פניני מנחם - אידיש · Pninei Menachem - Yiddish — בראשית (2026-10-05)

בעזהשי"ת
פרשת
בראשית
פניני שיעורי
הגה"צ
מנחם
תשפ"ז אבד"ק
לובלין
גליון א' שליט"א
בצלם אלקים עשה את האדם
די גאנצע בריאה ווענדט זיך אין דיר
וועג וויאזוי מ'קען ארויסשרייען דעם ווייל די תורה איז מדבק א איד צום מורי ורבותי ,הנה מה טוב ומה
"המלך" איז דורך'ן זיך מדבק זיין אין רבונו של עולם (ברכות ו.). נעים ,מיר געפונען זיך שוין דא צוריק
די הייליגע תורה. ברוך ה' בין כותלי בית המדרש ,ווייטער
ממליך זיין דעם אויבערשטן איז די ממשיך צו זיין מיט די שיעורים .ויהיו
בצלם דמות תבניתו תכלית הבריאה נא אמרינו לרצון לפני אדון כל.
זאגט די וואך די תורה הקדושה אבער קודם לאמיר אריינגיין אין בלייבן מקושר מיט די הייליגע טעג
(בראשית א כו)" ,ויאמר אלקים נעשה די פרשה פון בריאת שמים וארץ ,און
אדם בצלמנו" .וואס טייטשט בצלמנו? מיר וועלן צוגיין צום תכלית פון די קודם לאמיר אנהייבן מיט א
בצלם אלקים! "ויברא אלקים את בריאה ,וואס דאס איז געווען די בחיר שיר והשבח לחי העולמים ,שהחיינו
האדם בצלמו בצלם אלקים" (שם שם, האדם ,וואס דאס איז געווען די גאנצע וקיימנו נאך וואס מיר זענען ברוך ה'
כז) .ווערט שווער דער אייבערשטער תכלית וואס דער אייבערשטער האט דורכגעגאנגען די זיסע לעכטיגע טעג,
האט דען א צלם? דער אייבערשטער באשאפן די וועלט (רש"י בראשית די טעג וואס זענען געווען מיט א עבודה
איז דאך נישט קיין גוף ,ולא ישיגיהו ו ,ז ,ד"ה מאדם) ,ווייל אין מלך בלא פון אהבה מיט יראה ,די טעג וואס
משיגי גוף (עיקר ג' מי"ג עקרים עם (פדר"א ג) .און דורך דעם וואס אידן זענען נתדבק געווארן צום בורא
מהרמב"ם בפירוש המשניות מס' דער רבונו של עולם האט באשאפן די כל עולמים ,די טעג וואס אידן זענען
סנהדרין בהקדמה לפרק י'). מענטש ,און דער מענטש קומט טון געווען נאנט ,קרובים אל ה' אלקינו.
די עבודת ה' ,און א מענטש איז זיך איז אוודאי ,אזוי ווי שלמה המלך האט
איז דא דער ספר נפש החיים פון מתגבר אויף זיינע תאוות און אויף די מתפלל געווען נאכדעם וואס ער האט
רבי חיים וואלאזשינער (שער א' פרק נסיונות ,דורך דעם איז ויאמר כל אשר מחנך געווען דעם בית המקדש (מלכים
א') ,דאס איז א מורא'דיג ספר .אזוי נשמה באפו אז ה' אלקי ישראל מלך. א' ח ,נט)" ,ויהיו דברי אלה אשר
ווייסט מען אז קבלה טאר מען נישט התחננתי לפני ה' זאל זיין קרובים אל
לערנען פאר מ'איז מלא כרסו בש"ס אין אנדערע ווערטער ,ס'ציט ה' אלוקינו יומם ולילה" .און וויאזוי
ובפוסקים (בקדמת ספר שער ההקדמות טאקע צו חומריות ,ס'ציט צו אלע קען מען זיך ברענגען צו א מצב אז
מהרח"ו) ,אבער אין נפש החיים קען זאכן ,אבער דורך דעם וואס א איד ס'זאל זיין קרובים יומם ולילה? דורך
מען אריינגיין און זען אביסל וואס שרייט אויס ניין! דאס שרייט ארויס אז ס'וועט זיין "ובהם נהגה" דורך דעם
עס איז געבויט אויף דברי קבלה .און דעם "המלך" ,און דער איינציגסטער וועט מען זיין נאנט צום אויבערשטן,
א פניני מנחם Iבראשית
פניני מנחם
חכמה
מורא'דיגע איינדרוק אויפן ארום און ער איז מורא'דיג מסביר דעם ענין
ארום אים און אויף יעדן איינעם .און וואס איז טייטש צלם אלקים? אונז
מפניני"ם
ח"ו פארקערט ,לאזט עס א השפעה האבן דען א השגה וויאזוי דער
אויף דורי דורות ,און ס'קען ברענגען אייבערשטער קוקט אויס? אונז
א חורבן עולם. קען מיר דען מדמה זיין דעם בורא
כל עולמים צו א דמות פון א אדם?
אדם הראשון'ס לעבן אין שאפן אונז זאגן מיר דאך יעדן טאג אין די
אין גן עדן אני מאמין'ס" ,אינו גוף ואין לו שום
דמיון כלל" ,ס'האט אינגאנצן נישט
אידעלעך זייטס צו פארשטיין אביסל דעם נפש
החיים ,לאמיר אביסל אריינגיין
קיין שייכות מיט דעם.
ענק מחזק אין וואס עס האט זיך אפגעשפילט די כוח פון א אדם
דא מיט'ן חטא פון עץ הדעת .דער
אייבערשטער האט אריינגעלייגט זאגט ער א מורא'דיג טיף ווארט
בראשית ברא אלקים את השמים אדם הראשון אין גן עדן ,און אדם וואס מיר מוזן אלע דערהערן ,יעדע
ואת הארץ (בראשית א ,א) ,דער הראשון האט איבערגעגעבן פאר שם זאך וואס איז באשאפן געווארן איז
פונקטליך וואס עס גייט פאר אין גן באשאפן געווארן מיט א תפקיד .די
אויבערשטער האט באשאפן די גאנצע
עדן .דער רבונו של עולם האט אים אלע בעלי חי ,מעכטיג ,גרויס ,ס'איז
בריאה בשביל ישראל ,און אין דעם דא חיות דורסות ,ס'איז דא חיות
געגעבן א וועלט דארט.
