gilyoines.com חזרה לאתר · Back to the site

דורותינו - אידיש · Doiroiseini - Yiddish — נח (2026-10-12)

מוציא לאור: דורותינו - אידיש · Doiroiseini - Yiddish

שבוע: נח (2026-10-12)

דורותינו - אידיש · Doiroiseini - Yiddish — נח (2026-10-12)

פתח את ה-PDF הורדה

‫צו מנדב זיין א גליון‪,‬‬ ‫פאר הערות‪ ,‬און צו‬ ‫באריכטן נייעס‪ ,‬רופט‪:‬‬ ‫‪845.237.4779‬‬ ‫צו באקומען דעם גליון‬ ‫אויף בליץ‪-‬פאסט שיקט‬ ‫א אימעיל צו‪:‬‬ ‫‪Doroiseiny@gmail.com‬‬ ‫פאר בריוון און נדבות‬ ‫‪Doroiseiny‬‬ ‫‪199 Lee Ave #945‬‬ ‫‪Brooklyn N.Y. 11211‬‬ ‫פ' נח תשפ"ז לפ"ק | גליון קמ"ו‬ ‫עדיטאריעל‪:‬‬ ‫אויסשליסליכער ערשטמאליגער‬ ‫אינטערוויו‬ ‫שטורעם איבערן ביטערן‬ ‫דירעקט מיט לאנדאן'ע עסקנים‬ ‫מצב החינוך אין ענגלאנד‬ ‫וואס שטייען אויפן פראנט‪:‬‬ ‫האלט ווייטער אן און‬ ‫פארבלייבט געשפרעך‬ ‫שטייענדיג נאך אין סאמע ברען פון די אלוועלטליכע‬ ‫שרעקליכה מהפיכה איבער די שווערן מצב החינוך אין‬ ‫ענגלאנד‪ ,‬האט מערכת 'דורותינו' זיך פארבינדען מיט‬ ‫פון טאג אלוועלטליך‬ ‫איינע פון די וועטעראן עסקנים אין ענגלאנד‪ ,‬וועלכע‬ ‫איז עוסק די לעצטערע יארן אינעם ברענעדיגן מצב‬ ‫פון דעם גזירת החינוך אין ענגלאנד‪ ,‬כדי צו באקומען‬ ‫מער א קלארער און נענטערן בליק‪ ,‬וואס איז די מצב‬ ‫איצט בכלל‪ ,‬און ווי אזוי האט מען זיך דערקייקלט צו‬ ‫ד‬ ‫אזא שווערן מצב בפרט‪ .‬און ער וועט אונז פראבירן‬ ‫איבערצוגעבן מהנעשה והנשמע איבער די גזירת‬ ‫אוודאי און אוודאי נישט לערנען בפועל‪.‬‬ ‫ער אלוועלטליכען ערד ציטערניש וואס‬ ‫החינוך אין ענגלאנד‪ :‬וואו עס ווערט אויפגעדעקט‬ ‫אצינד האט מען אבער געזעהן‪ ,‬דעם געוואלדיגען‬ ‫האט באטראפן דעם גאנצן יהדות החרדית‬ ‫האר‪-‬אויפשטעלדנע פאקטן און דאקומענטן‪:‬‬ ‫צוצואינגס קראפט וואס נעמען געלט פון א רעגירונג ‪-‬‬ ‫דעם פארגאנגענעם חול המועד איבער‬ ‫וואס מישט זיך שוין אריין אין חינוך ‪ -‬האט‪ ,‬אז אפילו‬ ‫דעם שווערן מצב החינוך וואס אונזערע‬ ‫ווען מען האלט שוין דארטן‪ ,‬אז די רעגירונג פארלאנגט‬ ‫ברודער אין ענגלאנד גייען ליידער אדורך ובפרט אין‬ ‫חלק א'‬ ‫שוין בפועל אז מען זאל אויסלערנען די קינדער איבער‬ ‫די לעצטערע צייטן‪ ,‬איז נאך אלץ דער געשפרעך פון‬ ‫שואל‪ :‬שלום עליכם‪ ,‬מיר האבן זיך פארבינדן‬ ‫עניני עבודה זרה ותועבה‪ ,‬און כל מיני רעליגיעס‪ ,‬און אז‬ ‫טאג‪ ,‬און עס שפירט זיך נאך די שטארקע נאכווייען פון‬ ‫צו אייך הערנדיג אז איר זענט איינע פון די‬ ‫מען ברויך דאס אלעס שעצן און רעספעקטירן רחמנא‬ ‫די נאכאנאנדע שאק כוואליעס‪ ,‬ווי דאס טוט דאמינירן‬ ‫חשובע עסקנים פון ענגלאנד וואס זענען שוין‬ ‫לצלן מהאי דעתא‪ ,‬דאן ווערן די מוסדות וועלכע זענען‬ ‫די טעגליכע נייעס ביים גאנצן ערליכן אידענטום‪,‬‬ ‫עוסק א לענגערע תקופה אינעם גזירת החינוך‪,‬‬ ‫נהנה פון די רעגירונג'ס קאסעס בלינד‪ ,‬און זיי ווערן‬ ‫נאך וואס עס איז אפגעשיקט געווארן צו צענדליגער‬ ‫ווילן מיר אייך קודם באגריסן א גוטן טאג‪.‬‬ ‫נמשך נאך די שרעקליכע רייץ פון געלט‪ ,‬און טוען‬ ‫טויזענטער פאסט קעסטלעך אין די וועלט‪ ,‬קאפיעס‬ ‫ת‪ :‬א גוט יאר‬ ‫אויטאמאטיש נאכקומען אלע רעגירונג'ס פארלאנגן‪,‬‬ ‫פון גאר געפערליכע לימודים אסורים וואס עס ווערט‬ ‫ש‪ :‬צום אלעם ערשט האבן מיר געוואלט‬ ‫אריינגערעכנט די אויבענדערמאנטע שרעקליכע‬ ‫שוין געלערנט למעשה אין די חרדישע מוסדות התורה‪.‬‬ ‫הערן פון אייך ווי פאלגענד‪ ,‬ווען האט זיך‬ ‫לימודים‪ ,‬גענוי אזוי ווי עס האט ליידער פאסירט אין‬ ‫און דאס מאל איז מען שוין ענדליך איבערצייגט‬ ‫אנגעהויבן די גאנצע גזירות החינוך אין‬ ‫ענגלאנד!‬ ‫אז מען איז שוין איצט ליידער אריבער געטראטן די‬ ‫ענגלאנד‪ ,‬ווי מיר פארשטייען האט זיך עס‬ ‫דאס האט אויפגעשאקעלט אלע ערליכע אידן‬ ‫לעצטע רויטע ליניע‪ ,‬וואס מען האט ביז היינט געמיינט‬ ‫אנגעהויבן אין ענגלאנד פריער ווי עס האט‬ ‫וועלכע האבן קינדער און אייניקלעך אין די מוסדות‬ ‫אז דארט וועט קיין איין איינציגער מוסד זיך נישט‬ ‫זיך אנגעהויבן דא אין ניו יארק‪ ,‬אפשר קענט‬ ‫התורה דאהי אין ניו יארק וועלכע באקומען נאך אלס‬ ‫טרויען אריבער צו שפרייזן‪ ,‬ווייל דארט רירט מען שוין‬ ‫איר פארציילן אביסל מער איבער דעם?‬ ‫ריזיגע געלטער שטיצע פון די רעגירונגען וועלכע‬ ‫אן די סאמע שפיץ פון די ג' עבירות החמורות ממש‪,‬‬ ‫ת‪ :‬ריכטיג‪ ,‬די גזירת החינוך דא אין ענגלאנד האט זיך‬ ‫זאגן דיעות אינעם ריינעם חינוך‪ ,‬אנערקענענדיג די‬ ‫וואס אונזערע רבי'ס און עלטערן מדורות הקודמים‪,‬‬ ‫אנגעהויבן א שיינע פאר יאר פריער ווי אין ניו יארק‪ ,‬שוין‬ ‫געוואלדיגע גרויסע רוחניות'דיגע סכנה וואס עס‬ ‫האבן זיך געלאזט מוסר נפש זיין כפשוטו‪ ,‬אפילו זיך‬ ‫אזוי פרי ווי בערך אין שנת תשנ"ח ווען די רעגירונג האט‬ ‫הערשט אויף זייערע קינדערלעך און אייניקלעך רח"ל‪,‬‬ ‫נישט צו מקבל זיין צו לערנען די לימודים‪ ,‬און אוודאי‬ ‫אדורך געפירט דעם סקול‪-‬סטאנדארט‪-‬פרעימווארק‪ ,‬ווי‬ ‫און פארשטייענדיג וואס עס קען ח"ו פאסירן פונקט‬ ‫און אוודאי נישט צו לערנען בפועל ממש די לימודים‪.‬‬ ‫זיי האבן דאן איינגעזייעט די ערשטע קערנדלעך פאר די‬ ‫אזוי דאהי אדער אין אנדערע ערטער ווען די רעגירונג‬ ‫עס געדענקט זיך נאך גוט‪ ,‬ווען מען האט דא אין ניו‬ ‫איצטיגע גזירת החינוך‪ ,‬מיט דעם וואס זיי האבן פארלאנגט‬ ‫וועט שטעלן א פוס בכל התוקף פאר די הנהלת המוסד‪,‬‬ ‫יארק פארשפרייט די 'מסורה' ביכלעך‪ ,‬וואו עס זענען‬ ‫אז אויך פריוואטע סקולס ברויכן זיין רעגיסטרירט‪ ,‬און‬ ‫אז אדער וועלן זיי זיך צושטעלן‪ ,‬און אנהייבן נאכקומען‬ ‫גענוצט געווארן די שטרענגע שפריך ווערטער‪ ,‬אז אויב‬ ‫אזוי ארום אויטאמאטיש ווערן אוסגעשטעלט צו ווערן‬ ‫אלע זייערע פארלאנגן‪ ,‬און אז נישט וועלן זיי אפהאקן‬ ‫וועט קומען די טאג ווען די רעגירונג וועט פארלאנגן‬ ‫אינספעקטעד דורך די רעגירונג‪.‬‬ ‫די אלע ריזיגע סומעס געלטער!‬ ‫אפענע כפירה ותועבה…דאן… וועט מען ארויסגיין אין‬ ‫אין די זעלבע צייט האט דאס מורא'דיג שטארק‬ ‫א מלחמת חרמה מיט די רעגירונג‪ ,‬און מען וועט דאס‬ ‫מחזק געווען די אלע עלטערן און זיידעס וואס‬ ‫קיינמאל אפילו זיך נישט אונטערנעמען צו לערנען‪ ,‬און‬ ‫האבן שוין די זכי' אז זייערע קינדער און אייניקלעך ווערן‬ ‫שוין מחונך אין מוסדות עטה"ק‪ ,‬ווי אויך די אלע מנהלי‬ ‫ש‪ :‬וואס איז געווען די אנטווארט פון‬ ‫שפעטער בשנת תשס"ב האבן זיי צוגעלייגט‬ ‫המוסדות עטה"ק‪ ,‬און די אלע שלוחי דרחמנא‪ ,‬וועלכע‬ ‫די מוסדות ווען די רעגירונג האט זיך‬ ‫דעם עדיוקעישאן‪-‬אקט פון ‪ 2002‬למס'‪ ,‬וועלכע‬ ‫קלעטערן א גאנץ יאר אויף בערג און טאלן‪ ,‬צו דעקן די‬ ‫אנגעהויבן אריימישן און פארלאנגן די‬ ‫האט אוועקגעשטעלט א ברייטערע אינספעקשאן‬ ‫ריזיגע געלטער וואס עס קאסט אויפצוהאלטן אזא לגיון של‬ ‫אלע סעקולארע סאבדשעקס?‬ ‫און ענפארסמענט סיסטעם‪ ,‬ווי אינספעקטארס‬ ‫מלך פון קרוב צו עשרת אלפים צאן קדשים‪ ,‬וועלכע ווערן‬ ‫ת‪ :‬ליידער האבן זיך מוסדות תיכף ומיד‬ ‫קענען קומען אפשאצן אויב די סקול קומט נאך די‬ ‫נתחנך אן צו נהנה זיין אפילו איין פרוטה פון די רעגירונג'ס‬ ‫צוגעשטעלט צו לערנען אלע פארלאנגטע‬ ‫פארלאנגטע סטאנדארטן‪.‬‬ ‫קאסעס‪.‬‬ ‫סאבדשעקס‪ ,‬אריינגערעכנט לימודים פון סייענס‪,‬‬ ‫ווי אויך אז די רעגירונג קען אוועקשטעלן‬ ‫נאכדעם וואס אין די אלע מוסדות התורה עטה"ק‪ ,‬איז‬ ‫וועלכע אנטהאלט אויך חלקים פון כפירה און תועבה‪,‬‬ ‫סטאנדארטן אפילו פאר די פריוואטע סקולס‪ ,‬דורך‬ ‫נישטא קיין שום שפור און זכר פון די אלע שווערע און‬ ‫ווי אויך האבן טייל מוסדות אפילו אויפגענומען‬ ‫מאכן רעגולאציעס‪ ,‬סיי אויף די קוואליטעיט פון די‬ ‫געמיינע פראבלעמען‪ ,‬נישט די פראבלעמען איבער די‬ ‫ספעציעלע שטודירטע פראפעסארן צו דינען אלס‬ ‫חינוך‪ ,‬און סיי אויף העלט ענד סעפטי בנוגע די סטעף‪,‬‬ ‫'אינהאלט' פון די אלע לימודים פסולים‪ ,‬און אויך נישט קיין‬ ‫העד‪-‬טיטשער וועלכע זאלן אנפירן מיטן אריינברענגן‬ ‫און איבער די זיכערהייט פון די בנינים‪.