gilyoines.com חזרה לאתר · Back to the site

עולת שבת מונקאטש - אידיש · Olas Shabbos Minkatch - Yiddish — נח (2026-10-12)

מוציא לאור: עולת שבת מונקאטש - אידיש · Olas Shabbos Minkatch - Yiddish

שבוע: נח (2026-10-12)

עולת שבת מונקאטש - אידיש · Olas Shabbos Minkatch - Yiddish — נח (2026-10-12)

פתח את ה-PDF הורדה

‫זה השער לד'‬ ‫צדיקים יבאו בו‬ ‫דברי תורה אין אידיש‬ ‫בדרכי העבודה והחסידות‬ ‫עוﬥﬨ‬ ‫ארויסגענומען פונעם‬ ‫ספר‬ ‫שבﬨ‬ ‫מאת‬ ‫כ"ק מרן אדמו"ר שליט"א‬ ‫ממונקאטש‬ ‫פרשת נח‬ ‫ארויסגעגעבן דורך‪:‬‬ ‫תלמוד תורה תפארת בנים מונקאטש‬ ‫בנשיאות כ״ק מרן אדמו״ר שליט״א‬ ‫‪5202 13th Avenue | Brooklyn, New York 11219‬‬ ‫צו באקומען יעדן שבת קודש בבית מדרשינו הגדול‬ ‫דאס צו באקומען אין אימעיל‪,‬‬ ‫שרייבט אייך איין ביי‪TTTB5202@gmail.com :‬‬ ‫עולת שבת ‪ -‬מונקאטש‬ ‫ב‬ ‫תוכן המאמר‪:‬‬ ‫בפרשתנו מתבאר החילוק בין נח לאברהם אבינו‪ .‬נח היה בבחינת‬ ‫״נייחא נייחא״‪ ,‬נייחא בעולם הזה ונייחא בעולם הבא‪ ,‬שעובד‬ ‫את קונו באמת ובתמים‪ ,‬מתוך מנוחת הנפש‪ ,‬ומוצא את סיפוקו‬ ‫במדרגה שהגיע אליה‪ ,‬מבלי לתבוע מעצמו תמיד עליות חדשות‪.‬‬ ‫שורש מדה זו נרמז כבר בשמו ובענינו של נח‪ ,‬שהביא מנוחה לו‬ ‫ולעולם‪ ,‬לעליונים ולתחתונים‪ .‬ואילו אברהם אבינו היה בבחינת‬ ‫״ילכו מחיל אל חיל״‪ ,‬שכל מדרגה שהשיג נעשתה עבורו פתח‬ ‫לעלייה נוספת‪ ,‬ומתוך כך היה מתחזק ומהלך בצדקו מאליו‪.‬‬ ‫ועל פי האמור יש ליתן טעם גם בענין העורב והיונה שנשלחו מן‬ ‫התיבה‪ .‬מכוח יראתו של נח היו החיות והעופות כפופים אליו‪,‬‬ ‫אך שליטתו בהם היתה כפי מדרגת עבודתו‪ .‬על כן‪ ,‬כשהעורב‬ ‫היה כבר מזומן לשליחותו המיוחדת בימי אליהו‪ ,‬לא היה בכוחו‬ ‫של נח להניעו לצאת לשליחות נוספת‪ ,‬ונשאר העורב להקיף את‬ ‫התיבה‪ ,‬״ויצא יצוא ושוב״‪ .‬לעומתו‪ ,‬היונה‪ ,‬שאינה מוצאת מנוח‬ ‫אף בשעת יגיעתה‪ ,‬המשיכה בדרכה עד ששבה אל נח ובפיה עלה‬ ‫זית טרף‪.‬‬ ‫ומכאן יש ללמוד גם לענין גלותם וגאולתם של ישראל‪ ,‬שנמשלו‬ ‫ליונה שאינה מוצאת מנוח‪ .‬וכשם שאילו מצאה היונה מנוח‬ ‫היתה נשארת שם ולא חוזרת אל נח‪ ,‬כך אילו מצאו ישראל מנוח‬ ‫בגלות‪ ,‬היו עלולים להשתקע בין האומות‪ .‬אולם דווקא העדר‬ ‫המנוחה משמר בלבם את הכמיהה לשוב אל מקורם ואל בית‬ ‫אביהם‪ ,‬ומתוך כך עתידים לשוב אל צור מחצבתם ולהיגאל‬ ‫גאולה שלימה‪.‬‬ ‫ג‬ ‫פרשת נח‬ ‫פרשת נח‬ ‫ֵאֵ ֶּלּה ּתֹוְלְ ֹד ֹת ֹנ ַֹחַ‪ֹ ,‬נ ַֹחַ ִִאיׁש ַצ ִַּּדיק ָּתִּמִ ים ָהָ ָיָה‬ ‫ְּבֹּדֹֹר ָֹתָ יו‪ֶ ,‬אֶ ת ָהָ ֱאֱֹל ִֹהִ ים ִהִ ְְתַהַ ֶּל ְְּך ֹנ ַֹחַ‪.‬‬ ‫(ו‪ ,‬ט)‬ ‫‪ਪ‬נח נח?‬ ‫רש״י ברענגט דעם חילוק צווישן נח און אברהם אבינו‪ .‬ביי אברהם שטייט (בראשית יז‪ ,‬א)‬ ‫"התהלך לפני״ ‪ -‬גיי פאר מיר‪ ,‬און (שם כד‪ ,‬מ) "אשר התהלכתי לפניו״ ‪ -‬פאר דעם אויבערשטן‬ ‫פאר וועמען איך בין געגאנגען‪ .‬ביי נח‪ ,‬אבער‪ ,‬שטייט "את האלקים התהלך נח"‪.‬‬ ‫רש״י איז מסביר דעם חילוק‪" :‬נח היה צריך סעד לתומכו‪ ,‬אבל אברהם היה מתחזק ומהלך‬ ‫בצדקו מאליו" ‪ -‬נח האט געדארפט א שטיצע וואס זאל איהם אונטערהאלטן‪ ,‬אבער אברהם‬ ‫אבינו האט זיך אליין געשטארקט און איז פון זיך אליין געגאנגען אין זיין צדקות‪.