טיב הקהילה - אידיש · TIV HAKEHILAH - YIDDISH — לך לך (2026-10-19)

יו"ל ע"י קהילת שבתי בבית ד’ • בנשיאות מורנו ורבנו הרה"צ רבי גמליאל הכהן רבינוביץ שליט"א פרשת
פרשת
תבא
כילך לך
אלול
טז חשון
יג
תשפ”ו
תשפ"ז
שבת מברכים חשון | ר"ח יום ראשון-שני | המולד יום ראשון 2 | 9:43חלק' 850
רטשנה ה'
ויהי ריב בין רעי מקנה אברם
דביקות אין ערליכע אידן די עצה ניצול צו
ה המערכת
ווערן פון קרומקייט! הפרשה ִּכי ׁ ָש ַמע ה’ ֶאל ָענְ יֵ ְך המערכת
אין די וואכענדיגע פרשה דערציילט אונז די תוה”ק איבער די קריגעריי
אין די ווערטער פון דער נביא ווערט דערציילט וועגן ִחזְ ִקיָּהוּ
צווישן די פאסטוכער פון אברהם אבינו און לוט ,און ווי אזוי אברהם אבינו
הַ ּ ֶמלֶ ְך אז עס איז נגזר געווארן אויף אים מיתה וויבאלד ער האט
האט געהייסן פאר זיינע פאסטוכער אז זיי זאלן זיך שיידן איינער פון דעם
אנדערן. נישט חתוה געהאט און ער האט נישט עוסק געווען אין פריה
ורביה (ווייל ער האט געזען ברוח הקודש אז עס וועט ארויסקומען
די תוה”ק שרייבט אריין אין די שורה די ווערטער ‘והכנעני והפריזי אז ישב פון אים מנשה וועלכער וועט אויפשטעלן א צלם בהיכל) ,און
הבנין
בארץ’ און פון דעם לערנט מען ארויס וואס איז געווען די נקודת הסכסוך
צווישן די פאסטוכער פון לוט און די פאסטוכער פון אברהם אבינו.
חזקיהו האט שוין געהאלטן ביים שטארבן ,איז ישעיה הנביא
געקומען צו אים און ער האט אים איבערגעגעבן די נבואה אין
אינדערצייט וואס די פאסטוכער פון לוט האבן גע’טענה’ט אז הקב”ה ית ָך ִּכי ֵמת ַא ּ ָתה וְ ל ֹא ִת ְחיֶה’ ,האט נאמען פון הקב”ה‘ ,צַו לְ בֵ ֶ
האט מבטיח געווען ארץ ישראל פאר אברהם אבינו ,און לויט דעם קומט ‘בן ָאמוֹץ’ ,ענדיג זאגן דיין חזקיהו המלך געזאגט צו דער נביאֶּ ,
דאך אויס אז ארץ ישראל געהער צו אברהם אבינו ,און אזוי ווי אברהם נביאות און גיי ארויס ,ווייל אזוי האב איך מקבל געווען פון דער
אבינו האט נאך דאן נישט געהאט א יורש -געהער עס צו אים און ממילא הויז פון מיין טאטע’ס טאטע ,אז אפילו אויב א שארפע שווערד
מעג ער שיקן זיינע שאף פאשענען איבעראל ,האבן די פאסטוכער פון
ליגט אויפן האלז פון א מענטש זאל ער זיך נישט צוריקהאלטן
אברהם אבינו צוריקגע’טענה’ט אז עס איז טאקע ריכטיג אז דאס לאנד
פון בעטן רחמים’ ,און גלייך ווען דער נביא איז ארויסגעגאנגען
געהער פאר אברהם אבינו ,אבער מאמענטאל [כרגע] איז עס אין אנדערע
ההלכה
הענט און די צייט פאר די הבטחה איז נאכנישט אנגעקומען.
די וויכוח איז מרומז אין די ווערטער ‘והכנעני והפריזי אז יושב בארץ’ ,און
פון זיין הויז ,שטייט אין פסוק ‘ ַויּ ּ ֵַסב ִחזְ ִקיָּהוּ ּ ָפנָיו ֶאל הַ ִ ּקיר’ ,און
די הייליגע חז”ל ערקלערן אז ער האט מתפלל געווען ִמ ִ ּקירוֹת
לִ בּ וֹ ,פון די טיפענישן פון זיין הארץ ,און ער האט געבעטן
מיט דעם איז ער מרמז די טענה פון די פאסטוכער פון אברהם אבינו אז
השי”ת אז ער זאל מבטל זיין די גזירה פון אים ,און ער האט זיך
עס איז נאכנישט געקומען די צייט אז ארץ ישראל זאל אריבערגיין צו די
אונטערגענומען צו פאררעכטן זיין וועג און צו חתונה האבן .און
הענט פון אברהם אבינו.
נאך איידער דער נביא איז ארויסגעגאנגען פונעם שטח פונעם
דער סך הכל פון די וויכוח צווישן די פאסטוכער האט גורם געווען אז די קעניגליכן פאלאץ ,האט דער אויבערשטער געזאגט צו אים אז
פאסטוכער פון לוט זאלן נכשל ווערן אין א הארבע גניבה. ער זאל צוריקגיין צום קעניג מיט א נייע נבואה ,און אזוי האט ער
ווען מ’טראכט אריין אין די געשעעניש ווערט שווער ווי אזוי האבן לוט יתי ֶאת ִדּ ְמעָ ֶת ָך ִהנְ נִ י יו ִֹסף
‘ש ַמ ְע ִּתי ֶאת ְּתפִ ּ ָל ֶת ָך ָר ִא ִ
המעשיות
און זיינע פאסטוכער געקענט נכשל ווערן מיט אזא גראבע גניבה ,בפרט
אז לוט האט זיך געדרייט מיט אברהם אבינו ,זייענדיג געבינדן צו אים פון
שנָה’.
