פניני חלקינו בתורתיך - אידיש · Pninei Chelkeini Besoirusechu - Yiddish — נח (2026-10-12)

שנ ה א ׳ — ג ל יו ן ה ׳
פ רשת נ ח תש פ ״ז
מב ו א
פ ריי ל יך -א פ י ל ו ו ו ע ן ע ס ט ו ט ו ויי
באקאנט איז דאס ווארט פונעם קאצקער רבי׳ן זי״ע בטח ו ן אי ן אי ם אי ז אז ו י שטאר ק ,אז ז י י ו ו י י ס ן :ע ר ו ו ע ט פ א ר גא נ ג ע נ ע ל י ל ש מ י נ י ע צ ר ת ה א ב א י ך ז ו כ ה ג ע ו ו ע ן
אויף דער גמרא )סנהדרין צב ,(:אז נבוכדנאצר האט ז י כ ע ר א ל ע ס א י ב ע ר ד ר י י ע ן ל ט ו ב ה ו ל ב ר כ ה ,א ו ן מא ת ו מיטצוהאלטן די הקפות ביי כ״ק מרן אדמו״ר מוויען
אנגעהויבן זאגן אזעלכע שיינע שירות ותשבחות ,ביז לא ת צא ה ר ע ו ת . ש ל י ט ״ א .ו ו י ז י י ן מ נ ה ג א י ז י ע ד ע ס י א ר ,ר ע דט ד ע ר ר ב י
ע ר ה אט גע ו ו אלט מי ט ז י י פ אר שע מע ן די שי ר ו ת פ ו ן או י ף דע ם ו ו ע ג ק ע ן מע ן או י ך טי י טשן דע ם פ ס ו ק בי י דע נ ע כט י ו ם טו ב פ אר די ה ק פ ו ת ,או ן ו ו אר ע מט אן
ד ו ד ה מל ך .א י ז ג ע ק ו מ ע ן א מל א ך א ו ן א י ם ג ע ג ע ב ן א )שמות לא ,יג( :״אך את שבתותי תשמורו״ .דער אור ד י ה ע ר צ ע ר פ ו ן ד י פ א ר ז אמ ל ט ע א י ד ן צ ו ד ע ר ע ב ו ד ת
פ אטש או י פ ן מו י ל. ה ח י י ם ה ק ד ו ש ש ר י י ב ט ) ש ם ,ט ז ( ,א ז ד י נ שמ ה י ת י ר ה ה י ו ם .או י ך ה י י -י אר ה אט מע ן גע ה ע ר ט ו ו אר ע מע
ה אט דע ר ק אצק ע ר ר בי גע טי י טשט :מע ן ה אט וואס קומט צו אן איד שבת קודש שטאמט פון אגאר ד י ב ו ר י ם ,ו ו א ס ה א ב ן א ר י י נ ג ע בל א ז ן א ח י ו ת א י ן ד ע ר
ג ע ו ו א ל ט ז ע ן צ י ע ר ו ו ע ט ו ו י י ט ע ר ז י נ ג ע ן א ו י ך נ אכ ן הויכע עולם ,וואו עס איז נישטא קיין עצבות ,נאר עונג שמ ח ה .צ ו ו י ש ן ד י ו ו ע ר ט ע ר ו ו א ס ד ע ר ר ב י ה א ט
פאטש .דוד המלך האט געזונגען אין אלע מצבים .אויך און שמחה .דערפאר דארף מען שבת אוועקלייגן די ג ע ז אגט ש מ ח ת ת ו ר ה ב י י נ א כ ט ,א י ז ג ע ו ו ע ן א ז י ס ע ר
ו ו ע ן ע ר א י ז ג ע ו ו ע ן ג ע י אגט א ו ן ג ע פ ל אגט ,ה א ט ע ר ו ו א כ ע ד י ג ע ע נ י נ י ם א ו ן מל א כ ו ת ,א ו ן ז י ך פ י ר ן ו ו י ע ס געדאנק אויפן פסוק אין אונזער סדרה :״וישאר אך נח״.
נ י שט או י פ גע ה ע ר ט צו לו י בן דע ם או י בע ר שטן . פ א ס ט פ א ר ד ע ר ה י י ל י ג ע ר נ שמ ה . ר ש ״ י ז אגט ,א ז נ ח ה א ט ג ע ק ר ע כ ט ס א ו ן ג ע ש פ י ג ן ב ל ו ט
נ ב ו כד נ א צ ר ה א ט ג ע ק ע נ ט ז י נ ג ע ן ו ו ע ן ע ר א י ז ג ע ז ע ס ן דאס זאגט דער פסוק :״אך את שבתותי תשמורו״. פ ו ן דע ר שו ו ע ר ע ר אר בע ט צו שפ י י ז ן די בה מו ת או ן
א ו י פ ן ש פ י ץ א ו ן ג ע ה ע ר ש ט א י ב ע ר ד ע ר ו ו ע ל ט .אב ע ר א פ י ל ו ו ו ע ן ד י ז ע ק ס ו ו אכ נ ט ע ג ז ע נ ע ן פ א ר י ב ע ר מ י ט חיות .לויט אן אנדערן פירוש האט ער אמאל
נ אכ ן פ א ט ש א י ז ז י י ן ג ע ז א נ ג ש ט י ל ג ע ו ו א ר ן . שוועריקייטן און צער ,בבחינת ״אך״ ,קומט שבת קודש פ א ר ש פ ע ט י גט ד ע ם ל י י ב ׳ ס ש פ י י ז ,א ו ן ד ע ר ל י י ב ה א ט
און דער איד דארף זיך דערפרייען און מתענג זיין ,ווי אים געביסן .דאס ווארט ״אך״ ווייזט דא אויף צער און
דאס איז איינע פון די שיינע מדות פון אידישע קינדער.
ע ס פ א ס ט פ א ר ד ע ר נ שמ ה י ת י ר ה ו ו א ס ר ו ט א י ן א י ם . יסורים.
אין יעדן מצב האלטן זיי זיך פעסט מיט זייער אמונה
או ן אה בה צו ם או י בע ר שטן .אפ י לו אי נ מי טן דע ר צר ה די ווערטער דארפן אונז באגלייטן אויך יעצט ,נאך די ד ע ר מ י ט ה א ט ד ע ר ר ב י ג ע ט י י ט ש ט ד ע ם פ ס ו ק ) דב ר י ם
קענען זיי אים דאנקען ,ווייל זיי גלייבן אז אלעס איז הייליגע ימים טובים .אין בית המדרש ,אינמיטן דער טז ,טו( :״והיית אך שמח״ ,וואס חז״ל דרש׳ענען דערפון
צו ם גו טן . י ו ם -ט ו ב ׳ד י ג ע ר ד ע ר ה ו י ב נ ק י י ט ,א י ז ג ר י נ ג ע ר ז י ך ל ר ב ו ת ל י ל י י ו ם ט ו ב ה א ח ר ו ן לש מ ח ה .א ו י ך ו ו ע ן א
א ו י פ צ ו ה י י ב ן א י ב ע ר ד י ט אג -ט ע גל י כ ע ז א ר ג ן .א ב ע ר מענטש געפינט זיך אין א מצב פון ״אך״ ,ער טראגט
אזוי איז געווען ביי רבינו הקדוש מסאטמאר זי״ע ,ווען ו ו ע ן מ ע ן ק ע ר ט ז י ך צ ו ר י ק צ ו ם ו ו אכ ע ד י ג ן ל ע ב ן ,א ו ן ד י
ז י י ן ט אכ ט ע ר ר ח ל ע ״ ה א י ז פ ל ו צ ל י נ ג נ פ ט ר ג ע ו ו א ר ן א י ן מ י ט ז י ך ז אכ ן ו ו א ס ט ו ע ן א י ם ו ו י י ,א ו ן ע ר ה א ט נ א ך
ט ר ד ו ת ש ט ע ל ן ז י ך ו ו י ד ע ר פ א ר ד י א ו י ג ן ,ד ע מא ל ט נישט געזען זיין אייגענע ישועה -אויך דעמאלט זאגט
י אר ת ר צ״א .אי י דע ר דע ר ר בי ה אט אי בע ר גע גע בן די דארף מען באזונדערע כוחות זיך צו דערהאלטן.
שווערע בשורה פאר דעם רעביצין ע״ה ,האט ער זיך אים די תורה :״והיית אך שמח״ ,דו זאלסט זיין פרייליך!