‬‬ ‫שפור פון די לעצטיגע אויפשטייג פון פרישע פראבלעמען‪,‬‬ ‫די אלע פארלאנגטע סאבדשעקס‪ ,‬כדי צופרידן צו‬ ‫אויך האבן זיי באקומען די רעכט אז אויב די אפסטע"ד‬ ‫ווי באו גוים בנחלתיך‪ ,‬ווי גוים און שיקסעס זענען געווארן‬ ‫שטעלן די רעגירונג‪ ,‬און האבן מנוחה פון די אפסטע"ד‬ ‫רעפארט איז נישט געווען צופרידענשטעלענד‪ ,‬קענען‬ ‫א טייל פון די וועלכע העלפן אויסלערנען וויאזוי מחנך זיין‬ ‫אינספעקטארן‪.‬‬ ‫זיי פארלאנגן פון די מוסדות אן עקשאן‪-‬פלאן‪ ,‬דורך‬ ‫אונזערע הייליגע צאן קדשים שלא טעמו טעם חטא‪ ,‬סיי מיטן‬ ‫דעם אלעם האט די רעגירונג באקומען מער מאכט צו‬ ‫געבן לעקציעס פאר מלמדים און טישטערס בנוגע לימודים‪,‬‬ ‫ש‪ :‬דאס אז די מוסדות האבן זיך דאן נישט‬ ‫קאנטראלירן די מוסדות התורה‪.‬‬ ‫און סיי מיטן אריינקומען בתוך קודש הקדשים‪ ,‬אין די פיר‬ ‫קעגן געשטעלט נאר זענען אנטקעגן‬ ‫געקומען די פארלאנגן פון די רעגירונג‪ ,‬האט‬ ‫אויך האט די רעגירונג דורכגעפירט בשנת תשנ"ח‬ ‫ווענט פון די הייליגע מוסדות התורה‪ ,‬און טוען זיך כסדר‬ ‫זיי עפעס געהאלפן בנוגע אפסטע"ד?‬ ‫א געזעץ וואס הייסט "עדיוקעישאן‪-‬ענד‪-‬סקילס‪-‬‬ ‫אומקוקן אויף די סדר הלימודים‪ ,‬אויב מען קומט נאך די אלע‬ ‫עקט"‪ ,‬מיטן ציהל אויסצוברייטערן זייערע רעכטן‬ ‫רעגירונג'ס געזעצן‪ ,‬וואס מען ברויך נאכקומען און אויסטויש‬ ‫ת‪ :‬אוודאי נישט‪ ,‬אויסער דעם וואס די רעגירונג‬ ‫און אנגעהייבן שטרענגער צו אינפארסירן די אלע‬ ‫פאר די אלע ריזיגע געלטער וואס זיי פארטיילן‪.‬‬ ‫האט געקוואלן פאר נחת יעדעס מאל ווען די חרדישע‬ ‫פארלאנגן‪ ,‬און בעיקר האבן זיי זיך גענומען די רעכטן‬ ‫מוסדות האבן געוואלט נאכקומען זייערע פארלאנגן‪,‬‬ ‫און ווי אויך איבער די לעצטערע פירצה‪ ,‬דאס וואס‬ ‫אז די סעקרעטערי אף סטעיט וועט קענען מאכן "נייע‬ ‫פרוצים ופרוצות קענען זיך דרייען אין די הייליגע מוסדות‪,‬‬ ‫זענען זיי ווייטער אדורך אלע סארט שוועריגקייטן‬ ‫סטאנדארטן" פאר די פריוואטע שולעס‪ ,‬דורך מאכן‬ ‫מטעם די רעגירונג‪ ,‬ווי די רעגירונג האט געהאלטן‬ ‫מיטן אויסרייד‪ ,‬אז מען ברויך מאכן פיזישע טערעפי מיט‬ ‫נייע רעגולאציעס‪.‬‬ ‫געוויסע תלמידים‪ ,‬די הייליגע קינדער שלא טעמו טעם חטא‪,‬‬ ‫אין איין זאגן‪" :‬מיר האבן טאקע געזען אז איר האט‬ ‫ש‪ :‬וואס איז דעמאלטס געווען די פארלאנג‬ ‫און טייל מאל קענען זיי אפילו מטמא זיין און צוגרונד ליידן‬ ‫געמאכט שטארקע פארשריט‪ ,‬אבער… עס איז‬ ‫צו לערנען מטעם דעם געזעץ?‬ ‫דאס קינד אויף אייביג רח"ל ואכמ"ל‪.‬‬ ‫נאך אלס נישט גענוג…!‪ ,‬די געזעץ פארלאנגט נאך‬ ‫מער דעם!"‪ ...‬און אז‪" :‬מיר האבן באקומען אייערע‬ ‫ת‪ :‬בעפאר תשע"ד האט נאך די רעגירונג נישט‬ ‫אין א בחינה פון ויחד יתרו‪ ,‬וואס פון איין זייט איז דער‬ ‫פארפליכטונגען‪ ,‬אבער ביים קומענדיגן אינספעקשאן‪,‬‬ ‫פארלאנגט גארנישט צו לערנען פון די אלע גאר‬ ‫פשט מלשון חדוה וישמח יתרו‪ ,‬די עלטערן וועלכע שיקן אין‬ ‫געפערליכע לימודים פון רעליגיעס‪ ,‬און עבודה‬ ‫ריינע הייליגע מוסדות פרייען זיך אז זייערע קינדער זענען‬ ‫וועלן די אפסטע"ד אינספעקטארן מאכן זיכער אז‬ ‫זרה‪ ,‬און איבער די אנשי דור המבול‪ ,‬וואס איז היינט‬ ‫נישט אויסגעשטעלט צו די אלע שווערע פירצות‪ ,‬און וועלן‬ ‫מען האט טאקע מקיים געווען אלעס וואס מען האט‬ ‫געפעקעדזשט אונטערן אומשולדיגן נאמען 'בריטיש‪-‬‬ ‫בעז"ה קענען זאגן מיט א פולע מויל‪ ,‬אז ידינו לא שפכו את‬ ‫צוגעזאגט פאר די רעגירונג!"‪...‬‬ ‫וועליוס'‪.‬‬ ‫הדם הזה‪.‬‬ ‫ש‪ :‬נאכדעם וואס די מוסדות זענען שוין‬ ‫פון די צווייטע זייט אבער אזי ויחד יתרו‪ ,‬נעשו בשרם חדודין‬ ‫נאכגעקומען די אלע לימודים‪ ,‬האבן זיי‬ ‫דעמאלטס האט דער געזעץ פארלאנגט אז מען‬ ‫ברויך לערנען אין די סקולס ‪ -‬אריינגערעכנט די‬ ‫חדודין‪ ,‬מיצר על איבוד נפשות מישראל‪ ,‬די אלע עלטערן וואס‬ ‫שוין געהאט עטוואס מנוחה פון זיי?‬ ‫שיקן נאך אין מוסדות התורה‪ ,‬וואס צוליב די ריזיגע געלטער‬ ‫פריוואטע סקולס ‪ -‬געוויסע סעקולארע סאבדשעקס‪,‬‬ ‫ת‪ :‬טיילווייז‪ ,‬טייל האבן געהאט 'עטוואס' מנוחה פון‬ ‫ווי למשל ענגליש‪ ,‬מאטאמאטיק‪ ,‬סייענס‪,‬‬ ‫וואס די מוסדות געניסן‪ ,‬זענען זיי אונטער די פולע בעלות‬ ‫זיי‪ ,‬אבער עס האט נישט אנגעהאלטן אויף צו לאנג‪,‬‬ ‫טעקנאלעדשי‪ ,‬יומען‪-‬ענד‪-‬סאשעל‪ ,‬פיזיקעל‪ ,‬ארט‪,‬‬ ‫פון די רעגירונג‪ ,‬זענען זייערע הערצער מלא פחד ודאגה‪,‬‬ ‫ווייל אין די ערשטע מינוט האט טאקע אפסטע"ד‬ ‫מוזיק‪ ,‬דראמא‪ ,‬דענס‪ ,‬אד"ג‪.‬‬ ‫צוקוקענדיג וואס עס גייט שוין פאר מיט אונזערע ברודער‬ ‫געגעבן גוטע אויסצייכענונגן פאר די מוסדות וואס‬ ‫אין ענגלאנד‪ ,‬ווי די הייליגע לעכטיגע תשב"ר זענען שוין‬ ‫זענען געפאלן פאר זייערע פארלאנגן‪ ,‬אבער ווען זיי‬ ‫אויסגעשטעלט צו אזוינע שרעקליכע לימודים אסורים‪ ,‬וואס‬ ‫האבן שוין געזעהן אז מער ווייניגער אלע מוסדות‬ ‫זענען מטמא דעם מוח מיט דיעות כוזבות און מינות וכפירה‬ ‫זענען שוין אריינגעפאלן אין זייער פאסטקע‪ ,‬האבן זיי‬ ‫און עניני תועבה‪ ,‬וואס קינדער וועלן זיך קענען מוטשען די‬ ‫דאן צוגעלייגט נאך אסאך מער שווערע פארלאנגן און‬ ‫גאנצע זיבעציג יאר פון זייערע לעבן רח"ל!‬ ‫גזירות‪ ,‬און די אלע מוסדות וועלכע האבן געמיינט אז‬ ‫אין די זעלבע צייט‪ ,‬ציטערן זיי‪ ,‬און זיי פרעגן במסתרים די‬ ‫מיטן נאכקומען די אלטע פארלאנגן פון די רעגירונג‬ ‫ביטערע שווערע פראגעס‪:‬‬ ‫וועלן זיי שוין האבן מנוחה‪ ,‬האבן זיך געטראפן בלויז‬ ‫וואס וועט זיין מיט מיינע דורות?‬ ‫וועלן זיי זיין ריין בשלימות מיט די הייליגע אמונה‬ ‫הצרופה??‬ ‫וועלן זיי ריין פון מחשבת תועבה???‬ ‫וועל איך קענען זאגן בפה מלא ידינו לא שפכו את הדם‬ ‫הזה??‬ ‫עס איז זיכער אז דער אלוועלטליכע אויפשאקלונג‪ ,‬האט‬ ‫אריינגעברענגט א פרישע אויפוואכונג ביי אלע ערליכע‬ ‫עלטערן וועלכע ווילן זעהן ווייטער די ריינע המשכת הדורות‬ ‫אזוי ווי מיר האבן מקבל געווען פון אונזער רבי'ס און עלטערן‪,‬‬ ‫בלי שום שינו כל שהוא‪ ,‬וועלן וויסן את אשר לפניהם‪ ,‬און‬ ‫וועלן אריינשיקן זייערע קינדער נאר און אזעלכע מוסדות‬ ‫התורה עטה"ק וועלכע זענען נישט אויסגעשטעלן צו די אלע‬ ‫פאטאסטאט פון איינע פון די דאקומענטן‪ ,‬ווי די‬ ‫פאטאסטאט ווי איינע פון די היימישע מוסדות‬ ‫שווערע נסיונות הזמן‪ ,‬און דעם זכות פון מחנך זיין אונזערע‬ ‫רעגירונג זאגט פאר א מוסד‪" ,‬איר האט טאקע געמאכט‬ ‫גיבן זיך אונטער פאר די אלע פארלאנגן פון די‬ ‫צופרידענשטעלענדע פראגרעס‪ ,‬אבער‪ ...‬איר קומט‬ ‫רעגירונג רח"ל נאך אום אלול תשס"ח‬ ‫קינדער בטהרה‪ ,‬מיט כסף טהור‪ ,‬וועלן מיר זוכה זיין בקרוב‬ ‫נאך אלס נישט נאך דעם געזעץ בשלימות‪!...‬‬ ‫צו די גאולה שלימה בב"א‪.‬‬ ‫פארציילט וואס זיי האבן געזאגט פאר די אינספעקטארן‬ ‫פארכאפט אין די רעגירונג'ס נעץ…!‬ ‫אז זיי לערנען אויס די קינדער צו מכבד זיין די אנשים‬ ‫ש‪ :‬דהיינו‪ ,‬וואס מיינט איר צו זאגן‪,‬‬ ‫מתועבים רח"ל‪.‬‬ ‫וואס איז געשעהן נאכדעם?‬ ‫דאן האט יענער רב הקהילה שליט"א געשטורעמט‬ ‫און מוחה געווען כדת של תורה‪ ,‬אזוי ווי איר האט שוין‬ ‫ת‪ :‬ווי פריער דערמאנט‪ ,‬האט זיך די רעגירונג גענומען‬ ‫אראפגעברענגט‪ ,‬אז אפילו דאס בלויז "זאגן" פארן גוי אז‬ ‫די רעכטן בשנת תשנ"ח צו מעגן מאכן נייע פארלאנגן און‬ ‫מען גייט דאס לערנען איז איסור חמור ונורא‪.‬‬ ‫סטאנדארטן בלויז דורך מאכן רעגולאציעס‪[ ,‬ד‪.‬ה‪ .‬נישט‬ ‫ברויכן מאכן געזעצן אינעם פארלאמענט] ווען במשך‬ ‫די פאר יאר זענען געגאנגען די בריוון אהין און צוריק‪,‬‬ ‫ווען די מוסדות האבן 'צוביסלעך' גענצליך קאפיטולירט‬ ‫[זעהט די דאטום'ס אין דאקומענטן בייגעלייגט] און‬ ‫נאכדעם וואס אלע מוסדות זענען מער ווייניגער שוין‬ ‫נאכגעקומען אלע פארלאנגן פון די רעגירונג‪ ,‬און די‬ ‫רעגירונג האט געזעהן אז די צייט איז שוין רייף צו גיין‬ ‫מיט א טריט ווייטער האבן זיי בשנת תשע"ד געמאכט‬ ‫פאטאסטאט פון איינע דאקומענטן‪ ,‬ווי די רעגירונג‬ ‫די ביטערע טרויעריגע רעגולאציעס‪ ,‬וועלכע האט‬ ‫זאגט פאר א מוסד‪" ,‬מיר האבן געזעהן אייער פראגרעס‬ ‫פארלאנגט די אזויגערופענע 'בריטיש וועליוס'‪ ,‬ווי זיי‬ ‫בנוגע 'סייענס' און 'מאטאמאטיק'‪ ,‬אבער אין צוגאב‪...