הילולא דצדיקיא - אידיש · Hilileh detzidkei - Yiddish — לך לך (2026-10-19)

ע"י אלימלך הנשטטר מלמד תשב"ר בת"ת דרכי אבותינו לייקוואד יצ"ו – כתה ד'
לנדב וליטול חלק בזכות הפצת סיפורי צדיקים רופט ,347 678 0652או לאי מעיל shabbosstory@gmail.com
הבהרה :מיר געבן רשות צו מאכן קאפיס פון די 'גאנצע' גליון פאר אייערע בית המדרש ,מוסדות התורה וכדו' ,אבער עס איז נישט ערלויבט צו
ארויס נעמען שטיקלך און מאכן קאפיס פון בלויז א חלק דערפון .אויך איז נישט ערלויבט צו נעמען אונזער מעשיות וואס מיר האבן אפגעטייפט
און עס טוישען אויף סיי וועלכע וועג אז מען זאל עס קענען ניצען פאר אייגענע געברויך ,מיר האבן אריין געלייגט אסאך ארבעט אין די מעשיות
(אויב ווילט איהר אז מיר זאלן אייך שיקען מעשיות אויף א וועג וואס איהר קענט עס ניצען קען מען אונז רופען און מסדר זיין). שבת לך לך -שנה יד גליון )573( 7
לעילו נשמת אבי מורי ר' שמואל בן ר' משה ע"ה ,י"ב חשון תשפ"ה
הרב הגאון ר' דוד צבי (הופמן) בן ר' משה זי"ע ,מגדולי הרבנים בגרמני' ,י"ט חשון תרפ"ב,
געבוירען :א' כסלו תר"ד אין וורבו (אונגארין) צו זיין טאטע ר' משה א דיין אין שטאט .אוועק :י"ט חשון תרפ"ב .חתונה געהאט :מרת צרלינה בת ר' יונה רוזנבוים .קינדער :תלמיד פון :כתב
סופר ,מהר"ם שי"ק ,ר' עזריאל הילדסהיימר געווען רב :ער האט אסך געלערנט און פארשפרייט תורה ,ער איז געווען דער הויפט פון בית המדרש לרבנין אין ברלין .צוליב דעם וואס ער איז
געווען א שטארק געלערנטע מענטש האט ער באקומען א צונאמען פון די רעגירונג 'פראפעסאר' זיינע ספרים :מלמד להועיל און נאך .ער ליגט :אין ברלין (גרמני').
געראטעוועט די צוויי יודען זיין גרויסקייט
אין רוסלאנד זענען געווען צוויי יודען וואס האבן געמוזט דינען ר' דוד צבי איז געווען א גרויסע תלמיד חכם אנגעפילט מיט
אין די רוסישע מיליטער אזוי ווי אסאך אנדערע יודען .די צוויי יודען ש"ס און פוסקים ,צו דעם איז ער אויך געווען באקאנט אין אסאך
זענען געווען גאר עהרליך און גרויסע יראי השם ,מיט מסירות נפש וועלטליכע זאכן ,וואס דאס אלעס האט ער אויסגענוצט פאר תורה און
האבן זיי אכטונג געגעבן א יעדען טאג צו אנטוהן תפילין און דאווענן צו העלפן יודען .ער איז געווען באקאנט אלס א געוואלדיגע מתמיד און
שחרית ,זיי האבן דאס געטוהן גאר פרי אז מען זאל זיי נישט באמערקן, בעל מחדש אויך געווען גאר א גרויסע פוסק ,ער האט באקומען שווערע
וויסענדיג אז אויב מען כאפט זיי איז זייער לעבן אין א סכנה ,זיי קענען שאלות צו פסקנן פון ארום די וועלט .זיין התמדה איז געווען גאר
ווערן פארשיקט קיין סיביר און ווערן געפייניגט מיט שווערע פיינונגען, שטארק ווי ער האט נישט אויפגעהערט צו לערנן ווען ער האט נאר
