gilyoines.com חזרה לאתר · Back to the site

פניני מנחם - אידיש · Pninei Menachem - Yiddish — בראשית (2026-10-05)

מוציא לאור: פניני מנחם - אידיש · Pninei Menachem - Yiddish

שבוע: בראשית (2026-10-05)

פניני מנחם - אידיש · Pninei Menachem - Yiddish — בראשית (2026-10-05)

פתח את ה-PDF הורדה

‫בעזהשי"ת‬ ‫פרשת‬ ‫בראשית‬ ‫פניני‬ ‫שיעורי‬ ‫הגה"צ‬ ‫מנחם‬ ‫תשפ"ז‬ ‫אבד"ק‬ ‫לובלין‬ ‫גליון א'‬ ‫שליט"א‬ ‫בצלם אלקים עשה את האדם‬ ‫די גאנצע בריאה ווענדט זיך אין דיר‬ ‫וועג וויאזוי מ'קען ארויסשרייען דעם‬ ‫ווייל די תורה איז מדבק א איד צום‬ ‫מורי ורבותי‪ ,‬הנה מה טוב ומה‬ ‫"המלך" איז דורך'ן זיך מדבק זיין אין‬ ‫רבונו של עולם (ברכות ו‪.).‬‬ ‫נעים‪ ,‬מיר געפונען זיך שוין דא צוריק‬ ‫די הייליגע תורה‪.‬‬ ‫ברוך ה' בין כותלי בית המדרש‪ ,‬ווייטער‬ ‫ממליך זיין דעם אויבערשטן איז די‬ ‫ממשיך צו זיין מיט די שיעורים‪ .‬ויהיו‬ ‫בצלם דמות תבניתו‬ ‫תכלית הבריאה‬ ‫נא אמרינו לרצון לפני אדון כל‪.‬‬ ‫זאגט די וואך די תורה הקדושה‬ ‫אבער קודם לאמיר אריינגיין אין‬ ‫בלייבן מקושר מיט די הייליגע טעג‬ ‫(בראשית א כו)‪" ,‬ויאמר אלקים נעשה‬ ‫די פרשה פון בריאת שמים וארץ‪ ,‬און‬ ‫אדם בצלמנו"‪ .‬וואס טייטשט בצלמנו?‬ ‫מיר וועלן צוגיין צום תכלית פון די‬ ‫קודם לאמיר אנהייבן מיט א‬ ‫בצלם אלקים! "ויברא אלקים את‬ ‫בריאה‪ ,‬וואס דאס איז געווען די בחיר‬ ‫שיר והשבח לחי העולמים‪ ,‬שהחיינו‬ ‫האדם בצלמו בצלם אלקים" (שם שם‪,‬‬ ‫האדם‪ ,‬וואס דאס איז געווען די גאנצע‬ ‫וקיימנו נאך וואס מיר זענען ברוך ה'‬ ‫כז)‪ .‬ווערט שווער דער אייבערשטער‬ ‫תכלית וואס דער אייבערשטער האט‬ ‫דורכגעגאנגען די זיסע לעכטיגע טעג‪,‬‬ ‫האט דען א צלם? דער אייבערשטער‬ ‫באשאפן די וועלט (רש"י בראשית‬ ‫די טעג וואס זענען געווען מיט א עבודה‬ ‫איז דאך נישט קיין גוף‪ ,‬ולא ישיגיהו‬ ‫ו‪ ,‬ז‪ ,‬ד"ה מאדם)‪ ,‬ווייל אין מלך בלא‬ ‫פון אהבה מיט יראה‪ ,‬די טעג וואס‬ ‫משיגי גוף (עיקר ג' מי"ג עקרים‬ ‫עם (פדר"א ג)‪ .‬און דורך דעם וואס‬ ‫אידן זענען נתדבק געווארן צום בורא‬ ‫מהרמב"ם בפירוש המשניות מס'‬ ‫דער רבונו של עולם האט באשאפן די‬ ‫כל עולמים‪ ,‬די טעג וואס אידן זענען‬ ‫סנהדרין בהקדמה לפרק י')‪.‬‬ ‫מענטש‪ ,‬און דער מענטש קומט טון‬ ‫געווען נאנט‪ ,‬קרובים אל ה' אלקינו‪.‬‬ ‫די עבודת ה'‪ ,‬און א מענטש איז זיך‬ ‫איז אוודאי‪ ,‬אזוי ווי שלמה המלך האט‬ ‫איז דא דער ספר נפש החיים פון‬ ‫מתגבר אויף זיינע תאוות און אויף די‬ ‫מתפלל געווען נאכדעם וואס ער האט‬ ‫רבי חיים וואלאזשינער (שער א' פרק‬ ‫נסיונות‪ ,‬דורך דעם איז ויאמר כל אשר‬ ‫מחנך געווען דעם בית המקדש (מלכים‬ ‫א')‪ ,‬דאס איז א מורא'דיג ספר‪ .‬אזוי‬ ‫נשמה באפו אז ה' אלקי ישראל מלך‪.‬‬ ‫א' ח‪ ,‬נט)‪" ,‬ויהיו דברי אלה אשר‬ ‫ווייסט מען אז קבלה טאר מען נישט‬ ‫התחננתי לפני ה' זאל זיין קרובים אל‬ ‫לערנען פאר מ'איז מלא כרסו בש"ס‬ ‫אין אנדערע ווערטער‪ ,‬ס'ציט‬ ‫ה' אלוקינו יומם ולילה"‪ .‬און וויאזוי‬ ‫ובפוסקים (בקדמת ספר שער ההקדמות‬ ‫טאקע צו חומריות‪ ,‬ס'ציט צו אלע‬ ‫קען מען זיך ברענגען צו א מצב אז‬ ‫מהרח"ו)‪ ,‬אבער אין נפש החיים קען‬ ‫זאכן‪ ,‬אבער דורך דעם וואס א איד‬ ‫ס'זאל זיין קרובים יומם ולילה? דורך‬ ‫מען אריינגיין און זען אביסל וואס‬ ‫שרייט אויס ניין! דאס שרייט ארויס‬ ‫אז ס'וועט זיין "ובהם נהגה" דורך דעם‬ ‫עס איז געבויט אויף דברי קבלה‪ .‬און‬ ‫דעם "המלך"‪ ,‬און דער איינציגסטער‬ ‫וועט מען זיין נאנט צום אויבערשטן‪,‬‬ ‫א‬ ‫פניני מנחם ‪ I‬בראשית‬ ‫פניני מנחם‬ ‫חכמה‬ ‫מורא'דיגע איינדרוק אויפן ארום און‬ ‫ער איז מורא'דיג מסביר דעם ענין‬ ‫ארום אים און אויף יעדן איינעם‪ .‬און‬ ‫וואס איז טייטש צלם אלקים? אונז‬ ‫מפניני"ם‬ ‫ח"ו פארקערט‪ ,‬לאזט עס א השפעה‬ ‫האבן דען א השגה וויאזוי דער‬ ‫אויף דורי דורות‪ ,‬און ס'קען ברענגען‬ ‫אייבערשטער קוקט אויס? אונז‬ ‫א חורבן עולם‪.‬‬ ‫קען מיר דען מדמה זיין דעם בורא‬ ‫כל עולמים צו א דמות פון א אדם?‬ ‫אדם הראשון'ס לעבן אין שאפן‬ ‫אונז זאגן מיר דאך יעדן טאג אין די‬ ‫אין גן עדן‬ ‫אני מאמין'ס‪" ,‬אינו גוף ואין לו שום‬ ‫דמיון כלל"‪ ,‬ס'האט אינגאנצן נישט‬ ‫אידעלעך זייטס‬ ‫צו פארשטיין אביסל דעם נפש‬ ‫החיים‪ ,‬לאמיר אביסל אריינגיין‬ ‫קיין שייכות מיט דעם‪.‬‬ ‫ענק מחזק‬ ‫אין וואס עס האט זיך אפגעשפילט‬ ‫די כוח פון א אדם‬ ‫דא מיט'ן חטא פון עץ הדעת‪ .‬דער‬ ‫אייבערשטער האט אריינגעלייגט‬ ‫זאגט ער א מורא'דיג טיף ווארט‬ ‫בראשית ברא אלקים את השמים‬ ‫אדם הראשון אין גן עדן‪ ,‬און אדם‬ ‫וואס מיר מוזן אלע דערהערן‪ ,‬יעדע‬ ‫ואת הארץ (בראשית א‪ ,‬א)‪ ,‬דער‬ ‫הראשון האט איבערגעגעבן פאר שם‬ ‫זאך וואס איז באשאפן געווארן איז‬ ‫פונקטליך וואס עס גייט פאר אין גן‬ ‫באשאפן געווארן מיט א תפקיד‪ .‬די‬ ‫אויבערשטער האט באשאפן די גאנצע‬ ‫עדן‪ .‬דער רבונו של עולם האט אים‬ ‫אלע בעלי חי‪ ,‬מעכטיג‪ ,‬גרויס‪ ,‬ס'איז‬ ‫בריאה בשביל ישראל‪ ,‬און אין דעם‬ ‫דא חיות דורסות‪ ,‬ס'איז דא חיות‬ ‫געגעבן א וועלט דארט‪.‬‬ ‫זעקסטן טאג יום השישי‪ ,‬האט ער‬ ‫וואס זענען נישט קיין דורסות‪,‬‬ ‫באשאפן אדם הראשון (שם א‪ ,‬כז)‪.‬‬ ‫און דער אייבערשטער האט‬ ‫ס'איז דא בהמות כשר'ע און נישט‬ ‫און דער אויבערשטער האט אים‬ ‫געזאגט פאר אדם הראשון דו זאלסט‬ ‫כשר'ע‪ .‬יעדע זאך האט א תפקיד‬ ‫געגעבן א דירה אין גן עדן‪ ,‬און ער‬ ‫וויסן‪ ,‬דו קענסט אריינגיין אין גן עדן‬ ‫אויף דעם עולם‪ .