‬‬ ‫פארלאנגן מיר פון אייך איר זאלט זיך אויך צושטעלן‬ ‫האבן פארלאנגט צו לערנען איבער אנדערע רעליגיעס‪,‬‬ ‫צו אנדערע פארלאנגטע סאבדשעקס‪ ,‬ווי יומען ענד‬ ‫און האבן טאלעראנץ און רעספעקט סיי פאר מענטשן‬ ‫סאשעל‪ ,‬פיזיקעל‪ ,‬עסטעטיק און קריעטיוו‪!... ,‬‬ ‫וואס גלייבן אין אלע אמונות טפילות‪ ,‬און אזוי פאר די‬ ‫וועלכע גלייבן אין גארנישט‪ ,‬די פאלנע כופרים און‬ ‫אפיקורסים‪ ,‬און אזוי אויך די זעלבע פאר די מענטשן פון‬ ‫אנשי דור המבול וסדום ועמורה‪ ,‬וואס טוען אריינברענגן‬ ‫אינעם גאנצן ענגלישן באפעלקערונג‪ ,‬אז די נידריגסטע‬ ‫פון די בריאה‪ ,‬האבן אויך א פלאץ אין געזעלשאפט רח"ל!‬ ‫ש‪ :‬און וואס איז דאן געווען די‬ ‫אנטווארט פון די מוסדות התורה?‬ ‫ת‪ :‬די מוסדות התורה וועלכע זענען געפאלן ווי‬ ‫די פליגן ביז דאן און זיך אלעס אונטערגעגעבן אנע‬ ‫ווי אויך האט דאן דער רב הקהילה שליט"א‬ ‫שאס‪ ,‬זענען געכאפט געווארן אין שאק‪ ,‬ווען זיי האבן‬ ‫ארויסגעברענגט זיין גרויס ווייטאג איבער די היזיגע‬ ‫באשיינפערליך געזעהן‪ ,‬וואס דאס מיינט ווען מען גיבט‬ ‫עסקנים וויאזוי זיי דערשטיקן די קול הרבנים שליט"א‪,‬‬ ‫נאך א פינגער דאן וועלן זיי בעטן א האנט…! און זעהנדיג‬ ‫און לאזן נישט די רבנים שליט"א זאגן זייערע אמת'ע דעת‬ ‫די פרישע שרעקליכע פארלאנגן פון די רעגירונג‪ ,‬וואס‬ ‫תורה‪ ,‬און טוען ככל מה שלבם חפץ‪ ,‬און דא רעדט מען‬ ‫די רעגירונג האט איצט מוסיף געווען אז אלע פריוואטע‬ ‫פאטאסטאט פון א בריוו ווי א מוסד מעלדט פאר די‬ ‫פון עסקנים וועלכע ברויכן מכלומרשט זיין די וועלכע‬ ‫רעגירונג אייר תשס"ט‪ ,‬אז מען האט שוין פארענדיגט מאכן‬ ‫סקולס וועלן מוזן לערנען מהיום והלאה‪ ,‬זענען זיי‬ ‫די סייענס ביכער‪ ,‬און אז דער מוסד איז פארפליכטעט‬ ‫שלאגן זיך 'קעגן' די גזירת החינוך‪ ,‬אבער למעשה זענען‬ ‫געווען ממש אובד עצות‪.‬‬ ‫אריינצוברענגן א סעקולארע קאריקולום וועלכע וועט‬ ‫זיי נאר דא מיטצוארבייטן מיט די רעגירונג‪ ,‬און זעהן‬ ‫נאכקומען די רעגירונג פארלאנגטע סטאנדארטן [רח"ל]!‬ ‫טייל האבן אפילו אויפגעהויבן א וויי געשריי אין‬ ‫זאכן נעמען אבער צייט‪ !..‬מען ברויך גייט צוביסלעך‪!..‬‬ ‫וויאזוי די מוסדות זאלן יא קענען נאכקומען אלע זייערע‬ ‫די מידיע קעגן די רעגירונג‪ ,‬אז זיי האבן זיך אזוי‬ ‫פארלאנגן‪ ,‬אויף אן אופן פון 'קאלטשערלי‪-‬סענסעטיוו'‪,‬‬ ‫אנגעשטרענגט די לעצטערע פאר יאר נאכצוקומען‬ ‫צו פראבירן עס זאל נישט ממש זיין אפענע כפירה‬ ‫אלע פארלאנגן פון די רעגירונג ביז איצט‪ ,‬און אלעס‬ ‫ותועבה‪ ,‬נאר אביסעלע כפירה‪ ,‬און אביסעלע תועבה…!‬ ‫נאר כדי צו באקומען א 'צופרידענשטעלע' צייכן פון די‬ ‫ווי אויך האט זיך גאר שטארק ארויסגעשטעלט‬ ‫אינספאקטארן פון אפסטע"ד‪ ,‬און זיי האבן שוין טאקע‬ ‫הגה"צ לוחם מלחמות ה' ברמה רבי אליקום שלעזינגער‬ ‫באקומען‪ ,‬און איצט‪ ,‬מיט די נייע פארלאנגן‪ ,‬וועלן די‬ ‫זצ"ל וואס האט אנגעפירט דא א מערכה כבידה מיט‬ ‫אלע מוסדות וועלכע וועלן נישט וועלן לערנען איבער‬ ‫מערערע פעולות כבירות ממש ביזן לעצטן טאג פון‬ ‫זיין לעבן‪ ,‬פרובירענדיג אפצוהאלטן די מוסדות התורה‬ ‫די אלע ע"ז און תועבה‪ ,‬פארלירן זייערע גוטע צייכענס‪,‬‬ ‫און די עלטערן אז זיי זאלן נישט חלילה פאלן פאר די‬ ‫ומה הועילו בתקנתם…?‬ ‫שרעקליכע רעגירונג'ס פארלאנגן‪.‬‬ ‫ש‪ :‬זענען געווען אנדערע רבנים שליט"א‬ ‫חלק ב'‬ ‫מחוץ לעיר וועלכע האבן זיך געלאזט‬ ‫ש‪ :‬איר האט דערמאנט אז די רעגירונג האט‬ ‫הערן איבער דעם שרעקליכען נושא?‬ ‫פארלאנגט אז מען ברויך רעספעקטירן‬ ‫ת‪ :‬יא‪ ,‬עס איז אויך דאן נתפרסם געווארן גאר א‬ ‫אנדערע רעליגיעס‪ ,‬און די אנשי דור המבול‪,‬‬ ‫שטארקע מכתב מחאה פון הרב שטערנבוך שליט"א‬ ‫זענען געווען גדולי ישראל וועלכע האבן‬ ‫פון ירושלים עיה"ק‪ ,‬אז מען טאר זיי ניטאמאל 'מכבד'‬ ‫געלאזט הערן זייער מיינוג דערויף?‬ ‫זיין‪ ,‬און אפילו ווען די רעגירונג פארלאנגט דאס‪ ,‬ווייל עס‬ ‫ת‪ :‬יא‪ ,‬קודם כל איז דאך פארשפרייט געווארן די‬ ‫איז נישטא קיין מקום פאר דינא דמלכותא ווען זייערע‬ ‫באקאנטע פייערדיגע דרשה פון א ארטיגן רב שליט"א‬ ‫פאטאסטאט פון איינע פון די דאקומענטן‪ ,‬ווי די רעגירונג‬ ‫געזעצן זענען קעגן די הייליגע תורה הקדושה‪.‬‬ ‫פון איינע פון די גרעסערע קהילות‪ ,‬וואס איז געזאגט‬ ‫זאגט פאר א מוסד‪ ,‬נאכן ערהאלטן זייערע עקשאן‬ ‫פלאן "מיר האבן געזעהן אייער עקשאן פלאן‪ ,‬און איז‬ ‫ער האט אפילו ארויסגעברענגט זיין ווייטאג‪ ,‬הלמאי‬ ‫געווארן ביי של"ס פ' לך תש"פ‪ ,‬וואס דאן האט זיך‬ ‫באשטעטיגט‪ ,‬אבער‪ ...‬אפסטע"ד גייט נאכאמאל קומען‬ ‫אז די אלע רבנים פון ענגלאנד נעמען זיך נישט צוזאם‬ ‫געהאנדעלט איבער דעם וואס עס איז נתפרסם געווארן‬ ‫באזוכן און מאכן זיכער אז דאס ווערט טאקע אינפארסירט‪,‬‬ ‫און דאן ברויכט איר שוין נאכקומען אלע פארלאנגן"!!‬ ‫באחדות צו ערקלערן פאר די ענגלישע רעגירונג אז‬ ‫א רעפארט פון א היימישע מוסד‪ ,‬וואו די רעגירונג האט‬ ‫געדעקט דעם גאנצן פעיראל פונעם מוסד פון א גאנץ יאר‬ ‫וויאזוי די מוסדות געניסן פון רעגירונגס פאנדינג‪ ,‬אבער‬ ‫מיט א שמוץ אריבער! [זעהט בייגעלייגטע דאקומענט]‬ ‫כדי צו קענען געניסן פון די אלע געלטער‪' ,‬מוז' דער מוסד‬ ‫דאס איז אויסער די ריזיגע געלטער וואס די רעגירונג‬ ‫האבן א 'סטאטוס' פון א סקול‪ ,‬און איינמאל די מוסד‬ ‫פארטיילט פאר קינדער ביז פינף יאר‪ ,‬און דאס איז‬ ‫האט א 'סטאטוס' פון א סקול‪ ,‬פאלט אויטאמאטיש דער‬ ‫אויסער די ריזיגע געלטער וואס מוסדות באקומען פאר‬ ‫מוסד גלייך אריין אונטער אלע געזעצן פון א סקול‪ ,‬סיי‬ ‫ספעשל עדיוקעישאן‪ ,‬און דאס איז אויסער די ‪' 25%‬גיפט‬ ‫מיטן ברויכן זיין רעגיסטרירט‪ ,‬און סיי מיטן נאכקומען‬ ‫עיד' וואס מען קען באקומען אן הוספה ווען מען גיבט א‬ ‫אלע פארלאנגטע לימודים‪ ,‬ווי אויך אונטער די פולע‬ ‫נדבה פאר דעם טשעריטי‪.‬‬ ‫אינספעקשאן רעזשים פון אפסטע"ד!‪.‬‬ ‫ש‪ :‬אהא‪ ,‬אצינד האט דאס בילד זיך טאקע‬ ‫ש‪ :‬אויב איר קענט אויסשמועסן א דוגמא‬ ‫אינגאנצן געטוישט…! אבער למעשה צו דען‬ ‫פון פראגראמען אדער געלטער וואס די‬ ‫איז מען מסכים אדער צו לערנט מען טאקע‬ ‫מוסדות התורה אין ענגלאנד קענען געניסן?‬ ‫די אלע שרעקליכע רעגירונג'ס פארלאנגן?‬ ‫ת‪ :‬דא אין ענגלאנד‪ ,‬זענען בדרך כלל רוב מוסדות‬ ‫ת‪ :‬ליידער ליידער‪ ,‬איז די מצב זייער ביטער‪ ,‬און דאס‬ ‫התורה אונטער א 'טשעריטיבעל‪-‬טראסט'‪ ,‬דאס הייסט‬ ‫וואס עס איז געווען פארשפרייט אינעם קונטרס על בנינו‬ ‫אז דער מוסד געהערט פאר דעם טשעריטי טראסט‪,‬‬ ‫ועל דורותינו איז בלויז א טיפה מן הים וואס עס גייט פאר‬ ‫און די טראסט קען לעגאל נעמען נדבות פון פריוואטע‬ ‫אין די מוסדות‪ .‬און ווער רעדט נאך פון די מוסדות וואס‬ ‫מענטשן‪ ,‬און אזוי אויך געלטער וואס די רעגירונג גיבט‬ ‫האבן זיך דאס אונטערגענומען צו לערנען‪ ,‬צוליב הרחק‬ ‫פאר עדיוקעישאן‪ ,‬און די טראסט קען פארטיילן די אלע‬ ‫מכבד זיין די מושחתים איז אסור על פי דת תורתינו הק'‪,‬‬ ‫מן הכיעור וכו' קען איך נישט מרחיב הדיבור זיין‪ ,‬אבער‬ ‫געלטער וואס זיי האבן באקומען‪ ,‬פאר דעם מוסד וואס‬ ‫און מיר וועלן זיך עקש'ן צו היטן די תורה"ק און אפילו‬ ‫ווער עס וויל אביסל וויסן וואס גייט פאר‪ ,‬קען ליינען די‬ ‫באלאנגט פאר זייער טראסט‪.‬‬ ‫גרייט זיין צו גיין אין תפיסה‪ ,‬אבער מיר וועלן נישט מסכים‬ ‫אלע רעפארטס וואס די רעגירונג לייגט ארויס אויף יעדן‬ ‫און א טראסט וואס נעמט געלט פון די רעגירונג פאר‬ ‫זיין צו מפקיר זיין אונזער זון און טעכטער!! און דאס וואלט‬ ‫איינציגן מוסד באזונדער‪ ,‬פונקטליך וואס עס גייט פאר‬ ‫עדיוקעישאן צוועקן‪ ,‬וועט מאכן זיכער אז די מוסד פאר‬ ‫אוודאי געהאט א שטארקע השפעה אויף זיי‪ ,‬צוליב דעם‬ ‫אינעם מוסד‪.