ד ע ר א ו י ב ע ר ש ט ע ר ג י ט א כ ט ו נג א ו י ף א ו נ ז א ו י ך י ע צ ט ,
א ו י ס ג ע נ ו מ ע ן מ י ט א י ר א ז ז י ז א ל מ ק בל ז י י ן ד י ג ז י ר ה ווי אזוי קען מען דאס באווייזן? מיט אמונה אז דער
און אויך יעצט איז אלעס צום גוטן .דאס דארף מען
ב א ה ב ה א ו ן נ י ש ט מ ה ר ה ר ז י י ן א ח ר מד ו ת י ו י ת ב ר ך .א ו י ך ב א ש ע פ ע ר פ י ר ט ד י גא נ צ ע ו ו ע ל ט א ו ן ג י ט א כ ט ו נ ג א ו י ף
ג ע ד ע נ ק ע ן ,כד י נ י ש ט צ ו פ א ר ל י ר ן ד י ש מ ח ה א פ י ל ו ו ו ע ן
ב ע פ א ר ן א ר ו י ס פ א ר ן צ ו ד ע ר ל ו י ה ה א ט ע ר ג ע ז אגט ,א ז ע ס ק ו מ ט א ן ש ו ו ע ר .ל אמ י ר ד ע ר י ב ע ר א ב י ס ל י ע דן פ ר ט .אלע ס ו ו אס ע ר טו ט אי ז צו ם גו טן ,או ן דע ר
ע ר פ אר ט נ אר או י ף דע ם ת נ אי אז ז י ו ו ע ט ז י ך נ י שט ז י י ן א ו י ס שמ ו ע ס ן ד ע ם ע נ י ן ,מ פ י ס פ ר י ם ו ס ו פ ר י ם ,ב ס י י ע ת א מע נ טש ו ו ע ט נ אך ז ו כה ז י י ן צו ז ע ן די טו בה ו ו אס דע ר
ז י י ע ר צ ו ב ר א כ ן .א ו י פ ן ו ו ע ג ,ו ו ע ן ד ע ר צ ע ר ה א ט ז י ך דשמ י א . או י בע ר שטע ר ה אט אי ם אנ גע גר י י ט מי ט ז י י נ ע גר ו י ס ע
פ א ר ש ט ע ר ק ע ר ט א ו ן ז י ה א ט ז י ך צ ע ו ו י י נ ט ,ה א ט ד ע ר רחמים און חסדים .די אמונה גיט אים כח צו זיין
רבי זי"ע איר דערמאנט :דו האסט דאך צוגעזאגט דוד המלך זאגט )תהלים נו ,יא( :״באלקים אהלל דבר פרייליך ,אפילו בשעת ער איז נאך אין דעם ״אך״,
מ ק בל צ ו ז י י ן ד י ג ז י ר ה ב א ה ב ה . בה׳ אהלל דבר״ .רש״י טייטשט :״על מדת הדין ועל ע כ ת ״ד .
מדת הרחמים אהלל״ .פריער ,אויפן פסוק ״באלקים
ד ע ם ק ו מ ע נ ד י ג ן ש מ ח ת ת ו ר ה ,א י ן י א ר ת ר צ ״ב ,ה א ט אהלל דברו״ )פסוק ה( ,זאגט רש״י :״אף בשעה שהוא א י ך ה אב ג ע ט ר אכ ט צ ו צ ו ל י י ג ן א ש י י נ ע ט י י ט ש צ ו ד י
דע ר ר בי ז י "ע אי נ מי טן די ה ק פ ו ת גע טי י טשט דע ם בא עמי במדת הדין אהלל דברו ואבטח בו״ ,עכ״ל. ווערטער ,און דערמיט טייטשן דעם פסוק )תהלים קמ,
פ ס ו ק ) ת ה ל י ם ק מ ה ,ז ( :״ ז כ ר ר ב ט ו ב ך י ב י ע ו ו צד ק ת ך נ י שט ע ר שט ו ו ע ן די צר ה אי ז שו י ן פ אר י בע ר או ן מע ן יד( :״אך צדיקים יודו לשמך״ .דאס איז די מעלה פון
י ר נ נ ו ״ .ב י י אמ ת ׳ ע צ ד י ק י ם א י ז ד ע ר ע י ק ר ח י ד ו ש נ י ש ט ז ע ט ד י י ש ו ע ה ,נ א ר נ א ך א י נ מ י ט ן ד ע ם ד י ן -א ו י ך צדיקים :אפילו ווען זיי געפינען זיך אין א מצב פון
ב ל ו י ז א ז ז י י מא כ ן א ב ר כ ה א ו י ף ד ע ם ש ל ע כ ט ס א ז ו י ו ו י דעמאלט לויבט מען דעם אויבערשטן און מען ״אך״ ,ווען עפעס דריקט זיי אויפן הארץ ,הערן זיי נישט
אויף דעם גוטס .זייער מעלה איז נאך גרעסער :ווען די פ אר לאז ט ז י ך או י ף אי ם . אויף צו דאנקען און לויבן דעם אויבערשטן .זייער
ה מ ש ך ב ע מ ו ד ב׳
ה מש ך מ ע מ ו ד א ׳
דער הייליגער רוזשינער זי״ע ,וועמענס יומא דהילולא ג ע ו ו ע ן ק י י ן ק ר ו ב פ ו ן ד י מ ח ו ת נ י ם .ה א ט ע ר ג ע ט ר אכ ט : מ ד ת הד י ן ט ר ע פ ט זי י ,שט א ר ק ן זי י זי ך צ ו ל וי ב ן ד ע ם
ג ע פ א ל ט ג׳ ח ש ו ן ,ה א ט ג ע ז א ג ט ) ע י ר י ן ק ד י ש י ן ,ע מ ו ד אפשר איז דא עפעס א באזונדערע שייכות צווישן זיי, אויבערשטן נאך מער ווי פריער.
תק״י( ,אז א מענטש דארף זיך אפלערנען פונעם זייגער דע ר פ אר אי ז ע ר אז ו י פ ר י י לי ך . ״זפוכןר דירבטוטבוובתך ירבעידעןו״זיי -און
ו ו א ס ה ע נ גט א ו י פ ן ו ו א נ ט .א פ י ל ו ו ו ע ן ע ס ב ר ע נ ט, דערפאר דאנקען זיי .אבער ״וצדקתך ירננו״ -ווען זיי
א צי י ט שפ ע טע ר אי ז ע ר גע ו ו ע ן או י ף אן אנ דע ר ח ת ו נ ה ,
ווילאנג דאס פייער האט נישט דערגרייכט דעם זייגער זענען מצדיק דעם דין ,דעמאלט ברעכן זיי אויס אין א
און ווידער זעט ער דעם זעלבן איד טאנצן ,ממש ווי עס
א ל י י ן ,ג י י ט ע ר ו ו י י ט ע ר ז י י ן גא נ ג .ע ר ל א ז ט ז י ך נ י ש ט גע ז אנ ג!
שטע ר ן . ו ו א ל ט ג ע ו ו ע ן ז י י ן א י י ג ע נ ע ש מ ח ה .א י ז ע ר צ ו ג ע גא נ ג ע ן
צ ו א י ם א ו ן ג ע פ ר ע גט :״ ז אג מ י ר ,ב י ס ט ו ד ע ן א מ ח ו ת ן ד י ח ס י ד י ם ה א ב ן ד ע ר צ י י ל ט ,א ז גל י י ך נ א כ ן ז אג ן ד י
אזוי דארף זיך דער מענטש דערהאלטן .ווילאנג די ת ו ר ה ה אט ר בי נ ו ז י ך ו ו י דע ר גע נ ו מע ן טאנ צן מי ט
מיט יעדן וואס מאכט חתונה א קינד?״
י ס ו ר י ם ק ו מ ע ן נ י ש ט א ן צ ו ם ג ו ף ,ז א ל ע ר ז י י מ ק ב ל ז י י ן ג ע ו ו א לד י ג ע כ ו ח ו ת א ו ן א ש מ ח ה ע י ל א ה .״ ה ו א ה י ה
ב א ה ב ה א ו ן ו ו י י ט ע ר ג י י ן מ י ט ז י י ן ע ב ו ד ה .א ו ן א ו י ב ,ח ס האט דער איד געענטפערט מיט א פשטות :״דעם אמת או מר ״ -ע ר אלי י ן ה אט גע לע בט מי ט די ו ו ע ר טע ר ו ו אס
ו ש ל ו ם ,ק ו מ ע ן ז י י י א א ן צ ו ם ג ו ף ,ז א ל ע ר ז י ך ש ט א ר ק ן ו ו ע ל א י ך ז אג ן ,א י ך ה א ב נ י ש ט ק י י ן ש ו ם ק ר ב ה צ ו ד י ע ר ה א ט ג ע ז אגט .
מ י ט אמ ו נ ה א ו ן ב ע ט ן ד ע ם א ו י ב ע ר ש ט ן :ר א ט ע ו ו ע מ י ך , מ ח ו ת נ י ם .אב ע ר מ י י ן ה א ר ץ א י ז א ז ו י פ ר י י ל י ך פ ו ן ד י עס פאסט דא צו דערמאנען די ווערטער פון הייליגן
כד י א י ך ז א ל ד י ך ק ע נ ע ן ד י נ ע ן ,ע כ ת ״ ד . פ י לע טו בו ת ו ו אס דע ר או י בע ר שטע ר טו ט מי ט מי ר ,אז רבי'ן זי״ע אין דברי יואל )פרשת וישב ,דף ר״מ( ,וואו ער
אוודאי בעטן מיר דעם אויבערשטן ער זאל אונז ווייזן איך וויל טאנצן און אים דאנקען! גיי איך אריין צו ערקלערט פארוואס די אמהות זענען געווען עקרות,
זיינע חסדים ,און מיר זאלן נישט דארפן דורכגיין ח ת ו נ ו ת ,ו ו א ו א י ד ן ט א נ צ ן ס י י ו ו י ,א ו ן א י ך כא פ ז י ך מ י ט ו ו י י ל ד ע ר א ו י ב ע ר ש ט ע ר גל ו ס ט צ ו ד י ת פ ל ה פ ו ן
אזעלכע נסיונות .אבער אין יעדן מצב דארף מען זיך א י ן ד ע ם ר י נ ג .ז י י ט א נ צ ן פ א ר ז י י ע ר שמ ח ה ,א ו ן א י ך צד י ק י ם .