זעקסטן טאג יום השישי ,האט ער וואס זענען נישט קיין דורסות,
באשאפן אדם הראשון (שם א ,כז). און דער אייבערשטער האט ס'איז דא בהמות כשר'ע און נישט
און דער אויבערשטער האט אים געזאגט פאר אדם הראשון דו זאלסט כשר'ע .יעדע זאך האט א תפקיד
געגעבן א דירה אין גן עדן ,און ער וויסן ,דו קענסט אריינגיין אין גן עדן אויף דעם עולם .אזוי אויך האט
האט געהאט דארט מכל טוב וטוב ,און ביז דארט ,און דו קענסט אלעס עסן, יעדע מלאך א תפקיד אויף דעם
דער אויבערשטער זאגט אים מכל עץ אלע ביימער .ס'איז נישט די ביימער עולם וואס דער מלאך דארף טון,
וואס אונז זע מיר דא ,ס'וואקסט און ער איז באגרעניצט צו דעם ,און
הגן אכל תאכל (שם ב ,טז) ,פון אלעם
ארויס בלעטער אדער וואקסט ער קען נישט טון מער .אבער דער
קענסטו עסן .דו קענסט אריינגיין אין
ארויס צווייגן מיט בלעטער און מיט מענטש איז אומבאגרעניצט ,דער
רעסטוראנט ,און קענסט נעמען פון פירות .דארט איז ארויסגעוואקסן מענטש איז בצלם אלקים .דאס איז
וועלכע פלייש דו ווילסט ,דו קענסט קיכלעך, פערטיגע גלוסקאות, טייטש אז א מענטש קען מאכן א
נעמען וועלכע פירות דו ווילסט ,דו פערטיגע מזונות (מדרש בר"ר טו ,ז). מהפכה .א מענטש קען איבערדרייען
קענסט נעמען וועלכע מזונות דו וואס דו האסט געוואלט און וואס דו א מצב ,א מענטש קען אריינרעדן
ווילסט ,די ביימער האבן ארויסגעגעבן האסט אינזין געהאט ,האסטו געהאט אין די בריאה .אזוי ווי מיר זעהן
אלע מיני מזונות ,גלוסקאות ,ברויט, דארט. "ותגזר אומר ויקם לך" (איוב כב,
אלעס (מדרש בר"ר טו ,ז) ,אבער ,ומעץ כח) ,אז הקדוש ברוך הוא גוזר וצדיק
די גמרא ברענגט (סנהדרין נט): מבטל (מו"ק טז ,:על הפסוק צדיק
הדעת טוב ורע לא תאכל ממנו כי ביום
אז ער האט געהאט מלאכים וואס מושל ביראת אלקים ,שמואל ב'
אכלך ממנו מות תמות (שם ב ,יז) - האבן אים געבראטן פלייש ,צולין כג ,ג) .יעדע מענטש קען אויפטון
פונעם עץ הדעת טארסטו נישט עסן. לו בשר .ער האט געהאט מלאכים עולמות ,ער קען אויפטון גדולות
וואס האבן אים געמאכט די בעסטע ונצורות .מ'ווייסט גארנישט וואס
און וואס האט פאסירט? והנחש היה וויינען .אין אנדערע ווערטער ,א לעבן פאר א כוח עס ליגט אין א מענטש.
ערום (שם ג ,א) ,אין יענעם טאג וואס אינעם עולם הרוחניות ,איז געווען ווען א מענטש טוט א מצוה ,ווען א
אדם הראשון איז באשאפן געווארן, אומבאגרעניצט .אדם הראשון איז מענטש פירט זיך בקדושה וטהרה,
אביסל שפעטער האט דער אויבערשטער געווען אין גן עדן ,ער האט געהאט די רושם וואס ער לאזט האט א
המשך בעמוד ט
ב פניני מנחם Iבראשית
תאנה איז טאקע געוואלדיג ,און יעדע אויב רירט ער דאס אן פארלירט ער פון אלעם גוטן .און סיי אינעם עולם
זאך וואס דער רבונו של עולם האט אלעס .וואלט דען איינער וואס האט הגשמיות האט ער געהאט פון אלעם
באשאפן דארף מען להודות ולהלל א נארמאלן טראפ מענטשליכן שכל גוטן וואס ער האט נאר געטראכט און
ולשבח ,און מען דארף מאכן א ברכה אנגערירט אזא זאך ,ווער ס'האט א וואס ער האט נאר געוואלט .איז דאך
אויף דעם און געבן א שבח והודאה. נארמאלן טראפ מענטשליכן שכל? גוט.
אבער מ'פארשטייט אז ווען מ'גלייכט קיינער נישט.
דאס צו צו א גאנצע גן עדן ,און למשל איין זאך ריר נישט אן
ווען מ'ברענגט אריין א טאץ מיט צוויי צוליב וואס האט דאס אזוי געצויגן
דריי און צוואנציג מיני פרוכטן אויף אבער ס'איז געווען מיט איין גבול.
דעם ,שטייט עס נישט אזוי שטארק און וואס איז געווען דער בוים? וואס דער רבונו של עולם האט אים
ארויס אז דו זאלסט מוזן גיין דייקא לכאורה ,פון רש"י (בראשית ג ,ז ,ד"ה געזאגט אזוי (בראשית ב ,טז ,יז) :מכל
נאך דעם. עץ הגן אכל תאכל ,דו קענסט פון
אלעם עסן ,דו האסט רשות .אבער
וויאזוי קומען זיי צו אזא מצב יעדע מענטש איין זאך וואס דו קענסט נישט עסן איז
ומעץ הדעת טוב ורע לא תאכל ממנו.
אבער לאמיר זען וואס האט קען אויפטון ס'איז דא איין בוים וואס דורך דעם
פאסירטנאך דעם זאגט די תורה והנחש וואס מ'עסט עס ווערט מען קלוגער,
היה ערום מכל חית השדה (בראשית ג, עולמות מ'ווייסט די חילוק צווישן טוב מיט
א) ,און דער נחש האט צוגערעדט חוה רע .כי ביום אכלך ממנו מות תמות .די
אז זי זאל עסן ,און חוה האט געגעסן. גדולות רגע וואס דו וועסט עסן קומט נעבעך
א גזירת מיתה ,אדער ער אליין וועט
און פון ווי קומט עס טאקע? אונז
וויל מיר אביסל פארשטיין מיט אונזער
ונצורות נסתלק געווען ,איך וויל נישט יעצט
אריינגיין אין דעם ,און דאס האט דאך
שכל ,ווי קומט עס אז חוה ,וואס איז
געווען מיט אדם הראשון ,יציר כפיו של
מ'ווייסט די שבת גע'פועל'ט אז ס'איז געווארן
מיומו של אדם יומו של הקדוש ברוך
גארנישט וואס
הקדוש ברוך הוא ,זיי זענען דאך נישט הוא (מדרש תהלים שוחר טוב ק' צב,
געווען קיין פשוט'ע מענטשן .אמאל במדב"ר ג ,ח) וואס איז טויזענט יאר
פאר א כוח
איז דא א פשוט'ער מענטש וואס ער (מדרש בר"ר יט ,ח).