‬‬ ‫וועם זיי גיבן דאס געלט‪ ,‬קומט נאך אלע רעגירונג'ס‬ ‫וואס זיי זענען א דעמאקראטישע רעגירונג‪ ,‬ווי עס איז דא‬ ‫ש‪ :‬וואלט ווען שייך געווען אן אנדערע‬ ‫פארלאנגן פון א לעגאלע סקול‪ ,‬ווייל זיי ווילן זיך נישט‬ ‫פרייהייט פון רעליגיע‪.‬‬ ‫מציאות‪ ,‬אז מוסדות זאלן נישט ברויכן‬ ‫פארפלאנטערן מיט די רעגירונג‪ ,‬אז זיי האבן פארנוצט‬ ‫אריינלאזן די אינספעקטארן ?‬ ‫געלט אומלעגאל‪ ,‬ממילא וועט די מוסד וועלכע איז‬ ‫ת‪ :‬יא‪ ,‬געב א קוק‪ ,‬פונקט ווי די אלע ישיבה קטנות‬ ‫אונטער דעם טראסט און וויל נהנה זיין פון די ריזיגע‬ ‫חלק ג'‬ ‫געלטער‪ ,‬פראבירן נאכצוקומען אלע געזעצן‪.‬‬ ‫ש‪ :‬פון די דאקומענטן וואס מען האט‬ ‫וואס זענען דא אין ענגלאנד און זיי גייען אן‪ ,‬וואס כאטש‬ ‫ארומגעשיקט דעם פארגאנגענעם חוהמ"ס‬ ‫וואס די בחורי הישיבות זענען נאך אינעם יארגאנג וואס‬ ‫ש‪ :‬פון וויפיל געלט רעדט מען שוין דא?‬ ‫זעהט בכלל נישט אויס ווי די מוסדות‬ ‫ברויכן באקומען א סעקולארע חינוך‪ ,‬און אדרבא‪ ,‬זיי‬ ‫ת‪ :‬איך וועל געבן א ביישפיל פון איינע פון די מוסדות‬ ‫הארכן אויס די דעת תורה אפילו פון זייערע‬ ‫זענען שוין אין די היי סקול יארן וואס ברויכן לערנען‬ ‫אויף וועלכע עס איז ציטירט געווארן אינעם ביכל וואס‬ ‫אייגענע רבנים‪ ,‬איז דאס ריכטיג?‬ ‫פיל מער‪ ,‬און אסאך מער שמוץ און תועבה‪ ,‬פון וואס‬ ‫מען האט ארומגעשיקט דעם פארגאנגענעם חוהמ"ס‪ ,‬אז‬ ‫ת‪ :‬יא‪ ,‬ליידער איז עס ריכטיג‪ ,‬ליידער לערנט מען דאס‬ ‫עס ווערט פארלאנגט אין די עלעמענטארע קלאסן‪ ,‬צו‬ ‫זיי לערנען דברים אסורים‪.‬‬ ‫מיט די קינדער‪ ,‬און באמת איז עס א בושה אז אויף אזוינע‬ ‫האט איר דען איינמאל געהערט אז א ישיבה קטנה זאל‬ ‫דער מוסד איז אונטער א טראסט‪ ,‬וועלכע זאגט‬ ‫הארבע לימודים זאל מען בכלל ברויכן צוקומען פרעגן א‬ ‫לערנען מיט די בחורים די אלע פארלאנגטע לימודים? צו‬ ‫קלאר פאר די רעגירונג אין זייערע יערליכע לעגאלע‬ ‫דעת תורה…!‬ ‫האט איר געזעהן אפילו איין אינספעקשאן רעפארט פון‬ ‫פאפירן‪ ,‬אז דער מוסד שטעלט צו סיי רעליגיעזע און סיי‬ ‫אפסטע"ד אויף א ישיבה קטנה?‬ ‫ש‪ :‬וואס איז די סיבה אז מטעם די עמטליכע‬ ‫סעקולארע עדיוקעישאן‪ ,‬און אז די סקול האט געמאכט‬ ‫עסקנים ארגענעזאציע איז נישטא קיין שום‬ ‫ש‪ :‬ניין‪ ,‬מיר האבן טאקע נישט געזעהן‪,‬‬ ‫גאר שטארקע פראגרעס און באמיאונגען אין די לעצטערע‬ ‫קול מלחמה במחנה‪ ,‬און מען פאלט גלייך‬ ‫וואס איז די סיבה דערפאר?‬ ‫יארן‪ ,‬נאכצוקומען די פארלאנגן פון די לעצטערע נייע‬ ‫פאר די אלע רעגירונג'ס פארלאנגן‪ ,‬אפילו ווען‬ ‫ת‪ :‬די סיבה דערפאר איז זייער פשוט‪ ,‬קודם כל מען‬ ‫עדיוקעישאן געזעצן!‬ ‫עס רירט שוין אן די ג' עבירות החמירות?‬ ‫באקומט נישט קיין געלט… צווייטענס‪ ,‬די ישיבה קטנות‪,‬‬ ‫און זיי זעלבסט באריכטן דארטן‪ ,‬אז זיי האבן ערהאלטן‬ ‫ת‪ :‬אויף די שווערע שאלה איז דא דריי תירוצים‪)1 ,‬‬ ‫צוליב דעם וואס זיי זעלבסט האבן נישט געוואלט לערנען‬ ‫רעגירונגס געלטער און גרענטס בלויז אין איין יאר‪ ,‬א סך‬ ‫געלט ‪)2‬געלט‪ ,‬און נאכאמאל ‪ )3‬געלט!‪...‬‬ ‫קיין לימודי חול‪ ,‬האבן זיי געטראפן דעם וועג ארויס‪,‬‬ ‫הכל פון קרוב צו פיר און האלב מיליאן פונט! [בערך ‪6‬‬ ‫מיליאן אמעריקאנער דאלאר!!] וועלכע האט לויט זיי‬ ‫ש‪ :‬פון וועלכע געלט רעדט איר דא?‪ ,‬די‬ ‫דהיינו זיי האבן זיך דערקלערט אז זיי זענען נישט קיין‬ ‫עסקנים פון לאנדאן האלטן דאך אין איין‬ ‫סקולס‪ ,‬נאר בלויז 'תורה‪-‬צענטערס'‪ ,‬ממילא פאלן זיי‬ ‫שרייען אז זיי באקומען נישט די אלע‬ ‫נישט ארונטער אינטער דעם גאנצען סימאטוכע פון‬ ‫געלט פראגראמען וואס מוסדות התורה‬ ‫א סקול‪ ,‬וועלכע ברויך זיך צו רעגיסטרירן‪ ,‬לערנען‪ ,‬און‬ ‫אין ניו יארק געניסן‪ ,‬ווי למשל לאנטש‬ ‫ווערן אינטערזיכט דורך אפסטע"ד‪.‬‬ ‫פראגראמען‪ ,‬באסעס‪ ,‬וואוטשערס אאזו"ו?‬ ‫ש‪ :‬די מוסדות התורה וואלטן‬ ‫ת‪ :‬ריכטיג‪ ,‬דערפאר האב איך נישט געענטפערט‬ ‫דאס אויך געקענט נוצן?‬ ‫לאנטש פראגראמען‪ ,‬באסעס‪ ,‬וואוטשערס‪ ,‬איך האב‬ ‫ת‪ :‬נישט זיי וואלטן געקענט‪ ,‬נאר עס זענען פארהאן‬ ‫בלויז גענטפערט געלט‪ ,‬געלט‪ ,‬געלט…!‬ ‫מוסדות התורה וועלכע האבן דאס גענוצט!‪.‬‬ ‫ש‪ :‬אויב איר קענט אייך בעסער מסביר‬ ‫זיין‪ ,‬אויב די מוסדות באקומען נישט די‬ ‫ש‪ :‬וואס הייסט‪ ,‬וועלכע מוסדות?‬ ‫אלע אויסגערעכנטע פראגראמען‪ ,‬דאן‬ ‫ת‪ :‬די אלע מוסדות התורה על טהרת הקודש!‪ ,‬די אלע‬ ‫וואס מיינט אז די מוסדות אין ענגלאנד‬ ‫וועלכע האבן נישט נהנה געווען פון די רעגירונג'ס קאסע‪,‬‬ ‫געבן זיך אונטער צוליב געלט?‬ ‫די האבן ערקלערט אז זיי זענען בלויז תורה צענטערן און‬ ‫ת‪ :‬געלט פאר מוסדות מוז נישט דוקא קומען דורך‬ ‫נישט קיין סקולס‪ ,‬און האבן גארנישט מיט אפסטע"ד‪.‬‬ ‫לאנטש פראגראם… עס קען קומען באיזה אופן וצורה‬ ‫ש‪ :‬דאן וואס איז טאקע די סיבה אז אלע מוסדות‬ ‫שהוא‪ ,‬למשל דא אין לאנדאן‪ ,‬איז דא עטליכע וועגן‬ ‫פארלאנגן פון אייך‪ ,‬דאס וואס די רעגירונג אין ענגלאנד‬ ‫ת‪ :‬דאס איז א דבר פשוט‪ ,‬דאס האט געפירט אז די‬ ‫התורה וועלכע זענען נישט עטה"ק פאלן ווי די‬ ‫פארלאנגט שוין אצינד פון אונז רח"ל היל"ת!‬ ‫רעגירונג האט פארלאנגט די שרעקליכע 'בריטיש‪-‬‬ ‫פליגען פאר די אלע שרעקליכע פארלאנגן און‬ ‫וועליוס'‪ ,‬און דאס האט אצינד געפירט צום שרעקליכן‬ ‫זיך נישט דערקלערט אלס 'תורה צענטער'?‬ ‫נייעם 'סקול‪-‬ביל'‪ ,‬וועלכע שטעלט אריין אין א‬ ‫צום שלוס‪:‬‬ ‫געפערליכן סכנה סיי די אלע צאן קדשים פון די מוסדות‬ ‫ת‪ :‬דאס איז צוליב דעם וואס עס האבן זיך‬ ‫אוועגעשטעלט אזויגערופענע ארגענעזאציעס‪ ,‬וועלכע‬ ‫ש‪ :‬צום שלוס‪ ,‬וואס קענט איר אונז‬ ‫עטה"ק‪ ,‬וועלכע ווי פארשטייט זיך‪ ,‬האבן קיינמאל נישט‬ ‫האבן געשטעלט א מכלומרשטן טאן אז זיי גייען זיך‬ ‫איבערגעבן אלס א מוסר השכל‪ ,‬און א‬ ‫געלערנט די אלע שרעקליכע לימודים‪ ,‬וואס איז נתפרסם‬ ‫הדרכה און א בחינה פון שלא תמות כדרך‬ ‫שלאגן פאר די חינוך הטהור‪ ,‬און האבן דארטן עסקנים‬ ‫געווארן דעם חומה"ס‪ ,‬און סיי די אלע בחורי חמד פון די‬ ‫פון עטליכע קהילות און מוסדות התורה‪ ,‬און האבן אויך‬ ‫שמת פלוני‪ ,‬וואס יהדות ניו יארק זאל זיין‬ ‫ישיבה קטנות‪.‬‬ ‫געארבעט זיך צו ערווארבן אן אזויגערופענע נאמנות ביי‬ ‫באוואוסטזיין און שטיין על המשמר?‬ ‫אלס א דוגמא וואס מיינט אז די עסקנים באהאלטן‬ ‫די היזיגע רבנים אז זיי קעמפן פארן חינוך‪ ,‬אבער למעשה‪,‬‬ ‫ת‪ :‬די וויכסטיגסטע זאך‪ ,‬איז אז מען מוז שטיין פעלזן‬ ‫די פאקטן פונעם ציבור‪ ,‬קענט איר זעהן וויאזוי די חינוך‬ ‫שלאגן זיי זיך בכלל נישט פאר אונזער חינוך‪ ,‬זיי פראבירן‬ ‫פעסט און אומבויגזאם אפילו קעגן סיי וועלכע קליינע‬ ‫יו קעי עסקנים האבן איבערגעגעבן די נייעס פאר איינע‬ ‫נאר צו זעהן 'וויאזוי' די חרדישע מוסדות וועלן יא קענען‬ ‫שינוי און רעגירונג'ס פארלאנגן צו טוישן אונזער הייליגע‬ ‫פון די היימישע צייטונגען דא אין ניו יארק‪ ,‬נאכדעם וואס‬ ‫נאכקומען די רעגירונג'ס פארלאנגן רח"ל!‬ ‫חינוך‪ .‬די גרעסטע טעות דא אין ענגלאנד איז געווען‪ ,‬דאס‬ ‫דער סקול ביל איז אדורך‪ ,‬אז יהדות ענגלאנד איז ערנסט‬ ‫וואס די מוסדות האבן געמיינט אז אויב מען וועט בלויז‬ ‫באזארגט איבערן עתיד פון ערליכען חינוך פאר… בחורי‬ ‫ש‪ :‬עס הערט זיך אביסל מאדנע…‬ ‫נאכגעבן די רעגירונג די ביסל סאבדשעקס‪ ,‬וועט מען‬ ‫חמד בהיכלי הישיבות…! ווי כאילו די גאנצע פראבלעם‬ ‫ת‪ :‬ביי אייך אין ניו יארק איז דען נישט געווען דאס‬ ‫פטור ווערן פון זיי‪ ,‬אבער די מציאות האט באשטעטיגט‬ ‫פונעם נייעם סקול ביל איז בלויז פאר די בחורי חמד‪ ,‬און‬ ‫זעלבע? ווען עס האט זיך געגרינדעט די אזויגערופענע‬ ‫אז ווייל מען האט זיי נאכגעבן און וויפיל מער מען האט‬ ‫וואס איז מיט די הונדערטער קינדער וועלכע לערנען‬ ‫הצלה ארגענעזאציע פערלס‪ ,‬וועלכע האט הייס‬ ‫זיי נאכגעגעבן‪ ,‬האט דאס בלויז פארברייטערט זייערע‬ ‫אין מוסדות עטה"ק און האבן זיך נאך קיינמאל נישט‬ ‫פארשפראכן אז זיי גייען קעמפן 'פארן' חינוך‪ ,‬און למעשה‬ ‫אפעטיט נאך און נאך‪ ,‬און מען זעהט שוין ליידער די סוף‬ ‫געטראפן מיט קיין איין אפסטע"ד אינספעקטאר און מיט‬ ‫האבן זיי אריינגעשלעפט די מוסדות התורה אז זיי זאלן‬ ‫פונעם טונעל היל"ת‪.