געזאגט צו אים ׁ ָ
עַ ל י ֶָמ ָ
יך חֲ ֵמ ׁש עֶ שְׂ ֵרה ׁ ָ
צופרי ביז ביינאכט. אין די וואכעדיגע פרשה ווערט דערציילט ווי הגר איז אנטלאפן
נאר דא קען מען זיך דערלערנען א שטארקער דערהער אין די וועגן און די פון שרה אמנו ,און אויפן וועג איז נתגלה געווארן צו איר א ַמלְ ַא ְך
טאקטיקן וואס דער יצר הרע נוצט ביי א מענטש .אנדערש ווי דער מענטש ‘ה ּנ ְָך הָ ָרה וְ יֹלַ ְד ְּת ֵּבן וְ ָק ָראת ׁ ְשמ ֹו
ד’ און ער האט געזאגט צו איר ִ
מיינט ,ארבעט דער יצר הרע כיטרע און מיט אסאך קאפ און מח. ש ַמע ד’ ֶאל עָ נְ י ְֵך’ ,זאגט דערויף דער תרגום אונקלוס ִש ָמעֵ אל ִּכי ׁ ָ
יׁ ְ
דער יצר הרע קומט נישט צוגיין צום מענטש מיט א גראבקייט און רעדט ‘אֲ ֵרי ַק ִ ּביל ד’ צְ לו ֵֹת ְך’ ,זעען מיר פון דעם אז הגר ,כאטש זי איז
ההתחזקות
אים איין ער זאל טון אן עבירה .דער יצר הרע ווייסט זייער גוט אז דער
מענטש וועט זיך נישט לאזן פון אים ,און אריינצוכאפן דעם מענטש אין
נישט געווען א איד ,האט זי מתפלל געווען צו השי”ת און איר
תפילה איז נתקבל געווארן און זי איז געענטפערט געווארן.
די נעץ קומט ער בערמה און רעדט אים ערשט איין אז ער זאל באגיין
קלייניגקייטן ,נאר ווען ער פאלט אדורך אין די קלייניגקייטן קומט ער אן אט די פסוקים טראגן מיט זיך א געוואלדיגער חיזוק פאר יעדן
צו די גרעסערע זאכן. איד וואו אימער ער געפינט זיך ,און אויך אויב מען פילט זיך
אויך דא האט דער יצר גענוצט זיינע טאקטיקן .מיט לומדות און מיט דערווייטערט ,אויך אויב מען פילט זיך אז מען איז נישט ווערד,
פשעטלעך איז ער געקומען צוגיין צו לוט און אים פארדרייט א קאפ איז דען מעגליך אז דו ביסט ווייניגער חשוב ווי די דינסט הגר
אנווייזנדיג אז בעצם געהער גאנץ ארץ ישראל צו אים הלכה’דיג ,און – די מאמע פון ישמעאל?! קען דען מעגליך זיין אז איר תפילה
ההשגחה
ממילא מעג ער שוין יעצט נעמען אויפ’ן חשבון ,און די פאסטוכער פון
לוט זענען נכשל געווארן אין דער געדאנק.
זאל געענטפערט ווערן און דיין תפילה זאל חס ושלום נישט
געענטפערט ווערן! אוודאי און אוודאי אז נישט! נאר אלעס
ווענדט זיך לויט די טיפקייט פון וואו די תפילה קומט ,און אויב א
די בחינה אז דער יצר הרע ארבעט טאקטיש און נארט דעם מענטש ,דאס
איז א כלל גדול אין דער לעבן פון א מענטש .מ’דארף אויך חזר’ן אז א איד איז מתפלל פון די טיפע טיפענישן פון זיין הארץ ,דעמאלטס
טייל פון די טאקטיקן איז צו מאכן לומדות מיט דער מענטש און אים וועט זיין תפילה אן קיין ספק געענטפערט ווערן ,און אויך אויב
איינרעדן מיט פשעטלעך אז ער מעג טון וואס ער וויל. דו ביסט זיכער אויף הונדערט פראצענט אז די גזירה איז נגזר
געווארן ,איז אפילו אויב דער נביא איז זיך מתגלה צו דיר און ער
זאגט צו דיר ‘צו לביתך’ ,ווייל אזוי האבן מיר בקבלה פונעם הויז
מען קען הערן שמועס'ן און דרשות פון דוד המלך ‘אֲ פִ ילּ וּ ֶח ֶרב ַחדָּ ה ֻמ ּנ ַַחת עַ ל ַצוָּאר ֹו ׁ ֶשל ָא ָדם ַאל
פון מורנו ורבנו שליט"א -אין א עקסטערע נומער
אידיש 073-2951321 :לשה"ק073-2951320 :
פנינים י ְִמנַע עַ צְ מ ֹו ִמן הָ ַרחֲ ִמים’.
א יו”ר הועדה הרוחנית :הרב יעקב רבינוביץ | עורך :ש .גולדשטיין
>>> | טיב הפרשה | המשך פון עמוד א' |
תשרפ
אבת יכ
דערונברו ונרומ תואישנב • ’ד תיבב יתבש תליהק י"ע ל"וי
המערכתההשגחה
בשם"הרה קרויזעראילמג
זצ”ליבר צ
הפרשה
זונדל ןהכה ל
רביבוניבר
הגאוןש ץי
יה פוןא"טיל
ַמ ְר ְ ּגלָ א ְ ּבפו ֵּמ ּ
המערכת
חזון איש אז אזוי ווי ווען איינער זוכט אין די תורה ‘חומרות’ וועט
ער עס טרעפן אין די תורה ,איז די זעלבע זאך מיט ‘קוּלוֹת’ ,אז
לולא זט
פרטית”פשת מעשיות אויף השגחה
ווער עס זוכט אין די תורה ‘קולא’ס’ וועט עס טרעפן אין די תורה
ו הק’.
געשריבן דורך ליינערס מיט דעם געדאנק האט דער חזון איש געוואלט ארויסגעבן אז א
מענטש דארף געדענקען וואס איז דער ציל פון א מענטש אויף
ניצול05
געווארן א ָׂש ִריד ּופָ לִ יט -די יריעות זענען 8 די וועלט און זוכן מקיים צו זיין רצון ה’ און מקיים זיין וואס עס
הבנין
שטייט אין די תורה בפשיטות ובתמימות ,און נישט צו נוצן די
תוה”ק אלץ א מיטל פאר זיינעטוועגן צו טרעפן אין איר וועגן
יענער טאג ווען א העלישער פייער האט אויסגעבראכן אין די בארא ווי אזוי איבערצוקלוגן די תורה הק’ ,ווייל ווען א מענטש באגייט
פארקער גאסן און חרוב געמאכט עטליכע דירות ,האב איך מיטגעווייטאגט אן עבירה ,ווייסט ער ביי זיך אז ער איז באגאנגען אן אומרעכט,
די צער פון די משפחות וועמענס פארמעגן איז ארויף אין רויעך. אבער ווען דער מענטש קומט אין נאמען פון די תורה הק’ וועט
ער נישט אזוי שנעל תשובה טון אויף איר ,ווייל ער האט דאך א
אין מיין זיסטער חלום איז מיר נישט ארויפגעקומען אויפ’ן געדאנק אז די ראיה מן התורה אז זיינע וועגן זענען גערעכט אוון אויסגעהאלטן
געשיכטע האט א שייכות מיט מיר .נאר אין די שפעטערע שעה’ן פון טאג און ער וועט קעמפן מיט איר בשם ה’.
