gilyoines.com חזרה לאתר · Back to the site

הורינו - אידיש · Horeini - Yiddish — נח (2026-10-12)

מוציא לאור: הורינו - אידיש · Horeini - Yiddish

שבוע: נח (2026-10-12)

הורינו - אידיש · Horeini - Yiddish — נח (2026-10-12)

פתח את ה-PDF הורדה

‫בס"ד‬ ‫לע"נ מנחם מענדל בן יהושע דוב‬ ‫וועכנטליכע גליון צו פארשפרייטן די הלכות און וויכטיגקייט פון מצוות כיבוד אם ואם‬ ‫חדש!‬ ‫פרשת נח תשפ"ז | יאר ‪146 3‬‬ ‫„הורינו“ יעצט‬ ‫אידיש‬ ‫אין‬ ‫צו פארמיידן אז דער טאטע זאל נישט האבן קיין בושות‪ ,‬ער איז דאך געווען א גנב‬ ‫און א רשע?‬ ‫קדשך‬ ‫הורינו דברות‬ ‫כיבוד אב ואם אין די וואכעדיגע פרשה‬ ‫פרעגן דער בית יוסף און דער ט"ז אויפן רמב"ם‪ ,‬אז פון די קשיא פון די גמרא זעט‬ ‫מען קלאר אז מען איז נישט מחויב מכבד צו זיין א טאטע אויב ער איז געווען א רשע‪,‬‬ ‫"וימת תרח בחרן" (בראשית י"א‪ ,‬ל"ב)‬ ‫אויב אזוי איז שווער אויפן רמב"ם וואס האלט אז מען איז יא מחויב צו זיין נזהר אין‬ ‫רש"י אויפן פלאץ שרייבט אז תרח איז געשטארבן זעכציג יאר נאכדעם וואס‬ ‫דעם כבוד פון א טאטע א רשע?‬ ‫אברהם אבינו האט פארלאזט חרן און געגאנגען קיין ארץ כנען‪ .‬אויב אזוי דארף‬ ‫כדי צו פארענטפערן דעם רמב"ם‪ ,‬קומט רבי יהונתן אייבעשיץ אויף מיט א חידוש‪.‬‬ ‫מען פארשטיין‪ ,‬פארוואס שרייבט די תורה אז תרח איז געשטארבן נאך פאר‬ ‫ער שרייבט אז דער רמב"ם האלט אז באמת מדינא איז נישטא קיין חיוב מכבד צו‬ ‫אברהם איז ארויסגעפארן? ענטפערט רש"י‪ :‬כדי עס זאל נישט ווערן מפורסם‬ ‫זיין א טאטע א רשע‪ ,‬נאר די סיבה פארוואס מען דארף אים מכבד זיין איז צוליב‬ ‫און מענטשן זאלן זאגן אז אברהם האט נישט מקיים געווען כיבוד אב מיט'ן‬ ‫'מראית העין' – ווייל א פרעמדער מענטש ווייסט נישט צי דער טאטע איז א רשע‬ ‫איבערלאזן זיין אלטן טאטע‪ .‬דערפאר רופט אים די תורה אן 'טויט'‪ ,‬ווייל רשעים‬ ‫אדער נישט‪ ,‬דעריבער מוז דער זון אים מכבד זיין כדי עס זאל נישט אויסקוקן ווי ער‬ ‫ווערן גערופן טויט אפילו בחייהם‪.‬‬ ‫איז נישט מכבד זיין טאטע‪ .‬לויט דעם‪ ,‬זאגט רבי יהונתן‪ ,‬פארשטייט מען די גמרא‬ ‫באמת דארף מען פארשטיין דעם עצם ענין פארוואס האט אברהם אבינו‬ ‫זייער גוט‪ ,‬ווייל דער גאנצער טעם פארוואס די קינדער דארפן צוריקגעבן די גניבה‬ ‫טאקע איבערגעלאזט זיין טאטע און איז געגאנגען קיין ארץ כנען? הגאון רבי‬ ‫איז נאר "כדי שלא יאמרו זה של פלוני הגזלן"‪ ,‬ווי רש"י איז מסביר דארט‪ .‬אויב אזוי‪,‬‬ ‫יונתן אייבעשיץ זצ"ל אין יערת דבש ברענגט אז דער שיטת הרמב"ם איז אז‬ ‫די מענטשן וואס וועלן פארשטיין אז דער פאטער האט בושות צוליב די גניבה‪ ,‬זענען‬ ‫אויב א טאטע איז א רשע‪ ,‬כאטש מען איז פטור אויב מען שלאגט אים אדער‬ ‫די זעלבע מענטשן וואס ווייסן אז ער איז א רשע און אין אזא פאל איז מען אים נישט‬ ‫מען שעלט אים‪ ,‬איז מען אבער נאך אלץ מחויב אים מכבד צו זיין‪.‬‬ ‫מחויב מכבד צו זיין‪ .‬לויט דעם איז זייער גוט די קשיא פון די גמרא‪ :‬וויבאלד מען‬ ‫ער ברענגט דארט די קשיא וואס דער בית יוסף און דער ט"ז פרעגן אויפן שיטת‬ ‫רעדט פון א טאטע א רשע און עס איז נישטא קיין חשש מראית העין איז נישטא קיין‬ ‫הרמב"ם פון די גמרא ביי די סוגיא פון 'הגוזל ומאכיל את בניו' – איינער וואס‬ ‫שום סיבה אים מכבד צו זיין‪ .