האלטן ביי דער עבודה ,בבחינת ״אשרי אדם שומע לי טאנ ץ פ אר ן או י בע ר שטן ,או י ף די ח ס די ם ו ו אס ע ר טו ט אמת׳ע צדיקים זענען מקבל די גזירות פונעם
לש ק ו ד ע ל דל ת ו ת י י ו ם י ו ם ״ . מי ט מי ר ! ״ בא ש ע פ ע ר בא ה ב ה .א ו י ף י ע ד ע כ ו ו א ל י ע ב י י ג ן ז י י ד ע ם
און נאך מער :די אמונה אליין אז אלעס איז צום גוטן, אזוי דארף אן איד קוקן אויף זיין לעבן :באמערקן די ק א פ ,א ו ן ז י י ע ר גא נ צ ע ת ש ו ק ה א י ז נ א ר צ ו ד י נ ע ן ד ע ם
או י בע ר שטן מי ט י ר אה או ן אה בה או ן טו ן ז י י ן ר צו ן .
איז ממשיך טובות און חסדים אויף דעם מענטש. פ י ל ע ח ס ד י ם ו ו א ס ב אגל י י ט ן א י ם ,א ו ן ז י ך ד ע ר פ ר י י ע ן
אנ דע ר ע י ס ו ר י ם בר ע נ גע ן ז י י דע ר י בע ר נ י שט דע ר צו צו
באקאנט איז דער פירוש פון הרה״ק רבי מיכל מי ט ז י י .
ב ע ט ן פ א ר ז י ך א ל י י נ ס .אב ע ר ו ו ע ן ע ס פ ע ל ן ז י י ק י נ ד ע ר ,
מ ז ל א ט ש ו ב ז י ״ ע ,ו ו א ס ו ו ע ר ט ג ע ב ר ע נ גט א י ן ס פ ה ״ ק און אויב עס דאכט זיך א מענטש אז עפעס פעלט אים, טוט דאס זיי יא וויי ,ווייל זיי ווילן איבערלאזן זרע
או ה ב י שר אל אי ן או נ ז ע ר ס דר ה ,או י ף די ו ו ע ר טע ר פ ו ן ז אל ע ר גע דע נ ק ע ן אז דע ר או י בע ר שטע ר ו ו י י ס ט ברוכי ה׳ ,דורות וואס וועלן דינען דעם אויבערשטן.
רש״י ביים פסוק ״ויבא נח וגו׳ מפני מי המבול״ :״אף נח בע ס ע ר פ ו ן אי ם ו ו אס אי ז גו ט פ אר אי ם . אויף דעם וועלן זיי זיך זיכער שטעלן דאווענען.
מקטני אמנה היה ,מאמין ואינו מאמין שיבוא המבול, ד ע ר פ א ר ז ע נ ע ן ד י אמ ה ו ת ג ע ו ו ע ן ע ק ר ו ת ,ע י י ״ ש .
ע ד ש ד ח ק ו ה ו ה מ י ם ״ .ו ו י ק ע ן מ ע ן ז אג ן א ו י ף נ ח ה צד י ק ד י ב ע ל י מ ו ס ר ה א ב ן ג ע ז אגט א ש י י נ ע ם מ ש ל .ו ו ע ן ד ע ר
און דאך ,ווען דער רבי איז אליין געטראפן געווארן מיט
אז ער איז געווען פון די קטני אמנה ,חס ושלום? רי״ף אדער דער רמב״ם לאזט אויס א דין ,זעצן זיך די
דער מדת הדין אין דעם ענין ,האט ער מצדיק געווען
ל ו מד י ם ה א ר ע ו ו ע ן צ ו פ א ר ש ט י י ן פ א ר ו ו א ס .ק י י נ ע ר
נאר דאס ווארט ״אמונה״ האט צוויי באדייטן .איינס דע ם די ן או ן ו ו י י טע ר גע די נ ט דע ם או י בע ר שטן מי ט
ז אגט נ י ש ט א ז ע ס א י ז ס ת ם א ו י ס ג ע פ א ל ן ; מ ע ן ו ו י י ס ט ש מ ח ה ו ב ט ו ב ל בב ) ו ו י ב א ק נ ט ה א ט ד ע ר ר ב י ז י " ע
איז דער פשוט׳ער טייטש ,צו גלייבן אז די זאך וועט
אז ע ס מו ז ז י י ן א טע ם פ אר ו ו אס דע ר ר אשו ן ה אט געזאגט דעם תורה ווען ער איז געווען ל"ג בעומר אין
ז י י ן .ד ע ר צ ו ו י י ט ע ר א י ז מל ש ו ן ״ ו י ה י א ו מ ן א ת ה ד ס ה ״
)אסתר ב ,ז( ,אויפציען און לאזן וואקסן .אין אמונה ארויסגעלאזט דעם דין .אזוי דארף מען קוקן אויף א מירון אין יאר תש"ו ,און מתפלל געווען אויף זרע של
ליגט א כח ממשיך צו זיין א זאך פון איר מקור און זי ז א ך ו ו א ס ד ע ר א ו י ב ע ר ש ט ע ר ה א ט כ ב יכ ו ל קיימא(.
ב ר ע נ ג ע ן ל י ד י ק י ו ם .ו ו ע ן א ן א י ד גל י י ב ט א י נ ע ם ״או י ס גע לאז ט״ בי י ם מע נ טש .או י ב ע פ ע ס ו ו אס ע ר מ ע ן ד ע ר צ י י ל ט א ו י ף א י י נ ע ם פ ו ן ד י צד י ק י ם פ ו נ ע ם
א ו י ב ע ר ש ט ן א ו ן פ א ר ל א ז ט ז י ך א ו י ף א י ם מ י ט א גא נ צ ע ר מיינט אז ער דארף האבן איז אים נישט געגעבן לעצטן דור ,וואס איז אמאל געווען אויף א חתונה און
אמ ו נ ה א ו י ף א ג ע ו ו י ס ע ר ז א ך ,ו ו ע ר ט ד י ז א ך נ מ ש ך א ו ן געווארן ,איז דאס זיכער נישט אומזיסט .עס ליגט באמערקט אן איד טאנצן מיט אן אויסטערלישער
קומט צו אים בשלימות. דערין א טובה ,נאר מיר זעען דאס נאכנישט. ש מ ח ה .ו ו י ו ו י י ט ע ר ה א ט ג ע ו ו א ו ס ט ,א י ז י ע נ ע ר נ י ש ט
נח האט אוודאי געגלייבט מיטן גאנצן הארץ אין אלעס
ו ו א ס ד ע ר א ו י ב ע ר ש ט ע ר ה א ט א י ם ג ע ז אגט .נ א ר ע ר
ו ו ע ר זע נ ע ן די אמת׳ ע מתח דשים
האט מורא געהאט ,אז דורך זיין שלימות האמונה
א י נ ע ם ק ו מ ע ן פ ו נ ע ם מב ו ל ,ו ו ע ט ע ר א ל י י ן ג ו ר ם ז י י ן ע ס א ו ן פ א ר ל א ז ט ד ע ם ו ו ע ג פ ו ן ז י י נ ע ע ל ט ע ר ן ,כד י צ ו ואלה תולדות תרח תרח הוליד את אברם את נחור
צו ברענגען .דערפאר איז ער געווען ״מאמין ואינו די נ ע ן דע ם או י בע ר שטן .ע בו דת ה ׳ אי ז גע ו ו ע ן דע ר ו א ת ה ר ן ) ב ר א ש י ת י א ,כ ז(
מאמין״ :געגלייבט האט ער ,אבער ער האט זיך ח י דו ש; די ע בו דה ז ר ה אי ז גע ו ו ע ן דע ר אלטע ר ו ו ע ג.
מע ן אי ז גע ו ו או י נ ט צו ר ו פ ן די ו ו אס גי י ע ן או ו ע ק פ ו ן
געפארכטן אז זיין אמונה זאל ממשיך זיין די פורענות, נ ו ,די ו ו אס ו ו אר פ ן אר אפ פ ו ן ז י ך דע ם ע ו ל ת ו ר ה ד ר ך ה ת ו ר ה ו ה מ צ ו ו ת ״ מ אד ע ר נ ע ״ אד ע ר
ב י ז ד י ו ו א ס ע ר ן ה אב ן א י ם א ר י י נ ג ע ט ר י ב ן א י ן ד ע ר ת י ב ה , ומצוות -וואס האבן זיי מחדש געווען? זיי גייען ״מתחדשים״ ,כאילו זיי האבן געטראפן א נייעם
ע כ ת ״ד ו ד פ ח ״ ח . דאך צוריק צו דעם וועג פון אמאל ,פון איידער דער וועג ,און די ערליכע אידן האלטן זיך נאך אלץ ביים
או י בע ר שטע ר ה אט או נ ז דע ר נ ע נ טע ר ט צו ז י י ן א ל ט ן .אב ע ר ו ו ע ן מ ע ן ק ו ק ט א ר י י ן א י ן ד ע ם ש ו ר ש
דע ר או י בע ר שטע ר ז אל ה ע לפ ן ,מי ר ז אלן אי ם ק ע נ ע ן
ע בו דה ! פ ו ן די ז אך ,ז ע ט מע ן אז ע ס אי ז פ ו נ ק ט פ אר ק ע ר ט.