‬אזוי אויך האט‬ ‫האט געהאט דארט מכל טוב וטוב‪ ,‬און‬ ‫ביז דארט‪ ,‬און דו קענסט אלעס עסן‪,‬‬ ‫יעדע מלאך א תפקיד אויף דעם‬ ‫דער אויבערשטער זאגט אים מכל עץ‬ ‫אלע ביימער‪ .‬ס'איז נישט די ביימער‬ ‫עולם וואס דער מלאך דארף טון‪,‬‬ ‫וואס אונז זע מיר דא‪ ,‬ס'וואקסט‬ ‫און ער איז באגרעניצט צו דעם‪ ,‬און‬ ‫הגן אכל תאכל (שם ב‪ ,‬טז)‪ ,‬פון אלעם‬ ‫ארויס בלעטער אדער וואקסט‬ ‫ער קען נישט טון מער‪ .‬אבער דער‬ ‫קענסטו עסן‪ .‬דו קענסט אריינגיין אין‬ ‫ארויס צווייגן מיט בלעטער און מיט‬ ‫מענטש איז אומבאגרעניצט‪ ,‬דער‬ ‫רעסטוראנט‪ ,‬און קענסט נעמען פון‬ ‫פירות‪ .‬דארט איז ארויסגעוואקסן‬ ‫מענטש איז בצלם אלקים‪ .‬דאס איז‬ ‫וועלכע פלייש דו ווילסט‪ ,‬דו קענסט‬ ‫קיכלעך‪,‬‬ ‫פערטיגע‬ ‫גלוסקאות‪,‬‬ ‫טייטש אז א מענטש קען מאכן א‬ ‫נעמען וועלכע פירות דו ווילסט‪ ,‬דו‬ ‫פערטיגע מזונות (מדרש בר"ר טו‪ ,‬ז)‪.‬‬ ‫מהפכה‪ .‬א מענטש קען איבערדרייען‬ ‫קענסט נעמען וועלכע מזונות דו‬ ‫וואס דו האסט געוואלט און וואס דו‬ ‫א מצב‪ ,‬א מענטש קען אריינרעדן‬ ‫ווילסט‪ ,‬די ביימער האבן ארויסגעגעבן‬ ‫האסט אינזין געהאט‪ ,‬האסטו געהאט‬ ‫אין די בריאה‪ .‬אזוי ווי מיר זעהן‬ ‫אלע מיני מזונות‪ ,‬גלוסקאות‪ ,‬ברויט‪,‬‬ ‫דארט‪.‬‬ ‫"ותגזר אומר ויקם לך" (איוב כב‪,‬‬ ‫אלעס (מדרש בר"ר טו‪ ,‬ז)‪ ,‬אבער‪ ,‬ומעץ‬ ‫כח)‪ ,‬אז הקדוש ברוך הוא גוזר וצדיק‬ ‫די גמרא ברענגט (סנהדרין נט‪):‬‬ ‫מבטל (מו"ק טז‪ ,:‬על הפסוק צדיק‬ ‫הדעת טוב ורע לא תאכל ממנו כי ביום‬ ‫אז ער האט געהאט מלאכים וואס‬ ‫מושל ביראת אלקים‪ ,‬שמואל ב'‬ ‫אכלך ממנו מות תמות (שם ב‪ ,‬יז) ‪-‬‬ ‫האבן אים געבראטן פלייש‪ ,‬צולין‬ ‫כג‪ ,‬ג)‪ .‬יעדע מענטש קען אויפטון‬ ‫פונעם עץ הדעת טארסטו נישט עסן‪.‬‬ ‫לו בשר‪ .‬ער האט געהאט מלאכים‬ ‫עולמות‪ ,‬ער קען אויפטון גדולות‬ ‫וואס האבן אים געמאכט די בעסטע‬ ‫ונצורות‪ .‬מ'ווייסט גארנישט וואס‬ ‫און וואס האט פאסירט? והנחש היה‬ ‫וויינען‪ .‬אין אנדערע ווערטער‪ ,‬א לעבן‬ ‫פאר א כוח עס ליגט אין א מענטש‪.‬‬ ‫ערום (שם ג‪ ,‬א)‪ ,‬אין יענעם טאג וואס‬ ‫אינעם עולם הרוחניות‪ ,‬איז געווען‬ ‫ווען א מענטש טוט א מצוה‪ ,‬ווען א‬ ‫אדם הראשון איז באשאפן געווארן‪,‬‬ ‫אומבאגרעניצט‪ .‬אדם הראשון איז‬ ‫מענטש פירט זיך בקדושה וטהרה‪,‬‬ ‫אביסל שפעטער האט דער אויבערשטער‬ ‫געווען אין גן עדן‪ ,‬ער האט געהאט‬ ‫די רושם וואס ער לאזט האט א‬ ‫המשך בעמוד ט‬ ‫ב פניני מנחם ‪ I‬בראשית‬ ‫תאנה איז טאקע געוואלדיג‪ ,‬און יעדע‬ ‫אויב רירט ער דאס אן פארלירט ער‬ ‫פון אלעם גוטן‪ .‬און סיי אינעם עולם‬ ‫זאך וואס דער רבונו של עולם האט‬ ‫אלעס‪ .‬וואלט דען איינער וואס האט‬ ‫הגשמיות האט ער געהאט פון אלעם‬ ‫באשאפן דארף מען להודות ולהלל‬ ‫א נארמאלן טראפ מענטשליכן שכל‬ ‫גוטן וואס ער האט נאר געטראכט און‬ ‫ולשבח‪ ,‬און מען דארף מאכן א ברכה‬ ‫אנגערירט אזא זאך‪ ,‬ווער ס'האט א‬ ‫וואס ער האט נאר געוואלט‪ .‬איז דאך‬ ‫אויף דעם און געבן א שבח והודאה‪.‬‬ ‫נארמאלן טראפ מענטשליכן שכל?‬ ‫גוט‪.‬‬ ‫אבער מ'פארשטייט אז ווען מ'גלייכט‬ ‫קיינער נישט‪.‬‬ ‫דאס צו צו א גאנצע גן עדן‪ ,‬און למשל‬ ‫איין זאך ריר נישט אן‬ ‫ווען מ'ברענגט אריין א טאץ מיט צוויי‬ ‫צוליב וואס האט דאס אזוי געצויגן‬ ‫דריי און צוואנציג מיני פרוכטן אויף‬ ‫אבער ס'איז געווען מיט איין גבול‪.‬‬ ‫דעם‪ ,‬שטייט עס נישט אזוי שטארק‬ ‫און וואס איז געווען דער בוים?‬ ‫וואס דער רבונו של עולם האט אים‬ ‫ארויס אז דו זאלסט מוזן גיין דייקא‬ ‫לכאורה‪ ,‬פון רש"י (בראשית ג‪ ,‬ז‪ ,‬ד"ה‬ ‫געזאגט אזוי (בראשית ב‪ ,‬טז‪ ,‬יז)‪ :‬מכל‬ ‫נאך דעם‪.‬‬ ‫עץ הגן אכל תאכל‪ ,‬דו קענסט פון‬ ‫אלעם עסן‪ ,‬דו האסט רשות‪ .‬אבער‬ ‫וויאזוי קומען זיי צו אזא מצב‬ ‫יעדע מענטש‬ ‫איין זאך וואס דו קענסט נישט עסן איז‬ ‫ומעץ הדעת טוב ורע לא תאכל ממנו‪.‬‬ ‫אבער לאמיר זען וואס האט‬ ‫קען אויפטון‬ ‫ס'איז דא איין בוים וואס דורך דעם‬ ‫פאסירטנאך דעם זאגט די תורה והנחש‬ ‫וואס מ'עסט עס ווערט מען קלוגער‪,‬‬ ‫היה ערום מכל חית השדה (בראשית ג‪,‬‬ ‫עולמות‬ ‫מ'ווייסט די חילוק צווישן טוב מיט‬ ‫א)‪ ,‬און דער נחש האט צוגערעדט חוה‬ ‫רע‪ .‬כי ביום אכלך ממנו מות תמות‪ .‬די‬ ‫אז זי זאל עסן‪ ,‬און חוה האט געגעסן‪.‬‬ ‫גדולות‬ ‫רגע וואס דו וועסט עסן קומט נעבעך‬ ‫א גזירת מיתה‪ ,‬אדער ער אליין וועט‬ ‫און פון ווי קומט עס טאקע? אונז‬ ‫וויל מיר אביסל פארשטיין מיט אונזער‬ ‫ונצורות‬ ‫נסתלק געווען‪ ,‬איך וויל נישט יעצט‬ ‫אריינגיין אין דעם‪ ,‬און דאס האט דאך‬ ‫שכל‪ ,‬ווי קומט עס אז חוה‪ ,‬וואס איז‬ ‫געווען מיט אדם הראשון‪ ,‬יציר כפיו של‬ ‫מ'ווייסט‬ ‫די שבת גע'פועל'ט אז ס'איז געווארן‬ ‫מיומו של אדם יומו של הקדוש ברוך‬ ‫גארנישט וואס‬ ‫הקדוש ברוך הוא‪ ,‬זיי זענען דאך נישט‬ ‫הוא (מדרש תהלים שוחר טוב ק' צב‪,‬‬ ‫געווען קיין פשוט'ע מענטשן‪ .‬אמאל‬ ‫במדב"ר ג‪ ,‬ח) וואס איז טויזענט יאר‬ ‫פאר א כוח‬ ‫איז דא א פשוט'ער מענטש וואס ער‬ ‫(מדרש בר"ר יט‪ ,‬ח)‪.‬‬ ‫דרייט זיך צווישן גוים‪ ,‬ער דרייט זיך‬ ‫עס ליגט אין א‬ ‫מיט נסיונות‪ ,‬ער פאלט דורך‪ .‬אזאנס‬ ‫נו‪ ,‬אזא געלעגנהייט וואס מ'געבט‬ ‫קען מען פארשטיין‪.‬‬ ‫פאר א מענטש‪ ,‬קענסט אריינגיין‬ ‫אין באנק און נעמען הונדערטער‬ ‫אבער מ'רעדט דאך דא פון הימל‬ ‫מענטש‬ ‫טויזנטער דאלאר'ס‪ ,‬קענסט נעמען‬ ‫מענטשן‪ ,‬מ'רעדט דאך פון יציר כפיו‬ ‫קליין געלט‪ .