סאטמאר שבת טיש - אידיש · Satmar Shabbos Tish - Yiddish — בראשית (2026-10-05)

ב"ה .פ' בראשית תשפ"ז לפ"ק
היימישער "שבת טיש" שמועס צווישן אונזער טאטע שליט"א ,אונזערע
ברודערס' ,ליפא' (ישיבה גדולה) אונזער 'יואל'יש' (יעצט אנגעהויבן כיתה ט')
און פון 'זלמן לייב' וואס גייט שוין ב"ה אין כיתה ו':
טאטע :נו ,יואל'יש וויאזוי איז געווען די ערשטע וואך אין דיין נייע כיתה?
יואל'יש :ברוך השם זייער פיין ,מיין רבי איז א אויסערגעווענליכער חשוב'ע תלמיד חכם וירא שמים,
נפתלי העכט אונזער קאזין וואס האט פאראיאר געלערנט ביי דעם רבי'ן האט מיר געזאגט אז ער האט
קונה געווען א געוואלד!
ליפא :אונזער זמן אין ישיבה גדולה הויבט זיך אן יעצט זונטאג ר"ח חשון הבעל"ט ,איך האב שוין
געקויפט א גמרא מס' כתובות.
טאטע :אה ,כתובות ,מסתמא ווייסטו נאכנישט אז דאס ווערט אנגערופן א "ש"ס קטן" ,ווייל רוב
סוגיות הש"ס ווערט צוזאמענגעווארפן אין די מסכתא ,איך גלויב אז דער מגיד שיעור וועט עס בארירן
אין זיין פתיחה.
ליפא :פארשטייט זיך אז מען לערנט מיט תוספות..
טאטע :נו אוודאי ,נאר וואס דען לערנט מען אויס אין ישיבה?? צו לערנען יעדעס שטיקל גמרא תוספות בעיון ,ר' נתן יוסף ז"ל
פלעגט כסדר זאגן פאר די בחורים ,אז עס זענען דא בחורים וואס די גמרא זאגן זיי אפ גאר שנעל ,רש"י אביסל שטייטער ,תוספות
נאך שטייט ער ,און ביי מהרש"א נעמען זיי זיך צו פלאגן אויף איעדעס ווארט ביז זיי פארשטייען עס .אבער דער אמת איז אז עס
דארף זיין פונקט פארקערט ,די גמרא דארף מען גוט אדורכאקערן מיט רש"י עטליכע מאל ,אין דערנאך לערנען תוספות ,און
געווענליך תוספות קושיא וואס איז פון די סוגיית הגמ' פון דעם בלאט (נישט פון צוגעצייכנטע מסכתות) פאלט דאך אליינס איין
בשעת'ן לערנען גמרא רש"י ,במילא דערנאך קומט דער מהרש"א און קלארט אויס די קשיות וואס פאלט אליינס אין בשעת'ן לערנען
דעם בלאט גמ' מיט תוספות..
יואל'יש :מיין רבי אין חדר האט דערציילט פרייטאג אז פ' ראה תשכ"ג איז דער רבי זי"ע געווען באזוכן אין בחורים קעמפ ,איז
געקומען דארט איינע פון די מגידי שיעור זיך מזכיר זיין אז ער ליידט ל"ע אויף די אויגן ,און ער קען נישט געהעריג פארזעצן צו לערנען
מיט די תלמידים ,און ער האט געבעטן א ברכה פונעם רבי'ן אז ער זאל שוין ווערן אויסגעהיילט כדי צו קענען ממשיך זיין מיט די
עבודת הקודש.
האט אים דער רבי געענטפערט ,אז פארגאנגענע וואך פ' עקב האט ער ביי די תורה פרייטאג צונאכטס געזאגט אזוי ,רש"י זאגט סוף
פ' ואתחנן אויפ'ן פסוק "אשר אנכי מצוך היום לעשותם" ,זאגט רש"י 'היום לעשותם ולמחר לקבל שכרם' ,דאס הייסט אז שכר אויף
א מצוה באקומט מען נאר אויף יענע וועלט ,אבער אין אנפאנג סדרה שטייט דאך יא "והיה עקב תשמעון וברך פרי בטנך ופרי
אדמתך דגנך ותירושך וכו'" ,זעט מען דאך אז מען באקומט יא שכר אויף די וועלט?
