטיין
"עבד" צום עולם החיצוני און זאגן "אחד היה אברהם" – איך
ער געטראכט? "מי בעל הבירה?"
ווער איז דער בעל הבית? דער עס איז דא א מורא'דיגער פתגם שטאלץ און איך גיי קעגן די ָ בין
אייבערשטער .האט אברהם אבינו פונעם הייליגן אבי המוסר ,רבי גאנצע וועלט!
5 פ+רדס ה+תור+ה
חודש אדער צוויי ,וועלן פלוצלינג ווען א מענטש באקומט די געזאגט" :איך גיי זיין דבוק בקונו.
אלע וואס האבן חוזק געמאכט שטאלצקייט אז "איך בין דער אזוי ווי דער אייבערשטער איז דער
און אראפגעקוקט אויף דיר ,ווערן רבי פון די גאס ,איך בין דער אדון, בעל הבית אויף דער וועלט ,גיי
דיינע תלמידים און חסידים ,און איך בין דער ראש ישיבה ,איך גיי איך אויך ווערן א בעל הבית .איך
אלע וועלן דיך לויבן און משבח זיי אויסלערנען און זיי דארפן גיי ווערן דער אדון ,דער רבי ,דער
זיין. ארויפקוקן אויף מיר און זען אז ראש ישיבה ,דער רב ,דער דיין ,דער
איך פארשטיי וואס מיינט שמחת פוסק ,און דער מגיד שיעור ביי מיר
דאס איז טאקע געשען מיט
החיים איך בין דער ראש ישיבה, אין שטוב”.
אברהם אבינו .נאכדעם וואס
איך בין דער רבי ,איך בין דער רב כדי א מענטש זאל מצליח זיין
ער איז אריינגעגאנגען מיט א וואס פארשטייט יא וואס מיינט און נישט נמשך ווערן נאך די גאס,
שטאלץ אין כבשן האש ,האבן אלע תכלית החיים" ,דעמאלטס האט נאר זיין ווי אברהם אבינו ,דער ָ
אויסגעשריגן" :נשיא אלקים אתה מען דעם כח נישט נמשך צו ווערן "אחד היה אברהם" וואס גייט קעגן
בתוכנו!” און נישט נתפעל צו ווערן פון די די גאנצע גאס מיט א שטאלץ,
זיי דו אויך ַאן אברהם ,זיי ַאן גאס ,און מען בלייבט קאכעדיג דארפסטו מחליט זיין" :איך גיי ַ
אדון ,זיי א נשיא אלקים ,און דו הייס אן ווערן קאלט. נישט ווערן א תלמיד אדער ַאן עבד
וועסט מצליח זיין ביי דיר און ביי אדרבה ,יענער וועט דיך כנעני פון די גאס ,אדרבה ,איך גיי
דיין גאנצער משפחה ,אמן. נאכלויפן ,און צום סוף ,נאך א ווערן זייער רבי”.
תפילה
די געוואלדיגער כח התפילה -עס ארבעט גלייך!
א מפתח ,א שליסל וואס האט ער דאווענט און בעט אויף רוחניות, דער 'מפתח' פונעם הייליגן
געעפנט אלע טויערן .וואס איז העלפט אים דער אייבערשטער. סטרעליסקער זי"ע
דאס געווען? תפילה .אויף יעדן
תפילה אויף גשמיות און יצר הרע האב איך געדאוונט צום עס ווערט אראפגעברענגט אין
תפילה אויף רוחניות אייבערשטן ,און למעשה זאגט ספר 'אמרי קדוש' (אות כ"ט) פונעם
ער ,אז דער אייבערשטער האט הייליגן סטרעליסקער זי"ע ,אז ער
דער הייליגער 'יסוד העבודה' האט געזאגט אזוי:
אים געהאלפן ,און יעדע זאך אויף
פון סלאנים זי"ע שרייבט דעם אוודאי און אוודאי ,ווען עס
וואס ער האט געדאוונט ,האט דער
זעלבן יסוד. קומט צו מלחמת היצר ,סיי בין
אייבערשטער ממלא געווען זיין
ער זאגט אזוי :עס זענען דא בקשה. אדם למקום און סיי בין אדם
באמת איז דער מקור דערפון צוויי מינים תפילות .עס איז דא רהאן כמה וכמהפא ַ לחבירו ,זענען ַ
שוין פון פריער ,אין 'ספר חסידים' א תפילה אויף 'גשמיות' .ביי א עצות אין חז"ל און אין די ספרים
(סימן קל"א) .און דער ספר חסידים תפילה אויף גשמיות ,צומאל בעט הקדושים .און ווי פארשטייט זיך,
לייגט צו ,אז אפילו אויב עס איז א מענטש א בקשה ,ער וויל למשל דארף מען אוודאי האבן יגיעה ,ווי
נישט בידו – דאס הייסט אפילו דער זיין א שותף מיט עמיצער אין חז"ל זאגן" :יגעת ומצאת תאמין".
מענטש וואס דאווענט האט נישט ביזנעס ,אבער ווער זאגט אז דאס הייליגער דער אבער
קיין מעשים טובים און זכויות ,ער איז טאקע דיין טובה? סטרעליסקער האט געזאגט,
אפשר איז יענער א שווינדלער? האט ממש גארנישט און ער איז אז זיין עצה איז געווען ַאן עצה
צומאל וויל א מענטש מאכן א גאר א רשע – פונדעסטוועגן ,אויב כללית אויף אלעס .עס איז געווען
פ+רדס ה+תור+ה 6
קלאר
ָ'ארעם' ,ווייל עס איז נישט ָ תפילה אויף הייליגע ריינע אויגן, געוויסן ביזנעס דיעל ,אבער פון
צי עס וועט ברענגען א גוטע א הייליג ריין מויל און שמירת וואו ווייסטו אז דאס איז א גוטע
"א ָּתה
תוצאה .אויף דעם זאגט ער ַ הלשון. זאך?
ִת ְׁש ָמע" – דער אייבערשטער רהאןפא ַ דא זענען שוין נישט ַ אפשר ברבות הימים ,מיט
הערט טאקע ,אבער נישט קיין ספיקות איבער די תוצאות, צוויי דריי יאר ארום ,וועט מען
פונקטליך אז ער וועט ממלא זיין יעדער ווייסט אז דאס איז תורה גאר שווערעדורך דעם טרעפן ָ
"צ ֲע ַקת ַה ָ ּדל" – די בקשה .אבער ַ ומצוות" ,כי הם חיינו ואורך ימינו". פראבלעמען?
"דל ּו ֵעינַ י לַ ָּמרוֹ ם"
דל איז א לשון ָ ּ אויף דעם האבן מיר געזאגט יעדער איינער קען דאך
(ישעיה לח ,יד) .ווען א איד הייבט אויף 'נעשה ונשמע ,און אויף דעם כמה וכמה מעשיות איבער
ווארט דער רבוש"ע ,און בעט זיך ַ גשמיות'דיגע זאכן וואס מען
די אויגן צום הימל און דאווענט ְ
יעינִ י ֶאת קוֹ לֵ ך ִּכי"ה ׁ ְש ִמ ִכביכולַ : האט גאר שטארק געבעטן און
אויף עניני רוחניות ,דעמאלטס
קוֹ לֵ ְך ָע ֵרב ו ַּמ ְר ַאיִ ך נָ אוֶ ה" (שיר השירים
ְ מען האט עס נישט באקומען
"ת ְק ִׁשיב" – דער רבוש"ע הערט ַּ פון הימל ,און שפעטער האט זיך
ב ,יד) .דער רבוש"ע ווארט אויף אזא
צו" ,וְ תוֹ ִׁש ַיע" – און ער העלפט אים תפילה ,און אוודאי וועט ער ממלא ארויסגעשטעלט אז דאס איז
גלייך! זיין די בקשה. טאקע געווען לטובתו מתחילה
דער אייבערשטער זאל העלפן ועד סוף ,ווייל עס איז נישט געווען
מיר זאלן זוכה זיין צו דאווענען דער חילוק צווישן "שועת פאר זיין טובה וועגן.