דרייט זיך צווישן גוים ,ער דרייט זיך
עס ליגט אין א
מיט נסיונות ,ער פאלט דורך .אזאנס נו ,אזא געלעגנהייט וואס מ'געבט
קען מען פארשטיין. פאר א מענטש ,קענסט אריינגיין
אין באנק און נעמען הונדערטער
אבער מ'רעדט דאך דא פון הימל מענטש טויזנטער דאלאר'ס ,קענסט נעמען
מענטשן ,מ'רעדט דאך פון יציר כפיו קליין געלט .אבער דארט אין די זייט
של הקדוש ברוך הוא ,מ'רעדט דאך דא עלה תאנה) ווייזט אויס אז ס'איז ליגט עפעס געבענטשטע קוואדער'ס,
פון אדם קדמאה ,מ'רעדט דאך אין גן געווען פייגן בוים ,תאנים .און אין די וואס דאס זאלסטו נישט אנרירן .און
עדן ,מ'רעדט דאך אז דער רבונו של גמרא (סנהדרין ע ).איז דא א מחלוקת, אויב דו וועסט דאס אנרירן דעמאלטס
עולם אליינס רעדט צו זיי .ס'איז לויט איין מאן דאמר איז עס געווען פארלירסטו אלעס .וועלכע נארמאלע
נישט געווען על ידי מלאך ,ס'איז ווייץ ,און לויט איין מאן דאמר איז עס מענטש ,ווען מ'געבט אים אן אפענע
נישט געווען על ידי שליח ,ס'איז געווען גפן ,אין די גמרא איז דא דריי סעיף ,מ'געבט אים אן אפענע קרעדיט
נישט געווען דורך א משפיע ,ס'איז שיטות וואס ס'איז געווען. קארד ,מ'געבט אים א גן עדן ,און מ'געבט
נישט געווען דורך א בעל דרשן ,ס'איז אים דארט פון אלעם גוטן ,אלעס וואס
נישט געווען דורך חסיד'ישע ספרים, אבער על כל פנים ,וואס מיר ער חלומ'ט קען ער באקומען ,נאר
ס'איז נישט געווען דורך השקפה פארשטייען אז ווייץ מיט גפן מיט איין בוים טאר ער נישט אנרירן ,און
ג פניני מנחם Iבראשית
פניני מנחם
געזאגט פאר חוה (בראשית ג ,ה)" :כי דא! דו האסט גלוסקאות ,דו האסט ספרים ,ס'איז נישט געווען דורך
יודע אלקים כי ביום אכלכם ממנו געפרעגלטע פלייש ,האסט די בעסטע מוסר ספרים .דער בורא כל עולמים
ונפקחו עיניכם והייתם כאלקים ידעי וויינען וואס מ'קען נישט קויפן ,ס'איז אליין רעדט צו אדם ,און דער רבונו
טוב ורע" .ווייל דער אייבערשטער יין המשומר ,ס'איז גן עדן .עטץ האט'ס של עולם זאגט זיי אן ,איך געב דיר כל
ווייסט אז דער חילוק צווישן דעם שוין געהערט אמאל אז מ'זאגט אויף טוב ,איך געב דיר לעבן -דעמאלטס
רבונו של עולם מיט אדם און חוה עסן אז עס האט א "טעם גן עדן"? איז נאך נישט געווען קיין גזירת מיתה
איז דער פייג ,און ווי לאנג דו עסט זיי זענען אין גן עדן! און וועגן א פייג -איך געב דיר אלעס וואס דו ווילסט.
נישט דעם פייג ביסטו אונטערדריקט, גייסטו גורם זיין א מיתה ביז סוף איין זאך ,א פייג ,דעם טרויב ,דאס
דעמאלטס מוזטו זיין אן עובד ה' ,א כל הדורות? וועגן א פייג גייסטו זיך זאלסטו נישט עסן.
יראי אלקים ,און דו קענסט גארנישט טשעפענען מיט'ן רבונו של עולם וואס
טון ,דו ביסט באגרעניצט .אבער די האט דיך באשאפן יעצט? וואס האט מיט וואס האט דער שלאנג איר
רגע וואס דו וועסט עסן די פרי ,און דיר געגעבן אזא לעכטיגע בריאה? איבערגערעדט
דו וועסט ווערן כאלקים ,ווערסטו
א גאט ,קענסטו באשאפן ,דו קענסט תורה היא מלשון הוראה און דער שלאנג גייט און רעדט צו
חוה אז זי זאל יא עסן .מיט וועלכע
מאכן אייגענע מענטשן.
מ'מוז עס פארשטיין .פארוואס? שטארקייט האט דער שלאנג משכנע
אוי ,דאס איז שוין אזא מין תאוה ווייל ביי יעדע זאך מוז מען אריינגיין געווען ,וואס דאס האט געהאט אן
פון גדלות .ווען מ'קומט צו איינעם און אינעם מקור ,כדי עס זאל ווערן נתקרב איינדרוק אויף חוה אז זי זאל נישט
מען טראגט אים אן גדלות ,שררות על השכל ,ווייל די תורה איז נישט קיין פאלגן דעם רבונו של עולם נאר זי זאל
אביסל ,קוקט ער נישט אויף גארנישט, סיפורי מעשיות .דער מהר"ל זאגט אין פאלגן דעם נחש? עס שטימט פשוט
גור אריה (בראשית א ,א) ,און דער נישט ,ס'איז זיך נישט נתקרב על השכל.
און אלעס ווערט אוועקגעמאכט ווייל
ער גייט זוכה זיין דא צו עפעס גרויס. זוהר הקדוש זאגט די זעלבע זאך (ח"א
ממילא ,א מענטש וואס האט א
און אז דער בעל דבר דער נחש קומט צו יא ,).אז די תורה איז א לשון פון
תאווה ,א מענטש האט שמירת עינים
חוה און זאגט אז דו גייסט זיין אזוי ווי הוראה .הוראה מיינט אז יעדע סדרה
תאוות ,אבער ווען דער רבונו של עולם
א גאט ,דו גייסט זיין א באשעפער ,איז לערנט אונז עפעס אויס .יעדע סדרה
אליינס זאגט דיר ,און דער רבונו של
עס דען איין קלייניגקייט? איך דארף געבט אונז א דרך אין עבודת ה' .ווען
עולם געבט דיר פון כל טוב ,און דער
שוין נישט קיין מורא האבן ,ער וועט מען הייבט זיך אויף פון א סדרה ,מוז
רבונו של עולם שטעלט דיך אריין אין
מיך מער נישט איינטיילן דאס מעג מען זיך אליינס פרעגן ,וואס האב איך
גן עדן ,און דער שלאנג זאגט" ,ניין,
איך יא עסן ,דאס טאר איך נישט עסן, אויפגעטון פון די וואכעדיגע סדרה? זאלסט יא עסן" -וואו איז דער שכל
איך וועל איינטיילן פאר אנדערע .און וואס פאר א אנוויזונגען האט מיר דא?
מיט דעם האט ער צוגערעדט חוה .און געגעבן די "בית חיינו"? כי הוא חייך
דאס איז נישט קיין ספרי דרוש ,דאס ואורך ימיך וואס לערנט עס מיך אויס? זיי זענען אפילו נישט הונגעריג
זאגט אונז די תורה הקדושה אליין,
אז דאס איז געווען וויאזוי ער האט די פייג מאכט דיך פאר א גאט ווען דו ביסט ווען הונגעריג ,ס'איז
אימפאנירט ,וויאזוי ער האט משכנע דא א מענטש וואס גייט אויפ'ן וועג,
געווען ,וויאזוי ער האט איבערגערעדט די וואכעדיגע סדרה איז נישט קיין און ער איז מורא'דיג הונגעריג ,ער
חוה צו עסן דעם עץ הדעת. מעשיות .מ'האט עס אראפגעלייגט קען זיך נישט באהערשן ,און ער גייט
אין די תורה אז א מענטש זאל ילמדו אריין אין א גוי'אישע סטאר און ער
ותתן גם לאישה ויראו ,מ'זאל זיך לערנען פון דעם. קויפט מיט א שוואכן הכשר .נו ,ער איז
ווילן מיר אונז אריינגיין און פארשטיין געקומען צו א נסיון ,די הונגער האט
שוין ,פארשטייען מיר שוין אביסל וויאזוי איז חוה אדורכגעפאלן ,ווייל זי געברענט אין אים ,און ער האט נישט
חוה ,וויאזוי חוה האט געגעסן דעם איז דאך געווען די ערשטע וואס איז געהאט קיין ברירה.
