סאטמאר שבת טיש - אידיש · Satmar Shabbos Tish - Yiddish — נח (2026-10-12)

ב"ה .גליון ב' פ' נח תשפ"ז לפ"ק
היימישער "שבת טיש" שמועס צווישן
אונזער טאטע שליט"א ,אונזערע ברודערס,
'ליפא' (ישיבה גדולה) אונזער 'יואל'יש'
(יעצט אנגעהויבן כיתה ט') און פון 'זלמן
לייב' וואס גייט שוין ב"ה אין כיתה ו'!
ב"ה
טאטע :פשיהא ...האסטו ליפא געזינגען א שיינעם ניגון אויף 'יום שבתון' האסט באמערקט אז דער ניגון האט א שייכות מיט די וואכעדיגע סידרא 'יונה
מצאה בו מנוח וכו' כאשר נשבעת על מי נח'? ,עס זענען געווען פלעצער ווי מען פלעגט זינגען דעם ניגון לכבוד שבת פ' נח.
עס איז גראדע דא נאך א מערקווירדיגע פשט אויף "יונה מצאה בו מנוח" אין ספר לחם רב ,אז דאס גייט ארויף אויף יונה הנביא ,וואס איז געווען דריי
טעג אין בויך פונעם פיש ,און נאכדעם האט אים דער פיש ארויסגעווארפן .מען טרעפט אויך אין מדרש ילקוט אז יונה האט געלויבט דעם אייבערשטן
אין בויך פונעם פיש ,לויטן חשבון אז יונה הנביא איז אריין אינעם פיש דאנערשטאג קומט אויס אז ווען ער איז ארויסגעקומען פונעם פיש איז עס געווען
ערב שבת ...קומט אויס אז ער האט געטראפן מנוחה אין שבת.
ליפא :מיין מגיד שיעור האט געזאגט די וואך בדרך צחות אויף די רש"י 'נח היה צריך סעד לתומכו' אז פרשת נח דארף מען נאך אביסל צוהעלפן די
בחורים' ,אבל אברהם היה מתחזק ומהלך בצדקו מאליו' ווען מען קומט שוין אן צו פ' לך לך וואס מען רעדט פון אברהם אבינו דארף מען זיך שוין אליינס
אונטערגארטלען!
טאטע :רש"י זאגט די וואך אויף נח 'יש מרבותינו דורשין אותו לשבח ,ויש שדורשים אותו לגנאי' ,פרעגט דער רבי אז אויב איז שייך צו דרש'נען 'לשבח'
פארוואס זאל מען בכלל דרש'נען לגנאי? די תורה שרייבט דאך קלאר ארויס "צדיק תמים?!" נאר -ענטפערט דער רבי זי"ע ,-דער "יש דורשין לגנאי"
דאס איז געווען נח אליינס! א צדיק האלט זיך דאך קליין ,במילא האט נח אליינס געדרשנ'ט אז ער איז נישט קיין צדיק תמים!
דער רבי ברענגט צו די באקאנטע מימרא פונעם הייליגן לובלינער זי"ע וואס האט געזאגט ,אז אפי' דער אויבערשטער אליינס זאל אים זאגן אז ער איז א
צדיק ,איז ער מחויב צו גלייבן נאר אויף יענע סעקונדע ,אבער איין רגע שפעטער ווער ווייסט וואס ער האט שוין געטון ,איז ער שוין נישט מחויב...
יואלי'ש :מיין רבי אין חדר האט נאכגעזאגט א ווערטל פונעם 'ויגד יעקב' זצ"ל ,אז אמאל איז א בעה"ב פון זיין שטאט געקומען צו אים ,און ער האט זיך
אינטערע סירט וויאזוי עס גייען אים זיינע געשעפטן ,האט דער מענטש געענטפערט "שוואך" ,האט אים דער ויגד יעקב געפרעגט "די מיינסט צו זאגן
'שבח' אין אידיש אדער 'שבח' אין לשון הקודש?!...
מיט דעם האט דער ויגד יעקב געטייטשט בדרך צחות די וואכעדיגע רש"י אז ביידע שיטות האבן געדרשנ'ט נח לשבח ...נאר די ערשטע שיטה האט
געלערנט אז מען זאגט דאס אין לשון הקודש אבער די יש אומרים די צווייטע שיטה האבן עס געזאגט אין אידיש 'שוואך'.