צום אייבערשטן אויף עניני עניים" און "צעקת הדל" זאגט דער הייליגער יסוד
רוחניות .עס איז דא ַאן עצה אין די העבודה ,א מענטש ווייסט נישט
זאגט דער הייליגער יסוד שטענדיג וואס עס איז באמת גוט
ספרי חסידות ,ווי אויך פון הרה"ק העבודה אויפ'ן פסוק אין איוב (לד,
פאר אים .אבער נאכדעם איז דא א
רבי ישראל סאלאנטער זי"ע: "שוְ ַעת ֲענִ ִ ּיים ַא ָּתה ִת ְׁש ָמע, כח) ׁ ַ צווייטע סארט תפילה :א תפילה
יעדער ענין פון גשמיות זאלסטו ַצ ֲע ַקת ַה ָ ּדל ַּת ְק ׁ ִשיב וְ תוֹ ִׁש ַיע" ,אזוי: אויף לעכטיגע קינדער ,א תפילה
פאר רוחניות ,און ממילא אז מאכן ַ ַׁ"שוְ ַעת ֲענִ ִ ּיים" – עס איז דא א אויף לעכטיגע שבתים ,א תפילה
דו מאכסט עס רוחניות ,וועט דיר געשריי פון אן ארעמאן .ווען דו צו קענען לערנען מיט התמדה,
דער אייבערשטער העלפן ,אמן! שרייסט אויף גשמיות ,איז דאס א תפילה אויף תיקון המדות ,א
7 פ+רדס ה+תור+ה
תורה ומצוות
ווי אזוי קען איך באקומען א געשמאק אין תורה ומצוות?
דער תענוג ווערט א חלק פון עס גייט אזוי ווייט אז די גמרא יעדער וויל א געשמאק אין
דעם מענטש'ס בלוט אין מס' פסחים (קיד ,ב) האט א גאנצע עבודת ה'
שאלה ביי 'בלע מצה' – טאמער
איינמאל א מענטש האט הנאה יעדער איינער וויל באקומען א
פון א זאך – ווי דער הייליגער 'אגלי עמיצער האט אריינגעשלינגען די געשמאקייט אין תורה ,אז ער זאל
טל' זי"ע זאגט אין די הקדמה ,און מצה ,צי ער האט יוצא געווען ,און וועלן לערנען .יעדער איינער וויל
דער 'אבני נזר' זי"ע אין די תשובות מען דארף עס 'צוקייען' ,ווייל אז האבן א געשמאקייט ,ער זאל וועלן
(סימן ס') – ווערט עס א חלק פון זיין רא ּפ קען מעןמען שלינגט עס ַא ָ גיין אין בית המדרש ,ער זאל וועלן
בלוט. נישט טועם זיין קיין טעם .ביי מרור דאווענען ,א שבת ,ער זאל וועלן
ווען עמיצער עסט א מאכל און דאווענען א 'נשמת'.
איז טאקע דא די הלכה ,אז וויבאלד
ער צעקייט עס גוט דאס ערשטע און צומאל זעט א מענטש אז
מאל אין זיין לעבן ,ער פילט אזא מען דארף פילן דעם טעם" ,בלע
עס איז נישט אזוי ,עס ווילט זיך
געשמאקייט דערין ,וועט ער פון מרור לא יצא" .פונדעסטוועגן אים נישט ,און דאס באדערט אים.
יעצט און ווייטער שטענדיג קויפן זאגט די גמרא אז ביי מצה איז די אדער עכ"פ ,מיר זוכן עצות ווי אזוי
דעם ספעציעלן מאכל .פון איין הלכה אז "בלע מצה יצא" ,ווייל מיר קענען מעורר זיין דעם מענטש
מאל האבן א תענוג איז ער שוין מען ברויך נישט פילן א טעם. ער זאל באקומען דעם געוואלדיגן
געווארן מקושר. חשק צו תורה ומצוות.
קומט אויס ,ביי עסן האבן
מאל א ָ לערן קלאר איין
שטיקל גמרא און באקום א תענוג. מיר א כלל :אז מען צוקייעט עס, דער משל פון עסן' :צוקייען'
איינמאל עס איז געווארן א תענוג, דעמאלטס פילט מען דעם טעם. דאס לערנען
ווערט עס 'נבלע בדם' ,עס גייט אויב דו ווילסט פילן א געשמאקייט
אריין אין דיין בלוט .אויטאמאטיש דער תירוץ אויף דעם איז זייער
אין לערנען ,דארפסטו צוקייען די
וועסטו שוין לויפן לערנען און פשוט .מיר ווייסן אז די תורה
משנה ,צוקייען דאס שטיקעלע הקדושה ווערט אין נביא (משלי ט,
דאווענען ווייטער .די זעלבע זאך
גמרא ,צוקייען דעם פסוק חומש ה) געגליכן צו ברויט" ,לְ כ ּו לַ ֲחמ ּו
איז ביי דאווענען :לייג אריין איין
מאל א כח אין א 'נשמת' ,באקום א קלאר .טאמער
רש"י .פארשטיי עס ָ ְבלַ ֲח ִמי" .דאס טייטש ,די תורה
טעם ,און איינמאל דו באקומסט א אבער דו לערנסט שנעל און דו ווערט געגליכן צו עסן .ווי קומט
טעם ,גייט דער תענוג אריין אין דיין קלאר דיָ פארשטייסט נישט אריין תורה צו עסן?
בלוט .דאס וועט דיך שוין אויפקאכן קשיא אדער דעם תירוץ ,האסטו מיר ווייסן אז ביי עסן איז דא ַאן
אז די נעקסטע מאל זאלסטו פון נישט צוקייעט די גמרא ,האסטו אינטערעסאנטע זאך :א מענטש
זיך אליינס וועלן לויפן דאווענען קען נעמען דאס טייערסטע
נישט צוקייעט דעם רש"י .ממילא
שבת קודש ,פון זיך אליינס וועסטו פלייש ,אבער טאמער ער וועט עס
לויפן צו מצוות ,און פון זיך אליינס האסטו נישט קיין געשמאקייט און איינשלינגען אן דעם וואס ער זאל
וועסטו לויפן נאך א בלאט גמרא דו האסט נישט קיין הנאה .דאס עס גוט צוקייען ,וועט ער נישט
און נאך א בלאט גמרא. איז חלק א'. פילן דעם טעם.
פ+רדס ה+תור+ה 8
הילולא דצדיקיא
הרה"ק רבי מנחם נחום זי"ע בעל "מאור עינים" -יומדה"ק י"א חשון
הארווען.
געדארפט ָ בעל התניא – די באקאנטע דער "זקן החבורה" און דער
דארף מען אבער וויסן וואס ַ מעשה פון 'פעטערבורג' – האט ממשיך פון דרך המגיד
דער הייליגער 'בית אהרן' פון דער הייליגער בעל התניא אויך
קארלין זי"ע ,שרייבט אויף די ַ געשיקט א קוויטל און א פדיון צום י"א חשון איז די יארצייט פונעם
אבות הקדושים אברהם ,יצחק הייליגן מאור עינים. הייליגן 'מאור עינים' ,הרה"ק רבי
און יעקב – אז זייער גאנצע מנחם נחום ,בן הרה"ק רבי צבי ,בן
דער הייליגער 'דברי חיים' פון
נאר ווייל זיי הרה"ק רבי נחום גאון ,וועמען מען
השגה איז געקומען ָ צאנז זי"ע שרייבט אין זיין ספר ַ
האבן געדינט דעם אייבערשטן האט גערופן 'רבי אדם בעל שם',
שו"ת 'דברי חיים' (חו"מ ח"ב ,סי' ל"ב),
מיט א געוואלדיגע מסירות נפש. זיעועכי"א.
אז עס זענען געווען דריי הויפט
דערפאר וועלן מיר דערציילן ַ ממשיכים וואס האבן ממשיך עס איז באקאנט אז רבי אדם
סיפורי צדיקים פונעם מאור געווען די הנהגה פון "הרב הקדוש בעל שם האט פארמאגט די
עינים ,וואו מען זעט ווי ער האט כתבים וואס זענען געווען 'כתבים'
איש אלקים ,רבן של כל בני הגולה,
מורא'דיג שווער געארבעט מיט פון אחיה השילוני ,וואס דאס האט
מורינו הרב דוב בער זכרונו לברכה
ַאן עבודה און א יגיעת הקודש ער געלערנט מיט'ן הייליגן בעל
לחיי העולם הבא ממזריטש" .ער
כדי זוכה צו זיין צו זיינע הייליגע שם טוב הקדוש זי"ע .שפעטער,
רעכנט דארט אויס דריי תלמידים:
השגות. ווען ער איז נסתלק געווארן ,האט
דער הייליגער רבי לוי יצחק
דער בעל שם הקדוש געלערנט
די ערשטע מעשה וואס מיר מבארדיטשוב ,דער הייליגער
די דאזיגע כתבים מיט זיין זון רבי
וועלן דערציילן ,האט נאכגעזאגט מאור עינים ,און דער הייליגער רבי
צבי.