‬‬ ‫דער מדרש (בראשית רבה פ"ל ה) איז מפרש פארוואס נח׳ס נאמען ווערט איבערגעזאגט צוויי מאל‪:‬‬ ‫"אלה תולדות נח‪ ,‬נח"‪ .‬ווייל דער נאמען "נח" איז מרמז אויף "נייחא" ‪ -‬מנוחה‪ .‬נח האט געברענגט‬ ‫א רואיגקייט סיי פאר זיך און סיי פאר דער וועלט‪ ,‬סיי פאר די אבות און סיי פאר זייערע קינדער‪,‬‬ ‫סיי פאר די אויבערשטע און סיי פאר די אונטערשטע‪ ,‬און סיי בעולם הזה און סיי בעולם הבא‪.‬‬ ‫וואס איז אבער דער ענין פון די דאזיגע מנוחה? און וואס איז דער חילוק צווישן נח און אברהם‬ ‫אבינו‪ ,‬וואס האט זיך אליין געשטארקט און איז אלץ געגאנגען ווייטער אין זיין צדקות?‬ ‫‪ਪ‬״נייחא בעולם הזה ונייחא בעולם הבא״‬ ‫מען קען מסביר זיין‪ ,‬וואס איז דער ענין פון דעם "נייחא״ וואס איז געווען ביי נח‪ ,‬און וואס‬ ‫איז דער חילוק צווישן אים און אברהם אבינו‪ ,‬אויף וועמען עס שטייט אז ער האט זיך "אליין‬ ‫געשטארקט און איז פון זיך אליין געגאנגען אין זיין צדקות״‪.‬‬ ‫עולת שבת ‪ -‬מונקאטש‬ ‫ד‬ ‫עס איז דא א וועג אין עבודת ד׳‪ ,‬וואס דער מענטש דינט זיין באשעפער באמת ובתמים‬ ‫און זוכט אים צו מאכן א נחת רוח‪ ,‬אבער ער וויל אז זיין עבודה זאל זיין אויף אן אופן פון‬ ‫״נייחא״ — מיט רואיגקייט‪ .‬ער וויל חלילה נישט אויפהערן צו דינען דעם אייבערשטן‪ ,‬נאר ער‬ ‫פארלאנגט נישט פון זיך ארויסצוגיין פון זיינע געוואוינהייטן און שטרעבן צו נייע מדרגות‪.‬‬ ‫ער איז צופרידן מיט דער מדרגה צו וועלכער ער איז שוין צוגעקומען‪ ,‬און שפירט נישט קיין‬ ‫סיבה צו שטערן די רואיגקייט וואס ער האט זיך איינגעארדנט‪ .‬לויט די גרעניצן וואס ער‬ ‫האט זיך אליין געשטעלט‪ ,‬זעט דאך זיין עבודה אויס בשלימות‪ :‬ער לערנט‪ ,‬דאווענט און איז‬ ‫מקיים מצוות מיט אן אמת‪ .‬פארוואס זאל ער פון זיך פארלאנגען מער‪ ,‬זיך נעמען צו דער‬ ‫שווערער ארבעט פון שטייגן צו העכערע מדרגות‪ ,‬און דערפאר אויפגעבן זיין באקוועמקייט‬ ‫און רואיגקייט אין די ענינים פון עולם הזה?‬ ‫דאס איז דער ענין פון "נייחא נייחא״ – "נייחא בעולם הזה ונייחא בעולם הבא״‪ :‬ער טוט דעם‬ ‫רצון פון זיין באשעפער מיט מנוחת הנפש און געפינט זיין סיפוק אין עבודת ד׳‪ ,‬און אין דער‬ ‫זעלבער צייט האט ער אויך רואיגקייט אין זיין גשמיות׳דיגן לעבן‪.‬‬ ‫‪ਪ‬תלמידי חכמים אין להם מנוחה!‬ ‫לעומת זה האבן חז״ל געלויבט דעם אנדערן וועג אין עבודת ד׳‪ :‬נישט צו באטראכטן קיין‬ ‫שום דערגרייכונג אלס דער לעצטער ציל‪ ,‬און נישט צו בלייבן שטיין אויף קיין שום מדרגה‪,‬‬ ‫ווי הויך זי זאל נאר זיין‪ .‬וויפיל‬ ‫מען האט שוין דערגרייכט‪,‬‬ ‫זוכט מען אלץ צו גיין ווייטער‬ ‫נישט צו באטראכטן קיין‬ ‫און שטייגן נאך העכער‪ .‬אזוי‬ ‫שום דערגרייכונג אלס דער‬ ‫ווי חז״ל זאגן (ברכות סד‪ ,‬א)‪:‬‬ ‫"תלמידי חכמים אין להם‬ ‫לעצטער ציל‪ ,‬און נישט צו‬ ‫מנוחה לא בעולם הזה ולא‬ ‫בלייבן שטיין אויף קיין שום‬ ‫בעולם הבא״ ‪ -‬תלמידי חכמים‬ ‫מדרגה‪ ,‬ווי הויך זי זאל נאר‬ ‫האבן נישט קיין מנוחה‪ ,‬נישט‬ ‫אויף דער וועלט און נישט‬ ‫זיין‪ .