יארצייטן פון צדיקים · Yuhrtzeiten Fin Tzadikim — לך לך (2026-10-19)

בס"ד
יארצייטן פון
צדיקים
שבת פרשת
לך לך תשפ"ז
חשון
פון ז' חשון – ביז י"ג שון
לעילו נשמת אבי מורי הרה"ח רבי משה אפרים
ב"ר ארי' ע"ה – כ"ד טבת תשע"א
יענטא בת הרה"ח
ולעילו נשמת אמי מורתי שפרה ע
ר' משה יהודה ע"ה – ו' אדר תשפ"ה
צו באקומען די יארצייטן יעדן טאג,
ביטע שיקט א מעסעדז ש מיט אייער אימעיל צו דעם נומער (646) 907-9119
זונטאג -ז' חשון
ז
הרה"ק רבי יהודה צבי ב"ר משה זי"ע) ,אייכנשטיין( ,בעל דעת קדושים ,ראש שושלת ראזלא.
מאנטאג -ח' חשון
הרה"ק רבי מנחם נחום ב"ר עוזיאל זי"ע) ,קאפלען( ,הצדיק מהורודנא.
דינסטאג -ט' חשון
הרה"ק רבי שמואל ב"ר אלעזר ניסן זי"ע) ,טייטלבוים( ,אב"ד גארליץ.
מיטוואך -י' חשון
הרה"ק רבי מאיר מארים ב"ר משה זי"ע) ,שאפוט( ,בעל ניר ולולאות ,אב"ד קאברין.
דאנערשטאג -י"א חשון
הרה"ק רבי מנחם נחום ב"ר צבי זי"ע) ,טווערסקי( ,בעל מאור עינים ,מטשערנאביל.
פרייטאג -י"ב חשון
הרה"ק רבי משה ב"ר יחזקאל שרגא זי"ע) ,הלברשטאם( ,משינאווא.
שבת קודש -י"ג חשון
רבינו הנשר הגדול הרה"ק רבי ברוך ב"ר אברהם זי"ע ,בעל עמוד העבודה ,מקאסוב.
הרה"ק רבי אליהו יוסף ב"ר גדליהו אהרן זי"ע) ,ראבינאוויטש( ,הצדיק מבאפאלא.
לזכות להצלחה
חיים אליעזר בן שפרה יענטא וכל משפחתו.
שמואל בן שפרה יענטא וכל משפחתו.
צבי בן שפרה יענטא וכל משפחתו.
מאיר ברוך בן שרה בריינדל ליבא וכל משפחתו.
חיים צבי בן שרה וכל משפחתו.
לעילו נשמת אבי מורי הרה"ח ר' משה אפרים ב"ר ארי' ע"ה – .כ"ד טבת תשע"א.
לעילו נשמת אמי מורתי שפרה יענטא בת הרה"ח ר' משה יהודה ע"ה – .ו' אדר תשפ"ה.
ער האט חתונה געהאט מיט הרבנית הצדקת מרת
יארצייט ז' מרחשון
שרה ע"ה,
בת הרה"ק רבי צבי הירש בעל עטרת צבי הרה"ק רבי יהודה צבי ב"ר משה זי"ע) ,אייכנשטיין(
מזידיטשוב זי"ע. בעל דעת קדושים ,ראש שושלת ראזלא
נאך די חתונה איז ער געזעצן על התורה
ועבודה ביים שווער דער הייליגער עטרת צבי זי"ע, ער איז געבוירן אין שטאט סאמבור ,בשנת תק"נ.
דער איידעם האט דעם שווער געריפן מיטן נאמען
צו זיין טאטן הרה"ק רבי משה בעל תפלה למשה
"דער רבי ,דער שווער ,דער פעטער ",דארט איז דער
מסאמבור זי"ע,
צדיק וקדוש געוואקסן אין תורה און מפורסם
בן הרה"ק רבי יצחק אייזיק מסאפרין זי"ע,
געווארן מיט זיין געוואלדיגע גדלות בתורה און
בן הגה"ק רבי צבי מסטבניק זי"ע,
מיט זיין געוואלדיגע קדושה.
בן הגה"ק רבי אלכסנדר מסטבניק זי"ע,
בן הגה"ק רבי צבי זי"ע,
י"א תמוז בשנת תקצ"א ווען זיין שווער דער
חתן הגה"ק רבי יום טוב סג"ל ליפמאן העללער בעל
הייליגער עטרת צבי מזידיטשוב זי"ע איז נסתלק
תוספות יו"ט מקראקא זי"ע.
געווארן ,האט דער זוהן הרה"ק רבי ישכר בעריש
מזידיטשוב זי"ע איבער גענומען די הנהגה פון די
און צו זיין מאמע הצדקת ע"ה,
עדה הקדושה אין זידיטשוב ,אבער ליידער האט
בת הרה"ק רבי יהודה חריף מסאמבור זי"ע,
דער זוהן נישט מאריך ימים געווען ,און א יאר
בן הרה"ק המקובל רבי יוסף משה בעל מגיד משנה
שפעטער איז ער אויך נסתלק געווארן.
מדראגיטשין זי"ע.
דאן האט דער טאטע פונעם רבין הרה"ק רבי ער איז געווען מפורסם אלס א איש אלוקים
משה מסאמבור זי"ע איבער גענומען דאס רבנות קדוש ונורא מאוד ,א גדול בתורת הנגלה והנסתר
פון זידיטשוב. לו עשר ידות און א בקי בכל כתבי האריז"ל ,ער איז
געווען מפורסם אלס א א בעל מופת עצום און א
ו' אייר בשנת תר"א ,ווען זיין הייליגע טאטן רבי גרויסע פועל ישועות ,צדיקים האבן מעיד געווען,
משה מסאמבור זי"ע איז נסתלק געווארן ,האט מען אז דער הייליגער צדיק מראזלא האט מרוב
אויף גענומען אלס ממלא מקום זיין זוהן דער צדיק קדושתו זיך ממש אינגאנצן אפגעטיילט פונעם
וקדוש רבי יהודה צבי מראזלא זי"ע ,ער איז שוין עולם הזה ,גאר אסאך צדיקים בדורו האבן זיך
דאן געווען באוויסט מיט זיין גרויסע קדושה און מסתופף געווען בצלו ,ער איז געווען א בעל הוראה
געוואלדיגע עבודת השם ,אויך איז ער דאן שוין נפלא ,והוראתו היה בקדושה וטהרה ,דער צדיק
געווען באוויסט אלס א בעל מופת עצום. האט אליינס מעיד געווען ,אז בעפאר ער איז
געווארן א בעל הוראה ,האט ער דורך געלערנט 70
נאכן הסתלקות פון זיין הייליגען שווער דער מאל הלכות מליחה און בשר וחלב ותערובות.
עטרת צבי מזידיטשוב זי"ע ,האט דער צדיק רבי
יהודה צבי געמאכט אן עליית נשמה ,ווייל ער האט זיין רבו מובהק איז געווען זיין פעטער און
געוואלט זעהן דעם פלאץ ווי דער שווער איז שווער הרה"ק שר בית הזוהר בעל עטרת צבי
בעולם העליון ,אבער ער האט געטראפן דעם מזידיטשוב זי"ע ,ער האט ביי דעם רבין מקבל
שווער אויף א פלאץ ,וואס איז נישט געווען ווי ער געווען רוב פון זיין תורה וקדושה ,אויך האט ער ביי
האט זיך פארגעשטעלט אז דער שווער איז זיין רבין געלערנט תורת הנסתר און מקבל געווען
אנגעקומען. רזין דרזין בכל התורה.
ווען דער איידעם האט געפרעגט דעם שווער בתורת הנגלה איז ער אויך געווען א תלמיד פון
פשט ,האט דער שווער געזאגט ,אז ער האט זיך זיין פעטער הרה"ק רבי אלכסנדר סענדער
מקבל געווען ,אז נאך זיין פטירה וועט ער נישט מקאמארנא זי"ע.
1
האבן געדריקט די הייליגע ספרים "דעת קדושים, אריין גיין אין גן עדן צו זיין מקום מנוחה ,נאר
עמוד התורה ,תעלומות חכמה" ,פון זייער רבין און נאכדעם וואס ער וועט מתקן זיין אלע נשמות וואס
דאס איז געווען די צוויי הייליגע ברודער'ס. זענען געווען דבוק אין אים בחייו.
הרה"ק רבי יצחק אייזיק ווייס בעל דברי יצחק
מסוואליווא זי"ע, דער צדיק דער הייליגער אמרי יוסף מספינקא
הרה"ק רבי שמואל צבי ווייס דומ"ץ מונקאטש זי"ע, זי"ע האט דערציילט בשם זיינע רבי'ס ,אז איינמאל
זייענדיג גאר יונג איז דער צדיק הרה"ק רבי יהודה
זייער רבי האט געזאגט ,אז זיין שווער דער צבי מראזלא זי"ע געווען ביים הייליגען זרע קודש
הייליגער עטרת צבי מזידיטשוב זי"ע האט צו מראפשיץ זי"ע ,און דער הייליגער ראפשיצער רב
געזאגט ביי די חתונה פארן איידעם ,אז ער וועט האט צו אים געזאגט.
אים געבן פאר דורון דרשה צוויי מנורות של כסף,
אבער למעשה האט ער דאס קיינמאל נישט "עס קומט א צייט וואס די וועסט זיין א מנהיג
באקומען ,אבער שפעטער האט ער שוין ישראל און די וועסט בענטשן אידישע קינדער,
פארשטאנען וואס זיין שווער האט מרמז געווען, בעט איך דיר ,אז די זאלסט אנהייבן מיט מיר און
ער האט געמיינט אז ער וועט האבן צוויי תלמידים מיך בענטשן" ,אבער דער צדיק זייענדיג א גרויסער
די הייליגע ברודער'ס דער בעל דברי יצחק עניו און פון גרויס פחד ,האט בשום אופן נישט
מסוואליווא ,און זיין ברודער דער דיין אין געוואלט בענטשן דעם הייליגען ראפשיצער רב.
מונקאטש ,וואס די צוויי זענען געווען פון די
גרעסטע תלמידים פונעם הייליגען ראזלא רב זי"ע. האט אים דער הייליגער זרע קודש מראפשיץ
געזאגט ,ווען איך בין געווען יונג בין איך געווען
רוב גדולים און צדיקים בדורו האבן גאר ביים הייליגען קדושת לוי מברדיטשוב זי"ע ,און ער
שטארק מעריץ געווען דעם צדיק רבי יהודה צבי האט מיר געזאגט די זעלבע ,אז איך וועל זיין א רבי
מראזלא זי"ע ,ווי מען קען זען פון די גרויסע און בענטשן אידישע קינדער ,און ער האט געבעטן
שבחים וואס די צדיקי הדור האבן משבח געווען אז ער וויל זיין דער ערשטער צו ווערן געבענטשט
דעם צדיק וקדוש. ביי מיר ,אבער איך האב מיך ארויס געדרייט און
נישט געוואלט ,און עד היום האב איך חרטה פארן
דער הייליגער דברי חיים מצאנז זי"ע האט נישט בענטשן דעם הייליגען בארדיטשובער זי"ע,
געשריבן אינעם הסכמה אויפן ספר דעם קדושים זעה אז די זאלסט נישט דארפן חרטה האבן ,דאן
בזה"ל" ,מה לכם הסכמתי ,הלא גדלו וטוב חכמתו האט דער הייליגער צדיק מראזלא ארויף געלייגט
נודע למשגב .ומי אנכי להעיד על גודל יקר הערך מיט גרויס פחד און יראה זיינע הייליגע הענט ,און
אשר כמעט לא זכיתי להבין דבריו הקדושים וכו' .כי געבענטשט דעם הייליגען ראפשיצער רב זי"ע.
מי אשר חכמת ה' בקרבו יבין כי רב מעשהו וכו',
אשר במרומים ידבר ,וחביבין עלי דבריו ,אשר המה ער האט געהאט תלמידים גדולים און צדיקי הדור.
נמשכין ממבועי החכמה והמדע וכלתה נפשי
בתשוקת אהבה לשמוע רזי חכמתו כי נעמו". הרה"ק בעל דברי יחזקאל משינאווא זי"ע,
הרה"ק רבי יצחק אייזיק בעל דברי מהרי"א
אינעם הסכמה אויפן ספר הקדוש "עמוד מזידיטשוב זי"ע,
התורה" שרייבט דער הייליגער דברי חיים מצאנז הרה"ק רבי יצחק אייזיק בעל היכל הברכה
זי"ע בזה"ל" ,שהוא דבר הפלא ופלא ,ובו יראת השם מקאמרנא זי"ע,
ויחודים נפלאים ,אשרי הבא בסודו וכו' ,כי באמת הרה"ק רבי צבי הירש בעל אך פרי תבואה מליסקא
אור גדול אשר הצמיח ד' לנו על ידו". זי"ע.
דער הייליגער דברי יחזקאל משינאווא זי"ע דער הייליגער צדיק מראזלא זי"ע האט
האט דערציילט ,אז איינמאל איז ער געווען ביים געהאט א געוואלדיגע חביבות צו זיינע צוויי
שווער אויף שבת קודש פרשת נשא ,און דער תלמידים גדולים וקדושים בתורה ובחסידות ,וואס
2
ווערן ,אבער דער צדיק האט זייער געבעטן אז מען שווער דער צדיק מראזלא זי"ע האט געליינט
זאל נישט שטערן מיט די בכיות ,ווייל ער איז עוסק קריאת התורה ,און בשעת דער שווער האט
אין גרויסע יחודים פון דעם הייליגען אריז"ל ,דאן געזאגט די ווערטער" ,כִּ י ִת ָשּׂא ֶאת רֹאשׁ ְבּנֵ י
האט דער צדיק צוריק געגעבן זיין הייליגע נשמה יִ ְשׂ ָר ֵאל" ,האט דער שינאווא רב געזעהן בחוש ,ווי
ליוצרו און ער איז נסתלק געווארן. דער שווער האט דערהויבן און ארויף געברענגט די
אידישע קינדער אויף א גאר א געהויבענע מדרגה.
נסתלק לגנזי מרומים ז' מרחשון בשנת תר"ח,
ומנוחתו כבוד איז אין ביה"ח אין שטאט ראזלא. ער האט איבער געלאזט זיינע הייליגע דברי תורה
אין זיינע ספרים.
זכותו הגדול יגן עלינו
ועל כל ישראל אמן. ספר דעת קדושים ,על מועדי השנה,
ספר עמוד התורה,
ספר תעלומות חכמה ,על מדרש רבה.
מעשיות
ער האט נישט איבער געלאזט קיין זון נאר
הרה"ק רבי יהודה צבי מראזלא זי"ע האט טעכטער וואס האבן חתונה געהאט צו רבנים
געזאגט ,אז צו זיין א רבי איז א תאווה פונקט ווי צדיקי הדור תלמידי חכמים וגדולי ישראל.
אלע אנדערע תאוות ,אבער כדי אנצוקומען צו
דעם תאווה פון זיין א רבי ,דארף מען קודם ברעכן בתו הצדקת מרת הינדא ע"ה ,אשת הרה"ק רבי
אלע אנדערע תאוות. יעקלי הגר מזבלטוב אב"ד יאס זי"ע,
••• בתו הצדקת מרת מרים ע"ה ,אשת הגה"ק רבי יעקב
פון די מעשה קען מען זען דאס געוואלדיגע טויבש אב"ד וואסלוי זי"ע,
זהירות און קדושה פון דעם צדיק רבי יהודה צבי בתו הצדקת מרת בריינדיל ע"ה ,אשת הרה"ק רבי
מראזלא זי"ע ,און אויך די מורא'דיגע סייעתא יחזקאל שרגא הלברשטאם בעל דברי יחזקאל
דשמיא וואס דער צדיק האט געהאט ,אז מען האט משינאווא זי"ע,
פון הימל אפגעהיטן דעם צדיק וקדוש מיטן בתו הצדקת מרת רבקה ע"ה ,אשת הגה"ק רבי
פסק'נען לויט די הלכה. שלמה טויב אב"ד ראזלא זי"ע.
איין ערב שבת קודש צופרי האט מען בשנת תר"ח הושענא רבא אפאר וואכן בעפאר
געברענגט א שאלה צום צדיק ,אויף א בהמה וואס זיין הסתלקות ,איז ער אריין אין זיין פריוואטע
מען האט געטראפן א נאדל אין די בני מעיים פון שטוב און אריין געריפן איינע פון די מקורבים און
דעם בהמה ,נאכדעם וואס דער צדיק האט דורך געלאזט שרייבן א צוואה ,און געהייסן פאר יענעם
געטאן דעם שאלה האט ער גע'פסק'נט להלכה ,אז אז ער זאל קיינעם נישט מגלה זיין אז ער האט
די פלייש איז כשר אן קיין שום פקפוק. געשריבן די צוואה.
אבער שפעטער אפאר שעה בעפאר דעם זמן זונטאג פרשת לך לך ז' מרשון ממש בעפאר
פון שבת קודש ,ווען ער האט זיך נאכאמאל מתבונן זיין הסתלקות ,האט דער צדיק געזאגט די עשרת
געווען אין די שאלה ,האט ער געטראכט ביי זיך ,אז הדברות מיט א קול רעש גדול ,און דאן האט ער
עס איז ליידער ארויס געקומען א גרויסע מוכשל געליינט קר"ש מיט אזאנע קולות וואס מען האט
ח"ו דורך אים ,ווייל באמת איז די פלייש נישט קיינמאל נישט געהערט בחייו ,מען האט מרגיש
געווען כשר נאר ח"ו טריפה. געווען אז דאס זענען זיינע לעצטע רגעים אויף
דעם עולם,
דער צדיק האט גלייך געוואלט שיקן זיין גבאי,
אז ער זאל גיין אן זאגן אז מען זאל די פלייש נישט די רעבעצין האט זייער געוויינט ,ווייל זי האט
עסן ווייל עס איז דא א חשש אז עס איז טריפה, פארשטאנען ,אז די מאן דער צדיק גייט נסתלק
3
ווייל די נאדל איז אריין געקומען אין די בני מעיים אבער וויבאלד ער האט גארנישט געטון אן זיך
ערשט נאכן שחט'ן דעם בהמה. קודם דורך רעדן מיט זיין שווער דער הייליגער
••• עטרת צבי ,איז ער גלייך געלאפן פרעגן דעם שווער
ווי עס איז באקאנט איז די עבודה פון תחנון וואס מען זאל טון.
געווען א גאר געהויבענע זאך ביי זיין שווער דער
הייליגער עטרת צבי זי"ע ,און דער שווער דער אבער ווען ער איז אנגעקומען צום שוהל
הייליגער עטרת צבי זי"ע האט געזאגט דעם תחנון פונעם שווער ,האט מען שוין דאן געהאלטן
יעדן טאג מיט א געוואלדיגע דביקות און אש אינמיטן דאווענען מנחה פון ערב שבת ,וואס ווי
קודש ,אז עס האט זיך גאר אסאך מאל געקענט באוויסט האט דער הייליגער עטרת צבי זי"ע
מאכן ,אז עס איז געקומען ממש צו כלות הנפש. געהאט א מנהג צו דאווענען מנחה בעוד היום
גדול ,און ווען ער איז אנגעקומען האט מען שוין
איין טאג האט דער איידעם געדאווענט מיטן געהאלטן אינמיטן שמונה עשרה פון מנחה וואס
שווער שחרית ,און ער האט געזען אז די שווער איז האט זיך געקענט פארציען פאר שעות.
אויף א גאר געהויבענע דביקות ממש העכער ווי
געווענליך ,דער איידעם האט מרגיש געווען אז דער צדיק האט נישט געוויסט וואס צו טון,
דער שווער פארארבעט מעשים ,און ער האט אבער האט נישט געוואלט בשום אופן טון עפעס
מרגיש געווען אז דער שווער וויל היינט ביי תחנון בעפאר ער פרעגט דעם חוות דעת פון זיין שווער.
זיך מוסר נפש זיין און נסתלק ווערן פאר כבוד
שמים. ווען זיין שווער דער הייליגער עטרת צבי האט
אויס געטרעטן פון שמונה עשרה ,האט ער זיך
גלייך אויסגעדרייט צום איידעם מיט א פנים
דער איידעם איז גלייך צו געלאפן צום ספרים שוחקות און געזאגט" ,די ברויכסט זיך נישט זארגן,
שאנק ,און ער האט מסיים געווען א מסכת אזוי ווייל אין הימל האט מען אויך גע'פסק'נט ווי דיר".
ווארטענדיג אויפן שווער צו ענדיגן שטילע שמונה
עשרה ,צו חזרת הש"ץ איז דער איידעם צו און מיט דעם האט זיך דער איידעם טאקע
געגאנגען ,און ווען ער האט גענדיגט האט ער בארואיגט ,אז מען איז מסכים אין הימל צו זיין
געזאגט קדיש ,ווען דער שווער האט געווינקען פסק ,אבער ביינאכט האט דעם גאון זייער וויי
דערנאך פארן איידעם ,פארוואס מען זאגט נישט געטון די גאנצע מעשה ,ווייל אפילו מען האט
קיין תחנון ,האט דער איידעם געזאגט ,איך מאך טאקע מסכים געווען אין הימל צו זיין פסק הלכה,
היינט א סיום מסכת. איז אבער "תורה לא בשמים הוא".
נאכן דאווענען האט דער שווער מיט א אבער דעם קומענדיגן טאג איז דער צדיק
שמייכל געזאגט פארן איידעם ,וויסן זאלסטו ,אז די געשטאנען ביי זיין פענסטער ,און ער זעט ווי צוויי
האסט מיר מעריך ימים געווען היינט ,ווייל היינט קליינע מיידלעך שפילן אויפן גאס און רעדן צווישן
ביים דאווענען האב איך מכוון געווען זיך מוסר נפש זיך ,און איין מיידל זאגט פארן אנדערן מיידל" ,די
צו זיין ביי תחנון ,אבער די מיט דיין סיום מסכת וועסט נישט טרעפן דעם נאדל ,ווייל איך האב דאס
האסטו מיך געראטעוועט ,און דער שווער האט באהאלטן אויף גאר א גוטן פלאץ" ,פרעגט די
דעם איידעם זייער מכיר טובה געווען אויף דעם. אנדערע מיידל פון איר ,זאג מיר ווי די האסט דאס
••• באהאלטן.
אין שטאט ראזלא האט דער צדיק וקדוש
געהאט א תקופה ,וואס ער האט געליטן פון רדיפות האט די מיידל געזאגט" ,איך האב דאס
פון א קבוצה פון די שטאט מענטשן ,אבער דער באהאלטן אין די בני מעיים פון די בהמה וואס מען
צדיק האט מקבל געווען די רדיפות און קיינמאל האט גע'שחט'ן אויף שבת" ,אזוי ווי דער צדיק האט
נישט געענטפערט ,נאר ער האט בוחר געווען צו דאס געהערט ,האט ער שוין געזען ,אז פון הימל
זיין" ,נעלבים ואינם עולבים ,שומעים חרפתם ואינם האט מען אזוי געפירט אז ער זאל פסק'נען ריכטיג,
4
האט ער נישט געהאט קיין געלט צו קויפן א נייעם משיבים" ,נאר פונקט פארקערט ,ער האט די אידן
טלית ,איז דער צדיק געגאנגען מיט א צוריסענע גומל חסד געווען און ארויס געהאלפן מיט טובות.
טלית.
איין טאג האט אים די רעבעצין געפרעגט,
איז דארט געווען א איד א גרויסער עושר, פארוואס ער מאכט זיך נישט וויסענדיג פון די וואס
וואס די ווייב זיינער איז זייער נישט געזונט געווען, טיילן אים אויס צרות ,נאר ער העלפט זיי נאך
און פון די גרויסע יסורים האט די ווייב געהאלטן ארויס און ער איז זיי כסדר מקרב ,אנשטאט ער
און איין זאגן ,אז זי וויל רח"ל גיין פון די וועלט זאל זיי מיט זיין גרויסע כח באשטראפן אויף וואס
וויבאלד זי האלט נישט אויס די יסורים. זיי טוען צו אים.
און ווען דער עושר האט געזען דעם האט דער הייליגער צדיק מיט זיין גרויס
צוריסענעם טלית ,איז ער געגאנגען און געקויפט עניוות געענטפערט ,אידן קומען צו מיר מיט
א נייעם טלית פארן צדיק ,ווען ער האט געברענגט קוויטלעך און פדיונות און זענען זיך מזכיר פאר
דעם טלית צום צדיק ,האט ער מזכיר געווען זיין ישועות ,איז מיט וועלכע זכות מעג א צדיק נעמען
ווייב און מזכיר געווען אז זי וויל ח"ו אז די רבי זאל געלט פון אידישע קינדער.
פועל'ן אז זי זאל נפטר ווערן.
ווייל אויב רעדט זיך פון די גרויסע צדיקים,
דאן האט דער צדיק געזאגט ,ח"ו איך האף צום וואס די וועלט שטייט אויף זיי ווי דער פסוק זאגט
באשעפער אז זי וועט אי"ה בקרוב געזונט ווערן, עוֹלם ,דאן מעג דער צדיק
)משלי י' כ"ה( וְ ַצ ִדּיק יְ סוֹד ָ
ווייל די האסט מיר געברענגט א נייע טלית און מיך נעמען דאס געלט פון די אידן ,ווייל דורך אים
מהנה געווען ,און אויך ווייל די ווארט טלית איז די שטייט דער וועלט און דערפאר דארפן די אידן
מוספר פון א"ל נ"א רפ"א נ"א ל"ה ,און דורך דעם געבן דאס געלט פאר דעם צדיק אז ער זאל פאר זיי
וועט זי האבן א גאנצע רפואה בקרוב ,כך הוה די ברענגען ישועות.
פרוי איז אינגאנצן געזונט געווארן.
••• אבער איך בין נישט פון די צדיקים וואס
נאכדעם וואס דער צדיק האט איבער גענומען האלטן די וועלט ,נאר וואס דען איך האלט די
אלס ממלא מקום פון זיין טאטן זי"ע ,האט איינמאל וועלט אויף א אנדערן וועג ,ווי חז"ל זאגן אויפן
א פרוי געברענגט פארן צדיק א מתנה א זילבערנע ימה ,און ווי חז"ל
פסוק )איוב כ"ו ז'( תּ ֶֹלה ֶא ֶרץ ַעל ְבּ ִל ָ
לייכטער ,דער צדיק האט זיך זייער געפרייט צו זאגן אויף דעם" ,אין העולם מתקיים אלא בשביל מי
דעם ,און ער האט געמאכט מיט א געוואלדיגע שבולם את עצמו בשעת מריבה" ,אז די וועלט
התרגשות דעם ברכה שהחיינו. שטייט נאר אויף די וואס האלטן זיך שטיל בשעת
א מחלוקה.
די שטוב מענטשן האבן זיך זייער
געוואונדערט אויף דעם ברכה ,וואס אפילו די קומט דאך אויס אז דורך דעם וואס איך
הלכה איז טאקע ,אז אויף א נייע כלי מאכט מען א ענטפער נישט צוריק פאר די וואס זענען מיך
שהחיינו ,אבער דער צדיק איז דאך געווען כולו מצער ,נאר פונקט פארקערט איך בין זיין נאך
קודש ,און פארוואס זאל די רבי מאכן מיט אזא מיטב אויך ,האלט איך די וועלט מיט דעם ,אבער
התרגשות די ברכה פון שהחיינו אויף א נייעם אויב איך וועל די אידן שלעכטס טון וועל איך נישט
לייכטער. האבן דעם זכות אויך נישט ,און איך וועל נישט האבן
קיין סיבה פארוואס איך זאל מעגן נעמען געלט פון
דאן האט דער צדיק מסביר געווען זיין אידן.
געוואלדיגע שמחה ,ווייל זייענדיג א יונגערמאן •••
נאך די חתונה ,האט אים זיין שווער צו געזאגט צו איינמאל ווען דער צדיק מראזלא זי"ע איז
געבן קעסט ,אבער וויבאלד דארט אין שטוב פונעם געווען אין שטאט בראד אויף שבת קודש ,און
הייליגען עטרת צבי איז געווען א גרויסע דחקות, וויבאלד ער האט געלעבט אין א גרויסע דחקות,
5
עס איז געווען א פלא פארן עולם ,אז די רבי האט ער קיינמאל נישט באקומען זיין קעסט ,אויך
האט ממש נאר טועם געווען און ער האט דאס האט ער ביים שטוב פונעם שווער כמעט נישט
גאנצע געגעבן פארן טאהשער רבי זי"ע ,ווען די געהאט קיין עסן אז ער האט כמעט דעם גאנצן
רעבעצין האט געפרעגט פונעם צדיק ,פארוואס וואך געפאסט.
ער האט דאס געטון ,האט ער געענטפערט ,דער
בחור וועט נאך זיין אונזער מחותן ,כך הוה יארן איין ערב שבת ווען דער שווער האט שוין
שפעטער איז דער זון הרה"ק רבי מרדכי מטאהש געהאלטן אינמיטן זיין עבודה ביי מנחה ערב שבת,
זי"ע געווארן אן איידעם ביי דער רבין'ס איידעם וואס דאס איז געווען אן עבודה וואס האט געקענט
הרה"ק רבי שלמה מראזלא זי"ע. נעמען אפאר שעה.
•••
ווי באקאנט איז דער צדיק רבי יהודה צבי איז דער איידעם דאן ארויס געקומען פון מקו',
מראזלא זי"ע געווען מפורסם אלס א גאון עולם און און וויבאלד עס איז געווען אינמיטן ווינטער ,איז
א חריף עצום בתורה ,האט זיך דער צדיק אמאל געווען דארט זייער קאלט ,האט זיך דער צדיק
אויס געדריקט מיט זיין גרויס עניוות בזה"ל" ,אמת מראזלא געשטעלט ביים אויווען ,כדי ער זאל דיך
טאקע אז די דברי תורה וואס איך זאג איז גרעסער אביסל דערווארעמען.
ווי וואס מיין טאטע רבי משה מסאמבור זי"ע האט
געזאגט ,אבער הלוואי וואלט איך געהאט כאטש איז דארט אויפן אויווען געלעגן א שטיקל
איין אבר מיט די קדושה וואס מיין גרויסע טאטע חלה ,וואס איז שוין געווען אינגאנצן
האט געהאט". פארטריקענט ,און פון גרויס הונגער האט זיך דער
••• צדיק צוגעכאפט צו דעם שטיקל חלה.
אין שטאט קאלוב איז געווען דער ראש הקהל
הרה"ק רבי יעקב פיש זי"ע ,וואס צדיקי הדור האבן דער שווער האט דאס גלייך מרגיש געווען ,און
מעיד געווען ,אז ער איז געווען א גברא רבא ,דער דאס האט אים מבלבל געווען די מחשבות פונעם
בעש"ט הקדוש זי"ע איז געווען פאר אים א דאווענען ,האט זיך דער שווער אויס געדרייט און
פעטער ,און האט אים געבענטשט מיט אריכת געזאגט פארן איידעם ,זיי נישט צובראכן פונעם
ימים ,ביי דעם שטוב פון רבי יעקב פיש זענען איין מצב יעצט ,עס וועט נאך בקרוב קומען א צייט ווען
געשטאנען גאר אסאך צדיקים וקדושים ,און דער מען וועט דיר ברענגען זילבערנע לייכטער.
ר' יעקב האט געהאט א פנקס ,ווי ער פלעגט אריין
שרייבן די צדיקים בעלי רוח הקודש וואס זענען זאגט דער צדיק רבי יהודה צבי מראזלא זי"ע,
געווען ביי אים אין שטוב. עס איז שוין דורך אסאך יארן און מען האט נישט
געברענגט די זילבערנע לייכטער ,אבער יעצט ווען
ווען דער הייליגער צדיק וקדוש הרה"ק רבי איך זעה אז די ווערטער פון מיין הייליגע שווער
יהודה צבי מראזלא זי"ע איז איינמאל געווען ביי איז מקיים געווארן ,האב איך געמאכט דעם
אים אין שטוב ,און ווי באוויסט האט דער צדיק שהחיינו אז עס איז מקיים געווארן די הייליגע
געפירט זיין עבודת הקודש מיט א מוראדיגע ריידט פונעם שווער ,און נישט אויפן לייכטער האב
באהאלטענקייט ,האט דער ר' יעקב פיש נישט איך געמאכט דעם שהחיינו.
געוואוסט ,אויב ער זאל דעם נאמען פונעם צדיק •••
אריין שרייבן אין זיין פנקס ,אבער דער צדיק האט הרה"ק רבי משולם פייש השרף מטאהש זי"ע,
גלייך מרגיש געווען זיין מחשבה ,און בתוך הדברים איז איינמאל אלס בחור געווען אויף א שבת קודש
געזאגט פאר ר' יעקב בזה"ל" ,קענסט מיך אויך ביים הייליגען צדיק מראזלא זי"ע ,דער צדיק
אריינשרייבן". מראזלא האט געהאט א מנהג מוצאי שבת קודש
••• נאך הבדלה ,האט מען אריין געברענגט א טיי
הרה"ח רבי יוסף פריעד ע"ה וואס איז געווען א אדער א קאווע ,יענעם וואך האט דער צדיק ממש
תלמיד פונעם גאון הגה"ק רבי מנחם א"ש זי"ע א טועם געוון פון די טיי ,און דאס איבעריגע האט ער
זוהן פון הגה"ק בעל מהר"ם א"ש זי"ע פון די גרויסע גלייך געגעבן פארן הייליגען שרף מטאהש זי"ע.
6
נאך די חתונה האט ער אסאך עוסק געווען אין תלמידים פונעם הייליגען חתם סופר זי"ע ,האט
תעניתים און סיגופים און נאך א שטיק צייט האט דערציילט בשם זיין רבין דער הייליגער גאון רבי
ער אנגעהויבן זעהן אויפן שטערן פון מענטשן מנחם א"ש זי"ע.
זייערע עבירות און מצוות ,איז ער דאן געפארן צו
צדיקי הדור צו קענען מקבל זיין א דרך אין עבודת איינמאל איז דער צדיק הרה"ק רבי יהודה צבי
השם. מראזלא זי"ע געווען ביים טאטן דער הייליגער
מהר"ם א"ש זי"ע ,און לכבודו פונעם צדיק האט
דאס ערשטע איז ער אנגעקומען צום הייליגען מען צו געגרייט א שיינע סעודה ,ווען מען האט
צדיק רבי יהודה צבי מראזלא זי"ע ,וואס איז אויך צום טיש אריין געברענגט די פיש און פלייש ,האט
געווען מפורסם אלס א גאון וגדול בתורה ,אבער דער גאון דער מהר"ם א"ש גענומען א גאפל און
אזוי ווי ער האט אריבער געטרעטן דעם שוועל, מיט דעם געגעסן ,אבער דער צדיק מראזלא זי"ע
האט דער צדיק גלייך מרגיש געווען די מחשבה האט מיט די הענט געגעסן פון די פיש און נאכדעם
מיט וואס דער הייליגער ליסקא רבי איז דא ,כדי צו פון די פלייש און דערנאך מיט די הענט געטיילט
אויספראבירן די צדיקי הדור ,האט ער גלייך שירים.
געזאגט בזה"ל" ,א איד וואס פאסט משבת לשבת
מיינט אז ער האט שוין קונה געווען עולם הבא אין ווען דער גאון דער הייליגער מהר"ם א"ש האט
איין שעה ,אז ער קומט שוין זעהן די פעלער פון געפרעגט פונעם צדיק מראזלא זי"ע ,פארוואס ער
צדיקים בדורו ,יונגערמאן עס ארבעט נישט אזוי ניצט נישט דעם גאפל אזוי ווי די וועלט פירט זיך,
שנעל" ,און דער צדיק האט אים פארשיקט. האט דער צדיק מסביר געווען.
זעענדיג די גרויסע רוח הקודש ,איז דער צדיק דער גרויסער באשעפער האט מיינע הענט
רבי הערשעלע ליסקער זי"ע דארט געבליבן אין באשאפען בצלם דמות תבניתו ,מיט די הענט טו
ראזלא און מקבל געווען א דרך אין עבודת השם, איך צדקה וחסד און אויף די הענט לייג איך יעדן
דאן איז ער געפארן קיין פרעמישלאן צום צדיק טאג תפילין ,און מיט די הענט בין איך עוסק בתורה
וקדוש הרה"ק רבי מאיר'ל מפרמישלאן זי"ע. און איך בין מקיים גאר אסאך מצוות ,און אויך האב
איך די הענט געוואשן אזוי ווי די הלכה איז בעפאר
אבער אזוי ווי ער טרעט אריבער דעם שוועל די סעודה ,איז פארוואס זאל איך נעמען א גאפל
אין פרעמישלאן ,האט אים דער צדיק גלייך וואס איז געמאכט געווארן דורך א גוי און מיט דעם
געפרעגט" ,יונגערמאן דער הייליגער צדיק מראזלא עסן זאכן וואס האבן א קדושה.
האט דיך גאר שיין מכבד געווען" ,דאן האט ער שוין
געזען אז די צדיקי הדור זענען אלע בעלי רוח גלייך האט דער גאון דער מהר"ם א"ש אוועק
הקודש ,און ער איז שוין דארט געבליבן ביז ער איז געווארפן דעם גאפל ,און אנגעהויבן עסן מיט די
אויך געווארן איינע פון די גרויסע צדיקי הדור. הענט ,און אזוי האט ער זיך געפירט כל ימי חייו אז
••• ער האט נאר געגעסן מיט די הענט ,אפילו
עס ווערט געברענגט ,אז דער צדיק וקדוש רבי שפעטער האט מען אריין געברענגט גאר הייסע
יהודה צבי מראזלא זי"ע האט זיך אמאל מרוב קוגל ,האט דער גאון דאס נאר געגעסן מיט די
עניוות באקלאגט פאר זיין שווער אויף די ירידת הענט ,אפילו עס האט ממש אפגעבריעט זיינע
הדורות ,אז עס ווערט ליידער ערגער און שוואכער הענט.
די דורות ,און דער צדיק האט געוויינט און געזאגט, •••
"פאר וועמען וועט שוין משיח קומען?". ווי באוויסט האט זיך דער הייליגער צדיק
וקדוש הרה"ק רבי צבי הירש בעל אך פרי תבואה
דער שווער דער הייליגער עטרת צבי מליסקא זי"ע גאנץ אנפאנג נישט געציילט צווישן
מזדיטשוב זי"ע האט פארמאכט די אויגן, די חסידים ,וויבאלד ער האט געלערנט ביי די
אראפגעלאזט דעם קאפ און אזוי געזעסן א שטיק גדולים וואס זענען געווען מתנגדים פונעם דרך
צייט ,דערנאך האט ער געענטפערט ,אין פסוק החסידות איז ער אויך נישט געווארן קיין חסיד.
7
האט דער צדיק געזאגט" ,אז דערפאר דארף איך דא וּבנֵ יכֶ ם
שטייט" ,וְ ַט ְפּכֶ ם ֲא ֶשׁר ֲא ַמ ְר ֶתּם ָל ַבז יִ ְהיֶ ה ְ
אויף דער וועלט טון א פעולה מדה כנגד מדה ,אז דו ֲא ֶשׁר א יָ ְדעוּ ַהיּוֹם טוֹב וָ ָרע ֵה ָמּה יָ בֹאוּ ָשׁ ָמּה וְ ָל ֶהם
גיבסט מיר א פדיון ,הגם איך בין נישט ראוי ,קומט שׁוּה" ,און דער צדיק האט געזאגט, ֶא ְתּנֶ נָּ ה וְ ֵהם יִ ָיר ָ
דיר אז דו זאלסט אויך געהאלפן ווערן". פאר ביאת המשיח וועט זיין א גאר נידריגער דור,
וואס וועט שוין נישט וויסן צו אונטערשיידן צווישן
גוט און שלעכט" ,און טאקע דווקא פאר זיי וועט
משיח קומען".
•••
דער צדיק רבי יהודה צבי מראזלא זי"ע האט
דערציילט ,אז דעם לעצטן טאג פון זיין שווער'ס
לעבן ,י' תמוז בשנת תקצ"א ,ווען דער שווער איז
שוין ליידער געלעגען אין בעט שטארק קראנק,
האט אים דער שווער דער הייליגער עטרת צבי
זי"ע געפרעגט ,צי א מענטש מעג געפינען אין זיך א
גוטע מעלה.