האט זיך ארויסגעשטעלט אז איך האב געהאט א טייל אין די הצלה.
עס איז ידוע די ווארט פון דעם הייליגן קאצקער זי”ע אויפ’ן פסוק
די געשיכטע האט זיך אנגעהויבן עטליכע חדשים פריער .אין יענער בנין
האט געוואוינט א ידיד מיינער וואס האט געהאנדלט מיט ספרי תורה,
ההלכה
[בראשית יג .יג] ואנשי סדום רעים וחטאים לה’ מאוד ,אז דער
מקור הרשע פון די אנשי סדום איז געווען אז זייער שלעכטס
מזוזות און תפילין .פארלאזנדיג די וועלט פלוצלונג האט ער איבערגעלאזט האבן זיי געמאכט מיט א קרומקייט פון לה’ -אז זיי מיינען כביכול
אין זיין שטוב אסאך געשריבענע ּפ ַארמעטן .זייענדיג אויך אין די וועלט פון די תורה און השי”ת ,און געארבעט מיט דעם ,און אונטער דעם
סת”ם און זייענדיג נאנט צו די משפחה ,האב איך געבעטן די אלמנה אז זי שלייער האבן זיי אפגעטון אלע שלעכטס.
זאל מיר איבערגעבן אלע סחורה און איך וועל זען וואס כ’קען טון דערמיט. מיט דעם דערהער קען מען פארשטיין פארוואס לוט האט זיך
זי האט מיר געוויזן די שאפע וואו ער פלעגט האלטן די געשריבענע סחורה באזעצט אין סדום נאך דעם וואס ער האט זיך געשיידט פון
אז איך זאל זיי באקוקן .איך האב אויסגעליידיגט די שאפע פון סחורה און אברהם אבינו .זייענדיג געוואוינט צו טון אלעס לשם ה’ האט ער
אנגעהויבן מאכן סדר אין איר .אויף עטליכע כתבים איז געלעגן א נאמען
מיט’ן אנדייטונג צו וועמען די זאכן געהערן.
המעשיות
ווייטער געוואלט אויספירן זיינע מעשים לשם ה’ ,אבער ער איז
געווען פארקרומט ווי מ’זעט ביי זיין טענה מיט די פאסטוכער,
און וועגן דעם האט ער זיך געטראפן דאס פלאץ אין סדום -וואו
אויף די אנדערע איז נישט געשטאנען קיין נאמען ,און איך האב פראבירט אלעס האט אפערירט כאילו בשם ה’.
נאכצוגיין צו וועמען עס באלאנגט. ווען מ’זעט וואס עס איז געשען צו לוט און ווי אזוי ער איז אזוי
צווישן די הויפן זאכן איז געלעגן יריעות פון א ספר תורה .די יריעות האבן מיאוס דורכגעפאלן און אז אלעס איז געווען בשם ה’ ,וויל זיך
זיך אנגעהויבן ביי די פרשה פון פרשת צו און זיך געענדיגט ביי די פרשה פארשטיין ווי אזוי קען א איד זיך אפהיטן נישט אריינצופאלן אין
פון במדבר.
די יריעות זענען געווען געבינדן איינער צו די אנדערע אבער האבן נישט
ההתחזקות די נעץ פון דעם יצר הרע.
די תשובה דערויף איז וואס די משנה זאגט אין אבות [פרק א
משנה טז] עשה לך רב והסתלק מן הספק ,אז ווען מ’האט א
געהאט קיין נאמען אויף איר .נישט וויסנדיג צו וועמען עס געהערט האב
רבי און מען איז דבוק אין אים ווערט מען ניצול פון שלעכטס.
איך עס געהאלטן ביי מיר און זיך נאכגעפרעגט ביי באקאנטע צי זיי ווייסן
די בחינה זעט מען אויך ביי לוט .אזוי לאנג ווי ער איז געווען
וועמענס עס איז און פאר וועמען מ’דארף עס אפגעבן.
דבוק אין אברהם אבינו איז ער געבליבן אפגעהיטן ,אבער אין
יענע נאכט ווען די פייער האט פאסירט האב איך ערשט געדאנקט הקב”ה די רגע וואס ער האט זיך אפגעשיידט פון אברהם אבינו איז ער
אז ער האט געפירט אזוי אז כ’זאל קענען מציל זיין די הייליגע יריעות. אנגעקומען צו די קרומקייט.
אדאנק וואס איך האב עס ארויסגענומען פון דארט האבן זיי איבערגעלעבט מ’זעט דא אין די פרשה נאך א מורא’דיגע בחינה ,מ’זעט די
די שריפה.
עס איז טאקע ניצול געווארן ,אבער איך האב נאך אלץ נישט געוואוסט צו
ההשגחה
רעקאציע פון אברהם אבינו גלייך נאך דעם וואס ער איז געוואויר
געווארן אז לוט איז געווארן פארקרומט ,אין די רגע וואס ער
וועמען עס געהער. האט מגלה געווען אז לוט ארבעט בשם ה’ ,אבער מיט א קרומער
וועג האט ער זיך אפגעטיילט מיט אים ,ווייל מיט א קרומער קען
יענער טאג נאך די שריפה האט מיר א פרעמדער איד געקלינגען פרעגנדיג מען נישט לעבן צוזאמען ,ווי דער פסוק איז מעיד אז אברהם
צי איך ווייס אפשר וואס טוט זיך מיט די כתבים פון יענעם סוחר .דערביי אבינו איז געגאנגען אזוי שארף און געזאגט ‘הפרד נא מעלי אם
האט ער מיר דערציילט אז ער גרייט זיך אריינצוגעבן א ספר תורה און עס השמאל ואימינה וגו’.