נאר די תירוץ איז ווי דער רמב"ם זאגט ,אז אזוי ווי 'שכר מצוה בהאי עלמא ליכא' ,מען באקומט נישט קיין שכר אויף די וועלט ,אויב
אזוי וויאזוי קען זיין אז עס שטייט אין פסוק "ונתתי גשמיכם בעתם ונתנה הארץ וכו'" ,נאר די אלע גוטע זאכן וואס די תורה זאגט צו
איז נישט קיין שכר ,עס איז נאר אן הבטחה כדי מען זאל האבן די מעגליכקייט צו קענען מקיים זיין די מצוות ,אבער דער שכר איז
טאקע אוועקגעלייגט נאר אויף יענע וועלט.
מיט דעם שטימט שוין אויך די ווערטער פון רש"י ,ווייל שכר באקומט מען נאר אויף יענע וועלט ,ווי עס שטייט טאקע דא סוף פ'
ואתחנן "היום לעשותם ולמחר לעולם הבא לקבל שכרן" ,אבער די אלע ברכות פון פ' עקב איז אן הבטחה פונעם אויבערשטן צו
געבן פאר די אידן אלעס גוט'ס פשוט צו קענען מקיים זיין די מצוות ,און צו לערנען די תורה מיט א רואיגקייט ,ווייל כדי צו קענען
דינען דעם אויבערשטן בשלוה ובנחת דארף מען צו האבן פון אלעם גוטן!
און דער רבי האט אויסגעפיר ט פאר יענעם מגיד שיעור וואס האט געבעטן א ברכה אויף די אויגן ,אז מיט דעם קען מען משלב זיין
די לעצטע פסוק פון וזאת הברכה מיט די ערשטע פסוק פון די וואכיגע סדרה פ' בראשית ,ווייל די לעצטע פסוק ענדיגט זיך "אשר
עשה משה לעיני כל ישראל" ,אז דורכדעם וואס משה רבינו האט זוכה געווען צו ברענגען די תורה הקדושה פאר אלע אידן האבן
די אידן געהאט "אויסגעהיילטע אויגן" ,ווייל חכמינו ז"ל זאגן דאך אז בשעת מען תורה זענען אלע אידן אויסגעהיילט געווארן ,און
דאס אלעס איז געווען וועגן די הייליגע תורה ,ווייל אויף דעם פסוק פון "בראשית ברא אלקים" דרש'נן די חכמים "בשביל התורה
שנקרא ראשית".
דאס וויל די תורה מרמז זיין פון סוף ביזן אנהויב ,אז פארדעם האבן אידישע קינדער געהאט אויסגעהיילטע אויגן ,כדי צו קענען
לערנען די הייליגע תורה וואס ווערט אנגערופן "ראשית"!
און דער רבי האט צוגעענדיגט פאר יענעם מגיד שיעור אין געזאגט "דו דארפסט דאך צו לערנען מיט די תלמידים במילא דארפסטו
דאך האבן גוטע אויגן"! און דער רבי האט יענעם אנגעוואונטשן א רפואה שלימה.
ליפא :אזא שיינע שילוב! שכוח ,האסט דאס געזאגט כזקן וכרגיל!
זלמן לייב :מיין רבי האט געזאגט אז היי-יאר איז א שטיקל זעלטנהייט צו קענען רואיג אדורכלעכענען גאנץ בראשית ווייל עס איז
דא כמעט א גאנצע וואך צו לעכוען חומש רש"י ,און רוב יארן איז עס נישט שייך ,ווייל שמחת תורה ענדיגט זיך אינמיטן וואך.
ליפא :אבער איך מיין אז קומענדיגע יאר תשפ"ח ,משיח זאל שוין אוודאי דא זיין ,וועט זיין דער זעלבער אויסשטעל אינעם לוח.
זלמן לייב :יא יא ,איך האב באמערקט אינעם תשפ"ז לוח אז פון פורים און ווייטער גייט זיין דער זעלבער אויסשטעל ווי די
פארגאנגענע יאר ביז נאך די ימים טובים תשפ"ח אי"ה.
איך בין טאקע זייער נייגעריג געווען די וואך צו פארשטיין ,פארוואס רופט מען די וואך אן "שבת בראשית" ,אויף די נאמען פון די
סדרה ,איך געדענק נישט נאך אזא סדרה דורכן גאנצן יאר?
טאטע :דער הייליגער שינאווער רב זי"ע שרייבט אין דברי יחזקאל בשם זיין שווער דער הייליגער ארי' דבי עילאי זי"ע אז במשך די
הייליגע טעג האט דאך איעדע איד אן הרהור תשובה ,און מען נעמט זיך פאר נייע גוטע הנהגות ,א יעדער לויט זיין מדריגה.
במילא ווען עס קומט דער ערשטער שבת דערמאנט מען דעם מענטש אז עס קומט א נייע אנהויב און וואס עס איז געווען איז געווען,
אין דער עיקר איז פון יעצט אנצוהייבן פון פריש וואס מען רופט "ראשית" במילא רופט מען עס "שבת בראשית" ,דער שבת פון
דעם נייען אנהייב.