האט דער איידעם רבי יהודה צבי גלייך
געבראכט א מקור פון די תורה אז מ'מעג זאגן אויף
זיך א מעלה ,א שטיק צייט שפעטער האט אים זיין
שווער געזאגט מיט זיין גרויס עניוות" ,איך האב
דורכגעזוכט אלע מיינע יארן פון אלע זייטן ,און איך
האב נישט געפונען אין מיר קיין שום מעלה ,חוץ
דאס וואס איך האב חתונה געמאכט פערציג
יתומים" ,און ווען ער האט חתונה געמאכט איינעם
פון זיינע קינדער ,האט ער אויך חתונה געמאכט א
יתומה ,און זיי געגעבן נדן און קעסט ביי זיין טיש.
•••
עס ווערט געברענגט ,אז ווי באקאנט איז דער
צדיק וקדוש רבי יהודה צבי מראזלא זי"ע געווען
אן אמת'ער עניו און באמת גארנישט געהאלטן פון
זיך ,ווערט דערציילט ,אז א איד איז אמאל אריין
צום צדיק רבי יהודה צבי מיט א קוויטל און א פדיון,
האט דער צדיק געזאגט פאר דעם איד" ,דו גיבסט
מיר דאס געלט ,ווייל דו האלטסט אז איך בין א
גוטער איד ,וואס וועל איך טון ווען אויף יענער
וועלט וועט זיך ארויסשטעלן אז איך בין נישט קיין
גוטער איד? ,ווי האב איך געמעגט נעמען דיין
געלט?".
דער איד האט געשוויגן ווייל ער האט באמת
נישט געוויסט וואס ער זאל דא זאגן ,האט דער
צדיק רבי יהודה צבי אליין געענטפערט און
געזאגט" ,ווען א מענטש בעט שפע פון אויבן און
עס קומט אים נישט ,דארף ער אויפוועקן די מדה
פון "וחנותי את אשר אחון" ,ואף על פי שאינו הגון",
8
וויבאלד ער האט ממש נישט געהאט קיין
יארצייט ח' מרחשון
קענטעניס אין תורה בכלל.
הרה"ק רבי מנחם נחום ב"ר עוזיאל זי"ע) ,קאפלען(
אבער דאן האט זיך אויף אים דערבארעמט הצדיק מהורודנא
דער נגיד הר"ר קרפל אטלס ז"ל ,וואס דער נגיד "הנקרא ר' נחומקע מהורודנא ,או ר' נחום הצדיק"
האט מציע געווען פאר דעם קינד ,אז ער זאל
קומען לערנען ביי אים אין ביהמ"ד מיט זיינע
ער איז געבוירן אין שטאט בייסוגלה ליטא ,בשנת
קינדער וואס זענען געווען עילויים הגה"ק רבי
תקע"ב.
מאיר זי"ע און הגה"ק רבי בנימין ביינוש זי"ע.
צו זיין טאטע הרה"צ רבי עוזיאל זי"ע.
דארט איז דער גאון גאר שנעל געוואקסן אין און צו זיין מאמע הצדקת מרת מיידא ע"ה.
ידועות התורה ,און גאר שנעל איז ער מפורסם
געווארן אלס א עילוי בתורה און א גאון בכל ער איז געווען א צדיק און א איש קדוש
מקצועות התורה ,אויך איז ער דאן געווארן גאר מפורסם ,ער איז געווען א גאון נפלא בתורה ,שוין
נאנט מיט די גאונים בדורו ובתוכם הגה"ק רבי פון גאר יונג האט ער זיך מצטיין געווען מיט א לב
לפידות המגיד מלוקניק זי"ע ,און הגה"ק רבי טוב און געוואלדיגע פיקחות ,ער האט גאר אסאך
אברהם כהנא מהורודנא זי"ע ,אן אלס בחור איז עוסק געווען בחייו אין תעניתים ,און ער איז רוב
דער גאון געגאנגען לערנען אין ישיבת מיר. טאג געזעצן מיט טלית ותפילין און עוסק געווען
בתורה ,ער איז זיין גאנץ לעבן נזהר געווען אין
דאן האט ער חתונה געהאט מיט הצדקת מרת שמירת שבת און מעורר געווען אידישע קינדער
איטה ע"ה, אויף שמירות שבת כהלכה ,ער פלעגט פרייטאג
בת הגה"ק רבי יוסף אליעזר הכהן מנסוויז זי"ע, נאך חצות ארום לויפן מיט א שמייכל מעורר זיין
וואס איז געווען מגזע המיוחס פון עלי הכהן ע"ה. אידישע קינדער ,אז דער הייליגער שבת קודש
קומט צו גיין.
נאך די חתונה איז ער געזעצן על התורה
ועבודה מיט א געוואלדיגע התמדה ,די אידן אין ער האט ליידער גאר אסאך יסורים געליטן
שטאט האבן מעיד געווען ,אז ביי דעם גרויסן גאון ביים לעבן יסורי גוף און יסורי נפש רח"ל ,אבער ער
האט יענע צייט גארנישט עקזיסטירט ,חוץ די ד' האט זיך אייביג מחזק געווען אין די אמונה און אויך
אמות של הלכה ,ער איז יענע צייט כמעט נישט מחזק געווען אנדערע ,ער האט ליידער 17קינדער
געשלאפן און כמעט נישט געגעסן ,עס האט זיך פארלוירען בחייו רח"ל ,אבער ער איז אייביג
געקענט מאכן טעג נאך טעג ,וואס דער גאון האט געבליבן מיט זיין שמייכל און מקבל געווען אלעס
נישט אריין גענומען קיין עסן אין מויל ,נאר 24 באהבה און זיך קיינמאל נישט ח"ו מתרעם געווען
שעה א טאג געלערנט ,דארט איז ער געווארן אחר מידותיו של הקב"ה.
באוויסט אלס א גדול בתורת הנגלה והנסתר.
די עלטערן פונעם גאון מהורודנא האבן
פאר א שטיק צייט האט ער געלערנט אין די געלעבט אין א שרעקליכע דחקות ,די טאטע האט
ישיבת וואלאזין ביים גאון הגה"ק רבי אליעזר יצחק געהאט א געשעפט פון ברוינפען פון ווי ער האט
מוולוז'ין זי"ע ,אבער ער האט נישט געוואלט ממש בדוחק געהאט פרנסה ,און וועגן דעם האט
בלייבן דארט ,ווייל ער האט געזאגט ,אז דאס זיצן דער קליינער מנחם נחום אויך געברויכט ארבעטן
אין א ישיבה פארנעמט אסאך צייט ,וואס ער קען ביים טאטן אין געשעפט ,וויבאלד די עלטערן האבן
די צייט אסאך מער לערנען. נישט געהאט קיין געלט צו נעמען א מלמד פארן
קינד.
דאן האט ער זיך צוריק געצויגן צום שטאט
ניסוויז נעבן זיין שווער ,דארט האט ער עוסק אבער דער קינד האט געהאט א געוואלדיגע
געווען אין תורה און אויך צדקה וחסד ,ער איז רצון צו עוסק זיין בתורה ,אבער ווען ער איז אריין
כסדר ארום געגאנגען נאך געלט צו העלפן די אין ביהמ"ד האט מען אים נישט מקבל געווען,
9
דער גאון געלערנט בעל פה און אויך מרביץ תורה עניים פון שטאט און זיך געזארגט פאר די אידן
געווען. וואס קיינער האט זיך אויף זיי נישט אומגעקוקט.
און דאס אלעס האט ער געטון אן קיין בשנת תקצ"ג האט זיין שווער ליידער
באצאלט ,אידן עשירים פון שטאט האבן דעם גאון פארלוירען זיין פארמעגן און געווארן א עני ואביון,
געוואלט אויס האלטן און געבן פרנסה ,אבער דער האט זיך דער גאון צוזאמען מיט זיין משפחה
גאון האט דאס אלעס אוועק געווארפן ,אבער ער געצויגען צום שטאט הורודנא ,דארט האט מען
האט פון די אלע געבעטן געלט פאר צדקה ,און פון דעם גאון געוואלט אויף נעמען אלס רב פון שטאט,
דעם האט דער גאון אויס געהאלטן צענדליגע אבער ער האט בשום אופן נישט געוואלט נעמען
משפחות פונעם שטאט. קיין רבנות ,אבער ער האט דארט מרביץ תורה
געווען פאר תלמידים גאונים און גדולים בתורה,
סיי ווען מען האט דעם גאון אנגעטראגן א אויך האט ער געדינט דארט אלס בעל דרשן און
פאסטן פון רבנות ,האט דער גאון מיט א מיט זיינע פערל ווערטער האט ער מעורר געווען
געוואלדיגע עניוות געזאגט ,א רב ברויך זיין א ירא אידן צו תשובה און תיקן המעשים ,ורבים השיב
שמים און א מדקדק במצוות און דאס בין איך נישט, מעון.
נאר איך וויל משמש זיין תלמידי חכמים ,און די
גאנצע צייט האט ער געדינט אלס דער גבאי צדקה דער גאון האט גאר אסאך עוסק געווען אין
און אויך דער גבאי צווישן די גדולים פון זיין צדקה וחסד און גמילות חסדים ,און ער האט
שטאט. געזאגט בזה"ל" ,כל העוסק בתורה בלבד ואינו שת
לבו לכאב האדם שסביבו ,גם לימוד התורה אין בידו,
ווען עס איז געקומען צו עוסק זיין בצדקה ,און חייב האדם לרדת לעמק הבכא של ייסורי העניים
מען האט געפרעגט דעם גאון פארוואס ער איז ומשם להתעלות לעולם האצילות של תורת ד' ,רק
מבטל תורה צו גיין נאך געלט ,האט דער גאון מי שעושה כך יודע טעמה של תורה שהיא תורת
געזאגט ,איך זעץ מיך לערנען די ערשטע משנה פון חיים ותורת האדם".
די גמרא מסכת ברכות" ,מאימתי מתחילין לקרות מען האט אים אויף גענומען אלס מו"ץ פון
שמע בערבית ,ר' חנינא אומר ,משהעני נכנס לאכול שטאט ,און דארט האט דער גאון מייסד געווען א
פתו במלח" ,דאן דערמאן איך מיך פון די חברת הש"ס וואס האט צו זיך צי געצויגען אסאך
ארימעלייט וואס האבן נישט ווער עס זאל זיי גדולים בתורה פון שטאט ,ער האט פון זיך אוועק
העלפן. געגעבן אלס סיי זיין געלט און אויך זיין טייערע
און דער גרויסער גאון האט געזאגט ,אז די צייט נאר כדי צו העלפן אנדערע אידן.
זעלבע איז ווען ער קומט אן צום גמרא פון מסכת צווישן זיינע גרויסע תלמידים האבן זיך געציילט
שבת" ,פשט בעל הבית את ידו לחוץ ונתן לתוך ידו גרויסע גדולים בתורה ובתוכם.
של עני" ,דערמאנט אים דאס פון די ארימעלייט,
און דערפאר מיז ער מבטל זיין לימוד התורה צו הגה"ק רבי ישראל מאיר הכהן בעל חפץ חיים
העלפן די אידן. מראדין זי"ע,
הגה"ק רבי זרח ראובן בראווערמאן מייסד ישיבת
ער פלעגט יעדן שבת קודש האלטן א דרשה מאה שערים זי"ע,
פאר די אידן פון שטאט ,און ער האט דאן געזאגט הגה"ק רבי יהודה אידל ציזלינג בעל ילקוט ארץ
מוסר אבער בתוך הדברים האט ער מלמד זכות ישראל מאשמינא זי"ע.
געווען אויף אידישע קינדער און כסדר מחזק
געווען אידן אז מען זאל זיך פירן אויפן ריכטיגן בשנת תרי"ט איז דער גאון קראנק געווארן
וועג. מיט די מחלה קדחת ,און די דאקטוירים האבן אים
געזאגט ,אז פאר זיין געזונט טאר ער נישט לערנען
ליידער האט דער גאון פאר קיין שום איד אין קיין ספר וואס דאס קען ערגער מאכן זיין
נישט געוואוינטשן רח"ל פארלוירען 17קינדער קראנקהייט ,האט דער גאון דאן אנגעקומען דאס
בחייו ,אבער ער האט די יסורים מקבל געווען שמשות אין ביהמ"ד ,אבער די גאנצע צייט האט
10
"דער צדיק" ,ער האט דאס געלט אויס גערעכנט באהבה און געזאגט בזה"ל" ,עס איז גענוג פאר מיר
מיט א געוואלדיגע נאמנות ער האט אפגעהיטן אז דער גרויסער באשעפער מיט זיין רחמנות טוט
אויף יעדע פרוטה און פאר זיך האט דער גאון נישט אויסמעקן מיינע עבירות אויף דעם וועלט ,אז מען
גענומען קיין פרוטה פון די געלטער. זאל ח"ו נישט ברויכן אפ קומען אויפן עולם האמת,
און ח"ו פארלירען פון די שכר מעולם הבא שכולו
ער האט איבער געלאזט איין איידעם. טוב".
הגה"ק רבי גבריאל זאב מרגליות בעל אגודת אזוב זיין איידעם הגה"ק ר' גבריאל זאב מרגליות
מדוברובה זי"ע. בעל אגודת אזוב זי"ע האט דערציילט ,אז איין שבת
קודש ביים סעודה האט דער שווער דער גאון,
ביי די 68יאר אלט איז דער גאון ליידער זייער וואס האט אזויפיל מיט געמאכט צער גידול בנים
קראנק געווארן ,און וויבאלד ער האט מרגיש מיטן פארלירן כמעט אלע זיינע קינדער בחייו
געווען אז זיינע טעג זענען געציילטע ,האט דער געזאגט ,דוד המלך ע"ה זאגט )תהלים כ"ה י"ז(
גאון געשריבן א צוואה ,אז מען זאל אים בערדיגען הוֹצ ֵיאנִ י.
צוּקוֹתי ִ
ַ ָצרוֹת ְל ָב ִבי ִה ְר ִחיבוּ ִמ ְמּ
נאך זיין 120נעבן איינע פון די עשירים און זיין זוהן
פון שטאט הורודנא ,וואס זענען געווען באקאנט האט דער גאון געזאגט ,איך בין באמת גרייט
אלס גרויסע קמצנים ,און מען האט די צוויי געריפן אויף צו געבן אויף אלע תעניגי עוה"ז ,און איך פריי
"קמצא ובר קמצא". מיך מיט די צרות וואס דער גרויסער באשעפער
געט מיר ,ווייל דאס ווייזט מיר אז דער גרויסער
פארשטייט זיך ,אז נאכן פטירה האבן די חברא
באשעפער האט ח"ו נישט פארגעסן פון מיר ,און
קדישא נישט געוויסט וואס מען זאל טון ,וויבאלד
איך גלייב באמת אז דאס אלעס איז נאר פאר מיין
עס איז דאך נישט קיין כבוד צו לייגען דעם גרויסן
טובה.
גאון און צדיק נעבן די צוויי קמצנים ,אבער ווי חז"ל
זאגן" ,רצונו של אדם זה כבודו" ,האט מען לויטן אויב אזוי וועט איר פרעגן ,פארוואס איך בין
צוואה פונעם גאון אים געלייגט נעבן די צוויי מיך מצער מיט די אלע צרות ,וועל איך ענטפערן
קמצנים. מיט א משל ,א עושר וואס גיבט אויס גרויס געלט,
אויב פאלט ער אריין אין חובות ,וועט ער זיין גאר
נאכן קבירה האט מען אויף געמאכט דעם
שטארק בצער ,אפילו ער האט דאך הנאה געהאט
צוואה פונעם גאון ,האט מען געזען ,אז ער האט
פון די אלע תעניגים ,דאס זעלבע איז מיט מיר ,איך
דארט געשריבן ,אז די צוויי באוויסטע קמצנים
בין באמת בשמחה מיט די אלע צרות ,אבער וואס
האבן פארן גאון געגעבן גרויסע סכומים פאר צדקה,
זאל איך טון ,אז די אלע צרות זענען ליידער מיך
אבער האבן זיך אויס גענומען בתנאי אז דער גאון
מבטל פון עוסק זיין בתורה ,און אויף די אלע ביטול
וועט דאס פאר קיינעם נישט מגלה זיין ביז נאך זיין
תורה בין איך מיך מצער.
פטירה.
אפילו דער צדיק וקדוש איז געווען א עניו
דער גאון האט איבער געלאזט א גאר גרויסע ושפל ברך מאוד און זיך כסדר באהאלטן פון כבוד
השפעה אויפן דור ,אז צענדליגע אידן פון ליטא און פורסם ,אבער ווי חז"ל זאגן" ,כל הבורח מן
ובתוכם דער הייליגער חפץ חיים זי"ע האבן אויף הכבוד הכבוד רודף אחריו" ,האט מען דעם גאון
געהאנגען א בילד פון דעם גאון נעבן דעם בילד פון מכבד געווען מיט א געוואלדיגע כבוד ,רוב גדולים
דעם גרויסן גאון מווילנא זי"ע און דעם גאון יצחק בדורו האבן גאר שטארק מעריץ געווען דעם צדיק,
אלחנן מקובנה זי"ע. הונדערטער אידן וואס האבן זיך משתתף געווען
נסתלק לגנזי מרומים ליל שבת קודש פרשת לך מיטן געבן צדקה פארן גאון ,האבן געזען גרויסע
לך ח' מרחשון בשנת תר"מ ,ומנוחתו כבוד איז אין ישועות.
שטאט הורודנא.
אויך די גוים פון שטאט האבן אפ געגעבן גרויס
זכותו הגדול יגן עלינו כבוד פארן גאון ,וויסענדיג זיין געוואלדיגע צדקות
ועל כל ישראל אמן. און ישרות ,די גוים האבן אים געריפן מיטן נאמען
11
נישט זיין העמד ,דאן האט איינער פון די מתפללים מעשיות
באמערקט ,אז דער ארימאן טראגט דעם העמד
פונעם גאון ,דער איד האט גלייך געוואלט צו לויפן עס ווערט דערציילט ,אז נאך אלס יונג קינד
צו דעם ארימאן ,און אנשרייען אויפן חוצפה פון איז דער קינד מנחם נחום געגאנגען אויפן גאס מיט
נעמען דעם העמד פונעם גאון. א בינטל האלץ כדי דאס צו פארקויפן צו האבן
עפעס פרנסה פאר זיינע עלטערן ,אבער גייענדיג
דער גאון האט גלייך צוריק געריפן דעם איד אויף די גאס האט ער געזען א אלטע קראנקע פרוי,
און ער פרעגט אים ,ווי אזוי שטייט די העמד אויפן און די פרוי האט אים געבעטן אז ער זאל איר געבן
ארימאן ,זאגט דער איד אז די העמד איז ממש אביסל פון די האלץ כדי זי זאל קענען ווארעמען
יענעמס מאס ,האט דער גאון געזאגט ,דאן לאז איר שטוב.
דעם איד האבן דעם העמד ,ער איז דאך א גרויסער דער קליינער נחומקע האט גלייך מיט זיין
ארימאן און א גרויסער חלש און ער קען נאך אן גרויסע רחמנות אראפ גענומען דאס גאנצע האלץ,
דעם העמד פארקילט ווערן ,דער גרויסער און דאס אריבער געטראגן פאר די פרוי אין שטוב,
באשעפער וועט מיר שוין שיקן א אנדערן העמד. און נאך אוועק געגעבן דאס ביסל געלט וואס ער
••• האט געהאט ביי זיך אין טאש ,די שוועסטער
עס ווערט דערציילט ,אז איינמאל ווען דער פונעם גאון וואס האט דאס אלעס צו געזען האט
גאון איז ווי זיין מנהג ארום געגאנגען צוזאמען געפרעגט דעם קינד ,די בוסט דאך אויך שטארק
נעמען געלט פאר צדקה פון די אידן פון שטאט ,איז הונגעריג ,איז ווי אזוי האסטו אוועק געגעבן דיין
דער גאון אנגעקומען צו א שטוב פון א איד וואס לעצטע פרוטות פאר די פרוי.
איז ליידער געווען גאר ווייט פון אידישקייט ,ווען
דער איד האט געזען דעם גאון קומען נאך געלט, האט דער גאון געזאגט ,איך בין דאך נאך יונג
האט דער איד אן געשריגן דעם גאון ,היתכן ווער און איך קען דערליידן הונגער ,אבער די פרוי איז
האט אייך געבעטן ארום גיין נאך געלט אין שטאט, דאך אלט און קראנק ,און דער קינד האט זיך
און געזאגט פארן גאון ,אז ער וועט אים גארנישט געבעטן ביים שוועסטער ,אז זי זאל דאס נישט
געבן קיין צדקה ,דער גאון האט זיך נישט וויסענדיג דערציילן פאר די מאמע ,אבער ווען די שוועסטער
געמאכט פון דעם בזיון און גארנישט געענטפערט האט דאס יא דערציילט ,האט די מאמע וואס איז
פאר דעם איד ,נאר ער איז ווייטער געגאנגען נאך געווען א גרויסע צדקת זייער הנאה געהאט פון
געלט. וואס דער קינד האט געטון ,און לכבוד דעם
אנגעגרייט א שיינעם מאלצייט פארן קינד.
נאך א שטיק צייט האט מען דעם איד •••
פאר'משפט אויף א גאר הארבע זינד ,מען האט עס ווערט דערציילט פון די נאנטע פונעם גאון
דעם איד איינגעזעצט פאר צוויי יאר אין תפיסה, רבי נחום זי"ע ,אז איין נאכט אינמיטן די ווינטער,
פארשטייט זיך אז אינעם שטוב פון דעם איד איז האט א ארימאן אריין געקלאפט אין שטוב פונעם
נישט געווען ווער עס זאל זיך פאר זיי זארגן, גאון ,פארשטייט זיך אז דער גאון האט דעם איד
וויבאלד ער איז דאך געווען גאר ווייט פון אויף גענומען בשמחה רבה און מכבד געווען מיט
אידישקייט ,און וועגן דעם האט זיך קיינער נישט א פלאץ ווי ער זאל זיך קענען צו לייגען אביסל
געקימערט אויף זיין משפחה. שלאפן.
צופרי ביים נץ החמה איז דער ארימאן אויף
אבער ווען דער גרויסער גאון רבי מנחם נחום געשטאנען ,און גענומען דעם איינציגן העמד וואס
האט געהערט פון דעם ,איז דער גאון גלייך אריבער דער גאון האט פארמאגט וואס ער האט באקומען
צום שטוב פון דעם איד ,און געפרעגט פון די ווייב, פון די שטאט מענטשן ,און דער ארימאן האט דאס
וויפיל ברויך מען האבן צו קענען ווייטער אן גיין אנגעטון און זיך ארויס פונעם שטוב פונעם גאון.
אין שטוב ,און דער גאון האט געשיקט דעם סכום
פון 25רובל יעדע וואך פאר די משפחה ,און אפילו ווען דער גאון איז אנגעקומען צופרי אין
דער גאון אליין איז געווען פאר זיך אין גאר א ביהמ"ד ,האבן די אידן געזען ,אז דער גאון האט
12
געלט ,זאגט דער גאון ,איך וויל אייך פרעגן א שווערער מצב פרנסה ,האט ער דאס געלט
שאלה ,אויב וואלט דיך א מענטש יעצט געדינגען געשיקט פאר דעם שטוב יעדע וואך.
דורך צו פארן דעם וואלד ,וואס וואלסטו געטון,
זאגט דער איד אוודאי וואלט איך דאס גענומען, ווען דער איד איז ארויס געקומען פון תפיסה,
ווייל דאס איז דאך מיין פרנסה און איך האב א ווייב איז עס אים געווען א גרויסע וואונדער צו זעהן ,אז
מיט פינעף קינדער וואס איך ברויך אויסהאלטן פון די משפחה איז געווארן פארזארגט די גאנצע צייט
די געלט. וואס ער איז געווען אין תפיסה ,ווען ער איז געוואר
געווארן אז דער גאון האט דאס געטון ,איז דער איד
זאגט דער גאון פאר דעם איד ,אויף אייך אריבער צום גאון און איבער געבעטן דעם גאון
ווארטן נאר א ווייב מיט פינעף קינדער ,אבער אויף אויף די בזיונות וואס ער האט אים פארשאפט ,און
מיין געלט ווארטן נעבעך הונדערטער צובראכענע דער איד האט זיך לכבוד דעם צוריק געקערט צום
ארימעלייט וואס ברויכן עסן און אנדערע אידישן וועג ,און נאך געווען פון די גרויסע נדיבים
געברויכען ,ווי אזוי קען איך מיך גיין לייגן שלאפן פארן גאון פאר זיינע צדקה צוועקן.
און לאזן די אידן ווארטן. •••
••• איין אינדערפרי אינמיטן ווינטער ,ווען דער
דער הייליגער חפץ חיים זי"ע ,וואס איז געווען עולם איז אנגעקומען אין ביהמ"ד פארטאג'ס ,האט
א תלמיד מובהק פון דעם גאון רבי נחומקע זי"ע מען געזען דעם קינד מנחם נחום ווי ער ליגט אין די
האט דערציילט ,אז דער גאון פלעגט אן זאגן פאר שניי ,ווען מען האט אים געפרעגט פארוואס ער
די אידישע קינדער וואס האבן ליידער געברויכט טוט דאס ,האט ער געזאגט ,אז די מלמדים פונעם
גיין אין מיליטער ,אז זיי זאלן אלס סגולה כסדר שטאט זענען ליידער גרויסע ארימעלייט און זיי
זאגן די פסוקים פון "שמע ישראל" און "ד' הוא פארמאגן נעבעך צוריסענע שיך ,וועגן דעם ליגט ער
האלוקים" בשעת זיי זענען אין מלחמה. יעצט אין די שניי ,כדי די שניי זאל שוין זיין אויס
געטרעטן כדי די פיס זאלן פאר די ארימעלייט נישט
ווייל דורך דעם וואס מען איז מקבל עול מלכות אריין פאלן אין די שניי.
שמים ווערט מען ניצול פון אלעם שלעכטן ח"ו ,און •••
אויב ח"ו איז נגזר געווארן צו שטארבן אין די עס ווערט דערציילט ,איבער די געוואלדיגע
מלחמה ,איז דאס א גרויסע תועלת פאר די נשמה, מידת צדקה פונעם גרויסן גאון ,ווי זיין מנהג איז
אז בשעת מען שטארבט איז מען מקבל עול מלכות געווען פלעגט דער גאון ארום גיין נאך צדקה גאר
שמים. אסאך ,אויף די עלטערע יארן ווען ער איז איינמאל
••• געגאנגען נאך געלט ביינאכט ,האט דער גאון
אין ספר תולדות מנחם ווערט געברענגט א אנגעכאפט א שרעקליכע חולשה און ער איז
מעשה ,וואס איז פאר געקומען אין די צייט פונעם צוזאמען געפאלן.
גאון וקדוש הרה"ק רבי נחומקע מהורודנא זי"ע,
עס איז געווען א גראפע בחורים וואס זענען נעבעך א איד איז בדרך נס דורך געפארן און ער האט
געווען אין די מיליטער ,דארט איז געווען א באמערקט דעם גאון אויף דער ערד ,ער האט גלייך
גענעראל א גרויסע רשע וואס האט נישט געוואלט ארויף גענומען דעם גאון אויפן וואגן ,און זיך ארויס
נאכגעבן פאר די אידישע בחורים ,אז זיי זאלן נישט געלאזט אויפן וועג צום שטוב פונעם גאון ,אבער
דארפן דינען אין מיליטער שבת און יו"ט. אינמיטן האט זיך דער גאון דערמינטערט ,און ער
זאגט פארן איד ,אז ער וויל אראפ גיין פון וואגן ,ווייל
ווען דער גאון רבי נחום האט געהערט פון עס איז אים שוין בעסער געווארן און ער ברויך
דעם ,איז ער געגאנגען צום גאון הגה"ק רבי ווייטער גיין צוזאמען שטעלן געלט פאר נצרכים.
אלכסנדר משה לפידות זי"ע וואס האט געקענט
דעם שפראך פון די מדינה ,און געבעטן אז ער זאל דער איד דער בעל עגלה האט זיך זייער
מיט אים קומען צום גענעראל צו פראבירן אויס געוואונדערט און פרעגט דעם גאון ,עס איז דאך
פויעלען אז מען זאל די בחורים לאזן ריען שבת חושך טונקל אויפן גאס און דער גאון שפירט דאך
קודש און יו"ט. נישט גוט ,ווי טראכט דער גאון צו גיין יעצט נאך
13
••• ווען די צוויי זענען אנגעקומען צום גענעראל,
עס ווערט דערציילט ,אז דער טאטע פונעם איז דער גענעראל געווארן זייער ברוגז אויף די
גאון רבי נחום מהורודנא זי"ע ,הרה"צ רבי עוזיאל צוויי פארן אפילו בעטן אזא בקשה ,דער גאון רבי
זי"ע ,האט געהאט טעכטער ,אבער קיין זון האט ער אלכסנדר משה האט פארגעשטעלט פארן
נאכנישט זוכה געווען צו האבן ,און מער ווי זיין גענעראל דעם צדיק רבי נחום ,און מסביר געווען
ארעמקייט האט אים דאס געדריקט ,און ער האט אז ער איז א גרויסע צדיק ,און געבעטן דעם
שטענדיג געבעטן דעם גרויסן באשעפער פאר א גענעראל ,אז אפשר וואלט ער נאך געגעבן פארן
בן זכר ,און דער צדיק האט כסדר געזאגט די צדיק ,אבער עס האט נישט געארבעט ,און די צוויי
ווערטער" ,אם לא אשאיר אחרי בן בעבור הזכיר זענען ארויס פונעם שטוב פונעם גענעראל.
שמי ,למה לי חיים?".
אבער אזוי ווי זיי גייען ארויס ,קומט צו לויפען
נאך יארן פון מתפלל זיין מיט א תמימות ,האט דער שליח פונעם גענעראל ,און בעט אז זיי זאלן
דער גרויסער באשעפער צוגעהערט זיין תפילה, צוריק קומען ,און דער גענעראל זאגט ,אויב איז
אין בשנת תקע"ב האט די צדקת מרת מיידא דער איד וואס איז מיט אייך דא א צדיק און א
געבוירן א בן זכר ,און מ'האט אים געגעבן דעם גרויסער מענטש ,וויל איך בעטן ,איך האב א
נאמען מנחם נחום ,זאגענדיג" ,בננו זה ינחמנו טאכטער ביי מיר אין שטוב ,וואס איז זייער קראנק
מעצבוננו" ,דער קינד איז געווען שיין און קלוג ,און און די דאקטוירים האבן שוין אויף געגעבן אויף
אלע וואס האבן אים געזען האבן געזאגט" ,אשרי איר ,איז אויב קען דער צדיק פועל'ן א ישועה פארן
יולדתו" ,יעדן אינדערפרי וואס עוזיאל איז טאכטער ,וועל איך נאכגעבן אז די בחורים זאלן
געגאנגען צו דער ארבעט אין דער ברוינפען נישט ברויכן ארבעטן שבת קודש.
ברענעריי ,האט ער אים מיטגענומען ,און אין די
פרייע מינוטן אים געלערנט דעם סדר התפלה און דער צדיק רבי נחום זייענדיג אזוי נזהר זיין
אביסל תנ"ך און געזאגט מיט אים תהילים. גאנץ לעבן אויף קדישת שבת האט מסכים געווען,
••• דער גענעראל האט אריין געטראגן דעם צדיק אין
אין ספר תולדות מנחם ווערט דערציילט א שטוב פון זיין טאכטער ,דער צדיק רבי נחום האט
מעשה נורא ,אז עס איז געווען א רייכער קמצן זיך געשטעלט אין א ווינקל און מתפלל געווען און
וואס האט קיינמאל גארנישט געגעבן פארן צדיק געזאגט ,רבוש"ע טו דאס פאר כבוד השבת און
רבי נחומקע פאר זיינע צדקה צוועקן ,אמאל ,ווען פארן כבוד שמים ,עס וועט זיכער ארויס קומען א
דער גביר דער קמצן איז געפארן אויפן וועג ,האט גרויסע כבוד שמים און א גרויסע קידוש השם אויב
אים באטראפן א גרויסע אומגליקן ,א באנדע די טאכטער פונעם גענעראל וועט געזונט ווערן,
רויבער זענען אים אנגעפאלן אין וואלד ,צוגענומען אלע אידן און גוים וועלן זען אז דער גרויסער
אלעס וואס ער האט געהאט ,און ער איז כמעט באשעפער פירט די וועלט.
אומגעקומען ,און מיט ניסי ניסים איז ער
געראטעוועט געווארן. אפאר טאג שפעטער ,איז צום גאון
נאך אזא נס ווי ער איז געראטעוועט געווארן אנגעקומען א וואגן פונעם גענעראל אז מען לאזט
פון א זיכערן טויט ,האט ער געזאגט צו זיך" ,אז זיי ריפן צו קומען צו זיין שטוב ,ווען די צוויי גדולים
דאס האט מיך געטראפן ,ווייל איך האב נישט מכבד זענען אנגעקומען ,האט דער גענרעאל געוויזן
געווען דעם הייליגן צדיק ,וואס איז זיך מוסר נפש דעם טאכטער אז זי איז געזונט כאחד אדם ,און די
פאר ארימע אידן" ,און דער סוחר האט ביי זיך דאקטורים זענען אלע באוואונדערט ווי אזוי א
געמאכט א נדר ,אז ווען ער וועט קומען קיין מענטש וואס זיי האבן נישט געקענט היילן איז
הוראדנא ,וועט ער געבן פאר רבי נחום א שיינע געווארן אויס געהיילט דורך א איד א צדיק ,און דער
מתנה פאר די ארימעלייט פון שטאט. גענעראל האט געלאזט וויסן ,אז פון היינט און
ווייטער וועלן די אידן וואס דינען אין מיליטער
א האלב יאר שפעטער איז ער אנגעקומען אין נישט דארפן ארבעטן שבת קודש און יו"ט ,און עס
שטאט הורודנא ,און זיך איינגעשטעלט אין זיין איז פון דעם ארויס געקומען א גרויסע קידוש השם.
14
געפרעגט מיט א תמימות" ,אז אפשר וועט איר, געווענליכער אכסניא ,איין טאג האט ער דורכן
חשובע הערן ,נעמען דעם פקדון ביי אייך ,און צום פענסטער געזען ,ווי דער צדיק רבי נחום גייט
סוף וועל איך עס פון אייך קומען אפבעטן". מיט'ן צדקה-ביכל ,און רבי נחומקע האט געעפנט
די טיר ,אבער האט אים גלייך דערקענט ,און תיכף
די פארצווייפלטע ,וואס וואלטן בעסער צוגעמאכט די טיר און איז אוועק צו אן אנדערן
געשטארבן איידער אויפדעקן זייער ארימקייט, שטוב ,ווייל דער צדיק האט דאך געוויסט ,אז דער
האבן געזאגט" ,גוט ,רבי ,מיר וועלן טון ווי איר סוחר גיבט קיינמאל נישט פאר צדקה ,און דער
הייסט" ,און ער האט זיי איבערגעגעבן דעם פעקל צדיק האט זייער מקפיד געווען נישט ארויף צו
געלט ,און אזוי געראטעעועט א גאנצע משפחה צווינגען קיין צדקת אויף קייןי שום מענטש.
פון ח"ו אונטערגיין ,און ער האט מקיים געווען
דעם מצווה פון צדקה מיטן אמת'ן וועג פון "מתן אבער דער מאן דער סוחר האט דעם צדיק
בסתר" ,און קיינער האט עס נישט געוואוסט ביז גלייך צוריק גערופן מיט גרויס שרעק און געזאגט,
זיין לעצטן טאג. "קערט זיך אום ,מיין הער ,איך בין א איד מיט א
••• פרייליך הארץ ,און איך וויל געבן פאר דער צדקה-
אין ספר תולדות מנחם ווערט דערציילט ,אז די קאסע!" ,און ער האט געגעבן א גאר גרויסע נדבה
רעבעצין פונעם צדיק רבי נחומקע מהורודנא זי"ע, פארן גאון רבי נחום.
האט אמאל געבעטן איר הייליגען מאן ,אז ער זאל
זוכן א רבנות פאסטן ,ווייל ער איז דאך אזוי גרויס דער צדיק האט געפרעגט פונעם סוחר" ,וואס
אין תורה ,און אפשר וועלן זיי אזוי קענען לעבן מיט איז היינט אנדערש פון אלע טעג?" ,האט דער סוחר
א גרינגערע פרנסה. דערציילט פארן גאון די גאנצע מעשה מיטן נס
וואס ער האט געהאט ,האט דער צדיק ר' נחומקע
אבער דער צדיק רבי נחומקע זי"ע האט איר געזאגט" ,זכות אבות האט דיך באשיצט ,און דו
געענטפערט מיט זיין גרויסע עניוות ,אין הורודנא ביסט ניצול געווארן דורך א נס ,ווייל איך האב
האט מען זיך שוין צוגעוואוינט צו מיר ,מען האלט געקענט דיין טאטן וואס האט כסדר געגעבן אסאך
אים פאר א תלמיד חכם ,כאטש ער האלט באמת צדקה ,און דער אייבערשטער היט אפ דאס גוטס
נישט אזוי וועגן זיך ,אבער ווען ער וועט קומען אין פאר זיינע קינדער ,דעריבער ,מיין זון ,היט דיך ,און
א נייע שטאט אלס רב ,וועט מען אים פרעגן שאלות פארמאך נישט דיינע אויגן פון צדקה ,ווייל "וצדקה
און וועלן הערן זיין תורה ,און דאן וועט מען זען ,אז תציל ממות".
ער איז באמת נישט פאסיג פאר דעם תפקיד. •••
אין ספר תולדות מנחם ווערט דערציילט ,אז
און דער צדיק האט אויסגעפירט און דער צדיק רבי נחום מהורודנא זי"ע האט זיינע
צוגעגעבן ,אז אזוי קען ער נאך פארלירן אפילו די געוואלדיגע צדקות גאר שטארק פארבארגן ,און
פאסטן פון זיין שמש אין שטאט הורודנא וואס ער קיינער האט נישט געוואוסט דערפון ביז זיין
האט יעצט ,פארשטייט זיך ,אז נאכדעם האט זי לעצטן טאג ,עס זענען געווען משפחות וואס זענען
נישט מער געבעטן איר מאן צו נעמען א רבנות ,און פאר נישט לאנג געווען רייך ,און צוליב
די נאנט צום צדיק האבן געזאגט ,אז דאס זענען פארשידענע סיבות אראפגעפאלן.
נישט געווען בלויז ווערטער וואס ער האט געזאגט
כדי זיך צו פטר'ן ון דארפן נעמען א רבנות ,נאר דער ווען דער צדיק האט זיך דערוואוסט פון דעם,
צדיק רבי נחומקע זי"ע האט אין זיין הארץ טאקע איז ער געקומען צו זיי אין שטוב פארשטעלט ,ווי
געהאלטן אזוי וועגן זיך ,און האט באמת מורא א פשוטער דורך גייער ,און גערעדט צו די משפחות
געהאט אז מענטשן געבן אים א כבוד וואס קומט און זיי מחזק געווען ,און דערנאך האט דער צדיק
אים נישט. זיי געזאגט ,אז ער האט ביי זיך א שיינע סומע געלט,
••• און ער ווייסט נישט וואו עס איבערצולאזן אויף
אין ספר תולדות מנחם ווערט דערציילט ,אז א אפאר חדשים אין א באגלייבט ארט ,ווייל ער וועט
משפחה אין א שטעטל נעבן הורודנא האט נישט עס דארפן פאר א וויכטיגע זאך ,און דער צדיק האט
15
ווען דער שמועס איז פארטיג געווארן ,האט געהאט קיין קינדער מער ווי צען יאר נאך דער
ער געפרעגט דעם צדיק רבי נחומקע ,וואס איז דא חתונה ,און דער מאן האט געוואלט געבן א גט ,און
געווען אנדערש ,האט דער צדיק רבי נחומקע זי"ע צווישן די פארפאלק איז געווארן א שווערע מצב,
אים דערציילט ,אז דער מענטש מיט וועמען ער און דער טאטע פון דער פרוי איז געקומען צום
האט גערעדט איז געווען זייער פארביטערט און צדיק רבי נחומקע זי"ע ,און האט אים געבעטן א
צעבראכן ,און באמת האט אים זייער געצויגען צו ברכה פאר זיין טאכטער.