‬מיט דעם פארענטפערט ער די קשיות אויפ'ן רמב"ם‪.‬‬ ‫האט געגנב'עט און דערנאך דאס געגעבן צו עסן פאר זיינע קינדער‪ .‬זאגט‬ ‫לויט דעם טייטשט רבי יהונתן אייבעשיץ אין אונזער פרשה איבער דאס וואס אברהם‬ ‫דארט די גמרא אז ווען דער טאטע שטארבט‪ ,‬זענען די קינדער פטור צו‬ ‫אבינו האט פארלאזט זיין פאטער תרח‪ .‬מצד הדין איז אברהם טאקע נישט געווען‬ ‫באצאלן‪ .‬אבער‪ ,‬אויב די געגנב'עטע זאך איז א "דבר מסוים" דאס מיינט א זאך‬ ‫מחויב מכבד צו זיין זיין פאטער וויבאלד ער איז געווען א רשע און אן עובד עבודה‬ ‫וואס יעדער דערקענט אז דער טאטע האט עס געגנב'ט‪ ,‬ווי למשל א קלייד‬ ‫זרה‪ .‬דער איינציגסטער פראבלעם איז נאר געווען אז עס איז דא א חשש פון מראית‬ ‫אדער א בהמה‪ ,‬זענען די קינדער מחויב צוריקצוגעבן די גניבה צוליב דעם כבוד‬ ‫העין לויטן רמב"ם‪ .‬אויף דעם זאגן חז"ל אז די תורה האט מפרסם געווען אז ער איז‬ ‫פון זייער פאטער‪ .‬די סיבה איז וויבאלד עס איז קענטיג אז די זאך איז געגנב'עט‬ ‫געשטארבן‪ ,‬און דאן איז שוין נישט געווען קיין חשש פון מראית עין‪ ,‬און אברהם אבינו‬ ‫געווארן‪ ,‬וועט עס אנמאכן בושות פארן טאטן‪ ,‬און צוליב זיין כבוד איז דא א חיוב‬ ‫האט אים נישט געדארפט מכבד זיין‪.‬‬ ‫עס צו צוריקגעבן פארן נגזל‪ .‬פרעגט דארט די גמרא‪ :‬פארוואס זענען זיי מחויב‬ ‫פונקט ווי יעדער איד איז מחויב צו לערנען די הלכות וואס זענען נוגע למעשה יעדן טאג‪ ,‬ווי למשל הלכות‬ ‫ברכות‪ ,‬שבת‪ ,‬און שמירת הלשון‪ ,‬די זעלבע זאך איז מען מחויב צו לערנען און חזר'ן די הלכות פון כיבוד און‬ ‫הורינו דרך חיים‬ ‫מורא אב ואם‪ .‬די מצוה איז א 'מצוה תמידית' וואס באגלייט דעם מענטש יעדע מינוט‪ ,‬און עס איז גאר א‬ ‫כבוד אב ואם אין הלכה און מנהג‬ ‫הארבע זאך‪ .‬אויב א מענטש וועט נישט גוט דורכלערנען די הלכות‪ ,‬וועט ער נישט וויסן וויאזוי דאס מקיים‬ ‫לויטן ספר 'ויברך דוד' פון הגאון רבי ישראל דוד הארפענעס‬ ‫זיין ריכטיג‪ ,‬און ער וועט זיכער נכשל ווערן אין אסאך הארבע הלכות‪ ,‬אן דעם וואס ער זאל אפילו וויסן‪.‬‬ ‫שליט"א‪ ,‬אב"ד 'ישראל והזמנים' וויליאמסבורג‬ ‫עס געגעבן?‬ ‫אויב דער טאטע איז אים מכבד‪ ,‬זאל ער נישט אפזאגן‬ ‫ער האט געענטפערט‪ :‬ס'איז פשוט אז אויב דער פאטער גיט אים א פרוכט אד"ג‪,‬‬ ‫עס שטייט אין שו"ת 'תורה לשמה' אז פונקט ווי מען טאר נישט אפזאגן אן אדם גדול‪,‬‬ ‫דארף ער עס גלייך נעמען און זיך נישט אנטזאגן‪ ,‬אזוי ווי די גמרא זאגט אין פסחים‬ ‫אזוי אויך זאל מען נישט אפזאגן א טאטן‪ .‬דערפאר‪ ,‬אויב זיין טאטע איז אים מכבד מיט‬ ‫(פו‪' ):‬מסרבין לקטן ואין מסרבין לגדול' – מען מעג אפזאגן א קטן אבער נישט קיין‬ ‫עפעס צו עסן אד"ג‪ ,‬זאל ער נישט אפזאגן‪ .‬אבער אויב ער וויל אז זיין פאטער זאל עס‬ ‫גדול‪ .‬און כל שכן דא‪ ,‬וואס עס איז א מצוה דאורייתא פון כיבוד אב‪ ,‬זאל ער זיך בכלל‬ ‫אליין עסן און הנאה האבן‪ ,‬מעג ער זיך אביסל אפזאגן‪ ,‬אבער נישט צופיל‪.‬‬ ‫נישט אפזאגן‪ .