ווייל אין די רוסישע מיליטער איז געווען פארבאטן צו היטען יודישקייט. געקענט ,צו דעם אלעם האט ער זיך געפירט גאר פשוט ,ווי ער האט
די צוויי יודען האבן אזוי געטוהן א יעדען טאג ,ביז איין טאג זיך געפירט מיט גרויס עניוות ווי ער האט זיך אראפ געלאזט צו א
איז דארט אריבער א חשובער רוסישע אפיציר פון די מיליטער ווי ער יעדער מענטש מיט א גרויס פשטות .ער איז געווען גרייט צו באדינען
באמערקט ווי צוויי יודען שטייען מיט תפילין און ער פרעגט זיי 'וואס אפילו די קלענסטע פון זיינע תלמידים ,עס איז נישט געווען מעגליך
איז די זאך וואס ענק האבן אויף ענקער קאפ?' ווען בשעת מעשה גייט איהם צו ווייטוהן אדער פארשעמען ,און אזוי אויך האט ער קיינמאל
דער רשע צו צו איינער פון זיי און לאזט איהם אראפ א שטארק זעץ אין נישט וויי געטוהן אדער פארשעמט אן אנדערע.
פנים .די צוויי יודען קוקען זיך איינער דעם אנדערע ,ווען מיט אן אויגן אין יענער צייט האט זיך שטארק פארשפרייט השכלה און
בליק גייען זיי צו צום רשע ,זיי זעצן איהם אהן די ביינער ביז צו זיין אפיקורסות וואס האבן ליידער געוואלט אונטער ברענגן די הייליגקייט
טויט ,און אויפן פלאץ האבן זיי געהויבן פיס פון דארט אין אנטלאפן, פון תנ"ך אין שלחן ערוך ,און ר' דוד צבי מיט זיין אויסטערלישע כח
וויסנענדיג אז אויב מען כאפט זיי אז זיי האבן געהארגעט א רוסישע התורה און קלוגשאפט האט זיך ארום געשלאגן מיט די שלעכטע מענטשן
אפיציר זענען זיי אין צרות ,מען קען זיי אויפן פלאץ הרגענען רח"ל .די צו אפשוואכן זייער כח.
צוויי יודען לויפען אהן אויפהער ביז זיי זענען אריבער די גרעניץ פון ר' דוד צבי איז געבענשט געווארן מיט גאר א שיינע קול און
רוסלאנד קיין דייטשלאנד. א גוטע שפראך ,ער האט זייער געשמאק געקענט פאר לערנען א שיעור
נאך עטליכע שעה האבן די רוסישע מיליטער באמערקט ווי וואס איז געווען געשמאק צו הערן .ער פלעגט איבער געבן טעגליכע
דער הויעכע אפיציר איז טויט ,האבן זיי געמאכט אן אויספארשונג ביז שיעורים ווי אסאך מענטשן זענען געקומען מיט האלטן צוליב די
זיי האבן אויסגעפונען אז די צוויי יודען האבן איהם געהארגעט ,מען ספעציעלע געשמאק וואס עס האט געהאט.
האט געוואלט כאפן די צוויי יודען ,אבער נאך אביסל אונטער זוכען נאך די פטירה פון זיין רבי ר' עזריאל הילדסהיימר האט ער
האט מען אויסגעפונען אז זיי זענען שוין פון לאנג אנטלאפן און זיי זענען אנגעפירט די בית המדרש לרבנים אין ברלין ,ווי ער האט געהאט אסאך
שוין אריבער די גרעניץ קיין דייטשלאנד. תלמידים .זיינע תלמידים האבן געהאט פאר איהם גרויס יראת הכבוד,
די צאר פון רוסלאנד האט אריבער געשיקט א פארלאנג צו מען האט געוואוסט אז ער איז א גרויסע צדיק און דערהויבענע מענטש.