‬וויפיל מען האט שוין‬ ‫אויף יענער וועלט‪ ,‬ווי עס‬ ‫דערגרייכט‪ ,‬זוכט מען אלץ צו‬ ‫שטייט (תהלים פד‪ ,‬ח)‪" :‬ילכו‬ ‫מחיל אל חיל יראה אל אלקים‬ ‫גיין ווייטער און שטייגן נאך‬ ‫בציון״‪ .‬רש״י איז מסביר‪ ,‬אז זיי‬ ‫העכער‪.‬‬ ‫האבן נישט קיין מנוחה‪ ,‬ווייל‬ ‫זיי גייען פון איין ישיבה צו דער צווייטער און פון איין בית המדרש צום צווייטן‪ .‬און אין תהלים‬ ‫איז רש״י מסביר‪ ,‬אז דורך דעם גיין "מחיל אל חיל"‪" ,‬יראה צבאם וחילם אל הקב"ה בציון" ‪-‬‬ ‫וועט זייער מחנה און זייער 'חיל' זיך באווייזן פארן אייבערשטן אין ציון‪.‬‬ ‫דאס ווארט "חיל״ האט צוויי באדייטן‪ :‬עס באדייט כח און שטארקייט‪ ,‬און עס באדייט אויך א‬ ‫מחנה פון סאלדאטן‪ ,‬וואס גייען אין א סדר פאראויס צו דערגרייכן זייער ציל‪ .‬דאס איז דער וועג‬ ‫פון א סאלדאט אין דעם אייבערשטנ׳ס מיליטער‪ :‬נישט צו בלייבן שטיין אויף איין פלאץ‪ ,‬נאר‬ ‫ה‬ ‫פרשת נח‬ ‫שטענדיג צו גיין "מחיל אל חיל״ ‪ -‬פון איין מדרגה צו די צווייטע‪ .‬ווען ער איז געשטיגן אין תורה‪,‬‬ ‫זוכט ער צו שטייגן נאך מער; ווען ער האט זיך מער אויסגעארבעט אין קדושה וטהרה‪ ,‬שטרעבט‬ ‫ער צו נאך מער קדושה וטהרה‪ .‬יעדע דערגרייכונג ווערט א יסוד אויף וועלכן ער בויט ווייטער‪,‬‬ ‫און יעדע נייע מדרגה וועקט אין אים אויף א פרישן חשק צו ווערן נאך נענטער צום אייבערשטן‬ ‫‪ਪ‬״שויתי ד׳ לנגדי תמיד״‬ ‫דאס איז אויך דער טיפערער באדייט פון "שויתי ד׳ לנגדי תמיד״ (תהלים טז‪ ,‬ח) ‪ -‬איך שטעל מיר‬ ‫דעם אייבערשטן שטענדיג פאר די אויגן‪ .‬דאס ווארט "תמיד״ מיינט פשוט ‪ -‬שטענדיג‪ ,‬אין‬ ‫יעדע צייט און אין יעדע שעה‪ .‬נישט נאר אין די באשטימטע צייטן פון תורה און תפילה‪ ,‬און‬ ‫נישט נאר ווען די ארומיגע אומשטענדן מאכן די עבודה גרינגער‪ .‬דער מענטש דארף שטענדיג‬ ‫לעבן מיטן באוואוסטזיין אז ער שטייט פארן אייבערשטן‪ ,‬און כסדר זוכן ווי ער קען ווערן נאך‬ ‫נענטער צו אים‪ ,‬זיך נאך מער אויסארבעטן און פירן זיין לעבן נאך מער לויטן רצון הבורא‪.‬‬ ‫אזוי בלייבט זיין עבודה נישט‬ ‫שטיין אויף איין פלאץ‪ ,‬נאר זי‬ ‫שטייגט שטענדיג העכער‪.‬‬ ‫שטענדיג צו גיין "מחיל אל‬ ‫דערפאר שטייט ביי אברהם‬ ‫חיל״ ‪ -‬פון איין מדרגה צו די‬ ‫אבינו‪" :‬אבל אברהם היה‬ ‫צווייטע‪ .‬ווען ער איז געשטיגן‬ ‫מתחזק ומהלך בצדקו מאליו״‪.‬‬ ‫אין תורה‪ ,‬זוכט ער צו שטייגן‬ ‫ער האט זיין נפש נישט‬ ‫געלאזט רוען‪ ,‬נאר ער איז‬ ‫נאך מער; ווען ער האט זיך‬ ‫שטענדיג געגאנגען ווייטער‬ ‫מער אויסגעארבעט אין‬ ‫און צוגעלייגט אין תורה און‬ ‫קדושה וטהרה‪ ,‬שטרעבט ער‬ ‫עבודת ד׳‪ .‬דאס גיין ווייטער‬ ‫אליין האט אים געשטארקט‬ ‫צו נאך מער קדושה וטהרה‪.‬‬ ‫און אין אים אויפגעוועקט‬ ‫דעם כח צו גיין נאך ווייטער אין זיין צדקות פון זיך אליין‪ ,‬ביז ער האט שוין נישט געדארפט‬ ‫קיין שטיצע וואס זאל אים אונטערהאלטן‪.‬‬ ‫אנדערש איז געווען ביי נח‪ .‬כאטש עס שטייט אויף אים "את האלקים התהלך נח״‪ ,‬איז ער אבער‬ ‫נישט ווייטער געגאנגען "מחיל אל חיל"‪ ,‬נאר זיין עבודה איז געווען אויף אן אופן פון "נייחא״ ‪-‬‬ ‫עס זאל אים זיין רואיג‪ .