טאטע :דער אויפטהו פון די יאריגע סדר איז טאקע דאס אז מען האט געהאט גענוג צייט צו ענדיגן די גאנצע סדרה חומש און רש"י,
ענק ווייסן דאך וואס עס שטייט אין ספר דברי יצחק פונעם סוואליעווע רב בשם דעם הייליגן שר שלו' פון בעלזא אז ווער עס ענדיגט
חומש רש"י איעדע וואך איז פארזיכערט אויף יענע וועלט צו קענען אנקומען אין מתיבתא פון רש"י.
חוץ פון דעם איז דאך באקאנט אז הרה"ק רבי ר' מרדכי'לע מנאדבורנא זי"ע האט געזאגט פאר'ן רבי'ן זי"ע ווען ער איז נאך געווען
א יונג קינד פון זעקס יאר אלט אז ער זאל זען צו ענדיגן חומש רש"י איעדע וואך און ר' מרדכי'לע האט צוגעלייגט "מרדכי'לע האט
געקענט גרויסע לייט וואס זיי האבן נישט געוואוסט ווי דער אויבערשטער וואוינט ווייל זיי האבן נישט געפילוועט אין חומש רש"י.
ליפא :דער דיין האט מיר געוויזן אן אינטערעסאנטע זאך אין ש"ך ,אין שו"ע (יו"ד סי' קט"ז) שטייט אז שווייס פון א מענטש איז סם
המות ,א חוץ פון שווייס פונעם פנים ,שרייבט דער ש"ך א שיינע סימן דערויף די פסוק פון די וואכעדיגע פרשה ביי די קללה וואס
אדם הראשון האט באקומען נאכן פאלגן דעם שלאנג דעם נחש הקדמוני ,שטייט דארט "בזעת אפך תאכל לחם" אז שווייס פונעם
פנים מעג מען יא עסן...
טאטע :גראדע דערמאנסטו מיר א אנדערע מערקווירדיגע רמז וואס שטייט שוין אין כלי יקר אויף דעם פסוק ,דער רמב"ם (הל'
דעות פ"ד ה"ב) ברענגט פון די גרויסע דאקטוירים אז א מענטש דארף כסדר מאכן איבונגען פארן עסן לצורך דאס געזונט פונעם
קערפער .טייטשט דער כלי יקר דערמיט" ,בזיע ת אפיך" ,נאכדעם וואס די שוויצט און די מאכסט די איבונגען" ,תאכל לחם",
קענסטו שוין עסן דאס ברויט..
שווייס איז נישט קיין קלייניגקייט ,דער רבי זי"ע פלעגט צו זאגן אז מען שוויצט ביי מיינע הקפות שוויצט מען שוין פאר א גאנץ יאר,
ענק האבן ב"ה זייער שיין געטאנצן די הקפות ,מיט א התלהבות אין א לעבעדיגקייט.
ליפא :איך האב אויך געזעהן אין מחזור דברי יואל אז דער רבי האט צוזאמגעשטעלט די צוויי אויסדרוקן פון "ריקוד" א טאנץ ,און
"מרקד" ,דער מלאכה פון זופן דאס מעל ,ער האט עס משלב געווען אז דורכן טאנצן לכבוד התורה זופט מען אדורך פון זיך די חלק
הרע ,דאס פסולת מתוך האוכל..
זלמן לייב :אז די רעדסט פון דעם שלאנג האב איך פונקט געקלערט צו מיר וויאזוי טאקע איז דער שלאנג אנגעקומען אין גן עדן?
טאטע :דער רבי זי"ע בשנת תשי"ט איז געווען באזוכן אין ארץ ישראל ,און שבת פ' דברים ביי די דרשה אין ירושלים האט דער רבי
ארומגערעדט דערפון און צוגעברענגט די ווערטער פונעם ווילנער גאון ,אז אין פסוק שטייט אז השי"ת האט באפוילן פאר אדם
הראשון "לעבדה ולשמרה" ,אז פשט איז ,אז אדם הראשון איז באפוילן געווארן צו אפהיטן דעם גן עדן ,אז עס זאל נישט אריינקומען
ווער עס איז נישט ראוי דערצו .און אדם הראשון האט אים יא אריינגעלאזט ,און דערנאך האט ער שוין צוגערעדט צו עסן פונעם עץ
הדעת..
ליפא :דעמאלס פארוואס טאקע האט אים אדם הראשון אריינגעלאזט?