דער הייליגער בעלזער רב זי"ע, וועלוועלע זיטאמער ,זכותם יגן
פאר'ן
ער האט דאס דערציילט ַ עלינו ועל כל ישראל אמן. ווי באקאנט האט דער הייליגער
ראחמיטריווקער רבי זי"ע ,בעל מאור עינים אויך זוכה געווען
'אמרות טהורות' ,אז זיין זיידע דער עבודת השם במסירות נפש מקבל צו זיין תורה פונעם הייליגן
מאור עינים איז געווען א גרויסער בעל שם הקדוש ,און נאכדעם
מיר וועלן דא אראפברענגען וואס דער בעל שם הקדוש איז
ארימאן .עס איז דאך באקאנט
געוואלדיגע רוסישע פרעסט וואס וועלן וואס מעשיות נסתלק געווארן ,איז ער געווארן א
עס הערשט דארטן אין די ווינטער ארויסברענגען די עבודה און די תלמיד פונעם הייליגן גרויסן מגיד
חדשים ,איז אין די ערשטע תקופה מסירות נפש פונעם הייליגן מאור פון מעזריטש זי"ע.
נאך זיין חתונה האבן ער נישט עינים. עס איז ידוע אז דער הייליגער
געהאט גענוג געלט צו קויפן ווען מען רעדט פון אזעלכע 'בעל התניא' זי"ע האט געזאגט
פאר זיין
פאר אים און ַ א ּפעלץַ , הייליגע צדיקים וואס מיר האבן אויפ'ן מאור עינים אז ער איז נאך
רעבעצין .האבן זיי זיך געטיילט נישט קיין שום השגה אין זייער פון די עלטערע תלמידים און ער
מיט איין ּפעלץ .ווען דער הייליגער גרויסקייט ,איז בלויז דאס ווערט פארעכנט אלס דער "זקן
מאור עינים איז געגאנגען אין בית דערמאנען זייערע נעמען שוין החבורה" .ווען די מאמע פונעם
המדרש ,האט ער ָאנגעטון דעם א געוואלדיגער זכות .פון די 'צמח צדק' זי"ע איז קראנק
ּפעלץ און די רעבעצין איז געבליבן אנדערע זייט ,ווען מען הערט געווארן ל"ע ,האט דער הייליגער
אינדערהיים .און אויב די רעבעצין מעשיות ,קען מען אמאל מיינען בעל התניא געשיקט א קוויטל צום
האט געדארפט ארויסגיין עפעס אז די צדיקים זענען געבוירן הייליגן מאור עינים.
קויפן ,איז זי ארויס מיט'ן ּפעלץ געווארן גלייך אויפ'ן העכסטן אויך איז באקאנט אז ווען מען
און דער הייליגער מאור עינים איז ניווא און האבן קיינמאל נישט האט פאר'מסר'ט דעם הייליגן
9 פ+רדס ה+תור+ה
האט דער הייליגער מאור עינים הייליגער מאור עינים ,ווי ערווענט, דעמאלטס געבליבן אינדערהיים.
נישט מסיח דעת געווען פונעם פלעגט זיך טובל'ן אין ַאן אייז- האט דער הייליגער בעלזער רב
נאראייבערשטן קיין איין רגעָ , דארףקאלטן טייך .ווי באקאנט ַ דערציילט ,אז ביינאכט ווען דער
ווען ער האט עס געהערט פון זיין מען אין די רוסישע קעלט און מאור עינים פלעגט גיין זיך טובל'ן
נאך מער רעבעצין האט ער זיך ָ פראסטן האקן א ָ אין די שווערע אין טייך כדרכו בקודש – און
מתעורר געווען ,און פון דעם אליין לאטקע" אין ווינטער .דאס מיינט "פ ַ ּ פארפרוירן דער טייך איז געווען ַ
איז געווארן אזא קאכעדיגע היץ האקט האק און מען ַ אז מען נעמט א ַ מיט אייז – האט די רעבעצין
אז ער איז שוין געווארן אינגאנצן לאך אין די אייז פון אויבן ביז
אויף א ָ נישט געוואלט ער זאל גיין אליין,
ווארעם. ָ
מען קומט אן טיף צום וואסער ,און דעריבער איז זי מיטגעגאנגען אלס
דאס איז געווען די עבודת נאכדעם גייט מען אריין אין דעם א שומר.
הצדיקים ,וויאזוי זיי האבן לאך און מען טובל'ט זיך. ָ אויפ'ן וועג צו די מקוה האט
געהארוועט ָאן אויפהער .און דאס עס איז אבער א געוואלדיגע די רעבעצין אנגעטון דעם ּפעלץ,
דארפן מיר זיך ָא ּפלערנען .אוודאי
ַ סכנה ,ווייל ווען מען טובל'ט זיך ווייל עס איז געווען א שרעקליכע
קענען מיר נישט דערגרייכן די און מען וויל ארויפקומען ,קען מען פראסט.ָ קעלט און א ביטערער
מדרגות פון די צדיקים ,אבער מיר נישט שטענדיג גלייך טרעפן דעם אבער אויפ'ן וועג צוריק פון די
דארפן וויסן אז ביים הייליגן מאור ַ לאך וואס מען ָארט ,דעם קליינעם ָ מקוה ,נאכ'ן זיין אין די קאלטע אייז
עינים זענען די אלע מדרגות וואס געמאכט .וויבאלד עס איז ַ האט און אינעם קאלטן טייך ,וויבאלד
ער האט געהאט נישט געקומען נאר א קליינער עפענונג ,קען מען ָ דאס וואסער איז געווען אזוי אייזיג
נאר עס איז געקומען סתם אזויָ , לאך וועןמאל נישט זען דעם ָ ַא ָ קאלט ,האט דער הייליגער מאור
ווייל זיי האבן אריינגעלייגט א מען קומט ארויף ,וואס דאס איז א עינים דעמאלטס אנגעטון דעם
יגיעה עצומה אין עבודת השם. מורא'דיגע סכנה. ּפעלץ.
איין מאל האט דער הייליגער דאס איז דער ערשטער ביישפיל
די קשר מיט'ן בעל התניא און מאור עינים טאקע נישט געקענט וואו מען זעט ווי ווייט די הייליגע
די רבי'ס לבית חב"ד לאך ,און ער איז געפינען דעם ָ צדיקים האבן ממש נישט געהאט
כידוע ,איז דער מהלך החסידות געבליבן אונטער'ן וואסער א קיין לחם לאכול ,און דאך האבן זיי
פונעם הייליגן מאור עינים און לאנגע צייט .ב"ה ,נאך א מינוט געדינט דעם אייבערשטן מיט אזא
פונעם הייליגן בעל התניא ,געווען אדער צוויי האט ער געטראפן מסירות נפש .ער איז געגאנגען זיך
צוויי באזונדערע דרכים .אבער לאך און איז ארויפגעקומען. דעם ָ טובל'ן אין די רוסישע קעלט ,און
פונדעסטוועגן איז די אהבה וואס אבער וויבאלד ער איז געווען אין אויפ'ן וועג אהין האט ער ניטאמאל
איז געווען צווישן זיי ביידע געווען אזא סכנה און איז געווען אזוי געהאט קיין ּפעלץ זיך אנצוטון.
איום ונורא .ווי מיר האבן שוין פארפרוירן ,איז ער ממש געווארן דארפן זיך לערנען דערפון: מיר ַ
דערציילט ,האט דער הייליגער בלוי. ווען מיר גייען אין מקוה אין די
בעל התניא געשיקט צוויי מאל א ווען ער איז אהיימגעקומען, היינטיגע צייטן ,ב"ה ,דער בית
קוויטל צום הייליגן מאור עינים, האט זיך די רעבעצין אנגערופן המדרש איז ווארעם ,די מקוה
וואס דאס איז א באקאנטע זאך. צום מאור עינים" :נחום ,האסט דארפן מיר זיך איז ווארעםַ ...