די נ ע ן אלע או נ ז ע ר ע טע ג מי ט ר ח מי ם או ן אפ ע נ ע
ח ס ד י ם .ד י אמ ו נ ה א י ן א י ם ז א ל ז י י ן פ ע ס ט דער אמת׳ער חידוש איז דער וועג פון אברהם אבינו: מיר זאגן דאך אין דער הגדה :״מתחילה עובדי
צו אנערקענען דעם באשעפער און אים דינען מיטן עבודה זרה היו אבותינו ,ועכשיו קרבנו המקום
אי י נ גע ו ו אר צלט אי ן או נ ז ע ר ע ה ע ר צע ר ,אז מי ר ז אלן
ג א נ צ ן ה א ר ץ .א ו ן מ י ר ,ד י ש ו מ ר י ת ו ר ה ו ח ר ד י ם ל דב ר לעבודתו״ .תרח ,דער טאטע פון אברהם אבינו ,איז
א י ם ד י נ ע ן מ י ט ש מ ח ה ו ב ט ו ב ל בב ,ב י ז מ י ר ו ו ע ל ן ז ו כ ה ה ׳ ,ה א ל ט ן ז י ך פ ע ס ט ב י י ד ע ם ג ר ו י ס ן ח י ד ו ש . ג ע ו ו ע ן א ן ע ו בד ע ב ו ד ה ז ר ה .א ב ר ה ם א ב י נ ו א י ז
זיין צו ביאת גואל צדק במהרה בימינו ,אמן.
)הגאון רבי יצחק הוטנר זצ"ל( ג ע ו ו ע ן ד ע ר ו ו א ס ה א ט א נ ע ר ק ע נ ט ז י י ן בא ש ע פ ע ר
)ה ר ה "ח ר ' א ב ר הם י שע י ' ק ל י י ן ה י "ו (
בע
ע קב
םקתם
תווררת
ת
ז י י ן ז י י דן ,דע ר ה י י לי גע ר בע ל שם טו ב ז י ״ע ,אז ״ת י בה ״ פ ו ן ג פ רית איז גע ו ו א ר ן ע צי ג פ ר
תייבבהה״״ םצטהורב זית״עע,שהאז ל״ת אוריףהייאליוגועאררטב,עלאוןש ״ זאיייזן זימירדןמ,זדע פ ו ן ג פ רית איז גע ו ו א ר ן ע צי ג פ ר די ג ו ט ע מחשב ה ו ו א ס ה א ט
תיעבאהז״ מיייזנטמ:ר״משזתראה להאיר התיבה שתוציא מפיך״ -ז
ל ה ש ע ת ר ה צ ״ ן ו א , ט ר א ו ו א ף י ו א א עשה לך תבת עצי גפר וגו׳ וכפרת אתה מבית ומחוץ
שטת ורואאהסלגיהיאטיראהרותייסבהפוןשדתיויןצימאוימלפזיאך״ל -ליזיעכטאן,ז ״ : ט נ י י מ שיתת וע,צייד(ג.פר וגו׳ וכפרת אתה מבית ומחוץ בעכשפהר )לבךראתב גע ר א ט ע ו ו ע ט נ ח
דאס וואר ב כ פ ר ) ב ר א ש י ת ו ,י ד (.
דעיאי״סשו.וארט וואס גייט ארויס פון דיין מויל זאל לייכטן, אלה תולדות נח נח איש צדיק תמים היה בדורותיו את
אין מדרש הגדול שטייט ,אז די תיבה איז געמאכט תוםלדהותתהנלחך ננחח )אבירשאשצידית וק ,תט(מ.ים היה בדורותיו את
ע י י ״ש.
ט מאמכיט שטאיוייטפ,ן נאאזמדעין פתויןבדהעראיגזפ גריעת, גאיעןוואמרדןרפשון העגצדיוגלפר, האלאלהקי
אי ן ס פ ה ״ק ב י ת א הר ן שטי י ט :״צו ה ר ת ע שה לת י בה . ט ה א ל ק י ם ה ת ה ל ך נ ח ) ב ר א ש י ת ו ,ט (.
שרהט״ל.תידבאה.
ס סלפייה״כקטונביגתזאאלהסרןטושמטיאיכיטן :״צוצו דהרעםת ועוא אידןער א וגועעוולאכרעןרפוןדיעציאנגשפיר ,דאווירפןהנמאבמועלן פזוןענדעןער גפפארריטתי,לימגיט ביים סוף פון פרשת בראשית שטייט :״ויאמר ה׳ אמחה
וגועעוולאכרען.ר די אנשי דור המבול זענען פארטיליגט ט :״והיאאדממרה״ה.׳ אבמאחלדה
ט אס טו״.ל דמי האידיעסרט,לייאכזטודינגדיזבאולריסטתוורמהא וכיתןפלצוה דזעאלםן וזוייאןר פ תישימתעשלטיפיני באייתם הסואףדםפוןאפשררשתברבראא
גע ו ו אר ן . מהה״.תובלאדולתד
ט טע טןמפעוןלגומי עםדיבודריאבוברירוךתוהרוהא.ודתעפרלמהי זטאמלןאכזיי החיייוסתט,פונאז
אין אן אנדער מדרש ,בראשית רבתי לר״מ הדרשן ,האב דאעתרנהאאךדהםייבאטשרזיךבראןא אונזער סדרה :״אל
ד א ה י נ פ ל ע מ י ת
ת
ת ::ו״ואאס האבן די
ו ד ל ו ת ה ל נדחע״.רנדאאךרףהיימבעטן זפיךאראשןטיאיוןנזדעירשיסידכורה
צחייורותפיפוםנ .די אותיות פון ״צהר״ קענען זיך
ע ט ו ג ן ע מ ט כ א מ ט י מ ר ע ד . א ו ה ך ו ר ב א ר ו ב ם ע אייןךאגןעאפנונדעען:ר ״מלדךרגשפ,רב-ראאשבילתלרהבםתיגפלררי״תמ״.הדדעררשן,מדהראשב א
צציוזרואפמיעם.נשטדיעלן אאוויתיףותדרייפוןאופנ״יצם:הר״צה״ר,קענצרע״ןה זאיוןך ש שיהיכואותי:סווצואמסעהקןאבןדעדםי טיעיןר דגיזיר נתוח״ל.דודתארפףוןמ נעןח פמאירטש ד
ט,פופנאעןר:וו״אלסך גהפארט-דאעברלאוליהבםע גרפשריטתע״ר .גדעעהריימסןדרנח פאירךעגגע
אווןן ש? פ ו ן נ ח מי ט דע ר גז י ר ה או י ס צו מע ק ן דע ם תועלנדטות
עןם:דעצרהפ״ורן ,״רצרצ״הה״ ,א מיאיכאטופמני רצוצז״אה.מדעונרשךטדעעלרן עאוביוףדהדר סןץנ?ח שויטבקעיירןשאטנדערערגעעההייאל נפערמעגעןט,דופואקראוועאצסי גהפאר,ט אדוןע נריא מ
שעטןנ׳דסע גרופטוןן ״ררצצוןה״,אואיוףן רמצע״ןה.אידזורמךמדשעירך עדבועדםהאמויאבכעטר מ נ ע מע ן דו ו ק א ע צי גפ ר ,או ן נ י שט ק י י ן אנ דע ר ע ה אלץ ? מע נ טש?