עץ הדעת .און חוה איז געגאנגען ,און דורכגעפאלן .וואס אויף דעם זאגט
זי האט געגעסן דעם עץ הדעת ,ותרא דער פסוק אליין וואס דער נחש האט אדם וחוה זענען נישט הונגעריג
ד פניני מנחם Iבראשית
מודה ומתוודה .וואס הענגסטו אן? און דו אדם הראשון ,אדם קדמאה, האשה כי טוב (שם שם ,ו) ,ס'איז א
לאמיר זאגן אז די פרוי האט דיך טאקע וואס איז מסוף העולם ועד סופו געוואלדיגע זאך ,איז זי געגאנגען און
געהייסן ,אבער איך האב דיך דאך (סנהדרין לח ,):געפינסט דיך אין גן זי האט געגעבן פאר אדם הראשון צו
געזאגט דו זאלסט נישט עסן .דער עדן ,מיר האבן גארנישט קיין השגה, עסן ,ותאכל ותתן גם לאישה עמה
בורא כל עולמים ,דער ממלא כל עלמין אלע נשמות ישראל ,צדיקים קדושי ויאכל .דא פארשטייען מיר שוין
זאגט ניין ,קומט א פרוי וואס איז יעצט עליונים ,זענען געווען ביי אים דארט אינגאנצן נישט ,דא פארלירן מיר זיך
באשאפן געווארן און זאגט יא ,און דו, (שער הגלגולים מהרח"ו הקדמה ו) ,און שוין אינגאנצן.
אדם הראשון ,לאזט אפ דעם רבונו של דו גייסט עובר זיין אויף דעם רצון ה'
עולם פאר די פרוי פאר א פייג? וועגן א פייג? קוק וואס עס פאסירט
די הארה פון די הייליגע טעג אזוי פרעגט דער הייליגער ש"ך ס'איז דא דער ש"ך על התורה
על התורה ,און איך זאג ענק באמת (שפתי כהן בראשית ,ד"ה ויאמר
וויל איך אייך זאגן וואס איך ס'איז מבהיל על הרעיון ,ווי מער מ'איז האדם) .דער ש"ך על התורה איז נישט
קלער אין דעם ,און דאס איז א זיך מתבונן אין די קשיא ,ווערט עס רבי שבתי כהן ,וואס איז דא אין שולחן
מורא'דיגע יסוד היסודות אין עבודת שווערער שווערער .חוה פארשטייען ערוך ,חושן משפט און יורה דעה .ש"ך
ה' .און בפרט יעצט ווען מיר האלטן מיר ,אבער ווען ס'קומט צו אדם על התורה איז געווען בימי אריז"ל,
נאך די הייליגע טעג ,און יעדער נעמט הראשון איז שוין אומפארשטענדליך ער איז געווען ממש פון די גרעסטע
זיך אן פרישע קבלות ,און יעדער איז די גאנצע זאך. מקובלים .און ער פרעגט א מורא'דיגע
געווען זייער נאנט מיט'ן רבונו של קשיא וואס איז מבהיל על הרעיון ווען
עולם .און דער רבונו של עולם זאגט, זי איז שולדיג מ'שטעלט זיך דא אפ .ער פרעגט אזוי:
"קשה עלי פרידתכם" (סוכה נה.): ממילא חוה האט זיך נאך איינגערעדט
טרעפט אייבערשטער דער
שטייט אין די ספרים אז די הייליגע אז זי וועט ווערן א גאט? און ממילא
שפעטער אדם הראשון ,און ער פרעגט
טעג איז דא א מורא'דיגע דביקות פון דורך דעם איז זי געווארן משוכנע צו
ער אים (שם שם ,יא) המן העץ אשר
א איד מיטן הייליגן באשעפער .אבער עסן פונעם עץ הדעת ,עסן דעם פייג
ציויתיך לבלתי אכל ממנו אכלת? דו
מיר גייען יעצט צוריק אריין אין די ימי אדער דעם טרויב .אבער חוה האט דאך
האסט געגעסן פון דעם עץ? וואס
חול ,און ס'גייט דורכגיין נאך אפאר שוין געגעסן ,און זי האט געזען אז זי
ענטפערט אדם הראשון? "ויאמר
טעג ,מ'גייט שוין דעם שבת בענטשן איז געבליבן די זעלבע דערערדליגער,
האדם האשה אשר נתת עמדי היא
דעם חודש חשון ,און מיר גייען אריין זי איז געבליבן די זעלבע זאך ,זי ווייסט
נתנה לי מן העץ ואכל" (שם שם ,יב)
אין די קאלטע טעג ,און מ'ווערט -זי איז שולדיג .און עס גייט נאך נישט גארנישט ,און זי קען נישט
דערווייטערט פון דעם אלול-תשרי. ווייטער ,רש"י זאגט (ד"ה אשר) "כאן גארנישט ,און זי איז ווייטער געבליבן
"את הברכה אשר תשמעו" (דברים כפר בטובה" -ער האט נאך תולה א מענטש .אויב אזוי וויאזוי איז אדם
יא ,כז) " -את" איז ר"ת אלול-תשרי געווען דעם שולד אינעם אויבערשטן, הראשון געגאנגען עסן?
(מגלה עמוקות פנחס דרוש ד) .און דו האסט מיר אריינגערוקט די פרוי,
מ'גייט אריין אינעם יאר ,און ס'ווערט חוה האט דאך נאך נישט געהאט
האב נישט קיין טענות צו מיר.
מפטירין כדאתמול. קיין דערפארונג .אויף יעדע זאך נעמט
וויאזוי האסטו געקענט איבערלאזן מען היינט מיט דערפארונג ,וויאזוי
און מענטשן פרעגן ,איזה הנהגה דעם אויבערשטן ביסטו געווען דארט ,און וואס האסטו
טובה ,וואס איז די יסוד אז איך זאל אויפגעטון דא .האט חוה נאך געקענט
קענען ווייטער זיין "קרובים אל ה' אבער ס'איז דאך אומפארשטענדליך ווען זיין איינגערעדט פונעם נחש אז
אלקינו"? איך זאל ווייטער בלייבן מיט זיין תירוץ .איך האב דיך געפרעגט "והייתם כאלהים" .אבער אדם הראשון
דעם נאנטקייט ,מיט דעם ברען ,מיט אויב דו האסט יא געגעסן צו דו האסט האט דאך שוין געזען אז חוה האט
די דביקות וואס איך האב געהאט? נישט געגעסן .ענטפער יא ,אדער ניין. געגעסן .און אדם הראשון האט דער
וואו הייבט זיך אן די יסוד אין עבודת יא" ,חטאתי עויתי פשעתי" .מ'האט אייבערשטער געזאגט דו זאלסט נישט
ה'? דיך געכאפט ביי די מעשה ,זיי דיך עסן .און חוה זאגט ,זאלסט יא עסן.