ס'קען זיין ער האט געשיקט פארגעסן פונעם רבוש"ע?" ַ ָא ּפלערנען דערפון צו דאנקען
מערערע מאל ,אבער צוויי מאל ווען דער הייליגער מאור עינים דעם אייבערשטן און גיין אין בית
איז באקאנט אז ער האט געשיקט האט געהערט די דאזיגע ווערטער, המדרש מיט אזא חשק און מיט
א קוויטל :איינס ווען זיין טאכטער האט ער זיך אזוי דערווארעמט, אזא התלהבות.
איז נישט געווען געזונט ,און ווייל ער האט אנגעהויבן טראכטן
געפארן קיין
ָ איינס ווען ער איז פון "שויתי ה' לנגדי תמיד" מיט ַאן
די עבודה פון זיך טובל'ן אין
פעטערבורג. אויסערגעווענליכע שטארקייט, די רוסישע קעלט
די זעלבע זאך איז געווען אין אז עס האט אים גלייך באגאסן א די צווייטע מעשה האט
די שפעטערדיגע דורות .אלע שווייס פון גרויס פחד און יראת דערציילט דער סקווערער רבי
טשערנאבלער צדיקים מיט די השם! זי"ע ,וואס ער האט געהאט מקובל
אדמור"י חב"ד זענען געווען זייער מען דארף וויסן ,אז אוודאי פון זיינע הייליגע אבות ,אז דער
פ+רדס ה+תור+ה 10
צו די מדריגות פון דעם הייליגן בעל התניא" :קום ,לאמיר עסן נאנט איינער צום צווייטן .כידוע
מאור עינים און דעם הייליגן בעל מלוה מלכה" .למעשה איז אבער איז די ידידות פונעם הייליגן רבי
התניא ,צו שמועסן א גאנצע נאכט נישט געווען קיין וואסער אין איציקל סקווערער זי"ע מיט'ן
כא ּפן אז ס'איז שוין עלה און נישט ַ געדארפט ַ שטוב ,און מען האט 'צמח צדק' זי"ע געווען אויף א
עמוד השחר ...אבער וואס מיר שעפן וואסער פונעם טייך. ּ גיין געוואלדיגן אופן.
דארפן יא זיך ָא ּפלערנען פון די ַ האט דער הייליגער מאור עינים
פארן בעל התניא אז ער געזאגט ַ די מעשה פון שעפן וואסער
מעשה איז די געוואלדיגע 'ענוה'.
שעפן וואסער אויףּ גייט צום טייך פאר מלוה מלכה
אז דער הייליגער מאור עינים
נטילת ידים .האט דער הייליגער עס איז דא א מורא'דיגע
פארן בעל התניא אז ער זאגט ַ
בעל התניא געזאגט" :געוואלדיג, מעשה וואס רבי חיים שניאורסאן
שעפן וואסער ,און עס ּ אליין גייט
איך קום מיט אייך ,איך וועל אייך פון חברון זצ"ל – וואס ער איז
בייגעפאלן
ַ איז אים אפילו נישט צוהעלפן".
צו בעטן א גבאי ,א שמש ,אדער א געווען ַאן אייניקל פונעם הייליגן
ּ
שעפן זענען זיי געגאנגען בעל התניא און ַאן איידעם
חסיד זאל אים העלפן.
וואסער ,אבער וויבאלד די מאטקע לידער זי"ע ,א ביי רבי ָ
און פון די אנדערע זייט ,דער מפערס מיט וואסער זענען ַא ּ באקאנטע סלאנימער חסיד –
בעל התניא איז גלייך צוגעלאפן געווען שווער ,האבן זיי זיך האט דערציילט .ער איז געווען א
צום מאור עינים זאגנדיג" :איך ָא ּפגעשטעלט אויפן וועג ביי א געוואלדיגער בעל מספר ,און ער
וועל אייך גיין העלפן" .דאס דארף שטיין און אנגעהויבן שמועסן .זיי האט איבערגעגעבן א מעשה וואס
מען זיך אויסלערנען פון די עבודת האבן זיך אזוי מתעמק געווען אין איז געווען מקובל ביי זיין הייליגע
הצדיקים. זייער שמועס ,אז זיי האבן בכלל משפחה.
דער אייבערשטער זאל העלפן נישט באמערקט ווי די גאנצע עס איז איינמאל געווען אז
נאכט איז אדורך .ווען עס האט דער הייליגער בעל התניא האט
מיר זאלן זוכה זיין זיך ָא ּפצולערנען
אנגעהויבן צו ווערן עלות השחר, זיך געפונען נעבן די שטאט
"צ ִאי לָ ְך צו גיין אין זייערע וועגןְ ,
האבן די מענטשן פון שטאט געזען טשערנאביל .מוצאי שבת האט
ְ ּב ִע ְק ֵבי ַהצּ ֹאן ,ו ְּר ִעי ֶאת ְ ּג ִד ּי ַֹתיִ ְך
ווי די צוויי הייליגע צדיקים זענען דער הייליגער בעל התניא
ַעל ִמ ׁ ְש ְּכנוֹ ת ָהר ִֹעים" (שה"ש א ,ח). פארטיפט אין א שמועס .האבן זיי ַ פארט צום ָ געזאגט אז מען
און מיר זאלן זוכה זיין צו בני ,חיי אנגעהויבן זאגן" :רבותינו ,הגיע הייליגן טשערנאבילער ,צום מאור
ומזוני רויחי ,און מיר זאלן זוכה זיין זמן קריאת שמע של שחרית!"... עינים ,ווייל ער האט זיך געוואלט
צו דינען דעם אייבערשטן מיט א דאס איז דער לימוד און דער דורכשמועסן מיט אים א געוויסן
געוואלדיגע הרחבת הדעת. מוסר השכל וואס מיר דארפן ענין.
זכותו יגן עלינו ועל כל ישראל, זיך ארויסלערנען פון די מעשה. דער הייליגער מאור עינים
אמן. אוודאי קענען מיר נישט צוקומען פארן הייליגןהאט דאן געזאגט ַ
די רייכע היסטאריע פונעם עיה"ק 'טבריא של מעלה' ,א
בליק אויף די צדיקים וואס האבן באלאכטן דעם ישוב ,און
די קדושי עליון וואס זענען דארט נטמן געווארן טבריא של מעלה
דער נאמען פון עיר הקודש "טבריא"
פון מאמרי חז"ל ,מדרשי חז"ל ,און טבריא". הקדמה
פלא'דיגע זאכן פון דעם הייליגן אין דעם פרק וועלן מיר
זוהר הקדוש ,סיי איבער דעם ארומרעדן ספעציעלע ענינים בעזה"י ,מיר גייען יעצט
נאמען פון דער שטאט ,פארוואס איבער'ן הייליגן שטאט טבריא ארויספארן קיין "עיר הקודש
11 פ+רדס ה+תור+ה
וויבאלד זי געפינט זיך זייער הויך פון מיר אליינס ,און נאכדעם האב זי הייסט 'טבריא' ,און סיי איבער
אויף א בארג ,און פונקט ווי דער איך געפרעגט די זקנים" ,ואשתכח דעם נאמען פון דעם הייליגן טייך
ברעג פון א טייך איז העכער פון כוותייהו" – האב איך געזען אז איך וואס ווערט אנגערופן 'כנרת',
דעם טייך אליינס ,אזוי אויך שטייט האב מכוון געווען צו די זקנים, פארוואס מען האט איר געגעבן
ציפורי העכער פון דעם טייך און צו די הייליגע תנאים .ער האט דעם נאמען כנרת.