‬אבער דארט אין די זייט‬ ‫של הקדוש ברוך הוא‪ ,‬מ'רעדט דאך דא‬ ‫עלה תאנה) ווייזט אויס אז ס'איז‬ ‫ליגט עפעס געבענטשטע קוואדער'ס‪,‬‬ ‫פון אדם קדמאה‪ ,‬מ'רעדט דאך אין גן‬ ‫געווען פייגן בוים‪ ,‬תאנים‪ .‬און אין די‬ ‫וואס דאס זאלסטו נישט אנרירן‪ .‬און‬ ‫עדן‪ ,‬מ'רעדט דאך אז דער רבונו של‬ ‫גמרא (סנהדרין ע‪ ).‬איז דא א מחלוקת‪,‬‬ ‫אויב דו וועסט דאס אנרירן דעמאלטס‬ ‫עולם אליינס רעדט צו זיי‪ .‬ס'איז‬ ‫לויט איין מאן דאמר איז עס געווען‬ ‫פארלירסטו אלעס‪ .‬וועלכע נארמאלע‬ ‫נישט געווען על ידי מלאך‪ ,‬ס'איז‬ ‫ווייץ‪ ,‬און לויט איין מאן דאמר איז עס‬ ‫מענטש‪ ,‬ווען מ'געבט אים אן אפענע‬ ‫נישט געווען על ידי שליח‪ ,‬ס'איז‬ ‫געווען גפן‪ ,‬אין די גמרא איז דא דריי‬ ‫סעיף‪ ,‬מ'געבט אים אן אפענע קרעדיט‬ ‫נישט געווען דורך א משפיע‪ ,‬ס'איז‬ ‫שיטות וואס ס'איז געווען‪.‬‬ ‫קארד‪ ,‬מ'געבט אים א גן עדן‪ ,‬און מ'געבט‬ ‫נישט געווען דורך א בעל דרשן‪ ,‬ס'איז‬ ‫אים דארט פון אלעם גוטן‪ ,‬אלעס וואס‬ ‫נישט געווען דורך חסיד'ישע ספרים‪,‬‬ ‫אבער על כל פנים‪ ,‬וואס מיר‬ ‫ער חלומ'ט קען ער באקומען‪ ,‬נאר‬ ‫ס'איז נישט געווען דורך השקפה‬ ‫פארשטייען אז ווייץ מיט גפן מיט‬ ‫איין בוים טאר ער נישט אנרירן‪ ,‬און‬ ‫ג‬ ‫פניני מנחם ‪ I‬בראשית‬ ‫פניני מנחם‬ ‫געזאגט פאר חוה (בראשית ג‪ ,‬ה)‪" :‬כי‬ ‫דא! דו האסט גלוסקאות‪ ,‬דו האסט‬ ‫ספרים‪ ,‬ס'איז נישט געווען דורך‬ ‫יודע אלקים כי ביום אכלכם ממנו‬ ‫געפרעגלטע פלייש‪ ,‬האסט די בעסטע‬ ‫מוסר ספרים‪ .‬דער בורא כל עולמים‬ ‫ונפקחו עיניכם והייתם כאלקים ידעי‬ ‫וויינען וואס מ'קען נישט קויפן‪ ,‬ס'איז‬ ‫אליין רעדט צו אדם‪ ,‬און דער רבונו‬ ‫טוב ורע"‪ .‬ווייל דער אייבערשטער‬ ‫יין המשומר‪ ,‬ס'איז גן עדן‪ .‬עטץ האט'ס‬ ‫של עולם זאגט זיי אן‪ ,‬איך געב דיר כל‬ ‫ווייסט אז דער חילוק צווישן דעם‬ ‫שוין געהערט אמאל אז מ'זאגט אויף‬ ‫טוב‪ ,‬איך געב דיר לעבן ‪ -‬דעמאלטס‬ ‫רבונו של עולם מיט אדם און חוה‬ ‫עסן אז עס האט א "טעם גן עדן"?‬ ‫איז נאך נישט געווען קיין גזירת מיתה‬ ‫איז דער פייג‪ ,‬און ווי לאנג דו עסט‬ ‫זיי זענען אין גן עדן! און וועגן א פייג‬ ‫‪ -‬איך געב דיר אלעס וואס דו ווילסט‪.‬‬ ‫נישט דעם פייג ביסטו אונטערדריקט‪,‬‬ ‫גייסטו גורם זיין א מיתה ביז סוף‬ ‫איין זאך‪ ,‬א פייג‪ ,‬דעם טרויב‪ ,‬דאס‬ ‫דעמאלטס מוזטו זיין אן עובד ה'‪ ,‬א‬ ‫כל הדורות? וועגן א פייג גייסטו זיך‬ ‫זאלסטו נישט עסן‪.‬‬ ‫יראי אלקים‪ ,‬און דו קענסט גארנישט‬ ‫טשעפענען מיט'ן רבונו של עולם וואס‬ ‫טון‪ ,‬דו ביסט באגרעניצט‪ .‬אבער די‬ ‫האט דיך באשאפן יעצט? וואס האט‬ ‫מיט וואס האט דער שלאנג איר‬ ‫רגע וואס דו וועסט עסן די פרי‪ ,‬און‬ ‫דיר געגעבן אזא לעכטיגע בריאה?‬ ‫איבערגערעדט‬ ‫דו וועסט ווערן כאלקים‪ ,‬ווערסטו‬ ‫א גאט‪ ,‬קענסטו באשאפן‪ ,‬דו קענסט‬ ‫תורה היא מלשון הוראה‬ ‫און דער שלאנג גייט און רעדט צו‬ ‫חוה אז זי זאל יא עסן‪ .‬מיט וועלכע‬ ‫מאכן אייגענע מענטשן‪.‬‬ ‫מ'מוז עס פארשטיין‪ .‬פארוואס?‬ ‫שטארקייט האט דער שלאנג משכנע‬ ‫אוי‪ ,‬דאס איז שוין אזא מין תאוה‬ ‫ווייל ביי יעדע זאך מוז מען אריינגיין‬ ‫געווען‪ ,‬וואס דאס האט געהאט אן‬ ‫פון גדלות‪ .‬ווען מ'קומט צו איינעם און‬ ‫אינעם מקור‪ ,‬כדי עס זאל ווערן נתקרב‬ ‫איינדרוק אויף חוה אז זי זאל נישט‬ ‫מען טראגט אים אן גדלות‪ ,‬שררות‬ ‫על השכל‪ ,‬ווייל די תורה איז נישט קיין‬ ‫פאלגן דעם רבונו של עולם נאר זי זאל‬ ‫אביסל‪ ,‬קוקט ער נישט אויף גארנישט‪,‬‬ ‫סיפורי מעשיות‪ .‬דער מהר"ל זאגט אין‬ ‫פאלגן דעם נחש? עס שטימט פשוט‬ ‫גור אריה (בראשית א‪ ,‬א)‪ ,‬און דער‬ ‫נישט‪ ,‬ס'איז זיך נישט נתקרב על השכל‪.‬‬ ‫און אלעס ווערט אוועקגעמאכט ווייל‬ ‫ער גייט זוכה זיין דא צו עפעס גרויס‪.‬‬ ‫זוהר הקדוש זאגט די זעלבע זאך (ח"א‬ ‫ממילא‪ ,‬א מענטש וואס האט א‬ ‫און אז דער בעל דבר דער נחש קומט צו‬ ‫יא‪ ,).‬אז די תורה איז א לשון פון‬ ‫תאווה‪ ,‬א מענטש האט שמירת עינים‬ ‫חוה און זאגט אז דו גייסט זיין אזוי ווי‬ ‫הוראה‪ .‬הוראה מיינט אז יעדע סדרה‬ ‫תאוות‪ ,‬אבער ווען דער רבונו של עולם‬ ‫א גאט‪ ,‬דו גייסט זיין א באשעפער‪ ,‬איז‬ ‫לערנט אונז עפעס אויס‪ .‬יעדע סדרה‬ ‫אליינס זאגט דיר‪ ,‬און דער רבונו של‬ ‫עס דען איין קלייניגקייט? איך דארף‬ ‫געבט אונז א דרך אין עבודת ה'‪ .‬ווען‬ ‫עולם געבט דיר פון כל טוב‪ ,‬און דער‬ ‫שוין נישט קיין מורא האבן‪ ,‬ער וועט‬ ‫מען הייבט זיך אויף פון א סדרה‪ ,‬מוז‬ ‫רבונו של עולם שטעלט דיך אריין אין‬ ‫מיך מער נישט איינטיילן דאס מעג‬ ‫מען זיך אליינס פרעגן‪ ,‬וואס האב איך‬ ‫גן עדן‪ ,‬און דער שלאנג זאגט‪" ,‬ניין‪,‬‬ ‫איך יא עסן‪ ,‬דאס טאר איך נישט עסן‪,‬‬ ‫אויפגעטון פון די וואכעדיגע סדרה?‬ ‫זאלסט יא עסן" ‪ -‬וואו איז דער שכל‬ ‫איך וועל איינטיילן פאר אנדערע‪ .‬און‬ ‫וואס פאר א אנוויזונגען האט מיר‬ ‫דא?‬ ‫מיט דעם האט ער צוגערעדט חוה‪ .‬און‬ ‫געגעבן די "בית חיינו"? כי הוא חייך‬ ‫דאס איז נישט קיין ספרי דרוש‪ ,‬דאס‬ ‫ואורך ימיך וואס לערנט עס מיך אויס?‬ ‫זיי זענען אפילו נישט הונגעריג‬ ‫זאגט אונז די תורה הקדושה אליין‪,‬‬ ‫אז דאס איז געווען וויאזוי ער האט‬ ‫די פייג מאכט דיך פאר א גאט‬ ‫ווען דו ביסט ווען הונגעריג‪ ,‬ס'איז‬ ‫אימפאנירט‪ ,‬וויאזוי ער האט משכנע‬ ‫דא א מענטש וואס גייט אויפ'ן וועג‪,‬‬ ‫געווען‪ ,‬וויאזוי ער האט איבערגערעדט‬ ‫די וואכעדיגע סדרה איז נישט קיין‬ ‫און ער איז מורא'דיג הונגעריג‪ ,‬ער‬ ‫חוה צו עסן דעם עץ הדעת‪.‬‬ ‫מעשיות‪ .