ה פניני מנחם Iבראשית
פניני מנחם
ס'ווענדט זיך אין דיר ,הרשות בידו ,דו התורה .עשו האט ווען ער איז געווארן בדרך שאדם רוצה לילך
קענסט זיין וואס דו ווילסט .און אין בר מצוה ,ויגדלו הנערים (שם שם ,כז),
הלכות איסורי ביאה זאגט ער אז ס'איז ביז דעמאלטס האט ער געלערנט אין האב איך געקלערט אזוי .די רמב"ם
נפשו של אדם מחמדתן ,און ס'איז די ישיבה ,און ער האט פיין געקענט אין הלכות תשובה זאגט אונז עפעס
מורא'דיג קשה לפרוש מהם ,ס'איז לערנען ,ער האט אויסגעקליבן דעם א מורא'דיגע געוואלדיגע זאך און א
מורא'דיג שווער זיך אפצוטיילן פון צווייטן וועג .אזוי זאגט דער הייליגער געוואלדיגע דערהער .ס'איז אין הלכות
דעם. רמב"ם אין הלכות תשובה. תשובה פרק חמישי הלכה א' ,ווער
ס'קען זאל ארויסנעמען דעם רמב"ם,
איז עס הרשות בידו אדער נישט דאס געבט א מורא'דיגע דערהער ס'איז אין חלק א' .זאגט דארט די
פאר יעדן מענטש ,ווייל רוב מענטשן רמב"ם" ,רשות כל אדם נתונה לו אם
ווי וועלכער רמב"ם פסקנט מען? זענען איינגערעדט ,נע ער האט א רצה להטות עצמו לדרך טובה ולהיות
דאס איז א רמב"ם נאר אין הלכות פארשטאפטן קאפ ,ער קען נישט צדיק הרשות בידו ,ואם רצה להטות
תשובה ,און דארטן זאגסטו אנדערש, לערנען .ער קען נישט טון עבודת ה', עצמו לדרך רעה ולהיות רשע הרשות
און אז ס'איז קשה לפרוש מהם? איז ס'איז נאר פאר העכערע מענטשן, בידו".
דאך דער פשט אז ס'איז נישט אזוי ס'איז נאר פאר די בני עליה והן
שטארק הרשות בידו ,נאר מ'מוז טון מועטין .דער רמב"ם זאגט ,וועק דיך אין אנדערע ווערטער ,א מענטש
מיטלען צו דעם .נו ,וועלכע איז אמת? אויף ,ס'איז פוסטע שטותים ,עס ווערט נישט געבוירן מיט קיין נאטורן
וויאזוי קענען מיר וויסן את הדרך ווענדט זיך אין דיר .יעדער איינער קען וואס ציט אים צו שלעכטס .און א
אשר ילכו בו? ווייל ווען דו לערנסט טון וואס ער וויל טון ווען ער וועט מענטש ווערט נישט געבוירן מיט
דעם רמב"ם אין הלכות איסורי ביאה, וועלן .אזוי זאגט דער הייליגער רמב"ם קדושה וואס ציט אים צו גוטס .א
ווערט מען אביסל דערפרעסט אז אין הלכות תשובה. מענטש וויל נישט זיין דעפרעסט און
ס'איז מורא'דיג שווער זיך פורש צו גערעגט ווייל ער איז געבוירן געווארן
זיין ,ס'איז נפשו של אדם מחמדתן, א סתירת הרמב"ם א דעפרעסטער מענטש .א מענטש
מ'ליגט אין דעם .און דו לערנסט דעם ווערט נישט בשמחה ווייל ער איז
רמב"ם אין הלכות תשובה ,זעסטו אז איז דאך געוואלדיג .אבער ווען געבוירן געווארן אין א חודש אדר
ס'איז א לייכטע וועג ,ס'איז הרשות מ'נעמט ארויס דעם אנדערן חלק מינוט .א מענטש ווערט נישט קיין
בידו ,דו קענסט דיך אויסוועלן ,דו פונעם רמב"ם ,נעמטס ארויס חלק בעל עבירה ווייל ער האט נישט געהאט
קענסט בוחר זיין בטוב ,דו קענסט ב' אין הלכות איסורי ביאה (פרק כב, קיין ברירה .יעדער מענטש איז רשות
בוחר זיין אין ובחרת בחיים. הלכה יח ,יט) ,דארט זאגט עפעס די בידו .מ'האט דיר געגעבן דעם כוח און
רמב"ם א צווייטע דערהער אינגאנצן. דעם קראפט ,וואס דו ווילסט קענסטו
די רמב"ם'ס בליק אויפן מענטש און דער רמב"ם זאגט דארט אז גזל ווערן .אויב דו ווילסט גיין בדרך ה'? דו
ועריות נפשו של אדם מתאוה להם ווילסט ווערן א צדיק? דו ווילסט זוכה
האב איך געקלערט אזוי ,צו ומחמדתן ,און ס'איז זייער שווער זיין צו א אהבה בתענוגים? דו ווילסט
פארענטפערן די צוויי רמב"ם'ס מיט זיך פורש צו זיין פון דעם .ס'איז א זוכה זיין צו א לעכטיגקייט? הרשות
נאך א רמב"ם אין הלכות דעות (פרק מורא'דיג שווערע מצב ,מ'זאל וויסן אז בידו .דו ווילסט גיין אין אנדערע וועגן?
ו ,הלכה א') .און די רמב"ם אין הלכות ס'איז נישט קיין פשוט'ע זאך .און דער דו ווילסט גיין אין א דרך פון תאוה
דעות איז כדי אז ווער ס'האט צייט רמב"ם פירט אויס דארט אין הלכה כא און עבירה? דו ווילסט גיין א דרך פון
צו לערנען ,אה ,ס'איז דאך מורא'דיג, אז וועגן דעם דארף מען יפנה עצמו פוסטע וועגן? הרשות בידו.
ס'איז דאך אזוי זיס ,ס'איז דאך אזוי ומחשבתו לדברי תורה וירחיב דעתו
לעכטיג ,ס'איז אזוי לייכט צו לערנען. בחכמה ,אבער נישט דאס איז די נקודה עס ווענדט זיך אין דיר
דער רמב"ם לייגט אראפ דעם מענטש. וואס איך וויל ארויסברענגען.
מ'ווייסט חוץ וואס דער רמב"ם איז יעקב ועשו האמורים בפרשה
געווען א קדוש עליון פון די גדולי איז אויבן אויף זעהן מיר דא צוויי (רש"י בראשית כה ,יט ,ד"ה ואלה).
הראשונים ,וואס מ'האט געזאגט אויף רמב"ם'ס .אין הלכות תשובה זאגט ער יעקב האט אויסגעקליבן דעם דרך
פניני מנחם Iבראשית ו
המדרש וואס מ'שמועסט ח"ו ,ווערט אים ,ממשה ועד משה לא קם כמשה,
מ'זאל ער א שמועסער .ווען א מענטש גייט איז דער רמב"ם געווען א דאקטער אויך.