‬און כאטש זיין עבודה איז געווען אויף אן אופן פון "נייחא בעולם הבא״‪,‬‬ ‫האט ער געוואלט אויך האבן "נייחא בעולם הזה״‪ ,‬און ער האט זיך נישט אינגאנצן אפגעשיידט‬ ‫פון די ענינים פון עולם הזה‪ .‬דערפאר האט ער געדארפט "סעד לתומכו״ ‪ -‬א שטיצע וואס זאל‬ ‫אים אונטערהאלטן אויף זיין מדרגה‪.‬‬ ‫‪ਪ‬נח — א נאמען וואס באדייט מנוחה‬ ‫שוין אין נח׳ס נאמען איז אנגעדייטעט דער שורש פון זיין מדה ‪ -‬די מדה פון "נייחא״‪ ,‬ווי עס‬ ‫שטייט (לעיל ה‪ ,‬כט)‪" :‬ויקרא את שמו נח לאמר זה ינחמנו ממעשנו ומעצבון ידינו מן האדמה‬ ‫עולת שבת ‪ -‬מונקאטש‬ ‫ו‬ ‫אשר אררה ד׳״ ‪ -‬ער האט אים א נאמען געגעבן נח‪ ,‬זאגנדיג‪ :‬דער וועט אונז ברענגען א רוה פון‬ ‫אונזער ארבעט און פון דער פלאג פון אונזערע הענט‪ ,‬פון דער ערד וואס דער אייבערשטער‬ ‫האט פארשאלטן‪ .‬רש״י איז מסביר‪ ,‬אז איידער נח איז געקומען‪ ,‬האבן זיי נישט געהאט קיין‬ ‫געצייג צו קענען אקערן די ערד‪ ,‬און ער האט זיי דאס צוגעגרייט‪ .‬אויך האט די ערד‪ ,‬צוליב‬ ‫דער קללה פון אדם הראשון‪ ,‬ארויסגעגעבן דערנער און שטעכעדיגע געוויקסן ווען מען‬ ‫האט געזייט ווייץ‪ ,‬און אין‬ ‫נח׳ס צייט האט זיך די ערד‬ ‫בארואיגט‪ .‬דאס מיינט "זה‬ ‫ביי אברהם אבער האט זיך‬ ‫ינחמנו״‪.‬‬ ‫אנטפלעקט אן אנדערער אופן‬ ‫זעט מען‪ ,‬אז דער שורש פון‬ ‫נח׳ס אויפטוה אויף דער‬ ‫אין עבודת הקודש‪ :‬צו זיין‬ ‫וועלט איז געווען צו ברענגען‬ ‫א סאלדאט אין דעם חיל פון‬ ‫מנוחה ‪ -‬א גשמיות׳דיגע רוה‬ ‫מלך מלכי המלכים‪ ,‬וואס‬ ‫פון דער קללה און פון דער‬ ‫פלאג פון די הענט‪ .‬אויך‬ ‫גייט שטענדיג ווייטער און‬ ‫אין זיין צדקות און אין זיין‬ ‫בלייבט נישט שטיין אויף איין‬ ‫עבודה האט ער ווייטער‬ ‫אנגעהאלטן דעם זעלבן וועג‪:‬‬ ‫פלאץ‪.‬‬ ‫"נייחא לו‪ ,‬נייחא לעולם״ ‪ -‬א‬ ‫רוה פאר זיך און א רוה פאר דער וועלט‪ .‬ביי אברהם אבער האט זיך אנטפלעקט אן אנדערער‬ ‫אופן אין עבודת הקודש‪ :‬צו זיין א סאלדאט אין דעם חיל פון מלך מלכי המלכים‪ ,‬וואס גייט‬ ‫שטענדיג ווייטער און בלייבט נישט שטיין אויף איין פלאץ‪.‬‬ ‫דאס וועט אויך זיין לעתיד לבוא‪ ,‬ווען "יראה צבאם וחילם אל אלקים בציון״ ‪ -‬זייער מחנה און‬ ‫זייער חיל וועט זיך באווייזן פארן אייבערשטן אין ציון‪ .‬דעמאלט וועט זיך בשלימות אנטפלעקן‬ ‫די מעלה פון דער עבודה פון כלל ישראל‪ :‬צו זיין ווי א סאלדאט וואס גייט שטענדיג ווייטער‪,‬‬ ‫וואס באגנוגנט זיך נישט מיט דעם וואס ער האט שוין דערגרייכט‪ ,‬נאר אויף יעדע מדרגה‬ ‫זוכט ער נאך מער קרבת אלקים‪ ,‬נאך מער קדושה און נאך מער דביקות‪.‬‬ ‫‪ਪ‬פארוואס האט דער עורב נישט‬ ‫אויסגעפירט זיין שליחות?‬ ‫אויף דעם וועג קען מען מסביר זיין א וואונדערליכע זאך אין אונזער פרשה‪ .‬עס שטייט (להלן‬ ‫ח‪ ,‬ו)‪" :‬ויהי מקץ ארבעים יום ויפתח נח את חלון התיבה אשר עשה וישלח את העורב‪ ,‬ויצא יצוא‬ ‫ושוב עד יבשת המים מעל הארץ״ ‪ -‬נאך פערציג טעג האט נח געעפנט דעם פענסטער פון די‬ ‫תיבה וואס ער האט געמאכט‪ ,‬און ארויסגעשיקט דעם עורב‪ .