דייטשלאנד אז אויב מען טרעפט די צוויי יודען ,זאל מען זיי שוין אריבער מען האט איהם גאר שטארק ליב געהאט.
שיקען קיין רוסלאנד צוליב די פארברעך וואס זיי האבן געטוהן מיט ר' דוד צבי האט נישט אויפגעהערט צו לערנן אפילו פאר איין
הרגענען א רוסישע אפיציר פון די מיליטער וואס דאס איז גאר א הארבע מינוט ,קיין איין זאך אין די וועלט האט איהם נישט געקענט אוועק רייסן
זינד. פון תורה.
די נייעס האט זיך גאר שנעל פארשפרייט סיי אין רוסלאנד און אין די עלטערע יארן האט די דאקטאר איהם געהייסן אז א
סיי אין דייטשלאנד ,ווי איבעראל האט מען פארשפרייט די בילדער פון יעדעס מאל ער ענדיגט עסן מוז ער גיין שפאצירן פאר כאטש א האלבע
די צוויי יודען אז אויב איינער זעהט זיי זאל מען שוין איינמעלדן פאר שעה וואס איז וויכטיג פאר זיין געזונט .אמאל איז דער פרופסר פרויס
די רעגירונג ווייל מען דארף זיי אריבער שיקען קיין רוסלאנד. געקומען איהם באזוכען צו זעהן אויב ער פאלגט איהם ,האט ער
אנקומענדיג קיין דייטשלאנד האבן די צוויי יודען זיך געבעטן געטראפן ווי דער רב גייט טאקע שפאצירן ,אבער נישט אינדרויסן ,נאר
ביי די יודישע קהלה אז מען זאל זיי באהאלטן ,ווי מען האט רחמנות ער האלט א ספר אין זיין האנט און שפאצירט ארום זיין טיש אהין און
געהאט אויף זיי אין זיי באהאלטן טראץ די גרויסע סכנה וואס הערשט צוריק ווען בשעת מעשה לערנט ער אין די ספר .ער האט נישט געוואלט
אויף די יודען אויב מען געפונט אויס אז מען באהאלט צוויי רוצחים. אויפהערן לערנן אפילו בשעת ער גייט שפאצירן פאר זיין געזונט.
דער גאון ר' דוד צבי הופמן וואס האט געוואוינט אין כאטש וואס ער האט קיינמאל נישט אנגענומען קיין רבנות
דייטשלאנד האט געהערט איבער די גאנצע מעשה ,ער האט זיך פאסטן ,דאך איז ער געווארן אנגענומען אלס א רב אין דייטשלאנד ווי
נאכגעפרעגט ביי וועמען אינדערהיים די צוויי יודען זענען באהאלטן, עס זענען געקומען צו איהם פילע שאלות פון נאנט אין ווייט.
און וויבאלד ער האט געוואוסט אז פאר צו לאנג וועט מען זיי נישט דער גאון ר' יחיאל יעקב וויינברג שרייבט אויף איהם 'ער איז
קענען באהאלטן ווייל מען וועט זיי דאך גוט זוכען ,האט ער מחליט געווען א וואונדערליכע גאון ,א פוסק פון די ערשטע מדרגה און ער
געווען אז ער נעמט די זאך אין האנט אריין זיי צו ראטעווען. האט נישט איבער געלאזט אזוי ווי איהם ביי כלל ישראל'.
פאר'ן קעניג און ביז עטליכע טעג איז זיין צושטאנד געווארן בעסער ביז איין צופרי ר' דוד צבי פאקט זיך צוזאם עטליכע זאכן ,ער
ער איז געווארן אינגאנצן געזונט. מעלדט פאר זיין משפחה אז ער דארף אוועק פארן פאר עטליכע טעג
דער קעניג האט געוואוסט אז דער דאקטאר וואוינט נישט דא עפעס צו ערלעדיגן נישט זאגענדיג ווי ער גייט ,ווייל ער דארף דאך
אין שטאט נאר ער דארף אהיים פארן ,האט ער איהם געפרעגט וואס ער האלטן די זאך פאר א גרויסע סוד צוליב די סכנה וואס ליגט אין דעם.