אין א חבורה וואס מ'רעדט שטותים און דער רמב"ם האט ארויסגעהאט
פארשטיין והבלים ,ווערט ער א חלק פון די די טבעיות און די מציאות פון יעדן
שטותים והבלים .ווען א מענטש מענטש.
וואס פאר גייט נאך בעלי עבירה ,ער קען זיין א
וואוילער אינגל א וואוילער בחור און די סביבה איז משפיע
אן איינדרוק א וואוילער יונגערמאן ,ער גייט ווערן
זאגט דער הייליגער רמב"ם ,דרך
א בעל עבירה .ווען א מענטש גייט
וואס פאר אויף מקומות וואס מ'טאר נישט ,ער ברייתו של אדם להיות נמשך בדעותיו
ובמעשיו אחר רעיו וחביריו ונוהג
גייט נאר פאר די אינטערעסאנטקייט,
א השפעה ער גייט איינמאל ,צוויי מאל ,געב אים במנהג אנשי מדינתו ,אז א מענטש ציט
נאך די סביבה אין וואס ער איז ,נאך
נאך אפאר טעג און אפאר וואכן ,איז
א סביבה
זיינע חברים און נאך די אנשי מדינה.
ער נתהפך לאיש אחר .און פארקערט,
דאס איז די טבעיות פון א מענטש.
ווען א מענטש זעצט זיך מיט א
האט אויף א
וועגן דעם זאגט דער הייליגער רמב"ם
חבורה פון ערליכע אידן ,צום סוף
(שם) ,דארף מען זיך מתחבר זיין מיט
ווערט ער אן ערליכער איד ,ער ווערט
מענטש
צדיקים ,און מ'דארף גיין אין בית
א דאווענער ,ער ווערט א גומל חסד.
המדרש כדי שילמד מעשיהם.
ס'ווענדט זיך וואו מ'דרייט זיך אין
זאך .זי איז נעבעך אראפגעגאנגען פון וועלכע חבורה. און דער רמב"ם פירט נאך אבער
וועג ,זי איז נעבעך געווארן א משומדת, אויס ,און מ'זעט דארט וואס פאר א
רחמנא יצילנו .אבער וואס איז די מ'לערנט זיך פון ווי מ'איז
מצב עס איז געווען אין זיין זמן ,ואם
משמורה שולדיג ,וואס איז די משפחה אויפגעוואקסן
היו כל המדינות שהוא יודען ושומע
שולדיג? זאגט אביי א מורא'דיגן יסוד, שמועתן נוהגים בדרך לא טובה כמו
כדאמרי אינשי ,שותא דינוקא בשוקא ס'איז יעצט געווען יום טוב סוכות,
זמנינו ,אזוי זאגט ער ,אין די זמנים
או דאבוה או דאימיה. און אסאך אידן האבן געלערנט מסכת
פונעם רמב"ם .וואס ס'האט נישט
סוכה .און ווי די מסכת ענדיגט זיך (נו,):
געטויגט ,דעמאלטס זאגט ער אז מ'זאל
וואס זאגט אונז די גמרא? אז ווען ענדיגט זיך עס מיט עפעס א מורא'דיגע
גיין אפילו אין די מדבריות ,מערות און
א קינד וואקסט אויס ,וואקסט ער אויף טראגישע מעשה .די גמרא פארציילט
מדברות.
מיט די אטמאספערע וואס מ'רעדט אין דארט אז ס'איז געווען א פרוי וואס
שטוב .אז זי האט זיך גע'שמד'ט און האט געהייסן מרים בת בילגה .זי איז און דער רמב"ם גייט אריין דארט
זי איז אראפגעגאנגען פון וועג ,האט געווארן א משומדת ,זי האט חתונה באריכות ,אבער די נקודה ,די שפיץ
מען אין די שטוב חוזק געמאכט פונעם געהאט מיט איינע פון די מלכי יוונים, פונעם רמב"ם איז אז א מענטש האט א
בית המקדש ,מ'האט חוזק געמאכט פון און ווען ס'איז געווען משנכנס יוונים טבע און א מהות .דאס איז טייטש אזוי,
ערליכע אידן ,מ'האט חוזק געמאכט פון להיכל ,איז זי אריינגעגאנגען אין אז אפילו ווען דער מענטש קען זיך
די תורה ,און דאס האט משפיע געווען בית המקדש און אויפ'ן מזבח האט פירן אויף איין וועג ,דארט אבער וואו
אויף איר אז זי איז אראפגעגאנגען פון זי גענומען איר סנדל ,איר שיך ,און ער דרייט זיך ,וועלן זיי אים מיטשלעפן
וועג .האבן די חכמינו ז"ל איינגעזען געקלאפט אויפ'ן מזבח ,און מבזה מיט זיך ,און ער וועט נאכגיין נאך זיי.
אז מ'מוז קנס'נען די גאנצע משמורה, געווען מיט די גרעסטע בזיונות.
כדי למען ישמעו ויראו ,אז מ'זאל עפעס וואס מ'קען נאך היינט זען
פארשטיין וואס פאר אן איינדרוק, און די גמרא ברענגט אראפ ,אז
וואס פאר א השפעה א סביבה האט מ'האט געקנס'עט די גאנצע משמורה און דאס איז א מציאות וואס
אויף א מענטש ,דאס איז איום ונורא. פון בלגה וועגן דעם מיט פארשידענע מ'קען זיך איבערצייגן .ווען א מענטש
און מיט דעם פארשטייען מיר וואס קנסות .פרעגט די גמרא א מורא'דיגע גייט אריין דאווענען אין א בית
ז פניני מנחם Iבראשית
פניני מנחם
עץ הדעת ,וואלט מען נאך געלעבט, עמדי' -ס'איז געווארן די אשה ,ס'איז דער הייליגער רמב"ם זאגט.
יעדער איינער וואלט געלעבט א גאנצן געווארן די אטמאספער ,ס'איז געווארן
לעבן ,און מ'וואלט געווען אין גן עדן. די חבורה ,ס'איז געווארן די ארום און די סביבה האט גורם געווען אויף
ארום ,און דאס האט משפיע געווען. אדם הראשון
א מענטש מיט זיין השפעה קען און דער אייבערשטער איז טאקע
אזויפיל אויפטון ער קען איבער דרייען געגאנגען צו די פרוי און איר געפרעגט וויל איך אייך זאגן אז מיט דעם
וועלטן .דאס זעט מען מיט דעם וואס וויאזוי ביסטו אנגעקומען צו אזא קענען מיר אויך פארשטיין וואס דא
זיי האבן געטון ,אז מיט איין פעולה מצב? האט זי געזאגט ,אז די נחש האט איז פארגעגאנגען .חוה איז טאקע
איז אלעס געווארן איבערגעדרייט, מיר צוגעזאגט אז איך וועל זיין א גאט. געווארן נשפע אז זי גייט זיין כאלקים,
"בזעת אפיך תאכל לחם" (שם ג ,יט), אבער דאס איז געווען די יסוד וויאזוי זי גייט זיין א גאט ,איין קלייניגקייט,
"בעצב תלדי בנים" (שם שם ,טז), און ממילא האט זי געגעסן .אבער אזוי
אלעס איז געווארן א נייע מציאות. ווי חוה האט געגעסן ,האט זי דאך עובר
ביז דעמאלטס איז נישט געווען די געווען דעם רצון ה' ,און די סביבה איז
אלע זאכן ,ביז דעמאלטס איז געווען אין כאלקינו, געווארן א פארדארבענע סביבה ,ווייל
וואויל און לעכטיג ,מ'האט געהאט זי האט זיך געדרייט מיט'ן נחש .און
מלאכים וואס האבן משמש געווען אין כאדונינו, די סביבה האט גורם געווען אויף אדם
דעם מענטש (סנהדרין נט ,):מ'האט הראשון ,וואס ס'איז שוין נישט געווען
געהאט א גן עדן ,מ'האט געהאט א אין עוד קיין שום סיבה נישט אז ער זאל עסן
רזיאל המלאך (זוה"ק ח"א נה ,):מ'האט פונעם עץ הדעת ווי פריער דערמאנט.