גיין זאמלען געלט פאר ארימע לייט ,און עס האט
אים טאקע געצויגן צו זיין ארבעט. דער צדיק רבי נחומקע האט זיך נאכגעפרעגט
וועגן די פארפאלק ,און ווען ער האט געהערט אז
ער האט אבער געזען ,אז דער מענטש דארף זיי זענען ראוי דערצו ,האט ער געבענטשט די פרוי
יעצט האבן איינעם וואס זאל רעדן צו אים מיט א אז זי זאל האבן א זון ,און עס ווערט דערציילט ,אז
גוטן פנים ,און אים בארואיגן און אים געבן נאך א יאר האט זי געהאט א בן זכר ,און רבי
האפענונג ,דערפאר האט ער גערעדט מיט אים נחומקע זי"ע האט געהייסן רופן דעם קינד "שלום",
וועגן זאכן וואס האבן אים אינטערעסירט ,און האט אלס א זכר פאר דעם שלום וואס איז צוריקגעקומען
אים אויסגעהערט ,און דער צדיק רבי נחומקע אין דער משפחה.
האט געזאגט" ,אז אזוי האט ער אים מחזק געווען
און צוריקגעברענגט אביסל מנוחת הנפש ,און אויך דרייצן יאר שפעטער ,איז דער צדיק רבי
דאס איז א גרויסע גמילות חסד ,וואס מען קען טון נחומקע זי"ע געזעסן און ווי זיין שטייגער
מיטן אייגענעם גוף". געלערנט מיט ארימע בחורים אין גרויסן בית
••• המדרש ,צוויי מענטשן זענען אריינגעקומען אין
אין ספר תולדות מנחם ווערט געברענגט ,אז א ביהמ"ד ,און האבן געווארט ביז ער האט
גרויסער סוחר האט זיך איינמאל באקלאגט פאר פארענדיגט דעם שיעור ,און דערנאך האבן זיי אים
צדיק רבי נחומקע מהורודנא זי"ע ,אז ער האט אין דערציילט ,אז דער קינד איז יעצט געווארן בר
איין חודש געגעבן א גרויסן סכום צדקה ,און עס איז מצוה ,און זיי ווילן אים געבן א מתנה א שיינעם
אים שווער אויסצוהאלטן ,און ער טראכט זיך אזוי סכום געלט.
איבער פון וואו וועט ער נעמען אלס וואס ער דארף
פאר זיינע צרכים ,האט אים דער צדיק רבי נחומקע דער צדיק רבי נחומקע זי"ע האט געענטפערט
זי"ע געזאגט" ,השי"ת וועט אייך דערפילן די מיט זיין גרויס עניוות" ,אז די הודאה קומט פארן
חסרון". גרויסן הייליגע באשעפער ,און בכלל נישט פאר
נאך עטליכע וואכן האט דער סוחר געטראפן אים ,און ער וויל בשום אופן נישט נעמען קיין געלט
דעם צדיק רבי נחומקע אין גאס ,און געזאגט ,אז פאר זיך אלס הכרת הטוב" ,אבער אויב זיי ווילן
זייט ער האט באקומען די ברכה האט ער נישט געבן געלט ,זאלן זיי געבן צדקה פאר די ארימע
געזען מער פארדינסט אין זיין געשעפט ווי פריער, בחורים וואס לערנען תורה ,פארשטייט זיך אז דער
האט דער צדיק רבי נחומקע זי"ע אים טאטע האט אהינגעגעבען א שיינעם סכום פארן
געענטפערט" ,א מענטש קען נישט אייביג זען די גאון'ס צדקה קאסע ,און דער צדיק האט
באהאלטענע דרכים און השגחה פונעם גרויסען געבענטשט דעם בר מצוה בחור ,און די משפחה
באשעפער" ,און דערנאך האט רבי נחומקע אים איז אוועקגעגאנגען מיט א פרייליכן הארץ.
געפרעגט "ווי אזוי זיין זון שפירט זיך". •••
אין ספר תולדות מנחם ווערט דערציילט ,אז א
דער סוחר איז שטארק פארוואונדערט באקאנטער האט איינמאל געזען דעם צדיק רבי
געווארן פון די שאלה ,ווייל ער האט בכלל נישט נחומקע מהורודנא זי"ע רעדן מיט א מענטש ארום
געוואוסט ,אז זיין זון איז אין יענער צייט געווען א האלבע שעה וועגן טאג־טעגליכע זאכן ,דער
שווער קראנק ,ביז צו א מצב אז די דאקטוירים מענטש האט זיך שטארק געוואונדערט ,ווייל דער
האבן זיך שוין מייאש געווען פון זיין לעבן ,און צדיק רבי נחומקע פלעגט נישט פארברענגען זיין
שפעטער האט השי"ת אים געשיקט א רפואה. צייט מיט אזעלכע שמועסן.
16
מענטש ,און אין דער זעלבער צייט אכטונג געגעבן נאך דער באגעגעניש האט דער סוחר געהערט
נישט צו נעמען קיין הנאה פון דער הלוואה. דעם צדיק רבי נחומקע זי"ע דרש'ענען ,און ער
••• האט געזאגט" ,צדקה תציל ממות" ,און האט
אין ספר תולדות מנחם ווערט געברענגט ,אז געברענגט די ווערטער פון חז"ל" ,אז דער
דער צדיק רבי נחומקע מהורודנא זי"ע האט באשעפער באצאלט די מצוה נישט בלויז מיט
געווענליך נישט געוואלט מען זאל מאכן א בילד פון געלט ,נאר קען ראטעווען דעם מענטש אדער זיינע
אים ,אסאך מענטשן האבן געבעטן צו האבן א בילד קינדער פון א שווערע צרה".
פונעם צדיק ,אבער ער האט זיך צוריקגעהאלטן
דערפון. ווערט דערציילט ,אז ווען דער קרעמער האט
זיך שפעטער דערוואוסט וואס האט פאסירט מיט
איינמאל איז א קינסטלער געקומען צום גאון זיין זון ,האט ער פארשטאנען ,אז מען קען נישט
רבי יהודה לייב לעווענזאהן ,דער ראש המו"צים מעסטן די ברכה בלויז לויטן פדיון אין געשעפט,
אין הורודנא ,און דער קינסטלער האט אים און ער האט ווייטער געגעבן צדקה ,און האט נישט
דערציילט ,אז די מצב הפרנסה ביי אים אין שטוב פארקלענערט זיין נדבות.
איז זייער שווער ,און ער האט נישט מיט וואס •••
אויסצוהאלטן זיין משפחה ,און ער האט געבעטן אין ספר תולדות מנחם ווערט געברענגט א
דעם רב צו רעדן צום צדיק רבי נחומקע זי"ע ,אז מעשה ,וואס ברענגט שטארק ארויס די
ער זאל אים לאזן מאכן א בילד פון אים ,ווייל ער געוואלדיגע זהירות פונעם צדיק רבי נחום
האפט אז מענטשן וועלן קויפן די בילד ,און ער וועט מהורודנא זי"ע ,ווערט דערציילט ,אז א מענטש
דערפון קענען האבן פרנסה. איז געקומען צום צדיק רבי נחומקע מהורודנא
זי"ע בעטן א הלוואה ,און ער האט מיטגעברענגט א
דער גאון ,רבי יהודה לייב האט גערעדט צום טייערן ספר ,וואס ער האט געוואלט איבערלאזן
גאון רבי נחומקע ,און האט אים פארגעלייגט ,אז אלס משכון ביז ער וועט באצאלן דאס געלט.
דורך דעם בילד וועט דער איד האבן פרנסה ,און
דער צדיק האט מסכים געווען צו טון א חסד מיט דער צדיק רבי נחומקע זי"ע האט אים געגעבן
דעם איד און אים ארויסהעלפן דורך אים לאזן די הלוואה בחפץ לב ,אבער דעם ספר האט ער
מאכן א בילד פון זיך ,דער גאון האט אים נישט געוואלט נעמען ,ווען די תלמידים האבן אים
אריינגערופן צו זיך אין שטוב ,און בשעת מען האט געפרעגט פארוואס ער וויל נישט אננעמען אזא
געשמועסט האט דער קינסטלער געמאכט דעם טייערן ספר אלס משכון ,האט ער זיי מסביר
בילד. געווען ,אז ווען דער ספר וועט ליגן ביי אים ,וועט
עס אים זיין שווער זיך אפצוהאלטן פון לערנען
ווען דער קינסטלער האט אים געוויזן די דערין ,ווייל עס איז א טייערער ספר ,און עס וועט
פארטיגע ארבעט ,האט רבי נחומקע זי"ע געזאגט אים זייער ציען דאס הארץ צו לערנען אינעם ספר,
מיט זיין עניוות" ,עס איז א שאד פאר זיין ארבעט, און דורך דעם לערנען קענען די בלעטער זיך
ווער וועט דען געבן געלט פאר א בילד פון אזא אביסל אפנוצן ,און ווען ער האלט דעם ספר צוליב
מענטש ווי איך" ,דער קינסטלער האט אבער גוט דער הלוואה ,קען דערפון ארויסקומען א חשש
געוואוסט וואס דאס בילד באדייט פאר די אידן רבית.
וואס האבן געקענט דעם צדיק ,און ער האט זיך
זייער געפרייט ,און האט אים געדאנקט פארן חסד, האט דער גאון געזאגט פאר די תלמידים ,אז
אזוי איז טאקע געווען ,מענטשן האבן געקויפט די אויב ער וועט דארפן דעם ספר ,וועט ער דאס בעטן
בילד ,און דער קינסטלער האט דערפון פארדינט א פין דעם איד אויף בארג ,באזונדער פון דער
סכום געלט וואס האט אים ארויסגעהאלפן פון זיין הלוואה ,און דאן וועט ער אויך אויסרעדן מיטן בעל
דחקות. הספר ,אז ער איז מסכים צו דעם וואס די בלעטער
קענען זיך אביסל אפנוצן דורכן לערנען ,אזוי האט
דער צדיק רבי נחומקע זי"ע געהאלפן דעם
17
שלום מבעלזא זי"ע ,און דארט האט ער געלערנט
יארצייט ט' מרחשון
פאר קרוב צו 25יאר.
הרה"ק רבי שמואל ב"ר אלעזר ניסן זי"ע,
דערנאך איז ער געווארן א תלמיד מובהק
)טייטלבוים( אב"ד גארליץ
פונעם הייליגען דברי חיים מצאנז זי"ע און דארט
איז ער געווען פאר קרוב צו 20יאר.
ער איז געבוירן אין שטאט דראהביטש ,בשנת
ער האט חתונה געהאט מיט הרבנית הצדקת מרת תקע"ט.
רייצא רעכיל ע"ה,
בת הרה"ק רבי מנחם מענדל הורוויץ מסקאהל צו זיין טאטן הרה"ק רבי אלעזר ניסן טייטלבוים
זי"ע, מדרוהוביטש זי"ע,
בן הרה"ק רבי ישראל יעקב יוקל מבאלחוב זי"ע, בן הרה"ק רבי משה טייטלבוים בעל ישמח משה
בן הרה"ק רבי מנחם מענדל מלינסק זי"ע) ,אביו של מאוהעל זי"ע,
הרה"ק בעל זרע קודש מרופשיץ זי"ע(. בן הרה"ק רבי צבי הירש מזבארוב זי"ע,
בן הרה"ק רבי יצחק מסטאניסלאוו זי"ע,
נאך די חתונה איז דער צדיק געזעצן על בן החסיד הנורא אור ישראל רבי אהרן זעליג
שולחן חמיו ,און ער האט דארט עוסק געווען מסטאניסלאוו זי"ע,
בתורה ועבודת השם מיט א געוואלדיגע התמדה, מגזע הגה"ק המהר"ם מלובלין זי"ע.
ער איז שוין דאן מפורסם געווארן אלס א גדול
בתורה און א איש קדוש וטהור מאוד ,גרויסע און צו זיין מאמע הרבנית הצדקת מרת רויזא
גאונים וצדיקים בדורו זענען שוין דאן געווען דבוק בלימא ע"ה,
אין דעם צדיק ,ער האט שוין דאן משפיע געווען בת הגה"ק רבי אהרן אב"ד חאדאראוו זי"ע )מגדולי
תורה און קדושה פאר אידן. תלמידי רבי אלימלך מליזענסק זי"ע(,
חתן פרנס וראש הקהל דק"ק דראהביטש הרה"צ
בשנת תרט"ז ווען זיין גרויסע ברודער דער רבי נחום זי"ע,
הייליגער ייטב לב מסיגוט זי"ע איז געווארן רב אין נכד הרה"ק רבי יקותיאל זלמן אבדק"ק הראשון
שטאט דרוהביטש ,אויפן פלאץ פון זייער הייליגען מדרוהוביטש זי"ע.
טאטן הרה"ק רבי אלעזר ניסן זי"ע ,האט מען אויף
גענומען דעם צדיק רבי שמואל זי"ע אלס רב אין ער איז געווען מפורסם אלס א גאון וגדול
שטאט גארליץ ,און דארט איז ער געבליבן ביז צו בתורה ,און א צדיק וחסיד מפורסם ,ער איז געווען
זיין פטירה. א איש קדוש מאוד און א עובד השם בהתלהבות
דקדושה ,דער צדיק האט זיך זיין גאנץ לעבן
ער איז געווען מפורסם אלס א איש קדוש פראבירט צו באהאלטן און געפירט זיין התנהגות
וטהור מאוד ,זיין עבודה איז געווען בקדושה מיט א געוואלדיגע הסתר ,ער האט זיך מסתופף
ובטהרה און א געוואלדיגע התלהבות דקדושה, געווען בצלו פון די צדיקי הדור און געהאט א
הונדערטער אידן זענען געקומען זיך מסתופף זיין געוואלדיגע אהבה און קשר מיט די צדיקי הדור,
בצלו און אויך צו באקומען א ברכה פון דעם צדיק ער איז געווען מפורסם אלס א גרויסע פועל
וקדוש ,ער איז געווען באקאנט אלס א גרויסע ישועות בקרב הארץ.
פועל ישועות בקרב הארץ.
גאנץ אנפאנג נאך זייענדיג יונג האט ער גאר
ווי באקאנט איז דער צדיק געווען גאר אסאך תורה געלערנט פון זיין גרויסן זיידן דער
שטארק מקושר צום הייליגען זיידן דער ישמח הייליגער ישמח משה מאוהעל זי"ע וואס האט דעם
משה מאוהעל זי"ע ,און איין שבת קודש ווען ער אייניקל גאר שטארק מחבב געווען ,און האט אסאך
איז געווען ביים זיידן מיט נאך אייניקלעך און נאך תורה איבער געגעבן פארן אייניקל ,שפעטער איז
געהויבענע תלמידים פונעם זיידן ,און די צדיקים ער געווארן א תלמיד מובהק פונעם הייליגען שר
18
הגה"צ מטעמעשוואר זי"ע האט דערציילט, זענען געזעצן ביים טיש ,און געווארט אז דער
וואס ער האט געהערט פון הגה"צ רבי חנני' יו"ט זיידע דער הייליגער ישמח משה זי"ע זאל אריין
ליפא טייטלבוים אב"ד נירבאטור זי"ע ,אז זיין קומען צום שולחן הטהור.
זיידע הגה"ק רבי שמואל טייטלבוים מגארליץ
זי"ע ,איז אמאל געפארן קיין בעלזא צום הייליגען אזוי זיצענדיג ביים טיש האבן די אייניקלעך
שר שלום זי"ע ,און ער האט מיט גענומען זיין זון גערעדט צווישן זיך ,און בתוך הדברים איז אריין
הגה"צ רבי יוקל מוואלאווא זי"ע ,וועלכער איז נאך געקומען דעם מנהג ,אז דער זיידע פירט זיך נישט
דעמאלט געווען א קינד. צו האבן די י"ב חלות ביים טיש אזוי ווי אנדערע
צדיקים פירן זיך לויטן מנהג האריז"ל.
ווען זיי זענען געווען דארט בהיכל קדשו ,איז
דער גבאי פונעם בעלזער רב אריין געקומען ,און פלוצלונג איז דער זיידע דער הייליגער ישמח
געזאגט ,אז א געוויסער חולה רח"ל הזקוק לרחמי משה זי"ע אריין געקומען צום טיש ,און זיך
שמים ,שטייט אינדרויסן און וויל אריינקומען זיך געזעצט אויף זיין פלאץ ,און איז אריין אין א
מזכיר זיין ,און דער גבאי האט געוואלט וויסן צי ער געוואלדיגע דביקות ,און דאן האט זיך דער זיידע
איז ערלויבט אריינצולאזן דעם חולה ,האט דער אויס געדרייט צו דעם אייניקל רבי שמואל
בעלזער רב געענטפערט ,יא ,זאל ער אריינקומען. מגארליץ זי"ע און זאגט אים.
דער חולה וואס איז אריין געקומען האט
געליטן פון א פארקילעכץ דורך א צוג ,וואס איר זאלט ענק נישט וואונדערן פארוואס איך
דורכדעם איז אים זיין פנים פארדרייט געווארן האב נישט די י"ב חלות ביים טיש אזוי ווי די
ל"ע ,ווען דער הייליגער בעלזער רב זי"ע האט אים אנדערע צדיקי הדור ,ווייל מען האט מיר נישט
דערזען ,איז ער אויף געשטאנען פון זיין שטול ,און מגלה געווען פון הימל אז איך זאל נעמען די י"ב
צו געגאנגען צום חולה ,און ער האט יענעם אן חלות ,און עפעס וואס מען איז מיר נישט מגלה פון
געכאפט מיט זיינע הייליגע הענט ביים קאפ ,און ער הימל טו איך נישט.
האט דעם פנים צוריק געשטעלט צום ריכטיגן
פלאץ ,און יענער איז תיכף געווארן געזונט כאחד דער צדיק רבי שמואל מגארליץ זי"ע האט
האדם. דערציילט ,אז אין דער סוכה איז דער זיידע דער
הייליגער ישמח משה זי"ע געזעסן אין א
ווען דער הייליגער גארליצער רב האט דאס וואונדערליכע דביקות ,עטליכע מאל איז געשען,
צוגעזען ,האט ער פון גרויס התרגשות אויס אז גלייך נאך נטילת ידים און המוציא האט ער זיך
געבראכן מיט א געוויין ,און ווען דאס קינד יוקל פארטראכט ,און אריין אין א גרויסע דביקות פאר
האט געזען זיין פאטער וויינען ,האט ער אויך א לאנגע צייט ,און נאכדעם געעפנט די אויגן און
אנגעהויבן צו וויינען ,ווען דער הייליגער בעלזער געבעטן מ'זאל ברענגען מים אחרונים און א כוס
רב זי"ע האט געזען ווי ער וויינט פון התרגשות, צום בענטשן.
האט אים דער בעלזער רב געפרעגט" ,פארוואס
וויינסטו ,ווען א איד פירט זיך אזוי ווי עס דארף צו ווען מ'האט אים געזאגט" ,מיר האבן דאך נאך
זיין ,איז וואס ער זאגט איז געזאגט ,און וואס ער טוט גארנישט געגעסן" ,האט ער געזאגט" ,אויב אזוי,
איז געטוען". זאל מען ברענגען עסן" ,א אנדערע מאל האט
פאסירט פארקערט ,נאכ'ן עסן ,פאר'ן בענטשן ,איז
אין ספר שיח זקנים ווערט געברענגט די ער געזעסן שטיל בערך א שעה אין דביקות ,און
מעשה ,איינמאל איז דער הייליגער צדיק רבי נאכדעם געפרעגט "פארוואס ברענגט מען נישט
שמואל מגארליץ זי"ע געווען צוזאמען מיט זיין דאס עסן" ,ווען די מסובין האבן געענטפערט" ,מיר
הייליגע ברודער דער ייטב לב מסיגוט זי"ע ביי האבן דאך שוין געגעסן און זענען זאט" ,האט ער
זייער רבין דער הייליגער שר שלום מבעלזא זי"ע, געזאגט" ,אויב אזוי ,זאל מען ברענגען א כוס צום
בשעת זיי זענען געווען ביים רבין אין שטוב ,האט בענטשן".
19
מען אריין געברענגט א חולה וואס האט ליידער
נישט געקענט גיין אויף די פיס ,דער הייליגער
צדיק מבעלזא האט ארויף געלייגט זיינע הייליגע
הענט אויף דעם איד ,לפלא האט זיך דער איד אויפן
פלאץ אויף געשטעלט ,און אנגעהויבן גיין אויף די
אייגענע פיס כאחד אדם.
ער האט איבער געלאזט זיינע הייליגע קינדער.
הרה"ק רבי ישראל יעקב יוקל בעל היטב איטיב
מוואלאווא זי"ע ,חתן דודו הרה"ק בעל ייטב לב
מסיגוט זי"ע,
הרה"ק רבי ארי' לייבוש אב"ד אוהעל זי"ע ,חתן
הרה"ק רבי אלחנן חיים הכהן פרייז מאוהעל זי"ע,
הרה"ק רבי יוסף אב"ד ניעפולומיץ זי"ע ,חתן הגה"ק
רבי יחזקאל שרגא פרענקל תאומים מקלאסנא
זי"ע,
הרה"ק רבי נפתלי אב"ד גארליץ זי"ע ,חתן דודו
הרה"ק רבי משה יוסף טייטלבוים מאוהעל זי"ע,
הרה"ק רבי אהרן מגארליץ זי"ע.
סוף ימיו איז דער צדיק זייער נישט געזונט
געווארן ,האט מען אים געטראגן פאר צרכי רפואה
קיין קראקא ,אבער ליידער אויפן וועג פאר צרכי
רפואה אין שטאט קראקא ,איז דער צדיק וקדוש
ליידער נסתלק געווארן.
נסתלק לגנזי מרומים ט' מרחשון בשנת
תרמ"ט ,ומנוחתו כבוד איז אינעם ביה"ח החדש אין
שטאט קראקא ,סמוך ונראה צום ציון פונעם גאון
וקדוש רבי שמעון סופר בעל המכתב סופר זי"ע.
זכותו הגדול יגן עלינו
ועל כל ישראל אמן.
20
ווען ער איז אריין געקומען ,האט זיך דער
יארצייט י' מרחשון
צדיק גאר שטארק געפרייט צום חסיד ,און אים
מקבל געווען מיט א גרויסע שמחה ,דאן האט דער הרה"ק רבי מאיר מארים ב"ר משה זי"ע) ,שאפוט(
צדיק געפרעגט אויב ער האט מיט זיך געלט ,דער בעל ניר ולולאות ,אב"ד קאברין
חסיד האט גלייך אהין געגעבן א שיינעם סכום פאר
זיין רבין. ער איז געבוירן אין שטאט ניי מוש ,וואס איז נאנט
צום שטאט ברנוביץ ,בשנת תק"פ.
אבער דער צדיק האט געבעטן נאך ,ביז דער
צדיק האט געבעטן פון ר' משה דאס גאנצע בייטל אלס דער בן זקונים צו זיין טאטן הגה"ק רבי משה
וואס ער האט געהאט מיט זיך ,וואס האט באטראפן שאפוט זי"ע,
א גאר גרויסע סכום ,וואס ער האט מיט גענומען צו הנקרא ר' משה פסטירינר ,וואס לויט ווי עס איז
מאכן גרויסע געשעפטן ,זאגענדיג דערביי ,די באקאנט האט ער דעם נאמען באקומען,
ארימעלייט אין ארץ ישראל זענען הונגעריג. וואוינענדיג אין שטאט פסטריניץ ,און איז געווען
פון די געהויבענע חסידים פון הרה"ק רבי מרדכי
ר' משה זייענדיג א פייערדיגע חסיד פונעם מלעכאוויטש זי"ע,
רבין ,האט בכלל נישט געטראכט קיין רגע ,נאר ער בן הגה"ק רבי דוב פסטירינר זי"ע,
האט גלייך געגעבן דאס גאנצע געלט מיט א שמחה ער איז געווען פון די דיינים אינעם בי"ד פון הגה"ק
פאר זיין הייליגען רבין ,און ער איז געבליבן ממש רבי יחיאל ממוש זי"ע ,וואס מען האט געזאגט אויף
אן קיין פרוטה ביי זיך ,אז ער האט געברויכט בארגן דעם צדיק ר' יחיאל ,אז ער איז געווען א בעל רוח
אפאר גראשן צו קענען אהיים פארן. הקודש און עוסק געווען צו זעצן א בי"ד פאר דיני
נפשות פון נשמות בעולם העליון.
אבער מיט דעם זכי' וואס ער האט געהאט
מחי' צו זיין דעם צדיק רבי מרדכי'לע מלעכאוויטש און צו זיין מאמע הצדקת מרת חנה ע"ה,
זי"ע ,האט ער זוכה געווען צו באקומען א ברכה פון די צאצאי פון הגה"ק מהר"ם מפדובה זי"ע.
פונעם צדיק ,פון וואס עס איז אים געבוירן געווארן
ער איז געווען א גאון בתורה און א צדיק וחסיד
נישט לאנג נאכדעם זיין בן זקונים דער גרויסער
ועניו המובהק והמפורסם ,ער איז געווען מפורסם
גאון וצדיק רבי מאיר מארים זי"ע ,וואס האט מיט
אלס א בעל זכרון נפלא ,ער איז געווען א גאון
זיין תורה און קדושה באלאכטען די אויגן פון
הגאונים און א צדיק וקדוש ,א ירא שמים נפלא
אידישע קינדער פאר יארן נאכדעם.
ומדקדק במצוות ,בעל מידות נעלות ובעל מעשים
טובים ,ער איז געווען בימיו איינע פון די יונגסטע
בשנת תקצ"ג גלייך נאך זיין בר מצוה האט ער
גאונים ,און זייענדיג נאר 15יאר אלט איז ער שוין
חתונה געהאט מיט הצדקת מרת ביילה ע"ה ,די
געווען רב אין שטאט מייצ'ט אין רוסלאנד ,גרויסע
טאכטער פון איינע פון די גרויסע נגידים פון
גאונים און צדיקים בדורו האבן גאר שטארק
שטאט מוש ,ליידער האט דער גאון מיט זיין
מעריץ געווען זיין גדלות בתורה און זיין
רעבעצין געווארט גאר אסאך יארן פאר קינדער,
געוואלדיגע חכמת התורה ,ער איז געווען מפורסם
און בשנת תר"י זענען זיי געהאלפן געווארן מיט א
אלס א בעל מכניס אורח און א בעל צדקה נפלא.
בן זכר.
עס ווערט געברעגנט ,אז דער טאטע האט
ער האט רוב פון זיין תורה געלערנט פון זיין געהאט א געשעפט ווי ער האט פארקויפט זאלץ,
הייליגען טאטן זי"ע ,אויך האט ער גאר אסאך און ער גאר שטארק מצליח געווען און געווארן א
עוסק געווען בתורה מיט זיין זיידע הגה"ק רבי דוב גרויסע עושר ,אויף די עלטערע יארן איז ער
זי"ע וואס האט גאר שטארק מחבב געווען דעם איינמאל געווען אויפן וועג צום מארק ,איז ער דאן
אייניקל זייענדיג א גאון וגדול בתורה ,און אויך אריבער געפארן דעם שטאט לעכאוויטש ,און ער
צוליב זיין גרויסע חריפות בתורה ,ער איז שוין דאן איז אריין צו זיין הייליגען רבין רבי מרדכי
געווען באקאנט מיט א געוואלדיגע זכרון. מלעכאוויטש זי"ע.
21
געפעלט ,אבער ווען ער איז געווארן רב אין שטאט אויך האט ער געהאט די זכי' צו לערנען גאר
מייצ'ט ,האט ער זיך מסתפק געווען מיט א אסאך פונעם רב פון שטאט מוש הגה"ק רבי יחיאל
קליינעם דירה ,אויך האט ער באשטימט א זי"ע ,וואס ווי באוויסט איז ער געווען א גרויסע
קליינעם געהאלט וואס ער וועט נעמען אלס שכר חסיד פון רבי מרדכי מלעכאוויטש זי"ע ,און נאכן
פון זיין רב. פטירה פון הייליגען לעכאוויטשער זי"ע ,זענען
אסאך פון די חסידים געקומען צום צדיק רבי
אבער פון די נגידים פון שטאט האט ער נישט יחיאל אלס זייער רבי ,ובתוכם הרה"ק רבי אהרן
גענומען קיין שום געלט ,כדי ווען עס קומט צו א מקארלין זי"ע ,הרה"ק רבי שלמה חיים מקוידנוב
דין תורה אדער סיי וואס ,זאל אים ח"ו נישט נוטה זי"ע און הרה"ק רבי משה מקוברין זי"ע.
זיין גארנישט צו פסק'נען דורך דעם וואס ער האט
גענומען פון איינעם געלט. ער איז געווען מקושר צו די רבני לעכאוויטש,
קאברין און דערנאך סלונים ,נאך פון אלס יונג קינד
שפעטער איז דער גאון געווען רב אין אפאר האט ער שוין זוכה געווען צו האבן א גרויסע
שטעט ובתוכם וישנבה ,יעקובשטאט ,שווינציאן, קירבות צום צדיק הרה"ק רבי נח מלעכאוויטש
און ווי דער גאון איז אנגעקומען ,האט מען אים גאר זי"ע וואס האט דעם קינד זייער ליב געהאט און
שטארק מעריץ געווען און מכבד געווען ,די אלע פארברענגט מיט אים אין סודות התורה.
שטעט האבן דעם גאון מכבד געווען מיט א
געוואלדיגע ליבשאפט ,ער איז געווען באקאנט נאכן פטירה פון רבי נח איז ער אריבער צו
אלס א געוואלדיגע צו געלאזענע מענטש וואס הרה"ק רבי משה מקוברין זי"ע און אויך ביי רבי
האט יעדן איד מכבד געווען און געהאט א אפען משה האט דער יונגער גאון זוכה געווען צו א
טיר פאר יעדן צובראכענע איד. געוואלדיגע קרבות.
ער האט גאר אסאך עוסק געווען אין צדקה בשנת תרי"ח ווען דער הייליגער קאברינער
וחסד ,ער האט גרויסע סכומים צוזאמען זי"ע איז נסתלק געווארן ,איז דאס רבנות אריבער
געשטעלט פאר ארימעלייט ,ער האט פון זיין אייגן צום גרויסן תלמיד הרה"ק רבי אברהם וינבערג בעל
געלט געגעבן אסאך צדקה ,ספעציעל האט ער יסוד העבודה מסלונים זי"ע ,דאן האט זיך דער
עוסק געווען אין מחזק זיין מיט גרויסע געלטער די גרויסער גאון מקשר געווען אינעם הייליגען יסוד
תושבי ארץ ישראל ,וואס האבן יענע צייט געלעבט העבודה זי"ע.
אין א שרעקליכע דחקות. בשנת תקצ"ה זייענדיג נאר 15יאר אלט ,איז
סוף ימיו איז ער געווארן רב אין שטאט ער שוין געווארן רב אין דעם שטאט מייצ'ט וואס
קאברין ,ווי ער איז שוין געבליבן ביז צו זיין פטירה, איז נאנט צום שטאט סלונים ,אין דעם שטאט האבן
רוב צדיקים און גאונים בדורו האבן דעם גאון זייער בעפאר דעם גאון געדינט אלס רב רבנים חשובים
מכבד געווען ,אפילו גאונים וואס האבן זיך און גאונים בתורה ,און דער גאון איז געווען דער
געציילט צווישן די מתנגדים צום דרך החסידות, ערשטער רב ווערנדיג אויף גענומען זייענדיג אזוי
האבן זיי אבער דעם גאון מכבד געווען אפילו ער יונג.
איז געווען פון די גרויסע חסידים. אפילו זייענדיג אזוי יונג און רוב אידן פון
שטאט זענען געווען עלטער פון אים ,אבער צוליב
הגה"ק רבי יהושע יצחק שפירא בעל עמק זיין גדלות און חריפות בתורה און זייענדיג א
יהושע הנקרא ר' אייזל חריף זי"ע ,וואס האט גרויסע פוסק בהלכה און זיינע געוואלדיגע מידות
געוואוינט אין שטאט סלונים ,און איז געווען פון די טובות און עניוות ,האבן די אידן גאר שטארק מכבד
גרויסע מתנגדים צום דרך החסידות ,און איז ארויס געווען דעם גאון און זיך אונטער געווארפן אונטער
גאר שארף קעגן די חסידים ,מיט דעם אלעם האט זיין הנהגה.
ער דעם גרויסן גאון רבי מאיר מארים זי"ע גאר
שטארק מכבד געווען ,ער האט אים געריפן נאך זיין אפילו קומענדיג פון זיין טאטן'ס שטוב ,וואס
גרויסע חיבור בלשון חיבה "התנא הירושלמי". איז געווען א עושר און עס האט אים גארנישט
22
דער דיין האט זיך מוראדיג גע'חידוש'ט אויפן אויך ווערט דערציילט ,אז ווען מען האט
רב ,פארוואס מען ברויך יעצט שפעט אינמיטן די געברענגט ר' מאיר מארים'ס חיבור פארן גאון
נאכט אריבער גיין צו דעם שטאט מעלדן דעם פסק וקדוש ר' אייזל חריף זי"ע ,האט ער אריינגעקוקט
הלכה ,ווען עס איז דאך שוין יעצט גאר שפעט און געזאגט" ,אזא ספר ווי ר' מאיר מארים'ס קען
ביינאכט ,עס קען דאך שוין ווארטן ביז אינדערפרי, איך אויך שרייבן" ,ווייל דער צדיק ר' אייזל האט
אבער דער רב האט זיך זייער איינגעבעטן ביים דיין אליין געשריבן דעם ספר "נועם ירושלמי" אויפן
און געזאגט ,אז עס גייט אים ממש אין לעבן אז ער ירושלמי" ,אבער צו זיין אזא צדיק ווי ער ,דאס איז
זאל דווקא יא פארן יעצט אינמיטן די נאכט ,און שוין העכער פון מיינע כוחות".
צוליב זיין מצב הבריאות קען ער נישט מאכן דעם
נסיעה יעצט. ער האט איבער געלאזט זיינע הייליגע חיבורים.
בלית ברירה איז דער דיין ארויס געפארן ספר לולאות ,על סוגיות תלמוד בבלי וירושלמי,
אינמיטן די נאכט צום שטוב פון דעם איד וואס ספר הניר ,פירוש על תלמוד ירושלמי.
האט געשיקט דעם שאלה ,צו איבער געבן די
ווערטער פונעם רב לגבי די פסק הלכה ,ווען זיי ער האט איבער געלאזט זיינע קינדער.
זענען אנגעקומען אין שטאט האבן זיי געזען אז
אין דעם שטוב איז נאך לעכטיג ,האבן זיי הגה"ק רבי אהרן יהושע מקוברין זי"ע,
פארשטאנען אז מען איז נאך דארט אויף. הגה"ק רבי בצלאל חיים מוויאזין זי"ע,
בתו הצדקת מרת שרה חאשע ע"ה ,אשת הגה"ק
ווען זיי האבן אנגעקלאפט אויפן טיר ,האט רבי יצחק מתתיהו סנדברג זי"ע ,נכד רבו הגה"ק
מען זיי אויף גענומען און געפרעגט פון ווי זיי בעל היסוד העבודה זי"ע.
קומען ,ווען די צוויי האבן איבער געגעבן די
ווערטער פונעם רב דעם הייליגען צדיק וקדוש רבי נסתלק לגנזי מרומים י' מרחשון בשנת תרל"ד,
מאיר מארים זי"ע ,האט דער איד זיך אנגעריפן ומנוחתו כבוד איז אין שטאט קאברין.
בזה"ל" ,שומר גוי אחד ,שומר ישראל ,אזא השגחה
עליונה וואס דער צדיק האט". זכותו הגדול יגן עלינו
דאן האט דער איד מסביר געווען פאר זיי דעם ועל כל ישראל אמן.
גרויסען וואונדער וואס דא איז פאר געקומען ,די
שטוב איז א גאסט הויז פון שטאט ,עס קומען
כסדר סיי אידן און אויך גוים דא איינשטיין ,מען מעשיות
סערווירט דא עסן און טרינקען פאר די געסט וואס
פון דעם מאך איך שיין פרנסה. איין נאכט גאר שפעט ביינאכט ,האט דער רב
דער הייליגער גאון רב מאיר מארים זי"ע געלאזט
אבער די נאכט זענען געקומען נאר גוים ,עס ריפן דעם דיין הגה"ק רבי יחזקאל זי"ע פון שטאט
האט זיך נישט באוויזן קיין איד די גאנצע נאכט, קאברין ,און זאגט פארן דיין ,אז ער האט
וואס דאס אליין איז א חידוש נפלא אז קיין איין איד ארויסגעגעבן א פסק הלכה להיתר אויף א שאלה
זאל נישט אריין קומען די גאנצע נאכט ,אבער די וואס מען האט צו אים געשיקט פון איינע פון די
גרעסטע חידוש איז ,אז דא זיצן שוין פאר שעות שטעט נישט ווייט פון קאברין.
צוויי גוים ,איך האב מיך נישט געקענט נעמען צו
זאגן פאר די צוויי אז איך וויל שוין פארמאכן. אבער יעצט ווען ער האט מעיין געווען אין די
הלכה ,האט ער זיך מיישב געווען ,אז עס איז נישט
אבער יעצט ווען איר זענט אנגעקומען, כשר ,בעט ער דעם דיין אז ער זאל נעמען דעם
פארשטיי איך שוין ,אז דער זכות פונעם צדיק האט שליח בית דין ,און אריבער פארן צו דעם שטאט,
מגין געווען ,אז קיין שום איד זאל ח"ו נישט נכשל און מעלדן פאר דעם איד אז ער ציט צוריק פון זיין
ווערן ,און אויך האט דאס גורם געווען אז די צוויי פסק הלכה.
23
זאל איר געבן א היתר צו חתונה האבן ,אבער דער גוים זאלן דא בלייבן אין גאסט הויז ,און אזוי האט
גאון האט איבער געטון דעם גאנצן עסק ,און בשום עטץ מיך נאך געטראפן צו איבער געבן די
אופן נישט געוואלט געבן קיין היתר. ווערטער פונעם רב ,דאן האט שוין דער דיין און
דער אנדערער שליח פארשטאנען פארוואס דער
די פרוי האט פראבירט זיך צו איינבעטן ביים רב האט זיך אזוי איינגעשפארט אז זיי זאלן דווקא
גאון אז ער זאל איר מתיר זיין ,אבער דער גאון האט יעצט אינמיטן נאכט אריבער פארן צו דעם שטאט.
זיך נישט געבראכן ,דאן האט די פרוי געזאגט ,אז זי •••
בלייבט אין שטוב פונעם גאון ביז ער געט איר א א פרוי וואס האט ליידער פארלוירען איר מאן
היתר צו חתונה האבן ,דער גאון וואס איז געווען א און געווארן אן אלמנה און נישט געהאט קיין
געוואלדיגע בעל מידות ,איז בכלל נישט ברוגז קינדער פונעם מאן ,דערפאר איז זי געפאלן אלס א
געווארן אויף די פרוי ,אדרבא ער האט איר מיט די יבמה צום ברודער פונעם מאן ,אבער דער ברודער
קינדער אריין גענומען צו זיך אין שטוב ,און נאך איז געווען דאן אין די מיליטער ,און עס איז
אפילו זיי אויס געהאלטן מיט עסן און א פלאץ צו געקומען שמועות אז ער איז ליידער אומגעקומען
שלאפן. אין די מלחמה.
די פרוי זעענדיג אז דער גאון ברעכט זיך נישט, איז דער פרוי געקומען צום גאון רבי מאיר
איז זי אוועק געגאנגען פון שטוב פונעם גאון, מארים זי"ע ,און געבעטן א היתר צו קענען חתונה
אבער אפאר חדשים שפעטער איז זי נאכאמאל האבן ,דער גרויסער גאון האט דורך געטון דעם
צוריק געקומען ,און אנגעהויבן זיך איינבעטן צום ענין ,און צום סוף ארויס געגעבן א היתר ,אז די פרוי
גאון פאר א היתר ,אבער דער גאון האט זיך קען חתונה האבן נאכאמאל ,אבער ער האט דעם
געהאלטן ביי זיינס און זיך נישט געבראכן ,און היתר קודם געשיקט צו די גדולי הדור ובתוכם
ווייטער זיך אפגעגעבן מיט די קינדער פון די פרוי הגה"ק רבי יצחק אלחנן מקובנה זי"ע ,און הגה"ק
די גאנצע צייט וואס זי איז דארט געווען. רבי צבי הירש אורנשטיין מלבוב זי"ע ,צו הערן דעם
חוות דעת אויפן פסק.