‬‬ ‫די אלע לימודי תועבה וע"ז ?‬ ‫זיך בייגן פאר די רעגירונג'ס פארלאנגן‪ ,‬סיי מיטן נעמען‬ ‫עס איז כדאי אנצוצייגן‪ ,‬אז אפילו דער 'מייקל קאהען'‪,‬‬ ‫נאר הוא אשר דברנו‪ ,‬ווייל די עסקנים פארטרעטן‬ ‫א פעטוועי‪ ,‬און סיי מיטן איבערעדן אז מען זאל אפילו‬ ‫וועמען געוויסע מוסדות האבן אויפגענומען מיט‬ ‫די אלע 'לעגאלע' מוסדות וועלכע האבן זיך שוין לאנג‬ ‫אריינשיקן א פונקטליכע טיים ליין פלאן‪ ,‬וויאזוי מען גייט‬ ‫כמעט צוואנציג יאר צוריק אויף בלויז צו פארבעסערן‬ ‫אונטערגענומען דעם שווערן גזירת החינוך‪ ,‬און נישט בלויז‬ ‫נאכקומען אלע פארלאנגן פון די משומדים און פון די‬ ‫די ענגלישע סעקולארע לימודים‪ ,‬האט זיך גאר שארף‬ ‫אונטערגענומען‪ ,‬נאר מען לערנט דאס שוין ליידער אויך‬ ‫רעגירונג?!‪.‬‬ ‫ארויסגעשטעלט‪ ,‬נאכדעם וואס ער האט געזעהן אז די‬ ‫בפועל‪ ,‬אזוי ווי מען האט געזעהן אין די קאפיעס פון די‬ ‫רעגירונג שטעלט זיך נישט אפ און האבן אנגעהויבן אויך‬ ‫ש‪ :‬ריכטיג‪ ,‬דא אין ניו יארק איז עס טאקע‬ ‫דאקומענטן וואס מען האט ארומגעשיקט איבער די וועלט‪.‬‬ ‫פארלאנגן צו לערנען תועבה אין אנדערע רעליגיעס‪,‬‬ ‫אויך געשעה צוליב די ריזיגע געלטער וואס‬ ‫נאר די איינציגסטע ווי זיי האבן זיך נאך נישט‬ ‫מען באקומט פון די רעגירונג‪ .‬אבער דא‬ ‫דאן איז אפילו ער אויך ארויס מיט א שארפן מאמר אין‬ ‫אונטערגעגעבן דערווייל איז אין די וועלט פון ישיבה‬ ‫אין נ‪.‬י‪ .‬האבן זיי נישט ממש מצליח געווען‬ ‫די ענגלישע שפראך‪ ,‬מיטן קעפל‪" ,‬רויטע ווארענוג פארן‬ ‫קטנות ווי דערמאנט‪ ,‬ממילא איז מען נאר באזארגט‬ ‫אריינצוכאפן יעדן אין זאק אריין‪ ,‬ווי אזוי‬ ‫חינוך" קעגן די פשרות וואס חינוך יו‪ .‬קעי‪ .‬און אנדערע‬ ‫איבער עתיד פון די בחורי חמד…!‬ ‫איז אבער געלונגען פאר 'חינוך‪-‬יו‪-.‬קעי‪'.‬‬ ‫ארגענעזאציעס‪ ,‬טוען פארהאנדלען מיט די רעגירונג‪.‬‬ ‫אריינצוכאפן אלע מוסדות התורה אפילו ווען‬ ‫ש‪ :‬איז דא עפעס וואס יהדות ניו יארק ברויך‬ ‫און ווי ער פירט אויס‪ ,‬אז פשרות איז בלויז שייך צו מאכן‬ ‫זיין ספעציפיש באזארגט נאכפאלגענדיג‬ ‫מען פארלאנגט שוין אזוינע הארבע זאכן?‬ ‫ווען מען האנדעלט איבער דיני ממונות‪ ,‬אבער נישט ווען‬ ‫פון דעם שווערן מצב אין ענגלאנד?‬ ‫מען האנדעלט איבער דיני נפשות…! און פארהאנדלען‬ ‫ת‪ :‬זייער הויפט סטראטעגיע איז געווען צו באהאלטן‬ ‫איבער אונזער חינוך איז אזוי מען פארהאנדעלט איבער‬ ‫ת‪ :‬זיכער‪ ,‬איך וועל אייך בלויז צוטירן א הודאת בעל דין‬ ‫די פאקטן פונעם ציבור‪ ,‬און די צווייטע טאקטיק איז‬ ‫דיני נפשות…!‬ ‫וואס איינע פון די הויפטן פון פערל"ס‪ ,‬מר‪ .‬צוויבעל‪ ,‬דער‬ ‫געווען צו געווינען די טראסט ביי די רבנים‪ ,‬סיי דורך‬ ‫און ער האט פארענדיגט מיט א ביטערע וויי געשריי‪,‬‬ ‫יו"ר אגודת ישראל באמעריקע האט געזאגט נישט אזוי‬ ‫חוש'ערייען ווי מען רופט עס…‪ ,‬און אויך מיט פשוטע‬ ‫פארוואס אונזערע הייליגע מוסדות התורה זאלן זיך נישט‬ ‫לאנג צוריק אין א אינטערוויא‪ ,‬מיט א היזיגן אויסגאבע‬ ‫טעראר‪ ,‬ווי שוין נאכגעברענגט די ווערטער פונעם רב‬ ‫קענען האלטן פעלזן פעסט און זאגן פאר די רעגירונג‪,‬‬ ‫דא אין לאנדאן "מועד במועדו"‪ ,‬ווי פאלגענד‪" :‬ביי אייך‬ ‫הקהילה שליט"א וואס האט מיט ווייטאג פארציילט ווי‬ ‫נישטא קיין קאמפרעמייס! נישטא קיין פארהאנדלונגען!‬ ‫אין ענגלאנד איז שוין ביטער באקאנט איבער די גזירה‬ ‫מען דערשטיקט די קול פון די רבנים שליט"א‪.‬‬ ‫נישטא קיין דעבאטעס! נישטא קיין קאנסעציעס! און‬ ‫פון "בריטיש וועליוס"‪ ,‬מיט אלע אירע אפטייטשן… אויב‬ ‫עס איז געגאנגען אזוי ווייט‪ ,‬אז זיי האבן באוויזן צו‬ ‫נישטא קיין אויפטוישונגן!??‬ ‫חלילה וועט נישט ווערן קיין טויש דא אין ניו יארק‪ ,‬דאן איז‬ ‫מפרסם זיין א צעטל נישט מער און נישט ווייניגער‪ ,‬אז עס‬ ‫"אמעריקען וועליוס" אראונד דעי קארנער… עס איז פשוט‬ ‫איז פארבאטן פאר די אויסגאבעס און צעטל קלעבער'ס‬ ‫ש‪ :‬זייער שטארקע ווערטער‪ ,‬עס איז טאקע‬ ‫א פראגע פון צייט" [זעהט בייגעלייגט דאקומענט]‪.‬‬ ‫צו אנאנסירן מודעות איבער די גזירות החינוך וואס קומט‬ ‫צו האפן אז כלל ישראל וועט שטיין פעלזן‬ ‫עס גייט דאך טאקע‬ ‫נישט פון די עסקנים פון חינוך יו קעי!‬ ‫פעסט אויף די וואך בכל מקומות מושבותיהם‪,‬‬ ‫און נישט אריינלאזן די רעגירונג אפילו אויף‬ ‫פארקומען‬ ‫בקרוב‬ ‫ש‪ :‬וואספארא נייע געזעץ האט די‬ ‫צו מאכן בלויז דאס מינדעסטע שינוים אין‬ ‫וואלן אין ניו יארק‪ ,‬און‬ ‫רעגירונג לעצטענס דורכגעפירט?‬ ‫אונזער הייליגע חינוך‪ ,‬ובפרט אז מען וועט‬ ‫אויף וויפיל מיר ווייסן‪,‬‬ ‫פארשטיין די געוואלדיגע סכנה וואס נעמען‬ ‫וועלן די עסקנים ביי‬ ‫ת‪ :‬דאס איז די נייע ביטערע 'סקול‪-‬ביל'‪ ,‬וועלכע‬ ‫געלט פון א רעגירונג וואס מישט זיך אריין אין‬ ‫אייך אין ניו יארק‬ ‫האט זיך טאקע בעיקר קאנצטרירט אויף די אלע תורה‬ ‫חינוך ברענגט‪ ,‬און אז כלל ישראל וועט עפענען‬ ‫ווייטער הייסן אז מען‬ ‫צענטערן‪ ,‬וועלכע זענען נאך נישט געווען אונטער די‬ ‫די טאשן‪ ,‬און גיסן ריזיגע געלטער פאר די‬ ‫זאל אריינוועהלן די‬ ‫פליגלען און אויפזיכט פון אפסטע"ד‪ ,‬דאס נעמט אריין‬ ‫מוסדות עטה"ק‪ ,‬און ווי אויך מוטיגן די אנדערע‬ ‫אלע לינקע ליבעראלע‬ ‫סיי די תלמוד תורה'ס עטה"ק‪ ,‬און סיי די אלע ישיבה‬ ‫מוסדות התורה‪ ,‬אז זיי זאלן אפהאקן די אלע‬ ‫קאנדידאטן‪ ,‬ממילא ווי‬ ‫קטנות‪ ,‬וואס נאכדעם וואס די רעגירונג האט געזעהן‬ ‫געלטער‪ ,‬און אז מען וועט שטייןצו זייערע‬ ‫צוויבל זעלבסט האט‬ ‫אז ביז אהין האבן זיך שוין רובא דרובא געבויגן פאר‬ ‫רעכטע האנט‪ ,‬און אין דעם זכות וועלן מיר זוכה‬ ‫זייערע שמד פארלאנגן‪ ,‬זענען זיי געגאנגען צום נעקסטן‬ ‫געזאגט‪ ,‬אז אויב בלייבן‬ ‫זיין בקרוב ממש צו די גאולה שלימה אמן‬ ‫שטאפל‪.‬‬ ‫די לינקע ביים רעדל‪,‬‬ ‫ת‪ :‬אמן און א גוטן טאג‬ ‫איז עס בלויז א פראגע‬ ‫ש‪ :‬הייסט דאס אז די אלע פשרות וואס די אלע‬ ‫ש‪ :‬א גוטן טאג פאר אייך אויך‪ ,‬און נאכאמאל‬ ‫פון צייט‪ ,‬ווען די ניו‬ ‫מוסדות התורה האבן געמאכט די לעצטע ‪ 20‬יאר‬ ‫א גרויסן ישר כח פאר אייערע טייערע צייט‪.‬‬ ‫יארקער רעגירונג וועט‬ ‫האט געפירט צום איצטיגן פרישן שווערן מצב?‬ ‫אפווארפן‪ .‬ער איז געקומען כאילו לטובת די זאך‪ .‬פלוצלינג‪,‬‬ ‫זכותו דיעקב שלימתא‪ ,‬יעקב איש תם‪ ,‬ער האט געטון‬ ‫א בענקל רוקט זיך ארויס‪ ,‬און דער זיידע שטעלט זיך אויף‪,‬‬ ‫בשלימות‪ ,‬סיי פאר'ן עבר‪ ,‬סיי פאר'ן עתיד‪ ,‬סיי פאר'ן הווה‪,‬‬ ‫ער וויל נעמען דאס ווארט‪ ,‬ער וויל עפעס זאגן‪ .‬זאגט ער‬ ‫אזוי‪" ,‬גיב א קוק" ‪ -‬מען האט גערעדט דעמאלטס וועגן די‬ ‫דברות‬ ‫ער איז געווען א שלימתא‪ .‬זאל דער אייבערשטער העלפן‪ ,‬די‬ ‫זכות פונעם הייליגן יעקב‪ ,‬אונזער הייליגע פאטער יעקב‪ ,‬זאל‬ ‫קודש מכ"ק‬ ‫קינדער און די ישיבות ‪ -‬זאגט ער‪" ,‬גיב א קוק‪ ,‬א קינד‪ ,‬וואס‬ ‫מגין זיין אז די אלע בקשות וואס ער האט געבעטן פאר אידן‪,‬‬ ‫ווילסטו פון א קינד? קודם מוזטו אים געבן א געלעגנהייט‬ ‫די אלע תחבולות וואס ער האט געטון פאר אידן‪ ,‬פאר אונזער‬ ‫אז ער דארף קענען תורה‪ .‬זיי האבן דאך געוואלט נישט קיין‬ ‫דור פאר עקבתא דמשיחא‪ ,‬דאס וואס ער איז געווען דארטן‪,‬‬ ‫שום תלמוד תורה‪ ,‬גארנישט‪ ,‬גארנישט‪ ,‬נו ווי אזוי זאל ער‬ ‫וויסן אויסצואוועלן דעם וועג פון אפשר וועט ער וועלן זיין א‬ ‫אדמו"ר‬ ‫די אלע חכמות‪ ,‬מיט די טריקס וואס ער האט אויסגעטריקט‬ ‫דעם לבן‪ ,‬דעם רמאי הדורות‪ ,‬דעם לבן‪.‬‬ ‫איד? ער קומט דאך ווי כאילו אונז צו העלפן וואס מ'וויל קען‬ ‫מען זיין‪ .‬מוזטו אים קודם לערנען תורה‪ ,‬נאכדעם זאל ער גיין‬ ‫מסקולען‪-‬‬ ‫וואס היינט איז דאך געפערליך‪ ,‬דער רמאי וואלגערט זיך‬ ‫און בודזשעוועט אין אלע ווינקלען ארויסצוטריקן נאך א נפש‪,‬‬ ‫מאנסי‬ ‫שטודירן און ער וועט געוואויר ווערן נאך זאכן‪ .‬קענסט אים‬ ‫השם ישמרנו ויצילנו‪ ,‬מיט אזעלכע מאדנע טריקס‪ ,‬השם‬ ‫נאכדעם זאגן ער זאל זיך וועלן וועלכס ער וויל?"