פעלט אים איין חלק פון די ספר תורה. טראץ די שארפקייט האט ער נישט געלייקענט די משפחה’שאפט.
דער איד איז געווען זיכער אז אלעס איז ארויף אין רויעך .הערנדיג אז ער
זוכט א חלק פון א ספר תורה האב איך אים געפרעגט וועלכער חלק פעלט
פנינים
ווען לוט איז געווען אין א צרה פון אומקומען אין סדום האט
אברהם אבינו נישט פארגעסן פון אים נאר געשיקט צו אים
אים? עס האט זיך ארויסגעשטעלט אז עס פעלט אים פון פרשת צו ביז הילף ,ווייל א קרוב דארף מען מקרב זיין.
במדבר. מ’דערציילט אויפ’ן בריסקער רב זצוק”ל אז ער האט אמאל
געהאט שטארקע חילוקי דיעות מיט א משפחה מיטגליד ,אבער
דא איז געווען מיין רייע אים צו דערציילן אז בחסדי שמים האט עס ווען ער איז געקומען צו אים האט ער אים מקרב געווען זאגנדיג
איבערגעלעבט און ער קען קומען צו מיר אין שטוב עס אפצונעמען. אז ‘משפחה דארף מען מקרב זיין’.
דער איד איז געווען אויסטערליש איבערראשט צו הערן אז אלעס האט ער האט זיי מקרב געווען און זיך משתתף געווען ביי זייערע
איבערגעלעבט און אז די סחורה ליגט גאר ביי מיר אין שטוב. שמחה’ס טראץ וואס ביי די שמחה אליין האט ער נישט
אין די קומענדיגע שעה’ן איז ער געקומען אפנעמען די סחורה ,און געציילטע
טעג שפעטער איז פארגעקומען די הכנסת ספר תורה .איך האב געדאנקט
המערכת
אריינגענומען א שלינג וואסער אין מויל אריין ,אבער ער האט
זיך משתתף געווען היטנדיג אויף משפחה.
הקב”ה אז איך האב געקענט זיין א חלק פון די הצלה אהערצושטעלן א דער בריסקער רב זצוק”ל האט געזאגט פאר די ארומיגע דער
ספר תורה בשלימות. מאמר חז”ל (יבמות סג ,א) ‘המקרב את קרוביו עליו הכתוב
אומר (ישעיהו נח ,ט)‘ :אז תקרא וה’ יענה’.
(דערציילט דורך דער בעל המעשה :א.צ.ט).
זאל הקב”ה העלפן אז מ’זאל אייביג האבן די ריכטיגע קלארקייט
אוןרעה ןעק ןעמ
אפגעהיטן אייביג. ערליךש ן
בלייבןא ן'סעומ
קענעןשרד ןו
און תו
די פאראינטרעסירטע צו מיט טיילן מזכה זיין את הרבים מיט
רעמונ ערעטסקע א ןיא -א"טילש ונברו ונרומ ןופ
מעשיות פון השגחה פרטית זאל שיקן צו ר' שמחה סמואלס אין
פקס15326517922 : : 0231592-370ק"השל : 1231592-370שידיאהשולחן
ןייטשדלוג .ש :ךרוע | ץיבוניבר בקעי ברה :תינחורה הדעוה ר”וי
ב
די מדה פון
פאר א פאקט .דער אבי הכלה וועלכער איז
געווען א גדול בתורה האט זיך געטראפן מיטן
בחור און ער האט זייער אויסגענומען ביי אים,
וויבאלד ער איז געווען אַ ן עילוי און א גאון און
המעשיות
וַ ְת ָרנוּת פון ָרחֵ ל
א וואונדערליכער בעל מידות.
נאכדעם איז געקומען דער צייט אז די מאמע פון
דער בחור זאל זיך טרעפן מיט די מדוברת .דא מיר געפינען אין די תורה הקדושה (בראשית
ִא ֵּמנ ּו ָעלֶ ָיה ַה ׁ ּ ָשלוֹ ם
האט זיי אבער אפגעווארט אן אנטוישונג ,ווייל כט ,כה) אז רחל אמנו ע”ה האט מוותר
ווען די מאמע פון הרב ווייס איז צוריקגעקומען געווען פאר איר שוועסטער לאה ,און זי האט
פון די באגעגעניש מיט די מיידל ,איז זי געווען איר געלאזט חתונה האבן מיט יעקב אבינו,
זייער צושטורעמט און צארנדיג ,וויבאלד צו און זי האט איר איבערגעגעבן דער סוד פון
איר גרויסע וואונדער האט זי באמערקט אז
די מיידל האט א שטיקל ‘הויקער’ אין איר
די סימנים וואס יעקב אבינו האט איר מגלה
געווען ,און אלעס כדי איר נישט צו מבייש זיין .לרגל די הילולא פון רחל אימנו ע”ה (יום ה’ י”א חשון) זכותה תגן עלינו ,אמן.
ההתחזקות
רוקן! און זי גייט אביסל איינגעבויגן! זי איז אזוי ווי עס שטייט אין פסוק (שם) “ ַוי ְִהי בַ בּ ֶֹקר
געווען זייער ברוגז אויפן שדכן ,וועלכער האט וְ ִה ּנֵה ִהיא לֵאָ ה” ,און רש”י הקדוש איז מפרש:
כדי מיר זאלן בעסער פארשטיין אויף ווי ווייט
פארהוילן פון זיי אזא וויכטיגע ידיעה ,און האט ֹב ק ע
ֲ י
ַ “אֲ בָ ל ַּבלּ ַ ְילָה ל ֹא הָ יְתָ ה לֵאָ ה ,לְ פִ י ׁ ֶש ּ ָמסַ ר
עס איז אנגעקומען די מידת הוותרנות פון גדולי
נישט גערעדט אפילו א האלבע ווארט דערוועגן. יסין ל ֹו לֵאָ ה ִסימָ נִ ים לְ ָרחֵ ל ,וּכְ ׁ ֶש ָראֲ תָ ה ָרחֵ ל ׁ ֶש ּ ַמכְ נִ ִ
ישראל ,ברענגען מיר דא פאר אייך עטליכע
גלייך אויפן ארט האט זי געלאזט וויסן פאר איר ן ֹתָ
ו א ָה
ּ ל ה אָ ְמ ָרה עַ כְ ׁ ָשו ִת ּ ָכלֵם אֲ חו ִֹתי ,עָ ְמ ָדה וּמָ ְס ָר
מעשיות פון גדולי ישראל ,כדי מיר זאלן זיך
משפחה ,קלאר און דייטליך ,אז מען גייט זיך שוין ִסימָ נִ ים” (מגילה יג.).