נאך א שטיק צייט איז מבורר געווארן ,אז דער
גאון איז געווען גערעכט ,און ער האט געהאט די צוויי גאונים מקובנה און מלבוב האבן נישט
סייעתא דשמיא פון הימל ,אז ער האט זיך נישט געוואלט מסכים זיין צום היתר ,און דער גאון רבי
געבראכן צו געבן קיין היתר ,ווייל מען האט טאקע מאיר האט זיך נישט געוואלט מחלק זיין אויף די
געטראפן דעם מאן אז ער לעבט ,דאן האט מען חוות דעת פון די צוויי גאונים ,און ער האט נישט
געזען די גדלות פונעם גאון ,אז מן השמים היט מען מתיר געווען די פרוי ,אבער געציילטע יארן
אז עס זאל ח"ו נישט ארויס קומען קיין מכשל פון שפעטער האט מען מברר געווען ,אז דער ברודער
אונטער זיינע הענט. איז טאקע נעבעך אומגעקומען און אלע גדולים
••• האבן דאן מתיר געווען די פרוי צו חתונה האבן.
א מעשה נורא ווערט דערציילט פונעם גאון
וקדוש רבי מאיר מארים זי"ע ,ווען דער גאון איז די גדולים האבן גאר שטארק מפליא געווען
געווען רב אין שטאט יעקובשטאט ,איז א איד פון דעם גרויסע גדלות פון דעם גאון רבי מאיר מארים
שטאט געקומען צום רב ,און זיך באקלאגט אויף א זי"ע ,אז ער האט טאקע גע'פסק'נט ריכטיג ,און זיין
גרויסע גניבה וואס איז פאר געקומען ביי אים אין גדלות במידות איז געווען נאך אסאך מער ,אז
שטוב ,און געזאגט פארן רב ,אז ער האט א חשד אפילו וויסענדיג אז ער האט ריכטיג גע'פסק'נט,
אויף א בחור פון שטאט וואס איז נישט געווען דער האט ער זיך אבער ארונטער געווארפן אונטער די
גרעסטער צדיק פון שטאט. אנדערע גדולי הדור.
•••
דער רב האט געלאזט ריפן דעם בחור צו א דין איין טאג איז צום שטוב פון דעם גרויסען גאון
תורה ,און נאכן דורך טון דעם גאנצן ענין ,האט דער רבי מאיר מארים זי"ע אנגעקומען א פרוי אן עגונה,
רב געבעטן פונעם בחור ,אז ער זאל געבן א שבועה, וואס האט געהאט עדות אז איר מאן איז גע'הרג'ט
אז ער האט נישט געמאכט דעם גניבה ,אבער די געווארן ,און זי האט געבעטן פונעם גאון ,אז ער
24
גאון ,דער גאון וגדול בתורה מיט זיין גרויס עניוות, מאמע פונעם בחור האט אנגעהויבן שרייען ,היתכן
האט זיך פון דעם בכלל נישט וויסענדיג געמאכט, מען איז חושד איר זון וואס איז א ערליכער בחור,
און אפילו נישט צוריק געענטפערט פאר דעם איד. אבער דער רב האט מסביר געווען ,אז ער האט
בודק געווען אלע צדדים ,און ער איז געקומען צום
אבער די חסידים פונעם רב האט דאס זייער פסק אז דער בחור ברויך געבן א שבועה.
געשטערט צו זעהן ווי מען פארשעמט אזוי זייער
גרויסע רב ,און איינע פון חסידים האבן געזאגט ,אז די פרוי האט נישט איינגעריעט ביז זי האט
די גמרא זאגט )יומא כ"ב( שכל ת"ח שאינו נוקם געזאגט ,אז זי שווערט אויפן לעבן פון איר זון ,אז
ונוטר כנחש ,אינו תלמיד חכם ,קומט דאך אויס אז ער איז נישט דער גנב ,און אויב עס שטעלט זיך
די רב ברויך זיך יא אן נעמען פאר זיין כבוד. ארויס אז ער איז יא דער גנב ,איז זי מסכים ,אז ער
זאל רח"ל נישט אויפשטיין דעם קומענדיגן טאג.
דער רב מיט זיין גרויס חכמה אין ענווה האט
געענטפערט פאר די חסידים ,טראכט ווי אזוי עס דער רב האט פראבירט א זי זאל צוריק ציען
וועט אויס זעהן ווען איך קום ארויף אויפן עולם פונעם שבועה ,אבער גארנישט האט נישט
האמת אחר מאה ועשרים ,און מען וועט מיך פרעגן, געהאלפן ,דאן האט זיך דער רב אנגעריפן ,עס איז
האסטו זיך נוקם ונוטר געווען אויף יענעם איד, באמת א שאד אז די מאמע האט דאס געטון ,אבער
וועל איך ענטפערן אז יא זיכער ,ווייל עס שטייט לאמיר ווארטן ביז מארגן ,און מען וועט זעהן וואס
דאך אז א תלמיד חכם דארף זיך אן נעמען אויף זיין די אמת איז.
כבוד ,און וועגן דעם האב איך מיך געמיזט נוקם
ונוטר זיין אויף דעם איד. אינמיטן די נאכט האט דער איד געהערט
שטארקע קלאפן אויף זיין טיר ,ווען ער האט
אבער דאן וועלן די מלאכי השרת אנהויבן אויפגעמאכט זיין טיר ,האט די מאמע אראפ
לאכן פון מיר און פרעגן ,די האלסט אז די בוסט א געלייגט א זאק מיט אלע חפצים וואס איז גע'גנב'ט
תלמיד חכם אז די האסט דיך נוקם געווען אויף דעם געווארן פון דעם שטוב פון דעם איד ,דאן האט די
איד ,און איך וועל זיין ללעג ולקלס אויבן בעולם מאמע דערציילט ,אז דער זון האט אינמיטן די
האמת פארן טראכטן אז איך בין א תלמיד חכם. נאכט זיך אנגעהויבען נישט גוט שפירן ,דאן האט
ער דערציילט פאר זיין מאמע ,אז ער איז דער גנב,
אבער אויב איך וועל מיך יעצט נישט און געוויזן פאר די מאמע ווי ער האט באהאלטן
וויסענדיג מאכן פון דעם איד ,און איך וועל אים אלעס.
נישט ענטפערן ,ווען איך וועל ארויף קומען אויפן
עולם האמת ,און מען וועט מיך פרעגן פארוואס אבער ליידער איז די שבועה פון די מאמע
איך האב מיך נישט נוקם געווען אין דעם איד ווען מקיים געווארן ,און ל"ע דער קינד איז נישט
ער האט מיך פארשעמט און איך בין דאך א תלמיד אויפגעשטאנען דעם קומענדיגן טאג ,און די גאנצע
חכם ,וועל איך קענען ענטפערן ,אז איך האב באמת שטאט האט גע'רעש'ט פונעם גדלות פונעם גאון
נישט געוויסט אז איך בין א תלמיד חכם. וצדיק ,און מען האט געזען ווי ער האט סייעתא
••• דשמיא ארויס צו ברענגען דעם ריכטיגן פסק
איין נאכט ביי חצות האט דער גרויסער גאון הלכה ,און וואס עס פאסירט ווען איינער שטעלט
וקדוש רבי מאיר מארים זי"ע געהערט א גרויסע זיך ח"ו קעגן דעם פסק הלכה פונעם רב.
רעש אויפן גאס ,און ער הערט ווי איינער ריפט אים •••
ביים נאמען און שרייט "מארים ווי בוסטו קום אין שטאט קאברין איז געווען א איד ,וואס איז
העלף מיר" ,דער גאון טראכט נישט צוויי ,און געווען א גרויסע מתנגד און נישט צו א קלוגע
לויפט ארויס אויפן גאס צו זען וואס עס גייט פאר, מענטש ,איין טאג האט ער דעם גאון וקדוש רבי
עס איז געווען טונקל אויפן גאס ,אבער דער גאון מאיר מארים זי"ע זייער פארשעמט ,ער האט
זעט אז פארענט שטייט א וואגן און עס האלט זיך געשריגן אויפן גאון מיט א שרעקליכע בזיון ,און
ביים איבער דרייען. זיך אויס געדריקט מיט שווערע לשונות אויפן
25
געווען זיין געוואלדיגע ענווה ,זיין דרך בקודש איז דער גאון איז גלייך צו געלאפן און אנגעהויבן
געווען ,צו פסק'נען שאלות נאר פונעם ספר ,און ער העלפן צוריק צו שטעלן דעם וואגן אז עס זאל זיך
פלעגט שטענדיג זאגן ,אז ער האט געהאט גרויס נישט איבער דרייען ,דער גאון האט ביטער שווער
כבוד פאר די רבנים פון קליינע שטעטלעך ,ווייל זיי געארבעט ,און נאך א שטיק צייט איז געלונגען צו
פסק'נען נישט פון קאפ ,נאר זיי קוקן קודם אריין צוריק שטעלן דעם פערד אין וואגן גלייך.
אינעם מקור פונעם דין ,און ערשט דערנאך פסק'נען
זיי. ווען אלעס איז שוין געווען מסודר ,האט דער
בעל עגלה באמערקט ווער עס העלפט אים מיט די
און דער גאון האט זייער מעורר געווען אויף די וואגן ,און ער האט כמעט גע'חלש'ט אז ער האט זיך
רבנים וואס פסק'נען פון קאפ ארויס ,ווייל אמאל דא באדינט מיטן גרויסן גאון רבי מאיר מארים ,ער
פארגעסן זיי א קלארן דין ,און ווען זיי זעען איז גלייך צו געלאפן צום גאון און געזאגט פארן
שפעטער אז זיי האבן א טעות געהאט ,זוכן זיי גאון מיט טרערן ,דער גאון זאל מיר מוחל זיין ,ווייל
היתרים צו שטארקן זייער פריערדיגן פסק ,וואס מיין משרת הייסט אויך "מארים" ,און איך האב אים
צום אנהייב וואלטן זיי קיינמאל נישט באמת געריפן אז ער זאל מיר העלפן צוריק צו
אראפגעגאנגען צו אזא דוחק. שטעלן דעם וואגן ,איך האב בכלל נישט געמיינט
צו ריפן דעם רב.
און אפילו דער גאון רבי מאיר איז געווען איינע
פון די גרעסטע פוסקים בדורו ,און גאונים בדורו דער רב מיט זיין גרויס עניוות האט גלייך
האבן מעיד געווען ,אז דער צדיק ווען ער האט בארואיגט דעם איד און געזאגט ,וואס איז דער
עפעס געלערנט ,האט ער דאס קיינמאל נישט חילוק וועם די האסט געריפן ,עס איז דאך דא א
פארגעסן ,אבער צוליב זיין זהירות אין א פסק מצוה פון עזוב תעזוב עמו ,און בכלל טון א טובה
הלכה ,האט דער גאון קיינמאל נישט גע'פסק'נט אן פאר א אנדערן איז דאך א גרויסע מצוה ,און דער רב
אריינקוקן. האט נאך באדאנקט דעם איד פארן אים מזכה זיין
••• מיט די מצוה.
עס ווערט דערציילט ,אז אין שטאט קאברין •••
איז געווען א גרויסער און חשוב'ער שוחט ,א חסיד, עס ווערט דערציילט ,אז איינמאל האט דער
און זיין איידעם איז געווען א שוחט אין א דארף, גאון רבי מאיר מארים זי"ע געשריבן תנאים ביים
איינמאל האט דער איידעם געברענגט א שאלה שידוך פון זיין זון ר' בצלאל חיים אין דער שטאט
אויף א לונג צום שווער ,און דער שווער האט זיך נעשכיז ,און דער מחותן איז געווען א קרוב פונעם
געוואונדערט פארוואס ער פרעגט א שאלה אויף צדיק הרה"ק רבי איציק'ל נעשכיזער זי"ע ,און דער
אזא פשוט'ע זאך ,און דער שווער האט געזאגט ,אז הייליגער נעשכיזער אליין האט פארגעליינט די
ער אליין פרעגט נישט אזעלכע שאלות ביים רב, תנאים.
ווייל פאר אים איז עס מיט א פשטות כשר.
ווען דער הייליגער נעשכיזער איז אנגעקומען
פונדעסטוועגן האט דער שווער געשיקט דעם צו די ווערטער" ,הרב הגאון הצדיק" ,האט ער
איידעם אים צום רב ,דער גאון רבי מאיר מארים געליינט "הרב הגאון" און זיך אפגעשטעלט,
זי"ע ,ר' מאיר האט זיך אריינגעטון אין דעם שאלה אנגעטון די ברילן ,אריינגעקוקט פאר רבי מאיר
און נאך א וויילע גע'פסק'נט אז עס איז טריפה ,דער מארים אין פנים ,און ערשט דאן געזאגט" ,הצדיק"
שווער איז שטארק דערשראקן געווארן ,ווייל און ווייטער געליינט די תנאים ,און עס ווערט
אפשר זענען שוין חלילה אדורך טריפות פון געברענגט אין ספר אור ישרים ,אז דער הייליגער
אונטער זיין האנט ,און איז אליין געגאנגען פרעגן נעשכיזער האט געקוקט עטליכע מינוט אין פנים
דעם רב פשט אין די פסק הלכה ,האט דער גאון רבי פון רבי מאיר ,און דאן האט דער הייליגער
מאיר געענטפערט" ,איר זאלט ווייטער מכשיר זיין נעשכיזער געזאגט" ,יא ,יא!" ,און ווייטער געליינט.
ווי אייער שטייגער ,נאר אויף דער בהמה האב איך •••
נישט געקענט ארויסברענגען פון מויל דאס ווארט זיין אייניקל שרייבט ,אז די אמת'ע גדלות
"כשר". פונעם גרויסן זיידן רבי מאיר מארים זי"ע איז
26
דערווייל האט דער רב רבי מאיר מארים לפלא ,נאך עטליכע טעג האט ער באגעגנט
איינגעלאדנט עטליכע רייכע בעלי בתים צו זיך אין דעם דארפסמאן ,און אים געפרעגט וואס איז
שטוב ,און ווען דער טאטע מיטן זון זענען געווען מיט דער בהמה ,האט יענער דערציילט ,אז
צוריקגעקומען ,האט ער זיך אויסגעדרייט צו די מען האט נאכדעם געפונען א נאגל אדער א נאדל,
נגידים און געזאגט" ,אויף אייך פאלט דער פסק! גיט אין די בהמה ,און ווען ער וואלט עס מכשיר געווען,
דעם זון געלט מיט א ברייטער האנט ,ער זאל קענען וואלט מען שוין געגעסן עטליכע פונט פלייש ביז
אויסהאלטן זיין טאטן ווי עס דארף צו זיין" ,און מען וואלט עס געפונען ,דאן האט דער חסיד
יעדער פון די גברים האט געגעבן א שיינעם סכום, געזען ,אז מען היט דעם גאון רבי מאיר מארים פון
און מ'האט געקויפט נאך א פעלץ ,און דער פסק איז הימל ,אז עס זאל נישט ארויסגיין קיין מכשול פון
ארויס לטובת ביידע ,אבער באמת האט דער גאון אונטער זיינע הענט.
געוואלט אויסלערנען פארן זון ,אז מען ברויך מכבד •••
זיין א טאטן מיט גרויס כבוד ווי עס פאסט זיך ווערט דערציילט ,אז אין שטאט קאברין איז
באמת. געווען אן ארעמע פאמיליע וואס האט געהאט נאר
••• איין פעלץ ,און צוליב דאס דחקות אין שטוב איז
עס ווערט דערציילט ,אז אין שטאט קאברין קיין הייצונג אין שטוב נישט געווען ,דער אלטער
האבן געוואוינט אסאך מתנגדים ,און איינער פון זיי טאטע האט געטענה'ט ,אז ער איז אלט און שוואך
איז אמאל אריינגעגאנגען צום רב דער צדיק רבי און זיצט אין דער קאלטער שטוב ,נויטיגט ער זיך
מאיר מארים זי"ע ערב יום כיפור ,צו זען ווי ער גאר שטארק אינעם פעלץ.
פירט זיך אויף אין אזא גרויסע טאג ,און ער האט
געטראפן דעם גרויסן גאון ווי ער איז פריילעך אזוי אבער דער זון ,וואס איז ארומגעגאנגען אויף
ווי שמחת תורה ,האט זיך דער מתנגד שטארק די מארקן און אין די וועלדער צו ברענגען פרנסה,
געוואונדערט ,ווייל ערב יום הדין דארף מען זיצן האט געטענה'ט אז ער דארף דעם פעלץ אסאך מער
מיט פחד. פאר די ווינטן און דעם שניי ,אזוי האבן זיי זיך
געקריגט ,ביז זיי זענען געקומען צום רב רבי מאיר
דער גאון רבי מאיר מארים האט פארשטאנען מארים זי"ע.
וואס יענער טראכט ,און אים געזאגט א משל ,א דער גאון וקדוש רבי מאיר מארים וואס איז
קעניג האט אויסגערופן א בשורה טובה אין לאנד, געווען שטארק באקאנט מיט זיין געוואלדיגע
אז אלע ארעסטאנטן ווערן באפרייט ,איז ווער חכמה און א געוואלידעג בעל צדקה ,האט געזאגט
פרייט זיך דאס מערסטע? ,אוודאי דער וואס האט פאר טאטן און זון" ,לויט אייערע טענות קען איך
די מערסטע געזינדיגט ,פירט דער גאון אויס מיט נישט פסק'נען ,אבער אויב איר וועט טענה'ן
זיין גרויס עניוות" ,אזוי אויך איך ,ווער עס האט פארקערט ,דער טאטע זאל זאגן אז דער זון גייט
געזינדיגט צום מלך מלכי המלכים ,און ער ווייסט אז ארום אינדרויסן און עס קומט אים דער פעלץ ,און
מארגן באקומט ער א באפרייאונג ,דארף זיך דאך דער זון זאל זאגן ,אז דער טאטע איז אלט און זיצט
פרייען מער פון אלעמען". אין דער קאלטער שטוב ,דאן וועל איך קענען
••• פסק'נען".
עס ווערט דערציילט ,אז דער שטייגער פונעם
גרויסן גאון רבי מאיר מארים זי"ע איז געווען ,צו זיי האבן געפאלגט וואס דער רבי מאיר האט
טראגן צוויי טליתים קטנים ,איינס אויפן לייב און געהייסן ,און האבן אנגעהויבן צו טענה'ן
איינס איבער די קליידער ,כדי יוצא צו זיין אלע פארקערט ,אבער דער רב איז נישט געווען
שיטות. צופרידן ,און ער האט זיי געזאגט" ,מ'זעט אז די
טענות קומען נאר פונעם מויל ,אבער נישט פונעם
איינמאל פארענדיג אויפן באן ,האט א איד הארץ" ,און אזוי האט ער גערעדט צו זייער הארץ
זייער אפגעלאכט פונעם גאון און געזאגט" ,קוקט ביז זיי האבן עס געזאגט מיט אן אמת ,און דאן האט
א איד מיט צוויי טלית קטנים ,"...אבער ווען די באן דער רב רבי מאיר מארים זיי געהייסן צוריק קומען
האט זיך אפגעשטעלט ,און דארט האבן מארגען.
27
טיר ,און ווער עס האט געעפנט די טיר איז ליידער אפגעווארט א גרויסער עולם ,צו מקבל פנים זיין
אנגעגריפן געווארן דורך די ווילדע וועלף. דעם גאון רבי מאיר ,האט דער איד געכאפט אז ער
האט דא באליידיגט א גרויסן מענטש.
ווערטד דערציילט ,אז אויך ביים שטוב פון רבי
מאיר מארים האבן זיי געקלאפט ,און ער האט דער איז איז דאן געפארן מאכן א געשעפט
געפרעגט "ווער איז דארט?" ,אבער קיין ענטפער מיט א איד וואס ביי אים איז דער גאון רבי מאיר
איז נישט געקומען ,די וועלף האבן נאכאמאל מארים איינגעשטאנען ,און דער איד האט זייער
געקלאפט ,און נאכאמאל האט דער גאון געפרעגט, מורא געהאט ,אז דער רב וועט אים קאליע מאכן
"ווער איז דארט" ,ביז ער האט אויסגעשריגן" ,אויב דאס געשעפט ,צוליב וואס ער האט אים אזוי
איר זאגט נישט ווער איר זענט ,עפן איך נישט די פארשעמט אויפן באן ,און ער האט זייער מורא
טיר אויף קיין שום אופן!". געהאט אז ער וועט דא דורך דעם פארלירען זיינע
געשעפטן.
און דער גאון רבי מאיר מארים האט טאקע
נישט געעפנט ,און איז דורך דעם ניצול געווארן, איז ער געקומען צום רב און מיט ביטערע
אינדערפרי אין שול ,ווען מען האט געהערט אז ער טרערן געבעטן מחילה ,און האט געזאגט פארן רב,
האט נישט געעפנט ,האבן אסאך געזאגט" ,שומר ד' אז ער האט נישט געוואוסט אז ער איז אזא
את כל אוהביו" ,און דער גאון האט שפעטער חשוב'ער מענטש ,האט דער גאון רבי מאיר מארים
געזאגט ,אז מ'קען זיך פון דעם לערנען ווי צו אים געפרעגט מיט אן אמת" ,און נישט קיין רב ,מעג
האנדלען ווען דער יצר הרע קלאפט אין דער טיר, מען יא טשעפען?" ,ווען יענער האט דערציילט
דארף מען געדענקען" ,מ'עפנט נישט פאר א פארן גאון ,אז ער ציטערט פאר זיין געשעפט ,האט
פרעמדן אין דער נאכט". דער גאון געזאגט פאר דעם איד" ,אדרבה ,יעצט
••• וועל איך דיר טון טובות וויפיל איך קען נאר ,כדי עס
אינעם קונטרס עלון נפלאות ווערט דערציילט, זאל נישט זיין קיין חשש פון "לא תטור" ,דאס איז
אז ווען דער גאון וקדוש רבי מאיר מארים זי"ע איז געווען די מורא'דיגע זהירות פונעם גאון און זיינע
געווארן רב אין שטאט מייצ'ט איז ער געווען נאר געוואלדיגע מידת טובות.
פופצן יאר אלט ,און דערפאר איז דער גאון געווען •••
איינער פון די יונגסטע רבנים אין שטאט וואס מען איינמאל אין א דרשה האט דער גאון רבי מאיר
האט אמאל געהערט ,די ערשטער שבת פון זיין מארים זי"ע זיך באקלאגט ,אז מען שאצט נישט
רבנות האט ער אויפגענומען דעם גאנצן קהל מיט גענוג אפ דא אין שטאט די מצוה פון "ביקור
א שיין פנים ,און געגעבן שלום יעדן איינעם חולים" ,ווייל פארוואס איז מען מכבד דעם מרא
באזונדער. דאתרא נאר מיט סנדקאות אדער מיט סידור
קידושין ,און קיינעם פאלט נישט איין מכבד צו זיין
א צייט שפעטער זענען מענטשן פון שטאט דעם מרא דאתרא מיט באדינען פארלאזטע
נאכאמאל געקומען צו אים ,און דער רב איז קראנקע איד ,ווייל דאס איז דאך א גרעסערער כבוד,
געזעסן און געלערנט ,און נישט אפילו געקוקט אזוי האט זיך דאך געפירט רבי עקיבא )נדרים מ,(.
אויף זיי ,האט זיך איינע פון די אידן פון שטאט וואס האט אליין אויסגעקערט און באשפריצט
אנגערופן" ,דאס איז דאך א בזיון! ביים צווייטן טאג פאר א קראנקן תלמיד.
פון זיין רבנות און ער קוקט נישט אן קיין איד פון •••
דער שטאט" ,האט זיי דער רב דער גאון רבי מאיר עס ווערט דערציילט א מעשה נורא ,נעבן
מארים זי"ע געענטפערט" ,ביים ערשטן טאג ,ווען שטאט קאברין איז געווען א וואלד פול מיט ווילדע
די גאנצע שטאט איז געקומען צו מיר ,האב איך שוין חיות ,און צווישן זיי אויך וועלף ,איין נאכט האבן
געדענקט יעדן איינעם לויט זיינע טריט ,און איך הונגעריגע וועלף זיך אריינגעכאפט אין שטאט ,און
ווייס שוין ווער עס קומט אריין ,איך דארף נישט ווען זיי האבן נישט געפונען קיינעם אין די גאסן,
ארויפקוקן". האבן זיי געקלאפט און געשטויסן אין די טירן פון
די הייזער ,אסאך מענטשן האבן בטעות געעפנט די
28
ביסל וואס ער האט פארדינט ,און עס ווערט
יארצייט י"א מרחשון
דערציילט ,אז ווען דער צדיק איז דאס ערשטע
מאל אנגעקומען צו זיין גרויסן רבין דער בעש"ט
הרה"ק רבי מנחם נחום ב"ר צבי זי"ע) ,טווערסקי(
הקדוש זי"ע ,האט דער צדיק אנגעהאט ממש נאר
בעל מאור עינים ,מטשערנאביל
דעם אויבערשטע מלביש פון גרויס ארעמקייט.
אבער דער בעש"ט הקדוש האט פראבירט ער איז געבוירן אין שטאט גארינסק ,בשנת ת"ץ.
אראפ צו שלעפן דעם מלביש ,ווען די רעבעצין
פונעם בעש"ט האט דאס געזעהן ,האט זי צו זיין טאטן הגה"ק רבי צבי זי"ע,
געפרעגט פון איר הייליג מאן ,וואס ער וויל פון דעם בן הגה"ק רבי נחום גאון זי"ע ,הנקרא רבי אדם בעל
ארימאן ,האט דער בעש"ט הקדוש זי"ע זיך שם.
אנגעריפן בזה"ל" ,א ארימאן איז ער ,א גנב איז ער,
ער וויל מיר צו גנב'נען דאס גאנצע גן עדן". עס ווערט דערציילט ,אז ווען די רוסישע
מלוכה האט באפוילן ,אז יעדער זאל צולייגן א
אבער ווי עס איז באוויסט ,האט דער הייליגער פאמיליע נאמען ,און מען איז געקומען צום צדיק
מאור עינים זי"ע פארן זון הרה"ק רבי מרדכי המגיד דער הייליגען מאור עינים זי"ע ,אז ער זאל
מטשרנוביל זי"ע געגעבן דרשה געשאנק ביי די אויסקלייבן א נאמען ,האט ער מכוון געווען זיין
חתונה ,אז דער זוהן זאל שוין יא לעבן א לעבן פון הארץ צו דער שטאט טבריה ,און געזאגט ,אז פון
עשירות ,וואס ווי באקאנט האט דער זוהן דער היינט אן וועט זיין פאמיליע נאמען זיין
הייליגער מגיד מטשערנאביל זי"ע געפירט א "טווערסקי" ,נאך דער הייליגער שטאט טבריה,
חסידות פון רייכקייט און מלכיות ,אבער וואו די תלמידים פונעם בעש"ט הקדוש זי"ע און
פארשטייט זיך אז דער זוהן דער מגיד פונעם הייליגען מעזריטשער מגיד זי"ע האבן זיך
מטשערנאביל זי"ע האט אויך נישט נהנה געווען באזעצט.
פון די וועלט אפילו לעבענדיג לפי ראות עיני פון
די חסידים אין עשירות. ער איז געווען א צדיק און א איש אלוקים
קדוש וטהור נורא מאוד ,ער איז געווען א גאון
זיין הייליגע טאטע זי"ע איז ליידער נסתלק וגדול בתורת הנגלה והנסתר ,ער האט זיין גאנץ
געווארן ווען ער איז נאך געווען גאר יונג ,דאן איז לעבן עוסק געווען אין סיגופים און תעניתים ,זייו
ער אויף געצויגען געווארן ביי זיין פעטער הרה"ק עבודת הקודש איז געווען מיט א געוואלדיגע
רבי נחום שוסטאק זי"ע ,ער איז געגאנגען לערנען התלהבות און דביקות בשם בקדושה ובטהרה ,ער
אין איינע פון די ישיבות אין ליטא ,און ער איז שוין איז גאר אסאך ארום געפארן פון שטאט צו שטאט,
דאן מפורסם געווארן אלס א גרויסער למדן און א און מעורר געווען אידישע קינדער צו עבודת השם
גאון בתורה. און פארשפרייט דעם דרך החסידות און מתקן
געווען גרויסע תיקונים אין די אלע שטעט.
איינע פון די חשובע אידן פון שטאט א אייניקל
פון הגה"ק רבי יצחק שפירא מלובלין זי"ע ,וואס ער האט אין אסאך פון די שטעט אויף
האט געזיכט א שידוך א בחור א גאון פאר זיין געשטעלט מקו' טהרות ,אויך האט ער עוסק
טאכטער הצדקת מרת שרה ע"ה ,האט אים דער געווען אין פדיון שבויים און צוזאמען געשטעלט
ראש ישיבה געוויזן אויפן בחור מנחם נחום וואס גרויסע סכומים פאר צדקה ,ער האט מקרב געווען
איז שוין דאן געווען מפורסם אלס א גאון וגדול יעדן איד און ליב געהאט יעדן איד מיט אן אהבת
בתורה. נפש ממש ,דער צדיק איז געווען מפורסם אלס א
גרויסע פועל ישועות בקרב הארץ.
נאך די חתונה האט זיך דער צדיק מפרנס
געווען זייענדיג א מלמד תינוקות ,ער האט דאן ער האט זיין גאנץ לעבן געלעבט א לעבן פון
עוסק געווען בתורה יומם ולילה מיט א דחקות און ארעמקייט ,ער האט ממש נישט
געוואלדיגע התמדה ,אויך האט ער זיך אריין געהאט וואס אנצוטון ,און געלעבט ממש אויף דאס
29
הרה"ק רבי אברהם דב בעל בית עין מאווריטש זי"ע, געלייגט אין תורת האריז"ל און אויך אין כתבי רבי
בנו הרה"ק רבי מרדכי המגיד מטשרנוביל זי"ע, חיים וויטל זי"ע ,ער האט זיך זיין גאנץ לעבן
הרה"ק רבי שכנא צבי מגיד מישרים בעל הרי געפירט לויטן תורת האר"י.
בשמים מנמירוב זי"ע.
ער איז אויף געשטאנען ביי חצות לילה און אפ
ער איז געווען מפורסם מיט זיין געוואלדיגע געראכטן תיקון חצות מיט גרויסע בכיות ,ער האט
מסירת נפש פאר פדיון שבויים ,ער האט רוב פון רוב וואך אפגעראכטן תעניתים און סיגופים און
זיין לעבן געלעבט אין א שווערער דחקות און געדינט דעם באשעפער מיט א געוואלדיגע
געווען א בעל יסורים ,אבער האט דאס אלעס דביקות און התלהבות ,מען דערציילט ,אז יענע
מקבל געווען באהבה ,צדיקים בדורו האבן מעיד צייט איז צו אים געקומען א מלאך פון הימל ,און
געווען ,אז דער צדיק האט כמה פעמים געהאט גילוי געוואלט מיט אים לערנען רזין דאורייתא ,אבער
אליהו הנביא ז"ל און געווען א בעל רוח הקודש דער צדיק האט נישט געוואלט ,נאר ער האט
אמיתי. געוואלט זיך אליינס פלאגן צו אנקומען צו דעם
מדרגה.
הרה"ק רבי יעקב יוסף בעל תולדות יעקב יוסף ער איז געווען א תלמיד מובהק פון דעם
מפולנאה זי"ע האט מעיד געווען ,אז דער הייליגער בעש"ט הקדוש זי"ע ,און דורך דעם איז ער נתקרב
מגיד מטשערנאביל זי"ע האט זיך משלים געווען געווארן צום דרך החסידות ,און צום סוף געווען פון
אין אלע מידות און יורד געווען לשרשי כל העשר די גרעסטע מפיצום פונעם דרך החסידות ,ער האט
ספירות ,מיינענדיג די חלק וואס דער צדיק וקדוש געהאט א געוואלדיגע קרבות צום בעש"ט און גאר
מטשערנאביל זי"ע האט עוסק געווען אין תורה, אסאך תורה מקבל געווען פונעם בעש"ט ,אפילו
תפלה ,עבודת השם ,צדקה וחסד ,פדיון שבויים, זייענדיג נאך גאר יונג איז ער געווען פון די גרויסע
מקרב געווען אידישע קינדער צום באשעפער מיט תלמידים און גאר אסאך תורה און עבודה מקבל
זיינע געהויבענע דרשות ,ממש אין יעדע מידה איז געווען פון זיין רבי דער בעש"ט הקדוש זי"ע.
דער צדיק געווען אויס געארבעט אויפן העכסטן
מדרגה. ו' סיון בשנת תק"כ ווען זיין רבי דער בעש"ט
הקדוש זי"ע איז נסתלק געווארן ,האט ער זיך
הרה"ק רבי ישראל מרוז'ין זי"ע האט דעם מדבק געווען אינעם ממלא מקום הרה"ק רבי דוב
צדיק דעם הייליגען מגיד מטשרנוביל זי"ע גערופן בער המגיד הגדול ממזריטש זי"ע ,דאן איז ער
מיטן נאמען" ,דער קליינער בעש"ט". בשליחות פון זיין רבין דער הייליגער מגיד
ממזריטש ארום געפארן אין שטעט און דערפער
דער הייליגער בעל התניא מלאדי זי"ע האט צו פארשפרייטן דעם דרך החסידות דעם הייליגען
געזאגט אויפן צדיק דער הייליגער מגיד דרך הבעש"ט הקדוש זי"ע.
מטשערנאביל זי"ע בזה"ל" ,שבזמנו הוא רכב נאכן הסתלקות פונעם הייליגען מגיד
ישראל ופרשו" ,די גדולים און גאונים בדורו און ממזריטש זי"ע ,האט זיך דער תלמיד רבי מנחם
אויך די בעלי רוח הקודש האבן דעם צדיק מעריץ נחום זי"ע באזעצט אינעם שטאט טשערנאביל ,און
געווען און זיך מסתופף געווען בצלו ובתוכם, אויף געשטעלט די חסידות טשערנאביל ,א גרויס
הרה"ק רבי ברוך ממעזיבוז זי"ע וואס האט געזאגט, חלק פון די חסידים פון זיין הייליגען רבין זענען
אז זיין זיידע דער בעש"ט הקדוש זי"ע איז אריבער צום תלמיד דער הייליגער צדיק
געקומען צו אים אין חלום ,און מזהיר געווען ,אז ער מטשערנאביל זי"ע ,דאן האבן זיך הונדערטער
זאל נזהר זיין בכבוד פון דעם הייליגען מאור עינים, אידן מדבק געווען אין דעם צדיק און געקומען מיט
ווייל ער איז גאר חשוב אין הימל און דארט איז מען האלטן זיין עבודת הקודש.
מקפיד אויף זיין כבוד.
ער האט דאן אין שטאט טשערנאביל מרביץ
ווי עס איז באוויסט ,זענען די דרשות פונעם תורה געווען פאר הונדערטער תלמידים גאונים
הייליגע מאור עינים מטשרנוביל זי"ע געווען און צדיקים ובתוכם.
30
דער צדיק וקדוש רבי איציקל מסקווירא זי"ע כלפידי אש ,וואס א גרויס חלק פון די דרשות זענען
האט געזאגט פאר א איד ,וואס איז זיך געקומען געדריקט אין זיין הייליגן ספר מאור עינים ,וואס די
מזכיר זיין פאר א ישועה ,לערן דעם הייליגען ספר הייליגע ספר איז א ספר אויף יסודות פון חסידות
מאור עינים פרשת נשא און געזאגט בזה"ל" ,וזהו און הדרכות פון דעם דרך הבעש"ט הקדוש זי"ע,
תשועת ד' כהרף עין" ,און דער צדיק האט נישט נאר פשוטע אידן זענען געווארן צו געצויגען
צוגעלייגט די ווערטער" ,אין חכם כבעל הנסיון, צו זיינע באצויבערנע דרשות ,נאר אויך די צדיקי
שכמה פעמים הרגשתי בעצמי שהיה לי יסורים הדור האבן מפליא געווען זיינע הייליגע רייד,
גדולים ,ופתאום כהרף עין באה תשועת ד' ואיני צדיקי הדור האבן מעיד געווען ,אז די ווערטער פון
יודע אנה הם באים". דעם הייליגען מאור עינים איז מסוגל און רעדט
גלייך צום נשמה פון א איד.
ער איז געווען באקאנט מיטן מקיים זיין די
מצוות השם מיט א געוואלדיגע התלהבות און הרה"ק רבי יעקב שמשון משפטיבקא זי"ע
התרגשות דקדושה ,ספעציעל דעם מצוה פון לולב האט געזאגט אויפן ספר מאור עינים בזה"ל,
און אתרוג ,דער צדיק איז שוין געווען ביים עלות "אמרותיו טהורות ,לקרב את לבם של עמינו בני
השחר אין סוכה ,און געקישט דעם אתרוג און ישראל ,להדריכם בדרך טובה לקרב לאביהם
געווארט די גאנצע צייט ווען ער וועט שוין קענען שבשמים".
מקיים זיין דעם גרויסן מצוה. דער הייליגער קדושת לוי מבארדיטשוב זי"ע
שרייבט אין זיין הסכמה אויפן ספר מאור עינים
אויך זיין עבודת התפלה איז געווען מיט א אש בזה"ל" ,שכל דבריו דברי אלקים חיים לעורר את
דקדושה און א געוואלדיגע התלהבות ,יעדער וואס רוח בני אדם להתלהב לבם לעבודת הבורא ב"ה".
איז געשטאנען נעבן דעם צדיק בשעת זיין עבודה,
איז נתעורר געווארן צו אהבת השם און תשובה הגה"ק בעל החיד"א זי"ע ,ווען ער האט דאס
ותיקן המעשים. ערשטע מאל געזעהן דעם הייליגען ספר מאור
עינים ,האט ער זייער געקלאגט ,אז ער איז דאך
ער האט איבער געלאזט זיינע הייליגע חיבורים. דורך נישט ווייט פון טשערנאביל ,און ער שטארק
חרטה געהאט אז ער איז נישט אריין קענען אזא
ספר מאור עינים על התורה וואס איז עד היום איינע צדיק וקדוש ווי דער הייליגער מאור עינים
פון די גרעסטע ספרי חסידות אין די וועלט, מטשערנאביל זי"ע.
ספר ישמח לב ,על הש"ס. הרה"ק רבי משה מרדכי מלעלוב זי"ע האט
מעיד געווען ,אז לערנען אינעם הייליגען ספר מאור
ער האט איבער געלאזט זיינע הייליגע קינדער. עינים איז א סגולה פאר איינעם וואס איז ל"ע א סגי
נהור.
הרה"ק רבי מרדכי המגיד הגדול מטשערנאביל
זי"ע ,חתן הרה"ק רבי אהרן הגדול מקארלין זי"ע, הרה"ק מטאלנא זי"ע האט געזאגט ,אז עס איז
בזיווג שני חתן הרה"ק רבי דוד לייקס זי"ע, מקובל ביי חסידים ואנשי מעשה ,אז לערנען דעם
הרה"ק רבי משה זי"ע, ספר מאור עינים פרשת נשא איז א סגולה על כל
בתו הצדקת מרת מלכה ע"ה ,אשת הרה"ק רבי צרה שלא תבוא ח"ו ,אויך איז דא אידן וואס זעהן
אברהם ב"ר צבי מקאריסטשוב זי"ע ,דער שווער גרויסע ישועות ביים אריין לייגן א קוויטל אינעם
פון הרה"ק רבי שלום שכנא מפראהביטש זי"ע. הייליגען ספר מיט אן הזכרה.
נסתלק לגנזי מרומים י"א מרחשון בשנת תקנ"ח, הרה"ק בעל דברי יחזקאל משינאווא זי"ע
ומנוחתו כבוד איז אין שטאט טשערנאביל. האט זיך אמאל אויסגעדריקט ,אז מען וואלט ווען
געברויכט האלטן דעם הייליגען ספר מאור עינים
זכותו הגדול יגן עלינו אינעם טלית בייטל ,און לערנען דעם ספר בשעת
ועל כל ישראל אמן. מען איז מעוטף בטלית ותפילין.