קען איהם געבן בעפאר ער פארט אהיים? אויף דעם זאגט דער דאקטאר ר' דוד צבי איז אריבער געפארן צום שטוב פון דער רב פון
אז ער איז דאך געשיקט געווארן דורך דער רב ר' דוד צבי און ער בעט דעם יודישן קהלה ווי די צוויי יודען געפונען זיך ,ווי ער בעט דער רב
אז מען זאל געווען בירגער שאפט רעכטן פאר די צוויי יודען צו בלייבן אז ער מוז רעדן מיט איהם אין א פארמאכטע צימער גאר א וויכטיגע
וואוינען דא אין דייטשלאנד און זיי נישט אריבער פירן קיין רוסלאנד. זאך וואס קיינער טאר נישט הערן .ר' דוד צבי זאגט פאר דער רב אז ער
דער קעניג האט אנגענומען די פארלאנג ,ער האט געשיקט א וויל זיך טרעפן מיט די צוויי יודען .דער רב זאגט פאר ר' דוד צבי אז
בריוו צו די צאר פון רוסלאנד ,ווי ער בעט איהם אז ער זאל אויפהערן די צוויי זענען גוט באהאלטן ,און ווער עס רעט נאר מיט זיי לייגט זיך
צו זוכען די צוויי יודען ,ער וויל זיי לאזן וואוינען אין דייטשלאנד ,און אריין אין א גרויסע סכנה .ר' דוד צבי פארלאנגט אבער אז ער מוז זיך
מער וויל ער נישט הערן איבער די גאנצע זאך. טרעפן מיט זיי גאר וויכטיג ,דאן האט דער רב אראפ גענומען ר' דוד
דער קעניג געזעגנט זיך פון דעם דאקטאר און ער באדאנקט צבי אונטן צו א קעלער ווי די צוויי זענען געווען באהאלטן.
איהם פאר איהם היילן ,און דער דאקטאר באדאנקט זיך פאר נאכגעבן נאך א קורצע שמועס רופט זיך אהן ר' דוד צבי צום רב 'געב
זיין פארלאנג צו געבן בירגערשאפט פאר די צוויי יודען. מיר רשות זיי צו נעמען מיט מיר און פון יעצט איז עס מער נישט דאן
אנקומענדיג קיין ברלין האט דער דאקטאר פארציילט פאר ר' אחריות אדער די אחריות פון דיין קהלה' .דער רב איז געווען
דוד צבי אלעס וואס איז פארגקומען מיט איהם ,אבער ער פרעגט 'רבי פארוואונדערט פון די פארלאנג און שטארקייט פון ר' דוד צבי און ער
איך האב געוואוסט אז איהר זענט א גרויסע מתמיד און א גרויסע פוסק, האט מסכים געווען .ר' דוד צבי נעמט ארויס פויערישע קליידער מיט
איך האב אבער נישט געוואוסט אז איר זענט אויך א בעל מופת?' ר' דוד לאנגע האר אז זיי זאלן אויסזעהן ווי פרויען ,ער הייסט די צוויי יודען
צבי זאגט איהם 'איך בעט דיר גאר שטארק אז זאלסט עס נישט פארציילן זאלן זיך אנטוהן די קליידער און קומען מיט איהם .ר' דוד צבי זאגט זיי
פאר קיין שום מענטש'. אהן אז זיי טארן מיט קיינעם נישט רעדן קיין ווארט ,און אויב איינער
פון דאן האבן די צוויי יודען געקענט ארויס גיין געהעריג אויפן הייבט אהן רעדן מיט זיי ,זאלן זיי ווייזען מיט די הענט אז זיי פארשטייען
גאס ,זיי זענען געבליבן וואוינען אין דייטשלאנד אהן צו דארפן מורא נישט וואס זיי רעדן ,נאר ווייזען אויף איהם אז ער איז א משפחה זייערע
האבן אז עפעס שלעכט'ס וועט פאסירן מיט זיי. און מען זאל רעדן נאר מיט איהם.