‬דער עורב איז ארויסגעגאנגען‬ ‫און צוריקגעקומען‪ ,‬ביז דאס וואסער איז אויסגעטריקנט געווארן פון דער ערד‪.‬‬ ‫חז״ל דרש׳נען (סנהדרין קח‪ ,‬ב)‪ ,‬און רש״י ברענגט דאס דארט‪ ,‬אז דער עורב איז געגאנגען‬ ‫"יצוא ושוב״ ‪ -‬ער איז ארומגעפלויגן ארום די תיבה און נישט געגאנגען אויף זיין שליחות‪,‬‬ ‫ז‬ ‫פרשת נח‬ ‫ווייל ער איז געווען באשטימט פאר אן אנדערער שליחות‪ :‬אין דער צייט ווען דער רעגן איז‬ ‫אפגעהאלטן געווארן אין די טעג פון אליהו הנביא‪ ,‬ווי עס שטייט (מלכים א יז‪ ,‬ו)‪" :‬והעורבים‬ ‫מביאים לו לחם ובשר״ ‪ -‬די עורב פויגלן האבן אים געברענגט ברויט און פלייש‪.‬‬ ‫דאס איז א וואונדער‪ :‬די שליחות פונעם עורב אין די טעג פון אליהו איז דאך ערשט געווען פיל‬ ‫הונדערטער יארן שפעטער‪ .‬פארוואס זאל דאס וואס ער איז געווען באשטימט פאר א שליחות‬ ‫אין אזא ווייטן עתיד אים אפהאלטן פון אויספירן נח׳ס יעצטיגע שליחות — צו זען צי דאס‬ ‫וואסער האט זיך שוין אפגעטאן פון דער ערד?‬ ‫‪"ਪ‬ומוראכם וחתכם יהיה על כל חית הארץ״‬ ‫מען קען דאס מסביר זיין לויט די ווערטער פון כ"ק אא"ז אדמו"ר בעל בני יששכר זי"ע‪ ,‬אין‬ ‫זיין ספר אגרא דכלה אויף אונזער פרשה‪ ,‬אויפן פסוק (להלן ט‪ ,‬ב)‪" :‬ומוראכם וחתכם יהיה על כל‬ ‫חית הארץ ועל כל עוף השמים וגו׳״ – ענקער מורא און שרעק וועט זיין אויף אלע חיות פון‬ ‫דער ערד און אויף אלע פייגל‬ ‫פון הימל‪.‬‬ ‫ווען א מענטש האט באמת‬ ‫ער איז דארט מסביר‪ ,‬אז‬ ‫ווען א מענטש האט באמת‬ ‫מורא פארן באשעפער‪,‬‬ ‫מורא פארן באשעפער‪,‬‬ ‫פאלט מכח דער יראה אליין‬ ‫פאלט מכח דער יראה אליין‬ ‫אן אימה ופחד אויף אלע‬ ‫אן אימה ופחד אויף אלע‬ ‫באשעפענישן‪ ,‬ביז זיי האבן‬ ‫באשעפענישן‪ ,‬ביז זיי האבן‬ ‫מורא אים אנצורירן‪ ,‬זיי ווערן‬ ‫אונטערטעניגט צו אים און‬ ‫מורא אים אנצורירן‪ ,‬זיי ווערן‬ ‫העלפן אים אין זיין עבודה‪.‬‬ ‫אונטערטעניגט צו אים און‬ ‫אזוי ווי מיר געפינען ביי‬ ‫דניאל ווען ער איז געווען אין‬ ‫העלפן אים אין זיין עבודה‪.‬‬ ‫דער גרוב פון די לייבן‪ .‬דאס‬ ‫מיינט דער פסוק "ומוראכם וחתכם יהיה על כל חית הארץ״‪ :‬דער מורא און שרעק פאר ענק‪,‬‬ ‫וואס קומט מכח ענקער יראה פארן באשעפער‪ ,‬וועט פאלן אויף די חיות פון דער ערד און‬ ‫אויף די פייגל פון הימל‪ .‬און דורך דעם "בידכם נתנו" ‪ -‬ווערן זיי איבערגעגעבן אין ענקערע‬ ‫הענט‪ ,‬עיין שם‪.‬‬ ‫וויבאלד ביי נח שטייט "את האלקים התהלך נח״‪ ,‬און אונקלוס טייטשט "בדחלתא דד׳ הליך‬ ‫נח״ ‪ -‬נח איז געגאנגען מיט יראת ד׳‪ ,‬האט ער מכח זיין יראה זוכה געווען‪ ,‬אז זיין מורא זאל‬ ‫ליגן אויף די חיות און די פייגל‪ ,‬און זיי זאלן זיין אונטערטעניגט צו אים אויסצופירן זיין‬ ‫שליחות‪ .‬דערפאר האט ער געקענט ארויסשיקן דעם עורב און די יונה‪ ,‬און זיי מאכן פאר‬ ‫שלוחים אויסצופירן זיין ווארט‪.‬‬ ‫נאר דא דערקענט זיך אויך נח׳ס מדה‪ .‬כאטש מכח זיין יראה זענען די חיות און די פייגל געווען‬ ‫אונטערטעניגט צו אים‪ ,‬איז זיין שליטה איבער זיי געווען נאר לויט די מדרגה פון זיין עבודה‪.