‬מ'האט עס אראפגעלייגט‬ ‫קען זיך נישט באהערשן‪ ,‬און ער גייט‬ ‫אין די תורה אז א מענטש זאל ילמדו‬ ‫אריין אין א גוי'אישע סטאר און ער‬ ‫ותתן גם לאישה‬ ‫ויראו‪ ,‬מ'זאל זיך לערנען פון דעם‪.‬‬ ‫קויפט מיט א שוואכן הכשר‪ .‬נו‪ ,‬ער איז‬ ‫ווילן מיר אונז אריינגיין און פארשטיין‬ ‫געקומען צו א נסיון‪ ,‬די הונגער האט‬ ‫שוין‪ ,‬פארשטייען מיר שוין אביסל‬ ‫וויאזוי איז חוה אדורכגעפאלן‪ ,‬ווייל זי‬ ‫געברענט אין אים‪ ,‬און ער האט נישט‬ ‫חוה‪ ,‬וויאזוי חוה האט געגעסן דעם‬ ‫איז דאך געווען די ערשטע וואס איז‬ ‫געהאט קיין ברירה‪.‬‬ ‫עץ הדעת‪ .‬און חוה איז געגאנגען‪ ,‬און‬ ‫דורכגעפאלן‪ .‬וואס אויף דעם זאגט‬ ‫זי האט געגעסן דעם עץ הדעת‪ ,‬ותרא‬ ‫דער פסוק אליין וואס דער נחש האט‬ ‫אדם וחוה זענען נישט הונגעריג‬ ‫ד פניני מנחם ‪ I‬בראשית‬ ‫מודה ומתוודה‪ .‬וואס הענגסטו אן?‬ ‫און דו אדם הראשון‪ ,‬אדם קדמאה‪,‬‬ ‫האשה כי טוב (שם שם‪ ,‬ו)‪ ,‬ס'איז א‬ ‫לאמיר זאגן אז די פרוי האט דיך טאקע‬ ‫וואס איז מסוף העולם ועד סופו‬ ‫געוואלדיגע זאך‪ ,‬איז זי געגאנגען און‬ ‫געהייסן‪ ,‬אבער איך האב דיך דאך‬ ‫(סנהדרין לח‪ ,):‬געפינסט דיך אין גן‬ ‫זי האט געגעבן פאר אדם הראשון צו‬ ‫געזאגט דו זאלסט נישט עסן‪ .‬דער‬ ‫עדן‪ ,‬מיר האבן גארנישט קיין השגה‪,‬‬ ‫עסן‪ ,‬ותאכל ותתן גם לאישה עמה‬ ‫בורא כל עולמים‪ ,‬דער ממלא כל עלמין‬ ‫אלע נשמות ישראל‪ ,‬צדיקים קדושי‬ ‫ויאכל‪ .‬דא פארשטייען מיר שוין‬ ‫זאגט ניין‪ ,‬קומט א פרוי וואס איז יעצט‬ ‫עליונים‪ ,‬זענען געווען ביי אים דארט‬ ‫אינגאנצן נישט‪ ,‬דא פארלירן מיר זיך‬ ‫באשאפן געווארן און זאגט יא‪ ,‬און דו‪,‬‬ ‫(שער הגלגולים מהרח"ו הקדמה ו)‪ ,‬און‬ ‫שוין אינגאנצן‪.‬‬ ‫אדם הראשון‪ ,‬לאזט אפ דעם רבונו של‬ ‫דו גייסט עובר זיין אויף דעם רצון ה'‬ ‫עולם פאר די פרוי פאר א פייג?‬ ‫וועגן א פייג?‬ ‫קוק וואס עס פאסירט‬ ‫די הארה פון די הייליגע טעג‬ ‫אזוי פרעגט דער הייליגער ש"ך‬ ‫ס'איז דא דער ש"ך על התורה‬ ‫על התורה‪ ,‬און איך זאג ענק באמת‬ ‫(שפתי כהן בראשית‪ ,‬ד"ה ויאמר‬ ‫וויל איך אייך זאגן וואס איך‬ ‫ס'איז מבהיל על הרעיון‪ ,‬ווי מער מ'איז‬ ‫האדם)‪ .‬דער ש"ך על התורה איז נישט‬ ‫קלער אין דעם‪ ,‬און דאס איז א‬ ‫זיך מתבונן אין די קשיא‪ ,‬ווערט עס‬ ‫רבי שבתי כהן‪ ,‬וואס איז דא אין שולחן‬ ‫מורא'דיגע יסוד היסודות אין עבודת‬ ‫שווערער שווערער‪ .‬חוה פארשטייען‬ ‫ערוך‪ ,‬חושן משפט און יורה דעה‪ .‬ש"ך‬ ‫ה'‪ .‬און בפרט יעצט ווען מיר האלטן‬ ‫מיר‪ ,‬אבער ווען ס'קומט צו אדם‬ ‫על התורה איז געווען בימי אריז"ל‪,‬‬ ‫נאך די הייליגע טעג‪ ,‬און יעדער נעמט‬ ‫הראשון איז שוין אומפארשטענדליך‬ ‫ער איז געווען ממש פון די גרעסטע‬ ‫זיך אן פרישע קבלות‪ ,‬און יעדער איז‬ ‫די גאנצע זאך‪.‬‬ ‫מקובלים‪ .‬און ער פרעגט א מורא'דיגע‬ ‫געווען זייער נאנט מיט'ן רבונו של‬ ‫קשיא וואס איז מבהיל על הרעיון ווען‬ ‫עולם‪ .‬און דער רבונו של עולם זאגט‪,‬‬ ‫זי איז שולדיג‬ ‫מ'שטעלט זיך דא אפ‪ .‬ער פרעגט אזוי‪:‬‬ ‫"קשה עלי פרידתכם" (סוכה נה‪.):‬‬ ‫ממילא חוה האט זיך נאך איינגערעדט‬ ‫טרעפט‬ ‫אייבערשטער‬ ‫דער‬ ‫שטייט אין די ספרים אז די הייליגע‬ ‫אז זי וועט ווערן א גאט? און ממילא‬ ‫שפעטער אדם הראשון‪ ,‬און ער פרעגט‬ ‫טעג איז דא א מורא'דיגע דביקות פון‬ ‫דורך דעם איז זי געווארן משוכנע צו‬ ‫ער אים (שם שם‪ ,‬יא) המן העץ אשר‬ ‫א איד מיטן הייליגן באשעפער‪ .‬אבער‬ ‫עסן פונעם עץ הדעת‪ ,‬עסן דעם פייג‬ ‫ציויתיך לבלתי אכל ממנו אכלת? דו‬ ‫מיר גייען יעצט צוריק אריין אין די ימי‬ ‫אדער דעם טרויב‪ .‬אבער חוה האט דאך‬ ‫האסט געגעסן פון דעם עץ? וואס‬ ‫חול‪ ,‬און ס'גייט דורכגיין נאך אפאר‬ ‫שוין געגעסן‪ ,‬און זי האט געזען אז זי‬ ‫ענטפערט אדם הראשון? "ויאמר‬ ‫טעג‪ ,‬מ'גייט שוין דעם שבת בענטשן‬ ‫איז געבליבן די זעלבע דערערדליגער‪,‬‬ ‫האדם האשה אשר נתת עמדי היא‬ ‫דעם חודש חשון‪ ,‬און מיר גייען אריין‬ ‫זי איז געבליבן די זעלבע זאך‪ ,‬זי ווייסט‬ ‫נתנה לי מן העץ ואכל" (שם שם‪ ,‬יב)‬ ‫אין די קאלטע טעג‪ ,‬און מ'ווערט‬ ‫‪ -‬זי איז שולדיג‪ .‬און עס גייט נאך‬ ‫נישט גארנישט‪ ,‬און זי קען נישט‬ ‫דערווייטערט פון דעם אלול‪-‬תשרי‪.‬‬ ‫ווייטער‪ ,‬רש"י זאגט (ד"ה אשר) "כאן‬ ‫גארנישט‪ ,‬און זי איז ווייטער געבליבן‬ ‫"את הברכה אשר תשמעו" (דברים‬ ‫כפר בטובה" ‪ -‬ער האט נאך תולה‬ ‫א מענטש‪ .‬אויב אזוי וויאזוי איז אדם‬ ‫יא‪ ,‬כז) ‪" -‬את" איז ר"ת אלול‪-‬תשרי‬ ‫געווען דעם שולד אינעם אויבערשטן‪,‬‬ ‫הראשון געגאנגען עסן?‬ ‫(מגלה עמוקות פנחס דרוש ד)‪ .‬און‬ ‫דו האסט מיר אריינגערוקט די פרוי‪,‬‬ ‫מ'גייט אריין אינעם יאר‪ ,‬און ס'ווערט‬ ‫חוה האט דאך נאך נישט געהאט‬ ‫האב נישט קיין טענות צו מיר‪.‬‬ ‫מפטירין כדאתמול‪.‬‬ ‫קיין דערפארונג‪ .‬אויף יעדע זאך נעמט‬ ‫וויאזוי האסטו געקענט איבערלאזן‬ ‫מען היינט מיט דערפארונג‪ ,‬וויאזוי‬ ‫און מענטשן פרעגן‪ ,‬איזה הנהגה‬ ‫דעם אויבערשטן‬ ‫ביסטו געווען דארט‪ ,‬און וואס האסטו‬ ‫טובה‪ ,‬וואס איז די יסוד אז איך זאל‬ ‫אויפגעטון דא‪ .‬האט חוה נאך געקענט‬ ‫קענען ווייטער זיין "קרובים אל ה'‬ ‫אבער ס'איז דאך אומפארשטענדליך‬ ‫ווען זיין איינגערעדט פונעם נחש אז‬ ‫אלקינו"? איך זאל ווייטער בלייבן מיט‬ ‫זיין תירוץ‪ .‬איך האב דיך געפרעגט‬ ‫"והייתם כאלהים"‪ .‬אבער אדם הראשון‬ ‫דעם נאנטקייט‪ ,‬מיט דעם ברען‪ ,‬מיט‬ ‫אויב דו האסט יא געגעסן צו דו האסט‬ ‫האט דאך שוין געזען אז חוה האט‬ ‫די דביקות וואס איך האב געהאט?