זלמן לייב :רש"י זאגט שפעטער אויפן פסוק "כי אותך ראיתי צדיק לפני" ,אז עס שטייט נישט "תמים" ,ווייל מען זאגט נאר מקצת שבחו פאר א מענטש,
פארוואס טאקע זאגט מען נאר 'מקצת שבחו' פאר א מענטש?
טאטע :דער רבי האט אמאל געזאגט א טעם דערויף ,עס שטייט אין די גמ' אז א מענטש זאל נישט צופיל רעדן פון די גוטס פון זיין חבר' ,שמתוך שבחו
בא לידי גנותו' ,ווייל דער סדר העולם איז ,אז אויב מען רעדט פון די גוטע פון א מענטש וועט מען צום סוף רעדן פון זיין שאנדע .במילא כדי נישט
צוצוקומען צו רעדן פון די שאנדע פון א צווייטן מענטש זאל מען נישט פארמערן צו רעדן פון זיין לויב און נאר זאגן 'מקצת שבחו בפניו'.
ליפא :מען זעט די וואך אין די סדרה ווי מען דארף זיין געהיטן מיטן דיבור ,ווייל אויפן פסוק 'אשר איננה טהרה ',זאגט די גמ' אין מס' פסחים אז דער
פסוק האט צוגעלייגט אכט אותיות פון די צוויי ווערטער 'אשר איננה' כדי נישט ארויסצוזאגן די ווארט "טמא"!
טאטע :די גמ' אין מס' סנהדרין זאגט דאך אויפן פסוק "וישלח את היונה מאתו" ,אז די טהור'ע פייגל זענען געווען נעבן נח ,ווייל עס שטייט "מאתו".
זלמן לייב :איך האב טאקע אינזינען געהאט צו פרעגן ,אין פסוק שטייט אז נח האט ארויסגעשיקט דעם ראאב-פויגל ,דערנאך די טויב ,אין צום סוף ווען
די טויב איז מער נישט צוריקגעקומען ,און נח האט שוין געוויסט אז עס איז טרוקן די ערד האט ער געווארט אז דער אויבערשטער זאל אים געבן רשות
ארויסצוגיין ,אויב האט ער געדארפט באקומען רשות פארוואס האט ער בכלל געשיקט א טויב ארויסצוגיין קוקן צו די ערד איז טרוקן?
טאטע :זייער גוט געפרעגט! דער רבי זי"ע איז מסביר דעם גאנצן ענין ,נח האט געוואלט ווייזן פאר די שפעטערדיגע דורות צו ביישטיין אזא ענליכע
נסיון ,נישט ארויסצוגיין פון גלות פאר די צייט פון השי"ת ,במילא האט ער געשיקט איינמאל די טויב און נאכאמאל ,און דעמאלטס ווען נח האט געזען
אז די ערד איז שוין אינגאנצן טרוקן ,אין מען קען שוין ארויסגיין ,הערשט דעמאלטס האט זיך אנגעהויבן דאס ריכטיגע ווארטן אויפ'ן רשות פונעם
אויבערשטן ,און דאס זעלבע איז מיט די גאולה ה שלימה ,אז א מענטש טאר גארנישט טאן אליינס זיך אויסצולייזן ,נאר זיצן רואיג און ווארטן אויף רשות
פונעם אויבערשטן.
ליפא :מיין מגיד שיעור האט נאכגעזאגט א זיס ווארט אויף דעם 'בלעטל' וואס די יונה האט צוריקגעברענגט ,אין די צייטן ווען עס האבן זיך אנגעהויבן
צו פארשפרייטן אויף זייער א ברייטער פארנעם אידישע צייטונגען ,א גרויס חלק פון זיי זענען געווען פון די אפיקורסים ,וואס האבן געשריבן מינות וכפירה
מיט ליצנות אויף כל הקודש לנו ,און די אנדערע צייטונגען ,איז אפי' עס האט נישט געהאט די אלע איסורים האט דאס סתם גורם געווען צו ביטול תורה
וביטול הזמן.