שיי״ךש.דעם אויבערשטנ׳ס גוטן רצון אויף ר ב י י ש מ ע א ל ז אגט ,א ז ו ו ע ן ד ע ר ג ז ר ד י ן א י ז לאמיר פריער דערמאנען די גמרא )עירובין יג ,(:אז מען
מ,מעי דמעעןר וואיעזלט רפבאירחיתשמ׳מעעטאלגעוזואאגרטן ,אואיזף דווורעןהמדבעורל ,גאיזזר אודייךן אואייףז להאאמטירזיפךריצעוזראדמעערנמגאענרעעןכדניטגמארוןא )בעאירשולביאןסיןג,(::״נאוזחמ לעון
ד ע ר ו ו ע ל ט ,ע י י ״ ש . אבמרענאגעיורתערכנטמשאנוןברבא״א.שלדאערסן :מ״נהורחש״לאו
ד י ס פ ר י ם ה ק ד ו ש י ם ז אג ן א ו י ך ,א ז א י ן ד ע ם פ ס ו ק ל י גט מיל,ט זאיייז אאיוןיגךפארוייתף. מבו אונייףדודןוורועהרן מ׳עעווטאגרןעוועאררזןאל תג נפחא נרגחזר להאאדטם זיךשלצאוז נ
שיוםב זה.אגןדעארויך,באארז אמייןםדעחיםיפםסושקרילייבגטט מזריםאויהףקדותש דאי רספ אוימביעטרזישיטאן,ין וגויפריעתס. חרנגנזרח גהעואוטארגןעעפרונזעאןל נחיןדוןביויוםערן ננא םערשטל)אסוף מסכת מכות( ,אז מען האט געציילט די
א ״ ש ר ה מ ר ע ד . ״ א ר ב נ ש מ ר ת ו י א ר ב נ לעראדקל
)אפררשתנו ,אות טז ,ד״ה צהר תעשה לתיבה( ,אז ״צהר״
ט ב י י ר ש ם י י ח ם י מ ר א ב ר ע ד . ה ב ו ש ת ף י ו א ז מ נשאטריינטח)בהראאטשיגתעו,פוחנ(:ען״ונחןח מביציאםחןא״ו.יבערשטן ,ווי עס מאעןמהעארטלגאעצתייעלשטה׳דסי מרצוקות און געפונען אז עס זענען ד
ז א , ( ת ו כ מ ת כ ס מ ף ו ס ) ט ר ע ל ע
)אפיזרשאתלנו,שוןאופתוןט״ז,צהד״ריהם״צ.הנרחתהעאשטהגלעתדיאברהפ(,טאבזוי״עצןהרד״י ש ט י י ט ) ב ר א ש י ת ו ,ח ( :״ ו נ ח מצ א ח ן ״ . ס ס״פוהנעמןצואוזתעלסאזעתנעעןשדהאקמעגעןר רלמא״חתעמשצוהו׳ת ומויצוועתשיןא:וןשגע
ה א ט ד ע ר א ו י ב ע ר ש ט ע ר ג ע ז אגט :א ג ז י ר ה א י ז ש ו י ן
סן עדיר אע תייזבהא בליישוטןאגפ,וןא״זציהערדיעםר״ .זנאחלהזאעןט אגועןדפאררעפגןט ובווי א
עןן האראויטסדאעוירף נאוחי,באעברעשרטעערר אגיזעזדאאגךט:א אצדגיזקיראהון אמיזען שקוי מו״חא מהצפווסתד ת דלעאריתבעעשרהנעקנעטגןערר צ ועוישעה.שידן:ערשמס״ענהטמשצואויז
אועיןבעאורןשפטרעערגןבורועאנסגטעאר טיובט.הווביעיטטעאגר ,זיאיזזיאעגןדעאזר דזעארל ז ת אןהניפשסטד
טףפנאחר,לאירבן.ערצוערריקאיציזעדןאדךי גאזיצרדיהקקאעוןןממעעןן אקויעןך שוי
אירוםינסי א א טןשעאסי וואלט אים בעסער געווע
ו צ ר ע ט נ ע נ ר ע ב י ר ע ד ז ועוישצהו .אדערירוומח,ענאו
א טובוט.ל,וואעוןט עארפ זשייר זוואגעןלןאזזידיערתשאוויבבהערטושן,טועויר בחזר״עלנגזטאגן מ שואאפןריצווווחו,עארון,ן עעכסתו״ודא.לט אים בעסער געווען נישט ובויא צ
טרןד.עצרוראיויקבציעערןשדיט געזרירגהעטקוןען? מעערן האואיטך נאיישםטנ.י ושוטאספאהראלי
)מבברואל,שיאותןראבפהשל,רז(ו,ועעלכןת״זידי .תשובה טון ,ווי חז״ל זאגן בא ש א פ ן צ ו ו ו ע ר ן ,ע כ ת ״ד .
א טכןדעאר תאיויבבהעפרוןשטעעציר גגפער,טווןו?אעסראיהזאט אא נאיישםטג.עווהיאיססןהמ או י ב אז ו י ,פ אר ו ו אס ה אט דע ר או י בע ר שטע ר י א
)ב ר א ש י ת ר ב ה ל ,ז ( ,ע כ ת ״ ד .
דער בית אהרן טייטשט ״ופתח התיבה בצדה תשים״: לאישםוןגפעוןהיגיפסרןית .אזוי איז די גזירה געבליבן אין קראפט,
א ז י א ס א ו ו , ר פ ג י צ ע ן ו פ ה ב י ת א ן כ א מ ש? ה אט דע ר או י בע ר שטע ר י א מרעונוטאס שאפאןזויד,עםפא באואיב
ם״ט: טירןר פטיאירטאשבטע״לו תשובה .אויב ער קען ניש
י ש ת ה ד צ ב ה ב י ת ה ח ת פ ערס באייזת אאה דדא שונןחפואןיזגפגרעירת.אטאזעוויועאיטז גדיעוגוזיאררן,ה געעכבת״לידב)ןועאיייןןקררשא״יפ(.ט, לאון בא ש א פ ן ד ע ם מ ע נ ט ש ?
מען קען זאגן ,לויט די ווערטער פון חז״ל )קידושין מ,(.
דאראיינקומען דורכן גרויסן טויער ,זאל ער אריינקומען
ט ש י נ ן ע ק ר ע ב י ו א . ה ב ו ש ת ל ע ב א ר א פ ר י ט א ז י א ס א ו ן נ ח א י ז ג ע ר א ט ע ו ו ע ט ג ע ו ו א ר ן ,ע כ ת ״ד ) ו ע י י ן ר ש ״ י ( .
דאס ווארט ״תיבה״ מיינט דאך אויך א ווארט .לויט די שקטיעדורשימןצמר(.ף, מזעןאקעגןו זטאעגן,מלחוישטבדהי וואיעזרטדעערר פואןויחבזע״רל )
אוטמיערן פדווןרדכןערגרזויייסט.ן דטואיסערא,יזזאדלערערעניאןריפיונןק״וחמתערן דאוררייךנק א
ט.בודדא״,סעאכיזת״דד.ער ענין פון ״חתר ט.וקלו״יעטשדיה טלןדאאךראמוזיךאיאנ ועוםארפס תיירבהב״ייגמיעינפא שויאםראטיז״מ דמאדרס ו טעערר נמיצשרטף חשאבויהברעערכשנט טעדמער לאזמעאש גה,וטאעבעמרחאשבשהלעאכיז
לדוורחךתיארטהירמתפוחןתדכעסראזייהכ למךדרתשביתם עאיצזי גמיפרר״:בייאגנעשפטאאלןטאדרעמםזוואיאנרעטם״גפפסוריקת״״עזשאלה שט
לו חתירה מתחת כסא הכבוד״ ,עכת״ד. ש עןעכדנעטרערמענינט ולוימעאשהמ,עאשבהע.רביאי שאלעמכצטועת מעחששהבהק ר
טע-ם ״וועאציר גטפ״רג״.פרדייתג״זזיראהל שטוואאטר ד לעךר זתיבךתמעאצכין גאפןר״א:נאדנער ש
א ו י ך א י ן ס פ ה ״ ק דב ר י ש מ ו א ל פ ו ן ה ר ה ״ ק ד ע ר ר ב י ר ׳ מצפואתר עדשערה גוקטער מחשבה און
ט נ ע מ ר ע ד ן ע שאה.רדבייניעןאסיי ודויעריאבעמרע פ
ש״מעו )אפלרפשוןתנהו(רהש״טקיידט,עראזר״בציהרר׳ שוימךעלאיקןאסמפניה״קלקשדבבורריג זי א ה ר י זג י ד
מיאבכן,ן אאןבעארנדדעאס איז פאר אים איבערגעדרייט
. ״ ר פ ג י צ ע ״ - ט ר א ו ו ר אעירז זגיעךבל דסיעיריפבאערןר טפוןארדידינמעצןוה,סייבעפתארביידעארלגאוטתעערשמה וחושעברהט אעוןר
שיטכייטיטג,קאיזי ״טצפהורן שיבזורמגרזימ״זע )אופירףשדתנעור( ל מנביהק״ל א שלהקלאתי שעמע ת ט גאיעזווגאערןבלליטבון,בהא;באענרשדטאאסט גאיפזריפתארהאאטיםעראיבבאעקרוגמעעדןריעיצי טאבראןשטוטןרדאיפמטצובלה,ויזבעפתארבןייטאראלכאטןת.עשה ווערט ער נסיייש פ
אווןן שוקיביה,ט פ שושבהה.ל״תפיבתהח״ האיתזיבמה״רמאזיזאוידףערדעפרתחליכהטתיג תע ת גגפעורואצורןוולעטרוןבגהע;ראאנטשעוטואעטט.גפרית האט ער באקומען עצי נ י ש ט בא ש ט ר א פ ט בל ו י ז פ א ר ן ט ר אכ ט ן .