‬ ‫נישט געגעסן‪ .‬ענטפער יא‪ ,‬אדער ניין‪.‬‬ ‫געגעסן‪ .‬און אדם הראשון האט דער‬ ‫וואו הייבט זיך אן די יסוד אין עבודת‬ ‫יא‪" ,‬חטאתי עויתי פשעתי"‪ .‬מ'האט‬ ‫אייבערשטער געזאגט דו זאלסט נישט‬ ‫ה'?‬ ‫דיך געכאפט ביי די מעשה‪ ,‬זיי דיך‬ ‫עסן‪ .‬און חוה זאגט‪ ,‬זאלסט יא עסן‪.‬‬ ‫ה‬ ‫פניני מנחם ‪ I‬בראשית‬ ‫פניני מנחם‬ ‫ס'ווענדט זיך אין דיר‪ ,‬הרשות בידו‪ ,‬דו‬ ‫התורה‪ .‬עשו האט ווען ער איז געווארן‬ ‫בדרך שאדם רוצה לילך‬ ‫קענסט זיין וואס דו ווילסט‪ .‬און אין‬ ‫בר מצוה‪ ,‬ויגדלו הנערים (שם שם‪ ,‬כז)‪,‬‬ ‫הלכות איסורי ביאה זאגט ער אז ס'איז‬ ‫ביז דעמאלטס האט ער געלערנט אין‬ ‫האב איך געקלערט אזוי‪ .‬די רמב"ם‬ ‫נפשו של אדם מחמדתן‪ ,‬און ס'איז‬ ‫די ישיבה‪ ,‬און ער האט פיין געקענט‬ ‫אין הלכות תשובה זאגט אונז עפעס‬ ‫מורא'דיג קשה לפרוש מהם‪ ,‬ס'איז‬ ‫לערנען‪ ,‬ער האט אויסגעקליבן דעם‬ ‫א מורא'דיגע געוואלדיגע זאך און א‬ ‫מורא'דיג שווער זיך אפצוטיילן פון‬ ‫צווייטן וועג‪ .‬אזוי זאגט דער הייליגער‬ ‫געוואלדיגע דערהער‪ .‬ס'איז אין הלכות‬ ‫דעם‪.‬‬ ‫רמב"ם אין הלכות תשובה‪.‬‬ ‫תשובה פרק חמישי הלכה א'‪ ,‬ווער‬ ‫ס'קען זאל ארויסנעמען דעם רמב"ם‪,‬‬ ‫איז עס הרשות בידו אדער נישט‬ ‫דאס געבט א מורא'דיגע דערהער‬ ‫ס'איז אין חלק א'‪ .‬זאגט דארט די‬ ‫פאר יעדן מענטש‪ ,‬ווייל רוב מענטשן‬ ‫רמב"ם‪" ,‬רשות כל אדם נתונה לו אם‬ ‫ווי וועלכער רמב"ם פסקנט מען?‬ ‫זענען איינגערעדט‪ ,‬נע ער האט א‬ ‫רצה להטות עצמו לדרך טובה ולהיות‬ ‫דאס איז א רמב"ם נאר אין הלכות‬ ‫פארשטאפטן קאפ‪ ,‬ער קען נישט‬ ‫צדיק הרשות בידו‪ ,‬ואם רצה להטות‬ ‫תשובה‪ ,‬און דארטן זאגסטו אנדערש‪,‬‬ ‫לערנען‪ .‬ער קען נישט טון עבודת ה'‪,‬‬ ‫עצמו לדרך רעה ולהיות רשע הרשות‬ ‫און אז ס'איז קשה לפרוש מהם? איז‬ ‫ס'איז נאר פאר העכערע מענטשן‪,‬‬ ‫בידו"‪.‬‬ ‫דאך דער פשט אז ס'איז נישט אזוי‬ ‫ס'איז נאר פאר די בני עליה והן‬ ‫שטארק הרשות בידו‪ ,‬נאר מ'מוז טון‬ ‫מועטין‪ .‬דער רמב"ם זאגט‪ ,‬וועק דיך‬ ‫אין אנדערע ווערטער‪ ,‬א מענטש‬ ‫מיטלען צו דעם‪ .‬נו‪ ,‬וועלכע איז אמת?‬ ‫אויף‪ ,‬ס'איז פוסטע שטותים‪ ,‬עס‬ ‫ווערט נישט געבוירן מיט קיין נאטורן‬ ‫וויאזוי קענען מיר וויסן את הדרך‬ ‫ווענדט זיך אין דיר‪ .‬יעדער איינער קען‬ ‫וואס ציט אים צו שלעכטס‪ .‬און א‬ ‫אשר ילכו בו? ווייל ווען דו לערנסט‬ ‫טון וואס ער וויל טון ווען ער וועט‬ ‫מענטש ווערט נישט געבוירן מיט‬ ‫דעם רמב"ם אין הלכות איסורי ביאה‪,‬‬ ‫וועלן‪ .‬אזוי זאגט דער הייליגער רמב"ם‬ ‫קדושה וואס ציט אים צו גוטס‪ .‬א‬ ‫ווערט מען אביסל דערפרעסט אז‬ ‫אין הלכות תשובה‪.‬‬ ‫מענטש וויל נישט זיין דעפרעסט און‬ ‫ס'איז מורא'דיג שווער זיך פורש צו‬ ‫גערעגט ווייל ער איז געבוירן געווארן‬ ‫זיין‪ ,‬ס'איז נפשו של אדם מחמדתן‪,‬‬ ‫א סתירת הרמב"ם‬ ‫א דעפרעסטער מענטש‪ .‬א מענטש‬ ‫מ'ליגט אין דעם‪ .‬און דו לערנסט דעם‬ ‫ווערט נישט בשמחה ווייל ער איז‬ ‫רמב"ם אין הלכות תשובה‪ ,‬זעסטו אז‬ ‫איז דאך געוואלדיג‪ .‬אבער ווען‬ ‫געבוירן געווארן אין א חודש אדר‬ ‫ס'איז א לייכטע וועג‪ ,‬ס'איז הרשות‬ ‫מ'נעמט ארויס דעם אנדערן חלק‬ ‫מינוט‪ .‬א מענטש ווערט נישט קיין‬ ‫בידו‪ ,‬דו קענסט דיך אויסוועלן‪ ,‬דו‬ ‫פונעם רמב"ם‪ ,‬נעמטס ארויס חלק‬ ‫בעל עבירה ווייל ער האט נישט געהאט‬ ‫קענסט בוחר זיין בטוב‪ ,‬דו קענסט‬ ‫ב' אין הלכות איסורי ביאה (פרק כב‪,‬‬ ‫קיין ברירה‪ .‬יעדער מענטש איז רשות‬ ‫בוחר זיין אין ובחרת בחיים‪.‬‬ ‫הלכה יח‪ ,‬יט)‪ ,‬דארט זאגט עפעס די‬ ‫בידו‪ .‬מ'האט דיר געגעבן דעם כוח און‬ ‫רמב"ם א צווייטע דערהער אינגאנצן‪.‬‬ ‫דעם קראפט‪ ,‬וואס דו ווילסט קענסטו‬ ‫די רמב"ם'ס בליק אויפן מענטש‬ ‫און דער רמב"ם זאגט דארט אז גזל‬ ‫ווערן‪ .‬אויב דו ווילסט גיין בדרך ה'? דו‬ ‫ועריות נפשו של אדם מתאוה להם‬ ‫ווילסט ווערן א צדיק? דו ווילסט זוכה‬ ‫האב איך געקלערט אזוי‪ ,‬צו‬ ‫ומחמדתן‪ ,‬און ס'איז זייער שווער‬ ‫זיין צו א אהבה בתענוגים? דו ווילסט‬ ‫פארענטפערן די צוויי רמב"ם'ס מיט‬ ‫זיך פורש צו זיין פון דעם‪ .‬ס'איז א‬ ‫זוכה זיין צו א לעכטיגקייט? הרשות‬ ‫נאך א רמב"ם אין הלכות דעות (פרק‬ ‫מורא'דיג שווערע מצב‪ ,‬מ'זאל וויסן אז‬ ‫בידו‪ .‬דו ווילסט גיין אין אנדערע וועגן?‬ ‫ו‪ ,‬הלכה א')‪ .‬און די רמב"ם אין הלכות‬ ‫ס'איז נישט קיין פשוט'ע זאך‪ .‬און דער‬ ‫דו ווילסט גיין אין א דרך פון תאוה‬ ‫דעות איז כדי אז ווער ס'האט צייט‬ ‫רמב"ם פירט אויס דארט אין הלכה כא‬ ‫און עבירה? דו ווילסט גיין א דרך פון‬ ‫צו לערנען‪ ,‬אה‪ ,‬ס'איז דאך מורא'דיג‪,‬‬ ‫אז וועגן דעם דארף מען יפנה עצמו‬ ‫פוסטע וועגן? הרשות בידו‪.‬‬ ‫ס'איז דאך אזוי זיס‪ ,‬ס'איז דאך אזוי‬ ‫ומחשבתו לדברי תורה וירחיב דעתו‬ ‫לעכטיג‪ ,‬ס'איז אזוי לייכט צו לערנען‪.‬‬ ‫בחכמה‪ ,‬אבער נישט דאס איז די נקודה‬ ‫עס ווענדט זיך אין דיר‬ ‫דער רמב"ם לייגט אראפ דעם מענטש‪.‬‬ ‫וואס איך וויל ארויסברענגען‪.‬‬ ‫מ'ווייסט חוץ וואס דער רמב"ם איז‬ ‫יעקב ועשו האמורים בפרשה‬ ‫געווען א קדוש עליון פון די גדולי‬ ‫איז אויבן אויף זעהן מיר דא צוויי‬ ‫(רש"י בראשית כה‪ ,‬יט‪ ,‬ד"ה ואלה)‪.‬‬ ‫הראשונים‪ ,‬וואס מ'האט געזאגט אויף‬ ‫רמב"ם'ס‪ .‬אין הלכות תשובה זאגט ער‬ ‫יעקב האט אויסגעקליבן דעם דרך‬ ‫פניני מנחם ‪ I‬בראשית‬ ‫ו‬ ‫המדרש וואס מ'שמועסט ח"ו‪ ,‬ווערט‬ ‫אים‪ ,‬ממשה ועד משה לא קם כמשה‪,‬‬ ‫מ'זאל‬ ‫ער א שמועסער‪ .