31
אין שוהל ,און זיך געשטעלט ביים ארון הקודש און מעשיות
געזאגט ,רבוש"ע ,איך האב נישט קיין טאטע וואס
זאל מיר ברענגען קיין מתנה ,אבער די בוסט דאך דער גרויסער צדיק דער הייליגער מאור עינים
דער אבי היתומים און דער טאטע פון גאנץ כלל מטשערנאביל זי"ע איז געווען גאר גרויס אין מידות
ישראל ,בעט איך דיר געב מיר א מעסער'ל. הצדקה ,איינמאל איז אנגעקומען צום צדיק א איד,
און זיך אויס גערעדט פארן צדיק ,אז ער האט א
אזוי ווי ער האט גענדיגט די ווערטער ,איז טאכטער אין שטוב וואס ער ברויך חתונה מאכן און
אראפגעפאלן א מעסער'ל אויף דער ערד ,דאס ער האט נישט קיין פרוטה ,דער צדיק וקדוש האט
זעלבע וואס די אנדערע קינדער האבן באקומען, גלייך ארויס גענומען דאס גאנצע געלט וואס ער
דער קינד האט זיך זייער געפרייט ,און איז צוריק האט ביי זיך געהאט ,און דאס אהין געגעבן פארן
אין שטוב פונעם פעטער ,אבער ביינאכט ווען דער איד ,און ער האט אים נאך צו געגעבן א טייערע
פעטער האט געזען אז דער פלימעניק האט די מלבוש וואס ער האט דאן געטראגן ,כדי דער איד
זעלבע מעסער'ל ווי די אנדערע קינדער ,האט ער זאל האבן געלט צו חתונה מאכן.
מורא געהאט אויב דער קינד האט דאס צוגענומען
פון איינע פון די קינדער אדער ח"ו גע'גנב'ט געלט דער איד איז ליידער געווען צוגעבינדן צום
צו קענען קויפן די מעסער. ביטערן טראפ ,און אזוי ווי ער האט געזען אז ער
האט געלט ביי זיך ,איז ער אריין אינעם שענק און
האט דער פעטער צוגעריפן דעם פלימעניק, אנגעהויבן טרינקען ,ווען די מקורבים פונעם צדיק
און געפרעגט פון ווי ער האט דעם מעסער'ל ,האט האבן געזען וואס דער איד טוט מיט די געלט וואס
דער קינד מיט א תמימות געזאגט ,וואס הייסט מיין די רבי האט אים געגעבן ,האבן זיי צוגענומען דאס
טאטע האט מיר דאס געגעבן ,האט דער פעטער איבעריגע געלט פון דעם איד און דעם מלבוש ,און
געזאגט ,וואס הייסט דיין טאטע ,דיין טאטע איז זיי האבן דאס צוריק געטראגן פארן רבין ,און
דאך שוין נפטר געווארן לאנג צוריק ,האט דער דערציילט וואס דער איד טוט מיט די געלט וואס
קינד געזאגט ,נישט דער טאטע האט מיר דאס די רבי האט אים געגעבן.
געגעבן ,נאר דער אבי היתומים האט מיר דאס
געגעבן ,און ער האט דערציילט פארן פעטער די ווען דער צדיק וקדוש האט געזען דאס געלט
מעשה וואס ער האט געהאט ביים ארון הקודש. און דער מלבוש וואס זיי האבן צוריק געברענגט,
האט דער צדיק געשריגן ,אז מען זאל דאס שוין
דער פעטער האט נישט געוויסט צו ער זאל צוריק טראגן פאר דעם איד ,ווייל ער האט געהערט
גלייבן זיין פלימעניק ,האט ער אפ געמאכט ,אז ער אויס ריפן בעולם העליון אז "נחום מטשרנוביל
וועט געבן פאר אלע קינדער א מטבע ,און זעהן אוחז במדתו של הקב"ה הטוב ומטיב לרעים
וואס דער פלימעניק וועט טון ,דער פעטער האט ולטובים" ,און עטס ווילטס מיר דאס צו נעמען.
טאקע געגעבן א מטבע פאר אלע קינדער ,אבער •••
פארן פלימעניק האט ער דאס נישט געגעבן. עס ווערט געברענגט די מעשה ,אז ווען דער
צדיק דער הייליגער מאור עינים זי"ע איז נאך
דאן האט ער געזען ,ווי דער קינד גייט מיט א געווען א קליין קינד ,איז זיין טאטע ליידער נפטר
תמימות צום ארון הקודש און זאגט ,רבונו של עולם געווארן ,און ער איז אויף געצויגען געווארן ביי זיין
מיין גיטער טאטע ,קוק וואס פאר א וואויל קינד איך פעטער רבי נחום שוסטאק זי"ע ,איינמאל איז דער
בין ,איך בין מקיים אלע דיינע מצוות און איך פאלג פעטער אוועק געפארן ,און ווען ער איז צוריק
מיין פעטער כאטש ער גיבט מיר נישט די זעלבע ווי געקומען ,האט ער פאר זיינע קינדער געברענגט א
אלע זיינע קינדער ,בעט איך דיר פארשעם מיך מתנה א מעסער'ל ,אבער פארן פלימעניק נחום'קע
נישט און שיק א מטבע. האט ער נישט געברענגט קיין מתנה.
אזוי ווי דער קינד האט געענדיגט די ווערטער, זייענדיג א קינד האט ער מקנה געווען די
איז אראפ געפאלן א מטבע אויף דער ערד ,און דער אנדערע קינדער ,אז זיי האבן באקומען א מתנה
קינד האט דאס גענומען ,דאן האט דער פעטער און ער האט נישט באקומען ,איז דער קינד אריין
32
••• געזען ,אז דער קינד איז א הייליג קינד און טראגט
ס'איז באקאנט ,אז ווען דער הייליגער מאור מיט זיך דעם מידות האמת ,און פון דאן האט דער
עינים איז געזעסן אין תפיסה ,האט מען געקענט צו פעטער זיך אפגעגעבן מיטן פלימעניק פונקט ווי א
קומען צו אים דורך א קליין פענסטער'ל און רעדן אייגען קינד.
צו אים ,דערציילט מען ,אז איין טאג איז געקומען •••
צו אים א פרוי און געזאגט ,אז זי האט א דין תורה דער צדיק הרה"ק רבי מנחם נחום בעל המאור
מיט כביכול ,אז ווי אזוי קען זיין ,אז אזא גרויסער עינים מטשערנאביל זי"ע ,האט זיין גאנץ לעבן גאר
צדיק וואס האט אזויפל געטון פאר פדיון שבויים אסאך עוסק געווען אין די מצוה פון פדיון שבויים,
זאל אליין אנקומען אין תפיסה ,און דער הייליגער שטענדיג האט מען אים געזען גיין קלויבן נדבות
מאור עינים זי"ע האט שפעטער מגלה געווען ,אז פאר די מצוה ,עס האט פאסירט אמאל ,אז ער איז
דאס איז געווען רחל אמינו ע"ה ,וואס איז געקומען אנגעקומען אין דעם שטעטל זיטאמיר ,די
מנחם זיין דעם צדיק אין תפיסה ,אינטערעסאנט איינוואוינער פון שטאט ,די ארטיגע גוים ,האבן
איז ,אז רחל אמינו'ס יארצייט געפאלט אויך י"א באמערקט א איד'ל גייט ,האבן זיי באשלאסן צו
חשון. מאכן די זאך מיט אים ,און האבן ארויס געלאזט א
••• בלבול אויף אים ,און מ'האט אים באלד אריין
יעדן ערב שבת קודש פלעגט מען אין שטוב געלייגט אין תפיסה ,און דער צדיק האט דערפון
פונעם הייליגען צדיק דער מאור עינים זי"ע אן געהאט גרויס חלישות הדעת.
צינדן גרויסע ליכט ,וועלכע האבן געלויכטן א
גאנצע נאכט ביז אינדערפרי ,ווייל דער צדיק דער ווען איינער פון די צדיקים איז אים געקומען
מאור עינים זי"ע פלעגט אויפשטיין אינמיטן דער באזוכן אין תפיסה ,האט ער אים געזאגט ,אז ווען
נאכט און לערנען ביז שחרית ,און כדי דער צדיק השי"ת האט געזען ווי אברהם אבינו איז אזוי
זאל האבן לעכטיקייט ,האט מען יעדן שבת קודש שטארק עוסק אין די מצוה פון הכנסת אורחים,
געצינדן די ליכט. האט אים דער אויבערשטער באפוילען ארויס צו
גיין פון זיין לאנד ,און אליין ווערן אן אורח ,וואס
איין שבת קודש שפעט ביינאכט ,ווען דער דאס האט אים געגעבן די מעגליכקייט ,אז ער זאל
צדיק איז אויף געשטאנען צום לערנען ,האבן די זיך איבערצייגען וואס דער געפיל פון אן אורח איז,
שטוב מענטשן זיך שטארק געוואונדערט ,זעענדיג און ווי אזוי אן אורח שפירט זיך ווען מ'נעמט אים
ווי דער צדיק דער הייליגער מאור עינים גייט און שיין אויף.
טאפט אין די לופט ,אזוי ווי איינער וואס גייט אין די
פינסטער ,און כאטש די שטוב איז געווען ליכטיג, דאס זעלבע איז ביי אייך ,האט דער צדיק אויס
און דער צדיק איז כמעט אריין שפאצירט אין א געפירט ,ווען דער אויבערשטער האט געזען ווי
שענקל ,האט איינער געפרעגט דעם צדיק, שיין איר גיט זיך אפ מיט די מצוה פון פדיון שבויים,
פארוואס ער גייט אזוי כאילו ער זעהט נישט ווי ער האט דער אויבערשטער אייך געוואלט ווייזן ווי גוט
גייט. איינער שפירט זיך ווען מ'נעמט אים ארויס פון
תפיסה ,כדאי איז זאלט שפורן דעם גוטען געפיל
ענטפערט דער צדיק דער הייליגער מאור וואס איר שאפט פאר אידן ,דעמאלטס האט זיך
עינים" ,פארוואס איז פינסטער אין שטוב ,פארוואס דער צדיק בארואיגט.
האט מען נישט אנגעצינדן קיין גרויסע ליכט אויף
שבת אזוי ווי יעדע וואך" ,רופן זיי זיך אן" ,וואס שטייט אין ספר זכותא דאברהם ,אז דער צדיק
מיינט דער רבי ,ס'איז דאך פיין ליכטיג און די גרויסע וואס איז געקומען איז געווען אליהו הנביא ז"ל ,און
ליכט שטייען אויפ'ן טיש און לייכטן אזוי ווי אים געזאגט ,יעצט אז די ווייסט נעבעך דעם
אלעמאל". ביטערן טעם פון תפיסה ,וועסטו פילן א בעסערע
טעם אין די מצוה פון פדיון שביים ,און טאקע נאך
האט דער הייליגער מאור עינים זי"ע געהייסן, יענעם טאג איז דער צדיק אויס געלייזט געווארן פון
אז מען זאל נאך פארשען דעם זאך ,זענען זיי תפיסה.
33
אפלאכענדיג פון זיינע דרשות מיט דברי ליצנות ,א געוואר געווארן ,אז די משרתת האט אנגעצונדן די
קורצע צייט שפעטער האט דער גביר פארלוירן ליכט אים שבת פארזיינעטוועגן ,און מען טאר דאך
זיין גאנצע פארמעגן ,איז ער שנעל געלאפן נישט הנאה האבן פון זיי ,פארדעם האבן זיינע
איבערבעטן דעם הייליגען מאור עינים זי"ע ,און א ליכטיגע אויגן נישט געזען דעם אור ,און ווי
פלא איז געווען ,אז דער מאור עינים האט אים באקאנט האט מען דעם צדיק געריפן דער מאור
אוועק געשיקט. עינים וועגן די הייליגע לעכטיגע אויגן וואס דער
צדיק האט פארמאגט.
דער מצב פונעם געוועזענעם גביר איז אלץ •••
געווארן שווערער און שווערער פון טאג צו טאג, ווי באקאנט האט דער הייליגער מאור עינים
און צוליב זיין שווערן מצב איז ער נאכאמאל זי"ע זיין גאנץ לעבן געלעבט אין א געוואלדיגע
געקומען צום מאור עינים ,און געבעטן אז ער זאל דחקות ,אינעם שטוב פונעם צדיק איז נישט געווען
אים מוחל זיין ,האט אים דער מאור עינים מער ווי איין פעלץ ,און בשעת ווען דער הייליגער
געענטפערט" ,אזוי ווי דו ביסט מיך מפייס אזוי בין מאור עינים זי"ע פלעגט גיין אינמיטן נאכט זיך
איך דיר מוחל" ,מיינענדיג מיט דעם" ,אז אויב ער טובל'ן ,פלעגט אים די רעבעצין באגלייטן ,אבער
איז אים באמת מפייס ,איז ער אים באמת מוחל". אזוי ווי אין הויז איז נאר געווען איין פעלץ ,האבן
זיי זיך געפירט ,אז אויפן וועג צום טייך האט די
די נאנטע פונעם צדיק האבן שוין פשוט רעבעצין געהאט דעם פעלץ ,און נאך די טבילה
רחמנות געהאט אויף דעם צובראכענעם גביר ,און האט דער מאור עינים אנגעטוען דעם פעלץ ,כדי
זיי זענען אריין צום רבין דער הייליגער מאור עינים ער זאל נישט ווערן פארקילט פון די מקו'.
בעטן פאר אים אז ער זאל אים מוחל זיין און
מתפלל זיין אז די מצב פונעם גביר זאל ווערן מאכט זיך אמאל ,אין זייער א קאלטע נאכט,
אביסל בעסער ,דער מאור עינים וואס מיט זיין און די גאנצע טייך איז געווען פארפרוירן און
ווייכע הארץ האט נישט געקענט סובל זיין די באדעקט מיט א שיכט אייז ,אבער דער הייליגער
בקשות פון זיינע מקורבים ,האט מתפלל געווען אז מאור עינים האט מיט א מסירת נפש אויף געבראכן
דער מצב זאל בעסער ווערן. די אייז און אריין אינעם טייך זיך טובל'ן ,אבער דעם
וועג צוריק )די לאך( וואס ער האט געמאכט ,כדי
אבער ליידער נישט נאר איז דער מצב נישט ער זאל קענען אראפ גיין אין וואסער האט ער
בעסער געווארן ,נאר ער האט אויך באקומען פארלוירן ,און עס האט ממש געהאלטן ביי סכנת
פארשידענע מחלות און יסורים ,איז ער געקומען נפשות אז דער צדיק זאל רח"ל בלייבן דארט.
צו לויפן צום מאור עינים מיט א געשריי ,אז ער
האלט שוין נישט אויס די שרעקליכע יסורים ,עס אבער נאך לאנגע מינוט'ן האט ער געטראפן
איז געווען א וואונדער ביי אלע מקורבים ,אז די דעם לאך ,און איז בחסדי ד' ארויס געקומען ,אבער
תפילות זענען נישט נתקבל געווארן ,נאר פונקט אזוי ווי ער איז געווען אזוי לאנג אונטער די
פארקערט עס האט נאך געברענגט אן ערגערן געפרוירענע וואסער ,איז ער געווארן דורך
מצב ביי דעם געוועזענעם גביר ,זענען געווען געפרוירן און איז געווארן אינגאנצן בלוי ,ווען די
עטליכע מקורבים וואס זענען געקומען צום צדיק, רעבעצין האט דאס באמערקט ,האט זי זיך
און האבן געפרעגט דעם הייליגען מאור עינים, אנגערופן" ,נחום ,דו האסט פארגעסן פון רבוש"ע",
פארוואס ווערט ער אזוי געשטראפט ,אז דער רבי ווען דער צדיק האט געהערט די ווערטער ,האט
האט פאר אים מתפלל געווען. אים אן געכאפט אזא יראת הבורא" ,אז עס האט
אנגעהויבן צו רינען שווייס פון אים".
האט דער הייליגער מאור עינים געענטפערט, •••
איך בין נישט שולדיג אין דעם ,איך האב מתפלל דער הייליגער מאור עינים זי"ע ,פלעגט אסאך
געווען מיט'ן גאנצן הארץ ,אבער ביז יעצט וואס ארום פארן אין שטעט זאגן דרשות מקרב צו זיין
איך האב מקפיד געווען אויף די פגיעה פון מיין אידן צום אייבערשטן ,איינמאל האט זיך א גביר
כבוד ,האט מען פון הימל נישט אזוי שטארק פארטשעפעט מיטן הייליגען מאור עינים
34
ווען די גוים האבן געזען ,ווי אין וואגן ליגט א געשטראפט ,עס איז געווען גענוג אז מען האט אים
קערפער פון א טויטן גוי ,האבן זיי מיך חושד צוגענומען זיין געלט ,אבער זיין נפש איז נישט
געווען אז איך האב אים גע'הרג'ט ,און זיי האבן מיך געשטראפט געווארן.
פאר משפט צום טויט ר"ל ,האב איך אויפגעהויבן
מיינע אויגן צום הימל און מתפלל געווען ,און איך אבער יעצט איז ערגער געווארן ,ווייל ווען איך
האב זיך געבעטן ביי זיי אז זיי זאלן מיר געבן רשות האב מוחל געווען מיטן גאנצן הארץ און נאך
צו דאווענען מנחה ,האבן זיי מסכים געווען ,האב מתפלל געווען פאר אים ,האט מען פון הימל נאך
איך געדאווענט מנחה פון טיפעניש פון הארץ. מער מקפיד געווען ,ווי חז"ל זאגן" ,כשהצדיק מוחל
על עלבונו" ,דעמאלס איז" ,הקב"ה תובע את
צום וואונדער איז דער גוישער בעל עגלה אויף עלבונו" ,און מען האט אים געשיקט שווערע
געשטאנען לעבעדיג ,און אנגעהויבן צו רעדן און יסורים ,ווייל דארט ווייסט מען אז זיין מפייס זיין
געזאגט ,אז ער איז פארפרוירן געווארן פון די איז נישט געווען מיטן גאצן הארץ.
קעלט ,און דערפאר איז ער געשטארבן ,און נישט
דער איד האט אים גע'הרג'ט ,און אזוי ווי ער האט דער געוועזענער גביר איז יעצט אריין צום
געענדיג רעדן ,איז ער אראפ געפאלן א טויטער ,די מאור עינים מיט גרויס הכנעה ,און פארגאסן
גוים זענען זייער דערשראקן געווארן פון די ביטערע טרערן ,און ער האט זיך אנגערופן צום
מעשה ,און זיי האבן מיר באלד באפרייט ,און "די" הייליגען מאור עינים זי"ע ,רבי! איך בין יעצט
מנחה איז געווען וואס האט אויפגעציטערט אלע געקומען צו די ריכטיגע הכרה ,אז איך האב געטון א
הימלען. גרויסע עוולה ,און איך בעט מיט'ן גאנצן הארץ אז
••• דער רבי זאל מיר מוחל זיין.
א איד האט דערציילט ,אז יארן האט ער יעצט ,רופט זיך אן דער הייליגער מאור עינים,
געווארט פאר א בן-זכר ,ער האט געהאפט און בין איך דיר מוחל אזוי ווי דו ביסט מיך מפייס ,פאר
מתפלל געווען אבער נאך נישט זוכה געווען אהיים ,און דו וועסט בעזהשי"ת געזונט ווערן ,און
דערצו ,איז אים אויס געקומען צו הערן איבער פון יעצט וועסטו מצליח זיין אין דיינע געשעפטן,
דעם צדיק דער הייליגער מאור עינים זי"ע ,וואס דער צובראכענער בעל תשובה איז אהיים געפארן,
ליגט אין טשערנאביל ,האט ער באשלאסן ,אז איך און אין א קורצע צייט איז ער געזונט געווארן און
מוז אנקומען צו זיין קבר ביומא דהילולא און בעטן צוריק געווארן א גביר.
רחמים אז ער זאל שוין געהאלפן ווערן מיט א בן
זכר. און דער איד איז שפעטער געווארן א
שטארקער טשערנויבלער חסיד ,און האט מפרסם
דער איד איז אריבער געפארן אהין מיט זיין געווען דעם ענין פון "הזהרו בגחלתן" מען זאל זיך
פרוי ,באשטעלט די נויטיגע ערלויבענישן צו היטן פון זיך צו פארטשעפענען מיט צדיקים וואס
קענען אריינגיין אין שטאט ,ס'האט דעם איד "לחישתן לחישת עקרב".
אפגעקאסט אפאר הונדערט דאלער ,ווען דער איד •••
איז אנגעקומען צום ציון הקדוש אין טשערנאביל, איינמאל האט דער בעש"ט הקדוש זי"ע
האט ער דארט מתפלל געווען ,אז בזכות הצדיק געפרעגט פון זיין גרויסן תלמיד דער הייליגער
זאל ער געהאלפן ווערן מיט א בן זכר ,לפלא א יאר מאור עינים זי"ע ,פארוואס האבן די הימלען
דערויף ,י"א חשון איז ביי דעם איד געבוירן געווארן געציטערט ווען איר האט א געוויסע טאג
א בן זכר. געדאווענט מנחה ,האט דער מאור עינים
••• געענטפערט ,איינמאל בין איך געפארן מיט א
ווי באקאנט האבן די רשעים די קאמעניסטן גוי'שן בעל עגלה אינמיטן ווינטער ,אויפן וועג איז
געוואלט אויסרייסן יעדעס ביסל אידישקייט פון דער גוי פארפרוירן געווארן פון די שטארקע
רוסלאנד ,און דערפאר האבן זיי אויס געריסן דעם קעלט ,און האט געפייגערט ,האב איך גענומען
גאנצן ביה"ח ווי דער הייליגער צדיק דער מאור אליין די לייצעס און ווייטער געפארן ,ביז איך בין
עינים זי"ע ליגט ,און דארט אויפן פלאץ געבויעט א אן געקומען צו א גוישן דארף.
35
געהויבן מיינע הענט ,האב איך פארלוירען מיין גויאישע שולע ,אבער בדרך נס האט מען נישט צו
גאנצע כח און זיך נישט געקענט מער רירן ,איך גערירט צום ציון הקדוש פון דעם צדיק.
האב מיך געבעטן ביים רבין אז ער זאל מיר מוחל
זיין. האדמו"ר מרחמסטריווקא שליט"א פון
ירושלים דערציילט ,וואס ער האט געהערט פון א
אבער דאן האט ער געזאגט ,אז ער וועט מיר רוסישער איד ,אז די רשעים האבן געוואלט פאר
העלפן נאר אויב איך זאג צו ,אז ווער עס וועט גרעסערן די שולע ,און האבן זיך געגרייט אויף צו
דערמאנען זיין נאמען וועל איך נישט טשעפענען, גראבן ווייטער אין די בית החיים און ח"ו צו רירען
און דערפאר וועל איך ענק אויך יעצט לאזן גיין, צום ציון קדשו פונעם הייליגען מאור עינים זי"ע,
ווען די חסידים זענען אן געקומען צו זייער רבין, אבער יענעם טאג וואס מ'האט געזאלט צורירן די
האט דער הייליגער צדיק זיי געזאגט" ,נו די גזלנים קבר פונעם מאור עינים ,האט געקראכט די אטאם
האבן ענק גארנישט געטון". אין טשערנאביל ,און פון דאן האט מען שוין
••• גארנישט צו גערירט אינעם גאנצן שטאט
איין שבת קודש ווען דער הייליגער מאור עינים טשערנאביל.
זי"ע איז געווען אויף שבת ביי זיין הייליגען רבין •••
דער מגיד ממזריטש זי"ע ,ביים טיש האט דער איינמאל זענען א קבוצה פון חסידים פונעם
מגיד ממזריטש געזאגט תורה ,דער תלמיד דער הייליגען מאור עינים זי"ע געפארן אויפן וועג,
מאור עינים איז געזעצן גאר ווייט און זיך אפילו אינמיטן וועג זענען זיי דורך געפארן א וואלד,
נישט צו געבויגען צו הערן די דברי תרה פונעם אינמיטן האבן זיי געזען א שטוב פון ווי עס קומט
רבין ,אבער אינמיטן די תורה האט דער מגיד ארויס לעכטיגקייט ,און זיי זענען אריין אין דעם
אנגעהויבן משבח זיין דעם הייליגען מאור עינים, שטוב ,אבער דאן האבן זיי געזען ,אז דאס איז א
און דאן האט זיך דער מאור עינים צוגעבויגן צו שטוב פון גזלנים און רוצחים ,ווען זיי האבן
הערן וואס די רבי זאגט. געוואלט אנטלויפן האבן די גזלנים געזאגט ,אז
ווער עס גייט ארויס וועט גע'הרג'ט ווערן ,און די
עס איז געווען א גרויסע וואונדער פאר די חסידים האבן נישט געוויסט וואס צו טון.
אנדערע חסידים ,אז פונקט ווען די רבי האט
אנגעהויבן זאגן די שבחים אויף אים ,האט זיך דער דאן איז צוגעקומען דער ראש הגזלנים און
הייליגער מאור עינים צוגעבויגן ,און ווען דער מגיד פרעגט פון די חסידים ,פון וועלכע שטאט קומט
ממזריטש האט געזען זייער וואונדער ,האט ער זיי איר ,זיי האבן געענטפערט אז זיי קומען פון שטאט
געזאגט דעם טעם. טשערנאביל ,האט דער ראש געזאגט פאר די
חסידים ,האט נישט מורא ,ווייל איך קען ענקער
ווי לאנג איך האב געזאגט תורה ,האט דער רבי שוין פינעף יאר ,קומט וועל איך ענק דערציילן
תלמיד דער הייליגער מאור עינים מיט געהאלטן די מעשה.
דאס גאנצע תורה אפילו פון גאר ווייט און ער האט
געהערט יעדעס ווארט ,אבער אזוי ווי איך האב צוויי פון די חסידים פון ענקער רבין ,זענען
אנגעהויבן רעדן בשבחו ,האט ער שוין נישט איינמאל דורך געפארן דעם וואלד ,און אונז האבן
געהערט וואס איך זאג ,און דערפאר האט ער זיך געוואלט רויבען זייער פארמעגן און זיי אום
צו געבויגן צו הערן וואס מען זאגט ,ווייל דער צדיק ברענגען ,אבער פלוצלונג האט זיך באוויזן א
איז געווען אזוי אויס געארבעט אין דעם מידה פון מענטש מיט א צורה פון א מלאך און געזאגט,
ענווה ,אז ער האט נישט פארטראגן ווען מען זאגט טרויערט זיך נישט צו צורירן צו די צוויי אידן אויב
שבחים אויף אים. נישט וועט עטץ שטארבן.
•••
איין שבת קודש איז דער הייליגער מאור עינים פארשטייט זיך אז איך האב מיך נישט
זי"ע געווען אין א שטאט מיט זיינע חסידים אויף געוואלט צוהערן צו זיינע ריידט ,און איך בין צו
שבת קודש ,לכבודו פונעם מאור עינים האט א איד געגאנגען צו די אידן ,אבער אזוי ווי איך האב אויף
36
איך געהייסן אז מען זאל דאס גוט אפהיטן ביז געברענגט א שיינע עוף לכבוד שבת ,ווען דער
צופרי ,אבער אזוי ווי איך האב מיך געלייגט שלאפן, משמש האט געוואלט אריין ברענגען דעם עוף צום
איז דער איד געקומען צו מיר און ער זאגט מיר ,רבי טיש שבת ביינאכט ,האט דער הייליגער מאור
ווי אזוי שוינט איר נישט אויף מיין נשמה ,איך בין עינים געהייסן אז מען זאל דעם עוף גוט
דאך אזוי פיל דורך ביז איך בין אנגעקומען אין דעם פארשפארן ,און מען וועט דאס עסן ערשט שבת
עוף ,און יעצט עסט פון די פלייש א טמא'נע חיה א קודש צופרי ביים סעודה.
קאץ און דאס טוט זייער וויי פאר מיין נשמה.
פארשטייט זיך אז דער משמש האט דעם עוף
דערפאר אזוי ווי איך האב מיך אויף געכאפט, גוט פארשפארט ,און מען האט זיך געלייגט שלאפן
האב איך דיר געהייסן ברענגען דעם עוף ,און צוליב נאכן סעודת שבת קודש ,אבער ביי חצות לילה
דעם וואס דער קאץ האט שוין געהאט געגעסן פון האט דער צדיק אויף געוועקט זיין משמש ,און זיך
די פלייש ,האב איך געברויכט עסן אלעס אפילו די געוואשן די הענט און געהייסן ,אז ער זאל שוין
ביינער ,כדי צו ברענגען דעם ריכטיגן תיקן פאר אהער ברענגען דעם עוף און זיך נישט פארזוימען,
דעם נשמה. דער משמש האט נישט פארשטאנען וואס דא גייט
••• פאר ,אז ממש יעצט אינמיטן די נאכט דארף די רבי
איינמאל איז דער הייליגער מאור עינים זי"ע דעם עוף.
געווען אין א שטאט ,האט דער בעה"ב פונעם אבער דער משמש איז גלייך געלאפן צום
פלייש געשעפט געבעטן דעם שוחט ,אז ער זאל פלאץ ווי ער האט באהאלטן דעם עוף ,צו זיין
גיין ווייזן זיין מעסער פארן הייליגען מאור עינים, וואונדער זעהט ער ווי דאס פלאץ איז אפען און א
אויפן וועג האט דער שוחט געטראכט צו זיך ,אז קעצל שטייט און עסט פון דעם עוף ,ער האט גלייך
ער וועט קודם אהיים גיין און אויסשארפן זיין פארטריבן דעם קעצל און געברענגט דעם עוף צום
מעסער בעפאר ער טראגט דאס צום צדיק. רבין.
אבער דאן האט דער שוחט געטראכט צו זיך, אזוי ווי ער האט געברענגט דעם עוף צום
פארוואס גיי איך יעצט אויסשארפן דעם מעסער הייליגען מאור עינים ,האט די רבי זייענדיג אין בעט
בעפאר איך טראג דאס צום צדיק ,איך וואלט דאך אויף געגעסן דעם גאנצן עוף מיט די ביינער און ער
מיט דעם מעסער יעצט אזוי ווי עס שטייט און גייט האט נישט איבער געלאזט קיין זכר פון דעם גאנצן
ווען גע'שחט'ן ,אויב איז דער מעסער גענוג גוט עוף ,דער משמש שטייט דארט אינגאצן
פארן באשעפער ,איז דאס אויך גוט פארן צדיק. פארוואונדערט ,וויסענדיג אז דער צדיק עסט
נישט סתם אזוי און עס איז זיכער דא אין דעם
לפלא ,אזוי ווי דער שוחט איז אריין געקומען עפעס העכערע כוונות.
צום הייליגען מאור עינים ,און ווייזט דעם מעסער נאכן עסן האט דער צדיק געזאגט פארן
זאגט דער צדיק בזה"ל" ,אויב פארן באשעפער איז משמש ,איך וועל דיר דערציילן וואס דא איז פאר
דאס גוט ,איז דאס אויך גוט פאר מיר" ,דער געקומען ,איך האב דיר קודם געהייסן איבער לאזן
הייליגער צדיק האט גלייך מרגיש געווען דעם דעם עוף אויף שבת צופרי ,ווייל אין דעם עוף איז
מחשבה פון דעם שוחט. געווען די נשמה פון א איש חסיד א געהויבענע איד,
••• וואס האט ליידער געברויכט אפ קומען עפעס אויף
ווי באקאנט איז דער צדיק דער הייליגער מאור דער וועלט ,און מיט גרויסע יגיעה האט ער זוכה
עינים זי"ע געווען דבוק אינעם גרויסן באשעפער געווען צו מגלגול ווערן אין דעם עוף און אנקומען
יעדע רגע פון זיין לעבן ,און האט יעדע זאך געטון צו א ערליכע שוחט ,און דער איד איז צו מיר
מיט יחודים נפלאים און נאר למען כבוד ברוך הוא, געקומען און געבעטן ,אז איך זאל דאס גאנצע עוף
איין נאכט ביי תפילת מעריב ,ווען דער צדיק האט אויף עסן ,כדי ער זאל האבן דעם ריכטיגע תיקן.
שוין געהאט געענדיגט דאווענען שמונה עשרה,
האבן די תלמידים געזען ווי דער צדיק זאגט נאך אבער שבת ביינאכט האב איך נישט געהאט די
עפעס. כוח צו אויף עסן דעם גאנצן עוף ,און דערפאר האב
37
גרויסער מגיד מעזריטש זי"ע ,האט מען האבן זיך געציילטע פון די תלמידים צו
אויסגעריפן ביים מצווה טאנץ וויפיל יעדער געבויגן צו הערן וואס די רבי זאגט ,צו זייער
מחותן גיבט נדן ,און ווען מען האט אויסגעריפן וואונדער האבן זיי געהערט ,ווי דער צדיק זאגט
דעם הייליגען מגיד ממזריטש זי"ע צום מצוה בזה"ל" ,רבוש"ע ,איך בעט דיך ,אז די העלפערין ביי
טאנץ ,האט דער מגיד נישט געהאט קיין פרוטה מיר שטוב וואס איז אוועק געגאנגען ,זאל צוריק
וואס צו געבן פאר נדן. קומען ארבעטן ביי מיר אין שטוב" ,דאס איז געווען
א גאר שטארקע חידוש פאר די תלמידים ,אז די רבי
דער תלמיד דער הייליגער מאור עינים האט וואס איז געווען דבוק אינעם באשעפער ,זאל בעטן
דאס גלייך באמערקט ,און האט אונטער געריקט א פונעם באשעפער אזאנע פשוטע זאכן.
גאלדענעם רענדל פאר זיין גרויסן רבי'ן ,כדי ער
זאל נישט פארשעמט ווערן אז ער האט נישט וואס איז איינער פון די תלמידים געגאנגען צום רבין
צו געבן פאר נדן ,און דער הייליגער מאור עינים און געפרעגט פשט ,האט דער צדיק וקדוש געזאגט
האט מיט דעם גאר שטארק מהנה געווען זיין רבין, מיט א פשטות ,אז די משרת ביי אים אין שטוב איז
האט דער הייליגער מגיד אים דאן געזאגט ,אז אין אוועק געגאנגען ,און ער האט געבעטן דעם
דעם זכות וועט ביי אים געבוירן ווערן צום יאר א באשעפער ,אז ער זאל אריין געבן אין הארץ פון די
גאר הייליגע נשמה ,וואס קומט נאר אראפ איינמאל משרת ,אז זי זאל וועלן צוריק קומען.
אין טויזנט יאר ,און דער קינד איז געווען דער
הייליגע מגיד מטשערנאביל זי"ע. האבן די תלמידים געפרעגט מיט וואונדער,
רבי אויף אזא קלייניגקייט דארף מען בעטן פונעם
ווען דער צדיק הרה"ק רבי אהרן הגדול באשעפער ,האט דער הייליגער מאור עינים זי"ע
מקארלין זי"ע האט געהערט די ווערטער פון זיין געענטפערט מיט א פשטות" ,סיי א קליינע זאך ,און
הייליגען רבין דער מגיד ממזריטש ,האט ער זיך סיי א גרויסע זאך ,איז נאר פונעם באשעפער ,ווייל
אנגעריפן צו זיין רבין" ,רבי איך האב שוין א לאנגע האב איך דען אן אנדערן וועמען צו בעטן" ,דאס איז
צייט געלייגט א אויג אויף די נשמה ,און איך האב געווען דאס גרויסע אמונה און דביקות אינעם
זייער געוואלט עס זאל זיין ביי מיר". באשעפער פון דעם צדיק וקדוש.
•••
האט דער הייליגער מגיד ממזריטש זי"ע צדיקים הקודמים האבן מעיד געווען ,אז
געזאגט ,פארפאלן ,איך האב שוין דעם קינד געגעבן בעפאר דער הייליגער מאור עינים זי"ע איז נתקרב
פארן מאור עינים ,נאר דאס יא ,דער קינד וועט ווערן געווארן צום דרך החסידות ,האט ער גאר אסאך
א איידעם ביי דיר ,כך הוה דער הייליגער מגיד עוסק געווען אין תעניתים וסיגופים ,און דערפאר
מטשערנאביל זי"ע ,איז א איידעם געווארן בזיווג איז דער צדיק געווען גאר שוואך ,אבער ווען דער
ראשון ביים צדיק רבי אהרן הגדול מקארלין זי"ע. צדיק איז נתקרב געווארן צום דרך החסידות ,איז
••• דעם צדיק'ס גוף נשתנה צורה געווארן ,האבן די
ווערט דערציילט ,לגבי דעם שידוך פונעם צדיקים מעיד געווען ,אז דער צדיק האט דאן נישט
צדיק וקדוש רבי שלום שכנא מפראהביטש זי"ע, אויף געהערט מיט זיינע סיגופים ,נאר פון גרויס
מיטן טאכטער פון הרה"ק רבי אברהם תענוג רוחני אין עבודת השם אין מיטן צו קומען צו
מקאריסטשוב זי"ע ,וואס איז געווען א איידעם די געהויבענע מדרגת אין אהבת השם ,דאס האט
ביים הייליגען מאור עינים זי"ע ,און דער הייליגער משנה געווען דעם צורה פונעם צדיק.
צדיק רבי שלמה מקארלין זי"ע ,האט אויף געצויגן •••
פון אלס יונג קינד דעם צדיק רבי שלום שכנא, צדיקים האבן דערציילט ,אז די נשמה פונעם
וויבאלד זיין טאטע איז ליידער נסתלק געווארן הייליגען טשערנאבלער מגיד זי"ע ,האט זיין טאטע
יונגערהייט. דער הייליגער מאור עינים זי"ע באקומען במתנה
פון זיין גרויסע רבין דער הייליגער מגיד ממזריטש
ווען דער צדיק רבי שלום שכנא איז געקומען זי"ע ,און די מעשה איז געווען אזוי ,ביי די חתונה
אין די יארן ,האט דער צדיק רבי שלמה מקארלין פון הרה"ק רבי אברהם המלאך זי"ע ,דער זון פונעם
38
סנדקאות ,וואס דאס האט ער קיינמאל נישט זי"ע ארויס געשיקט צוויי פון זיינע חשובע
אפגעזאגט ,און אזוי זאל מען האבן די זכי' צו זען תלמידים ,אז זיי זאלן גיין זיכן א גוטע שידוך פאר
דעם הייליגען צדיק. דעם צדיק רבי שלום שכנא זי"ע ,און דער צדיק רבי
שלמה האט געהייסן פאר די צוויי שליחים ,אז זיי
האט דערציילט דער הייליגער מאור עינים זאלן זיך נישט אפשטעלן אין שטאט פראהביטש,
זי"ע ,אז ווען מען האט געהערט אז דער צדיק און די צוויי שליחים האבן מקיים געווען וואס
קומט אויף סנדקאות ,איז זיך דער גאנצער שטאט זייער רבי האט זיי געהייסן.
צוזאמען געלאפן כדי צו האבן די זכי' צו זעהן דעם
הייליגען צדיק ,אבער אזוי ווי דער צדיק איז אריין אבער אריבער פארענדיג דעם שטאט
געקומען אין ביהמ"ד ,זענען די אידן פון שטאט פראהביטש ,האט זיך דער צדיק דער הייליגער
אנטלאפן פון גרויס פחד און יראה פון דעם צדיק מאור עינים זי"ע צוגעלייגט ,און דער צדיק האט
וקדוש ,און ער דער הייליגער מאור עינים זי"ע איז זיך דאן געפינען בעולם העליון ,און ער האט דארט
געווען מוהל ביים ברית ,האט ער דערציילט ,אז ער געהערט ווי מען זאגט ,רבי נחום יעצט איז די צייט
האט פון גרויס פחד געהאלטן דעם מעסערל די זאלסט דיך משדך זיין מיטן אייניקל פון דיין
פארקערט ,און ער געדענקט נישט אפילו אויב ער גרויסן רבין דער הייליגער מגיד ממזריטש זי"ע ,און
האט געמאכט א ברכה ,און גלייך נאכן ברית איז ער דאן איז צו אים צו געקומען דער צדיק רבי אברהם
אויך פון גרויס פחד אנטלאפן. המלאך זי"ע ,און זיי האבן זיך געגעבן די הענט און
••• געשלאסן שידוך.