אויסלערנען דער ִטיב ִּת ּקוּן הַ ִּמדּ וֹת ,און זען אויף ווי
פאקן פעקלעך און מען לאזט זיך ארויס אויף צוריק,
וויבאלד דער שידוך איז אויס ,און עס איז נישטא פון
וואס צו רעדן.
ווייט פלעגן גדולי ישראל מוותר זיין אויף זיך ,און
מוסר נפש זיין לְ טוֹבָ תָ ם ׁ ֶשל ִי ְׂש ָר ֵאל.
דורך אט די פעולה ,האט רחל אמנו ממש מוותר
געווען אויף איר גאנצן לעבן ,דאס איז נישט געווען ההשגחה
סתם א ‘וִ ּתוּר’ אזוי ווי די וִ ּתו ִּרים צו וועלכע מיר
***
אבער ווען דער בחור יצחק יעקב האט געהערט זענען צוגעוואוינט ,ווייל אין אט דעם ויתור זענען
דערפון ,האט ער נישט אזוי שנעל מסכים געווען פאלגנד איז א מעשה נורא וואס איז פארגעקומען ביי באהאלטן גאר וואונדערליכע סודות ,און עס
אפצורופן דער שידוך .ער האט גע’טענה’ט אז ער דישראל דארעא מרא הגה”צ מרן פון שידוך דער האט געטראגן מיט זיך מסירות נפש ממש ,אזוי
קען נישט אזוי פארשעמען א אידישע מיידל און הרב יצחק יעקב ווייס זצ”ל ,גאב”ד דירושלים ווי מיר וועלן ערקלערן[ .און כאטש מיר האבן
ארויסברענגען איר שאנד ברבים ,וויבאלד עס איז יצחק”. “מנחת בעל דשופריא, קרתא נישט קיין השגה אין די געהויבענע דרגה פון די
ּ הייליגע אמהות ,איז אבער ּתו ָֹרה ִהיא וְ לִ לְ מֹד אָ נו
שוין באוואוסט געווארן איבער די גאנצע שטאט,
אז אט־אט גייט זיך ענדיגן דער שידוך במזל טוב,
און יעדער איינער ווייסט פארוואס די חשוב’ע ווייס
אין יענע צייטן ,איידער עס זענען געווען טעלעפאנען
און האנט־טעלעפאנען וכדומה אזוי ווי אין אונזערע
צְ ִריכִ ים ,און מיר דארפן ארויסנעמען ‘דרכי חיים’
פון די געהויבענע מעשה פון רחל אמנו ,און זיך
פנינים
צייטן ,איז ווען עס האט זיך גערעדט א שידוך מיט אויסלערנען פון איר וויאזוי זיך אומצוגיין מיט די
משפחה זענען אהערגעקומען דא אין שטאט. איינעם פון אייראפע ,איז נישט געווען אזויפיל מדה פון ו ְַת ָרנוּת].
דער בחור האט ווייטע גע’טענה’ט מיט א קאך ,אז מעגליכקייט צו קענען קלארמאכן יעדע הצעה פון
אויב וועלן זיי שוין צוריק אהיימפארן ,וועט יעדער דער נאנט .דער שדכן פלעגט קומען פון א ווייטע א) כידוע ,איז רחל געווען יונגער ווי לאה ,און זי
וויסן פונקטליך פארוואס זיי האבן אפגעלאזט דער אים האט וואס שידוך דעם אראפלייגן שטאט, וואלט געדארפט חתונה האבן מיט יעקב וועלכער
שידוך ,און עס וועט ארויסקומען דערפון גרויסע אויסגעזען פאסיג ,און נישט האבנדיג קיין אנדערע איז געווען יונגער ווי עשיו ,אזוי ווי די מענטשן
בזיונות פאר די מיידל ,און ווער ווייסט צי זי וועט אויפן פארלאזן אביסל דארפן זיך מען פלעגט ברירה האבן געזאגט “הַ ְ ּגד ֹולָה ַל ּגָדוֹל וְ הַ ְ ּקטַ ּנָה ל ַָּקטָ ן” ,אז
שדכן. פונעם נאמנות די גרויסע טאכטער פון לבן וועט חתונה האבן מיטן
המערכת
קענען טרעפן נאך א שידוך ,און זי וועט האבן דערפון
אזויפיל צער און ווייטאג. גרויסן זון פון יצחק ,און די קליינע טאכטער פון לבן
דער שדכן אבער ,פון זיין זייט ,פלעגט נישט אלעמאל וועט חתונה האבן מיטן קליינעם זון פון יצחק ,און
וויפיל זיין מאמע האט אים פראבירט מסביר זיין, אנטפלעקן די גאנצע אמת ...אזוי ווי דער וועלט זאגט דורכדעם וואס רחל האט מוותר געווען פאר לאה
אז פאר אזא גוטער בחור ווי אים וועט אוודאי נישט אז “שדכן” איז ראשי תיבות :ש’קר ד’ובר כ’סף קומט אויס אז יעצט וועט זי דארפן חתונה האבן
פעלן קיין מענטשן וואס וועלן אים וועלן האבן פאר נ’וטל”... חלילה מיט עשיו הרשע.