‬ ‫ישמרנו‪ ,‬אפגעהיטן ווערן‪ ,‬אפגעהיטן ווערן‪.‬‬ ‫האט ער אים געזאגט אין פנים‪" ,‬זעסט דאך דו אליין‪ ,‬האסט‬ ‫איך האב יעצט געזען‪ ,‬אין ענגלאנד איז דער חינוך אין א‬ ‫קודם געלערנט‪ ,‬דו ווייסט פון דעם דרך פון די תורה‪ ,‬דו ווייסט‬ ‫פון שבת‪ ,‬דו ווייסט פון טהרה‪ ,‬דו ווייסט פון כשרות‪ .‬נאכדעם‬ ‫ביסטו געגאנגען און האסט געהערט עפעס אנדערש‪ ,‬האסט‬ ‫שליט''א‬ ‫חוה"מ סוכות דהאי שעתא תשפ"ז לפ"ק‬ ‫סכנה‪ ,‬איך ווייס נישט‪ ,‬אזוי האב איך געזען‪ ,‬קען זיין נישט‬ ‫יעדער האלט אזוי‪ ,‬ס'קוקט אויס אז מ'פארהערט דארטן צו‬ ‫לערנט מען זאכן אז יעדער זאל וויסן פון אלעם‪ .‬און דאס איז‬ ‫דאך יענץ אויסגעוועלט‪ .‬איז מוזט דאך געבן א געלעגנהייט‪.‬‬ ‫דאך ביי אונז פארבאטן‪ .‬וואס מ'דארף נישט וויסן טאר מען‬ ‫באושפיזא דיעקב שלימתא‬ ‫אויב מ'ווייסט אלעס‪ ,‬אויב אזוי‪ ,‬גיב די געלעגנהייט פאר‬ ‫נישט וויסן‪ .‬ס'איז נישט ערלויבט צו וויסן‪ .‬וואס דו דארפסט‬ ‫אלע אידישע קינדער זאלן קענען די תורה‪ ,‬וועסטו געבן די‬ ‫וויסן‪ ,‬וועסטו שוין זען‪ ,‬וועסט לערנען‪ ,‬וועסטו געוואויר‬ ‫ריכטיגע פרייע בחירה פאר יעדן‪".‬‬ ‫אודות גזירת החינוך‬ ‫ווערן‪ .‬דער אייבערשטער וועט שוין מאכן א וועג וויאזוי דו‬ ‫ער איז געווארן גרין‪ ,‬געל‪ ,‬רויט‪ ,‬און ברוין‪ ,‬און אלע פארבן‪.‬‬ ‫בלאנדאן ובכל מקומות‬ ‫וועסט וויסן‪ .‬וואס מ'דארף נישט וויסן‪ ,‬טאר מען נישט וויסן‪.‬‬ ‫און ענדליך האט ער געזאגט‪" ,‬דאס קען איך איבערגעבן‪ ",‬אזוי‬ ‫און דארט איז מ'מוז לערנען ‪,‬השם ישמרינו‪ ,‬מאדנע‪ ,‬מ'מוז‬ ‫גענומען דעם רע‪ ,‬בעל כרחך יענה אמן‪.‬‬ ‫לערנען אלעס זאל מען וויסן‪ .‬אלף‪ ,‬השם ישמרנו‪ ,‬עבודה זרות‬ ‫דער אייבערשטער זאל העלפן‪ ,‬היט אפ רבונו של עולם‪,‬‬ ‫אלעס‪ ,‬השם ישמרנו ויצילינו‪ .‬נו‪ ,‬מה יעשה הבן? די איפכא‬ ‫אידישע קינדער‪ ,‬די קארגע קליינע הייפעלע אידן וואס זיי‬ ‫דומה לחמור"‪ .‬נאר דער איז א מענטש‪ ,‬אז ער ווייסט ניין איז‬ ‫מסתברא‪ ,‬דו מאכסט געריכטן פאר גערעכטיגקייט‪ .‬מ'זאל‬ ‫ווילן נאך‪ ,‬זיי ווילן נאך בענקען‪ ,‬זיי ווילן וועלן‪ ,‬רבונו של‬ ‫ניין‪ ,‬יא איז יא‪ .‬אן אוועקגעשטעלטע זאך‪ ,‬מיוסד‪ ,‬מבוסס‪,‬‬ ‫נישט גנב'ענען‪ ,‬מ'זאל נישט‪ ...‬ווייס איך וואס‪ ,‬די אלע זאכן‬ ‫עולם‪ ,‬רעוה דרעווין‪ ,‬מ'וויל וועלן‪ ,‬מ'וויל וועלן וועלן‪ .‬דאס‬ ‫פעסט‪ .‬ער קען זיך באהערשן‪ .‬ער קען נישט קוקן אויף‬ ‫וואס א גוי פארשטייט אויך‪ .‬אויב וועט ער וויסן פונקטליך פון‬ ‫פיצעלע הייפעלע‪ ,‬רבונו של עולם‪ ,‬וויפיל קען מען דאס שוין‬ ‫סקרינס‪ ,‬ער קען נישט הערן טמא'נע ליינס‪ ,‬ער קען‪ .‬ניין איז‬ ‫אלע רציחות‪ ,‬מיט אלע עבודה זרה'ס‪ ,‬מיט אלע תועבות‪ ,‬ווי‬ ‫באטשעפען? ס'איז דאך דא וויפיל מיליאנען זענען אויסגעריסן‬ ‫ניין‪ .‬וואס איך טאר נישט וויסן‪ ,‬ס'איז נישט ערלויבט צו וויסן‪,‬‬ ‫שטעלסטו אים אפ? ווי שטעלסטו אים אפשטעלן?‬ ‫פון די אלע קאנזערוועטיוו מיט רעפארם‪ ,‬מיט ציונים‪ ,‬פון אלע‬ ‫וויל איך נישט וויסן‪ ,‬איך בין נישט אינטערעסירט‪ .‬דאס איז א‬ ‫א איד טאר נישט וויסן "וְ ֹלא ָתתּורּו ַא ֲח ֵרי לְ ַב ְבכֶ ם וְ ַא ֲח ֵרי‬ ‫דורות שבכל דור ודור עומדים עלינו‪ .‬מיינט דאס? דאס מיינט‬ ‫איד‪ .‬און זיי זענען זיי דאך די היפוך‪ .‬איז געווען א געפערליכע‬ ‫ֵעינֵ יכֶ ם"‪ .‬אונזער איינציגסטע פאלק וואס איז דא אין די וועלט‬ ‫עס? מיליאנען? וואס‪ ...‬די ביסעלע‪ ...‬וואס‪ ...‬איך ווייס נישט‬ ‫גזירה‪ ,‬הלואי זאל דער אייבערשטער העלפן ס'זאל אונז אויך‬ ‫מיט יחוס‪ .‬פארוואס? ווייל וואס מ'דארף נישט וויסן‪ ,‬וויל איך‬ ‫צו ס'איז א פאר הונדערט טויזנט‪ ,‬רבונו של עולם‪ ,‬לאמיר עס‬ ‫ניצן‪ .‬אז מ'דערציילט סיפורי צדיקים‪ ,‬העלפט עס פאר אלע‬ ‫נישט וויסן‪ .‬נאר פון דעם‪ ,‬און מ'איז פעסט‪ .‬איין איינציג פאלק‬ ‫לאזן‪ ...‬לאמיר עס לאזן‪ .‬די גוים זאלן זיי גיין צו די אלע אנדערע‬ ‫דורות‪ ,‬פאר די גאנצע וועלט‪ .‬דער אייבערשטער מאכט נישט‬ ‫וואס האט א כהן‪ ,‬א לוי‪.‬‬ ‫נעבעך‪ ,‬און צו זיי אויך נישט‪ ,‬זיי זאלן אלע צוריקקומען צו‬ ‫א נס נאר פונקט דארט‪ ,‬פאר דארט‪ .‬ניין‪ ,‬ס'איז א נס‪ ,‬ס'גייט‬ ‫ה' ישמרנו ויצילנו‪ .‬דאס איז די קנאה‪ ,‬די קנאה פון די אומות‬ ‫אידישקייט‪ .‬אבער דאס קליינע הייפעלע‪ ,‬רבונו של עולם‪ ,‬זאל‬ ‫עס אויף גאנץ כלל ישראל‪.‬‬ ‫העולם‪ .‬זיי קענען דאס נישט סובל זיין אז ס'איז דא אזא זאך ווי‬ ‫בלייבן לויטער‪ ,‬זאל בלייבן ריין‪ ,‬זאלן נאך וויסן וואס צו וועלן‪,‬‬ ‫האבן זיך צוזאמגענומען אלע רבנים‪ ,‬ווייל ס'איז געווען‬ ‫אן עם קדוש‪ .‬וואס הייסט ער קען זיך באהערשן? ניין! מ'מוז‬ ‫וועלן וועלן‪ ,‬רבונו של עולם‪.‬‬ ‫זייער שווער אין רומעניע אנהייב‪ .‬שפעטער זענען זיי אינגאנצן‬ ‫אים ווייזן‪ ,‬דו ביסט אויך א מענטש‪ .‬נישט קיין מענטש‪ ,‬נאר‬ ‫הייליגער באשעפער‪ ,‬בזכות פון יעקב אבינו‪ ,‬הקול קול‬ ‫געווארן קאמוניסטיש‪ ,‬האבן זיי נאך געוואלט עפעס ראטעווען‪.‬‬ ‫א חיה‪ ,‬ה' ישמרנו‪ .‬נו‪ ,‬ה' ישמרנו‪ ,‬מ'וויל צורייצן א מענטש‪,‬‬ ‫יעקב‪ ,‬בזמן שהקול קול יעקב‪ ,‬דאס האט המן געזאגט‪ .‬אז‬ ‫ס'האט געראטעוועט אזוי פיל אז אין איין פלאץ‪ ,‬אין אראד‪,‬‬ ‫ווערט ער א חיה‪ .‬אבער די תורה שטעלט דאך אונז אוועק‪,‬‬ ‫ווי לאנג דו וועסט הערן‪ ,‬אז דארט לערנען קינדערלעך‪,‬‬ ‫איז געווען א ישיבה מיט א חדר‪ .‬ווער ס'האט געוואלט גיין אין‬ ‫ֹלהים‬ ‫"א ֶתּם ְקרּויִ ם ָא ָדם"‪" ,‬וְ ָה ֱא ִ‬ ‫"א ָדם ַא ֶתּם"‪ַ ,‬‬ ‫בלייב מענטש‪ָ .‬‬ ‫וועט נישט האבן קיין שליטה קיינער‪ ,‬איך קען נישט האבן‪.‬‬ ‫ישיבה איז געפארן קיין אראד‪ .‬מיט דעם האבן זיי געוויזן פאר‬ ‫ָע ָשׂה ֶאת ָה ָא ָדם יָ ָשׁר" גייט מען זאגן יעצט אין קהלת‪.‬‬ ‫די יונגעלעך זאלן כאטש לערנען‪ ,‬רבונו של עולם‪ ,‬ריינע‬ ‫די וועלט אז אידן זענען דארט צופרידן‪ ,‬אפילו די פרומע האבן‬ ‫…‪.‬ווען ס'איז געווען נאך די קריג‪ ,‬איז רומעניע געווארן‬ ‫תורה‪ ,‬ריינע הערצעלעך‪ ,‬ריינע מוח'לעך‪ ,‬ריינע געדאנקען‪,‬‬ ‫סערוויס דארטן‪ .‬וואס האט זיך געטון אין אנדערע שטעט?‬ ‫קאמוניסטיש‪ .‬און ס'איז דאך געקומען אויך מיט מעטאדן‪,‬‬ ‫רבונו של עולם‪ .‬הקול קול יעקב‪ ,‬יעקב יעקב‪ ,‬טאטע טאטע‬ ‫אפגעהיטן זאל מען ווערן‪ ,‬מען האט באצווינגען פארקערט‪.‬‬ ‫אזעלכע רמאי מעטאדן פון לבן הארמי‪ ,‬אז מ'קען נישט‪,‬‬ ‫יעקב‪ ,‬דייינע קינדער‪ ,‬ס'איז דאך זייערע קינדער‪ ,‬די אבות‬ ‫אבער געפערליך‪.‬‬ ‫מ'דארף דער מענטש זאל זיך קענען אויסוועלן דעם וועג וואס‬ ‫הקדושים‪ .‬לאמיר לאזן דעם קול יעקב‪ ,‬וויפיל איז דער שיעור‪,‬‬ ‫על כל פנים‪ ,‬זיי האבן דאך געוואלט אלעס מבטל זיין‪.‬‬ ‫ער וויל‪ .‬דו קענסט אים נישט טרעינען נאר אויף דעם אז ער‬ ‫רבונו של עולם‪ .‬דאס וויל מען אויך באטשעפן‪ ,‬דעם קול‪ .‬א‬ ‫איז געווען רבנים אין דאס לאנד‪ ,‬דאס פארשאלטענע לאנד‪,‬‬ ‫מוז נאר וויסן פון אידישקייט‪ ,‬נאר ער מוז זיין פריי‪ ,‬פרייוויליג‪,‬‬ ‫קול האט דאך נישט קיין ממשות‪ ,‬מילא די גופים האבן זיי‬ ‫האבן זיי אראפגעשיקט א גרויסן פיגור‪ ,‬אז ער זאל זיך זיצן‬ ‫מענטשן רעכט‪ .‬דו דארפסט אים געבן אלעס זאל ער וויסן‪,‬‬ ‫געוואלט הרג'ענען‪ .‬דאס קול‪ ,‬וואס ווילסטו פונעם קול? זאלן‬ ‫מיט די רבנים‪ ,‬להבדיל‪ .‬ער איז נעבעך געווען א איד‪ ,‬נעבעך‬ ‫און ער זאל זיך אויסקלויבן וואו ער וויל‪ .‬השם ישמרנו ויצילנו‪.‬‬ ‫זיי לערנען‪ ,‬דאס וועט שוין משפיע זיין מיט'ן אייבערשטנ'ס‬ ‫א קאמוניסטישער איד‪ .‬א שנה ופירש‪ ,‬השם ישמרנו‪ ,‬און‬ ‫דאס איז דאך היפוך תורה‪ .‬וואס הייסט ווי ער וויל? אונז ווילן‬ ‫הילף‪ .‬קול מעורר הכוונה וועט עס שוין משפיע זיין אויף‬ ‫ער ווייסט וואס אידישקייט איז‪ .‬אזוי אז טאמער וועט ער‬ ‫מיר עפעס? אונזער רצון איז די רצון התורה‪ ,‬די רצון הבורא‪.‬‬ ‫פנימיות‪ .‬זאל דער אייבערשטער העלפן‪ ,‬רחמנא אידכר לן‬ ‫פארשטיין אז זיי האבן א גערעכטע טענה‪ ,‬איז פון איין זייט‬ ‫אונז זענען מיר זיינע באשעפענישן‪ .