‬‬ ‫עולת שבת ‪ -‬מונקאטש‬ ‫ח‬ ‫זיין עבודה איז געווען אויף אן אופן פון "נייחא נייחא״‪ ,‬און נישט אויף אן אופן פון זיך שטענדיג‬ ‫שטארקן און ארויסגיין פון די גרעניצן פון דער מנוחה‪.‬‬ ‫דאס האט זיך אפגעשפיגלט אויך אינעם עורב‪ :‬וויבאלד ער איז שוין געווען באשטימט פאר‬ ‫זיין באזונדערער שליחות אין די טעג פון אליהו‪ ,‬האט ער נישט געוואלט גיין ווייטער פון‬ ‫דער אויפגאבע וואס איז אים שוין באשטימט געווארן‪ .‬עס האט אים נישט געפעלט דער כח‬ ‫אויסצופירן נח׳ס שליחות; נאר ער האט זיך געהאלטן ביי זיין באשטימטער אויפגאבע און‬ ‫נישט געוואלט טון מער‪.‬‬ ‫דערפאר האט נח נישט געקענט ארויפלייגן אויף אים אויך די דאזיגע שליחות‪ ,‬און דער עורב‬ ‫איז געבליבן ארומפליען ארום דער תיבה‪ ,‬אויף אן אופן פון "ויצא יצוא ושוב״ ‪ -‬ארויסגיין און‬ ‫צוריקקומען‪.‬‬ ‫‪ਪ‬די יונה גייט ווייטער‪ ,‬אפילו ווען זי איז מיד‬ ‫אנשטאט דעם עורב האט ער ארויסגעשיקט די יונה‪ ,‬צו זען צי דאס וואסער איז שוין געפאלן‬ ‫פון דער ערד‪ .‬זי האט נישט געפונען קיין רוה פלאץ פאר איר פוס‪ ,‬ביז זי איז צוריקגעקומען צו‬ ‫אים פארנאכט‪ ,‬מיט אן אפגעריסענעם איילבירט בלעטל אין איר מויל (להלן ח‪ ,‬ט)‪.‬‬ ‫מען קען זאגן‪ ,‬אז דוקא די יונה איז געווען פאסיג אויסצופירן די דאזיגע שליחות‪ ,‬ווייל דאס‬ ‫איז איר מדה און איר נאטור ‪ -‬זי געפינט נישט קיין מנוחה‪ .‬אזוי ווי דער מדרש זאגט (בראשית‬ ‫רבה פל״ט ח)‪ ,‬אז אלע פייגל‪ ,‬ווען זיי ווערן מיד‪ ,‬רוען זיי זיך אפ אויף א שטיין אדער אויף א בוים‪.‬‬ ‫אבער די יונה‪ ,‬ווען זי פליט און ווערט מיד‪ ,‬ציט זי איין איין פליגל און פליט מיטן צווייטן‪ ,‬און‬ ‫זי רוט זיך נישט אינגאנצן אפ אויף ביידע פיס‪.‬‬ ‫דאס איז דער חילוק צווישן דעם עורב און די יונה‪ :‬דער עורב‪ ,‬וואס איז געווען בבחינת "נייחא‬ ‫נייחא״‪ ,‬איז געבליבן ביי זיין באשטימטער אויפגאבע‪ ,‬געגאנגען "יצוא ושוב״ ‪ -‬ארויס און‬ ‫צוריק ‪ -‬און האט נישט‬ ‫אויסגעפירט נח׳ס שליחות‬ ‫ווי עס דארף צו זיין‪ .‬אבער‬ ‫די יונה ווייזט דעם כח צו‬ ‫די יונה ווייזט דעם כח צו‬ ‫גיין ווייטער‪ ,‬אויך ווען עס‬ ‫גיין ווייטער‪ ,‬אויך ווען עס‬ ‫פארלאנגט אן אנשטרענגונג‪.‬‬ ‫פארלאנגט אן אנשטרענגונג‪.‬‬ ‫אפילו ווען דער וועג ווערט‬ ‫אפילו ווען דער וועג ווערט‬ ‫שווער און זי ווערט מיד‪,‬‬ ‫האלט זי אן און פליט‬ ‫שווער און זי ווערט מיד‪,‬‬ ‫ווייטער‪ .‬זי באגנוגנט זיך‬ ‫האלט זי אן און פליט ווייטער‪.‬‬ ‫נישט מיט דעם וואס זי האט‬ ‫שוין אויפגעטון‪ ,‬אדער מיט דעם וואס ווארט אויף איר אין דער צוקונפט‪.‬‬ ‫דערפאר איז דווקא די יונה צוריקגעקומען צו נח מיט אן אפגעריסענעם איילבירט־בלעטל‬ ‫אין איר מויל ‪ -‬א סימן אז דאס וואסער פונעם מבול איז שוין געפאלן‪.‬‬ ‫ט‬ ‫פרשת נח‬ ‫‪ਪ‬קיין מנוחה אין גלות — מיט א‬ ‫בענקשאפט צו דער גאולה‬ ‫מיט דעם ווערט גוט פארשטענדליך דער מדרש (בראשית רבה פל״ג ו) אויפן פסוק "ולא מצאה‬ ‫היונה מנוח לכף רגלה״ ‪ -‬די יונה האט נישט געפונען קיין רוה פלאץ פאר איר פוס‪ :‬ווען זי‬ ‫וואלט געפונען א רוה פלאץ‪ ,‬וואלט זי נישט צוריקגעקומען‪ .