‬אבער אין דעם פאל‪ ,‬וואו די פרוכט איז געברענגט געווארן פאר'ן‬ ‫לויט דעם‪ ,‬קומט אויס אויב דער פאטער איז מכבד דעם זון אים שבת ער זאל צוגיין‬ ‫טאטנס הנאה‪ ,‬און נאר יעצט ווען דער טאטע האט געזען דעם זון האט ער אים עס‬ ‫צום עמוד‪ ,‬און דער זון קען דאווענען פאר'ן עמוד‪ ,‬אדער אין די וואכנטעג ווען מען זינגט‬ ‫געוואלט געבן צוליב זיין גרויס ליבשאפט‪ ,‬און דער זון זאגט זיך אפ ווייל ער וויל דער‬ ‫נישט‪ ,‬זאל ער נישט אפזאגן‪ ,‬חוץ אויב עס וועט אים שטערן פון דאווענען מיט כוונה‪.‬‬ ‫טאטע זאל הנאה האבן‪ ,‬מעג ער זיך אביסל אנטזאגן‪ .‬ווייל דאס אנטזאגן זיך צייגט זיין‬ ‫דער 'חוט שני' שרייבט‪ ,‬אז א פאטער וואס הייסט זיין זון צוגרייטן און זאגן דברי תורה‬ ‫ליבשאפט צום פאטער‪ .‬ער שרייבט דארט א לשון‪" :‬והנה אהבת הבן לאביו זהו כבודו"‪.‬‬ ‫ביים שבת'דיגן טיש‪ ,‬איז דער זון מחויב עס צו טון‪ ,‬ווייל דער פאטער האט הנאה דערפון‪,‬‬ ‫אבער ער זאל זיך נישט אנטזאגן צופיל‪ ,‬נאר אביסל‪ .‬דאס הייסט איין מאל‪ ,‬כדי דער‬ ‫און דאס איז דער עיקר מצוה פון כיבוד אב‪ .‬לויט דעם‪ ,‬אפילו אויב דער פאטער האט‬ ‫פאטער און די ארומיגע זאלן זען אז ער וויל דער פאטער זאל הנאה האבן‪ ,‬און אויב‬ ‫נישט געבעטן‪ ,‬אויב דער זון זאגט עס פון זיך אליין אן הייסן‪ ,‬איז ער מקיים א מצוות‬ ‫דער פאטער וויל עס אים נאך אלץ געבן‪ ,‬זאל ער טון דעם רצון פונעם פאטער‪ ,‬ווייל‬ ‫עשה דאורייתא‪ ,‬ווייל ער מאכט דערמיט נחת רוח פאר זיין פאטער‪.‬‬ ‫'רצונו של אדם זהו כבודו'‪.‬‬ ‫אין ספר 'יושר הורי' פארברייטערט דער מחבר די הלכה פון דעם 'תורה לשמה'‪ .‬ער‬ ‫ברענגט א שאלה וואס מען האט אנגעפרעגט ביי אים‪ :‬א בעל הבית איז געזעסן און‬ ‫מען האט אים דערלאנגט א פרוכט צו עסן‪ .‬אין יענע סעקונדע איז זיין זון אריינגעקומען‬ ‫"ארור כנען עבד עבדים יהיה לאחיו" (בראשית ט'‪ ,‬כ"ה)‪ .‬ווער האט‬ ‫אין צימער‪ ,‬און ווען דער טאטע האט אים געזען‪ ,‬האט ער אים אנגעטראגן צו עסן די‬ ‫אים גורם געווען די גאנצע קללה? ווייל ער האט מבזה געווען דעם‬ ‫פרוכט אנשטאט אים‪ .‬שטעלט זיך די שאלה‪ :‬וואס דארף דער זון טון? מעג ער אביסל‬ ‫כבוד פון זיין פאטער‪( .‬מדרש תנחומא‪ ,‬אות ט"ו)‬ ‫אפזאגן ווייל ער וויל אז זיין טאטע זאל הנאה האבן‪ ,‬אדער אפילו אויב ער זאגט זיך אפ‬ ‫פאר'ן טאטנס טובה‪ ,‬טאר ער זיך בכלל נישט אפזאגן‪ ,‬וויבאלד דער טאטע האט אים‬ ‫פרשת נח תשפ”ז ‪ //‬גליון ‪146‬‬ ‫והשיב לב‬ ‫שאלות ותשובות הלכה למעשה‬ ‫געענטפערט דורך רבנים מובהקים שליט"א‬ ‫אויב מיין טאטע אדער מאמע זאגן מיר עפעס‪ ,‬נישט דוקא א‬ ‫יסודות'דיגע זאך‪ ,‬און זיי ווארטן אויף אן ענטפער פון מיר‪ ,‬מעג איך‬ ‫ארויסווייזן אז איך בין מסכים מיט זיי‪ ,‬אדער אז איך האלט אנדערש ווי‬ ‫זיי‪ ,‬אויב זיי זענען באמת אינטערעסירט צו הערן מיין מיינונג?‬ ‫אויב דאס איז זייער רצון‪ ,‬איז דאס זייער כבוד און דאס איז אייער‬ ‫מצוה פון 'כיבוד אב ואם'‪ ,‬און עס ווערט נישט פאררעכנט ווי "עומד‬ ‫במקומו" (שטיין אין זייער פלאץ) ווען מען איז מסכים צו זייער מיינונג‪.