האט דעמאלטס הרה"ק ר' שלמה מ'באבוב זי"ע געטייטשט דעם פסוק אין אונזער סדרה ,זאגענדיג אז דער יצר הרע זוכט דוקא צו כאפן די ערליכע אידן,
במילא דער ראאב-פויגל אפי' ער איז געווען אן עוף טמא אבער ער איז נישט צוריקגעקומען מיט קיין בלעטער אין מויל ,דוקא די יונה די טהור'ע פייגל
איז צוריקגעפלויגן מיט אן עלה זית בלעטער-צייטונגען אין מויל! דער פסוק זאגט טאקע "בפיה" ,אין איר מויל ,ווייל מען האט אויסגעשמועסט פונקטליך
אלע נייעס ,וואס עס שטייט דארט" ,לעת ערב" וואס דאס גייט ארויף אויף די צייטן פון סוף גלות ,אזוי ווי דער פסוק זאגט "לעת ערב יהי' אור" ,וואס
דער שטן איז זיך דוקא דע מאלטס מתגבר צו מאכן ביטול תורה צו מעכב זיין די גאולה חס ושלום.
טאטע :איך האב אמאל געהערט א ווערטל אויף די צייטונגען ,די גמרא זאגט דאך אז דער אויבערשטער האט געמאכט אז עס זאל דונערן בשעת א
רעגן כדי אויסצוגראדן די קרומקייט פון די הערצער ,א קליין קינד האט אמאל געפרעגט זיין טאטע פארוואס דער באשעפער מאכט עס זאל דונערן און
בליצן ,האט אים דער טאטע געענטפערט -געבויעט אויף די פריערדיגע גמרא -אז ווען א מענטש זאגט א ליגנט מאכט דער באשעפער אז עס זאל דונערן
און בליצן .איין נאכט 3:00פארטאג'ס שטייט דאס קינד אויף אין א בהלה ,וואס איז ,עס דונערט און בליצט מיט קולי קולות ,דאס קינד לויפט צום טאטן
און פרעגט "טאטי ווער זאגט יעצט אזוי סך ליגנט אינמיטן די נאכט? ענטפערט אים דער טאטע "קינד מיינס ,יעצט גייען אלע צייטונגען צום דרוק"...
איך טראכט יעצט בשעת מעשה ,קען זיין אז דערפאר האט דאס יאר די ערשטע טעג סוכות – ווען עס איז אנגעקומען אהיים אלע היינטיגע דיקע
מאגאזינען – אזוי פיל גערעגנט ,געדינערט און געבליצט...
יואלי'ש :איך האב אמאל געהערט א טייטש טאקע פון זיין זון דער קדושת ציון פון באבוב זצ"ל ,אויף דעם שטיקל סליחות פון ערב ראש השנה' ,אם
סררו כפרה מרוב עתים וימים' אז די סיבה פון 'אם סררו' אז מען האט אפגעקערט פונעם גוטן וועג איז "מרוב עתים וימים" ,פון די אלע כתבי עת ,די
צייטונגען און אויסגאבעס!
טאטע :דער רבי פלעגט דאך כסדר נאכזאגן פונעם ציעשנובע'ר רב זצוק"ל ,וואס דער ציעשנובער רב איז געווען א גרויסער לוחם אקעגן די ציונים ,און
די צייטונגען פלעגן גיסן פעך אין שוועבל אויף אים יעדן טאג ,פלעגט ער זאגן אז א טאג וואס די צייטונגען שרייבן נישט אויף אים איז ער מהרהר בתשובה
פארוואס די צייטונגען בארעדן אים נישט .פלעגט דער רבי אויספירן בדרך צחות " מיר לאזט מען נישט תשובה טאן" ווייל די צייטונגען פלעגן איעדן טאג
בארעדן דעם רבי'ן ,נישט אויסלאזן קיין איין טאג.
זלמן לייב :אויף נח פלעגט מען אויך רעדן?
טאטע :זיכער ,אין מדרש שטייט אז די גאנצע 120יאר האט נח איינגעפלאנצט און געשניטן די ביימער צו קענען בויען דאס תיבה ,און די מענטשן האבן
אים געפרעגט פארוואס ער דארף עס ,האט ער געענטפערט אז דער אויבערשטער גייט ברענגען א מבול ,האבן זיי געענטפערט מיט חוצפה" :אויב וועט
קומען א מבול וועט עס קומען נאר אויף די הויז פון דעם מענטש נח" ,און טאקע פארן מבול ,ווען מתושלח איז געשטארבן ,האבן די רשעים געזאגט "זעט
עטס ,עס איז טאקע געקומען א מבול אויף דעם נח".