זייער טאכטער ...ער איז געבליבן פאר’עקש’נט אז ווען הרב ווייס זצ”ל איז אנגעקומען לפרק האיש
דאס נאר א דרויסנדיגע פעלער ,און עס לאזט נאר ב) געווענליך ווען א מענטש טוט א טובה פאר זיין
מקדש ,און זיין גוטער נאמען איז געגאנגען פאר אים, חבר און ער איז אים מוותר ,טוט ער דאס מיט א
א צייכן אויפן דרויסנדיגן אויסזען ,אבער דער עיקר
איז די פנימיות’דיגער אינהאלט ,און אויב מן השמים
האט מען זיי געשיקט צו דעם שידוך ,איז עס דאך א
איז געקומען א שדכן פון די שטאט גרויסווארדיין,
צו פאָ רשלאָ גן א שידוך פאר אים ,דאס איז געווען
די טאכטער פון גאר א חשוב’ער דיין ,וועלכער איז
פרסום כדי צו באקומען דערפון א טובת הנאה,
אבער פאר די נאנטע משפחה מיטגלידער איז השולחן
צייכן אז מֵ ה’ ָיצָא הַ דָּ בָ ר! שווערער צו מוותר זיין .אבער ביי דער וויתור פון
געווען פון די גדולי הרבנים אין שטאט .לויט ווי רחל אמנו געפינען מיר דאס פארקערטע ,אז זי האט
סוֹפ ֹו ׁ ֶשל דָּ בָ ר ,נאך לאנגע בעטענישן האט די דער שדכן האט עס אראפגעלייגט ,האט אויסגעזען מוותר געווען פאר איר שוועסטער מיט וועמען זי
מאמע צוגעשטימט צו די ווערטער פון איר זון אז דאס איז זייער א גוטער און פאסיגער שידוך, איז געווען דאס מערסטע נאנט ,אן קיין שום טובת
דער צדיק ,אז מען דארף נישט נתפעל ווערן פון די ווען זי איז נאכדערצו פון אזא חשוב’ע משפחה פון הנאה ,און דאס אלעס האט זי געטון ְ ּבהַ צְ נֵעַ לֶכֶ ת אן
חיצוניות’דיגע אויסזען ,אזוי ווי די הייליגע חכמינו רבנים און דיינים ,און איר טאטע איז איינער פון די קיין שום פרסום.
ז”ל זאגן (אבות ד ,כ)“ :אַ ל ִּת ְס ּ ַת ּ ֵכל ַּב ַּקנְ קַ ן אֶ לּ ָא ְ ּבמַ ה חשוב’סטע רבנים פון אזא באוואוסטע שטאט.
ׁ ֶש ּי ֵׁש בּ וֹ” ,און זי האט געפינען חן אין זייערע אויגן, ג) ווי באוואוסט ,אז פון די קינדער פון לאה איז געווען
נאכדעם וואס די משפחה האבן אביסל מברר געווען ‘לוי’ וועלכער האט זוכה געווען צו כתר כהונה ,און
וויבאלד זי איז געווען זייער א קלוג קינד ,פול מיט איבער די משפחה לויט זייערע מעגליכקייטן ,האבן
י ְִראַ ת הַ ּׁ ֵשם ְטהו ָֹרה וכו’ ,און זיי האבן צוגעשטימט ‘יהודה’ וועלכער האט זוכה געווען צו כתר מלכות,
זיי באשלאסן אויסצופירן דעם שידוך ְ ּבכִ י טוֹב, און ‘יששכר’ וואס האט זוכה געווען צו כתר תורה,
צו די החלטה פון דער בחור אז טראצדעם וואס די און זיי האבן איבערגעגעבן זייער הסכמה צו דער
מיידל האט א הויקער ,וועט ער אויספירן דער שידוך קומט אויס אז אלע דריי קרוינען זענען געווען אין
צווייטע צד ,און מען האט אפגערעדט איבער א די הענט פון לאה .און אויף די אלע זאכן האט רחל
כדי איר נישט צו פארשעמען – .און דער שידוך איז געוויסער טאג וואס דעמאלטס וועט דער חתן קומען
טאקע געווארן א פאקט ,בסימן טוב ובמזל טוב ,און מוותר געווען ,און זי האט עס געגעבן ְ ּבמַ ּ ָתנָה ְ ּגמו ָּרה
מיט זיין משפחה צו דער וואוינאָ רט פון די כלה אזוי פאר איר שוועסטער לאה .און כאטש רחל האט אויך
דער פאר־פאלק האט חתונה געהאט אין א מזל’דיגע ווי עס איז געווען איינגעפירט אין יענע צייטן ,און
שעה ,און עס איז זיי געבוירן געווארן א בן יחיד. געהאט צוויי קינדער ,יוסף און בנימין ,וואס אויך
דעמאלטס וועט מען אויספירן דער שידוך בשעה זיי זענען געווען גאר גרויס און חשוב ,האבן אירע
עטליכע יאר נאך זייער חתונה האט אויסגעבראכן די טובה ומוצלחת ולמזל טוב. קינדער נישט זוכה געווען צו אט די דריי קרוינען,
צווייטע וועלט־מלחמה ,און זיי זענען געראטעוועט און אזוי האט זיך דער בחור יצחק יעקב ווייס ווייל די ִא ּ ָמהוֹת זענען געווען נביאות.
געווארן פון די שרעקליכע מלחמה ְ ּבנִ ּ ֵסי נִ ִּסים וואס ארויסגעלאזט מיט זיינע עלטערן און זיין משפחה
ל ֹא יְאֻ ּ ַמן ִּכי יְסֻ ּפָר. און מיר לערנען זיך ארויס פון די וועגן פון רחל
אויפן לאנגן וועג ,און נאכן פארן עטליכע טעג מיט אמנו ע”ה ,אויף ווי ווייט עס דערגרייכט די מדה
פון אלע זיינע איבערלעבענישן דורכאויס די מי און פלאג אויף די וועגן ,זענען זיי אנגעקומען אין א פון וותרנות ,אז יעדער איד זאל זיין א מַ עֲבִ יר עַ ל
צווייטע וועלט־מלחמה ,האט ער צוזאמגעשטעלט מזל’דיגע שעה קיין גראסווארדיין ,און נאכדעם וואס ִמדּ וֹתָ יו ,און שטענדיג מוותר זיין ְ ּבכָל לֵ ב וְ נֶפֶ ׁש.