‬‬ ‫אויב מען איז מחולק‪ ,‬דארף מען עס טון מיט די גרעסטע מאס דרך‬ ‫עמוק עמוק‬ ‫ארץ‪ .‬דאס הייסט‪ ,‬מען זאל נישט זאגן "איך בין נישט מסכים מיט דיר"‪,‬‬ ‫מי ימצאנו‬ ‫נאר ענדערש זאגן "איך האב געטראכט אביסל אנדערש"‪.‬‬ ‫א מאמר חז”ל אדער מעשה פון‬ ‫וואס זאל איך טון ווען מיין מאמע בעט מיר עפעס און דאס גייט‬ ‫צדיקים איבער כיבוד אב ואם‪ ,‬זענען‬ ‫אויף די חשבון פון א קבלה טובה וואס איך האב זיך אונטער‬ ‫באהאלטן אינעם בילד‬ ‫גענומען? איך וועל מסביר זיין‪ :‬איך האב מיר אונטערגענומען צו‬ ‫‪Office@horeinu.org‬‬ ‫דאווענען מעריב יעדן טאג אין א געוויסע צייט כדי איך זאל נישט‬ ‫פארגעסן צו דאווענען‪ .‬דאס איז א קבלה וואס איך האלט אן מיט א‬ ‫שטארקייט‪ .‬לעצטנס‪ ,‬האט מיין מאמע מיר געבעטן א געוויסע זאך‬ ‫וואס איך זאל טון פונקט יענע צייט‪ .‬לאמיר זאגן איך האב מיר‬ ‫ענטפער פארן חידה פון פרשת‬ ‫פארגענומען צו דאווענען ביז ‪ ,8:00‬און צווישן ‪ 7:00‬און ‪ 8:00‬וויל מיין‬ ‫בראשית‬ ‫אויב דער טאטע פארט אין א‬ ‫מאמע איך זאל עפעס טון‪ .‬עס קומט אויס א מצב אז אדער דאווען איך‬ ‫רעדער‪-‬שטול (‪,)wheelchair‬‬ ‫מעריב אין די באשטימטע צייט וואס איך האב מיר אונטערגענומען‪,‬‬ ‫דארף מען אויפשטיין פאר אים‬ ‫ווען ער קומט אריין אין צימער‪,‬‬ ‫אדער טו איך וואס מיין מאמע בעט‪ .‬וואס איז די ריכטיגע זאך צו טון?‬ ‫ווייל די הלכה איז אז "רכוב כמהלך‬ ‫דמי" – איינער וואס פארט ווערט‬ ‫אויב עס וואלט געווען מעגליך צו זאגן פאר מיין מאמע מיט רעספעקט‬ ‫גערעכנט ווי ער וואלט געגאנגען‪.‬‬ ‫אז דאס איז מיין קבלה און עס ארבעט זיך נישט אויס‪ ,‬וואלט איך עס‬ ‫דעריבער‪ ,‬אפילו אויב ער זיצט‬ ‫אין א רעדער‪-‬שטול‪ ,‬ווערט עס‬ ‫געטון‪ .‬איך האב פרובירט‪ ,‬אבער מיין מאמע איז נישט מסכים אז איך‬ ‫פאררעכנט ווי ער גייט‪ ,‬און די‬ ‫זאל דאווענען יענע צייט; עס איז איר וויכטיגער אז איך זאל טון יענע‬ ‫קינדער זענען מחויב אויפצושטיין‬ ‫(עפ"י שו"ע סי' רמב)‪.‬‬ ‫ספעציפישע זאך פונקט דעמאלטס‪ ,‬אפילו זי ווייסט אז מיין קבלה איז‬ ‫מיר זייער וויכטיג‪ .‬וואס קומט פריער?‬ ‫אין אזא פאל‪ ,‬ווען עס רעדט זיך וועגן א מצוה וואס דו ביסט נישט‬ ‫מחויב צו טון נאר דו טוסט עס אלס א גוטע זאך‪ ,‬קומט כיבוד אב‬ ‫טייערע ליינער‪,‬‬ ‫למען ייטב לך‬ ‫ואם – וואס איז א מצות עשה דאורייתא – פריער‪ .‬אבער ווען עס רעדט‬ ‫שוין עטליכע יאר וואס די גליון ערשיינט אין לשון הקודש און אין‬ ‫זיך וועגן זאכן וואס דו ביסט יא מחויב צו טון‪ ,‬ווי למשל ברכת המזון‪ ,‬אויב‬ ‫ענגליש‪ ,‬און עס ווערט געליינט ביי פילע טויזנטער אידן איבער‬ ‫עס איז דא א מעגליכקייט צו בענטשן שפעטער‪ ,‬זאלסטו קודם‬ ‫דער גארער וועלט‪ .‬די רעוואלוציע וואס דאס האט געמאכט אין די‬ ‫הייליגע מצוה פון כיבוד אב ואם איז אומבאשרייבליך‪ ,‬ווען גאר אסאך‬ ‫נאכקומען דיין מאמע'ס בקשה‪ .‬אבער אויב דורכ'ן טון וואס די מאמע‬ ‫מענטשן האבן געעפנט די אויגן און עס האט געמאכט ביי זיי און ביי‬ ‫בעט וועסטו פארפאסן ברכת המזון‪ ,‬ביסטו נישט מחויב איר צו פאלגן‪.‬‬ ‫זייערע קינדער א דראסטישע שינוי לטובה‪.