די מעשה האט געהערט אן אייניקל פון דער רב ר' דוד צבי פון דארט זענען זיי געפארן צו די באן סטאנציע צוריק קיין
וואס האט עס געהערט פון אן עלטערע יוד ,ווי ער פרעגט יענעם 'פון ברלין די שטאט ווי ר' דוד צבי האט געוואוינט ,בשעת די צוויי פרויען
ווי ווייסטו די מעשה איך האב דאס קיינמאל נישט געהערט אין מיין זיצען לעבן איהם און רעדן נישט קיין איין ווארט.
משפחה?' זאגט יענער יוד 'איך האב געלערנט אין די בית המדרש עס גייט אריבער קוים עטליכע טעג ,ווען אין דייטשלאנד האט
לרבנים אין ברלין ווי איך האב געהערט די מעשה פון ר' יחיאל יעקב זיך פארשפרייט די נייעס אז דער קעניג פון דייטשלאנד איז שטארק
וויינברג וואס איז געווען די ראש אין בית המדרש נאך הרב הופמן און קראנק און טראץ וואס מען רופט די בעסטע דאקטוירים האט עס
הרב קפלן ,וואס ער האט מיר פארציילט די מעשה מיט אלע פרטים גארנישט געהאלפן צו פארבעסערן זיין געזונט צושטאנד.
וואס ער האט גוט געוואוסט'. ר' דוד צבי רופט צו זיך זיין ספעציעלע דאקטאר און זאגט
ווען מען האט פארציילט די מעשה פאר הגאון ר' חיים איהם 'איך בעט דיר א שטארקע טובה ,פאר שוין אריבער צום קעניג און
קנייבסקי זי"ע האט מען איהם געפרעגט 'ווי אזוי קען זיין אז א מענטש זאג איהם אז דער רב ר' דוד צבי הופמן האט דיר געשיקט איהם צו
אין די היינטיגע צייט זאל קענען אנקומען צו אזעלכע מדרגות ,צו מאכן היילן' .זאגט דער דאקטאר שי בעסטע דאקטורים האבן שוין פרויבירט
א קעניג זאל ווערן קראנק ,קיינער זאל איהם נישט קענען היילן נאר זיין איז ווי אזוי קען איך טוהן עפעס וואס זיי האבן נישט געקענט?'.
דאקטאר וואס זאל צוברענגן צו די באפרייאונג פון צוויי יודען ,דאס זאגט ר' דוד צבי 'זארג נישט דער באשעפער וועט דיר העלפן',
האט מען נאר געהערט אמאל אויף גאר גרויסע צדיקים ,און דא הערט ער לייגט צו 'נאך וואס דו היילסט אויס דער קעניג וועט ער דיר זיכער
מען עס אויף א גאון בתורה וואס טוט וואונדערליכע זאכן?' האט ר' פרעגן וואס ער קען דיר געבן ,דאן זאג איהם אז דו דארפסט גארנישט,
קומעדיגע וואך וועלן מיר אי"ה באשרייבן חיים געזאגט 'א תלמיד חכם נאר ר' דוד צבי האט דיר געשיקט בעטן אז די צוויי יודען וואס זענען
הרה"ג ר' עזריאל הלוי בן ר' דוב איש הורוויץ (אייזערנע קאפ)
מלובלין זי"ע ,כ"ב חשון תקע"ט וואס פארשפרייט תורה צווישן אנטלאפן פון רוסלאנד קיין דייטשלאנד צוליב דעם וואס זיי האבן
צו מנדב זיין רופט ,3476780652אדער שיקט אן אימעיל צו
shabbosstory@gmail.com יודען ,ער טוט אלע זיינע געהארגעט א רוסישע אפיציר ,זאל מען זיי געבן רעכט צו בלייבן
מעשים לשם שמים ,ער מאכט וזכות פון די טויזענטער ליינערס איבער די וועלט יהא תלוי בכםמ יט וואוינען אין דייטשלאנד און נישט אריבער פירען קיין רוסלאנד'.