געהאט רוחניות אן קיין גבול ,גשמיות מלבדו ,ה' ס'איז שוין נישט געווען קיין שום הסבר
אן קיין גבול .און וועגן איין עבירה און הגיון פארוואס עסטו? זי האט נאך
האט זיך עס איבערגעדרייט ,און ס'איז אחד ושמו געגעסן ווייל איר האט מען צוגעזאגט
געווארן פון דעם א נייע וועלט ,א נייע אז זי גייט זיין א גאט .אבער דו זעסט
מציאות ,נייע דרכים ,און ס'איז דא אחד ,דער דאך שוין יא אז זי האט געגעסן ,און זי
איז געבליבן דער זעלבער מענטש ,זי
ליידער אזויפיל יסורים וואס מ'מאכט
דורך צוליב דעם. אייבערשטער קען נישט גארנישט .אין כאלקינו ,אין
כאדונינו ,אין עוד מלבדו ,ה' אחד
מיר דארפן וועלן בלייבן קרובים
איז אחד יחיד ושמו אחד ,דער אייבערשטער איז
אחד יחיד ומיוחד.
און יעצט ווען מיר גייען ארויס פון
די הייליגע טעג ווען עס איז געווען לכו
ומיוחד. נאר אדם הראשון האט שוין
ונשובה אל ה' (הושע ו ,א) ,אידן זענען געגעסן ווייל ער איז שוין געווען אין
געווען אזוי נאנט צום רבונו של עולם, אדם הראשון האט חוטא געווען מיט'ן די סביבה .די רגע וואס אדם הראשון
מ'קען מיט דעם האבן אויפגעטון עץ הדעת ,און גורם געווען מיתה לכל האט געזען אז חוה עסט ,האט ער
עולמות .אבער מען דארף זיך האלטן הדורות. געדארפט הייבן פיס און אנטלויפן ,איך
ביי דעם ,כדי אז ס'זאל זיין קרובים אל טאר שוין נישט זיין מיט איר ,זי האט
ה' אלקינו. בצלם אלקים מיינט חיים נצחיים עובר געווען אויפן רצון ה' ,זי האט
עובר געווען דעם פי ה' ,זי האט מחלל
בצלם אלקים .לאמיר גוט אפלערנען און יעצט קען מען פארשטיין שם שמים געווען .ער האט אבער
וואס דאס איז טייטש ,און וואס דער וואס דער הייליגער נפש החיים זאגט, נישט אזוי געטון .און דאס זאגט אדם
נפש החיים לערנט אונז אויס ,מיט איין רבי חיים וואלאזשינער ,וואס טייטשט הראשון פאר'ן הייליגן באשעפער ,דו
שינוי לטובה .מ'הערט אויף צו רעדן "בצלם אלקים" -אז ווען חוה מיט ווייסט פארוואס איך האב געגעסן? דו
אויף ערליכע אידן ,מ'הערט אויף צו אדם האלטן זיך איין און זיי ווערן האסט מיר טאקע געזאגט אז איך טאר
רעדן אויף סיי וועם ,און דאס וועט נישט נכשל און זיי עסן נישט פונעם נישט עסן ,אבער 'האשה אשר נתת
ח פניני מנחם Iבראשית
זאל דער אייבערשטער העלפן ברענגט ליהודים היתה אורה (אסתר לאזן אן איינדרוק א רושם ,למען תחיה
אז די אלע תפילות וואס אידן האבן ח ,טז) ,אורה זו תורה (מגילה טז.): אתה וזרעך (דברים ל ,יט).
מתפלל געווען ,און די אלע קבלות
וואס מיר האבן מקבל געווען ,זאל מ'לערנט דורך אזא ענין ,און קוקט'ס אריין אין די גמרא ,לאמיר
טאקע זיין קרובים אל ה' אלקינו ,און מיר גייען אביסל אריין אינעם עומק אויפעפנען די גמרא און זען די מעשה
יעדער זאל זוכה זיין צו א זיס לעכטיג הענין ,נישט מ'געבט א בלעטער דורך מיט מרים בת בילגא ,שותא דינוקא
יאר ,יעדער זאל זוכה זיין צו זען רוב מ'איז מעביר סדרה ,מ'שטעלט זיך אפ בשוקא או דאבוה או דאימיה ,דאס
תענוג ונחת ,אן קיין שום עגמת נפש, און מ'זאל אליינס פרעגן ,וויאזוי איז איז געווען די עץ הדעת ,און דאס איז
מען זאל זוכה זיין לעשות רצון אבינו זי דורכגעפאלן? און ממילא זי איז געווען די חורבן עולם וואס ס'איז אלס
שבשמים. דורכגעפאלן ,אבער וויאזוי איז אדם ארויסגעקומען פון דעם.
הראשון דורכגעפאלן? און וואס איז
און דער אייבערשטער זאל העלפן געווען די תירוץ וואס אדם הראשון דאס דארף אונז לערנען עפעס
אז מ'זאל מקבל זיין דעם לעכטיגן האט געגעבן פאר'ן רבונו של עולם?
שבת ,ושבת קדשך באהבה וברצון און מ'עפנט אויף אזא רמב"ם ,ווערט זאל דער רבונו של עולם טאקע
הנחלתנו ,מקבל זיין די מתנה טובה, קלורין לעינים ,ווערט א אורה ,און העלפן אז ס'זאל זיין נאה דורש ונאה
וואס דאס ברענגט מיט זיך אלע זיסע דאס טייטש זו תורה. מקיים .אונז זאל מיר זוכה זיין צו די
לעכטיגע השפעות ,ביז מיר וועלן זוכה גרויסע השפעה טובה וואס די תורה
זיין צו די גאולה שלימה ונאמר אמן. יום השבת על כן ברכת הקדושה ברענגט מיט זיך .די תורה
המשך מעמוד ב
וישמעו את קול ה' אלקים עירום אתה המן העץ אשר צויתיך באשאפן חוה ,און דער נחש איז
מתהלך בגן לרוח היום ויתחבא לבלתי אכול ממנו אכלת. געגאנגען און צוגערעדט חוה אז זי
האדם ואשתו מפני ה' אלקים בתוך זאל עסן ,און חוה האט צוגערעדט
וואס איז דער וויכוח דא? דער עץ הגן (שם ג ,ח) -זיי האבן זיך אדם הראשון ,און זיי האבן געגעסן.