העכער פון אלע שטעט ארום איר. געזאגט אזוי :אין פסוק שטייט אזוי אויך ווייסן מיר אז עס
דאס מיינט אז ציפורי הייסט רקת, (יהושע יט ,לה) אז שבט נפתלי האט איז דא א פלאץ וואס הייסט ביזן
ווייל רקת איז א לשון פון "רקסא באקומען ביי די חלוקת הארץ היינטיגן טאג "גינוסר" ,און עס
דנהרא" ,דער ברעג פון דעם ים. "וְ ָע ֵרי ִמ ְב ָצר ַה ִ ּצ ִ ּדים צֹר וְ ַח ַּמת ַר ַּקת איז דא די שטאט "בית שאן"
זאגט ווייטער רבי יוחנן: וְ כִ ֶנ ֶּרת". דערנעבן ,מיר וועלן זען פארוואס
"כנרת זו גינוסר" ,דאס איז לעבן די גמרא האט דארט א גאנצע די פלעצער הייסן מיט די נעמען.
טבריא" .ולמה נקרא שמה כנרת?" שאלה בנוגע דעם ליינען פון די ווי אויך גייען מיר זען אז די
פארוואס הייסט זי כנרת? "דמתיקי מגילה אין טבריא .די שאלה איז 'בארה של מרים' איז נגנז געווארן
פירותיה כקלא דכינרא" – ווייל די צי זי איז "מוקף חומה מימות אין דעם ים פון טבריא .און אין ספר
פירות פון גינוסר זענען אזוי זיס ווי יהושע בן נון" צי נישט .אויף דעם 'טבור הארץ' פון הרה"ק רבי משה
דער קול פון א כינור. זאגט די גמרא אז לכאורה איז עס קליערס זי"ע איז דאס איינע פון
אן אפענער פסוק אז דאס זענען די סיבות פארוואס די פירות פון
"מתיקי פירותיה כקלא געווען ערי מבצר ,ממילא איז זי טבריא און די גלילות האבן אזא
דכינרא" – דער ענין פון מוקף חומה מימות יהושע בן נון. געשמאקן טעם ,ווייל זיי ווערן
התחלפות החושים אויף דעם זאגט דארט די גמרא געפיטערט און זענען נהנה פון
אז זי איז טאקע געווען מוקף חומה דעם וואסער פון דעם כנרת ,וואו
קומט דער הייליגער מהרש"א מימות יהושע בן נון ,אבער דער עס געפינט זיך די בארה של מרים.
און זאגט :הגם מיר רעדן דא פון ספק איז ווייל אויף איין זייט איז
פירות ,מיינט ער צו זאגן אז עס איז ווי אויך שטייט אין רד"ל ,וואס
נישט געווען קיין חומה ממש ,נאר ברענגט פון פרקי דרבי אליעזר (כ),
אזוי געשמאק ווי ווען מען הערט די חומה איז געווען דער ים ,דער
דעם קול פון א ּ'כינוֹ ר'. אז דער טעם פארוואס די פירות
ים כנרת .אויף דעם איז דא א ספק
זענען אזוי זיס איז ווייל זיי זענען
עס איז דא א מורא'דיגער ווארט צי א ים ווערט גערעכנט אלס א
"על פתחו של גן עדן".
פון דעם באקאנטן גאון וקדוש רבי חומה צי נישט.
יוסף ענגיל זצ"ל .רבי יוסף ענגיל זאגט יעצט רבי יוחנן אז דער די גמרא אין מסכת מגילה:
פרעגט א קשיא :לכאורה א כינור פסוק זאגט אונז "חמת" ,די שטאט "חמת"" ,רקת" און "כנרת"
מיט זיין געשמאקן קול הערט מען חמת גייט ארויף אויף טבריא.
דורך דעם חוש השמיעה ,מיט די פרעגט רבי יוחנן ווייטער" :ולמה מיר וועלן אנהייבן מיט די גמרא
אויערן .ווידער פירות זענען דאך נקרא שמה חמת?" פארוואס הייסט אין מסכת מגילה (ה ,א)" .אמר רבי
פארבונדן מיט דעם חוש הטעם. זי חמת? אויף דעם ענטפערט רבי יוחנן" – דער הייליגער רבי יוחנן
אויב אזוי ,וואס איז דער פשט אז יוחנן" :על שם חמי טבריא" .מיר האט געזאגט ,כידוע איז דער
די גמרא זאגט אז "מתיקי פירותיה" ווייסן דאך אז אין טבריא געפינען הייליגער רבי יוחנן דער תנא פון
איז זיס "כקלא דכינרא"? דאס זיך די 'חמי טבריא' ,וואס דאס איז 'תלמוד ירושלמי' ,ער האט דאך
זענען דאך צוויי אנדערע חושים?! איבערגעבליבן פון דעם מבול ,און מחבר געווען דעם ירושלמי ,ער
זאגט רבי יוסף ענגיל אין 'גליוני עס איז אויך דער 'פתחו של גיהנם' האט געוואוינט אין טבריא ,און
הש"ס' און צייכנט צו א גמרא אין ווי מיר וועלן שפעטער זען ,ממילא ער ליגט טאקע אין טבריא ביי די
ערכין (י ,ב) ,וואו די גמרא פרעגט איז עס מורא'דיג הייס. חלקה פון רבי יוחנן בן זכאי.
פארוואס דער 'חליל' אין בית רבי יוחנן זאגט ווייטער" :רקת דער הייליגער רבי יוחנן
המקדש האט אזוי געהייסן" :אמאי זו ציפורי" .רקת גייט ארויף אויף דערציילט" :כי הוינא טליא" –
קרו ליה חליל? דחלי קליה" .זאגט די שטאט ציפורי וואס איז לעבן ווען איך בין געווען יונג" ,אמינא
רש"י" :קולו מתוק לשמוע" – זיין טבריא" .ולמה נקרא שמה רקת? מילתא דלא שאילנא לאבא" –
קול איז זיס צו הערן .זעט מען אז משום דמדלאה כרקסא דנהרא" – האב איך געזאגט א דבר תורה
פ+רדס ה+תור+ה 12
נאמען געגעבן געווארן מן שמיא חוש השמיעה .דער טעם דערפון רש"י נוצט אויף א קול וואס מען
און עס איז מרמז אויף גאר הייליגע איז ווייל אלע פינף חושים האבן הערט אויך דעם ענין פון 'זיסקייט',
זאכן .ווי מיר האבן געזען ,זאגט איין איינציגן שורש .דער אבן הגם דאס באלאנגט צום 'חוש
רבי יוחנן אז עס הייסט טבריא, עזרא זאגט א סוד אז דער שורש הטעם'.
אבער בעצם הייסט עס 'חמת' פון אלע חושים געפינט זיך ביים פרעגט רבי יוסף ענגיל :וואס
צוליב די חמי טבריא ,און מיר 'חוש המצח' ,דאס הייסט ביים איז דער ביאור הענין?
וועלן שפעטער זען נאך טעמים מוח ,וואו אלע חושים קומען זיך ער צייכנט צו אן 'אבן עזרא'
פארוואס עס הייסט טבריא. צוזאם .ממילא ,וויבאלד 'שורשם אין קהלת (יא ,ז) ,וואו עס שטייט
זאגט די גמרא דארט" :אלא חד' ,קען מען זיך באנוצן מיט איין אויפן פסוק "ו ָּמתוֹ ק ָהאוֹ ר" -דאס
אמר רבא" .רבא גייט אונז זאגן חוש פארן צווייטן .למשל דא אין ליכטיגקייט איז זיס .וואס מיינט
נאך א טעם פארוואס די שטאט אונזער גמרא נוצט מען די מתיקות דאס אז דאס לעכטיגקייט איז זיס?
טבריא הייסט טבריא און פארוואס פון די פירות -וואס איז די 'חוש מיר ווייסן דאך אז ליכטיגקייט
זי הייסט חמת .ער דינגט זיך הטעם' -און מען גלייכט עס צו צום באלאנגט צום 'חוש הראיה' און
מיט רבי יוחנן ,און רבא האלט אן קול פון א 'כינור'. זיסקייט צום 'חוש הטעם'?
אנדערן מהלך אין די נעמען פון (רבי יוסף ענגיל איז דארט מאריך מיט
דער אבן עזרא צייכנט דארט צו
מראי מקומות און ברענגט אויך א תשובה פון
די שטעט .ער זאגט אזוי" :חמת נאך פלעצער וואו מען זעט דאס.
דעם תשב"ץ איבער דעם ענין פון "התחלפות
זו חמי גרר ,רקת זו טבריא" .רקת מיר זעען אין די תורה הקדושה
החושים" ,עי"ש באריכות).