א ספעציעלן קונטרס ,מיטן נאמען “פרסומי ניסא”, מען האט זיי מסדר געווען א שיינע אכסניא און זיי
און עס איז געדרוקט געווארן ביים סוף פונעם האבן זיך אויסגערוט פונעם וועג ,האבן זיי געמאכט ***
ערשטן טייל פון זיין ספר שאלות ותשובות מנחת שידוך דעם מאכט מען איידער באגעגענישן עטליכע
ג
אין הלכה ,אזוי ווי דער שטייגער איז אז אין די טעג יצחק ,עיין שם – .און איינס פון די זאכן אין וואס
קענען זיך טרעפן מערערע שאלות ביים עולם. ער פלעגט אנהענגען די זכות פון זיין רעטונג ,איז
טעלעפאן ,האט דעםרפ
האט אויפגעהויבןתשמוותרלאילמג יבר צ"הרה ונברו ונרומ תואישנב • ’ד תיבב יתבש תליהק י"ע ל"וי
ווען ער
האטר ןהכהוואסץיערבוניב דאסטילשגעווען אין זכות פון א"
דער רופער געזאגט אז ער וואוינט אין תל אביב, געווען און געענדיגט דעם שידוך טראץ די פעלער
אבת יכ
און וויבאלד ער האט געהערט אז דער רב איז
אנגעקומען קיין ארץ ישראל פאר סוכות ,האט
פון די כלה ,כדי נישט צו פארשעמען אן ערליכע
בת ישראל ,אזוי ווי רחל אמנו ְ ּב ׁ ַשעְ ּ ָת ּה וועלכע
טעלעפאן נומער דעםא זט ער זיך שנעל פארשאפטלול האט אנטפלעקט די סימנים כדי איר שוועסטער
ת א גאר שיינע ביישזיך
האט”פ
פונעם רב ,וויבאלד ער ו זאל נישט פארשעמט ווערן.
ביישטייערונג ,פון עטליכע הונדערט אלפים,
וואס ער וויל געבן צושטייער פאר די פילע צדקות און נישט נאר דאס ,נאר נאך אלע מיטמאכענישן
וואס זענען אריבער אויפן גרויסן רב ,וואס ער האט
058
אזוי שמועסנדיג מיט יענעם ,האט דער רב
פונעם רב.
דריי מאל חתונה געהאט ,איז נישט געבליבן פון
אים קיין שום זרע של קיימא ,נאר פון יענע פרוי,
פארשטאנען אז דער איד איז א פולשטענדיגער וואס פון איר איז זיי געבוירן געווארן אן איינציג
עם הארץ ...וועלכער פארשטייט נישט אז די קינד ,הלא הוא הרה”ג מוהר”ר בעריש ווייס
יעצטיגע שעות איידער דער יו”ט קומט אריין איז זצ”ל ,וועלכער איז געווען פון די חשוב’ע רבנים
גאר א פארנומענער צייט ,אבער פון די אנדערע אין מאנטשעסטער ,ענגלאנד ,און ער פלעגט
זייט האט ער מורא געהאט ,אז אויב ער וועט דאס אנהענגען אינעם זכות פון אט די גרויסע
עס אפשטופן און גיין צו אים אין אן אנדערע מצוה ,וואס ער האט נישט געוואלט פארשעמען א
געלעגנהייט ,קען נאך דער מענטש צוריקציען... אידישע טאכטער בשום פנים ואופן.
דעריבער האט ער זיך אנגערופן אז ער איז מוכן
ומזומן זיך ארויסצולאזן אין וועג תיכף ומיד ,און פון דא לערנען מיר ארויס אויף ווי ווייט מען זאל
ער גייט שוין יעצט קומען קיין תל אביב! אכטונג געבן ְ ּב ִטיב ְּכבו ָֹדם ׁ ֶשל ִי ְׂש ָר ֵאל ,און אויף
ווי ווייט און שטארק איז דער וואונדערליכער
דער רב איז ארויסגעגאנגען פון זיין צימער ,און ער שכר פון דער וואס איז מוותר און שטארקט זיך
האט זיך גלייך גענומען גרייטן פאר די נסיעה .די צו נישט פארשעמען א חבר ברבים ,אפילו אין
בני המשפחה האבן זיך זייער געוואונדערט צו זען אזא פאל וואס זיין יצר הרע רעדט אים איין אז
ווי דער רב קלינגט צו דער דרייווער און ער גרייט אזא מענטש איז יא כדאי צו פארשעמען – .אזוי
דבר ,און ווען נישט זיינע פילע באשעפטיגונגען
זיך צו די נסיעה .האבן זיי אים געפרעגט :וויאזוי איז ווי עס איז באוואוסט די ווערטער פונעם מדרש ,אז
מיטן אוועקשטעלן די פאניוויזשער ישיבה און אירע
מעגליך אזוי אפצולאזן אלע הכנות ,און זיך ארויסלאזן פאר דער שכר פון אט די מצוה פון רחל אמנו ע”ה
מוסדות ,וואלט ער גערעכנט געווארן צווישן דער
קיין תל אביב אזוי אום ערב סוכות מיטאג צייט? וועט זיין די גאנצע ְ ּגאוּלָ ה הָ ע ֲִת ָידה ,אזוי ווי עס ווערט
‘מזרח’ פון די גדולי ומאורי הדור – .נאר ער האט
ערקלערט אינעם מדרש (פתיחתא דאיכה רבתי ,כד)
האט זיי דער רב ערקלערט אז דאס איז גאר א זיך אינגאנצן איבערגעגעבן ,און ער האט מוותר
אז בשעת די חורבן האבן אלע אבות און אמהות און
וויכטיגע נסיעה ,און ער האט איבערגעגעבן קלארע געווען אויף זיין גאנצן גלענצענדן צוקונפט ,כדי
די שבעה רועים פראבירט בעטן רחמים פאר כלל
אנווייזונגען איבער דאס צוגרייטן די סוכה און די אויפצושטעלן דער עולם התורה נאכן שרעקליכן
ישראל אבער עס איז זיי נישט געגאנגען ,און נאר
ארבעה מינים ,און ער איז שוין געשטאנען גרייט חורבן .און ער פלעגט קלעטערן ווייט און ברייט,
רחל אמנו האט מצליח געווען אויפצוטון מיט אט
ארויסצוגיין אין וועג. און אייראפע, אין ענגלאנד, אין און אמעריקע אין
דעם זכות ,עיין שם.
אויך איבער די ווייטע מדינות פון אפריקע ,כידוע– .