באהאלטן ,זיי האבן געהערט דעם אויבערשטער ווייסט דען נישט אז
קול ה' ,קול ה' בכח ,קול ה' שובר זיי האבן געגעסן ,און ס'הייבט זיך זאגט די פסוק (שם ג ,ז)
ארזים .ויקרא ה' אלקים אל האדם אן די טענות אהין און צוריק ,האשה ותפקחנה עיני שניהם וידעו כי
ויאמר לו איכה (שם ג ,ט) -וואו אשר נתתה עמדי (שם ג ,יב) .וואס עירומם הם -זיי זענען געוואויר
ביסטו? ויאמר את קולך שמעתי בגן טענה'ט מען זיך דא? געווארן אז זיי זענען נאקעט ,ווייל
ואירא כי עירום אנכי ואחבא -איך ביז יעצט האבן זיי נישט געגעסן
איז דא א מורא'דיגער אלשיך, בין ערום. קיין עץ הדעת ,ממילא האבן זיי
און באמת זאגט רש"י אויך א נישט געוואוסט פון קיין טוב און
איז שווער ,די פסוק זאגט דאך מורא'דיגע זאך ,רש"י זאגט (שם ג ,ז, קיין רע ,און זיי האבן נישט געזען
שוין וידעו כי ערומים הם ויתפרו ד"ה וידעו) אז ווען זיי האבן געזען אז זיי זענען ערום ,ביז דעמאלטס
עלה תאנה ויעשו להם חגורות ,זיי כי עירומים הם ,זאגט רש"י ,מצוה איז אדם הראשון געגאנגען אזוי ווי
האבן געוואוסט און זיי האבן זיך אחת היתה בידם ונתערטלו הימנה, אלע חיות ,אן קיין קליידער ,און
שוין געמאכט חגורות ,אויב אזוי אדם הראשון איז געווען אין גן עדן, ס'איז נישט געווען קיין שום עוולה
וואס טייטשט כי עירום אנכי ,זיי דער אייבערשטער האט אים געגעבן אין דעם ,ווייל ס'איז נישט געווען
האבן דאך שוין געהאט קליידער? פון כל טוב וטוב .און ער האט געהאט קיין רע .ויתפרו עלה תאנה ויעשו
און נאכדעם זאגט דער באשעפער בלויז איין מצוה ,און די מצוה האט להם חגורות – האבן זיי זיך געמאכט
(שם ג ,יא) ,ויאמר מי הגיד לך כי ער עובר געווען. גארטלעך פאר צניעות.
ט פניני מנחם Iבראשית
פניני מנחם
אים דער באשעפער איכה ,וואו נישט גארנישט מער ,פון מיר זאגט דער הייליגער אלשיך
ביסטו? הייב זיך אויף! מי הגיד לך גייט שוין גארנישט זיין ,ס'האט (תורת משה בראשית ד"ה אז),
כי עירום אתה ,דו האסט מורא'דיגע געדארפט פון מיר ארויסקומען א אדם הראשון איז געווארן צובראכן
כוחות אין דיר ,וועק אויף די כוחות, כלל ישראל ,ס'האט געדארפט פון אויף שברי שברים ,ער האט זיך
שטעל זיך אויף און גיי צוריק און טו מיר ארויסקומען אידן וואס זאלן נישט געקענט איינהאלטן ,וידעו
אריבער גיין דעם ים סוף און שרייען כי ערומים הם ,אונז האמיר נישט
תשובה.
נעשה ונשמע ביי מתן תורה ,און גארנישט ,ער האט שוין מער נישט
און דאס איז טאקע געווען ס'איז פארטיג. קיין תקומה ,ער האט שוין מער
מיט אדם הראשון וואס האט נישט קיין צוקונפט ,ער קען זיך שוין
זאגט דער אלשיך ,דא קומט די מער נישט מחזק זיין.
תשובה געטון ,והא ראי' ,ווייל דער
ציווי וואס דער אויבערשטער האט
אייבערשטער האט דאך געזאגט וויפיל מאל טראכט א מענטש
געזאגט פאר אדם הראשון ,ויאמר מי
ביום אכלך ממנו איז מות תמות, איבער נאך וואס ער איז נעבעך
הגיד לך כי עירום אתה ,ווער האט
און ער האט דאך געלעבט נאך ניין עובר אן עבירה ,וואס איז געשען
דיר געזאגט אז דו קענסט זיך מער
הונדערט און דרייסיג יאר ,ווייל דא ,אז איך בין געגאנגען טון אזא
נישט אויפהייבן? ווער האט דיר
תשובה ותפילה וצדקה מעבירין את אומרעכט? און מ'ווערט מורא'דיג
געזאגט אז דו האסט מער נישט קיין
רוע הגזירה (פסיקתא דרב כהנא כג). געפאלן ביי זיך ,און אזוי איז געשען
געלעגנהייט? ווער האט דיר געזאגט
מיט אדם הראשון ,ער איז געווארן
אז דו קענסט זיך נישט מחזק זיין?
האבן מיר דער אלשיך צובראכן אויף שברי שברים.
הקדוש וואס איז מסביר אז דער און דער חיזוק ווערט נתעורר
אויבערשטער אליינס האט געזאגט זאגט דער הייליגער אלשיך,
מיט דעם וואס דער אויבערשטער ויקרא ה' אלקים אל האדם ויאמר לו
פאר אדם הראשון מי הגיד לך כי האט געזאגט פאר א מענטש וואס איכה ,וואו ביסטו? הייב דיך אויף!
עירום אתה ,אז א מענטש דארף האט געהאט איין מצוה ,און די
וויסן וואס פאר א גרויסע כוחות דו מצוה האט ער נישט מקיים געווען, וואס ביסטו צובראכן? וואס
האסט אין דיר. און ממילא קוקט אים אויס ווי ער ביסטו פארלוירן? האט אדם הראשון
(לקט מספר החדש פניני מנחם לחודש תשרי) איז דערנאך ,ער איז פארלוירן .זאגט געזאגט כי עירום אנכי ,איך האב
נסדר ונדפס ע''י
נסדרמכון:
דרוש
ונדפס ע''י
מכון :ידי מכון
נסדר ונכתב על דרוש
<דרש
דרוש
פטרון השבוע
פרשת בראשית
דרוש נתנדב על ידי
<דרש
מו"ה אליעזר ווייזער הי"ו
לרגל פתיחת גליון החדש בשעטומ"צ
347.227.0065 זכות לימוד תורה דרבים יעמוד לו ולב"ב להתברך בבני חיי ומזוני
durishwriting@gmail.com רויחי מתוך בריות גופא ונהורא מעליא אמן
347.227.0065
durishwriting@gmail.com
הזה''ב וועד להוצאת ספרי
לתרומות והנצחת גליון לשבוע או לחודש ולשלוח הערות והארות וכן לקבלת הגליון ניתן לפנות להמכון durushwriting@gmail.com
פניני מנחם Iבראשית י