עס איז דא א ווארט פונעם באניהאדער רב זצ"ל אין זיין ספר וידבר משה אויפן פסוק וישאר 'אך נח' ,וואס מיינט דאס "נאר נח"? נאר די לצים פונעם
דור המבול האבן דאך זיכער צוגעטשעפעט אסאך שפעט-נעמען צום צדיק נח ,אזויווי דער סדר פון די רשעים אין אלע דורות צו חוזק מאכן פון די
צדיקים ,במילא האבן זיי אנגערופן נח א 'חסיד שוטה' אדער א 'פאפער' ,אבער ביים מבול זענען דאך די אלע רשעים געשטארבן ,במילא זענען די שפעט
נעמען אויך אויסגעמעקט געווארן ,און עס איז נאר איבערגעבליבן 'נח' אליינס אן די אלע צוגעלייגטע שפעט-נעמען...
יואלי'ש :מיין רבי האט נאכגעזאגט פונעם הייליגן חתם סופר זצ"ל וואס א יז דאך אוועק כ"ה תשרי ,און יום טוב סוכות איז ער שוין געלעגן מיט יסורים
נוראים ,אז ער האט געזאגט אז אין די רש"י זעהט מען אז "אך" מיינט קרעכצן ,ווי מענטשן קרעכצן "אך" פון יסורים .דאס זאגט דער פסוק "והיית אך
שמח" ,אין סוכות ברויך מען זיין פרייליך אפילו ווען מען קרעכצט...
איך וויל טאקע פארשטיין ,די מענטשן פונעם דור המבול האבן טאקע געמיינט באמת אז עס גייט קומען א מבול אויף נח דעם צדיק?
טאטע :דער רבי פרעגט די קשיא ,און דער רבי ענטפערט אז די עיקר עבירה פונעם דור המבול איז געווען ,אז אויף אלע זייערע עבירות האבן זיי געהאט
תירוצים אז עכט איז עס מותר על פי תורה ,ווייל עס זענען געווען שופטים וואס האבן אויסגעלערנט אלע פאלשע היתרים ,ווי למשל צו גנב'נען ווייניגער
ווי א שוה פרוטה ,א.א.וו .אויף אלע עבירות פונעם דור המבול.
און דאס איז דער דרך פון די היינטיגע נאכשלעפער פון די היינטיגע רשעים צו פארדעקן און פארווישן אלע שלעכטס וואס ווערט ליידער געטאן אין ארץ
ישראל ,און זאגן אז חיבת הארץ און אהבת ישראל פארדעקט אלעס ,דאס איז גורם אז דער תמימותד'יגער המון עם גייען נאך און רעדן זיך נאך איין אז
עס איז גוט .ביים מבול איז אויך אזוי געווען ,אז די שלעכטע שופטים האבן געגעבן גערעכט פאר אלע עבירות ,אין נח מיט מתושלח זענען געווען די
איינציגע מוחים אקעגן אלע מענטשן מיט די פאלשע שופטים ,אבער די מענטשן ארום האבן געהאלטן אז נח טאר נישט קריגן אויף זייערע מנהיגים ,זיי
האבן געהאלטן נח פאר א בעל מחלוקה ,במילא האבן זיי געהאלטן אז דער מבול וועט קומען אויף נח און נישט אויף זיי.
יואלי'ש :מיין מלמד האט טאקע נאכגעזאגט אז דער זוהר הקדוש זאגט ,אז נח וואלט ווען געדארפט מתפלל זיין אויף די מענטשן פון זיין דור אז עס זאל
נישט קומען די מבול ,משה רבינו איז געווען א גלגול פון נח ,און מיט דעם וואס משה האט מתפלל געווען אויף די אידן ביי די גזירה פון די עגל האט ער
מתקן געווען דאס וואס ער אליינס אין פריערדיגן גלגול אין נח האט נישט דעמאלטס מתפלל געווען .פרעגט דער רבי פארוואס טאקע האט נח אליינס
נישט מתפלל געווען?
נאר מען זעט ביי ר' יוחנן בן זכאי ,ווען אספסינו ס קיסר האט אים געגעבן רשות צו בעטן פארן חורבן בית המקדש וואס ער האט געוואלט ,האט ער
געבעטן צו לאזן לעבן די שטאט יבנה וחכמיה ,פארוואס האט ער נישט געבעטן אז מען זאל בכלל נישט חרוב מאכן די בית המקדש? אויף דעם זאגט די
גמרא דעם פסוק "משיב חכמים אחור" ,אז פון הימל האט מען אוועקגענומען די חכמה ,כדי דער ביהמ"ק זאל יא קענען חרוב ווערן ,דאס איז געווען די
גזירה משמים.