פון די גרויסע מידת הצדקה פונעם הייליגען
מאור עינים זי"ע ווערט דערציילט ,אז איינמאל איז אזוי ווי דער הייליגער מאור עינים זי"ע האט
א איד א נצרך געקומען בעטן א נדבה פונעם צדיק, זיך דערוועקט ,האט ער געפרעגט פון זיינע
און דער צדיק האט דעם איד געגעבן א שיינע משמשים ,אויב עס איז דורך געפארן א וואגן מיט
נדבה ,אבער ליידער האט דער איד זיך נישט צוויי אידן ,האבן זיי געזאגט ,אז יא ממש יעצט
געקענט איינהאלטן ,און ער האט גע'גנב'ט א זענען זיי דורך געפארן דעם שטאט ,האט דער
זילבערנע לייכטער פונעם שטוב פונעם צדיק ,און הייליגער מאור עינים געבעטן מען זאל די צוויי
ווען די מקורבים האבן דאס צו געזעהן ,זענען זיי צוריק ריפן.
נאך געלאפן דעם נצרך און געוואלט צו נעמען די
לייכטער. און דער הייליגער מאור עינים זי"ע האט
דערציילט פאר די צוויי שליחים ,אז אויבן אין הימל
ווען מען איז צוריק געקומען אין שטוב און האט דער טאטע דער צדיק וקדוש רבי אברהם
דערציילט פארן הייליגען מאור עינים פון די גניבה, המלאך זי"ע שוין געשלאסן דעם שידוך מיטן
האט אבער דער נצרך געשריגן ,אז דער מאור אייניקעל מרת חוה ,און ווען די שליחים האבן דאס
עינים האט אים געגעבן דעם לייכטער ,און דער שפעטער דערציילט פאר זייער רבין רבי שלמה
נצרך האט נאך געבעטן מיט חוצפה פונעם מקארלין זי"ע ,האט דער צדיק געזאגט" ,אויב דאס
הייליגען מאור עינים ,אז ער ברויך אים נאך איז א גזירה פון הימל בין איך אויך מסכים צו דעם
באצאלן עקסטער פאר די בישות וואס מען האט שידוך" ,און דאן האט מען טאקע געשלאסן דעם
אים דא אן געמאכט ,און דער צדיק דער הייליגער שידוך.
מאור עינים זי"ע האט מיט זיין גרויסע מידת צדקה •••
געהייסן ,אז מען זאל לאזן דעם לייכטער ביים ווי באקאנט האט זיך דער הייליגער צדיק
נצרך ,און דער צדיק האט אים נאך צו געגעבן א וקדוש רבי אברהם המלאך זי"ע גאר ווייניג געדרייט
שיינע נדבה ,צו איבער בעטן פאר די בישות וואס צווישן מענטשן ,נאר ער איז רוב צייט געווען
מען האט אים געמאכט. פארשפארט ביי זיך אין שטוב און עוסק געווען אין
••• זיין הייליגע עבודה ,אפילו זייענדיג דער רב פון
ווערט דערציילט א מעשה נפלא ,וואס האט שטאט פאסטוב ,האבן די אידן כמעט נישט געזען
פאסירט ווען דער צדיק רבי שלום שכנא זי"ע איז זייער רב ,דאן פלעגן אידן מכבד זיין דעם צדיק מיט
39
דאן האט דער הייליגער מאור עינים זי"ע נאך געווען סמוך על שולחן פון זיין גרויסן זיידן
פארשטאנען ,אז דער אייניקעל האט דא דער הייליגער מאור עינים זי"ע אין שטאט
געפויעלט א ישועה פאר דעם איד ,האט דער זיידע פראהביטש ,איינמאל איז א איד אריין געקומען אין
געלאזט ריפן דעם אייניקעל רבי שלום שכנא ,און שטוב פונעם הייליגען מאור עינים זי"ע ,און ער
געפרעגט פונעם אייניקל ,ווי אזוי ער האט פאר האט מזכיר געווען זיין ווייב ,אז זי איז ר"ל א מקשה
דעם איד מיט די ווערטער גע'פועל'ט א ישועה. לילד ,אבער דער צדיק האט זיך דאן צו געלייגט,
און דער גבאי האט בשום אופן נישט געוואלט אויף
האט דער צדיק רבי שלום שכנא זי"ע געזאגט וועקן דעם מאור עינים ,וויבאלד עס איז געווען
מיט א תמימות ,עס שטייט אין די תורה ביי די עגל באוויסט אז דער צדיק מיט זיין דרימלען האט אויף
)שמות ל"ב ל"א( ָאנָּ א ָח ָטא ָה ָעם ַהזֶּ ה ֲח ָט ָאה גְ ד ָֹלה, געטון דברים נשגבים.
און א פסוק נאכדעם שטייט וְ ַע ָתּה ִאם ִתּ ָשּׂא
אתם וְ ִאם ַאיִ ן ְמ ֵחנִ י נָ א ִמ ִסּ ְפ ְרֲ א ֶשׁר כָּ ָת ְב ָתּ,
ַח ָטּ ָ דער איד זייעדניג אין א צרה און זעענדיג אז
לכאורה איז דאך שווער ,פארוואס האט דער רבן מען לאזט אים נישט אריין ,האט ער אנגעהויבן
של ישראל משה רבינו ע"ה מקטרוג געווען אויף זייער וויינען ,דארט איז געווען דער אייניקעל רבי
אידישע קינדער מיט די ווערטער ָאנָּ א ָח ָטא ָה ָעם שלום שכנא זי"ע ,און ווען ער האט געזען ווי דער
ַהזֶּ ה ֲח ָט ָאה גְ ד ָֹלה ,און הערשט נאכדעם האט ער איד וויינט ,האט ער אים געפרעגט וואס גייט פאר,
געבעטן מחילה פאר די אידן מיט די ווערטער, האט דער איד דערציילט די צרה ,אז זיין ווייב איז
אתם. וְ ַע ָתּה ִאם ִתּ ָשּׂא ַח ָטּ ָ ליידער א מקשה לילד ,און מען לאזט אים נישט
נאר ווען משה רבינו ע"ה איז ארויף געקומען אריין מזכיר זיין ביים זיידן ,האט דער הייליגער
אויבן אין הימל ,האט ער גלייך געזען ,די אלע צדיק וקדוש רבי שלום שכנא זי"ע זיך אנגעריפן
מקטרוגים וואס זענען מקטרוג אויף אידישע בזה"ל" ,די מרשעת זאל צופלאצט ווערן".
קינדער ,דערפאר האט ער גלייך מחליט געווען
אויך צו מקטרוג זיין אויף די אידן ,און ווען די אלע דער איד הערענדיג די ווערטער ,איז ער
מקטרוגים האבן געזען ,אז משה רבינו וואס איז געווארן שטארק צעטראגן נישט פארשטייענדיג
דאך די רבי פון אלע אידן איז אויך מקטרוג אויף די וואס דער צדיק מיינט מיט די שארפע ווערטער,
אידן ,זענען זיי אלע אוועק געגאנגען ,דאן ווען זיי אבער לפלא אזוי ווי ער קומט אן צו זיך אהיים,
זענען שוין נישט דארט געווען ,האט שוין משה הערט ער די גוטע בשורה ,אז עס איז אים געבוירן
רבינו געקענט מתפלל זיין פאר די אידן און געווארן בשעה טובה ומוצלחת א געזונט קינד.
אתם וְ ִאם ַאיִ ן
געבעטן דעם באשעפערִ ,אם ִתּ ָשּׂא ַח ָטּ ָ
ְמ ֵחנִ י נָ א ִמ ִסּ ְפ ְרֲ א ֶשׁר כָּ ָת ְב ָתּ ,זיי מוחל פאר די אידן, פארשטייט זיך אז דער איד האט גלייך
און אויב נישט מעק מיך אויך אויס פון די תורה. פארשטאנען ,אז אפילו מען האט אים טאקע נישט
אריין געלאזט צום רבין דער מאור עינים ,האט
דאס זעלבע האט דער הייליגער צדיק וקדוש אבער די רבי מיט זיין רוח הקודש געזען אלעס ,און
רבי שלום שכנא זי"ע מסביר געווען פאר זיין זיידן, האט אים אויס געפוילט א ישועה.
ווען דער איד איז אריין געקומען דא ביים זיידן,
האב איך געזען ווי די מקטרוגים זענען ליידער איז דער איד גלייך אריבער געלאפן צום רבין,
גרויס און עס איז נישט דא מיט וואס צו העלפן און ער האט געטראגן א מתנה און מבשר געווען
פאר די פרוי ,דערפאר האב איך אויך אנגעהויבן פארן רבין די בשורה ,אז דאס קינד איז ב"ה געבוירן
מקטרוג זיין און איך האב געזאגט די קללה" ,די געווארן ,אבער ווי פארוואונדערט איז דער איד
מרשעת זאל צופלאצט ווערן" ,אבער מיין כוונה איז געווען ,ווען דער הייליגער מאור עינים זי"ע האט
געווען ,שתפתח רחמה ,און דאס קינד זאל געבוירן בכלל נישט געוויסט פון וואס ער רעדט ,האט דער
ווערן ,און מיט דעם האב איך אפ געשטויסן די איד דערציילט די גאנצע מעשה וואס איז פאר
מקטרגים ,דאן האט די זיידע באוואונדערט דעם געקומען ,און וואס דער אייניקעל רבי שלום שכנא
כח און חכמה פון זיין גרויסע אייניקל רבי שלום האט אים געזאגט" ,די מרשעת זאל צופלאצט
שכנא זי"ע. ווערן".
40
האט דער זיידע געלאזט ריפן דעם אייניקל, •••
און דער זיידע פרעגט אים ,ווי אזוי נעמט א ווערט דערציילט ,אז איינמאל איז דער צדיק
יונגערמאן ווי דיר אזוי יונג אויף זיך אזויפיל וקדוש רבי שלום שכנא מפראהביטש זי"ע אריין
עבירות ,האט דער צדיק רבי שלום שכנא געקומען אין שוהל פון זיין זיידן דער הייליגער
געענטפערט פארן זיידן מיט א תמימות ,חז"ל זאגן מאור עינים זי"ע ,און ער זעהט א איד שטיין ביים
"הדבק במידותיו" ,אז א איד ברויך זיך מדבק זיין ארון קודש און וויינט בדמעות שליש ,האט דער
אין די מידות פונעם באשעפער ,מה הוא רחום ,אף צדיק וואס זיין אהבת ישראל איז געווען עד אין
אתה רחום ,און איינע פון די מידות פונעם לשער ,געפרעגט דעם איד פארוואס ער וויינט,
באשעפער איז "נושא עון" ,איז פנקט ווי דער דער איד האט דעם צדיק נישט געקענט ,האט ער
באשעפער פארגעבט אויף עבירות ,ברויך א איד קודם נישט געוואלט ענטפערן ,אבער נאך אסאך
אויך דאס טון ,פרעגט דער זיידע פונעם אייניקל הפצרות האט דער איד דערציילט.
רבי שלום שכנא ,וואס האסטו געטון מיט די עבירות
וואס די האסט איבער גענומען פון דעם איד. אז ער איז יעצט אריין צום הייליגען מאור
עינים זי"ע ,און ער האט זיך אויס גערעדט ,אז ער
האט דער אייניקל געזאגט ,איך האב אויף איז ליידער א גרויסע בעל עבירה ,און ער האט
געהויבן מיינע הענט צום הימל און געזאגט, געבעטן פונעם רבין א דרך תשובה ,אבער די רבי
רבוש"ע די בוסט דאך דער אמת'ער נושא עון ,בעט האט אים געזאגט ,אז ליידער ריעט אויף אים אזא
איך דיך ,פארציי די אלע עבירות וואס איך האב גרויסע רוח הטומאה ,אז ער וויל ניטעמאל אז ער
גענומען אויף מיר ,און דער באשעפער האט צו זאל צו קומען צו אים ,און די רבי האט אים נישט
געהערט מיינע תפילות ,דאן האט דער זיידע דער געוואלט געבן קיין דרך תשובה ,און דער איד
הייליגער מאור עינים זי"ע געזען אז דער אייניקעל ענדיגט צו ,אויב די רבי האט מיר נישט געקענט
האט גאר גרויסע כוחות ,און מיט זיין מסירת נפש העלפן ,וואס וועסטו מיר שוין קענען העלפן.
פאר א אנדערע איד ,האט דער גרויסער באשעפער דער צדיק וקדוש רבי שלום שכנא זי"ע האט
טאקע צו געהערט זיינע תפילות. מיט זיין הייליגע אויגן געזען דאס צובראכענקייט
••• פון דעם איד ,און מיט זיין גרויס אהבת ישראל האט
ווערט געברענגט בשם צדיקים הקודמים ,אז ער געזאגט פאר דעם איד ,רעכען מיר אויס אלע
ווען דער הייליגער מאור עינים זי"ע איז געזעצן אין עבירות וואס די האסט געטון ,און איך וועל נעמען
תפיסה ,איז דער צדיק געווען אין א גרויסע סכנה, די אלע עבירות אויף מיר ,און די זאלסט דיך פאר
ווייל די רשעים האבן רח"ל געוואלט אום ברענגען נעמען ,אז מהיום והלאה וועסטו שוין זיין ערליך,
דעם צדיק ,די אידן פון שטאט און גרויסע צדיקים און דער צדיק האט אים געגעבן אפאר הנהגות
בדורו האבן פאר ארבעט גרויסע זאכן צו וואס ער זאל טון ,און מיט דעם וועסטו מתקן זיין
ראטעווען דעם צדיק ,אבער די מצב האט זייער די אלע עבירות און חטאים.
נישט גוט אויס געזעהן ,ווייל דער ראש פון די
ממשלה איז געווען א גרויסע רשע און האט זיך אפאר טאג שפעטער האט דער הייליגער
נישט געלאזט. מאור עינים זי"ע געטראפן דעם איד אין שוהל ,און
דער צדיק האט געזען אז אויף דעם איד ריעט א
איז געווען א פשוט אידל וואס האט געקענט רוח קדושה ,האט דער צדיק געפרעגט פון דעם
גאר גוט שערן ,און ער פלעגט דעם ראש הממשלה איד ,זאג מיר וואס די האסט געטון אז איך זעה אויף
כסדר שערן ,האט מען געבעטן דעם איד ,אז ער דיר א רוח קדושה ,האט דער איד דערציילט פארן
זאל אריבער גיין צום שטוב פון דעם מושל ,און ער מאור עינים זי"ע די גאנצע מעשה וואס ער האט
זאל זיך איין בעטן אז מען זאל דעם מאור עינים געהאט מיט דעם יונגערמאן אין ביהמ"ד ,און וואס
באפרייען ,דער איד האט זיך פראבירט צו אפ זאגן, דער יונגערמאן האט אים געהייסן טון ,דאן האט
וויבאלד דער מושל איז געווען א גרויסער רשע, דער הייליגער מאור עינים גלייך פארשטאנען ,אז
און ער האט מורא געהאט אז דער רשע וועט אים דאס מיז זיין דער הייליגער אייניקעל רבי שלום
נאך דער'הרג'נען נאר פארן בעטן אזא בקשה. שכנא.
41
אז דער זיידע ריפט אים "מיין שלום" ,עס איז דאך אבער דאן האט דער איד ביי זיך אפ געמאכט,
א זכי' אז די זיידע רעכענט אים ווי איינס פון זיינע אז צו ראטעווען דעם צדיק דעם מאור עינים ,איז ער
קינדער ,האט דער צדיק רבי שלום שכנא געזאגט, גרייט זיך מוסר נפש צו זיין ,און דער איד איז
דער זיידע האט אזא מסירת נפש פאר אידישע אריבער צום שטוב פונעם מושל ,און זיך איין
קינדער ,אז ער איז אפילו מפקיר זיינע אייגענע געבעטן צו באפרייען דעם צדיק ,קודם איז דער
קינדער נאר א טובה צו טון פאר א אנדערן איד ,און מושל געווארן שטארק אין כעס און געסטראשעט
אויף דעם בין איך נישט מסכים אז די זיידע זאל מיך דעם איד ,אבער דער איד האט מסביר געווען פארן
אויך מפקיר זיין. מושל ,אז דא רעדט מען פון א גרויסע צדיק וקדוש,
••• און מסביר געווען וואסערע זכי' דער מושל האט
ווי באקאנט האט דער הייליגער מאור עינים צו קענען באפרייען דעם צדיק ,און צום סוף האט
מטשערנאביל זי"ע געזאגט ,אז איינע פון די זאכן זיך דער רשע געלאזט איבער רעדן ,און מען האט
וואס ער האט מקבל געווען פון אליהו הנביא ז"ל, טאקע באפרייט דעם צדיק.
איז אז מען זאל באקן מצות ערב פסח און בשעת
מעשה זאל מען זאגן גאנץ הלל מיט א ברכה. יארן שפעטער ווען דער איד'ל דער שערער
איז נפטר געווארן ,איז דער הייליגער חוזה מלובלין
איינמאל האט דער דיין רבי נפתלי זי"ע פון זי"ע געווען אין שטאט ,און ווען ער האט געהערט
סקווירא געפרעגט זיין רבין דער צדיק וקדוש רבי פון די לוי' ,האט זיך דער הייליגער חוזה אנגעטון
איציקל מסקווירא זי"ע ,ווי איז דער מקור צו באקן בכבוד'דיגע בגדים און ארויס מלווה זיין דעם נפטר,
מצות ערב פסח מיט א ברכה אויפן הלל ,האט דער און דער צדיק האט געזאגט ,אז ער זעהט אז אלע
הייליגער צדיק וקדוש רבי איציקל זי"ע געזאגט צדיקים מעולם העליון זענען ארויס באגלייטן דעם
בזה"ל" ,אויב וואלט דאס געשטאנען אין שערי איד ,און דערפאר איז ער אויך ארויס מלווה זיין דעם
תשובה וואלט דאס געווען אן הלכה ,דאס האט דער מיטה.
זיידע דער הייליגער מאור עינים זי"ע מקבל געווען
פון אליהו הנביא ז"ל ,און דאס איז אזוי שטארק ווי צום סוף האט מען זיך דערוויסט די סיבה ,אז
אן הלכה ברירה אין שולחן ערוך". דאס איז געווען ווייל דער איד האט געהאט די זכי'
••• צו ראטעווען דעם הייליגען מאור עינים זי"ע ,און
איז געווען א איד א גרויסע חסיד פון דעם דערפאר האט מען פארן נפטר אפ געגעבן אזא
הייליגען צדיק רבי פנחס מקאריץ זי"ע וואס האט כבוד ,אפילו ער איז געווען א גאר פשוטער איד ,און
ליידער געהאלטן יארן נאך די חתונה און האט דער חוזה מלובלין זי"ע האט געזאגט פאר זיינע
נאכנישט זוכה געווען צו קיין זש"ק ,איז פאר דעם תלמידים ,אז דאס מיינט די משנה )עבודה זרה י"ז
איד איינגעפאלן א גוטע עצה ,ער האט געלאזט ע"א( "יש קונה עולמו בשעה אחת".
בויען א מקו' ביי זיך אין שטאט ,אלס א זכות צו •••
געהאלפן ווערן מיט קינדער ,און ווען די מקו' איז ווי באקאנט איז דער צדיק וקדוש רבי שלום
פארטיג געווארן ,איז ער געפארן צום הייליגען שכנא מפראהביטש זי"ע געווארן א איידעם ,ביים
צדיק רבי פנחס מקאריץ ,און ער האט געריפן דעם איידעם פונעם מאור עינים הרה"ק רבי אברהם
רבין ,אז ער זאל קומען מחנך זיין די מקו' ,און אזוי מקאריסטשוב זי"ע ,און ער האט זוכה געווען צו א
וועט ער בשעת מעשה בעטן דעם רבין ,אז ער זאל געוואלדיגע קרבה יתירה ביים זיידן דער הייליגער
אים אנוואונטשן אז ער זאל געהאלפן ווערן מיט א מאור עינים זי"ע ,און דער זיידע האט אים געריפן
קינד. בלשון חיבה" ,מיין שלום" ,אבער דער אייניקל האט
נישט אזוי הנאה געהאט פון דעם נאמען ,און
אבער ער האט געטראכט ביי זיך ,אז אפשר געזאגט איך האב דאך א טאטע און איך בין זיינס א
וועט די רבי נישט וועלן סתם קומען צו די מקו', זון.
האט ער געזאגט פארן רבין ,אז ער רופט אים צו
מכבד זיין מיט סנדקאות ,ווייל דאס איז דאך נישט האבן די חסידים געפרעגט פונעם צדיק רבי
קיין ליגענט ,ווייל ער וויל דאך דורך זיין ברכה, שלום שכנא ,פארוואס ער איז נישט אזוי צעפרידן
42
מנוחה ביי די אנדערע צדיקי הדור ,און עס האבן געהאלפן ווערן מיט א קינד וואס דורך דעם וועט
זיך באלד אנגעהויבן גאר גרויסע השתדלות'ן צו די רבי טאקע האבן סנדקאות.
פארגרינגערן דעם מצב פונעם הייליגן מאור עינים
אין טורמע ,פון די הויפט וועלכע האבן אנגעוואנדן אבער אויפן וועג מיטן רבין צו זיין שטאט,
און זיך משתדל געווען לטובת דעם מאור עינים, האט דער איד געזאגט דעם אמת פארן רבין ,אז
איז געווען הרה"ק רבי וועלוול פון זיטאמיר זי"ע, מען גייט נישט פאר סנדקאות ,נאר ער וויל אז די
באקאנט אלס דער 'אור המאיר'. רבי זאל גיין אין די מקו' ,און דורך דעם אים געבן א
ברכה ,אז ער זאל געהאלפן ווערן מיט קינדער,
דער הייליגער אור המאיר האט קיין מינוט ווייל זעט זיך אויס אז נעבן רבין האט נישט
נישט גערוהט ,ער האט געארבייט און אנגעוואנדן געקענט שולט זיין קיין ליגענט ,און דערפאר האט
אלערליי אונטערווענץ צו העלפן פארגרינגערן דער איד גלייך מודה געווען ,אז ער האט נישט
דעם מצב פונעם מאור עינים אין תפיסה ,און געזאגט קודם דעם אמת ,אבער די רבי האט
לייכטער מאכן די שווערע באדינונגען אין אזעלכע גארנישט געענטפערט ,נאר ווייטער געפארן מיט
אומשטענדן ,דער הייליגער אור המאיר זי"ע האט דעם איד צו זיין שטאט.
זיך שטארק אנגעשטרענגט ,און עס איז אים
געלונגען צו פועל'ן ,אז דער מאור עינים זאל ווען מען איז אנגעקומען אין שטאט ,איז דער
באפרייט ווערן פון תפיסה פאר עטליכע שטונדן ער צדיק געגאנגען אין מקו' ,אבער אזוי ווי ער האט
זאל קענען גיין אין ביהמ"ד האלטן א דרשה. אריינגעלייגט דעם פיס ,האט ער גלייך געפרעגט
דעם איד ,ווער האט זיך שוין גע'טובל'ט אין דעם
ווען דער הייליגער מאור עינים האט זיך מקו' ,האט דער איד געזאגט ,אז דער הייליגער
צוריקגעקערט פון די דרשה ,האט אים באגלייט א מאור עינים מטשערנאביל זי"ע ,איז דורך געפארן
ריזן עולם פון די שטאטלייט צוטיילנדיג אים כבוד דעם שטאט ,און ער האט געברויכט א מקו' ,האב
מלכים ,ווען דער תפיסה וועכטער האט דאס איך אים מפני כבודו געלאזט גיין אין מקו'.
דערזען ,האט אים זייער פארדראסן ,אז פאר אן
ארעסטאנט ווערט צו געטיילט אזויפיל כבוד ,און האט דער הייליגער צדיק רבי פנחס מקאריץ
מחמת דעם האבן זיי נאכמער פארשווערט די זי"ע געזאגט פאר דעם איד ,די בוסט שוין א
תנאים פונעם מאור עינים און מ'האט אים אריין געהאלפענער אין זכות פון דעם הייליגען צדיק דער
געזעצט אין א פינסטערן קאמער. מאור עינים זי"ע ,און איך וויל בשום אופן נישט גיין
אין מקו' יעצט ,ווייל איך וויל נישט אז מען זאל
דער הייליגער אור המאיר האט אבער נישט אנהענגען דעם ישועה אויף מיר ,וואס באמת איז עס
געקענט רוען ,ער איז נאכאנאנד ארומגעלאפן און דורך די ברכה פונעם צדיק דער הייליגער מאור
פארארבעט מעשים צו פארגרינגערן די עיניים זי"ע ,כך הוה דער איד האט צום יאר געהאט
אטמאספערע פאר'ן רבי'ן אין תפיסה ,און ער האט א בן זכר.
ערלעדיגט אז מ'זאל לאזן אריין ברענגען אין •••
תפיסה גרויסע שטיינער און עטוואס מסדר געווען דער הייליגען מאור עינים זי"ע איז געווען א
דעם גרוב פאר'ן מאור עינים אים צו שאפן כאטש מגיד מישרים און שטעט און דערפלעך ,האט אמאל
דאס מינדעסטע הרחבת-הדעת אונטער די פאסירט ,אז א געוויסע משומד איז געווארן זייער
שווערע מצב. אויפגעבראכט אויף די דרשות פונעם רבי'ן ,און ער
האט איהם פאר'מסר'ט צו דעם רעגירונג ,דאס
ווי לאנג דער מאור עינים האט זיך געפונען האט צוגעפירט צו זיין ארעסט אין שטאט
אונטער אזא שטרענגע תפיסה וואך איז שווער זיטאמיר.
געווען אן צו קומען צו אים ,פאר'ן "אור המאיר" איז
אבער געלונגען צו פועל'ן אז ער זאל טעגליך ווען עס איז באקאנט געווארן אין די אידישע
קענען אריינגיין פארברענגען מיט'ן מאור עינים וועלט איבער די נידערטרעכטיגע מסירות און
פאר גאנצע צוויי שעה. בלבולים און דער ארעסט ,האט עס צושטערט די
43
געווען א שטארקער רעש ,וויבאלד איידער ער איז איין טאג ווען די צוויי צדיקים זענען געזעסן
פאראורטיילט געווארן צו טורמע האט ער געהאט און אינאיינעם פארברענגט ,איז פלוצלים ערשינען
צו געזאגט צו שאפן געלט פאר א געוויסן צוועק, פאר זיי א מענטש געקליידעט ווי א דייטש,
און וויבאלד ער איז דערנאך געווארן פארמשפט וועלכער האט זיך געוואנדן צום מאור עינים
פאר ארעסט ,האט ער נישט געהאט די יכולת זאגנדיג" ,אזוי ווי מארגן וועט פארקומען אין שטאט
איינצוהאלטן זיין צוזאג ,אבער היות ער האט די מארק-טאג ,וויל איך דעריבער בעטן אז רבי
קיינמאל נישט געבראכן א ווארט איז אין הימל וועלוועלע זאל זיך משתדל זיין און אויס'פועל'ן אז
געווארן א רעש. מען זאל ארויסלאזן דעם מאור עינים פון תפיסה
אויף עטליכע שעה ,אז ער זאל קענען ארומגיין נאך
האט דער מאור עינים מסיים געווען ,דער געלט פאר מיר".
דייטשל וועלכער האט זיך פאר זיי באוויזן אין
תפיסה ,איז געווען א מלאך של רחמים ,וועלכער דער אור המאיר ווי זיין שטייגער האט טאקע
איז געקומען פועל'ן אז דער מאור עינים זאל קענען גענומען שתדל'ן אויסצופירן די בקשה פון דעם
ארויס פאר איין טאג איינצוהאלטן זיין צוזאג און דייטש'ל ,דאסמאל איז עס אבער שוין נישט
שאפן די געלט ,נאכדעם וואס מיט די גרויסע געגאנגען אזוי גרינג ,דער אור המאיר האט אויך
שתדלנות איז געלונגען אפצורופן א הארבן גזר- אנגעוואנדן א גרויסע סומע געלט און די באמטע
דין אין וועלכער דער מאור עינים איז ה"י פון די תפיסה זענען קוים איינגעגאנגען דערויף,
פאראורטיילט געווארן צום ערגסטן ,האט דער אבער מיט א תנאי אז דער אור המאיר זאל
אור המאיר זיך שטארק משתדל געווען אז דער פארבלייבן אלס משכון ביז דער מאור עינים וועט
מאור עינים זאל גענצליך באפרייט ווערן. צוריק קומען ,ענדליך איז אים געלונגען צו שאפן
דעם פריוויליגע פאר'ן מאור עינים.
ווען דער אור המאיר האט געזען אז עס גיבט
זיך אים נישט איין ,האט ער פארשטאנען אז דער אזוי ארום האבן זיך די צוויי צדיקים פאר א
מאור עינים זעלבסט האט זיך דאס אויף זיך מקבל וויילע געטוישט פלעצער ,דער מאור עינים איז
געווען. ארויס אין מארק שאפן געלט פאר צדקה ,און דער
אור המאיר איז געבליבן זיצן אין תפיסה אויפן ארט
דאן האט זיך דער אור המאיר געוואנדן צום פון מאור עינים ,דער אור המאיר האט זיך
מאור עינים מיט א טענה ,אז וויבאלד דער מאור אנגערופן צום מאור עינים זאגנדיג" ,איר זיצט אין
עינים וויל מקדש זיין שם שמים דעריבער האט ער תפיסה צוליב א משומד ,איך זיץ אין תפיסה וועגן
מקבל געווען אויף זיך די יסורים ,אבער היות וואס רבי נחום".
עס וועט ארויסקומען דערפון חלילה דאס עס איז אדורך דער טאג ,און דער מאור עינים
פארקערטע ,האט דער מאור עינים דעריבער נישט איז צוריק געקומען מיט'ן סכום פון קוים צוויי
קיין רעכט זיך צו האלטן ביי דעם החלטה. הונדערט רובל ,דער אור המאיר ,ווען ער האט
דערזען וואס דער מאור עינים האט
ווי דער מאור עינים האט געהערט די ווערטער צונויפגעזאמלט ארומדרייענדיג זיך אגאנצן טאג
פונעם אור המאיר ,האט ער געטוישט זיין החלטה, אין שטאט ,קלעטערנדיג צופוס צווישן די סוחרים
און געזאגט אז דער דאזיגער באשלוס ,מקדש שם אין מארק איז ער זייער אנטוישט געווארן ,ווען
שמים צו זיין איז געווען פארהוילן פון יעדן ,אפי' דער מאור עינים האט געהערט ווי דער אור המאיר
קיין מלאך אדער א שרף האבן נישט געוואוסט רעדט זיך אפ אז עס איז נישט ווערד געווען
דערפון ,און וויבאלד די צדיקים זענען דאס אזויפיל שתדלנות פאר דעם צוועק ,טענה'נדיג,
געוואויר געווארן ,לאזט ער זיך אפ פון דעם "אויסצו'פועל'ן דעם זכות פון ארויסגיין אפאר שעה
געדאנק ,און טאקע אין יענעם יאר נאך די גרויסע האט דאך אפגעקאסט באלד דער זעלבער סכום".
השתדלות פונעם אור המאיר און אנדערע צדיקים,
איז דער מאור עינים צום פרייד פון גאנץ כלל האט זיך דער מאור עינים אנגערופן צום אור
ישראל ארויס פון תפיסה. המאיר" ,עס איז יא כדאי געווען" ,ווייל אין הימל איז
44
אבער באמת איז ער צען צדיקים" ,און דער •••
הייליגער תולדות האט דאס מסביר געווען" ,יעדער איינמאל האט הרה"ק רבי מנחם נחום בעל
צדיק האט א באזונדערן וועג ,אין תורה ,תפלה, מאור עיניים מטשרנוביל זי"ע געפרעגט פונעם
צדקה און אנדערע מדות ,לויט זיין שורש אין איינע הייליגען בעל התניא זי"ע ,וואס איז געווען דער
פון די צען ספירות ,און אין יענעם וועג איז ער א גרויסער כח פון זיין רבי ר' מענדעלע מרימנוב
צדיק ,אבער דער צדיק רבי נחום איז א צדיק אין זי"ע ,האט דער בעל התניא געזאגט ,אז דער ר'
אלע מדות און אין אלע זאכן". מענדעלע האט געוויסט די מחשבות פון יעדען
••• מענטש ,אויך האט ער געוויסט די מחשבות וואס
דער הייליגער קדושת לוי מבארדיטשוב זי"ע, מענטשן האבן געהאט זייער גאנץ לעבן ,אבער דער
איז אמאל געקומען אין א שטאט אין רוסלאנד ,און הייליגער מאור עינים זי"ע איז פון דעם נישט
באגעגנט א איד וואס מען האט אויף אים געזען אז נתפעל געווארן.
ער איז טאקע א פשוטער איד ,אבער ער איז א שפל
האט דער הייליגער בעל התניא זי"ע געזאגט,
ברך מיט א גרויסע מדרגה אין שפלות ,האט ער זיך
אז ווען דער ר' מענדעלע זי"ע איז אריבער א שטוב,
צו אים געוואנדען און אים געפרעגט ,וויאזוי זענט
האט ער געקענט זאגן אלע מחשבות וואס מען האט
איר צוגעקומען צו אזא מדרגה פון שברון לב ,יענער
געטראכט אין יענעם שטוב ,און געקענט זאגן די
איד האט באמת נישט פארשטאנען וואס דער
עתידות וואס מען גייט טראכטן דארט אונעם
צדיק וויל פון אים.
שטוב ,פון דעם איז שוין דער הייליגער מאור
עיניים זי"ע נתפעל געווארן.
אבער אינמיטן רעדן מיט יענעם איד ,האט ער
•••
דערציילט פאר הייליגען קדושת לוי זי"ע ,אז
עס ווערט דערציילט ,אז אלס יתום ,איז דער
איינמאל איז ער געווען אין א גרויסער שטאט ,ער
הייליגער מאור עינים געווארן אויפגעצויגען אין
איז געווען מיד און פארמאטערט ,און ער איז אריין
שטוב פון זיין פעטער און מומע ,האט די מומע
אין בית המדרש ,און דארט געהערט א גרויסן
אמאל געגעבן איר קינדער ברויט מיט סמעטענע,
מענטש לערנען די משנה אין אבות "מאד מאד הוי
און דעם קליינעם יתום נחום האט באקומען טרוקן
שפל רוח" ,און פון יענעם דרשה האט ער באקומען
ברויט ,ווען ער האט זיך באקלאגט אז ער וויל אויך
די מדרגה פון שפלות ,און דער הייליגער
סמעטענע ,האט זי אים פארשלאסן אין א צימער.
בארדיטשובער האט פון אים אויסגעפונען ווי דער
מענטש האט אויסגעזען ,כדי צו וויסן ווער ער איז, אין צימער איז געשטאנען אן עמער מיט
ביז ס'האט זיך ארויסגעשטעלט ,אז דאס איז געווען עפעס ווייסע סחורה ,און דער קליינער נחום האט
דער הייליגער מאור עינים זי"ע ,וואס האט דעמאלט געמיינט אז ס'איז קעז ,און ער האט דאס
געזאגט דעם שיעור אין משנה ,און מיט זיינע אנגעשמירט אויפן ברויט ,אבער דאס איז געווען
הייליגע ווערטער האט ער אזויפיל משפיע געווען קאלך ,און ער האט מער נישט געקענט עסן דאס
אפילו אויף א פשוטע איד. ברויט ,האט דער צדיק שפעטער געזאגט ,אז
••• דערפון האט ער זיך אויסגעלערנט א דרך אין
עס ווערט דערציילט א מעשה ,וואס דאס עבודת השם" ,אז ווער ס'נעמט וואס איז נישט
ווייזט די געוואלדיגע השפעה פונעם הייליגען זיינס ,פארלירט אויך וואס איז יא זיינס".
מאור עינים זי"ע ,און אויך זיין געוואלדיעג עניוות •••
און שפל ברך מיט וואס דער צדיק האט זיך זיין גאנץ דער צדיק וקדוש רבי יעקב יוסף מפולנאה זי"ע
לעבן געפירט ,אין א דארף נעבן טשערנאביל זענען האט געזאגט ,אויף צדיק דער הייליגער מאור
חסידים געזעסן ביי מלוה מלכה מוצאי שבת און עינים זי"ע בדרך שאלה בזה"ל" ,די וועלט זאגט אז
געמאכט א חשבון הנפש ,און פון גרויס פחד האבן רבי נחום איז א צדיק" ,די וואס זענען געשטאנען
זיי באשלאסן "אז זיי האבן זייער פיל געזינדיגט ,און דארט האבן געמיינט אז ער וויל דעם צדיק דעם
ס'איז נישטא פאר זיי קיין תקנה נאר זיך הייליגען מאור עינים אביסל משפיל זיין ,האט ער
צוצוטשעפען צום הייליגען מאור עינים ,און ער זיך גלייך מסביר געווען ,אז ער האט געמיינט צו
וועט זיי ראטעווען". זאגן" ,אז די וועלט זאגט אז רבי נחום איז איין צדיק,
45
שטארקן און אנגיין ,ביז מען קומט אן צום אמת, האבן זיך די גאנצע קבוצה גלייך
ווען די חסידים האבן דאס געהערט ,זענען זיי ארויסגעלאזט קיין טשערנאביל ,אבער ווי נאר זיי
אנגעפילט געווארן מיט גרויס שמחה ,און געזאגט זענען אריין אין דעם רבי'נס צימער ,האט ער זיך
פאר הייליגען מאור עינים ,אז ער האט זיי מחיה דערפרייט צו זיי ,און געזאגט מיט זיין גרויס
געווען און א רוח חיים האט זיך באנייט אין זיי. עניוות" ,איך בין געזעסן און געמאכט מיין חשבון
••• הנפש ,און ס'איז מיר קלאר געווארן ,אז איך האב
דער אייניקל הרה"ק רבי יעקב ישראל פיל געזינדיגט ,און ס'איז נישטא פאר מיר קיין
מטשערקאס זי"ע האט דערציילט ,ביי מיין זיידן תקנה ,ביז איך וועל זיך צוטשעפען צו די חסידים,
דער הייליגער מארו עינים זי"ע זענען געזעסן ביי און זיי וועלן מיט מיר טון א חסד און מיך ראטעווען
דער מזרח וואנט תלמידים אנגעטון אין ווייסע פון מיינע צרות" ,דאס איז געווען זיין השפעה אויף
קליידער ,אסאך פון זיינע חסידים זענען געווען זיינע חסידים ,און דאס איז געווען זיין אמתע
גרויסע לייט אבער צוויי פון זיי האב איך גוט עניוות מיט וואס ער האט זיך געפירט ,אז ער האט
געקענט ,ביידע האבן געהייסן ר' ירמיה ,איינעם באמת געהאלטן אז ער איז ח"ו א חוטא.
האט מען גערופן "ר' ירמיה הגדול" און דעם צווייטן •••
"ר' ירמיה הקטן". איינמאל זענען חסידים געקומען צום הייליגען
מאור עינים זי"ע מיט תחנונים און געוויין ,און
איינמאל איז דער זיידע דער הייליגער מאור אויסגעגאסן פאר אים זייער גאנץ הארץ ,אז זיי
עינים צוגעגאנגען צו ר' ירמיה הגדול ווען ער איז זענען געפאלן זייער נידעריג אין חשכות און מרה
געשטאנען אין געדאווענט ,און איז אנגעקומען צו שחורה ,און קענען נישט אויפהייבן דעם קאפ אין
"דבר אל בני ישראל ואמרת אליהם" ,און ער האט תורה ,תפלה און עבודת השי"ת ,דערפאר איז זייער
אים אראפגענומען די תפילין פונעם קאפ ,נאך הארץ צעבראכן געווארן ביז זיי זענען ממש
שמונה עשרה האט דער הייחיגער מאור עינים קראנק געווארן ,און עטליכע פון זיי זענען געפאלן
געזאגט צו זיינע לייט" ,איר זאלט אייך נישט צו בעט.