טאטע :אה ,אויף דעם איז דער רבי ממשיך ,אז אדם האט נישט געהאט באקומען א דירעקטע באפעל פונעם אויבערשטן אויפ'ן
שלאנג בפרטות נישט אריינצולאזן ,נאר דער אויבערשטער האט אים באפוילן "לשמרה" עס אפצוהיטן ,און אדם הראשון האט
געהאט א גוטע כוונה ,ער האט געטראכט אז אויב מען וועט אריינלאזן דעם שלאנג וואס דאס איז דער מקור הטומאה צו דעם
הייליגן פלאץ דער גן עדן ,וועט דער גן עדן משפיע זיין אויפן שלאנג צו ווערן איבערגעדרייט צום גוטן ,אבער למעשה נישט נאר
וואס דער שלאנג איז נישט געווארן גוט ,נאר ער האט נאך צוגערעדט אדם מיט חוה צו עסן פונעם עץ הדעת ,אין זיי זענען ביידע
פארטריבן געווארן פונעם גן עדן .או ן דער רבי איז ממשיך צו מבאר זיין אז דער חוב זיך צו היטן פון שלעכטס גייט ווייטער אן אפי'
מען איז שוין נישט אין גן עדן ,דא אויף דער וועלט איז דאך דער יצר הרע ווייטער דא ,אין מען איז מחוייב זיך צו היטן פון אים.
דער רבי רעדט דארט צו די אידן פון ארץ ישראל זיך צו שטארקן אקעגן די נסיונות ,וואס אידישע קינדער האבן געוואוינט אין ארץ
ישראל וואס דאס איז אזויווי דער גן עדן פון אדם הראשון ,ומפני חטאינו גלינו מארצינו ,מען איז פארטריבן געווארן פון גן עדן ,אבער
דער חיוב פון זיך היטן פונעם יצר הרע האט זיך נישט אויפגעהערט ,נישט קיין חילוק ווי אין גלות מען איז ,דארף מען זיך שטארקן
אקעגן דעם יצר הרע ,אין דאס וואס מען איז אין גלות איז א גזירה פון השי"ת ,און די וועלכע זאגן ח"ו אז מען קען אליינס ארויפגיין
קיין ארץ ישראל זענען כופרים רח"ל ,אין די גזירת הגלות ,און מען מוז זיך שטארקן נישט נאכגעשלעפט צו ווערן נאך זיי.
יואל'יש :גיב אהער די מעסער ,איך וויל שניידן נאך א שטיקל חלה ..אוי דער מעסער איז אביסל שטומפיג ס'שניידט שווער..
ליפא :די ווייסט וואס די דערמאנסט מיר ,דער רבי זי"ע איז אמאל געווען ביי הרה"ק ר' ישעי'לע מקערעסטיר ביי אן אייניקל'ס א
ברית..
טאטע :יא יא באקאנט ,ביי זיין איידעם הגה"צ ר' שמואל גראס זצ"ל אב"ד קראלי ,נו דערצייל ווייטער..
ליפא :ביי די סעודה האט ר' ישעי'לע מכבד געווען דעם רבי'ן צו פירן טיש צוזאמען מיט אים ,אין עס איז דארט געווען בלויז איין
מעסער וואס האט זייער שווער געשניטן ,האט זיך דער רבי אנגערופן צו ר' ישעי'לע בדרך צחות "אזוי זענען די רבי'ס מקיים דעם
פסוק פון בזיעת אפיך תאכל לחם"..
טאטע :ליפא ,אז דו גייסט שוין אריין אין ישיבה גדולה דארפסטו אויך וויסן אז חוץ תוספות דארף מען צולערנען דעם המאור מיטן
מלחמות ,דער רבי פלעגט פארהערן די בחורים אין צומאל אפי' פאר 15יעריגע בחורים פלעגט ער עס קענען פרעגן ,איינמאל האט
דער רבי געפרעגט פון א יונגע בחור'ל צו ער האט געלערנט דעם "המאור" ,דער בחור אפי' בעצם האט ער גוט אפגעלערנט דעם
המאור האט מחמת בושה געענטפערט ,אז ער האט עס געלערנט נאר אביסל ,האט אים דער רבי געענטפערט בדרך צחות מיטן
אויסדרוק פונעם פסוק אין אונזער פרשה ,אהא ,דאס הייסט דער "המאור הקטן"..
נו ,יואל'יש ,לכבוד דעם ערשטן שבת הויב אן דעם ניגון אויף ושמרו בני ישראל את השבת..
פאר הערות אדער צו באקומען דעם גליון דורך אימעיל שיקט א אימעיל צו:
Thesatmartish@gmail.com