שיוזן דפועןר אפתמחארהב,ת ושווייבלה ,מיאוטן שיתםח״ האיתזיבאה״לא ״תבשצודבהה.ת״פ ג פ ר צ ו וו ע ר ן ג ע ר א ט ע וו ע ט . ווען מען רעכנט צו די גוטע מחשבות צו די גוטע
ט אויך דאס ווארט ״כפר״ קען מיינען א פדיון ,עפעס ומועעןשימם,ען וורעערכטנטדעצור דציד גוהטזכעותמחגרשעבוסתערצופונדיעםגוטצדע
טן ימיצר ״קבלצוגדעה תתחשביוםל״ותאידזאראף למשעוןן מפלוןחמאה מהאארלב,טן וומיייל ס סטוואאנרשטט״אכטפר״א צווייטער זאך .אזוי שטייט
ע פ ע , ן ו י ד פ א ן ע נ י י מ ן ע ק ואוויאךס דקואמ ערד שודין יהזאכגוותט גפראערןסעמרענפטונשעאםז צ טרדטעםדעאירז צ המחעושביה.ם,לוויוע
הקרלועג.ע תחבולות דארף מען מלחמה האלטן מיטן יצר
הרע. שסעיהקוו מג ,ג( :״נתתי כפרך מצרים כוש וסבא תחתיך״,
ט י י ט ש י ו ז א . ך א ז ר ע ט י י ו ו צ א ט א ט ש נ א ט מ )ויוא ט גדעעווםאארין.ז שוין יא גוט פארן מענטש אז ער האיחזובבהא.שלואיפן
״ ת ח ת י י ם ש נ י י ם ו של י ש י ם ת ע ש ה ״ א י ז מ ר מ ז א ו י ף ד ר י י שנטת״תכיפכרפךר״ךממלצשרויןםפכדויושן.ו דסבאאס תקחעןתיזיךי״ן, ט,ייג(ט :״
שערישהו״ימג )יאון א י ז בא ש א פ ן ג ע ו ו א ר ן .
מרעירישןנייתםשוובשהל.י דשייםערתשעטשעה״איאז,יזאזמרממעזן אטוויטף ד ״מתדחריתגיויתם אי טמבשיוןת ופדמיוחןו.ץדבאכספרק״:עןמזייין מיז טאיייןט״ושכטפ ״רכתפראךת״המל דאועןרררש״ דאס איז אבער נאר ביי אנדערע עבירות .ביי עבודה
שרבעה מעבציטרורףת.לבמייעשעבה,ו ודויה טיע אמנחדע ארעכבי זדראהסאיאזיזאואיבךעאר נ
שןטאעיזאינז,אךאזנימשעטן עטווסטקמאעירן שות,בה.אבדיערערמע נמידשריטגוקיתיןאיעןביתרו תראוותעהטמנבחי זתיךומאוחיוסץליביזכןפרפ״ו:ן דמיעטר תימבזהאפיוןן ״ועכציפרגפ ערר רדדע מרח ושובאהס זמינצדטירגףט למימטעשעבה,ו ודוהי
של
תןתאאיהז .נדאיךצנויוישיטטעעואסיזק ,אאיזן נמיצשווטתקי-יןדעאבסיראויתז ,תאבשועברהמע טינת.ח זיך אויסלייזן פון דער גדזירה צו ווערן נידון מיט גפר
ע ו ו ר פ ג י צ ע ן ו פ ה ב י ת ר ע זדיר גהמאריזא זאואיגךטאדארט .איינע
ע ט כ ע ל ש
טעמעאןיז,טואטז טו-ט דאואיסך אמיצזוותת.שואבוןה די דריטע איז ,אז
י י ו ו צ י ד . ה א ת ת מצעוןות מ גז י ר ה צו ו ו ע ר ן נ י דו ן מי ט גפ ר י ת . זדיר גהמפראארזלאיגרטט דדאעררטי.באעיירנ די מעלה ,ווייל אויך זיינע
ה ד ו ב ע ט י מ ט ג י ד נ י ז ס א ו ו ר ע
א שי י נ ע ר ר מז דע ר צו :די ו ו ע ר טע ר ״ת בת ע צי גפ ר ״ זשרלהעכפטאערלמירחטשבדועתרויובעערןר אידים גמעערלעה,כנ וטויויויל מאעוישךיםז.יינע
טןאיקזו,נואז -מדעאןסטאויטז טע סדדיזיידןרימי שןובטוהטכדאיויזךיךמצצווומת.תאחון תע מ זאענשעיןינבעגירמרטמרזיאד ״עורהצייו:נודיהגוזורעהרטבעמרקו״מתהבתעועמצדית,ג ופנרח״
שלעכטע מחשבות ווערן אים גערעכנט ווי מעשים.
שוובבהה כעידילאזיה.ך עצור מענתדחיגסטד זמיייןט מדייטןהייקלוינגוע-וודעארסטעאיר:ז תש ת זנצענל״ע,ןמביגטיןמכטורליל.א ״והיינו הגזרה במקומה עומדת ,ונח דאס איז געווען ביים דור המבול .אויף זיי שטייט ״כי
שועב והועמראטהעברה: שיהםייתליג ש׳ו יברהאנעוילנפאלה.אועתר לעהנידויתגטמןמיהטעודי ״תוה נצל״ ,מיטן כולל. אהאיזה גאערוץועןחבמייסם דמופרניההמם״ב,ול.אואןויףזייזייהשאטביןיטא״ויכךי דמאלס
״אומה׳ן ינרצאחנוס נלפהלואעודת״ ,לעהכי״ול.ת מן העושים תשובה מאהבה ) ה ר ה ״ ח ר ׳ א ל י ׳ ר י י כ מא ן ה י ״ ו ( סדהמפזנריהה.ם״ב,יי אזויןי זאיייז דהעארבןחשאוביוןך
)הרה״ח ר׳ אלי׳ רייכמאן הי״ו( גמעלזינדיגט מיט עבו
מ ח ץ ר א ה ה א
אמן נצח סלה ועד״ ,עכ״ל. ט זביייי בזיעיסעאירז גדעועורעןחניששבון וגויעזדינעדריגגטעוומעיןטאזעבעוסדהוו זארלה.
עס איז מיר בייגעפאלן צוצולייגן נאך א רמז .״בצדה״ א ל יכטיגקייט אין יע ד ן ו ו א ר ט ט
סןאימזעןמיצרעבטייייגלען:פא״לבןצדצוצהו״.ליידגין גנמארךאאזראגמזט) .״במנצחדוהת״ ע א ל יכטיגקייט אין יע ד ן ו ו א ר ט ט
ובויאדשעארפןגעצווו ועוןעארזן .עדסערוופאאלרטאיזיזיאבויעףסזעייר נגגזעורוגעןעונויאשרן:
קע
אוות מוראארןזאמגיטט )אמןנח תוהוואעדרםן.״.דערפאר איז אויף זיי נגזר געווארן: ״באאמשחאהפןאצ
ת ט :א״יבזצבדאהש״.אפדןי גגעו כקטע:ן( ,מאעזן דיצ ועוטעייללן צהר תעשה לתבה וגו׳ ופתח התבה בצדה תשים
ש,הטז(ל.תבה וגו׳ ופתח התבה בצדה תשים
כה״ט:א( ,,וואיזילדיזיוואעיזלטענאלייזך בצאושאןאפאןכגסעדווראה,רןוומאיסט אאיןז אאופתן )צבהרראשתיעת ו ״אמחה את האדם״.
פהו״ןא,אווונייטןל ,זיאוןאיוזועערנלעיךס וצווילאןאראוכיססגדיריןה,קוועןאסאראוייזסגאייפן.ן ) ב ר א ש י ת ו ,ט ז(. י ע צ ט פ א ר ש ט י י ט מ ע ן ד ע ם ה מ ש ך .נ א ך ״ אמ ח ה א ת
שיןט. פפואןרואוונאטסן,איאזוןדוועעררליענסק ועורילפיאסרועילסעגייפןונקעעםן הא״רואי נסיגי
די מפ ר שי ם פ ר ע גן )ע י ׳ בס פ ה ״ק או ר ח לח י י ם ( :די ת ו ר ה שך.אננדאעךר ״שא גמעחווהעןאת- יהעאצדטם״פזאארגשטטידייטתומרעהן :דביעיםנחהמאיז
דאייזמדפארךשניצםחפיורתע,גןע)סעי׳לעברסנפטה״אוקנזאואר וחו לעגחייאיםן(:יעדידןתודוררה. שו גלדעווותיעןהם- ״האאלדהם״תוזלאגדוטתדניח״ת.וררהש:״יבייטיינטחשאיט :״עיקר ת
ר ע ד נ א ז
ט שעווםעהט״את נשיובה
ש טונפצואגרעוובואנסדןאיאזוידבןע?ר אלזינאקויעבר דפיעסרעמלעענ פ שרה.ואויאזסדאלךענרצנחטיותא,ונעזס הלייענרנטט דאוענרז אציוווויעג ״אציןה ירעדתןעדו
ש״בייםט״.יינטחשאטי:ז ״געעיווקערן א צדיק ,ער
ם ה י ת ו ד ל ו ת ״שאללהצדיתוקילדםומתענשחי״.ם רטו
צטווןג,עבזואנלדן מאועיןבןא?יםאז קאועינבעןדעצרורימקענ אריינלאזן דורכן
ה ב ו ש ת ט ע ו ו ש ט ולותאבסה״ל?עדרינתטיבאהונפזון נהחיינאיטז דדאעךרשוצייןווליאנ״גצגהעורועןת.עשה ען אזיצךדי נקי,שעטר םטטן אויבערשטן און
ו ו ע ג ז י א ח נ . ״ ם י ב ו שיזל צ גדיעגקיאםנגמעןעשימי א
שטןמעעןפעאניונםג .קענען צוריק אריינלאזן דורכן טווין,בעזראל לתבה״? די תיבה פון נח איז דאך שוין לאנג געווען.
או י בע ר שטן ע פ ע נ ו נ ג.