איזגיין .די
זוכה צו מענטשןיעצט
דיוועט מען און ווי
זאכןביי דער נאמען פאר דער אייבישטער אלע
באליבט דער דאקטאר האט זיך ארויס געלאזט אויפן וועג צום פאלאץ
יודען זענען געלאפן צום צדיק ר' מיכל פון
אנקומען די גאר גרויסע מדרגות'. פון קעניג ווי מיטן אייבישטער'ס הילף האט ער געגעבן מעדעצינען
זלאטשוב זי"ע און זיך אויסגעוויינט דאס
זאכען צו פטור ווערן
גרויסעזיי העלפן
פאראז ער זאלמעשה פון דער אור שבעת הימים דער הייליגע בעל שם טוב פאר מוצאי שבת ,וואס איז א סגולההארץ
געווען גזירה. שרעקליכע די פון
מכבדהאט שטארקמיכל'ע
הבית האט
הייליגער רבי ר' דער צדיק ר' יצחק אייזיק פון קאמארנא איז אמאל פארענדיג אויפן וועג איינגעשטאנן און א געוויסע גאסט הויז .דער יודישע בעל די
דער צדיק ,און איהם אוועק געגעבן א ספעציעלע צימער ווי ער קען דארט איינשטיין מיט זיין דאווענן און לערנן.
מער?' זיי
האטציגעבעטן ערדעם אויסגעהערט און
גענוצט האט שין אמאל שפעטער האט ר' אייזיק געפרעגט דער בעל הבית 'איך האב געשפירט א שטארקע הייליגקייט אין דעם צימער ,ווער זיי
האטלוי
צדיק ר' דער ער
איז און
מינוט אפאר
אמאל האט דער יוד געזאגט 'דעם גאסט הויז האב איך געירשנט פון מיין טאטע און ער פון זיין טאטע ,און מיין זיידע האט מירזאלן ווארטן
דערציילט ,אז
נאךאים אויפן טיש,
הייליגקייט געשפירטזייןא קאפ
גרויסע האט געלייגט
יצחק פון בארדיטשוב דא איינגעשטאנן און געדאווענן אין דעם צימער ,און נאכן דאווענן האט ער געפרעגט די זעלבע זאך 'אז עראראפ
אפאר מינוט האט ער זיך אנגערופן :איר דעם צימער ,צו איינער האט שוין אמאל גענוצט דעם צימער?'
אירשם דעראוןבעל
געזונטערהייט
פארציילט 'אז איהםפארן
האבןאהיים
האט מיין זיידע געענפטערט פאר ר' לוי יצחק פון בארדיטשוב 'דעם גאסט הויז האט ער בירושה פון זיינע עלטערן ,וואסקענט
צימערדיאיז פארוואס די
האבן ,ווען פוןאיך שוין
גארנישט מורא ארשטיי
טוב איז אמאל געקומען צו דעם גאסט הויז ווי ער איז איינגעשטאנן אין דעם צימער' .האט דער בארדיטשובער דאן געזאגט 'יעצט פדארפט
אידן זענען צוריק אהיימגעפארן האבן זיי אזוי הייליג' .ר' אייזיק האט שוין יעצט אויך פארשטאנן פארוואס די צימער איז אזוי הייליג'.
געהערט אז די פריץ איז פלוצלינג
געשטארבן און אזוי איז בטל געווארן די