איז נישט ציפורי ,נאר רקת איז אז ווען יעקב אבינו איז געגאנגען
טבריא .כינרת זו גנוסר .און ער "רקת זו טבריא" :אפילו ריקנין נעמען די ברכות פון יצחק ,האט
ערקלערט יעצט" :למה נקרא שמה יצחק אבינו געזאגט (בראשית מב ,א)
רקת" -פארוואס הייסט טבריא
שבה מלאים מצוות כרימון
ש ֶדה יח ְ ּבנִ י ְּכ ֵר ַ
יח ָ ׂ אמר ְר ֵאה ֵר ַ”וַ ּיֹ ֶ
רקת? "שאפילו ריקנין שבה מלאים עכ"פ ,לאמיר דא צוריקגיין צו ֲא ׁ ֶשר ֵ ּב ֲרכוֹ ה'" .יצחק אבינו האט
מצוות כרימון" -אפילו די חוטאים די גמרא. געזאגט" ,איך זע דעם שמעק
אין טבריא זענען פול מיט מצוות דער הייליגער רבי יוחנן זאגט פון מיין קינד יעקב ,אזוי ווי דעם
ווי א רימון. אונז דא טעמים אויף די נעמען פון שמעק פון גן עדן" .זאגט דער אבן
זאגט דער מהרש"א :אין דעם טבריא .מ'דארף דא צוצייכענען עזרא :מען זעט ווייטער אז מען
ווארט 'רקת' אליין שטייט נישט אז דער רש"ש פרעגט דא א נוצט א לשון פון 'ראיה' ,וואס איז
קיין שום רמז אז מ'איז מלא מצוות מורא'דיגע קשיא .מיר ווייסן אז אין דער חוש הראיה ,ווען מען רעדט
כרימון ,נאר דאס גייט ארויף אויפן מדרש רבה (כג ,א) שטייט אז טבריא איבער דעם 'חוש הריח'.
"כ ֶפלַ ח פסוק אין שיר השירים (ו ,ז) ְּ ווערט אזוי גערופן ווייל דער דער אבן עזרא זאגט ווייטער אז
ָה ִר ּמוֹ ן ַר ָּק ֵת ְך" .זאגט די גמרא אין רוימישער קייסער האט געהייסן מיר טרעפן ביי מתן תורה (שמות כ ,יד)
מסכת חגיגה (כ ,א)" ,אל תקרי ַר ָ ּק ֵת ְך טבריא (טיבעריוס בלע"ז) ,און אויף זיין "וְ כָ ל ָה ָעם רוֹ ִאים ֶאת ַהקוֹ לוֹ ת וגו'".
אלא ֵר ָיקנֵ ְך" ,די גמרא דרש'נט דעם נאמען האט ער א נאמען געגעבן מען זעט אז מען נוצט דעם 'חוש
פסוק אז אפילו פושעי ישראל, די שטאט. הראיה' ,אויף קולות וואס איז דער
די "ריקנין שבך" ,זענען "מלאים שטייט פונעם הייליגן יעב"ץ, 'חוש השמיעה' .בעצם זאגט שוין
מצוות כרימון" .דעריבער האט אוודאי האט דער רוימישער די גמרא אין מסכת שבת (פח ,ב) אז
מען איר געגעבן דעם נאמען 'רקת', קייסער געגעבן דעם נאמען דאס איז געווען העכער פון דעם
אלס א רמז אויף דעם פסוק אין טבריא ,אבער די הייליגע חכמים שכל אנושי ,אז מען איז געווען
שיר השירים. האבן געזאגט אז מן השמים האט "רואים את הנשמע".
פרעגט דער הייליגער 'טורי מען צוגעפירט אז די שטאט זאל קומט דער אבן עזרא און זאגט
אבן' :פארוואס פונקט אין טבריא הייסן טבריא ווייל עס ליגן דא טיפע אז עס זענען דא אסאך פלעצער
האט מען געגעבן דעם נאמען סודות און הייליגע סיבות .ממילא אין תנ"ך וואו מיר זעען אז מען
'רקת' ,צוליב דעם וואס אפילו איז עס נתגלגל געווארן אזוי אז באנוצט זיך מיט איין חוש אויף
די ריקנין שבה זענען מלאים דער רוימישער קייסער האט א צווייטן .מען נוצט דעם חוש
מצוות כרימון? מיר ווייסן דאך געמיינט אז ער גיט דעם נאמען הראיה אויף א חוש השמיעה,
אז דאס וואס אפילו די ריקנים פון אויף זיך ,אבער בעצם איז דער אדער דעם חוש הטעם אויף דעם
13 פ+רדס ה+תור+ה
שמה טבריא?" פארוואס הייסט קינדער פירן זיך נישט אויף ווי עס כלל ישראל זענען מלאים מצוות
זי טבריא? "שהיא יושבת בטבורה דארף צו זיין ,האלט רבי מאיר דאך כרימון ,גייט ארויף אויף גאנץ כלל
של ארץ ישראל" .זאגט רש"י: "בנים אתם" -מיר בלייבן קינדער. ישראל און נישט דוקא אויף די
"באמצעיתה" -טבריא איז דער דאס קומט די גמרא אונז מרמז זיין, שטאט טבריא?
צענטער פון ארץ ישראל. אז אפילו ריקנים שבך זענען אויך
דא דארף מען פארשטיין ,דער מלאים מצוות כרימון. די מהלכים פון די מפרשים
'כפתור ופרח' (פרק י"א) -וואס דער עס איז דא אן אינטערעסאנטער פארוואס דווקא אין טבריא
הייליגער 'בית יוסף' ברענגט אים מהלך פונעם הייליגן מהרש"ם זענען די "ריקנים מלאים
אראפ כמה פעמים -וואס איז אויך אין זיינע הגהות אויף די גמרא. מצוות כרימון"
פון די גרעסטע מקורות אויף קברי ער זאגט :עס איז באקאנט וואס
עס איז דא א שיינער ּפ ָאר
צדיקים און גבולי ארץ ישראל, די גמרא זאגט אין מסכת שבת
מהלכים וואס שטייט אין די
פרעגט א מורא'דיגע קשיא: (לט ,א) ,אז 'חמי טבריא' זענען הייס
מפרשים.
קודם כל ,מען קען נישט זאגן אז ווייל זיי גייען דורך דעם 'פתח פון
איין מהלך :מיר ווייסן אז רבי
גיהנום' .זאגט ער ,אויב אזוי האבן
עס איז אינמיטן ווען מען מעסט פון
די מענטשן אין טבריא כסדר מאיר ליגט אין טבריא ,און מיר
צפון צו דרום ,ווייל טבריא געפינט
געטראכט פונעם פתח של גיהנום, ווייסן אז רבי מאיר'ס רבי איז
זיך אין גליל העליון אין צפון ,איז
און ממילא זענען זיי אלע זייערעגעווען 'אחר' (אלישע בן אבויה) ,און
עס דאך נישט אינמיטן לאנד .און
טעג געווען בתשובה .דאס מיינט אויף דעם זאגט די גמרא "תוכו אכל
אויב מען וועט מעסטן פון מזרח
וקליפתו זרק" .די גמרא זאגט אז
די גמרא ,אז אפילו די ריקנים שבך
צו מערב ,ווייסן מיר דאך אז טבריא
רבי מאיר האט מתפלל געווען אז
זענען מלאים מצוות כרימון ,ווייל
געפינט זיך ממש ביים גרעניץ (מזרח
אחר זאל תשובה טאן ,און למעשה
זיי האבן כסדר תשובה געטאן.
זייט) .אויב אזוי ,וואס איז דער פשט צום סוף האט אחר טאקע תשובה
אז טבריא איז "באמצעותו של ארץ אבער בעצם פרעגט דער בן געטאן .וועגן דעם וויל מען מרמז
ישראל"? איש חי א קשיא :אויב די ריקנים זיין "אפילו ריקנין שבך מלאים
דער 'כפתור ופרח' וויל גיין מיט זענען פול מיט מצוות ווי א רימון,
מצוות כרימון" ,כדי צו מרמז זיין
א מהלך אז מען רעכנט טבריא פארוואס הייסן זיי "ריקנים"? און אויפן פסק פון רבי מאיר.