‬‬ ‫נעמט א טייל אין דער פרישער רעוואלוציע וואס גייט יעצט געשאפן‬ ‫ווערן מיטן איבערטייטשן און ארויסגעבן די גליון אויף אידיש‪ .‬פאר‬ ‫א מינימאלן סכום קענט איר האבן א טייל אין דער אומשאצבארער‬ ‫מצוה שאדם אוכל פרותיהם בעולם הזה והקרן קיימת לעולם הבא‪,‬‬ ‫ניתן לקבל את גיליונות הורינו במייל‬ ‫און זייט זוכה צו די ברכה האמורה בתורה 'למען יאריכון ימיך'‪.‬‬ ‫גם באנגלית ובעברית‬ ‫כתבו לנו הצטרפות – אנגלית ‪ /‬עברית‬ ‫זייט מקיים מצוות כיבוד אב ואם אויפן שענסטן‬ ‫וקבלו את הגיליון מדי שבוע לתיבת המייל שלכם‬ ‫וועג מיטן ספאנסערן די גליון לזכות אדער לע"נ‬ ‫אייערע עלטערן בעולם הזה ובעולם הבא‪.‬‬ ‫הצטרפו עכשיו‪horeinuorg@gmail.com :‬‬ ‫‪Office@horeinu.org‬‬ ‫‪845-422-2898‬‬ ‫פרשת נח תשפ”ז ‪ //‬גליון ‪146‬‬ ‫געשריבן דורך י‪ .‬בנימין‬ ‫מענדי פארציילט וועגן‬ ‫טאטי און מאמי און די מצוה‬ ‫פון כיבוד אב ואם‬ ‫עס איז מיר בכלל נישט קאלט‬ ‫נישט פארפרוירן‪ ,‬ער איז נאר אביסל קיל‪ .‬פלוצלינג איז מיר איינגעפאלן‬ ‫איך האב ליב דעם אנהייב ווינטער‪ ,‬ווען די נעכט הייבן אן צו צופאלן אביסל‬ ‫א געדאנק‪.‬‬ ‫פריער‪ .‬איבערן טאג איז נאך כמעט זומער‪ ,‬אבער נאך די שקיעה שפירט זיך‬ ‫"מאמי‪ ,‬ווען קומט טאטי אהיים?" "באלד‪ ",‬האט מאמי געזאגט‪" ,‬פארוואס?"‬ ‫שוין א קילע ווינטל‪ ,‬מען פארמאכט שוין די פענסטערס‪ ,‬די דיקע דאכענעס‬ ‫"סתם" איך האב גענומען דעם שאל‪" .‬וואו גייסטו?" האט מאמי געפרעגט‪.‬‬ ‫קומען ארויס פונעם שאנק‪ ,‬און פלוצלינג הייבט זיך אן די יערליכע טענה'ריי‬ ‫"צו ברענגען דאס פאר טאטי‪ ".‬מאמי האט מיך אנגעקוקט און געשמייכלט‪,‬‬ ‫צי עס איז "קאלט" אדער "נישט קאלט"‪.‬‬ ‫"דו מוזט נישט‪" ".‬איך מוז נישט‪ ,‬אבער איך וויל‪".‬‬ ‫עס איז דא איין טאג אין יאר ווען מאמי באשליסט אז דער זומער איז‬ ‫איך בין ארויס פון הויז; אינדרויסן איז באמת נישט געווען קאלט‪ ,‬אבער‬ ‫פארביי‪ .‬עס מאכט נישט אויס וואס עס שטייט אים דעם קאלענדאר‪ ,‬עס‬ ‫ווארעם איז שוין אויך נישט געווען‪ .‬אן איידעלע ווינטל האט געבלאזן און‬ ‫מאכט נישט אויס צי עס איז נאך ווארעם נאכמיטאג‪ ,‬און עס מאכט נישט‬ ‫מיר דערמאנט אז באלד דארף מען עס שוין אנהייבן נעמען ערנסט‪ .‬ווען‬ ‫אויס אז איך גיי נאך ארום מיט מיינע זומער העמדער‪ .‬מאמי גייט ארויס‬ ‫איך בין אנגעקומען אין שול‪ ,‬זענען מענטשן פונקט ארויסגעקומען פון‬ ‫אויפן פארטש ביינאכט‪ ,‬זי שטייט דארט פאר בערך צען סעקונדעס‪ ,‬דאן‬ ‫מעריב‪ .‬טאטי האט מיך געזען‪" ,‬מענדי! וואס‬ ‫קומט זי צוריק אריין און זאגט‪" :‬עס הייבט אן צו‬ ‫איז געשען?" "גארנישט‪ ".‬איך האב אויפגעהויבן‬ ‫ווערן קיל‪ ".‬און דאס איז עס‪ ,‬דער הערבסט איז‬ ‫דעם שאל‪ .‬טאטי האט געלאכט‪" ,‬מאמי האט‬ ‫דא‪.‬‬ ‫דיך געשיקט?"‬ ‫די וואך איז עס געשען‪ .‬פארנאכטס איז שוין‬ ‫"ניין‪ ",‬האב איך געזאגט‪" .‬דו ביסט געקומען‬ ‫געווען אביסל א קילע ווינטל‪ ,‬קיינער האט‬ ‫אליין אן דעם וואס מאמי האט דיר געשיקט?"‬ ‫נישט געציטערט פאר קעלט‪ ,‬מיר האבן נישט‬ ‫"יא‪ ,‬טאטי‪ ",‬איך האב אים דערלאנגט דעם‬ ‫ארויסגענומען קיין מאנטלען‪ .