‬ווען א מענטש גייט‬ ‫איז דער רמב"ם געווען א דאקטער אויך‪.‬‬ ‫אין א חבורה וואס מ'רעדט שטותים‬ ‫און דער רמב"ם האט ארויסגעהאט‬ ‫פארשטיין‬ ‫והבלים‪ ,‬ווערט ער א חלק פון די‬ ‫די טבעיות און די מציאות פון יעדן‬ ‫שטותים והבלים‪ .‬ווען א מענטש‬ ‫מענטש‪.‬‬ ‫וואס פאר‬ ‫גייט נאך בעלי עבירה‪ ,‬ער קען זיין א‬ ‫וואוילער אינגל א וואוילער בחור און‬ ‫די סביבה איז משפיע‬ ‫אן איינדרוק‬ ‫א וואוילער יונגערמאן‪ ,‬ער גייט ווערן‬ ‫זאגט דער הייליגער רמב"ם‪ ,‬דרך‬ ‫א בעל עבירה‪ .‬ווען א מענטש גייט‬ ‫וואס פאר‬ ‫אויף מקומות וואס מ'טאר נישט‪ ,‬ער‬ ‫ברייתו של אדם להיות נמשך בדעותיו‬ ‫ובמעשיו אחר רעיו וחביריו ונוהג‬ ‫גייט נאר פאר די אינטערעסאנטקייט‪,‬‬ ‫א השפעה‬ ‫ער גייט איינמאל‪ ,‬צוויי מאל‪ ,‬געב אים‬ ‫במנהג אנשי מדינתו‪ ,‬אז א מענטש ציט‬ ‫נאך די סביבה אין וואס ער איז‪ ,‬נאך‬ ‫נאך אפאר טעג און אפאר וואכן‪ ,‬איז‬ ‫א סביבה‬ ‫זיינע חברים און נאך די אנשי מדינה‪.‬‬ ‫ער נתהפך לאיש אחר‪ .‬און פארקערט‪,‬‬ ‫דאס איז די טבעיות פון א מענטש‪.‬‬ ‫ווען א מענטש זעצט זיך מיט א‬ ‫האט אויף א‬ ‫וועגן דעם זאגט דער הייליגער רמב"ם‬ ‫חבורה פון ערליכע אידן‪ ,‬צום סוף‬ ‫(שם)‪ ,‬דארף מען זיך מתחבר זיין מיט‬ ‫ווערט ער אן ערליכער איד‪ ,‬ער ווערט‬ ‫מענטש‬ ‫צדיקים‪ ,‬און מ'דארף גיין אין בית‬ ‫א דאווענער‪ ,‬ער ווערט א גומל חסד‪.‬‬ ‫המדרש כדי שילמד מעשיהם‪.‬‬ ‫ס'ווענדט זיך וואו מ'דרייט זיך אין‬ ‫זאך‪ .‬זי איז נעבעך אראפגעגאנגען פון‬ ‫וועלכע חבורה‪.‬‬ ‫און דער רמב"ם פירט נאך אבער‬ ‫וועג‪ ,‬זי איז נעבעך געווארן א משומדת‪,‬‬ ‫אויס‪ ,‬און מ'זעט דארט וואס פאר א‬ ‫רחמנא יצילנו‪ .‬אבער וואס איז די‬ ‫מ'לערנט זיך פון ווי מ'איז‬ ‫מצב עס איז געווען אין זיין זמן‪ ,‬ואם‬ ‫משמורה שולדיג‪ ,‬וואס איז די משפחה‬ ‫אויפגעוואקסן‬ ‫היו כל המדינות שהוא יודען ושומע‬ ‫שולדיג? זאגט אביי א מורא'דיגן יסוד‪,‬‬ ‫שמועתן נוהגים בדרך לא טובה כמו‬ ‫כדאמרי אינשי‪ ,‬שותא דינוקא בשוקא‬ ‫ס'איז יעצט געווען יום טוב סוכות‪,‬‬ ‫זמנינו‪ ,‬אזוי זאגט ער‪ ,‬אין די זמנים‬ ‫או דאבוה או דאימיה‪.‬‬ ‫און אסאך אידן האבן געלערנט מסכת‬ ‫פונעם רמב"ם‪ .‬וואס ס'האט נישט‬ ‫סוכה‪ .‬און ווי די מסכת ענדיגט זיך (נו‪,):‬‬ ‫געטויגט‪ ,‬דעמאלטס זאגט ער אז מ'זאל‬ ‫וואס זאגט אונז די גמרא? אז ווען‬ ‫ענדיגט זיך עס מיט עפעס א מורא'דיגע‬ ‫גיין אפילו אין די מדבריות‪ ,‬מערות און‬ ‫א קינד וואקסט אויס‪ ,‬וואקסט ער אויף‬ ‫טראגישע מעשה‪ .‬די גמרא פארציילט‬ ‫מדברות‪.‬‬ ‫מיט די אטמאספערע וואס מ'רעדט אין‬ ‫דארט אז ס'איז געווען א פרוי וואס‬ ‫שטוב‪ .‬אז זי האט זיך גע'שמד'ט און‬ ‫האט געהייסן מרים בת בילגה‪ .‬זי איז‬ ‫און דער רמב"ם גייט אריין דארט‬ ‫זי איז אראפגעגאנגען פון וועג‪ ,‬האט‬ ‫געווארן א משומדת‪ ,‬זי האט חתונה‬ ‫באריכות‪ ,‬אבער די נקודה‪ ,‬די שפיץ‬ ‫מען אין די שטוב חוזק געמאכט פונעם‬ ‫געהאט מיט איינע פון די מלכי יוונים‪,‬‬ ‫פונעם רמב"ם איז אז א מענטש האט א‬ ‫בית המקדש‪ ,‬מ'האט חוזק געמאכט פון‬ ‫און ווען ס'איז געווען משנכנס יוונים‬ ‫טבע און א מהות‪ .‬דאס איז טייטש אזוי‪,‬‬ ‫ערליכע אידן‪ ,‬מ'האט חוזק געמאכט פון‬ ‫להיכל‪ ,‬איז זי אריינגעגאנגען אין‬ ‫אז אפילו ווען דער מענטש קען זיך‬ ‫די תורה‪ ,‬און דאס האט משפיע געווען‬ ‫בית המקדש און אויפ'ן מזבח האט‬ ‫פירן אויף איין וועג‪ ,‬דארט אבער וואו‬ ‫אויף איר אז זי איז אראפגעגאנגען פון‬ ‫זי גענומען איר סנדל‪ ,‬איר שיך‪ ,‬און‬ ‫ער דרייט זיך‪ ,‬וועלן זיי אים מיטשלעפן‬ ‫וועג‪ .‬האבן די חכמינו ז"ל איינגעזען‬ ‫געקלאפט אויפ'ן מזבח‪ ,‬און מבזה‬ ‫מיט זיך‪ ,‬און ער וועט נאכגיין נאך זיי‪.‬‬ ‫אז מ'מוז קנס'נען די גאנצע משמורה‪,‬‬ ‫געווען מיט די גרעסטע בזיונות‪.‬‬ ‫כדי למען ישמעו ויראו‪ ,‬אז מ'זאל‬ ‫עפעס וואס מ'קען נאך היינט זען‬ ‫פארשטיין וואס פאר אן איינדרוק‪,‬‬ ‫און די גמרא ברענגט אראפ‪ ,‬אז‬ ‫וואס פאר א השפעה א סביבה האט‬ ‫מ'האט געקנס'עט די גאנצע משמורה‬ ‫און דאס איז א מציאות וואס‬ ‫אויף א מענטש‪ ,‬דאס איז איום ונורא‪.‬‬ ‫פון בלגה וועגן דעם מיט פארשידענע‬ ‫מ'קען זיך איבערצייגן‪ .‬ווען א מענטש‬ ‫און מיט דעם פארשטייען מיר וואס‬ ‫קנסות‪ .‬פרעגט די גמרא א מורא'דיגע‬ ‫גייט אריין דאווענען אין א בית‬ ‫ז‬ ‫פניני מנחם ‪ I‬בראשית‬ ‫פניני מנחם‬ ‫עץ הדעת‪ ,‬וואלט מען נאך געלעבט‪,‬‬ ‫עמדי' ‪ -‬ס'איז געווארן די אשה‪ ,‬ס'איז‬ ‫דער הייליגער רמב"ם זאגט‪.‬‬ ‫יעדער איינער וואלט געלעבט א גאנצן‬ ‫געווארן די אטמאספער‪ ,‬ס'איז געווארן‬ ‫לעבן‪ ,‬און מ'וואלט געווען אין גן עדן‪.‬‬ ‫די חבורה‪ ,‬ס'איז געווארן די ארום און‬ ‫די סביבה האט גורם געווען אויף‬ ‫ארום‪ ,‬און דאס האט משפיע געווען‪.‬‬ ‫אדם הראשון‬ ‫א מענטש מיט זיין השפעה קען‬ ‫און דער אייבערשטער איז טאקע‬ ‫אזויפיל אויפטון ער קען איבער דרייען‬ ‫געגאנגען צו די פרוי און איר געפרעגט‬ ‫וויל איך אייך זאגן אז מיט דעם‬ ‫וועלטן‪ .‬דאס זעט מען מיט דעם וואס‬ ‫וויאזוי ביסטו אנגעקומען צו אזא‬ ‫קענען מיר אויך פארשטיין וואס דא‬ ‫זיי האבן געטון‪ ,‬אז מיט איין פעולה‬ ‫מצב? האט זי געזאגט‪ ,‬אז די נחש האט‬ ‫איז פארגעגאנגען‪ .‬חוה איז טאקע‬ ‫איז אלעס געווארן איבערגעדרייט‪,‬‬ ‫מיר צוגעזאגט אז איך וועל זיין א גאט‪.‬‬ ‫געווארן נשפע אז זי גייט זיין כאלקים‪,‬‬ ‫"בזעת אפיך תאכל לחם" (שם ג‪ ,‬יט)‪,‬‬ ‫אבער דאס איז געווען די יסוד וויאזוי‬ ‫זי גייט זיין א גאט‪ ,‬איין קלייניגקייט‪,‬‬ ‫"בעצב תלדי בנים" (שם שם‪ ,‬טז)‪,‬‬ ‫און ממילא האט זי געגעסן‪ .