‬אזוי אויך שטייט (איכה א‪ ,‬ג)‪" :‬היא‬ ‫ישבה בגוים לא מצאה מנוח״ ‪ -‬זי איז געזעסן צווישן די פעלקער און נישט געפונען קיין‬ ‫מנוחה; ווען די אידן וואלטן געפונען מנוחה‪ ,‬וואלטן זיי נישט צוריקגעקומען‪ .‬און אזוי אויך‬ ‫שטייט (דברים כח‪ ,‬סה)‪" :‬ובגוים ההם לא תרגיע ולא יהיה מנוח וגו׳״ ‪ -‬צווישן יענע פעלקער‬ ‫וועסטו נישט האבן קיין רוה און קיין רוה פלאץ; זעט מען‪ ,‬אז ווען זיי וואלטן געפונען מנוחה‪,‬‬ ‫וואלטן זיי נישט צוריקגעקומען‪.‬‬ ‫לכאורה‪ ,‬וואס האט די יונה צו טון מיט דעם גלות און די גאולה פון כלל ישראל? נאר לויט‬ ‫דעם וואס מיר האבן געזאגט‪ ,‬איז דאס פארשטענדליך‪ .‬פונקט ווי די מדה פון דער יונה איז‪,‬‬ ‫אז זי געפינט נישט קיין מנוחה‪ ,‬נאר גייט ווייטער אויף איר וועג ביז זי קומט אן וואו זי וויל‬ ‫אנקומען‪ ,‬אזוי זענען די אידן צוגעגליכן צו א יונה‪ :‬זיי האבן נישט קיין פולע מנוחה‪ ,‬נישט אין‬ ‫זייער עבודה און נישט אין‬ ‫זייער גלות‪ ,‬און זייער הארץ‬ ‫שוין קרוב צו צוויי טויזנט יאר‬ ‫בענקט שטענדיג צו זייער‬ ‫מקור און צו זייער פאטערס‬ ‫וואס אידן בויען הייזער און‬ ‫הויז‪.‬‬ ‫בתי מדרשים‪ ,‬שטעלן אויף‬ ‫שוין קרוב צו צוויי טויזנט יאר‬ ‫ישיבות‪ ,‬ציען אויף משפחות‬ ‫וואס אידן בויען הייזער און‬ ‫בתי מדרשים‪ ,‬שטעלן אויף‬ ‫און פארדינען זייער פרנסה‬ ‫ישיבות‪ ,‬ציען אויף משפחות‬ ‫צווישן די פעלקער וואו זיי‬ ‫און פארדינען זייער פרנסה‬ ‫צווישן די פעלקער וואו זיי‬ ‫געפינען זיך‪ .‬אבער אינמיטן דעם‬ ‫געפינען זיך‪ .‬אבער אינמיטן‬ ‫טאג־טעגליכן לעבן האט דאס‬ ‫דעם טאג־טעגליכן לעבן‬ ‫האט דאס אידישע הארץ‬ ‫אידישע הארץ קיינמאל נישט‬ ‫קיינמאל נישט אויפגעהערט‬ ‫אויפגעהערט צו בענקן אהיים‪.‬‬ ‫צו בענקן אהיים‪ .‬דריי מאל א‬ ‫טאג ווענדן זיך אידן צו ירושלים; ביי יעדע חתונה צעברעכט מען א גלאז; ביים ענדע פון יעדן‬ ‫סדר און יעדן יום כיפור‪ ,‬און אפילו ביים ארויסגיין פון דער סוכה‪ ,‬זאגט מען "לשנה הבאה‬ ‫בירושלים״‪.‬‬ ‫מיר לעבן צווישן די פעלקער און מיר מיהעֿןֿ זיך אנצוהאלטן דאס אידישע לעבן איבעראל‬ ‫וואו מיר זענען פארשפרייט געווארן‪ ,‬אבער דעם גלות האבן מיר קיינמאל נישט באטראכט‬ ‫אלס דאס ארט וואו מיר זאלן בלייבן אויף שטענדיג‪.‬‬ ‫עולת שבת ‪ -‬מונקאטש‬ ‫י‬ ‫דאס איז דער באדייט פון די ווערטער פונעם מדרש‪" :‬ווען זיי וואלטן געפונען מנוחה‪ ,‬וואלטן‬ ‫זיי נישט צוריקגעקומען״‪ .‬פונקט ווי די טויב‪ ,‬ווען זי וואלט געפונען א רוה פלאץ‪ ,‬וואלט זי‬ ‫דארט געבליבן און נישט צוריקגעקומען צו נח‪ ,‬אזוי אויך‪ ,‬ווען די אידן וואלטן זיך צו באקוועם‬ ‫געשפירט אין גלות‪ ,‬און די קהילות וואס זיי האבן אויפגעבויט וואלטן געקענט אינגאנצן‬ ‫בארואיגן דעם טיפן בענקשאפט פון זייער הארץ‪ ,‬וואלטן זיי געקענט פארלוירן ווערן צווישן‬ ‫די פעלקער‪ .‬אבער דוקא דאס וואס זיי האבן נישט קיין פולע מנוחה‪ ,‬און ווילן נישט אננעמען‬ ‫די באקוועמליכקייטן פון גלות אלס אן ערזאץ פאר די גאולה‪ ,‬האלט לעבעדיג אין זייער הארץ‬ ‫דעם בענקשאפט צו זייער הייליגן ארט‪ .‬דער בענקשאפט טראגט אין זיך די הבטחה‪ ,‬אז זיי‬ ‫וועלן נאך צוריקקומען צו זייער הייליגן שורש און אויסגעלייזט ווערן מיט א גאולה שלימה‪.