וואונדערן וואס איך האב אים איבערגעהאקט
אינמיטן קריאת שמע און אראפגענומען די תפילין ווען דער צדיק רבי נחום דער הייליגער מאור
פון זיין קאפ ,ווייל אויב נישט ,וואלט ער פארברענט עינים זי"ע האט געזען דאס אמת פון זייער הארץ,
געווארן פון גרויס התלהבות" ,האט רבי יעקב ווי זיי ווילן באמת קרבת אלקים חיים ,האט ער זיי
ישראל מטשערקאס פארענדיגט ,אזאנע תלמידים געטרייסט און געזאגט" ,בני חביבי! איר זאלט פון
זענען געווען אסאך ביי מיין זיידן ,אבער די צוויי דעם נישט האבן קיין שום עגמת נפש ,ווייל דאס איז
האב איך געקענט. בחינת דורמיטא )א שלאף( ,ווייל אלעס וואס איז דא
••• אויף דער וועלט איז דא אינעם מענטש ,און דער
עס ווערט דערציילט ,אז איינמאל איז דער וואס וויל באמת זיך דערנענטערן צום אויבערשטן,
הייליגער מאור עינים זי"ע געקומען אין א קליין מוז ביי אים קודם זיין א הסתלקות המוחין והחיות,
שטעטל מיט ווייניג אידן ,און ער האט זיך געוואלט און דורך דעם וועט ער זוכה זיין צו נאך מער
טובל'ן ,די חשובע בעלי בתים האבן אים געזאגט, ליכטיגקייט".
אז ס'איז נישטא קיין מקוה דא אין שטאט ,ווייל דער
ארט איז זייער הויך ,און מ'דארף אסאך געלט צו און דער הייליגער מאור עינים זי"ע האט
גראבן טיף ביז מ'געפינט וואסער אדער א קוואל אויסגעפירט" ,די ירידה איז א צורך עליה ,אזוי ווי
פאר א כשר'ע מקוה ,און די אידן פון שטעטל זענען ביי אדם הראשון שטייט' ,ויפל אלקים תרדמה על
געווען גאר ארום און האבן דאס נישט געקענט האדם ויישן' ,און דערפון איז אדם הראשון געווארן
באווייזן. א אדם השלם ,און אזוי איז געווען ביי דער גאנצער
בריאת העולם ,צוערשט איז געווען 'והארץ היתה
האט דער הייליגער מאור עינים זי"ע געזאגט, תהו ובהו' ,און ערשט נאכדעם' ,ויאמר אלקים יהי
"אפשר איז דא צווישן אייך א איד א גיבר וואס וויל אור' ,און דאס איז "ויתרון האור מן החושך" ,ווייל
קויפן מיין עולם הבא ,וואס איז מיר צוגעגרייט פון דאס איז באמת די עבודה פון א איד ,זיך צו
46
פשטות און מיט זיין גרויס עניוות" ,נו ,אין דעם קען מיין געבורט ביז היינט ,אין זכות פארן מנדב זיין א
איך נישט זיין ווי רבינו הקדוש זי"ע ,הלוואי זאל איך מקוה דא אין שטאט" ,איז געקומען א איד א
נאר האבן די עבירה ,ווייל איך האב מער מורא פון די גרויסער גביר און אים געגעבן דריי הונדערט
מצוות וואס איך האב געהאט הנאה דערפון ,ווי פון רענדליך ,וואס איז געווען א גרויסע סכום געלט
אזעלכע עבירות וואס איך האב פון זיי נישט געהאט בימים ההם ,און מיט דעם געוואלט אפקויפן זיין
קיין שום הנאה". חלק אין עולם הבא אין גן עדן ,און דער הייליגער
••• מאור עינים האט פאר יענעם גביר פארקויפט זיין
עס ווערט געברענגט ,אז אין דער צייט וואס עלום הבא מיט א קנין סודר ,לויטן דין.
דער הייליגער מאור עינים זי"ע איז געזעסן אין
תפיסה ,זענען צוויי חשובע שלוחים געקומען אין דער הייליגער מאור עינים זי"ע האט דאס
הויז פונעם גביר און חסיד ר' אהרן לאנדא געלט גענומען און געגעבן די אידן פון שטעטל צו
מיאמפאלי ,וואס איז געווען באוואוסט אלס אן מאכן א מקוה ,און אזוי האבן זיי געטון ,נאכדעם
אויסערגעוויינלעכער בעל צדקה מיט אן אפענעם האט דער הייליגער מאור עינים זי"ע געזאגט,
הארץ פאר יעדן ארימאן ,און די שליחים האבן אים "יעצט בין איך צופרידן ,אז איך דין שוין נישט מער
געבעטן ,אז ער זאל ביישטייערן צו דער מצוה פון דעם באשעפער על מנת לקבל פרס ,נאר פון אהבה
פדיון שבויים פארן הייליגען מאור עינים. און דביקות".
דער חסיד ר' אהרן האט זיי געענטפערט ,אז ווען מען האט אים געפרעגט פארוואס ער גיט
זיי זאלן צוריקקומען מארגן ,און ווען זיי זענען אוועק זיין שכר ,האט ער ערקלערט" ,איך האב דאך
צוריקגעקומען ,האט ער געפרעגט וויפיל געלט נישט קיין געלט ,און איך וויל שוין מיין גאנץ לעבן
מ'דארף אויסצולייזן דעם הייליגען מאור עינים פון מקיים זיין דעם "בכל מאדך" ,מיין איינציגע
תפיסה ,האבן די צוויי געענטפערט ,אז מען ברויך פארמעגן איז מיין עולם הבא ,און דאס האב איך
א ריזיגע סומע פון 15,000גילדענע דינרים ,דער אוועקגעגעבן פאר כבוד השם ,און אזוי בין איך
גביר האט זיך גלייך אומגעדרייט אין זיין צימער, מקיים ,בכל מאדך" ,און א בת קול איז ארויס פון
און פון דארט ארויסגענומען א בייטל מטבעות הימל" ,ר' נחום מזומן לחיי עולם הבא!" ,אבער דאס
מיט דער גאנצער געבעטענער סומע ,און עס איז געווען זיין מסירת נפש ,אז ער איז געווען גרייט
איבערגעגעבן פאר די צוויי שליחים ,און מיט די אוועק צו געבן זיין עולם הבא פאר א מצווה.
גרויסע סומע האט מען טאקע אויסגעלייזט דעם •••
הייליגען מאור עינים פון תפיסה. עס ווערט דערציילט ,אז דער הייליגער מאור
עינים זי"ע האט געהאט א גאר וואונדערליכע
פאר זיין פטירה האט דער גביר ר' אהרן לאנדא מנהג ,ער האט אייביג מער מקרב געווען און
מיאמפאלי דערציילט פאר זיין זון ר' יחזקאל ,פון ארויסגעוויזן א ווארעמע געפיל פאר די ארימע לייט
קהלת בארדיטשוב ,אז די סומע געלט וואס ער מען ווי פאר די רייכע ,ווען א ארעמאן איז געקומען,
האט געגעבן פאר דעם הייליגען מאור עינים'ס האט ער אים גלייך אריינגענומען ,נישט געלאזט
אויסלייזונג ,איז געווען זיין גאנצער פארמעגן ,און ווארטן ,און מיט גרויס געדולד אויסגעהערט זיינע
ער איז דעמאלט געבליבן אן קיין פרוטה צו די בקשות ,און זיי זענען לאנג געזעסן ביי אים אין
נשמה ,אבער אין זכות פון די גרויסע מצוה פון צימער ,אבער די רייכע האבן געקענט גאר לאנג
פדיון שבויים ,און אינעם זכות פונעם הייליגען ווארטן ביז מ'האט זיי אריינגעלאזט ,און ווי נאר זיי
צדיק דער מאור עינים זי"ע ,האט ער נישט לאנג זענען אריין האט ער זיי געאיילט צו רעדן שנעל.
נאכדעם גאר שטארק מצליח געווען ,און צוריק
רייך געווארן אין א גאר קורצער צייט ,מיט אן ווען א גביר האט זיך באקלאגט אז מ'האט אים
אויסערגעוויינלעכער עשירות ביז זיינע לעצטע געלאזט זיין ביים רבין אין שטוב נאר א קורצע
טעג. וויילע ,און מ'האט דעם רבי'ן געפרעגט ,אז חז"ל
••• זאגן דאך )עירובין פ"ו( "רבי מכבד עשירים" ,אז
עס ווערט דערציילט ,אז איינמאל פאר פסח, רבינו הקדוש האט מכבד געווען די עשירים ,האט
ווען דער שניי האט זיך צעלאזט אינדרויסן ,און די דער הייליגער מאור עינים געענטפערט מיט א
47
שטארק געשאדט ,און ער איז געפאלן חלשות און וועגן זענען געווען פול מיט בלאטע ,אזוי אז
איז געווען אין א גרויסע סכנה ,אבער נאך עטליכע קיינער איז נישט געקומען און נישט געגאנגען ,איז
מינוט איז אים פלוצלינג בעסער געווארן ,און ער געווען א גאר גרויס דחקות אין שטוב פונעם
האט זיך אוועקגעזעצט און געטרונקען אביסל הייליגען מאור עינים זי"ע ,איז געקומען א איד צום
וואסער און ער איז צוזיך געקומען. רבי'ן מיט אלע צרכי יום טוב בשפע רב ,און עס איז
לעבעדיג געווארן אין שטוב פונעם מארו עינים,
דערנאך האט ער דערציילט פאר די רעבעצין, און ער האט געזאגט פארן אידן ,אז יעצט איז אן עת
אז ער איז טאקע געווען אין א גרויס סכנה ,נאר רצון ,ער זאל בעטן אלעס וואס זיין הארץ גלוסט
דער זיידע דער הייליגער מאור עינים זי"ע איז און ער וועט אים בענטשן ,האט דער איד
געקומען מעולם העליון און אים געראטעוועט ,און געענטפערט" ,מיר פעלט גארנישט ,נאר איין
אים געזאגט "מיין טייערער זון ,פון יעצט און בקשה האב איך צום רבין ,אז דער רבי זאל מיר זאגן
ווייטער זאלסטו מער נישט פאסטן פון שבת צו ווען משיח וועט קומען".
שבת ,און איך גיב דיר אן עצה וואס וועט אין הימל
גערעכנט ווערן ווי א תענית פון שבת צו שבת ,אז דו ווען דער הייליגער מאור עינים זי"ע האט דאס
זאלסט יעדן טאג פון דער וואך ענדיגן ספר תהלים געהערט ,איז ער זייער נתרגש געווארן ,דער צדיק
דריי מאל" ,האט דער צדיק רבי אריה לייב איז אויפגעשטאנען און ארומגעגאנגען אין צימער
געפרעגט" ,זיידע ,פארוואס ביסטו נישט געקומען אהין און צוריק ,דערנאך האט ער זיך אפגעשטעלט
מיך ראטעווען פריער ,איידער איך בין געפאלן און געזאגט בזה"ל" ,דעם קץ הגאולה קען איך נישט
חלשות" ,האט דער זיידע דער הייליגער מאור מגלה זיין ,נאר דאס קען איך דיר זאגן ,עס וועט
עינים געזאגט "ווען דו וואלסט געוואוסט פון נישט קומען אין מיינע צייטן ,נישט ביי מיינע
וועלכן הויכן ארט איך בין יעצט אראפגעקומען קינדער און נישט ביי מיינע אייניקלעך ,אפשר ביי
אהער ,וואלסטו דאס נישט געפרעגט ,און דאס אז די קינדער פון מיינע אייניקלעך" ,און דער הייליגער
איך האב געקענט אראפקומען דיך יעצט ראטעווען, מאור עינים זי"ע האט צוגעלייגט" ,דאס קען איך
איז אויך א גרויסער חידוש". דיר יא זאגן ,אז די גוטע אידן וואס וועלן זיין אין
••• יענע צייט וואס משיח וועט קומען ,וועלן דארפן
עס ווערט דערציילט ,אז א מענטש איז האבן אייזערנע הערצער ,קופערנע קעפ ,און
געקומען אמאל און מכבד געווען דעם הייליגען גלאזערנע אויגן ,צו קענען אויסהאלטן די יסורים
מאור עינים זי"ע מיט סנדקאות ביים ברית פון זיין וואס וועט דעמאלסט זיין" ,ובסוד קדושים מי
זוהן ,האט אים דער הייליגער מאור עינים געזאגט, יעמוד.
אז ער וועט גיין צום ברית ,אבער אויפן תנאי אז ער •••
זאל מאכן א סעודה ,האט דער מענטש עס האט דערציילט דער צדיק וקדוש רבי אריה
געענטפערט ,אז ער קען נישט ,ווייל ער איז אן לייב מסאדילקוב זי"ע ,דער זון פון רבי אברהם
ארעמאן ,האט אים רבי נחום געגעבן פון זיין טאש מקאריסטשוב זי"ע ,וואס איז געווען א איידעם
געלט צו מאכן א סעודה. ביים הייליגען מאור עינים זי"ע ,דער צדיק רבי
אריה לייב זי"ע איז געווען א גרויסער צדיק און א
ביי דער סעודה האט דער הייליגער מאור עובד השם במסירת נפש ממש ,איינמאל האט ער
עינים געזאגט" ,איך וועל אייך ערקלערן פארוואס אנגעהויבן א נייע עבודה ,צו פאסטן משבת לשבת,
איך האב אזוי געבעטן און זיך געשטעלט אז מ'זאל איין וואך האט ער אזוי געטאן און מצליח געווען,
מאכן א סעודה ,ווייל דער נאמען פונעם שטן וואס און אויך די צווייטע וואך.
שטערט יעדע גוטע זאך איז סמא"ל ,וואס די ראשי
תיבות פונעם נאמען איז ,ס'עודת מ'צוה א'ין אבער פרייטאג צונאכט נאך דער צווייטער
ל'עשות ,ס'עודת מ'סכת אין לעשות ,ס'עודת מ'ילה וואך ,ווען ער האט געוואלט טרינקען דעם קידוש
אין לעשות" ,און דער הייליגער מאור עינים האט בעכער ,האט ער נישט געקענט אראפשלינגען
געזאגט" ,די סעודת ביי א סיום מסכת האט ער שוין דעם וויין ,ווייל ער איז געווען זייער שוואך פון די
אויסגעפירט מבטל צו זיין ,און יעצט וויל ער מבטל פילע תעניתים ,און די וויין האט פארן צדיק
48
חלק זאלסטו פארברענען ,און פונעם קליינעם חלק זיין אויך די סעודת מצוה און די סעודת מילה ,אבער
זאל מען דרוקן דעם ספר" ,און דער הייליגער מאור אין דעם וועל איך אים אויסשטעכן די אויגן ,און מיר
עינים האט ערקלערט" ,דער גרויסער הויפן איז די וועלן אים נישט לאזן דאס אויספירן".
זאכן וואס איך געדענק ,און דער קליינער חלק איז
די זאכן וואס ער געדענקט נישט ,און דווקא די ביי דער געלעגנהייט איז אויך געווען זיין
זענען געווען בבחינת "שכינה מדברת מתוך גרונו", תלמיד דער צדיק וקדוש רבי אברהם דוב בעל בת
און דערפאר וויל ער ,אז נאר דאס זאל מען דריקן", עין מאווריטש זי"ע ,און ער האט נאכדעם געזאגט,
און דער צדיק רבי יוחנן מרחמסטריווקא זי"ע האט אז אין דעם האט דער מלאך מיכאל באזיגט דעם
אמאל געזאגט פאר'ן הייליגען בעלזא רב רבי אהרן ס"ם מיט א גרויסן נצחון ,ווארום דער שטן האט זיך
זי"ע ,אז ס'איז מקובל ,אז פארן דרוקן איז דער ספר שטארק בארימט ,אז אין די צייטן איז ער זייער
געווען פופצן מאל אזוי גרויס ווי מען האט צום סוף מצליח ,און אסאך הערן זיך צו צו זיינע ווערטער,
געדרוקט. און זענען עובר אויף די מצוות התורה.
•••
עס ווערט דערציילט ,אז א צדיק איז אמאל האט אים דער מלאך מיכאל געענטפערט" ,דו
געזעסן ביים הייליגען מאור עינים זי"ע ,איז דער נער'סט זיך אליין! אז די אידישע קינדער טוען
גבאי אריינגעקומען און געזאגט פארן רבין ,אז א טאקע דורך דיין הסתה עטליכע עבירות ,אבער
פרוי וואס איז היינט געקומען צום רבין זיך מזכיר אלעס טוען זיי נישט מיט זייער ווילן ,און דער
זיין ,אז זי איז נאכנישט געהאלפן געווארן מיט קיין באווייז דערצו האסטו ,ווייל ,האסטו שוין אמאל
קינדער ,און די רבי האט איר געגעבן א ברכה ,אז זי געהערט אדער געזען ,אז א איד וואס האט געטון אן
זאל בקרוב געהאלפן ווערן מיט א קינד ,דערציילט עבירה ,זאל דערנאך צונויף קלייבן זיינע חברים און
די גבאי ,אז די פרוי האט אפגענארט דעם רבי'ן, מאכן א גרויסע סעודה זיך צו פרייען מיט זיין זינד?,
ווייל באמת איז זי אסאך עלטער ווי זי האט דאס איז קיינמאל נישט געווען! ,אבער אז א איד איז
געזאגט ,נאר זי האט געטראכט ביי זיך ,אז אויב זי מקיים א מצוה ,ער מל'ט זיין זוהן אדער מאכט א
וועט זאגן די אמתע עלטער ,וועט מען בעטן אסאך סיום מסכת ,פרייט ער זיך מיט זיינע ליבע פריינד,
מער געלט פאר א ברכה. און דורך דעם איז א סימן ,אז די מצוה טוען זיי מיט
א גאנץ הארץ און מיט א שמחה" ,און דערפאר האט
דערציילט דער גבאי פארן רבין ,אז די פרוי איז דער הייליגער מאור עינים זי"ע געלייגט אזא
מיט 15יאר עלטער ווי זי האט געזאגט ,און זי האט געוויכט צו מאכן דעם סעודת ברית.
אפגע'נער'ט דעם רבין ,דער צדיק האט זיך •••
פארטראכט פאר א שטיק צייט ,און דאן האט דער עס ווערט דערציילט ,אז ווען דער הייליגער
הייליגער מאור עינים געהייסן ,מען זאל די פרוי מאור עינים זי"ע איז אלט געווארן און האט שוין
צוריק רופן ,און ווען די פרוי איז אריינגעקומען צום נישט געהאט די כח צו פארן איבער די שטעט זאגן
הייליגען מאור עינים ,האט דער הייליגער צדיק דרשות ,האבן די תלמידים געבעטן ,אז ער זאל לאזן
איר געזאגט בזה"ל" ,ברוך השם ,דער אייבערשטער צוזאמשטעלן זיינע דרשות אין א ספר ,און צוויי פון
האט אונז אזוי ליב ,אז אפילו ווען מיר וועלן בעטן די גרעסטע תלמידים ,רבי ירמיה דער גרויסער און
אז א בוים אין וואלד זאל האבן קינדער ,וועט ער רבי ירמיה דער קליינער ,האבן אפגעשריבן און
האבן קינדער ,אבער ליגן האט מען נישט געברויכט צוזאמגעשטעלט אלע זיינע דרשות און דברי
זאגן" ,און די פרוי האט טאקע געברוין א געזונט תורה ,און זענען אריין צום רבי'ן צו זען צי ער איז
קינד. מסכים מען זאל עס דרוקן.
ער האט גענומען די כתבים און אנגעהויבן זיי
דורכקוקן ,פיל בלעטער האט ער ארויסגענומען
און אוועקגעלייגט אויף א זייט ,און ווען ער האט
געענדיגט אויסקלויבן ,האט ער איבערגעגעבן
דעם הויכן הויפן פאר'ן תלמיד און געזאגט" ,דעם
49
יתום ,דאן איז ער אויף געצויגען געווארן ביי זיין
יארצייט י"ב מרחשון
פעטער הרה"ק רבי משה אונגאר מצאנז זי"ע א
איידעם ביים הייליגען דברי חיים מצאנז זי"ע,
הרה"ק רבי משה ב"ר יחזקאל שרגא זי"ע
דארט האט ער זוכה געווען צו א געוואלדיגע
)הלברשטאם( ,משינאווא
קרבות פונעם זיידן דער הייליגער צאנזער רב זי"ע.
"הנקרא ר' משה'לע שינאווער"
ווען עס איז געקומען צו א שידוך ,האט דער
טאטע דער הייליגער שינאווא געזאגט ,אז ער וועט ער איז געבוירן אין גליציה ,ט' מנחם אב בשנת
נאר א שידוך טון אויב דער מחותן וועט מסכים זיין תר"ב.
צו געבן א סכום נדן וואס דער טאטע האט געבעטן,
אויך האט ער דאן באקומען א ברכה פונעם זיידן צו זיין טאטן הרה"ק רבי יחזקאל שרגא בעל דברי
דער הייליגער דברי חיים זי"ע אז ער זאל זוכה זיין יחזקאל משינאווא זי"ע,
צו בנים טובים. בן הרה"ק בעל דברי חיים מצאנז זי"ע,
בן הרה"ק רבי אריה לייבוש אב"ד טארניגראד זי"ע,
ער האט חתונה געהאט מיט הרבנית הצדקת מרת בן הרה"ק רבי שמחה מבראד זי"ע,
אסתר מינדל ע"ה, נין ונכד הרה"ק רבי צבי הירש חריף בעל חכם צבי
בת הגה"ק רבי מאיר צבי הירש טענענבוים מבריגל אב"ד האלבערשטאדט זי"ע.
זי"ע.
און צו זיין מאמע הרבנית הצדקת מרת דבורה ע"ה,
ווי באקאנט איז דער צדיק וקדוש געווען א בת הרה"ק רבי מרדכי זילברשטיין אב"ד האלאשיץ
גרויסע חלוש זיין גאנץ לעבן און כמעט נישט זי"ע,
געגעסן ,אבער ווען עס איז געקומען צו עבודת חתן הרה"ק רבי אריה לייב ליפשיץ בעל אריה דבי
השם און צו דעם עבודת התפלה ,האט מען ממש עילאי זי"ע) ,חתן הרה"ק בעל ישמח משה מאוהעל
געזען ווי דער צדיק ארבעט מיט הימל'ישע כוחות, זי"ע(,
עס איז צו געגאנגען מיט א ברען און א אש בן הצדיק נסתר הרה"ק רבי חיים אשר זי"ע) ,הנקרא
דקדושה ,צדיקים בדורו האבן ממש באוואונדערט ר' חיים ציצית מאכער(,
ווי אזוי א מענטש וואס איז באמת א חלוש אזוי ווי אויפן זיידן רבי חיים אשר זי"ע ,האט דער הייליגער
דער צדיק ,קען אזוי דינען דעם באשעפער מיט א חוזה מלובלין זי"ע געזאגט" ,שהוא מכירו שהוא
מסירת נפש. בעל רוח הקודש".
ער האט זיך געפירט מיט א געוואלדיגע ער איז געווען א גאון עצום בתורה ,א צדיק
קדושה און פרישות ,דאס עסן האט זיך אין זיין גוף הדור ,און א איש קדוש וטהור מנורה הטהורה ,א
קדוש כמעט נישט געהאלטן ,אבער ער האט מיט עובד ד' באמת ,זיין עבודת התפלה איז געווען מיט
א מסירת נפש געגעסן דעם סעודת שבת און יו"ט, א געוואלדיגע התלהבות דקדושה און א מורא'דיגע
ווייל זייענדיג אזוי שוואך האט ער נישט געמעגט מסירת נפש ,ער איז געווען זיין גאנץ לעבן א גאר
עסן זאכן וואס זענען שווער אויפן מאגן ,אבער שוואכע מענטש ,ער האט כמעט נישט געגעסן ,און
דער צדיק וקדוש האט נישט געוואלט נאכגעבן אפילו ווען יא האט זיך עס נישט געהאלטן אין דעם
אויף א מאכל לכבוד שבת ,אפילו זייענדיג א גוף קדוש ,ער האט עוסק געווען אין תעניתים גאר
שוואכע מענטש וואס האט געברויכט דאס שלאף, אסאך ,ער איז נישט געשלאפן מער ווי א האלבע
איז אבער דער צדיק וקדוש נישט געשלאפן מער שעה ברציפות ,ער האט עוסק געווען אין צדקה
ווי א האלבע שעה ברציפות. וחסד זיין גאנץ לעבן און גאר אסאך געלט געשיקט
פאר עניי ארץ ישראל.
די טאטע דער הייליגער שינאווא רב זי"ע האט
מעיד געווען אויפן זוהן רבי משה'לע זי"ע ,אז ער זייענדיג גאר יונג איז זיין מאמע ליידער נפטר
ברויך זיך בכלל נישט מסגף זיין ,ווייל ער האט א געווארן לאזענדיג דעם קליינעם משה'לע אלס
50
זיך מסתופף זיין בצלו פונעם הייליגען צדיק רבי גוף קדוש מאוד ,אויך האט דער טאטע געזאגט
משה משינאווא זי"ע. אויפן זוהן בזה"ל" ,מיין ר' משה'לע איז אן עובד
השם באמת גאר אן קונצן" ,דער זיידע דער
האט דער הייליגער ריסקעווער רב זי"ע הייליגער דברי חיים מצאנז זי"ע האט געזאגט
דערציילט ,אז שבת קדוש ביי רעוא דרעוין ,האט אויפן אייניקל ,אז פאר אים איז גרינג צו זיין א ירא
דער הייליגער צדיק געזאגט דברי תורה ,ובתוך שמים ,וויבאלד ער האט כמעט גארנישט קיין
הדברים האט ער מיט בכיות נוראות און א גשמיות אין זיך ,ווייל ער האט דאך כמעט נישט
געוואלדיגע התעוררות געוויינט אויף די צרות געגעסן ,און וואס יא האט זיך דאך נישט געהאלטן
ישראל ביים מלחמה ,דאן האט ער געזאגט בזה"ל, אין זיין גוף קדוש.
"מפחד אני מה יעבור עוד על ראש בני ישראל קודם
ביאת המשיח ,ואיני יודע אם ישארו לפליטה יותר ו' טבת בשנת תרנ"ט ווען זיין הייליגע טאטע
מחמישית בני ישראל". דער דברי יחזקאל משינאווא זי"ע איז נסתלק
געווארן ,האט מען אים אויף גענומען אלס דער
ער האט איבער געלאזט זיינע הייליגע קינדער. ממלא מקום אין שינאווא ,מען האט אים געריפן
מיטן נאמען "הרב הצעיר משינאווא" ,הונדערטער
בתו הצדקת מרת מרים ע"ה ,אשת הרה"ק רבי יעקב אידן זענען געקומען זיך מסתופף זיין בצלו ,ער איז
יצחק בידערמאן משידלובצא זי"ע, געווען גאר שטארק נערץ ביי די צדיקים און
בתו הצדקת מרת יוטא ע"ה ,אשת הגה"ק רבי יעקב גדולים בדורו.
תאומים פרענקל מקולושיץ זי"ע,
בתו הצדקת מרת פייגא ע"ה ,אשת הרה"ק רבי בשנת תרס"ד האט דער צדיק רבי משה'לע
אלימלך בינדיגער משינאווא זי"ע, זי"ע איבער געגעבן דאס רבנות אין שטאט
בתו הצדקת מרת חיה חנה ע"ה ,אשת הרה"ק רבי שינאווא ,פאר זיין איידעם הרה"ק רבי אלימלך
יעקב שמשון הלוי מטשחויב זי"ע, בינדיגער זי"ע ,און דער צדיק האט זיך דאן
בנו הרה"ק רבי ארי' לייבוש מרדכי משינאווא זי"ע, געצויגען צום שטאט צאנז ,דארט האט מען דעם
חתן הרה"ק רבי ישראל יעקב טייטלבוים אב"ד צדיק אויף גענומען מיט גרויס כבוד ,הונדערטער
ברבעשט זי"ע, אידן זענען געקומען פאר ברכות צו דעם צדיק ,ער
בנו הרה"ק רבי דוד מסאקלוב זי"ע ,חתן הגה"ק רבי איז געווען מפורסם אלס א גרויסע פועל ישועות.
אברהם אבלי אינגבר מריישא זי"ע,
בתו הצדקת מרת ביילא ע"ה ,אשת הרה"ק רבי בשנת תרע"ד ווען עס האט אויס געבראכן די
בנציון אונגאר זי"ע ,בן הרה"ק רבי משה אונגאר ערשטע וועלט מלחמה ,איז דער צדיק דאן
זי"ע ,חתן הרה"ק בעל דברי חיים מצאנז זי"ע, אנטלאפן קיין ווינה ,דארט איז ער געווען במחיצתו
פון הרה"ק רבי חנה מקאלשיץ זי"ע ,די צוויי
נסתלק לגנזי מרומים י"ב מרחשון בשנת צדיקים האבן גאר אסאך עוסק געווען בתורה און
תרע"ט ,ומנוחתו כבוד איז אין אוהל פונעם זיידן עבודת השם ,און עס איז געווען א גאר שטארקע
אין שטאט צאנז סמוך ונראה צום הייליגען זיידן קשר צווישן די צוויי צדיקים.
דער דברי חיים זי"ע.
בערך בשנת תרע"ח נאך די מלחמה האט ער
זכותו הגדול יגן עלינו זיך צוריק געצויגען קיין צאנז ,דארט איז ער שוין
ועל כל ישראל אמן. געבליבן ביז צו זיין הסתלקות.
נאכן מלחמה האט זיך דער צדיק אויף
מעשיות געהאלטן פאר א קורצע צייט אין שטאט פעסט,
איין שבת קודש זענען די צוויי צדיקים הרה"ק רבי
הגה"ק רבי שלמה יהודה לייב וויינבערגער אברהם יהושע פריינד מנאסויד זי"ע און הרה"ק רבי
אב"ד ניר באגאד זי"ע האט דערציילט ,אז איינמאל אברהם שלמה כ"ץ אב"ד ריסקעווע זי"ע געקומען
51
און אויך דער שופט איז געווען א גרויסער שונא איז ער געווען אין שינאווא אויף א שבת ביים צדיק
ישראל ,דער איד איז געקומען זיך מזכיר זיין ביים רבי משה'לע משינאווא זי"ע ,ווי באקאנט איז ער
צדיק רבי משה'לע משינאווא זי"ע ,אז דער צדיק געווען א גרויסער חלש ,ביים עסן האט זיך דאס
זאל אים פועל'ן א ישועה ,דער צדיק האט עסן נישט געהאלטן אינעם גוף קדוש ,אז ווען עס
געהאלטן און איין זאגן פאר דעם איד ,אז דער עדות איז געקומען צום בענטשן ,האט זיך אסאך מאל
קעגן אים וועט האבן א מיסע מפלה און ער וועט געמאכט א שאלה אויב ער קען בכלל בענטשן.
ארויס גיין פריי.
אבער ווען עס איז געקומען צום זמר מנוחה
דעם טאג פונעם משפט איז דער איד געקומען ושמחה ,איז דער צדיק אריין אין אזא התלהבות
צום צדיק ,און דער צדיק האט אים נאכאמאל דקדושה ,און פלוצלונג האט ער פון גרויס דביקות
געגעבן דעם זעלבן ברכה ,דארט אין געריכט הויז א שטויס געגעבן דעם טיש אז עס איז אראפ
האט זיך די עדות דער גוי וואס איז געווען א געפאלן ,האט דער צדיק רבי שלמה לייב זי"ע
גרויסער שונא ישראל ,אויף געשטעלט עדות זאגן דערציילט" ,אז דער טיש איז געווען אזא שווערע
קעגן דעם איד ,און ער האט זיך געפרייט צו זאגן טיש ,אז אפילו א געזונטע מענטש האט דאס נישט
פאלש עדות קעגן דעם איד ,אבער אזוי ווי ער האט געקענט ריקן אליין ,כל שכן וכל שכן אזא שוואכע
זיך אויף געשטעלט צו זאגן זיין עדות ,האט דער גוי מענטש ווי דער צדיק ,אבער פון גרויס התלהבות
אויפן פלאץ גע'פגר'ט ,עס איז פון דעם ארויס האט דאס דער צדיק אליין געריקט".
געקומען א גרויסע קידוש השם ,כן יאבדו כל •••
אויביך ד'. הרה"ק רבי נפתלי הירצקא העניג בעל תפארת
••• נפתלי משארמאש זי"ע האט דערציילט ,אז ער
הגה"ק רבי זלמן לייב ראזענבערג בעל תורת האט געהאט כמה פעמים די זכי' צו זיין ביי דעם
יקותיאל מדיערעש זי"ע האט דערציילט ,אז ער צדיק משינאווא זייענדיג אין שטאט פעסט,
פלעגט יעדעס יאר פארן אויף ראש השנה צום איינמאל ווען ער איז געפארן צום צדיק קיין פעסט,
הייליגען צדיק רבי משה'לע משינאווא זי"ע ,איין האט זיין טאטע הרה"צ רבי שמחה יוסף ז"ל מיט
יאר צוויי טאג בעפאר ראש השנה ,האט אים דער געשיקט א קוויטל ,און דארט מזכיר געווען דעם
צדיק געהייסן אהיים פארן אויף יו"ט ,עס איז אים זיידן הרה"צ רבי יעקב פרץ ז"ל וואס איז דאן זייער
געווען א חידוש פארוואס דער צדיק ,וואס ווייסט נישט געזונט געווען און געברויכט גרויס רחמי
אז ער קומט יעדעס יאר אויף יו"ט ,שיקט אים שמים.
יעצט אהיים.
אבער פארשטייט זיך אז ער האט געפאלגט ווען ער איז איבער געגעבן דעם קוויטל פארן
דעם רבין און אהיים געפארן ,דעם צווייטן טאג צדיק רבי משה'לע משינאווא זי"ע ,האט ער געוויזן
יו"ט האט ער שוין פארשטאנען וואס די רבי האט פארן צדיק דעם זיידן'ס נאמען ,און מזכיר געווען
געמיינט ,ווייל ליידער דעם צווייטן טאג יו"ט איז אז ער ברויך א רפואה שלימה ,אבער דער צדיק
זיין טאטע הגה"ק רבי פרץ זי"ע נסתלק געווארן ,און האט גלייך געפרעגט ,וואס איז די מצב הפרנסה
דאס האט דער צדיק מרגיש געווען ,און דערפאר ביים טאטן ,און וויפיל ער האט פראבירט צו
האט ער אים געהייסן אהיים גיין. פארדייען דעם שמועס וועגן דעם זיידן ,האט די
••• רבי נישט געענטפערט אויף דעם ,שפעטער ווען
דער צדיק וקדוש רבי משה משינאווא זי"ע איז ער איז אהיים געקומען איז ער געוואר געווארן ,אז
געווען מפורסם אלס איינע פון די גדולים וצדיקים דער זיידע איז שוין דאן נישט געווען בין החיים ,און
בדורו ,ווען עס איז געקומען צו סיי וואס האט זיך וועגן דעם האט דער צדיק גארנישט געענטפערט
געגרעניצט מיט א הלכה אדער מנהג ,איז ביי דעם ווען מען האט מזכיר געווען דעם זיידן.
צדיק נישט געווען קיין פשרות. •••
אין שטאט צאנז האט געוואוינט א איד א סוחר
דער צדיק האט מקיים געווען דעם לא תגורו ר' יודא ליב לוסטיג ע"ה ,דער איד האט געהאט א
מפני איש און ביי דעם צדיק איז נישט געווען קיין שווערער משפט מיט א גוי א גרויסע שונא ישראל,
52
••• שמץ חנופה ,נאר דער צדיק האט געזיכט נאר דעם
הרה"ק רבי יענקעלע מפשעווארסק זי"ע האט אמת און נאר דעם אמת האט דער צדיק מקיים
דערציילט בשם זיין גרויסן שווער הרה"ק רבי געווען מיט א שטארקייט.
איציק'ל זי"ע ,אז איינמאל איז ער געווען יו"ט
סוכות אינעם סוכה פונעם רבין הרה"ק רבי משה איינמאל האט פאסירט ,אז איינע פון די
משינאווא זי"ע ,און דארט איז געווען א גרויסע חשובע אידן א שינאווא חסיד האט געהאט א דין
שטיפעניש פונעם גרויסן עולם וואס איז געקומען תורה ,און די דיינים זענען געקומען דערציילן פארן
צום צדיק ,האט זיך דער צדיק אנגעריפן בזה"ל, צדיק רבי משה'לע ,אז דער איד וויל זיך נישט
"אויב וועט מען זיך נישט אויף הערן שטיפן ,וועל שטעלן צום דין תורה ,פונקט איז דאן געווען כ"ה
איך אנהייבן מגלה זיין וואס איר האט געטון בסתר", ניסן די יארצייט פונעם הייליגען דברי חיים מצאנז
און עס איז געפאלן א פחד אויף אלע ארימיגע. זי"ע ,און פיל חסידים ובתוכם דער חסיד זענען
••• געקומען קיין צאנז.
הרה"ק רבינו יואל מסאטמאר זי"ע האט אמאל
דערציילט איבער די געוואלדיגע מידת מיט וואס ווען דער איד איז אריין מיט א קוויטל און
דער צדיק וקדוש רבי משה משינאווא זי"ע האט פדיון צום רבין דער צדיק רבי משה'לע זי"ע ,האט
זיך געפירט ,איינמאל איז דער סאטמאר רבי זי"ע דער צדיק גלייך אוועק געשטיפט דעם קוויטל און
געווען אין מרחץ אין שטאט בארדיוב ,איז דארט פדיון ,און בשום אופן נישט געוואלט געזעגענען
אויך געווען דער צדיק רבי משה'לע משינאווא דעם איד ,און דער צדיק האט מוסר געזאגט פאר
זי"ע ,שבת ביינאכט איז ער געווען ביים טיש פונעם דעם איד ,היתכן ער וויל זיך נישט שטעלן צום דין
הייליגען שינאווא רב זי"ע. תורה ,האט דער איד געזאגט פארן רבין ,אז דאס
איז נישט ער ,נאר זיין ווייב איז די בעל דין ,און זי
ווען מען האט אריין געברענגט דעם מאכל וויל זיך נישט שטעלן צום דין תורה.
פשטידא פארן צדיק משינאווא ,האט דער צדיק
ממש טועם געווען פונעם מאכל וויבאלד ער איז האט דער צדיק געזאגט" ,אויב זי וויל נישט
דאך געווען א חלש מאוד ,דאן האט דער צדיק פאלגן און זיך שטעלן צום דין תורה ,זאלט איר געבן
געטיילט שיריים פארן עולם ,דאן האט דער צדיק א גט" ,דער איד האט זיך זייער דערשראקן און
געהערט ווי צוויי חסידים זאגן איינער פארן גלייך געלאזט רופן זיין ווייב ,און פונקט זענען די
אנדערן" ,די פשטידא איז גאר געשמאק" ,אזוי ווי דיינים אויך דארט געווען פארן יארצייט פונעם
דער צדיק האט געהערט די ווערטער ,האט זיך הייליגען דברי חיים.
דער צדיק אויף געשטעלט און ארויס פינעם טיש
און אריין אין קאך. האט דער הייליגער צדיק רבי משה'לע
געלאזט רופן די דיינים ,און ער האט געשטעלט די
עס איז געווען א גרויסע וואונדער פארן עולם דין תורה דארט ביי זיך אין שטוב ,און נאר דאן האט
פארוואס דער צדיק וואס האט געדינט דעם דער צדיק גענומען דעם קוויטל און פדיון פון דעם
באשעפער מיט א געוואלדיגע דביקות און א ברען, איד.
זאל זיך פלוצלונג אויפשטעלן פונעם טיש. •••
מען דערציילט ,אז ווען מען האט גערעדט
אבער שפעטער איז מען געוואר געווארן וואס דעם שידוך פארן צדיק הרה"ק רבי איציק'ל
דא איז געווען ,דארט אין קאך האט געארבעט א מפשעווארסק זי"ע מיטן טאכטער פון הרה"ק רבי
מיידל א יתומה ,און אזוי ווי דער צדיק האט ישכר דוב הכהן גלאנץ זי"ע ,איז דער שווער
געהערט אז דער עולם האט שטארק ליב די געקומען פרעגן פון הרה"ק רבי משה משינאווא
פשטידא ,איז דער צדיק בכבודו בעצמו אריין אין זי"ע וועגן דעם שידוך ,ווען דער צדיק רבי משה
קאך זיך באדאנקען פאר די יתומה ,דאס איז געווען משינאווא זי"ע האט געהערט פון וועם מען רעדט
זיין צדקות ,אז אפילו האלטענדיג אינמיטן זיין האט ער געזאגט בזה"ל" ,פון רבי'ן רבי אלימלך ביז
שולחן הטהור ,האט אבער דער צדיק געמאכט אים ,איז נאך נישט קאליע געווארן דער יחוס".