‬אבער אזוי‬ ‫אלעס איז געווארן א נייע מציאות‪.‬‬ ‫ווי חוה האט געגעסן‪ ,‬האט זי דאך עובר‬ ‫ביז דעמאלטס איז נישט געווען די‬ ‫געווען דעם רצון ה'‪ ,‬און די סביבה איז‬ ‫אלע זאכן‪ ,‬ביז דעמאלטס איז געווען‬ ‫אין כאלקינו‪,‬‬ ‫געווארן א פארדארבענע סביבה‪ ,‬ווייל‬ ‫וואויל און לעכטיג‪ ,‬מ'האט געהאט‬ ‫זי האט זיך געדרייט מיט'ן נחש‪ .‬און‬ ‫מלאכים וואס האבן משמש געווען‬ ‫אין כאדונינו‪,‬‬ ‫די סביבה האט גורם געווען אויף אדם‬ ‫דעם מענטש (סנהדרין נט‪ ,):‬מ'האט‬ ‫הראשון‪ ,‬וואס ס'איז שוין נישט געווען‬ ‫געהאט א גן עדן‪ ,‬מ'האט געהאט א‬ ‫אין עוד‬ ‫קיין שום סיבה נישט אז ער זאל עסן‬ ‫רזיאל המלאך (זוה"ק ח"א נה‪ ,):‬מ'האט‬ ‫פונעם עץ הדעת ווי פריער דערמאנט‪.‬‬ ‫געהאט רוחניות אן קיין גבול‪ ,‬גשמיות‬ ‫מלבדו‪ ,‬ה'‬ ‫ס'איז שוין נישט געווען קיין שום הסבר‬ ‫אן קיין גבול‪ .‬און וועגן איין עבירה‬ ‫און הגיון פארוואס עסטו? זי האט נאך‬ ‫האט זיך עס איבערגעדרייט‪ ,‬און ס'איז‬ ‫אחד ושמו‬ ‫געגעסן ווייל איר האט מען צוגעזאגט‬ ‫געווארן פון דעם א נייע וועלט‪ ,‬א נייע‬ ‫אז זי גייט זיין א גאט‪ .‬אבער דו זעסט‬ ‫מציאות‪ ,‬נייע דרכים‪ ,‬און ס'איז דא‬ ‫אחד‪ ,‬דער‬ ‫דאך שוין יא אז זי האט געגעסן‪ ,‬און זי‬ ‫איז געבליבן דער זעלבער מענטש‪ ,‬זי‬ ‫ליידער אזויפיל יסורים וואס מ'מאכט‬ ‫דורך צוליב דעם‪.‬‬ ‫אייבערשטער‬ ‫קען נישט גארנישט‪ .‬אין כאלקינו‪ ,‬אין‬ ‫כאדונינו‪ ,‬אין עוד מלבדו‪ ,‬ה' אחד‬ ‫מיר דארפן וועלן בלייבן קרובים‬ ‫איז אחד יחיד‬ ‫ושמו אחד‪ ,‬דער אייבערשטער איז‬ ‫אחד יחיד ומיוחד‪.‬‬ ‫און יעצט ווען מיר גייען ארויס פון‬ ‫די הייליגע טעג ווען עס איז געווען לכו‬ ‫ומיוחד‪.‬‬ ‫נאר אדם הראשון האט שוין‬ ‫ונשובה אל ה' (הושע ו‪ ,‬א)‪ ,‬אידן זענען‬ ‫געגעסן ווייל ער איז שוין געווען אין‬ ‫געווען אזוי נאנט צום רבונו של עולם‪,‬‬ ‫אדם הראשון האט חוטא געווען מיט'ן‬ ‫די סביבה‪ .‬די רגע וואס אדם הראשון‬ ‫מ'קען מיט דעם האבן אויפגעטון‬ ‫עץ הדעת‪ ,‬און גורם געווען מיתה לכל‬ ‫האט געזען אז חוה עסט‪ ,‬האט ער‬ ‫עולמות‪ .‬אבער מען דארף זיך האלטן‬ ‫הדורות‪.‬‬ ‫געדארפט הייבן פיס און אנטלויפן‪ ,‬איך‬ ‫ביי דעם‪ ,‬כדי אז ס'זאל זיין קרובים אל‬ ‫טאר שוין נישט זיין מיט איר‪ ,‬זי האט‬ ‫ה' אלקינו‪.‬‬ ‫בצלם אלקים מיינט חיים נצחיים‬ ‫עובר געווען אויפן רצון ה'‪ ,‬זי האט‬ ‫עובר געווען דעם פי ה'‪ ,‬זי האט מחלל‬ ‫בצלם אלקים‪ .‬לאמיר גוט אפלערנען‬ ‫און יעצט קען מען פארשטיין‬ ‫שם שמים געווען‪ .‬ער האט אבער‬ ‫וואס דאס איז טייטש‪ ,‬און וואס דער‬ ‫וואס דער הייליגער נפש החיים זאגט‪,‬‬ ‫נישט אזוי געטון‪ .‬און דאס זאגט אדם‬ ‫נפש החיים לערנט אונז אויס‪ ,‬מיט איין‬ ‫רבי חיים וואלאזשינער‪ ,‬וואס טייטשט‬ ‫הראשון פאר'ן הייליגן באשעפער‪ ,‬דו‬ ‫שינוי לטובה‪ .‬מ'הערט אויף צו רעדן‬ ‫"בצלם אלקים" ‪ -‬אז ווען חוה מיט‬ ‫ווייסט פארוואס איך האב געגעסן? דו‬ ‫אויף ערליכע אידן‪ ,‬מ'הערט אויף צו‬ ‫אדם האלטן זיך איין און זיי ווערן‬ ‫האסט מיר טאקע געזאגט אז איך טאר‬ ‫רעדן אויף סיי וועם‪ ,‬און דאס וועט‬ ‫נישט נכשל און זיי עסן נישט פונעם‬ ‫נישט עסן‪ ,‬אבער 'האשה אשר נתת‬ ‫ח פניני מנחם ‪ I‬בראשית‬ ‫זאל דער אייבערשטער העלפן‬ ‫ברענגט ליהודים היתה אורה (אסתר‬ ‫לאזן אן איינדרוק א רושם‪ ,‬למען תחיה‬ ‫אז די אלע תפילות וואס אידן האבן‬ ‫ח‪ ,‬טז)‪ ,‬אורה זו תורה (מגילה טז‪.):‬‬ ‫אתה וזרעך (דברים ל‪ ,‬יט)‪.‬‬ ‫מתפלל געווען‪ ,‬און די אלע קבלות‬ ‫וואס מיר האבן מקבל געווען‪ ,‬זאל‬ ‫מ'לערנט דורך אזא ענין‪ ,‬און‬ ‫קוקט'ס אריין אין די גמרא‪ ,‬לאמיר‬ ‫טאקע זיין קרובים אל ה' אלקינו‪ ,‬און‬ ‫מיר גייען אביסל אריין אינעם עומק‬ ‫אויפעפנען די גמרא און זען די מעשה‬ ‫יעדער זאל זוכה זיין צו א זיס לעכטיג‬ ‫הענין‪ ,‬נישט מ'געבט א בלעטער דורך‬ ‫מיט מרים בת בילגא‪ ,‬שותא דינוקא‬ ‫יאר‪ ,‬יעדער זאל זוכה זיין צו זען רוב‬ ‫מ'איז מעביר סדרה‪ ,‬מ'שטעלט זיך אפ‬ ‫בשוקא או דאבוה או דאימיה‪ ,‬דאס‬ ‫תענוג ונחת‪ ,‬אן קיין שום עגמת נפש‪,‬‬ ‫און מ'זאל אליינס פרעגן‪ ,‬וויאזוי איז‬ ‫איז געווען די עץ הדעת‪ ,‬און דאס איז‬ ‫מען זאל זוכה זיין לעשות רצון אבינו‬ ‫זי דורכגעפאלן? און ממילא זי איז‬ ‫געווען די חורבן עולם וואס ס'איז אלס‬ ‫שבשמים‪.‬‬ ‫דורכגעפאלן‪ ,‬אבער וויאזוי איז אדם‬ ‫ארויסגעקומען פון דעם‪.‬‬ ‫הראשון דורכגעפאלן? און וואס איז‬ ‫און דער אייבערשטער זאל העלפן‬ ‫געווען די תירוץ וואס אדם הראשון‬ ‫דאס דארף אונז לערנען עפעס‬ ‫אז מ'זאל מקבל זיין דעם לעכטיגן‬ ‫האט געגעבן פאר'ן רבונו של עולם?‬ ‫שבת‪ ,‬ושבת קדשך באהבה וברצון‬ ‫און מ'עפנט אויף אזא רמב"ם‪ ,‬ווערט‬ ‫זאל דער רבונו של עולם טאקע‬ ‫הנחלתנו‪ ,‬מקבל זיין די מתנה טובה‪,‬‬ ‫קלורין לעינים‪ ,‬ווערט א אורה‪ ,‬און‬ ‫העלפן אז ס'זאל זיין נאה דורש ונאה‬ ‫וואס דאס ברענגט מיט זיך אלע זיסע‬ ‫דאס טייטש זו תורה‪.‬‬ ‫מקיים‪ .‬אונז זאל מיר זוכה זיין צו די‬ ‫לעכטיגע השפעות‪ ,‬ביז מיר וועלן זוכה‬ ‫גרויסע השפעה טובה וואס די תורה‬ ‫זיין צו די גאולה שלימה ונאמר אמן‪.‬‬ ‫יום השבת על כן ברכת‬ ‫הקדושה ברענגט מיט זיך‪ .‬די תורה‬ ‫המשך מעמוד ב‬ ‫וישמעו את קול ה' אלקים עירום אתה המן העץ אשר צויתיך‬ ‫באשאפן חוה‪ ,‬און דער נחש איז‬ ‫מתהלך בגן לרוח היום ויתחבא לבלתי אכול ממנו אכלת‪.