‬אבער פלוצלינג‬ ‫שאל – "איך בין נישט זיכער אז דו דארפסט‬ ‫האט זיך געפילט גוט צו פארמאכן א האלבן‬ ‫עס טאקע?" טאטי האט עס גענומען און‬ ‫פענסטער‪ ,‬און אינדערפרי איז די פלאר געווען‬ ‫ארומגעוויקלט זיין האלז‪" ,‬יעצט דארף איך‬ ‫אביסל קאלט ווען איך בין ארויס פון בעט‪ .‬מאמי‬ ‫עס‪ ".‬מיר זענען אהיימגעגאנגען אינאיינעם‪.‬‬ ‫האט אפילו ארויסגענומען די דיקע דאכענעס‬ ‫נאך עטליכע טריט האט טאטי געזאגט‪:‬‬ ‫פון שאפע‪ .‬לייבי איז געווארן עקסייטעד – "יע!‬ ‫"דו ווייסט וואס איז געווען דאס מערסטע‬ ‫ווינטער!" "ווינטער?" האב איך גלייך געפרעגט‪,‬‬ ‫אנגענעם? אז דו האסט געטראכט פון מיר‪".‬‬ ‫"וואס ווינטער? עס איז נישט קאלט‪ " ".‬עס איז‬ ‫איך האב נישט געענטפערט‪ ,‬אבער דער זאץ‬ ‫יא קאלט‪" ".‬עס איז נישט קאלט‪ ".‬מיר האבן זיך‬ ‫האט אריינגעדרינגען טיף אין מיין הארץ‪ .‬ווייל‬ ‫לייכט געקריגט‪.‬‬ ‫געווענליך ווען איך טראכט פון כיבוד אב ואם‪,‬‬ ‫פארנאכט ווען מיר זענען אהיימגעקומען‪ ,‬האט‬ ‫טראכט איך פון זאכן וואס טאטי און מאמי‬ ‫טאטי געזאגט אז ער גייט דאווענען מעריב‪ .‬ער‬ ‫בעטן‪" :‬ברענג דאס‪ ,‬הייב אויף יענס‪ ,‬קום אהער‪,‬‬ ‫האט אנגעטון זיין רעקל און זיך געשטעלט ביים‬ ‫גיי נישט‪ .‬מענדי‪ ,‬יעצט‪ .‬מענדי‪ ,‬וויפיל מאל דארף איך דיר זאגן?"‬ ‫טיר‪ .‬מאמי האט אים אנגעקוקט‪" ,‬נעם עפעס מיט‪ ",‬האט זי געזאגט‪.‬‬ ‫אבער דאס מאל האט קיינער גארנישט געבעטן פון מיר; מאמי האט מיר‬ ‫"וואס עפעס?" "א דינעם שאל‪ ,‬עס גייט ווערן קיל ביינאכט‪ ".‬טאטי האט‬ ‫קלאר געזאגט אז איך מוז נישט גיין‪ .‬כיבוד אב ואם מיינט נישט נאר פאלגן‬ ‫נישט פארשטאנען‪" .‬איך גיי אין שול‪ ,‬נישט קיין רוסלאנד‪ ",‬האט טאטי‬ ‫נאר אויך טראכטן פון טאטי‪ ,‬און זיך זארגן פאר אים‪ ,‬זיך נאכפרעגן אויב‬ ‫געשמייכלט‪ .‬מאמי האט נישט צוריק געענטפערט‪ ,‬נאר רואיג געזאגט‪,‬‬ ‫עס איז דא עפעס וואס וואלט אים געמאכט גרינגער אדער מער פרייליך‪.‬‬ ‫"אקעי‪ ".‬און טאטי איז געגאנגען‪.‬‬ ‫מיר זענען אנגעקומען אהיים; מאמי האט געעפנט די טיר; זי האט געזען‬ ‫עטליכע מינוט שפעטער בין איך געזעסן אין דיינינג רום מיט א בוך; חני‬ ‫דעם שאל אויף טאטי‪" .‬נו?" האט זי געפרעגט‪ .‬טאטי האט געשמייכלט‪,‬‬ ‫איז געווען ביים טיש און געמאכט איר היים ארבעט; שלומי איז נאכנישט‬ ‫"דו ביסט גערעכט געווען‪".‬‬ ‫געווען אינדערהיים; לייבי האט געבויט עפעס מיט די לעגאס; און די קליינע‬ ‫יענע נאכט האט מאמי געלייגט א דינע דאכענע אויף מיין בעט‪" .‬מאמי‪,‬‬ ‫נחמה'לע האט פרובירט צו אנקומען צו אלעס וואס מען טאר נישט צורירן‪.‬‬ ‫איך דארף עס נישט‪ ",‬האב איך גלייך געזאגט‪" .‬עס איז אקעי‪ ",‬האט מאמי‬ ‫בקיצור‪ ,‬א נארמאלער אוונט‪ .‬און דאן האט מאמי געעפנט דעם פענסטער‬ ‫געזאגט‪" ,‬איך לייג עס נאר דא‪ ".‬אינמיטן די נאכט בין איך אויפגעשטאנען;‬ ‫פאר א רגע; א קילע ווינטל האט אריינגעדרינגען‪" .‬עס איז טאקע געווארן‬ ‫עס איז געווען אביסל קיל‪ .‬איך האב ארויפגעצויגן די דאכענע ביז מיין קאפ‪.‬‬ ‫קאלט‪ ",‬האט זי געזאגט‪" .‬מאמי‪ ,‬אויב דו פרעגסט מיך‪ ,‬איז נאכנישט אזוי‬ ‫איך האב נישט דערציילט פאר מאמי אינדערפרי‪ .‬אבער זינט דאן טראכט‬ ‫קאלט‪" ".