קעגן 'עכו' פון די מזרח זייט ,און בפרט לויט'ן מהרש"ם אז זיי האבן
כסדר געטראכט פונעם פתחו של נאך א מהלך :מיר ווייסן דאך
דערנאך רעכנט מען 'הור ההר' ,און אז רבי מאיר ליגט אין טבריא ,און
פון דרום רעכנט מען 'נחל מצרים'. גיהנום ,איז שווער די קשיא?
איינע פון די טעמים איז -ווי דער
אויב מען וועט עס רעכענען אזוי, זאגט דער בן איש חי ,אז דאס הייליגער 'בן איש חי' איז מאריך
וועט אויסקומען אז טבריא איז גייט ארויף אויף די 'עשירים' ,די
מיט א תשובות הרשב"א -אז
טאקע דער 'טבור' פונעם לאנד. מחזיקי תורה ותומכי תורה .הגם רבי מאיר איז "חייש למיעוטא".
מיר אלע ווייסן די גמרא אין זיי זענען געווען פול מיט מצוותדאס טייטש ,רבי מאיר האלט אז
מסכת סנהדרין (לז ,א) אויפן פסוק און האבן אויסגעהאלטן תלמידי דער מיעוט ווערט נישט בטל .אין
(שיה"ש ז ,ג) ָׁ"ש ְר ֵר ְך אֹגַ ן ַה ַּס ַהר" ,אז חכמים ,האבן זיי אליין אבער נישט
אנדערע ווערטער זאגט רבי מאיר,
די לשכת הגזית -די סנהדרין פון געלערנט .ממילא ,זאגט ער ,פון אז אפילו די ריקנין שבך ,אפילו דער
כלל ישראל -זיצט "בטבורו של איין זייט זענען זיי מלאים מצוות
'מיעוט' פון כלל ישראל ,וועלן אויך
עולם" .אויב אזוי ,אויב ירושלים כרימון ,אבער פון די אנדערע זייט צום סוף תשובה טאן.
איז דער טבור פונעם עולם ,ווי אזוי זענען זיי "ריק" פון תורה .דערפאר
נאך א מהלך וואס דער בן
שטימט עס מיט די גמרא דא וואס האבן זיי געהייסן "ריקנים שבך",
איש חי ברענגט לויט'ן רשב"א:
זאגט אז טבריא איז "בטבורה של אבער למעשה זענען זיי געווען
עס איז כידוע א מחלוקת צווישן
ארץ ישראל"? "מלאים מצוות כרימון".
רבי יהודה און רבי מאיר אויפן
ענטפערט דער מהרש"א א פסוק (דברים יד ,א) ָ ּ
"בנִ ים ַא ֶּתם לַ ה'
טבורה של ארץ ישראל
מורא'דיגן תירוץ :ירושלים איז ֱאל ֵֹקיכֶ ם" .רבי מאיר האלט "בין
דער טבור פון די גאנצע וועלט, זאגט די הייליגע גמרא ווייטער: כך ובין כך אתם קרויים בנים" ,סיי
אבער טבריא איז דער טבור בשוגג און סיי ח"ו במזיד .דער "רבי ירמיה אמר רקת שמה".
ספעציעל פון ארץ ישראל. פשט איז ,אז אפילו ווען אידישע טבריא איז רקת" .ולמה נקרא
פ+רדס ה+תור+ה 14
אז די תלמידי חכמים זענען די זעען אין די גמרא וועגן "פירות בעצם ,תוס' אין מסכת ראש
שיינקייט]. גינוסר" .ווען מען קומט אן קיין השנה (כג ,ב ,ד"ה קמא) ,פרעגט שוין די
זאגט דער שפתי חכמים אז טבריא פון ריכטונג 'בית שאן' ,און קשיא :ווי אזוי קען זיין אז ירושלים
דער פשט איז ,אז פון דא איז אפילו ווען מען גייט ווייטער אריין איז דער מיטן פון ארץ ישראל?
ארויסגעגאנגען דער "תורה אור" אין שטאט ,וואקסן דארט טייטלען ארץ ישראל איז דאך ד' מאות
פאר כלל ישראל ,וואס אויף דעם און כל מיני פירות אין הערליכע פרסה ,און ירושלים איז נאר א
שטייט "כי נר מצוה ותורה אור" גארטנס .דאס מיינט "טובה מהלך יום אחד פונעם מזרח גבול?
און "מצות ה' ברה מאירת עינים". ראייתה" ,אז ווען מען קוקט אויף אויף דעם קומט דער 'פני
די תורה וואס איז מאירת עינים טבריא האט מען א הערליכן בליק. יהושע' מיט דער 'ערוך לנר' אין
און באלייכט אונזערע אויגן ,איז זאגט דער הייליגער מהרש"א, מסכת ראש השנה און פרעגט א
ארויסגעקומען פון דער שטאט קודם ברענגט ער אראפ דעם מורא'דיגע קשיא ,די זעלבע קשיא
טבריא. פשט פון תוס’ ,און נאכדעם זאגט וואס דער מהרש"א זאגט דא ביי
ער" :ועוד יש לומר טובה ראייתה אונז .ער טענה'ט אז דאס וואס די
"טובה ראייתה" :ומשם עתידין בחכמים שהיו יושבים שם סנהדרין גמרא זאגט אז ירושלים איז דער
ליגאל בימי רבי ,כדאמרינן סוף פ"ב מיטן ,מיינט נישט דער מיטן פון
במסכת ראש השנה דף ל"א ע"ב". ארץ ישראל .די גמרא זאגט אז
נאך א הפלא'דיגן פשט שטייט זי איז "טיבורו של עולם" – דער
ממילא קומט אויס אז עס הייסט
דארט אין שפתי חכמים :מיר ווייסן מיטן פון די גאנצע וועלט .אבער
"טובה ראייתה" ווייל עס זענען
אז די גמרא אין ראש השנה (לא ,ב) דער מיטן פון ארץ ישראל ,דאס איז
דארט געווען תלמידי חכמים.
ברענגט בשם רבי יוחנן "ומשם דוקא טבריא.
עתידין ליגאל" – פון טבריא גייען דער גאון רבי יוסף ענגיל זצ"ל
אין 'גליוני הש"ס' צייכנט צו אויף [למעשה ,דער ריטב"א אין
מיר אויסגעלייזט ווערן" ,שנאמר מסכת תענית (י ,א) גייט יא מיט'ן
(ישעיה נב ,ב) ִ ,ה ְתנַ ֲע ִרי ֵמ ָע ָפר קו ִּמי". דעם מהרש"א ,אזוי ווי מיר טרעפן
ביי דוד המלך ע"ה (שמואל א טז ,יב) מהלך פון תוס' אין ראש השנה,
דאס טייטש ,פונעם טיפסטן פלאץ, אז ירושלים איז נישט נאר טיבורו
דאס לעצטע פלאץ וואו די שכינה "יְ ֵפה ֵעינַ יִ ם וְ טוֹ ב ר ִֹאי" ,וואס טייטש
ער איז געווען א 'יפה תואר' .דער של עולם ,נאר זי איז אויך דער
איז געגאנגען אין גלות ,פון דארטן מיטן פון ארץ ישראל .ווי אזוי
גייען מיר אויסגעלייזט ווערן. פשט דערפון איז ,אז קוקן אויף
תלמידי חכמים און אויף צדיקים פארענטפערט מען דאס מיט'ן
קומט אויס ,מיר זענען מצפה איז די שענסטע זאך אויף דער מציאות איז אן אריכות הדברים,
און קוקן ארויס מיט אונזערע וועלט. ועוד חזון למועד].
אויגן" ,ועינינו תראינה מלכותך
דער 'שפתי חכמים' זאגט א "טובה ראייתה" :די שיינקייט
כדבר האמור בשירי עוזך" .ווען
הפלא'דיגן פשט .ער זאגט :מיר
מיר זענען מצפה לישועה און פון תורה
ווייסן אז רבינו הקדוש האט מחבר
האפן אז משיח זאל קומען ,קוקן
געווען די 'משניות' אין טבריא. זאגט די גמרא ווייטער" :רבה
מיר ארויס אויף טבריא וואס וועט
רבי יוחנן ,וואס האט געמאכט אמר רקת שמה" – טבריא הייסט
זיין דאס ערשטע פלאץ .אויב אזוי
דעם הייליגן 'ירושלמי' ,האט עס 'רקת' .פארוואס האט מען איר
איז "טובה ראייתה" – טבריא האט
אויך מחבר געווען אין טבריא. טאקע געגעבן דעם נאמען טבריא?