‬‬ ‫געגאנגען און צוגערעדט חוה אז זי‬ ‫האדם ואשתו מפני ה' אלקים בתוך‬ ‫זאל עסן‪ ,‬און חוה האט צוגערעדט‬ ‫וואס איז דער וויכוח דא? דער‬ ‫עץ הגן (שם ג‪ ,‬ח) ‪ -‬זיי האבן זיך‬ ‫אדם הראשון‪ ,‬און זיי האבן געגעסן‪.‬‬ ‫באהאלטן‪ ,‬זיי האבן געהערט דעם אויבערשטער ווייסט דען נישט אז‬ ‫קול ה'‪ ,‬קול ה' בכח‪ ,‬קול ה' שובר זיי האבן געגעסן‪ ,‬און ס'הייבט זיך‬ ‫זאגט די פסוק (שם ג‪ ,‬ז)‬ ‫ארזים‪ .‬ויקרא ה' אלקים אל האדם אן די טענות אהין און צוריק‪ ,‬האשה‬ ‫ותפקחנה עיני שניהם וידעו כי‬ ‫ויאמר לו איכה (שם ג‪ ,‬ט) ‪ -‬וואו אשר נתתה עמדי (שם ג‪ ,‬יב)‪ .‬וואס‬ ‫עירומם הם ‪ -‬זיי זענען געוואויר‬ ‫ביסטו? ויאמר את קולך שמעתי בגן טענה'ט מען זיך דא?‬ ‫געווארן אז זיי זענען נאקעט‪ ,‬ווייל‬ ‫ואירא כי עירום אנכי ואחבא ‪ -‬איך‬ ‫ביז יעצט האבן זיי נישט געגעסן‬ ‫איז דא א מורא'דיגער אלשיך‪,‬‬ ‫בין ערום‪.‬‬ ‫קיין עץ הדעת‪ ,‬ממילא האבן זיי‬ ‫און באמת זאגט רש"י אויך א‬ ‫נישט געוואוסט פון קיין טוב און‬ ‫איז שווער‪ ,‬די פסוק זאגט דאך מורא'דיגע זאך‪ ,‬רש"י זאגט (שם ג‪ ,‬ז‪,‬‬ ‫קיין רע‪ ,‬און זיי האבן נישט געזען‬ ‫שוין וידעו כי ערומים הם ויתפרו ד"ה וידעו) אז ווען זיי האבן געזען‬ ‫אז זיי זענען ערום‪ ,‬ביז דעמאלטס‬ ‫עלה תאנה ויעשו להם חגורות‪ ,‬זיי כי עירומים הם‪ ,‬זאגט רש"י‪ ,‬מצוה‬ ‫איז אדם הראשון געגאנגען אזוי ווי‬ ‫האבן געוואוסט און זיי האבן זיך אחת היתה בידם ונתערטלו הימנה‪,‬‬ ‫אלע חיות‪ ,‬אן קיין קליידער‪ ,‬און‬ ‫שוין געמאכט חגורות‪ ,‬אויב אזוי אדם הראשון איז געווען אין גן עדן‪,‬‬ ‫ס'איז נישט געווען קיין שום עוולה‬ ‫וואס טייטשט כי עירום אנכי‪ ,‬זיי דער אייבערשטער האט אים געגעבן‬ ‫אין דעם‪ ,‬ווייל ס'איז נישט געווען‬ ‫האבן דאך שוין געהאט קליידער? פון כל טוב וטוב‪ .‬און ער האט געהאט‬ ‫קיין רע‪ .‬ויתפרו עלה תאנה ויעשו‬ ‫און נאכדעם זאגט דער באשעפער בלויז איין מצוה‪ ,‬און די מצוה האט‬ ‫להם חגורות – האבן זיי זיך געמאכט‬ ‫(שם ג‪ ,‬יא)‪ ,‬ויאמר מי הגיד לך כי ער עובר געווען‪.‬‬ ‫גארטלעך פאר צניעות‪.‬‬ ‫ט‬ ‫פניני מנחם ‪ I‬בראשית‬ ‫פניני מנחם‬ ‫אים דער באשעפער איכה‪ ,‬וואו‬ ‫נישט גארנישט מער‪ ,‬פון מיר‬ ‫זאגט דער הייליגער אלשיך‬ ‫ביסטו? הייב זיך אויף! מי הגיד לך‬ ‫גייט שוין גארנישט זיין‪ ,‬ס'האט‬ ‫(תורת משה בראשית ד"ה אז)‪,‬‬ ‫כי עירום אתה‪ ,‬דו האסט מורא'דיגע‬ ‫געדארפט פון מיר ארויסקומען א‬ ‫אדם הראשון איז געווארן צובראכן‬ ‫כוחות אין דיר‪ ,‬וועק אויף די כוחות‪,‬‬ ‫כלל ישראל‪ ,‬ס'האט געדארפט פון‬ ‫אויף שברי שברים‪ ,‬ער האט זיך‬ ‫שטעל זיך אויף און גיי צוריק און טו‬ ‫מיר ארויסקומען אידן וואס זאלן‬ ‫נישט געקענט איינהאלטן‪ ,‬וידעו‬ ‫אריבער גיין דעם ים סוף און שרייען‬ ‫כי ערומים הם‪ ,‬אונז האמיר נישט‬ ‫תשובה‪.‬‬ ‫נעשה ונשמע ביי מתן תורה‪ ,‬און‬ ‫גארנישט‪ ,‬ער האט שוין מער נישט‬ ‫און דאס איז טאקע געווען‬ ‫ס'איז פארטיג‪.‬‬ ‫קיין תקומה‪ ,‬ער האט שוין מער‬ ‫מיט אדם הראשון וואס האט‬ ‫נישט קיין צוקונפט‪ ,‬ער קען זיך שוין‬ ‫זאגט דער אלשיך‪ ,‬דא קומט די‬ ‫מער נישט מחזק זיין‪.‬‬ ‫תשובה געטון‪ ,‬והא ראי'‪ ,‬ווייל דער‬ ‫ציווי וואס דער אויבערשטער האט‬ ‫אייבערשטער האט דאך געזאגט‬ ‫וויפיל מאל טראכט א מענטש‬ ‫געזאגט פאר אדם הראשון‪ ,‬ויאמר מי‬ ‫ביום אכלך ממנו איז מות תמות‪,‬‬ ‫איבער נאך וואס ער איז נעבעך‬ ‫הגיד לך כי עירום אתה‪ ,‬ווער האט‬ ‫און ער האט דאך געלעבט נאך ניין‬ ‫עובר אן עבירה‪ ,‬וואס איז געשען‬ ‫דיר געזאגט אז דו קענסט זיך מער‬ ‫הונדערט און דרייסיג יאר‪ ,‬ווייל‬ ‫דא‪ ,‬אז איך בין געגאנגען טון אזא‬ ‫נישט אויפהייבן? ווער האט דיר‬ ‫תשובה ותפילה וצדקה מעבירין את‬ ‫אומרעכט? און מ'ווערט מורא'דיג‬ ‫געזאגט אז דו האסט מער נישט קיין‬ ‫רוע הגזירה (פסיקתא דרב כהנא כג)‪.‬‬ ‫געפאלן ביי זיך‪ ,‬און אזוי איז געשען‬ ‫געלעגנהייט? ווער האט דיר געזאגט‬ ‫מיט אדם הראשון‪ ,‬ער איז געווארן‬ ‫אז דו קענסט זיך נישט מחזק זיין?‬ ‫האבן מיר דער אלשיך‬ ‫צובראכן אויף שברי שברים‪.‬‬ ‫הקדוש וואס איז מסביר אז דער‬ ‫און דער חיזוק ווערט נתעורר‬ ‫אויבערשטער אליינס האט געזאגט‬ ‫זאגט דער הייליגער אלשיך‪,‬‬ ‫מיט דעם וואס דער אויבערשטער‬ ‫ויקרא ה' אלקים אל האדם ויאמר לו‬ ‫פאר אדם הראשון מי הגיד לך כי‬ ‫האט געזאגט פאר א מענטש וואס‬ ‫איכה‪ ,‬וואו ביסטו? הייב דיך אויף!‬ ‫עירום אתה‪ ,‬אז א מענטש דארף‬ ‫האט געהאט איין מצוה‪ ,‬און די‬ ‫וויסן וואס פאר א גרויסע כוחות דו‬ ‫מצוה האט ער נישט מקיים געווען‪,‬‬ ‫וואס ביסטו צובראכן? וואס‬ ‫האסט אין דיר‪.‬‬ ‫און ממילא קוקט אים אויס ווי ער‬ ‫ביסטו פארלוירן? האט אדם הראשון‬ ‫(לקט מספר החדש פניני מנחם לחודש תשרי)‬ ‫איז דערנאך‪ ,‬ער איז פארלוירן‪ .‬זאגט‬ ‫געזאגט כי עירום אנכי‪ ,‬איך האב‬ ‫נסדר ונדפס ע''י‬ ‫נסדרמכון‪:‬‬ ‫דרוש‬ ‫ונדפס ע''י‬ ‫מכון‪ :‬ידי מכון‬ ‫נסדר ונכתב על‬ ‫דרוש‬ ‫<דרש‬ ‫דרוש‬ ‫פטרון השבוע‬ ‫פרשת בראשית‬ ‫דרוש‬ ‫נתנדב על ידי‬ ‫<דרש‬ ‫מו"ה אליעזר ווייזער הי"ו‬ ‫לרגל פתיחת גליון החדש בשעטומ"צ‬ ‫‪347.227.0065‬‬ ‫זכות לימוד תורה דרבים יעמוד לו ולב"ב להתברך בבני חיי ומזוני‬ ‫‪durishwriting@gmail.com‬‬ ‫רויחי מתוך בריות גופא ונהורא מעליא אמן‬ ‫‪347.227.0065‬‬ ‫‪durishwriting@gmail.com‬‬ ‫הזה''ב‬ ‫וועד להוצאת ספרי‬ ‫לתרומות והנצחת גליון לשבוע או לחודש ולשלוח הערות והארות וכן לקבלת הגליון ניתן לפנות להמכון ‪durushwriting@gmail.com‬‬ ‫פניני מנחם ‪ I‬בראשית‬ ‫י‬