א מען קען דאס פארשטיין לויט דעם וואס די ספרים שגלאענגפעטן נאמךיטדןעראועיבבועדרהשזטרןה פאווןן זייזןיךדורנ.ישביטי נאיאזכגעגע
ם נאיאכםגזעעשנלעןעפדיט גנואטךע דמעחרשעבובותדיהא זצרוהגעפרוןעכזיניןט גדועור.ואבריןי
דאס קען זיין דער רמז :״ופתח התיבה בצד ה' תשים״. המקעןדוקשיעןם דזאאגסן ,פאאזר״שתיטיביןה״לומיייטנטדעאוםיךוואאסוודאירטספ-רידי
דמאאךס זקיךעןדזיעיןם דפעתרחרהמזת:ש״וובפהת,חוויהתדייבעהפבעצנודנגה'איתןשידםע״.ר והוקעדרוטשעירם זפואןגן,תוארזה ״אתויןבהת״פלמיהינווטאאסויךא אמ ועונאטרשט ז-אגדטי מחדשעברופתאירא אציוזגעעררעגכנעוטועגןעוכודאראןי מעעןשידים גוטוטבעים. צאויםדיזענ
ת״חא.התשובה ,ווי די עפענונג אין דער זמייאטך פזוינךעדםעאםותפ ה טשטזיגאגדיטעמריטפןוןמויתול.ר״הצהאורן תתעפשלהה לוותאבסה״:א ממאעךנלטיכ ואורעוירס שיטםצוטוווביעםר.ן,דאעוןרפפואןראיאיםז זעארל גדיעוווועעןלטכדפאוין גצוערדאיטמעועוע
ז י י ט פ ו נ ע ם או ת ה ״א. ש דהאלוותעבנהע״ן .:מאך ליכטיג די ע ת ר ה צ ״ . ל י ו מ ן ט י מ
טע ר פ ו ן די י ן לע ר נ ע ן או ן ואורעוירס שטאועיוופגעעטבוציוטוווועערןר,ן.און פון אים זאל די וועלט פון גפערירא
פארוואס זענען דא מרומז ביידע ענינים ,סיי תפלה און ווערטער פון דיין לערנען און דאווענען. פ ר י ש או י פ גע בו י ט ו ו ע ר ן .
פסיאירותושאוסב זהע?נדעןאסדאקעמןרוממעזן בפייאדרעשעטניייןנימםי,טסידיי ותופעלרהטאעורן אין ספה״ק דגל מחנה אפרים ווערט געברענגט בשם )ה ר ה "ח ר ' י צ ח ק של מ ה ד ר ע זד נע ר ה י "ו (
סיי תשובה? דאס קען מען פארשטיין מיט די ווערטער אין ספה״ק דגל מחנה אפרים ווערט געברענגט בשם )ה ר ה "ח ר ' י צ ח ק של מ ה ד ר ע זד נע ר ה י "ו (
ה מ ש ך ב ע מ ו ד ד׳
ה מ ש ך ב ע מ ו ד ד׳
ה מ ש ך מ ע מ ו ד ג׳
ז״ל ,האט דערמיט געטייטשט אין דער הגדה בית אהרן, ז י י ע ר ע ש ו ו ע ר ע ע ב י ר ו ת ה אב ן ז י י נ א ך ג ע ק ע נ ט פ ו ן ה ר ה ״ ק מ ה ר י ״ ד מ ב ע ל ז א ז י ״ ע ) ס פ ר מ ה ר י ״ד,
אין פירוש בינת אהרן )דף מט.(: גע ר אטע ו ו ע ט ו ו ע ר ן ,ו ו י י ל ת שו בה מי ט ת פ לה ה ע לפ ט ה ו ש ע נ ו ת ,ד״ ה ח י כ ן ת ש ע ש ע י ( ,א ו י ף ״ ח י כ ן ת ש ע ש ע י ,
מ ע ן ק ע ן צ ו ל י י ג ן נ א ך א נ ק ו ד ה .ד ע ר פ ס ו ק ז אגט או י ף י ע דן ע ו ו ן או ן י ע דע ח טאת . ט ו ב ב א נ ק ש ע י ״ .ד י ה ו ש ע נ ו ת ז אגט מ ע ן א י ן ד ע ם ט אג
)במדבר כג ,י( :״מי מנה עפר יעקב ומספר את רבע ) ה ר ה "ג ר ' ש מ ח ה א ב ר ה ם ק א ר נ ר י י ך ש ל י ט " א ( פ ו ן ד ע ר ו ו א ך א י ן ו ו ע לכ ן י ו ם כ י פ ו ר א י ז א ו י ס ג ע פ א ל ן .
ישראל״ ,און רש״י טייטשט ״רביעיותיהן״ וכו׳ .קומט
אויס ,אז דורך דער מצוה פון פריה ורביה ציילט דער די גמרא )יומא פו (.רעכנט אויס פיר חילוקי כפרה .עס
א ו י ב ע ר ש ט ע ר ד י א י ד ן ש ו י ן מש ע ת י צ י ר ה ,נ א ך א י י ד ע ר
אידישע קינ ד ע ר ו ו ע ר ן נישט ב ט ל איז דא א זאך וואס די כפרה דערויף ווערט נישט
זיי ווערן געבוירן .שוין פון דעמאלט אן זענען זיי א דבר ואתם פרו ורבו שרצו בארץ ורבו בה )בראשית ט ,ז(. פארענדיגט בחיים .אבער דער תכלית איז דאך ,אז דער
שבמנין ,און ווערן נישט בטל ברוב צווישן די אומות. מע נ טש ז אל אלע ס מת ק ן ז י י ן נ אך בי י ם לע בן .ה אט ז י י ן
א י ן ד ע ר מ ס ו ר ה ו ו ע ר ן צ ו ז אמ ע נ ג ע ש ט ע ל ט ד ר י י
דער חתם סופר אין תורת משה )פרשת משפטים(, פ א ט ע ר ,ה ר ה ״ ק מ ה ר ״ י ז י ״ ע ,ג ע ז אגט ,א ז ד י ע צ ה ד ע ר צ ו
פסוקים :״ואתם פרו ורבו״ ,״ואתם תהיו לי ממלכת
אויפן פסוק ״לנטות אחרי רבים להטות״ ,ענטפערט איז תשובה צוזאמען מיט תפלה.
כ ה נ י ם ו ג ו י ק ד ו ש ״ א ו ן ״ ו א ת ם ה דב ק י ם ב ה ׳ א ל ק י כ ם
א ו י ף א ן א נ ד ע ר א ו פ ן .מ ע ן ג י י ט נ א כ ן ר ו ב ו ו ע ן ע ס א י ז דא
חיים כולכם היום״ .מען קען זאגן ,אז אין די דריי דע ר מי ט ה אט ע ר גע טי י טשט די ו ו ע ר טע ר פ ו ן דע ר
א ס פ ק א ו ן מ ע ן ק ע ן ז אג ן ס ב ר ו ת א ו י ף ב י י ד ע ז י י ט ן .
דעמאלט איז דער רוב מכריע .אבער ווען א זאך איז פ ס ו ק י ם לי גן דר י י טע מי ם פ אר ו ו אס אי די שע ק י נ דע ר גמרא דארט :״והני מילי באתרא דלא תבעי ,באתרא
קלאר ,וועט מען נישט טוישן דעם אמת אפילו ו ו ע ר ן נ י שט בטל בר ו ב צו ו י שן די או מו ת ה ע ו לם . ד ת ב ע י ל י ת ל ן ב ה ״ .״ב א ת ר א ד ל א ת ב ע י ״ מ י י נ ט ו ו ע ן
ט ו י ז נ ט ע ר ו ו ע ל ן ז אג ן פ א ר ק ע ר ט . מען טוט תשובה אן תפלה; אבער ״באתרא דתבעי״,
מ י ר ו ו ע ל ן מ ק ד י ם ז י י ן ד ע ם מד ר ש ) ו י ק ״ ר פ ״ד ס ״ ו ( .א ג ו י
מיר ווייסן קלאר אז דער אמת׳ער באשעפער און זיין ווען מען בעט און מען דאוונט דערביי ,קען מען אלעס
ה א ט ג ע פ ר ע גט ר ב י י ה ו ש ע ב ן ק ר ח ה :א י ן א י י ע ר ת ו ר ה
תורה איז אמת ,לויט דעם וואס מיר האבן געזען און מתקן זיין בחיים .דאס איז ״חי כן תשעשעי״ ,אלעס צו
שטייט )שמות כג ,ב( ״אחרי רבים להטות״ ,מען דארף
מ ק ב ל ג ע ו ו ע ן ב י י ם ב א ר ג ס י נ י .דא א י ז נ י ש ט ש י י ך צ ו ג י י ן גיין נאכן רוב .מיר זענען דאך מער ווי אייך; פארוואס מת ק ן ז י י ן בי י ם לע בן ; או ן די ע צה דע ר צו אי ז ״טו ב
נאכן רוב .דאס זאגט דער פסוק :״לנטות״ -ווען עס איז גי י ט אי ר נ י שט מי ט או נ ז אי ן או נ ז ע ר ע בו דה ז ר ה ? בא נ ק ש ע י ״ -ת פ ל ה א ו ן ת ח נ ו נ י ם .