א גוט אויג ,ווייל אלע קוקן מיט א
[מען קען דא צולייגן רבי חייא זאגט רבה" :שטובה ראייתה" –
גוט אויג אויף טבריא און זענען
ובניו וואס זענען עולה געווען פון ווייל די ראיה ,דאס קוקן אויף דער
מצפה אז פון דארטן וועט קומען
בבל ,און "אלמלא רבי חייא ובניו שטאט טבריא ,איז מורא'דיג שיין
די ישועה. פאר די אויגן.
נשתכחה תורה מישראל" ,ווייל
די ראיה פון "בארה של מרים" זיי זענען ארומגעגאנגען פון דארף בפשטות ,שיטת התוס’ און נאך
צו דארף מרביץ תורה זיין ,ווי די מפרשים זאגן דעם לשון "שהיו
אין די ימים פון טבריא
גמרא זאגט אין בבא מציעא (פה, שם גנות ופרדסים" .טבריא איז
אין ספר 'באר יוסף' שטייט א ב) – רבי חייא איז אויך געקומען פול מיט גארטנס און פרדסים ,ועד
הפלא'דיגן פשט .ער זאגט אזוי: פון טבריא .ממילא ,דאס איז דער היום הזה וואקסן דארט אין גאנץ
מיר ווייסן דאך אז די 'בארה של פשט אין מהרש"א "טובה ראייתה", טבריא אלע מיני פירות ,ווי מיר
15 פ+רדס ה+תור+ה
די גמרא פרעגט ,ביז וואו איז כתיב 'ונשקפה על פני הישימון', מרים' איז נגנז געווארן אין דער
דער שיעור וואס מען מעג עסן שכל מי שהוא עולה על ראש הר כנרת .און אויפן פסוק (במדבר כא ,כ)
קדשים קלים? וואס זענען די ישימון ורואה כמין כברה קטנה בים "וְ נִ ְׁש ָק ָפה ַעל ּ ְפנֵ י ַהיְ ׁ ִשימֹן" ברענגט
נעמען פון די פלעצער ביז וואו עס טבריא ,זהו בארה של מרים". רש"י אראפ פון די 'מדרש תנחומא':
איז מותר צו עסן קדשים קלים? שטייט דא אין די אלע מדרשים, "דבר אחר' ,ונשקפה' -הבאר על
דאס זענען פלעצער פון וואו אז ווען איינער גייט ארויף אויפן פני הישימון ,שנגנזה בימה של
מען קען נאך אלץ זען דעם משכן בארג אין טבריא און קוקט אויפן ים, טבריא ,והעומד על הישימון מביט
שילה .זאגט דארט די גמרא" :בי אויף דער כנרת ,זעט ער די בארה ורואה כמין כברה בים ,והוא הבאר.
כנישתא דמעון" – דאס הייסט ,די של מרים .אויב אזוי פארשטייט כך דרש רבי תנחומא".
בית המדרש פון מעון. מען זייער גוט פארוואס עס הייסט די גמרא אין מסכת שבת (לה ,א)
אז מען קוקט אריין אין די גמרא "טובה ראייתה" – עס איז א גוטע זאגט” ,הרוצה לראות בארה של
אין מסכת שבת (קלט ,א) ,זאגט דארט ראיה ,ווייל פון טבריא זעט מען די מרים ,יעלה לראש הכרמל ויצפה
די גמרא" :הוה עובדא בבי כנישתא בארה של מרים. ויראה כמין כברה בים ,וזו היא
דמעון בי רבי יוחנן" .דאס טייטש, בארה של מרים".
די גמרא דערציילט אז עס איז זען דעם "משכן שילה" פון די מיר וועלן מיר יעצט נישט
געווען א מעשה אין די שול פון געגנט פון טבריא אריינגיין פונקטליך אין אלע
מעון וואו רבי יוחנן איז געווען .מיר שיטות וואו די בארה של מרים
א הפלא'דיגן פשט געפינען מיר
ווייסן דאך אז רבי יוחנן איז געווען געפינט זיך ,אבער לויט דעם מדרש
אין ספר 'יד אליהו' .ער זאגט אזוי:
דער בעל התלמוד ירושלמי ,קומט אז "העומד על פני הישימון" ,וואס
די גמרא זאגט אין מסכת זבחים די מפרשים זאגן אז דאס מיינט
אויס אז די שול פון מעון וואו רבי
(קיח ,ב) ,אז "במשכן שילה" האט מען ארויפגיין אויפן בארג לעבן דער
יוחנן איז געווען ,איז א פלאץ נעבן
געמעגט עסן קדשים קלים "בכל כנרת ,וועט מען זאגן אז דאס וואס
טבריא .און פון דארט זאגט די
הרואה" – דאס טייטש ,אין יעדע שטייט אין די גמרא "ראש הכרמל"
גמרא אז מען האט געקענט זען
פלאץ פון וואו מען האט געקענט מיינט "ראש הישימון"( .עי' בספר 'טבור
דעם משכן שילה.
זען משכן שילה .די גמרא איז הארץ' פון הרה"ק רבי משה קליערס זי"ע ,רב פון
דאס איז דער פשט וואס די מסביר אז דאס איז געווען ווייל טבריא ,וואס צייכענט צו די שיטת הרבינו חננאל
גמרא זאגט "טובה ראייתה" ,עס שילה איז געווען אין חלקו של אז "ראש הישימון" און "ראש הכרמל" זענען די
האט א גוטן אויסקוק ,ווייל פון יוסף ,און בזכות דעם וואס יוסף זעלבע בארג) .קומט אויס אז ווען מען
מעון וואס געפינט זיך נעבן טבריא הצדיק האט נישט געקוקט וואו שטייט אויפן בארג פון טבריא ,זעט
קען מען זען דעם משכן שילה און מען טאר נישט -וואו עס שטייט מען די בארה של מרים.
מען מעג דארט עסן קדשים קלים. "בן ּפֹ ָרת
אין פסוק (בראשית מט ,כב) ֵ ּ נאך א לשון המדרש געפינען
דער אייבערשטער זאל העלפן יוֹ ֵסף ֵ ּבן ּפֹ ָרת ֲעלֵ י ָעיִ ן ָ ּבנוֹ ת ָצ ֲע ָדה מיר אין 'ויקרא רבה' (כב) וואס
מיר זאלן זוכה זיין אז "ומשם ֲעלֵ י ׁשוּר" -האט ער זוכה געווען אז זאגט אזוי" :והיכן היא בארה של
עתידין להיגאל" ,אמן! קדשים קלים עסט מען בכל הרואה. מרים? אמר רבי חייא בר אבא,
יון בלשה"ק נתנדב
ליון באידיש
נתנדב
עורים על הטע
גל הג לעפאון השי
ע" ע" ליין
ה
י
י
הרה"ח ר' חיים צבי הירש הי"ו נתנדב ע"י
הרה"ח ר' שמעון
לע"נ אמו האה"ח חנצי ע"ה הרה"ח ר' חיים מנחם
דרוממער הי"ו
בת יבלחט"א ר' מרדכי הי"ו ראזינגער הי"ו
לזכות ברכה והצלחה
נלב"ע א' תשרי -ראש השנה לזכות ברכה והצלחה
בכל הענינים
ת.נ.צ.ב.ה. בכל הענינים
זכות לימוד התורה דרבים תגן בעדם להתברך בכל מילי דמיטב ,וישלם ה' פעלם הטוב ותהי משכורתם שלימה מעם ה’
קול
שיעורים פון
16
אלע נייע חיזוק יומי -צו א וועכנטליכע
שיעורים גליקליכע לעבן
פ+רדס ה+תור+ה
שיעורים הגה"צ ר' יודא
קול
אלע נייע חיזוק יומי -צו א וועכנטליכע שיעורים פון
שליט"א מאנדעל
00 11 22 33
שיעורים גליקליכע לעבן שיעורים הגה"צ ר' יודא
מאנדעל שליט"א
עמוד יומי
סדר הש"ס
סיפורי צדיקים
פיל מיט חיזוק
קברי צדיקים -
יארצייט צדיקים
שיעורים על
שבת קודש
פרדס
פרדס