‬‬ ‫‪"ਪ‬ילכו מחיל אל חיל״‬ ‫דאס איז די עבודה וואס אונזער פרשה לערנט יעדן איד‪ .‬א מענטש קען זיין אן "איש צדיק״‪,‬‬ ‫דינען דעם אייבערשטן מיט אן אמת און אנקומען צו א חשוב'ע מדרגה‪ ,‬און דאך זוכן מנוחה‬ ‫און זיין צופרידן מיט דעם וואס ער האט שוין דערגרייכט‪ .‬אבער דער חילוק וואס די תורה‬ ‫ווייזט אונז צווישן נח און‬ ‫אברהם אבינו לערנט‪ ,‬אז עס‬ ‫דער חילוק צווישן נח און‬ ‫איז דא א העכערע מדרגה‬ ‫אין עבודת ד׳‪ :‬דער פעסטער‬ ‫אברהם אבינו לערנט‪ ,‬אז עס‬ ‫רצון שטענדיג צו גיין‬ ‫איז דא א העכערע מדרגה‬ ‫ווייטער און שטייגן העכער‬ ‫אין עבודת ד׳‪ :‬דער פעסטער‬ ‫‪ -‬לערנען נאך א בלאט‪,‬‬ ‫דאווענען מיט מער כוונה‪ ,‬זיך‬ ‫רצון שטענדיג צו גיין ווייטער‬ ‫נישט צופרידנשטעלן מיטן‬ ‫און שטייגן העכער‪ ,‬זיך נישט‬ ‫גלות‪ ,‬און נישט אויפהערן‬ ‫צופרידנשטעלן מיטן גלות‪ ,‬און‬ ‫צו בענקן צו דער גאולה‪ ,‬ביז‬ ‫דער אייבערשטער וועט אונז‬ ‫נישט אויפהערן צו בענקן צו‬ ‫צוריקברענגען אהיים‪.‬‬ ‫דער גאולה‪ ,‬ביז השי״ת וועט‬ ‫ויהי רצון‪ ,‬אז אונזער עבודה‬ ‫אונז צוריקברענגען אהיים‪.‬‬ ‫זאל זיין אויף אן אופן‬ ‫פון "ילכו מחיל אל חיל״‪ ,‬און דאס וואס מיר האבן נעכטן דערגרייכט זאל אונז נישט לאזן‬ ‫באגנוגענען זיך דערמיט און אפהאלטן פון דעם וואס מיר קענען מארגן דערגרייכן‪ .‬מיר זאלן‬ ‫זוכה זיין ווייטער צו שטייגן אין תורה‪ ,‬אין קדושה און אין קרבת אלקים‪ ,‬און נישט האבן‬ ‫קיין מנוחה ביז מיר וועלן מעורר זיין רחמי שמים אויף גאנץ כלל ישראל‪ .‬זיי זאלן געהאלפן‬ ‫ווערן מיט ישועות און רחמים‪ ,‬ברוחניות ובגשמיות‪ ,‬און אלע זייערע וואונטשן אין הארץ זאלן‬ ‫מקוים ווערן לטובה‪ ,‬וואו זיי געפינען זיך נאר‪ .‬און אזוי ווי די טויב איז צוריקגעקומען צו נח‬ ‫מיטן איילבירט בלעטל אין איר מויל‪ ,‬זאלן אויך מיר זוכה זיין צוריקצוקומען אהיים‪ ,‬זען ווי‬ ‫אונזערע האפענונגען און תפילות ווערן מקוים‪ ,‬און זוכה זיין צו די גאולה שלימה‪ ,‬בביאת בן‬ ‫דוד במהרה דידן ברוב רחמיו וחסדיו‪.‬‬ ‫אי‬ ‫פרשת נח‬ ‫נקודות למעשה בעבודת ד'‬ ‫היוצאות מן המאמר‪:‬‬ ‫•אל יעמוד האדם על מדרגתו שכבר השיג‪ ,‬אלא‬ ‫יהא מוסיף והולך בתורה ובעבודת ד׳‪" ,‬מחיל אל‬ ‫חיל"‪ ,‬וכל מדרגה שזוכה לה תהא בעיניו פתח‬ ‫ושער לעלות למדרגה שלמעלה הימנה‪.‬‬ ‫•שלא תהא מנוחת העולם הזה מעכבתו מלצאת‬ ‫מגדרו בעבודת ד׳‪ ,‬אלא יהא האדם נכון לוותר‬ ‫על מנוחתו במקום שעבודת קונו תובעת ממנו‬ ‫להתאמץ ולהתעלות‪.‬‬ ‫•להתחזק בעבודת ד׳ אף בשעת יגיעה‪ .‬ילמד האדם‬ ‫מן היונה‪ ,‬שאינה מוצאת מנוח אף בשעת יגיעתה‪,‬‬ ‫שלא להירתע מן העמל והיגיעה‪ ,‬אלא יוסיף אומץ‬ ‫בעבודת קונו‪ ,‬עד שתהא היגיעה עצמה מסייעתו‬ ‫לעלות מעלה מעלה‪.‬‬ ‫•כשם שישראל אינם מוצאים מנוח שלם בגלותם‪,‬‬ ‫ולבם נכסף תמיד אל מקורם ואל בית אביהם‪,‬‬ ‫כך אל ישלים האדם עם ריחוקו מאביו שבשמים‪,‬‬ ‫ולא ישלים עם גלות נפשו‪ ,‬אלא יעורר בקרבו את‬ ‫הכיסופין להתקרב אליו‪ ,‬ומתוך כך יזכה לצאת‬ ‫מגלותו ולשוב אל צור מחצבתו‪.‬‬ ‫עולת שבת ‪ -‬מונקאטש‬ ‫בי‬