דא א נטיה אויף ביידע זייטן ,דעמאלט ״אחרי רבים
ל ה ט ו ת ״ .א ב ע ר נ י ש ט ו ו ע ן ד ע ר אמ ת א י ז ק ל א ר ,ע כ ת ״ ד דער חידושי הרי״ם ענטפערט )פרשת במדבר( ,לויט די אין די מאמרים אויף יום הקדוש )כל נדרי ,ד״ה איתא
ו דפ ח ״ח . ווערטער פון תוספות )בבא מציעא ו :ד״ה קפץ(. בשו״ע( ברענגט ער אויך בשם זיין פאטער מהר״י זי״ע,
ת ו ס פ ו ת פ ר ע גט ב י י מ ע ש ר ב ה מ ה ,פ א ר ו ו א ס ד י ב ה מ ה אז דאס איז נאר ווען מען טוט תשובה מיט תעניתים
ד ע ר ר ב י ז י " ע א י ן ד ב ר י י ו א ל ) פ ר ש ת ת ש א ,ע מ ו ד ר פ (
ש ר י י ב ט נ א ך א ת י ר ו ץ ,ל ו י ט ד ע ר גמ ר א )ב י צ ה ל ח , ( .א ז א ווערט נישט בטל ברוב .דער דין אז א דבר שבמנין איז ו כד ו מ ה ,א ן ת פ ל ה .א ב ע ר ו ו ע ן מ ע ן ב ע ט ד ע ם
ז אך ו ו אס ה אט א בע ל ה בי ת ו ו ע ר ט נ י שט בטל. אפילו אין טויזענט נישט בטל איז דאך נאר מדרבנן, או י בע ר שטן מי ט ת פ לה או ן ת ח נ ו נ י ם ,אי ז נ י שטא ק י י ן
אבער מן התורה ווערט אויך א דבר שבמנין בטל. ז אך ו ו אס שטי י ט אי ן ו ו ע ג פ אר דע ר ת פ לה .פ ו נ ק ט ו ו י
אי די שע ק י נ דע ר גע ה ע ר ן צו ם או י בע ר שטן .ע ר ה אט
או נ ז או י ס דע ר ו ו ע לט פ ו ן אלע פ ע לק ע ר צו ז י י ן ז י י ן מע ן בע ט או י ף אנ דע ר ע גע בר ו י כן או ן דע ר
ערקלערט תוספות ,אז עס איז דא א חילוק .ווען
נחלה .מיר האבן א בעל הבית ,און דערפאר ווערן מיר א ו י ב ע ר ש ט ע ר ע נ ט פ ע ר ט ,ק ע ן מ ע ן א ו י ך א ו י ף ד ע ם
מענטשן ציילן א זאך צוליב איר חשיבות ,איז דאס נאך
ני שט ב ט ל ב ר וב ! דע ר מי ט פ אלט או ו ע ק די טע נ ה פ ו ן די בע טן ,ע י י ״ש.
נ י ש ט ק י י ן ח ש י ב ו ת מ ן ה ת ו ר ה .אב ע ר ב י י מ ע ש ר ב ה מ ה
א ו מ ו ת ה ע ו ל ם ,ע כ ת ״ד .
ה אט די ת ו ר ה אלי י ן גע ה י י ס ן צי י לן י ע דע בה מה יעצט גייען ביידע פירושים צוזאמען ,און דער פסוק
דאס איז דער רמז פון דער מסורה .די דריי פסוקים בא ז ו נ ד ע ר .ד י ת ו ר ה ה א ט א י ר ג ע ג ע ב ן א ח ש י ב ו ת ,א ו ן ב א ל י י כ ט א ו נ ז א י ן י ע ד ן ד ו ר :וו ע ן מ ע ן נ ע מ ט צ ו ז א ם
ו ו י י ז ן או י ף די דר י י ת י ר ו צי ם : ת פ ל ה מ י ט ת שו ב ה ,ק ע ן מ ע ן א ל ע ס מ ת ק ן ז י י ן ב ח י י ם.
דע ר פ אר ו ו ע ר ט ז י אפ י לו מן ה ת ו ר ה נ י שט בטל.
״ו א ת ם פ רו ו ר בו ״ -ד ו ר ך ד ע ר מ צ ו ה צ י י ל ט ד ע ר
א ו י ב ע ר ש ט ע ר ר ב י ע י ו ת י ה ן של י ש ר א ל .מ י ר ז ע נ ע ן א דע ר פ אר ה אט דע ר או י בע ר שטע ר גע ה י י ס ן צי י לן די דאס איז געווען די עצה פאר די אנשי דור המבול ,וואס
דבר שבמנין ,וואס ווערט אפילו באלף נישט בטל. אידן .אזוי זענען זיי א דבר שבמנין וואס איז חשוב מן איז מרומז אינעם ציווי צו נח .זיי זאלן מאכן א
ה ת ו ר ה ,או ן ז י י ו ו ע ר ן נ י שט בטל צו ו י שן די פ ע לק ע ר , לי כטי גק י י ט אי ן ז י י ע ר ע ו ו ע ר טע ר פ ו ן ת ו ר ה ו ת פ לה ,או ן
״ו א ת ם ת ה יו ל י מ מ ל כ ת כ הנ י ם וגו י ק דו ש ״ -מ י ר
גע ה ע ר ן צו ם או י בע ר שטן ,או ן א ז אך ו ו אס ה אט א בע ל ע כ ת ״ ד ) .ו ע י י ן ו ו א ס מ י י ן פ ע ט ע ר ,ה גא ו ן א ב ר ה ם א ה ר ן דערביי עפענען דאס הארץ צו תשובה .אפילו נאך
ה בי ת ו ו ע ר ט נ י שט בטל בר ו ב.
״ואתם הדבקים בה׳ אלקיכם חיים כולכם היום״ -מיר טייע ר ע שטיינ ע ר ו ו א ס ה א ב ן ב א ל א כטן די נ א כט
ז ע נ ע ן דב ו ק א י נ ע ם א ו י ב ע ר ש ט ן מ י ט ד ע ר ק ל א ר ע ר
י די ע ה אז ה ׳ ה ו א ה אלק י ם .ע ס אי ז בי י או נ ז נ י שט ק י י ן ז ע נ ע ן גע ו ו ע ן אי י נ גע שטע לט ז י י ע ר טי י ע ר ע צ ה ר ת ע ש ה ל ת ב ה ) ב ר א ש י ת ו ,ט ז(
ס פ ק ,א ו ן ב י י א ק ל א ר ע ר ז א ך ג י י ט מ ע ן נ י ש ט נ אכ ן ר ו ב . ש ט י י נ ע ר ,ו ו א ס ז י י ע ר ו ו ע ר ט ה א ט מ ע ן גא ר נ י ש ט ר ש ״ י ט י י ט ש ט ,א ז א י ן ד ע ר ת י ב ה א י ז ג ע ו ו ע ן א ן ״ א ב ן
דע ר פ אר ו ו ע ר ן אי די שע ק י נ דע ר נ י שט בטל צו ו י שן די גע ק ע נ ט שאצן . טובה המאירה להם״ -א טייערער שטיין וואס האט
או מו ת ה ע ו לם .
א ב ע ר נ י ש ט בל ו י ז מ י ט ז י י ע ר ש י י נ ק י י ט א ו ן גע לו י כטן פ אר נ ח או ן אלע ו ו אס ז ע נ ע ן גע ו ו ע ן מי ט
)הרה"ח ר' חיים פריעדמאן הי"ו( אי ם אי ן דע ר ת י בה .
ט י י ע ר ק י יט ז ע נ ע ן ד י שט י י נ ע ר ג ע ו ו ע ן
א ו י ס ע ר ג ע ו ו ע נ ל י ך .ז י י ה אב ן א ו י ך ג ע ל ו י כ ט ן ! ר ב י אן ע נ לי כע ו ו או נ דע ר לי כע ז אך גע פ י נ ע ן מי ר אי ן די
בנימין שרייבט :״כי בלילה אין צריכים שם נרות ,כי מ ס ע ו ת פ ו ן ר ב י ב נ י מ י ן מ ט ו דל ה .ע ר ה א ט ג ע ל ע ב ט
א י ן ד ע ר צ י י ט פ ו ן ד י ר א ש ו נ י ם ,בא ז ו כ ט פ י ל ע
הכל רואין מאור המרגליות אשר יתנו אורם״.
לע נ דע ר או ן פ אר שר י בן ו ו אס ע ר ה אט גע ז ע ן או י ף
ביינאכט האט מען דארט נישט געדארפט קיין זיינע רייזעס.
לי כט; מע ן ה אט גע ק ע נ ט ז ע ן בי י ם שי י ן פ ו ן די
ווען ער באשרייבט די גרויסע שטאט קוסטנטינא,
מ ר גל י ו ת .
ו ו א ו ע ס א י ז ג ע ו ו ע ן ד ע ר ז י ץ פ ו ן ד ע ר מל ו כ ה א י ב ע ר
)מסעות רבי בנימין מטודלה ,ביים באשרייבן די שטאט גא נ ץ י ו ן ,ד ע ר צ י י ל ט ע ר פ ו ן א ג ר ו י ס ן פ א ל א ץ ו ו א ס
ק ו ס טנ טי נ א( דע ר ק ע נ י ג ע מנ ו אל ה אט גע בו י ט .אי ן דע ם פ אלאץ