ווען די בני המשפחה האבן געזען אז ער האט שוין אבער טראצדעם האט ער אלעמאל עוסק געווען אין ***
פעסט באשטימט ארויסצוגיין אין וועג ,האבן זיי אים די הייליגע תורה ,און ער איז געווען א גאון עצום אין
פראבירט איבערצורעדן אז ער זאל פארציכטן אויף די תורה! הגאון הרב רבי יוסף שלמה הכהן כהנמן זצ”ל,
רייזע ,טענה’נדיג אז עס קען זיך דאך מאכן אז די וועגן פאניוויזשער רב ,דער מֵ ִקים עֻ לּ ָּה ׁ ֶשל ּתו ָֹרה ,האט
וועלן זיין שטארק פול ,און ער וועט דארפן פארבלייבן *** אמאל געזאגט אין א געלעגנהייט ,ווען מען האט
אויף יו”ט אין תל אביב! [און וויבאלד ער איז געווען גערעדט וועגן דער אנהייב פון די בוי־ארבעט פון
ענדליך צו דעם געפינען מיר ביים באוואוסטן גאון,
א בן חוץ לארץ ,וועט ער דארט דארפן בלייבן אויך די פאניוויזשער ישיבה אויפן באקאנטן בארג פון
רבי חיים קרייזווירטה זצ”ל ,דער רב פון אנטווערפן
אויפצומארגנס אינעם ‘יום טוב שני של גלויות’]. די ישיבה אין בני ברק .וואס כידוע ,ווען מען האט
יצ”ו ,וועלכער האט זיך ממש איבערגעגעבן פארן
אנגעהויבן מיט די גראבונגען און אוועקשטעלן די
אבער דאס אלעס האט נישט געמאכט דער רב טוישן טובת הכלל ,און ער האט מוותר געווען אויף אלעס
פונדאמענטן ,זענען פארגעקומען עטליכע ‘מפולת’ן’
זיין מיינונג“ .אויב וועט די השגחה עליונה באשטימען ווען מען האט געדארפט ארויסהעלפן א איד ,און
אויפן ארט ,און מענטשן האבן געמורמלט אז מעגליך
אז איך זאל בלייבן אין תל אביב ,וועל איך דארט בעיקר האט זיך דאס ארויסגעוויזן ווען עס האט זיך
זענען דארט באגראבן עטליכע קדמונים...
גערן פראווען דעם יו”ט! אבער די געלט וואס מען גערעדט פון אלמנות און יתומים און אנדערע נִ ׁ ְש ְ ּב ֵרי
דארף אזוי וויכטיג האבן פאר די אלמנות און פאר די איז עס וואס טוט רב דער אז געזען האט מען ווי ֵב,
ל האט דער פאניוויזשער רב זיך אויסגעדרוקט צו
יתומים ,דאס קען מען נישט דערלייגן! נאר מעגליך פאר זייערטוועגן. זיי מיט א סודות’פולן שמייכל און געזאגט :יא ,איך
ווייס טאקע איבער א גרויסן רב וועלכער ליגט דארט
דער רב דער צדיק האט דעמאלטס מוותר געווען איינמאל איז דער רב אנגעקומען צום הייליגן
באהאלטן אונטער די יסודות פון דער בנין הישיבה!
אויף זיין גאנצע פערזענליכע באקוועמליכקייט און לאנד פארן הייליגן יו”ט סוכות ,און ער האט זיך
הנאה ,ער האט פאר א רגע נישט געטראכט וויאזוי האט ער וואו הקודש, עיר ירושלים אין אויפגעהאלטן ווען מען האט אים געפרעגט ,צי ער ווייסט ווער איז
ער וועט זיך קענען מסדר זיין אין תל אביב ,וויבאלד געהאט א דירה וואו ער האט געוואוינט יעדן מאל יענער רב? האט ער געענטפערט אז אוודאי ווייסט ער
ער האט געזען פאר זיינע אויגן בלויז די הייליגע וואס ער איז אנגעקומען אין ארץ ישראל .אום ערב ווער עס איז ,און ער קען אים גוט! דאס איז דאך דער
מצוה צו קענען צושטעלן פאר אידישע קינדער דאס יו”ט סוכות ,מיטאג צייט ,ווען די גאנצע משפחה איז פאניוויזשער רב זעלבסט!...
וואס זיי דארפן! געווען שטארק פארנומען מיט די פילע הכנות צום
גרויסן יום טוב ,וויבאלד זיי האבן נארוואס יעצט דערביי האט ער געגעבן צו פארשטיין זיינע ווערטער,
עס איז איבעריג צו באצייכענען ,אז נאך אזא מסירות געלאנדעט אינעם הייליגן לאנד ,און זיי זענען געווען ווייל פון ווען ער האט זיך אריינגעלייגט אינעם עול
נפש ,האט דער רב זייער שטארק מצליח געווען, שטארק באשעפטיגט מיטן צוגרייטן די סעודות פונעם פון בויען און אויפהאלטן די הייליגע ישיבה ,צוזאמען
מער ווי געווענליך ,און די נסיעה אהין און צוריק יו”ט ,ווי אויך מיטן אנגרייטן די סוכה און אנגרייטן די מיט אלע אירע מוסדות ,איז ער געווארן שטארק
איז געגאנגען זייער שנעל און גלאטיג ,און ער האט ארבעה מינים וכו’ .און אט האט זיך דער טעלעפאן באשעפטיגט מיט זאמלען געלט און פילע שתדלנות’ן,
זיך צוריקגעקערט צו זיין דירה אין ירושלים מיט די צוקלונגען אין די דירה פונעם רב. און דורכדעם האט ער נישט געקענט ווערן דער ‘גאון
גרויסע ביישטייערונג אין האנט בעוד היום גדול ,און הדור’ ,און זיין גרויסקייט איז געבליבן דארט ,טיף
עס איז אים נאך געבליבן עטליכע שעה זיך צו גרייטן דער רב האט זיך געאיילט אויפצוהייבן דעם טעלעפאן, באגראבן אונטער די יסודות.
צום הייליגן יו”ט! מעגליך איז דא איינער וואס האט א וויכטיגע שאלה
כידוע ,איז זיין געוואלדיגע גאונות געווען א שם
תושרד ןוא ן'סעומש ןרעה ןעק ןעמ
רעמונ ערעטסקע א ןיא -א"טילש ונברו ונרומ ןופ
: 0231592-370ק"השל : 1231592-370שידיא
ןייטשדלוג .ש :ךרוע | ץיבוניבר בקעי ברה :תינחורה הדעוה ר”וי
ד