אזוי אויך דא ביי נח ,פון הימל האט מען אוועקגענומען די חכמה פון נח צו מתפלל זיין ,ווייל זיי זענען נישט געווען גענוג ראוי צו ווערן געראטעוועט
פונעם מבול ,אבער נח האט דאך געדארפט מתקן זיין דאס וואס ער האט נישט מתפלל געווען ,במילא איז ער צום סוף נתגלגל געווארן אין משה רבינו,
און דעמאלטס מתפלל געווען אויף בני דורו.
מיט דעם איז דער רבי מפרש די ווערטער פונעם בעל הטורים וואס זאגט אז די סופי תיבות פון "האלקי'ם התהל'ך נ'ח" איז חכ"ם ,דאס איז א רמז אויף
די חכמה פון נח ,וואס בשעת'ן מבול האט מען אים דאס אוועקגענומען ,אבער צום סוף ביי משה רבינו האט מען אים דאס צוריקגעגעבן ,און דעמאלטס
האט ער מתפלל געווען אויף זיין דור.
דאס קען זיין דער פשט "איזהו חכם הרואה את הנולד" ,ווער קען ווערן אנגערופן א חכם ,מען האט דאך אוועק גענומען די חכמה פון נח ,נאר "הרואה
את הנולד" ,אויב מען קוקט פאראויס ווער עס גייט געבוירן ווערן דאס איז משה רבינו ,דארט קען מען זיין א חכם.
זלמן לייב :מיין רבי האט טאקע נאכגעזאגט דעם באקאנטן טייטש פונעם הייליגן בעש"ט הק' אויף די ווארט 'תיבה' ,פון פסוק "צהר תעשה לתיבה",
תיבה קען אויך טייטשן א 'ווארט'" ,צהר" ,א באלייכטונג" ,תעשה לתיבה" ,זאלסטו מאכן צו די ווערטער פון דאווענען ,ווייל אויף יעדע ווארט פון
דאווענען זענען אנגעהאנגען עולמות עליונים מיט נשמות ,און די ווארט וואס מען זאגט ארויס דארף לייכטן ,און דאס קען מען נאר טאן אויב מען איז
מקיים די פסוק ווייטער" ,בא אתה וכל ביתך אל התיבה" ,אז מען זאל אריינגיין אין דעם ווארט מיטן גאנצן גוף ,מיט אלע כוחות צו דאווענען לעבעדיג.
טאטע :גראדע אויף דעם פסוק איז דא א באקאנטע ווארט פונעם רבי'נס גבאי ר' לייזער ,דער ר' לייזער איז געווען אן עלטערע איד וואס איז נאך געווען
א גבאי ביים הייליגן ר' אייזיקל זידיטשובער זי"ע און ביי נאך אסאך צדיקים ,און צום לעצט ביים הייליגן רבי'ן זי"ע .האט ער נאכגעזאגט א ווארט פונעם
הייליגן ר"ר מרדכי'לע נאדבורנער זי"ע ביי וועמען ער האט אויך משמש געווען ,דער רבי פלעגט עס כסדר נאכזאגן אזוי" ,דער גבאי מיינער האט מיר
דערציילט ,אז ר"ר מרדכי'לע נאדבורנער האט אמאל געטייטשט "צהר תעשה לתיבה" ,אידן זאלן מאכן חלות אויף שבת ,ער האט מסביר געווען "תעשה
איז דאך טייטש אז מען זאל מאכן ,לתיבה זאגט דאך רש"י אין פרשת תרומה אז די לחם הפנים איז דאך געווען עשוי כמין תיבה ,במילא רעדט זיך דאך
עס וועגן חלות ,צהר מיינט לעכטיג ,און אז א איד האט חלות אויף שבת איז דאך לעכטיג...
ליפא ,דיר קען איך מכבד זיין מיט אראפלייגן שיין דעם "וגם את נח באהבה זכרת" פון הרה"ח ר' משה גאלדמאן ע"ה ,וואס אונז האבן זיך אויסגעלערנט
דעם פארגאנגענעם ראש השנה ,דאס איז דאך אויך מעניני דיומא פון דעם שבת...
פאר הערות אדער צו באקומען דעם גליון דורך אימעיל שיקט א אימעיל צו:
Thesatmartish@gmail.com