‬לאמיר זיך פרייען ביז‬ ‫זכותי' דיעקב שלימתא‪ .‬ער איז דאך א שלימות‪ ,‬זאל ער מאכן‬ ‫האט מען זיך געפרייט אז ער איז א איד‪ ,‬אבער פון די צווייטע‬ ‫אין הימל אז ער האט באשאפן אידן‪ .‬אונז זענען מיר זיינע‬ ‫די ארבעט בשלימות‪ ,‬ס'זאל שוין זיין גוט פאר אידן‪ ,‬הייליגער‬ ‫זייט‪ ,‬א געווארענער איז ארגער ווי א געבארענער‪ .‬ווער ווייסט‬ ‫אידן‪ ,‬זיין פאלק‪ .‬צו אונז רעדט ער אין די תורה‪" ,‬דבר אל בני‬ ‫באשעפער‪ ,‬בכל ענינים‪ ,‬בגשמיות וברוחניות‪ ,‬בכלליות‬ ‫וואס דער וועט נאך אויסדרייען אלעס פארקערט‪ ,‬השם‬ ‫ישראל"‪ ,‬נישט צו די אומות העולם‪ ,‬ס'איז נישט דא מיט וועם‬ ‫ובפרטיות‪ ,‬בגופניות ובנפשיות‪ .‬יודן זאלן שוין ארויס נעבעך‬ ‫ישמרנו ויצילנו‪.‬‬ ‫צו רעדן דארט‪ .‬דו קענסט זיי נישט זאגן "לא"‪ ,‬ער וויל "יא"‪.‬‬ ‫פון די פיין וואס יודן האבן אזוי פיל‪ ,‬נעבעך‪ ,‬די נפשיות‪ ,‬די‬ ‫למעשה איז מען אנגעקומען‪ ,‬און דער זיצט דארטן‪,‬‬ ‫"לאו תגנוב"‪ ,‬ער וויל "יא"‪ .‬ווער ס'שטייט אים אין וועג‪ ,‬השם‬ ‫פחדים‪ ,‬און אזוי ווייטער‪ .‬שוין‪ ,‬הייליגער באשעפער‪ ,‬בזכות‬ ‫און מ'האט געשטעלט געוויסע רבנים וואס זענען געווען‬ ‫ישמרנו‪.‬‬ ‫"אל ִת ָּירא ַע ְב ִדּי יַ ֲעקֹב"‪ ,‬נישטא קיין פחדים‬ ‫פון יעקב אבינו‪ַ ,‬‬ ‫רעדנערס‪ ,‬און דער‪ ,‬נעבעך דער אידישער געבוירענער‪ ,‬האט‬ ‫נו‪ ,‬דאס איז די גאנצע זאך פונעם איד‪ ,‬אן אוועקגעשטעלטע‬ ‫"אל ִת ָּירא ַע ְב ִדּי יַ ֲעקֹב"‪ .‬דער אייבערשטער זאל‬ ‫ביי יודן‪ַ ,‬‬ ‫זיך נישט געשעמט‪ ,‬און אלץ וואס מ'האט אים געזאגט האט‬ ‫זאך דורך די מצוות התורה‪ ,‬דאס איז דער מבחר הבריאה‪.‬‬ ‫העלפן אלע יודן‪ ,‬ס'איז נאר פחד הבורא‪ .‬דער אייבערשטער‬ ‫ער אפגעפרעגט‪ .‬ער האט נאך נישט מיט וואס צוריקצוגיין‪,‬‬ ‫א איד‪ ,‬דער מענטש איז דער מבחר‪ ,‬און ער איז דער מבחר‬ ‫זאל העלפן אלע יודן‪ ,‬והבריאים יתמידו בבריאותם‪.‬‬ ‫ער האט נישט וואס צו זאגן‪ ,‬אז זיי זאלן אים נישט תיכף אלעס‬ ‫צווישן די אלע מענטשן‪ .‬זיי זענען נישט קיין מענטש "עם‬ ‫פון הרב ד‪ .‬בוים ‪ -‬ירושלים‬ ‫געדאנקען‬ ‫דער אמת'ער באדייט פון דעם‬ ‫אייבערשטער איז דא‪ ,‬און ער איז מעניש לעוברי מצותיו‪,‬‬ ‫און ער שטראפט פאר ווער ס'פאלגט אים נישט‪ ,‬ער‬ ‫מבול און דער שרקעליכער‬ ‫שטראפט פאר ווער ס'גייט נישט אין די ריינע וועגן‪ ,‬און ער‬ ‫איז נישט מוותר פאר די רשעים און עוברי רצונו‪ ,‬און אז זיי‬ ‫אפיקורסישער אפטייטש אין דעם‬ ‫האבן נישט קיין קיום אויף די וועלט‪ ,‬די אנשי דור המבול‪,‬‬ ‫און מ'דארף זיי אלעמען פארפלייצן‪ .‬ניין‪ ,‬זיי האבן נישט‬ ‫'קאדעש קוריקולים' וואס מען‬ ‫מודה געווען אין די גאנצע זאך‪ .‬זיי האבן עס אראפגעלייגט‬ ‫זייער שכל'דיג‪ ,‬און זייער פשוט‪ ,‬זייער טעכניש‪.‬‬ ‫גיבט פאר די רעגירונג רח"ל‬ ‫און דאס זענען די תוצאות פון באטראכטן הייליגע‬ ‫הימלישע זאכן מיטן טמא'נעם נארישן מענטשליכן שכל!‬ ‫מה נאמר ומה נדבר‪ ,‬ווען און אונזערע צייטן האט דאס‬ ‫פאסירט דער שרעקליכער זאך‪ ,‬ווען מען האט ליידער‬ ‫נישט עומד געווען בנסיון און מ'האט אריינגעשיקט פאר‬ ‫די רעגירונג וועגן געלטער‪ ,‬ובעד בצע הכסף‪ ,‬ממש מעשה‬ ‫אנשטאט דעם איז אויפגעוואקסן א נייע דור‪ ,‬א דור‬ ‫ויהי אחר המבול‪...‬‬ ‫דור הפלגה‪ .‬מ'איז נישט געגאנגען מסביר זיין דעם גרויסן‬ ‫הפלגה!‪ ,‬א דור וואס האט 'געלייקענט דעם האליקאוסט'‪...‬‬ ‫מען האלט נישט לאנג נאך דעם שרעקליכן מבול וואס‬ ‫יד ה' ביי דעם מבול‪ ,‬נאר מען האט דאס פארטיייטשט‬ ‫און אנגעהויבן צו מסביר זיין דעם מבול אויף א נייע‬ ‫האט אויסגעמעקט דעם גאנצען באשטאנד אויף אונזער‬ ‫אין דעם קאדעש קוריקולים אז עס איז געווען א 'פלאד'!‬ ‫וועג‪ .‬באו ונעשו לו סמיכות‪ ,‬לאמיר אונטערלאנען‪ ,‬דעם‬ ‫וועלטל‪ ...‬אלעס איז חרוב ונחרב‪ ...‬נישטא קיין זכר פון‬ ‫א פארפלייצונג! רח"ל און דאס 'לערנט' מען גאר אין די‬ ‫הימל‪ ,‬ווייל ער איז וואקלדיג‪ ...‬עס איז פשוט געשעהן א‬ ‫קיין 'וועלט'ס מאפע' פון די ריזיגע 'מעכטיגע' לענדער‬ ‫הייליגע תורה עפ"ל‪.‬‬ ‫'נאטורליכע' קאטאסטראפע‪...‬‬ ‫און 'גיגאנטישע 'בנינים'‪ ,‬און קעניגליכע פאלאצן‪ ...‬קיין‬ ‫ס'איז נורא נוראות‪ ,‬מ'האט גענומען די גאנצע‬ ‫און דער דור הפלגה‪ ,‬האבן גענומען די גרויסקייט פונעם‬ ‫געדענקמאל צייכן פון די ריזיגע 'מיליארדן'‪ ,‬און 'שטארקע'‬ ‫געטליכקייט פון די מבול‪ ,‬די גאנצע גרויסקייט וואס דער‬ ‫מבול‪ ,‬די גאנצע ג‪-‬טליכקייט‪ ,‬די גאנצע יד ה' וואס דער‬ ‫קעניגרייכן‪ ..‬נישטאמאל קיין 'סטאטוע פון די 'אנשי‬ ‫אייבערשטער האט אריינגעלייגט אין די תורה אז מ'זאל‬ ‫אייבערשטער האט דא געטון‪ ,‬ער האט איבערגעקערט די‬ ‫ענק'‪ ...‬פון די ריזן וואס האבן געווארפן א שרעק אויף‬ ‫לערנען פון די מבול‪ ,‬מ'זאל עס לערנען‪ .‬נאכאמאל און‬ ‫וועלט‪" ,‬ואני הנני מביא את המבול מים על הארץ"‪ ,‬זענען‬ ‫די וועלט‪[ ...‬אויסער 'עוג' מלך הבשן' וואס האט זיך‬ ‫נאכאמאל און נאכאמאל‪ ,‬אז אידן זאלן וויסן אז מ'דארף‬ ‫געקומען די כושי מצרים‪ ,‬פוטי כנען‪ ,‬און מסביר געווען‬ ‫נאכגעשלעפט אויף די קלאמקע פון תיבה ווי א עני בפתח‬ ‫ציטערן פון א גזל און עריות‪ ,‬מ'זאל ציטערן פון עבירות‬ ‫אז איין מאל אין ‪ 1,656‬יאר שאקלט זיך די הימל‪ ,‬די הימל‬ ‫במשך א קיילעכיגער יאר‪ ]...‬אלע געצן דינער'ישע ריזיגע‬ ‫וואס קען צוברענגען א חרון אף ה' וואס איז געווען‬ ‫ווארפט זיך‪ ,‬און ס'גיסט זיך ארויס וואסער‪ ,‬אזוי ווי ס'איז‬ ‫אימפעריעס זענען טאטאל אפגעווישט פון די מאפע…‬ ‫דעמאלטס ביים מבול‪ ,‬מ'זאל ציטערן פאר דעם‪.‬‬ ‫געשען בימי המבול‪ ,‬ממילא דארף מען אונטערלאנען די‬ ‫נאר דא און דארט דרייען זיך ארום פריש געבוירענע‬ ‫הימל‪ ,‬ס'זאל נישט ארויסגיסן קיין וואסער‪.‬‬ ‫משפחות‪ ,‬און בלויז די חיות און בהמות וואס האבן‬ ‫ווי קען מען בכלל אפילו זיך אריינשטעלן אזעלכע‬ ‫זיי זענען געקומען מורא'דיג שיין פאררעכטן די בריאה‪.‬‬ ‫איבערגעלעבט אין די תיבה דינען אלס א איבערבלייבעניש‬ ‫ווערטער ווי פאר און זאגן פאר די רעגירונג‪ ,‬זאגן פאר'ן‬ ‫זיי קומען זייער שיין זיך אהערשטעלן א שיינע וועלט‪,‬‬ ‫פון דעם אמאל…‬ ‫גוי‪ ",‬איך בין אויך מיט די שיטה פון דור הפלגה"‪" ,‬איך גיי‬ ‫מיט מיט די שרעקליכע דור הפלגה"‪ ,‬מיט די מים הזדונים‬ ‫"וואטשן די וועלט פון פלאדס"‪ ,...‬וואטשן די וועלט פון‬ ‫גארנישט איז איבגעבליבן‪ ...‬זילטש‪ ...‬נול!‬ ‫וויאזוי מ'האט מסביר געווען די גאנצע מעשה פונעם‬ ‫שווערע וואסערן וואס קענען פארפלייצן‪.‬‬ ‫בלויז איין נח איש צדיק און זיין משפחה! וואס איז‬ ‫מבול‪ ,‬די מבול וואס איז באמת געקומען אויסצולערנען‬ ‫זיי האבן 'קעיר' גענומען פון די וועלט‪ ...‬און די וועלט‬ ‫געווען געטריי דעם אויבערשטען! השם אוהב צדיקים!‬ ‫דעם היפוך דערפון‪ ,‬דער ריכטיגער וועג ווי אזוי א איד‬ ‫איז זייער נתפעל געווארן פון זייער ארבעט‪ ,‬פון זייער‬ ‫דארף צו טראכטן‪ ,‬ווי אזוי א איד דארף צו קוקן‪ ,‬מען דארף‬ ‫נו‪ ,‬נאך אזא שרעקליכע עונש און שטראף‪ ,‬נאך אזא‬ ‫'מורא'דיגע' ארבעט וואס זיי מאכן‪ ...‬נישט נאר מ'איז נתפעל‬ ‫כאפן א שאק פון צו הערן אזעלכע ווערטער? ווי קען מען‬ ‫אפענע גילוי אלקית אויף די אנשי רשע‪ ,‬און די אפענע שכר‬ ‫געווארן‪ ,‬די גאנצע וועלט איז געווארן איינגעשפאנט!‪...‬‬ ‫בכלל זאגן אזעלכע ווערטער? ס'איז ממש די ווערטער פון‬ ‫פאר ערליכע מאמינים‪ ,‬וואלט זיך געדארפט אראפלאזן א‬ ‫נאר מ'גייט דא אהערשטעלן א מורא'דיגע סיסטעם וואס‬ ‫די הפלגה‪ ,‬באו ונעשו לו סמיכו‪ ,‬ס'איז א טעכנישע פלאט‪,‬‬ ‫גרויסער פארכט אןן אימה אויף די גאנצע בריאה! אך יש‬ ‫גייט אונטערהאלטן די הימלען‪ ,‬און ס'גייט זיין איינמאל‬ ‫און ס'איז א טעכנישע זאך‪,‬‬ ‫אלקים שופטים בארץ! אז ס'איז נישט קיין שפיל‪ ,‬און אויב‬ ‫פאר אלעמאל‪ ,‬אז מ'גרייט אן א זאך אויף טויזנטער יאר‬ ‫איז דא חלילה גזל ועריות‪ ,‬קומט אנדרלמוסיא בעולם!