‬מענדי‪ ,‬דו זיצט אינעווייניג‪ ".‬עס איז ריכטיג‪ ,‬אבער איך האב עס‬ ‫איך אז דער אנהייב פון הערבסט איז אן אינטערעסאנטע צייט‪ .‬עס איז נאך‬ ‫נישט מודה געווען‪.‬‬ ‫נישט עכט קאלט‪ ,‬עס איז נאכנישט ווינטער‪ ,‬נאר עפעס אין די לופט טוישט‬ ‫עטליכע מינוט שפעטער האט מאמי אנגעפאנגען צו צוזאמלייגן וועש‬ ‫זיך און מען דארף צולייגן קאפ עס צו שפירן‪.‬‬ ‫און געזאגט‪ ,‬ווי צו זיך אליין‪" :‬טאטי וועט זיכער צוריקקומען און עס וועט‬ ‫אפשר איז עס דאס זעלבע מיט כיבוד אב ואם‪ .‬מען דארף נישט שטענדיג‬ ‫אים זיין קאלט‪ ".‬איך האב ווייטער געליינט און נישט צוגעלייגט קיין סאך‬ ‫ווארטן ביז מען ווערט געבעטן; אמאל דארף מען פשוט צולייגן קאפ צו זען‬ ‫קאפ צו אירע רייד‪ .‬אבער אינמיטן האב איך זי דערמאנט פון טאטי וואס‬ ‫אויב דער טאטע אדער מאמע נויטיגן זיך אין עפעס‪.‬‬ ‫גייט יעצט אהיים פון שול‪ ,‬איך האב געטראכט צו זיך ער ווערט טאקע‬ ‫פרשת נח תשפ”ז ‪ //‬גליון ‪146‬‬ ‫מעשה אבות‬ ‫א מעשה מיט א מוסר השכל‬ ‫אים געבעטן אז פון היינט און ווייטער זאל ער מער נישט טוישן‬ ‫אפילו ווען שלמה המלך איז שוין געווען קעניג‪ ,‬האט ער‬ ‫זיינע ווערטער‪ ,‬ווייל עס שטייט 'למדו לשונם דבר שקר'‪ ,‬עס איז‬ ‫מקבל געווען מוסר פון זיין מאמען‪.‬‬ ‫אסור זיך צוגעוואוינען צו רעדן ליגן‪ .‬עס שטייט אינעם ספר 'מאה‬ ‫מיר געפינען אין מדרש רבה (נשא‪ ,‬פרשה י') אז אין די נאכט וואס‬ ‫שערים' (שער י"ח) אז מען לערנט ארויס פון די גמרא אז עס איז‬ ‫שלמה המלך האט געענדיגט בויען דעם בית המקדש‪ ,‬האט ער‬ ‫ראוי פאר א זון זיך אנצושטרענגען מיט אלע כוחות צו מאכן שלום‬ ‫חתונה געהאט מיט די טאכטער פון פרעה‪ .‬זיי האבן געזונגען פאר‬ ‫צווישן טאטע און מאמע‪.‬‬ ‫אים די גאנצע נאכט‪ ,‬און אינדערפרי האט ער זיך פארשפעטיגט‬ ‫די השפעה איז אנגעקומען באלד – אין קעש!‬ ‫אויפצושטיין‪ .‬די אידן זענען געווען בצער ווייל עס איז געווען דער‬ ‫א מעשה וואס איז אנגעקומען צום רעדאקציע טישל דעם‬ ‫טאג פון חנוכת הבית‪ ,‬און מען האט נישט געקענט מקריב זיין‬ ‫פארגאנגענעם סוכות (מיט קליינע שינוים)‪:‬‬ ‫דעם קרבן תמיד ווייל שלמה המלך איז נאך געשלאפן‪ ,‬און די‬ ‫מיר וואוינען אין ירושלים‪ ,‬און מיר האבן געהאט די זכיה צו האבן‬ ‫שליסלעך פונעם בית המקדש זענען געלעגן אונטער זיין קאפ‪,‬‬ ‫מיין טייערע מאמע אלס גאסט ביי אונז אויף די ימים טובים‪ .‬ערב‬ ‫און מען האט מורא געהאט אים אויפצוועקן צוליב אימת מלכות‪.‬‬ ‫יום טוב אינדערפרי האבן מיר זיך פלוצלינג דערמאנט אז מיר‬ ‫זענען זיי געגאנגען זאגן פאר בת שבע זיין מאמע‪ ,‬און זי איז‬ ‫האבן פארגעסן צו קויפן די ספעציעלע טשאקאלאד וואס מיין‬ ‫געגאנגען אים אויפוועקן און אים מוסר געזאגט‪.‬‬ ‫מאמע האט זייער ליב צו האבן אויפן טיש צו קענען טיילן פאר די‬ ‫אין מדרש רבה (שמיני‪ ,‬פרק י"ב) ווערט געברענגט אז זיין מאמע‬ ‫אייניקלעך‪ .‬געווענליך קויפן מיר נישט אזעלכע זאכן ווייל עס איז‬ ‫האט אים געשלאגן מיט אירע שיך אויף פנים פון אלע זייטן‪ ,‬כדי‬ ‫צו טייער פאר אונז און מיר לעבן זייער שפארזאם; מיין מאן איז‬ ‫אים צו מחנך זיין און מוסר זאגן‪ .‬דער 'נחמד למראה' איז מסביר‪,‬‬ ‫א כולל יונגערמאן‪ ,‬און איך בין א לערערין‪ .‬מיר האבן ברוך השם‬ ‫אז כאטש ער איז געווען א מלך‪ ,‬האט ער אויסגעהאלטן אלע‬ ‫אלעס וואס מיר דארפן‪ ,‬אבער אן קיין לוקסוס‪ .‬אבער כיבוד אם‬ ‫בזיונות פון זיין מאמע און זיך נישט מתחצף געווען צו איר‪ .‬און‬ ‫איז נישט קיין לוקסוס‪ ,‬און מיין מאן האט באשלאסן אז כאטש עס‬ ‫דאן האט ער באקומען א גרויסן נאמען איבער די גאנצע וועלט‪,‬‬ ‫איז שוין ערב יו"ט‪ ,‬און געווענליך מאכן מיר זיכער אז אלעס זאל‬ ‫אז ער האט מקיים געווען כיבוד אם מיט אזא עניוות און נישט‬ ‫זיין פארטיג נאך פאר ערב יום טוב כדי נישט צו דארפן לויפן אין‬ ‫ארויסגעוויזן קיין שום זלזול צו איר‪.‬‬ ‫די לעצטע מינוט‪ ,‬איז אבער די מצוה פון כיבוד הורים וויכטיגער‬ ‫ער האט זיך געמוטשעט צו מאכן שלום צווישן זיין טאטע און‬ ‫פון אלע חשבונות‪ .‬מיין מאן איז אריבערגעלאפן צום שאפינג‬ ‫מאמע‪.‬‬ ‫צענטער צו קויפן די ספעציעלע טשאקאלאדן‪.‬‬ ‫די גמרא (יבמות ס"ג‪ ):‬דערציילט אז די פרוי פון דעם אמורא רב‬ ‫ווען מיין מאן איז ארויס פונעם געשעפט איז א פרעמדער איד‪ ,‬א‬ ‫פלעגט אים כסדר מצער זיין‪ .‬ווען ער פלעגט בעטן זי זאל קאכן‬ ‫גביר פון אויסלאנד‪ ,‬צוגעקומען צו אים און אים געפרעגט אויב ער‬ ‫לינזן‪ ,‬האט זי דווקא געקאכט ארבעס‪ ,‬און פארקערט‪ .‬ווען זיין זון‪,‬‬ ‫איז א כולל יונגערמאן‪ .‬מיין מאן האט געענטפערט "יא"‪ .‬דער איד‬ ‫רב חייא‪ ,‬איז אויסגעוואקסן‪ ,‬פלעגט זיין טאטע רב אים שיקן בעטן‬ ‫האט ארויסגענומען אן ענוועלאופ מיט צוויי טויזנט שקל קעש און‬ ‫די מאמע זאל קאכן לינזן‪ ,‬און דער זון פלעגט גיין זאגן פאר די‬ ‫עס דערלאנגט פאר מיין מאן‪ ,‬זאגנדיג‪" :‬דאס איז פאר יום טוב"‪,‬‬ ‫מאמע אז דער טאטע וויל ארבעס‪ .‬דעמאלטס פלעגט זי מאכן‬ ‫און ער האט זיך געזעגנט‪.‬‬ ‫לינזן‪ ,‬און אזוי האט דער טאטע באקומען וואס ער האט געוואלט‪.‬‬ ‫מיר האבן זוכה געווען צו זען דעם גלעט פונעם אויבערשטן – וואס‬ ‫רב האט נישט געוואוסט אז זיין זון טוישט די ווערטער‪ ,‬און ער‬ ‫האט געשיקט דעם ספעציעלן שליח פונקט יענע סעקונדע –‬ ‫האט געזאגט פאר זיין זון אז די מאמע ווערט בעסער‪ .‬דעמאלטס‬ ‫נאר ווייל מיר האבן נישט מוותר געווען אויף די גרויסע מצוה פון‬ ‫האט רב חייא אים מגלה געווען אז ער טוישט די ווערטער כדי די‬ ‫כיבוד אם‪.‬‬ ‫מאמע זאל טון דעם טאטע'נס ווילן‪ .‬רב האט געזאגט פאר זיין‬ ‫זון אז אמאל מאכט א זון דעם טאטן קלוגער‪ .‬אבער ער האט‬ ‫לעילוי נשמת‬ ‫לרפואה שלמה‬ ‫לזרע של קיימא‬ ‫לזיווג‬ ‫להצלחה וס"ד‬ ‫מנחם מנדל בן יהושע דב‬ ‫נחמה שרה בת‬ ‫בעילום שם‬ ‫נחמה בת שושנה‬ ‫זאב דוד בן פנחס‬ ‫קתי מזל ברכה פורטונה‬ ‫משה אברהם בן אהובה‬ ‫יו"ל ע"י ארגון הורינו לחיזוק מצוות כיבוד אב ואם‬ ‫ווילט איר באקומען וועכנטליך די גליון שיקט אן אימעיל מיט די ווערטער צו ‪Add me Yiddish‬‬ ‫‪OFFICE@HOREINU.ORG‬‬ ‫צו‬ ‫פילע אידן איבער די וועלט האבן געזען ישועות און רפואות מיטן מנדב זיין פאר דעם גליון‬ ‫צו מנדב זיין שיקט א ‪ Zelle‬צו ‪dedications@horeinu.org‬‬ ‫‪ /‬גניזה ‪/‬‬