‪,‬‬ ‫ס'איז דאך א פחד נורא ווי ווייט זיך צושטעלן צו‬ ‫שפעטער‪ ,‬אז די זאכן וואס פאסירן איינמאל אין ‪1,656‬‬ ‫אז עבירות קען צוברענגען א חרון אף ה' וואס איז געווען‬ ‫יאר‪ ,‬זאל נישט פאסירן מער‪ ,‬ס'זאל אריבערגיין נאכאמאל די רעגירונג ברענגט‪ ,‬און ווען מ'הייבט אן נאכצולאזן‪,‬‬ ‫דעמאלטס ביים מבול‪ ,‬מ'זאל ציטערן פאר דעם‪.‬‬ ‫און מ'וויל זיך אביסל צושטעלן‪ ,‬און מ'וויל 'נאר זאגן' אז‬ ‫אלף תרנ"ו שנה‪ ,‬זאל עס נישט פאסירן נאכאמאל‪.‬‬ ‫אזא בנין און אזא געדאנק איז געווען א שטיק כפירה אין 'מ'מיינט דאס נישט ממש'‪ ,‬מ'האט נאר 'געזאגט' פאר די‬ ‫אבער וואס זעהן מיר‪ ,‬אז אנשטאט דעם תכלית וואס‬ ‫די גאנצע מעשה המבול‪ ,‬אין די געטליכקייט‪ ,‬אין די יד ה' רעגירונג‪ ,‬אבער ארויפצולייגן אזעלכע זאכן אויפן פאפיר‬ ‫דער מבול האט געקענט ברענגען פאר די נעקסטע דורות‪,‬‬ ‫קעגן די תורה הקדושה‪ ,‬קעגן דעת תורה‪ ,‬קעגן וואס‬ ‫אז די אלע קינדער פון נח זענען פריש ארויסגעקומען פון‬ ‫וואס איז דא געווען‪.‬‬ ‫ס'שטייט אין חומש‪ ,‬קעגן וואס יעדער קינד ווייסט וואס‬ ‫תיבה‪ ,‬געבוירן געווארן איבערניי‪ ,‬און זיי האבן אנגעהויבן‬ ‫ער לערנט אין חדר‪ ,‬און זיך צושטעלן צו די דעת דור‬ ‫ווי אזוי איז דאס צושטאנד געקומען?‬ ‫אויפצובויען א פרישע וועלט וואס וואלטן נאך געקענט‬ ‫ווייל מען האט אויפגעטוישט די 'געטליכקייט' הפלגה‪ ,‬איז דאך נורא נוראות וויאזוי אזאנס קען פאסירן‪.‬‬ ‫מורא האבן פאר'ן מבול‪ .‬זיי וואלטן נאך געקענט מורא‬ ‫די קדושת התורה פון דעם מבול‪ ,‬פאר ' פראסטע‬ ‫האבן פאר'ן אייבערשטן אז ס'איז געווען א מבול אויף‬ ‫דאס דארף עפענען אונזערע קעפ און אונז לערנען אז‬ ‫דער וועלט‪ .‬נח האט נאך געלעבט דעמאלטס‪ ,‬מ'האט‬ ‫מיר דארפן שטיין אזוי ווייט פון די געלט‪ ,‬אז ס'זאל חלילה‬ ‫מענטשליכע חכמות!‬ ‫נאך געקענט גיין צו נח‪ ,‬דער זיידע‪ ,‬דער עלטער זיידע‪,‬‬ ‫ווייל זיי האבן מסביר געווען מיט די אייגענע נישט ארויסקומען פון אונזערע קוריקולומס קיין האלב‬ ‫און פרעגן נח‪ ,‬וויאזוי האט אויסגעקוקט דער מבול? וואס‬ ‫מענטשליכע פעדאגאיגישע שכל צו פארשטיין אז דער און פערטל הודאה‪ ,‬און אפילו א טויזנטסטל הודאה צום‬ ‫איז דא געווען? פארוואס איז געקומען דער מבול? און‬ ‫הימל האט עפעס א טעכנישע פראבלעם‪ ,‬און ער ווערט גוי‪ ,‬און מודה זיין אז מ'גייט לערנען די תורה אויף אזא וועג‬ ‫נח וואלט זיי געזאגט הונדערט צוואנציג יאר ווען ער איז‬ ‫רחמנא ליצלן‪.‬‬ ‫מתמוטט‪.‬‬ ‫געשטאנען און געשריגן אז מ'זאל תשובה טון‪ ,‬און זיי האבן‬ ‫מיר דארפן שטיין זייער ווייט פון די אלע וועגן‪ .‬וועט‬ ‫זיי האבן נישט געוואלט פארשטיין‪ ,‬און האבן נישט‬ ‫נישט תשובה געטון‪ ,‬וועגן דעם איז געקומען דער מבול‬ ‫געקענט זיך מבטל זיין זייערע טמא'נע קעפ צו די דער אייבערשטער העלפן אונז זאלן קענען מחנך זיין‬ ‫פאר די און די עבירות‪ .‬ביי יענע עבירות‪ ,‬איך וואלט זיי‬ ‫מציאות אז דער אייבערשטער פירט די וועלט‪ ,‬און דער לעכטיגע אידישע דורות על דרך ישראל סבא‪ ,‬אמן‪.‬‬ ‫פונקטליך דערציילט וואס דער מבול איז‪.‬‬ ‫ברוך המקדש שמו ברבים!!‬ ‫געוואלדיגער קידוש השם ווען‬ ‫לערערין'ס פון א גרויסע חסידישע‬ ‫מוסד אין מאנסי אנטזאגן זיך אנטייל‬ ‫צו נעמען אין חינוך לעקציעס‬ ‫פון גויטעס אין די ראמען פון די‬ ‫גע'אסר'טע יו‪.‬פי‪.‬קעי‪ .‬פראגראם!‬ ‫לעקציעס פארלאנגט מטעם רעגירונג‪ ,‬נאך וואס די מוסד האט היי יאר פורץ גדר‬ ‫געווען מיטן אריבערפירן קינדערגארטן יארגאנג אונטערן טריפענע יו פי קעי‬ ‫זיך גארנישט אונטערנעמען אויף למעשה… מען קען‬ ‫און בלויז א דאנק זייער שטארקייט איז למעשה ב"ה‬ ‫גאר א גרויסער קידוש השם האבן געשאפן די וואך‬ ‫ווייטער אנגיין פונקט ווי פריער…‬ ‫נישט צושטאנד געקומען די לעקציעס ב"ה דערווייל‪ ,‬דער‬ ‫דינסטאג חשובע מחנכות אין איינס פון די גרעסטע‬ ‫אבער אצינד איז נתגלה קלונם געווארן ווען צוליב‬ ‫אייבישטער זאל ווייטער העלפן אז לא ירעו ולא ישחיתו‪.‬‬ ‫היימישע מוסדות אין מאנסי‪ ,‬ווען מען האט פארלאנגט‬ ‫געלט דארף מען גיין נעמען טריפה'נע לעקציעס רח"ל‬ ‫די דאזיגע העלדישע אקציע פון די נשים צדקניות‬ ‫פון זיי אנטייל צו נעמען ביי 'חינוך לעקציעס' דורך‬ ‫אלעס פאר די געלטער‪.‬‬ ‫דארף דינען אלס א לימוד פאר אנדערע איינגעשטעלטע‬ ‫שיקסעס פון די רעגירונג‪.‬‬ ‫און די זעלבע צייט זעהט מען ווידעראמאל די‬ ‫אין די מוסדות וואס נעמען ליידער טריפה'נע פראגראמען‪,‬‬ ‫די פארלאנג איז געקומען אין ליכט פון דעם וואס‬ ‫געוואלדיגע נחיצות פון שיקן די קינדער לערנען בלויז‬ ‫און דרינגן אריין אין די בתי חינוך רח"ל‪ ,‬צו זיין שטארק‬ ‫דער מוסד האט זיך לעצטענס ליידער אנגעשלאסן אין‬ ‫אין מוסדות וואס זענען גארנישט משנה פון די אמאליגע‬ ‫און חלילה נישט נאכגעבען גארנישט קיין פארלאנגן וואס‬ ‫די שרעקליכע יו‪.‬פי‪ .‬קעי‪ .‬פראגראם‪ ,‬טראצדעם וואס פאר‬ ‫דרכי המסורה בחינוך ילידי ישראל‪ ,‬ווען מען זעהט ליידער‬ ‫זענען קעגן די תורה‪.‬‬ ‫דעם פארלאנגט זיך גאר הארבע אונטערנעמונגן אין די‬ ‫ווי זה דרכם כסל למו‪ ,‬ווי זיי זענען ערפארן איינצונעמען‬ ‫דער עפיזאד האט געהאט א געוואלדיגן אפקלאנג‪,‬‬ ‫מוסדות‪ ,‬ווי שוין באריכטעט דא אין דורותינו‪ ,‬און דער‬ ‫מוסדות שטאטלעך און צוביסלעך‪ ,‬ביז זיי נעמען איבער‬ ‫און עס האט גאר שטארק פארשעמט די אחראים לפשע‪,‬‬ ‫פראגראם איז גע'אסר'ט געווארן די די חברי הבד"ץ פון‬ ‫דעם גאנצן אפטיילונג וואס איז אונטער זיי ה"י‪.‬‬ ‫וועלכע האבן זיך כסדר ארויסגעדרייט פון חשובע‬ ‫די קהילה זעלבסט‪.‬‬ ‫אין א זייטיגער נאטיץ ווערט אנגעוויזן דער‬ ‫עלטערן און איינגעשטעלטע איבער דעם געפערליכן‬ ‫און כדי דאס צו אינפארסירן און נאכצוגיין געהעריג‬ ‫קעגנזייטיגער פאקט‪ ,‬ווען אין צייט וואס אין פולע מוסדות‬ ‫פראגראם‪ ,‬אז 'מען איז 'גארנישט משנה'‪ ,..‬און מען דארף‬ ‫שיקט די רעגירונג שיקסעס צו געבן זייערע לעקציעס ווי‬ ‫התורה על טהרת הקודש וואס אנטזאגן זיך העלדיש פון‬ ‫אזוי מחנך צו זיין אונזערע אידישע טעכטער רח"ל‪ ,‬און‬ ‫די מיליאנען דאלארן פון די רעגירונג‪ ,‬באצאלט מען ב"ה‬ ‫גלייכצייטיג אינטערזוכן פערזענליך די מוסדות אויב זיי‬ ‫די איינגעשטעלטע אין כלי קודש אויף א רעגלמעסיגן‬ ‫קומען נאך דעם פארלאנג‪.‬‬ ‫פארנעם בליעה"ר‪ ,‬איז דוקא דער דאזיגער מוסד וואס‬ ‫און אזוי איז אויסגעקומען אז די פרוי וואס פירט די‬ ‫נעמט פון די טריפה'נע יו‪.‬פי‪ .‬קעי‪ .‬פראגראם גאר שטארק‬ ‫פראגראם פון ‪ KPU‬האט צוזאמגענומען די לערערינס‬ ‫אונטערשטעליג מיט באצאלן צייטליך און גענצליך דעם‬ ‫פון איר קינדערגארטן אפטיילונג דעם פארגאנגענם‬ ‫געהאלט פון די פולע חשובע איינגעשטעלטע! און פלאגן‬ ‫זונטאג‪ ,‬און געזאגט‪ ,‬אז די וואך דינסטאג גייט מען‬ ‫זיך אויף אן אויסטערלישן אופן צו דעקן דעם בודזשעט!‬ ‫נעמען סאבסיטוטס אין אלע קלאסן‪ ,‬און די לערערינ'ס‬ ‫עס שטעלט זיך באשיינפערליך ארויס די הבטחה פון 'אין‬ ‫גייען פארן ערגעץ אינאיינעם‪ ,‬און דארט גייט מען הערן‬ ‫אדם שומע לי ומפסיד!'‬ ‫'שיעורים' אין חינוך‪ ,‬און עס וועלן אויפטרעטן דארט‬ ‫לאמיר האפן אז דער מסירות נפש'דיגער אקט פון‬ ‫גויטע'ס‪ ,‬און מען וועט אויך צושטעלן בעביסיטערס פאר‬ ‫די חשובע מחנכות‪ ,‬און דער ווייטאג פון די צענדליגע‬ ‫יעדן‪ ,‬און אויך וועט יעדע לערערין וואס קומט באקומען‬ ‫עלטערן און חברי הקהילה נאה וחסודה‪ ,‬וועט ערוועקן‬ ‫עקסטער באצאלט(!)‪.‬‬ ‫די געטרייע אדמיניסטראציע און חשובע הנהלת הקהילה‬ ‫אבער גלייך ווען די לערערינס האבן דערהערט פון וואס‬ ‫והמוסדות אויך צו נעמען דעם דירעקציע און גענצליך‬ ‫דא האנדלט זיך האבן די העלדישע נשים צדקניות געטוען‬ ‫ארויסשליידערן אלע טריפה'נע פראגראמען‪ ,‬אזוי ווי דער‬ ‫כדת של תורה און אויפן פלאץ האבן זיי קאטעגאריש‬ ‫פסק פון די רבני ודייני הקהילה‪ ,‬און מען זאל גרינגערהייט‬ ‫אפגעזאגט דעם פארלאנג און געזאגט 'ניין'!! מיר גייען‬ ‫קענען אנגיין מיט די עבודת הקודש עד ביאת הגואל ע"ד‬ ‫נישט! און אז איר ווילט קענט איר אויפנעמען אנדערע‬ ‫הסלולה לנו מדור דור‪.‬‬ ‫לערערינס! די תורה ערלויבט אונז נישט אזא אומווערדיגן‬ ‫בזכות נשים צדקניות נגאלו‪..‬‬ ‫פעדעגאגען!‬ ‫ָ‬ ‫טאהט זיך צו לערנען פון גוי'אישע‬