53
ער איז אריין געקומען אין שוהל דאווענען מנחה צייט צו גיין זיך באדאנקען פארן יתומה נאר צו
מיטן הייליגען ראפשיצער רב ,און דער ראפשיצער מאכן א גוטע געפיל פאר א אנדערן צובראכענע
רב האט אים מכבד געווען צו דאווענען פארן איד.
עמוד ,און די מנחה ביי דעם איד איז געווען מיט •••
אזא התלהבות דקדושה ווי מנחה יום הקדוש ,און דער צדיק וקדוש רבי משה'לע משינאווא זי"ע
דער הייליגער ראפשיצער רב האט גאר שטארק איז געווען מפורסם מיט זיינע הייליגע אויגן,
הנאה געהאט פון די מנחה ,אז ער אליין איז אויך הונדערטער מעשיות האבן אידן דערציילט ווי מען
דעהויבן געווארן דורך די תפלה. האט געזען אז דער צדיק זעהט אלעס און איז
מרגיש מחשבות פון אידן וואס זענען אריין
פירט אויס דער הייליגער צדיק רבי משה'לע געקומען צום אים.
משינאווא זי"ע ,דער חסיד איז געקומען מיט
שליטן און דורך געמאכט א שווערע וועג ,און ער איינמאל איז א חסיד פון דעם צדיק געקומען
האט מקבל געווען פונעם ראפשיצער רב דאס קיין שינאווא ,און ווען ער איז אנגעקומען קיין
התלהבות דקדושה צו דאווענען א גאר געהויבענע שינאווא איז דארט געווען א גרויסע עולם וואס
מנחה ,און אויך דער הייליגער ראפשיצער רב האט האט געווארט אריין צו גיין צום רבין ,האט דער איד
פארדינט פון דעם איד ,אבער וואס בין איך מקבל געטראכט צו זיך ,אז עס איז דאך א שאד צו שטיין
פון דיר ,די בוסט געקומען מיטן באן צו פארן דא און ווארטן ,איז ער צו געגאנגען צו א שענק
באקוועם ,דערנאך האסטו געטרינקען אפאר נישט ווייט פונעם רבין'ס שטוב ,און ער האט דארט
גלעזלעך ברוינפן ,וואס צדיקים זאגן אז טרינקען געטרינקען אפאר גלעזלעך משקה.
משקה אן קיין סיבה פון א שמחה הייסט טרינקען
"סתם יינם" ,איז וואס קענסטו שוין פארדינען פון שפעטער ווען דער חסיד איז צוריק געקומען
מיר ,און וואס קען איך פארדינען פון דיר. צום רבין אין שטוב און אריין אל קודש פנימה ,האט
••• דער צדיק געזאגט פאר דעם חסיד ,לאמיר דיר
דער צדיק וקדוש מבאגאד זי"ע האט דערציילן א מעשה וואס איז פאר געקומען ביים
דערציילט ,אז ער און דער הייליגער נאסוידער רב הייליגען זרע קודש מראפשיץ זי"ע ,אמאל איז א
זי"ע זענען אמאל געקומען קיין שינאווא ,און זיי ראפשיצער חסיד געקומען צו פארן א גאר לאנגע
האבן געהערט געשרייען פון שטוב ,ווייל דער זון וועג מיט זיינע שליטן קיין ראפשיץ ,וואס די וועג
רבי משה'לע משינאווא ,וואס איז געווען זייער איז געווען א גאר שווערע רייזע וואס האט
שוואך ,איז געפאלן חלשות ,און עס איז געווען א גענומען כמעט צוויי וואכן.
גרויסע איבערקערעניש אין שטוב.
ווען ער איז אנגעקומען קיין ראפשיץ ,איז ער
ווען דער זון איז צו זיך געקומען ,האט ער אריין צום צדיק אין שטוב ,און דער צדיק האט מיט
געוויינט ,און דער טאטע האט זיך געזעצט לעבן אים גערעדט פאר בערך א שעה ,ווען דער איד איז
אים און געזאגט" ,דו וועסט האבן אריכות ימים", ארויס פון שטוב פונעם צדיק ,האט ער געהערט פון
און דער טאטע דער הייליגער שינאווא רב זי"ע אונטער די טיר ,ווי דער צדיק דרייט זיך ארום אין
אים עפעס אריינגעשעפטשעט אין אויער ,און שטוב אין א שטארקע דביקות און זאגט צו זיך,
דערנאך געזאגט פארן זון רבי משה'לע" ,דו וועסט "אזא געהויבענע מענטש ווי דער חסיד איז
זיין א רבי ,און די צוויי יונגעלייט ,דער באגאדער און געקומען צו מיר און דורך געמאכט אזא שווערער
דער אינטערדאמער ,וועלן זיין דיינע חסידים". וועג ,אבער איך פארשטיי באמת נישט וואס דער
חסיד וויל זיך לערנען פון מיר ,וואס בין איך שוין".
דערציילט דער הייליגער באגאדער רב זי"ע,
אז אנהייב אלול תרע"ח ,נאך דער ערשטער דער חסיד הערענדיג די ווערטער פון זיין
וועלט-מלחמה ,האט ער באקומען צוויי הייליגען רבין ,און זעענדיג דאס עניוות פונעם
עקספרעס-בריוו פון וויען ,איינס פון רבי משה'לע הייליגען ראפשיצער רב זי"ע ,האט זיך אין אים
שינאווער זי"ע ,און דארט איז געשטאנען ,אז ער אנגעצינדן א געוואלדיגע התלהבות דקדושה ,און
54
געגעסן און אויסגעבראכן וואס ער האט געגעסן, זאל אים זוכן א דירה אין באגאד און קויפן א חלקה,
און אזוי האט ער געלעבט מיט נסים אלע יארן ביז ווייל ער וויל ליגן אין אונגארן ,און איינס פון זיינע
זיבן און זיבעציג יאר ,וואס בימים ההם האט עס קינדער ,אז ער זאל דאס נישט טון.
געהייסן אריכות ימים ,בפרט ביי א חלוש.
דערציילט דער הייליגער באגאדער רב זי"ע,
פופציג יאר שפעטער ,שבועות בשנת תרנ"ט, אז ער איז געפארן מיט א מסירת נפש קיין וויען,
דאס ערשטע יאר וואס ער האט אנגעהויבן פירן די און דער צשיק רבי משה'לע האט אים געזאגט,
רביסטעווע ,איז צו אים געקומען א גרויסער עולם "כ'האב געוואוסט אז איר וועט קומען ,",און
חסידים ,און מוצאי יום טוב האט זיך יעדער דעמאלט האט ער מגלה געווען דעם סוד ,אז ווען
געשטופט צו באקומען א ברכת פרידה ,און פון ער איז געווען שטערבליך קראנק ,האט דער
גרויס געדרענג האט זיך צובראכן די טיר צו זיין טאטע דער הייליגער שינאווא רב זי"ע אים
חדר ,אלע האבן זיך שטארק דערשראקן ,ווייל געזאגט אין אויער ,די צאל יארן וואס ער וועט לעבן,
מ'האט געוואוסט אז ער איז זייער מקפיד אויף און דאס ענדיגט זיך נאך די ימים נוראים.
הפסד ממון ישראל.
און ער האט געהערט פון טאטן ,אז פאר
אבער צום וואונדער פון אלע ארומיגע האט משיח'ס צייטן וועט זיין א גרויסע הריגה אין פוילן,
דער צדיק רבי משה'לע שינאווער זי"ע זיך מ'וועט פירן אידן פון אלע עקן קיין פוילן און זיי
צושמייכלט און באוויזן א צופרידנקייט ,און רח"ל דארט אומברענגען ,און דער צדיק האט
געזאגט פאר זיינע מקורבים" ,אז דער צווייטער געזאגט בזה"ל" ,איך וויל נישט ליגן אין א ערד וואס
חלק פון מיין זיידנס ווערטער איז ביי מיר מקויים וועט זיין אנגעזאפט מיט אידיש בלוט" ,די קינדער
געווארן ,בין איך זיכער אז דער ערשטער חלק וועט האבן נישט מיטגעהאלטן דעם שמועס ,און דער
אויך מקויים ווערן" ,אז ער וועט לאנג לעבן ,און צדיק רבי משה'לע איז צוריק קיין צאנז אויף די
ס'איז אים געווען אזא שמחה צו זען ווי די ווערטער ימים נוראים ,און י"ב מרחשון בשנת תרע"ט איז ער
פונעם זיידן דער הייליגער דברי חיים זי"ע ווערן נסתלק געווארן און ליגט אין אוהל אין צאנז.
מקויים. •••
••• עס ווערט דערציילט ,אז ווען דער צדיק רבי
ווערט דערציילט ,אז דער צדיק רבי משה'לע משה'לע שינאווער זי"ע איז נאך געווען א קינד אין
שינאווער זי"ע האט חתונה געהאט מיט הרבנית צאנז ,און איז געווען א יונגער יתום ,איז ער
אסתר מינדל ,די טאכטער פונעם נגיד החסיד ר' איינגעשטאנען ביי זיין פעטער רבי משה'לע
מאיר צבי )הערש( טענענבוים פון בריגל ,און די אונגער ,איז אמאל געקומען דער זיידע ,דער
חתונה איז געווען צווישן יום כיפור און סוכות ,א הייליגער דברי חיים ,אים באזוכן .איז די מומע
זאך וואס מ'האט זיך שטארק געוואונדערט הרבנית מרת מרים אריין צו איר פאטער און
דערויף. געזאגט" ,טאטע ,וואס וועט זיין דער תכלית פון
דעם קינד? ער איז שוין פינף יאר אלט און ליגט נאך
זיין אייניקל שרייבט ,אז די סיבה איז געווען אלץ אין וויגל".
לויט וואס עס שטייט אין ספר "דעת קדושים" ,אז
פאר איינעם וואס קען נישט האבן קינדער רחמנא איז דער זיידע דער הייליגער צאזער רב זי"ע
ליצלן ,איז א סגולה חתונה צו האבן אין די הויכע צוגעגאנגען צום וויגל ,אים אנגעקוקט אין פנים
הייליגע טעג ,און ווייל ער איז געווען אזוי שוואך, )לויט איין מקור האט ער אים אויך געגעבן עפעס
האט דער טאטע געוואלט מאכן די חתונה אין די צו עסן( ,און געזאגט" ,ער וועט אזוי ווערן אן
ימי סגולה. אלטער איד ,און מען וועט ביי אים ברעכן טירן",
מיינענדיג פונעם המון עם וואס וועט זיך שטופן צו
ביי דער שמחה האט דער הייליגער דברי חיים אים.
זיך באריהמט מיטן מחותן ר' מאיר הערש ,ווייל ער
איז מיט איין דור נענטער ווי ער צום רבי ר' העשיל דער מצב איז בעסער געווארן ,אבער ער האט
פון קראקא. אלע יארן געלעבט חוץ לדרך הטבע ,ער האט
55
קרוב ,דעם בריגלער רב רבי טוביה ליפשיץ זי"ע )אן •••
אייניקל פונעם הייליגען ארי' דבי עילאי( ,מיט נאך עס ווערט דערציילט ,אז פאר עטליכע יאר
אנדערע גוטע פריינט פארענדיג אויף א וואגן. האט דער צדיק רבי משה'לע משינאווא זי"ע נישט
געהאט קיין זוהן ,נאר טעכטער ,ביז ער איז געפארן
האט ער זיי געפרעגט וואוהין מ'פארט ,האבן מקיים זיין מצות חליצה פאר דער אלמנה פון זיין
זיי געזאגט אז זיי פארן קיין צאנז ,האט ער זיי עלטערן ברודער רבי נפתלי ,וואס איז נפטר
געבעטן אז זיי זאלן אים מיטנעמען ,הגם ער איז געווארן יונגערהייט אן קינדער.
ערשט יעצט צוריקגעקומען פון צאנז,
אנקומענדיג קיין צאנז ,איז געווען דארט א ווערט דערציילט ,אז דער טאטע דער
געשפרעך צווישן צאנזער חסידים און פוילישע הייליגער שינאווער רב איז מיט אים געפארן ביז
חסידים ,און די פוילישע האבן דערציילט ,אז ביי זיי קיין טשערקאס אין רוסלאנד ,און נאך דער חליצה
האבן אפילו נישט די באוואוסטע רבי'ס טויזנטער האט די משפחה פון דער אלמנה געוואלט באצאלן
חסידים. אלע הוצאות הדרך.
פלוצלינג איז דער הייליגער צאנזער רב אבער ער האט זיך שטארק אפגעזאגט ,און
ארויסגעקומען פון זיין צימער און געזאגט" ,אויב געזאגט ,אז ער האט געהערט פון זיין זיידן דער
איך וואלט געוואלט ,וואלט איך געהאט אסאך הייליגער צאנזער רב ,ווען ער איז אריין זיך
חסידים ,און די סיבה פארוואס איך האב נישט ,איז געזעגענען פארן וועג ,האט די זיידע געזאגט,
ווייל איך וויל נישט ,און פארוואס וויל איך נישט, "משה'לע ,אז מ'איז מקיים מצות חליצה לשם
ווייל מ'טאר נישט" ,און זאגנדיג דאס ,האט ער שמים ,איז מען זוכה צו א זוהן א צדיק".
באמערקט זיין אייניקל רבי משה'לע ,פון וועמען
ער האט זיך ערשט נעכטן געזעגנט ,און דער אויפן וועג זענען זיי אריין צום הייליגן צדיק
הייליגער צאנזער רב האט אים געקלאפט אויף די רבי יחיאל מיכל מגלינא זי"ע ,און אז ער האט
פלייצעס און געזאגט" ,איר זעט ,מיין משה'לע וועט געהערט וואוהין זיי פארן ,האט ער געזאגט די
נאך זיין א רבי פאר הונדערטער אידן". זעלבע ווערטער ,און דערציילט די באוואוסטע
••• מעשה פונעם באר מים חיים'ס טאטן רבי שלמה,
עס ווערט געברענגט ,אז אמאל האט דער וואס איז מיט מסירות נפש געפארן איבער ים צו
הייליגער שינאווער רב זי"ע גערעדט איבער די מקיים זיין חליצה ,און אליהו הנביא האט אים
שבח פון זיינע הייליגע זון ,און געזאגט" ,מיין זוהן מבשר געווען אז ער וועט האבן א זוהן א צדיק
דער רב רבי משה'לע איז אן עובד ד' "באמת" ,אן וואס וועט באלייכטן די וועלט מיט זיינע ספרים.
קיין שום "קונצן" ,און דער צדיק רבי שמעלקא
פינטער פון ביקאווסק האט צוגעלייגט ,דאס איז און דער צדיק רבי משה'לע משינאווא זי"ע
דער גרעסטער שבח ,ווייל דער הייליגער האט פארענדיגט זיינע ווערטער און געזאגט,
שינאווער רב זי"ע וואס איז געווען באוואוסט מיט "דערפאר זאלט איר זיך נישט פארדריסן וואס איך
זיין מדת האמת ,האט עדות געזאגט אז ער איז אן וויל ביי אייך גארנישט נעמען ,ווייל די ברכה פון די
עובד ד' "באמת". הייליגע צדיקים צו זוכה זיין צו א זוהן א צדיק ,דאס
••• איז מיין גרעסטער שכר" ,און טאקע ,מיט די יארן
ווערט געברענגט ,אז בחייו פון זיין הייליגען איז אים געבוירן געווארן זיין זוהן רבי לייבוש
טאטן ,האט דער הייליגער שינאווער רב זי"ע מרדכי זי"ע ,וואס איז געווען באוואוסט אלס א
געדאוונט מוסף ימים נוראים ,און דער זון רבי גרויסער צדיק.
משה'לע האט געדאוונט שחרית ,און די עלטערע •••
חסידים פלעגן דערציילן ,אז בשעת פסוקי דזמרה ווערט דערציילט ,אז באלד נאך זיין חתונה איז
איז ער געלעגן אין א חדר דערנעבן כמעט אן כח ,און דער צדיק רבי משה'לע געפארן פון שינאווא קיין
ווען דער בעל תפילה האט געענדיגט די ווערטער צאנז ,און פון דארט צו זיין שווער קיין בריגל,
"והנורא בנוראותיך" ,איז ער אויפגעשפרונגען פון אנקומענדיג קיין בריגל האט ער געטראפן זיין
56
ווען מ'איז שוין אריין אין דער זעקסטער שעה מעג בעט ,און אויסגעשריגן מיט א הויכן קול "המלך!",
מען עסן מילכיגס ,און מ'דארף נישט ווארטן גאנצע אז דער גאנצער עולם האט זיך דערשראקן ,און זיך
זעקס שעה". געוואונדערט" ,איז דאס דער זעלבער מענטש וואס
••• איז מיט א רגע פריער געלעגן אן כח".
ווערט דערציילט ,אז בשנת תרע"ג איז רבי •••
משה'לע געקומען צו גאסט אין דער שטאט עס ווערט דערציילט ,אז דער צדיק רבי
מיהאלאוויץ ,און ער האט דארט געפראוועט א גאר משה'לע משינאווא זי"ע איז געווען א
געהויבענע שבת ,זונטאג איז געווען ראש חודש, געוואלדיגער חלוש ,און עס האט זיך ממש נישט
האט ער געפראוועט טיש מיט א סעודת ראש געהאלטן קיין עסן אינעם גוף קדוש ,זיין גאנץ
חודש ,און מ'האט גערעדט פון צדיקים ,האט לעבן איז נעבן זיין פלאץ געשטאנען א שיסל ,ווייל
איינער דערמאנט דעם קערעסטירער רבי'ן רבי גלייך נאכן עסן האט ער אויסגעבראכן דאס גאנצע
ישעי'לע ,וואס האט דעמאלט נאך געלעבט. עסן.
האט זיך אויפגעשטעלט א איד און דערציילט אבער לפלא ,ליל הסדר פסח אויפדערנאכט,
א מעשה וואס ער האט געהערט פונעם בעל האט דער צדיק געגעסן אלע כזיתים כדין און
המעשה ,זיין שכן אין דארף ,א איד ר' יחיאל פישל, געטרונקען די פיר כוסות ,און דאס נישט
א בהמות הענדלער ,איז נאך א שווערן ווינטער און אויסגעבראכן ,און כדי ער זאל קענען עסן דעם
א קראנקע טאכטער געבליבן אן א גראשן ,און איז כזית מצה ,האט ער נישט געגעסן גארנישט פון
געפארן קיין קערעסטיר מזכיר זיין זיין פרנסה און האלבן טאג י"ג ניסן.
זיין קראנקע טאכטער. •••
עס ווערט דערציילט ,אז דער צדיק רבי
דער צדיק רבי ישעי'לע האט אים געגעבן פינף משה'לע משינאווא זי"ע איז אמאל געווען אין
און צוואנציג רייניש פון זיין שאפע ,און געזאגט ער שטאט בארדיוב ,און דער צדיק רבינו יואל
זאל פארן אויפן יריד קיין בארנעוו ,אויפן יריד האט מסאטמאר זי"ע ,וואס איז דעמאלט נאך געווען א
ער געזען אז מיט דעם געלט קען ער גארנישט יונגערמאן )אונטער די צוואנציג יאר( ,איז אויך
קויפן ,און ער איז ארומגעגאנגען אהין און אהער. דארט געווען און געגאנגען צו זיין טיש.
פלוצלינג האט אים באגריסט זיין שכן קישלי, ביים טיש איז אויך געזעסן דער צדיק וקדוש
דער שופט פונעם דארף ,און אים געבארגט פופציג רבי יהושע'לע מטאמאשוב זי"ע ,און רבי משה'לע
רייניש ,און ער האט געקויפט בהמות ,זיי האט מכבד געווען דעם יונגערמאן דעם סאטמאר
פארקויפט אין די דערבייאיגע דערפער מיט א רבי מיט "מנוחה ושמחה" ,האט זיך רבי יהושע'לע
שיינעם ריווח ,און איז צוריקגעקומען אהיים ,און אנגערופן" ,מיט מנוחה ושמחה איז מען אים מכבד?
ער איז געגאנגען צו שופט זיך צו באדאנקען פאר די אים וועלן נאך טויזנטער מענטשן נאכלויפן ,מיט
הלוואה און אים דאס אפצאלן. בענטשן ברויך מען אים מכבד זיין!" ,און רבי
משה'לע האט אים מכבד געווען מיטן בענטשן.
לפלא ,האט דער שופט זיך געוואונדערט און •••
געזאגט" ,וואס רעדסטו? איך בין שוין עטליכע טעג ווערט דערציילט ,אז איינמאל זענען די צוויי
נישט ארויס פון מיין פעלד" ,און דער שופט איז גאר צדיקים ,דער הייליגער נאסוידער רב און דער
געקומען קויפן ביי דעם איד א קו ,האט ר' יחיאל הייליגער ריסקעווער רב זי"ע ,געקומען צום צדיק
פישל פארשטאנען ,אז א נס איז געשען אין זכות רבי משה'לע משינאווא זי"ע ,און ער האט זיי מכבד
פונעם צדיק רבי ישעי'לעס ברכה ,און פון יענעם געווען מיט מילכיגע מאכלים ,האט דער הייליגער
טאג אן האט ער שטארק מצליח געווען ,ווען דער נאסוידער רב געזאגט "אז ס'זענען נאך נישט
איד האט געענדיגט דערציילן די מעשה ,האט דער אריבער גאנצע זעקס שעה זינט זיי האבן געגעסן
צדיק רבי משה'לע שינאוער זי"ע געזאגט" ,מעשה פלייש" ,האט דער צדיק רבי משה'לע געזאגט" ,אז
זה מצוה לפרסם ,שיידעו שיש אלקים בישראל, ער האט א קבלה פון זיין זיידן דעם צאנזער רב ,אז
57
ארויס וועל איך אנטפלעקן יעדן איינעם אלע זיינע והקב"ה עושה נסים ונפלאות על ידי עבדיו
עבירות פון דעם טאג וואס ער איז געבוירן געווארן הצדיקים!".
ביז יעצט" ,ווען דער עולם האט דאס געהערט, •••
זענען אלע שנעל ארויסגעגאנגען ,אויך דער זיידע עס ווערט דערציילט ,אז ווען דער צדיק רבי
פונעם מחבר איז ארויס. משה'לע משינאווא זי"ע האט זיך אויפגעהאלטן
אין פעסט ,זענען צו אים געקומען אויף שבת דער
אבער דער צדיק רבי משה'לע האט אים הייליגער נאסוידער רב ,רבי אברהם יהושע פריינד
צוריקגערופן און זיך פארענטפערט ,אז זיין טאטע זי"ע ,און אויך דער הייליגער ריסקעווער רב ,רבי
אוֹבים ָל ָר ָשׁע" ,א גרויסער
פלעגט זאגןַ " ,ר ִבּים ַמכְ ִ אברהם שלמה כ"ץ זי"ע.
בּוֹט ַח ַבּד'
עולם טוט נאר וויי פאר א רשע ,אבער "וְ ַה ֵ
סוֹב ֶבנּוּ" ,פאר איינער וואס איז בוטח בשם ֶח ֶסד יְ ְ דער ריסקעווער רב האט דערציילט ,אז ביי
איז עס א חסד ווען מען נעמט אים ארום" ,איך האב שלש סעודות בשעת רעוא דרעוין ,האט ער
דאך אבער נישט קיין כח" ,האט רבי משה'לע געזאגט תורה מיט א גרויסע התעוררות ,געזיפצט
צוגעלייגט. און געקלאגט אויף די צרות וואס זענען
דורכגעגאנגען אויף אסאך אידן אין דער וועלט
האט דער חסיד דערציילט ,אז דער רבי דער מלחמה ,און אין די ווערטער האט ער געזאגט" ,איך
צדיק רבי משה'לע האט געהייסן ברענגען זיין האב מורא וואס וועט נאך דורכגיין אויף כלל ישראל
שטריימל און בעקיטשע ,און אויך אביסל ברוינפן, פאר ביאת המשיח ,און איך ווייס נישט צי ס'וועט
ער האט געמאכט א שהכל ,געטרונקען און געזאגט בלייבן לפליטה מער ווי א פינפטל פון כלל ישראל".
לחיים ,ביי דעם מעמד איז אויך געווען רבי יחזקאל •••
שרגא בראך ,וואס איז דעמאלט געווען יונג ,און אין די תולדות פונעם ספר שו"ת תפארת נפתלי
האט איבערגעגעבן א קוויטל ,רבי משה'לע האט ווערט דערציילט ,אז דער זיידע פונעם מחבר איז
עס נאך געליינט ,און עטליכע מינוט דערנאך איז געווען אין צאנז ביי דער הסתלקות פונעם צדיק
זיין הייליגע נשמה ארויס סמוך צו כניסת השבת. רבי משה'לע משינאווא זי"ע ,עס איז געווען ערב
שבת ,סמוך צום שקיעה ,און דער צדיק רבי
משה'לע איז געלעגן אין זיין צימער ,און דער עולם
איז געשטאנען אינעם צימער דערנעבן ,און דער
דאקטער איז ארויסגעקומען און געזאגט ,אז לויט
זיין אפשאצונג האט דער רבי נאך בלויז א פערטל
שעה צו לעבן.
דער עולם האט זיך שטארק דערשראקן ,און
אלע האבן זיך געשטופט אריין צום רבי'ן ,כדי צו
זיין אין שטוב בשעת יציאת נשמה ,און פון דעם
גרויסן געדרענג איז אין צימער געווארן זייער הייס
און עס איז נישט געווען קיין ליפט ,דער צדיק רבי
משה'לע האט געבעטן ,אז מען זאל ארויסגיין ,ווייל
ער קען נישט אטעמען ,אבער דער עולם האט אזוי
שטארק געוואלט בלייבן ביי אים ,אז מען איז נישט
ארויסגעגאנגען ,ער האט נאכאמאל געבעטן ,און
אויך דעמאלט איז מען געבליבן.
ווען דער צדיק רבי משה'לע האט געזען ,אז
מען הערט אים נישט אויס ,האט ער אויפגעהויבן
זיין קול און געזאגט בזה"ל" ,אויב מען גייט נישט
58
ארום געפארן האלטן דרשות צו מעורר זיין
יארצייט י"ג מרחשון
אידישע קינדער צו תשובה און תיקון המעשים.
רבינו הנשר הגדול הרה"ק רבי ברוך ב"ר אברהם
אבער אלעס איז צו געגאנגען מיט א
זי"ע
געוואלדיגע צוגעלאזענע שפראך וואס האט
בעל עמוד העבודה ,מקאסוב
באצויבערט יעדן איינעם ,אויך האט ער גאר
שטארק מיפץ געווען דעם דרך החסידות דעם דרך
הבעש"ט הקדוש זי"ע. ער איז געבוירן בערך בשנת ת"ע.
דער צדיק וקדוש האט געלעבט אין די צייט צו זיין טאטן הרה"ק רבי אברהם מקאסוב זי"ע,
פון דעם רשע יעקב פראנק ימ"ש פון די )דער ברודער פון הרה"ק רבי משה מקיטוב זי"ע(,
נאכפאלגערס פון דעם שבתי צבי ימ"ש ,וואס האבן בן הרה"ק רבי שלמה זי"ע.
זיך געריפן די פרענקיסטן ,וואס האט ליידער אראפ
געפירט א גרויס חלק פון כלל ישראל דורך ער איז געווען א גדול בתורה און א גאון
השכלה. הגאונים בתורת הנגלה והנסתר ,שר התורה בדורו
און פון די חשובע רבנים בדורו ,ער איז געווען א
דער צדיק רבי ברוך מקאסוב זי"ע האט לוחם קדוש ישראל און א מקובל אלקי ,חסידא ופרישא
געווען מלחמת השם מיט א געוואלדיגע מסירת בוצינא קדישא ,א סופר מומחה און א בעל דרשן
נפש ,און ער האט דורך דעם געראטעוועט גאר נפלא מאוד ,דער צדיק איז געווען פון די ערשטע
אסאך אידישע קינדער פון ח"ו אריין פאלן אין דעם מפיצים פונעם דרך החסידות ,ער איז געווען
נץ פון השכלה. מפורסם אלס א בעל מופת נפלא און א גרויסע
פועל ישועות.
ער איז דאן ארום געפארן אין שטעט און
דערפער און מיט א קול חוצב להבות אש האט ער ער האט חתונה געהאט מיט הרבנית הצדקת מרת
מעורר געווען אידישע קינדער צו שטיין ווייט פון שרה ע"ה.
די רשעים.
ער איז געווען א ידיד נפש מיט הגה"ק רבי דוד
ער האט מרביץ תורה געווען פאר הונדערטער צבי אויערבאך אב"ד קרעמניץ זי"ע ,בן הגה"ק רבי
תלמידים גאונים און גדולים בתורה ,איין טאג איז ארי' לייב מסטאניסלאוו זי"ע מגדולי תלמידי
דער צדיק אריין געקומען אין ביהמ"ד ,און אפאר בעש"ט הק' זי"ע.
תלמידים האבן זיך מפלפל געווען אין תורה ,אבער
עס איז אנגעקומען צו א דרגה אז מען האט שוין ער איז געווען פון די גרויסע תלמידים פון
געמיינט דעם אייגענעם כבוד. הרה"ק רבי דוב בער המגיד הגדול ממזריטש זי"ע.
ווען ער איז אריין געקומען האט ער געוואלט אויך איז ער געווען א תלמיד פון אנדערע
אז די תלמידים זאלן זיך אפשטעלן פון קריגען, גדולים און צדיקים בדורו ובתוכם.
האט ער זיי געזאגט ,אז ער זעט א ביהמ"ד פיל מיט
תורה ,אבער דאן האט ער דאס מסביר געווען ,אז הרה"ק רבי נחמן מקאסוב זי"ע,
ווען א איד לערנט תורה לשמה ,גייט די תורה ארויף הרה"ק רבי מנחם מענדל מפרמישלאן זי"ע,
צום כסא הכבוד ,קומט אויס אז די ביהמ"ד איז הרה"ק רבי מנחם מענדל מוויטעפסק זי"ע,
ליידיג ,אבער ווען א איד לערנט נישט תורה לשמה, הרה"ק רבי לייב פיסטינער זי"ע.
דאן בלייבט די תורה אין ביהמ"ד ,קומט אויס אז די
ביהמ"ד איז פיל מיט תורה ,די תלמידים האבן גאר ער האט זיין גאנץ לעבן אוועק געגעבן צו
גוט פארשטאנען וואס זייער הייליגע רבי מיינט מקרב זיין לבבות ישראל לאביהם שבשמים ,ער
מיט די ווערטער. איז געווען א בעל דרשן נפלא ,ער איז גאר אסאך
59
געענטפערט ,אויב מיין תפילה וואלט טאקע געווען ער האט מחבר געווען זיינע הייליגע ספרים,
ווי עס דארף צו זיין און אנגענומען געווארן ,ווי וואס זענען געווען געשטעלט אויף אמונה אינעם
קענסטו יעצט קומען צו מיר און מיך איבער רעדן, גרויסן באשעפער ,וויבאלד יענע צייט איז געווען
איך האב דאך געבעטן" ,והסר שטן מלפנינו גאר שווערע צייטן אויף כלל ישראל מיט די
ומאחרינו" ,און מיט די ווערטער האט ער אוועק השכלה וואס האט זיך דאן אריין געכאפט אין כלל
געמאכט דעם יצר הרע. ישראל.
•••
ווערט געברענגט ,אז איינמאל איז איינער ספר יסוד האמונה ,יסודות לחכמת הקבלה,
געקומען צום צדיק רבי ברוך מקאסוב זי"ע און זיך ספר עמוד העבודה,
באקלאגט" ,רבינו הקדוש ,אין אלעס וואס איך האב ספר נחמד ונעים ,דרושים על תנ"ך ועל תלמוד
זיך גענומען בין איך געווען א לא יוצלח ,איך האב בבלי.
אויסגעטראכט עצות אין אלערליי ארבעט ,איך האב
פראבירט אין יעדן האנדל ,אין בויען און אין קויפן, ער האט איבער געלאזט זיינע קינדער.
אבער פרנסה איז נאך אלץ נישטא".
הגה"ק רבי יוסף מגיד מישרים מבאטשאן זי"ע ,אויף
האט אים דער צדיק רבי ברוך געזאגט" ,מיין זיין נאמען איז דא א שוהל אין באטשאן וואס ריפט
קינד ,עס שטייט נישט "כי ברכך ד' בכל מעשה זיך "ר' יוסקי'ס שוהל",
"ראשך" ,נאר "בכל מעשה ידך" ,דער אייבערשטער הגה"ק רבי אברהם זי"ע,
דארף נישט און וויל נישט דיינע עצות און חתנו הגה"ק רבי אברהם כ"ץ ממרמרוש זי"ע.
תחבולות ,טראכט נישט אזויפיל אהין און אהער,
נאר גיי טו א מלאכה ,און דו וועסט אי"ה געבענטשט נסתלק לגנזי מרומים י"ג מרחשון בשנת תקמ"ב,
ווערן מיט א ברכה". ומנוחתו כבוד איז אין שטאט קאסוב.
•••
עס ווערט דערציילט איבער א גביר א ערליכער זכותו הגדול יגן עלינו
חסיד מיטן נאמען ר' משה ,וואס האט געוואלט ועל כל ישראל אמן.
זוכה זיין צו גילוי אליהו ,און דער צדיק וקדוש רבי
ברוך מקאסוב זי"ע האט אים געהייסן עוסק זיין אין
צדקה און חסד ,און דורך דעם וועט ער זוכה זיין צו מעשיות
גילוי אליהו ,שפעטער האט ער אים געזאגט ,אז
אויב עס וועט קומען אן ארעמאן און בעטן טויזנט עס ווערט דערציילט ,בשם דעם צדיק וקדוש
גאלדענע רענדליך ,זאל ער אים דאס געבן. רבי ברוך מקאסוב זי"ע ,אז דער יצר הרע פראבירט
צו שטערן דעם מענטש פאר דאווענען מיט
אמאל איז געקומען אן ארימאן צום שטוב פון מחשבות זרות ,און פראבירט צו רעדן צום מענטש,
דעם גביר און פארלאנגט דווקא טויזנט גאלדענע אז ער איז באמת נישט חשוב צו דאווענען צום
רענדליך ,דער גביר האט אנגעבאטן ווייניגער ,און גרויסן באשעפער.
ווען יענער האט נישט געוואלט מסכים זיין ,האט
ער אים ארויסגעשיקט ,ווען ער האט שפעטער און ווען מען האט זיך מתגבר געווען און
דערציילט דעם צדיק וואס איז געשען ,האט דער געדאווענט מיט כוונה ,קען ער קומען נאכדעם
צדיק רבי ברוך אים געזאגט ,אז דאס איז געווען מיט א צווייטן נסיון ,אז ער רעדט צו דעם מענטש,
אליהו הנביא ,נאר ער האט נישט געהאלטן דעם אז ער זאל זיך האלטן גרויס אז ער האט אזוי שיין
נסיון. געדאווענט.
•••
עס ווערט דערציילט ,אז איינמאל איז דער האט דער צדיק רבי ברוך מקאסוב זי"ע
צדיק וקדוש רבי ברוך מקאסוב זי"ע אריין אין א געזאגט ,אז ווען דער יצר האט אים געוואלט
בית המדרש אין איינע פון די קהילות קדושות אריינגעבן אזא מחשבה ,האט ער אים
60
אהבה ,מ'האט אים געפרעגט צי ער שפירט א בישראל ,און געטראפן דארט א גאנצע חבורה
ווייטאג ,האט ער געענטפערט אז ביז יעצט האט יונגע בחורים ,שארפע קעפ ,וואס האבן זיך
ער גארנישט געשפירט ,נאר יעצט ,ווען מ'פרעגט געשלאגן אין לערנען מיט גרויסע חידושים ,דער
אים צי ער שפירט ,האט ער ערשט אנגעהויבן צדיק האט אבער גלייך מרגיש געווען אז זייער
שפירן יסורים. פלפול איז נאר הבל ,און דער גאנצער תכלית פון
זייער לערנען איז ארויסצוווייזן ווי גרויס און ווי
און דער צדיק רבי ברוך האט ערקלערט ,אז שטארק זיי זענען ,און נישט לשם שמים און נישט
דאס איז געווען פון זיין גרויסע דביקות אין דעם צו טרעפן דעם אמת.
אייבערשטן און פון זיין שמחה מיטן גן עדן וואס
האט אויף אים געווארט אין א קורצע ווייל ,און האט ער זיך אנגערופן ווי אין א דרך צחות" ,א
דעריבער האבן זיינע גשמיות'דיגע חושים דאנק אז מ'האט מיך געבראכט אין אזא ביהמ"ד
גארנישט געשפירט ,און דער צדיק רבי ברוך וואס איז פיל מיט תורה" ,די בחורים האבן זיך
שרייבט" ,אז זיין נשמה איז נישט ארויס דורך דעם געפרייט ,ווייל זיי האבן געמיינט אז ער זאגט עס
וואס מען האט אים אומגעברענגט ,נאר ער איז בתמימות ,האט דער צדיק געזאגט פאר די בחורים,
נסתלק געווארן דורך דבקות המחשבה ,און די "ניין ,קינדער ,עס איז דאך באקאנט ,אז ווען א איד
נשמה איז ארויף בשמי מעל ,און די גוים האבן לערנט לשמה ,בלייבט די תורה נישט אפילו איין
געמיינט אז זיי האבן אים גע'הרג'ט". רגע אונטן ,נאר זי איילט זיך ארויף ,זי ברעכט דורך
••• די פענסטער פונעם הימל ,צוריק צום אייבערשטן".
אינעם "דרוש התשובה" אין ספר עמוד
העבודה ,ברענגט דער צדיק רבי ברוך מקאסוב האט דער צדיק אויסגעפירט" ,אבער אויב די
זי"ע א משל ,א סוחר פירט יעדעס יאר צוויי דריי תכלית פונעם לערנען איז נישט לשמו יתברך,
וועגענער סחורה צום יריד אין ברעסלא ,און פיר בלייבט זי אויף אייביג אונטן און גייט מער נישט
פינף וואכן פארן יריד זעצט ער זיך אוועק און ארויף ,און יעצט זעען מיינע אויגן אז אייער גאנצער
טראכט ,וועלכע סחורה צו נעמען ,ווי אזוי זיך גוט פלפול איז נישט לשמו יתברך ,איך הער נאר א קול
צוצוגרייטן ,און צי ער זאל אויסטוישן אויף אן פון א פלפול של הבל ,און אפילו איין בלאט פון
אנדערע סחורה. אייער לערנען וויל נישט ארויף ,נאר אלעס בלייבט
אונטן ,ביז די גאנצע שטוב איז פול ,און דעריבער
זאגט דער צדיק ,אז אין יענע שעה ,איז דער האב איך געזאגט ,אז איך האב דא געטראפן א בית
סוחר שוין אין ברעסלא ,כאטש מיר זעען אים פאר מלא תורה".
די אויגן דא אין בראד ,ווייל דער עיקר פונעם •••
מענטש איז זיין מחשבה ,און מ'קען נישט זאגן אז אין זיין ספר עמוד העבודה ,אין "דרוש
ער איז אין בראד און "נאר" זיין מחשבה איז אין המחשבה" ,שרייבט דער צדיק רבי ברוך מקאסוב
ברעסלא ,פארקערט ,ער איז אין ברעסלא ,און נאר זי"ע אליין" ,והנה שמעתי" ,אז אין זיין דור האבן די
זיין גוף איז אין בראד. גוים געמאכט א בלוט בלבול אויף א איד א קדוש,
און ער איז אומגעקומען על קידוש השם מיט א
האט דער צדיק פארענדיגט דעם נמשל ,אזוי שרעקליכן טויט ,מען האט דעם איד רח"ל
אויך ,ווען א מענטש ווערט נפטר און ליגט אויף אומגעברענגט מיט א מיתה משונה ,און דאס איז
דער ערד ,זאגט מען אז ער איז שוין אין עלמא געווען נאנט צו זמן פון ערב שבת ,דער איד דער
דקשוט ,וואס מ'זעט דא איז נאר זיין שטויב ,דער קדוש האט די גאנצע וואך ממש גארנישט
גוף ,אבער זיין נשמה און זיין מחשבה זענען שוין פארזוכט ,ווייל ער האט געפאסט אלע זעקס טעג,
דארט ,און א מחשבה קען אין איין רגע אנקומען און נאענט צו קידוש האבן זיי אים אומגעברענגט
קיין ברעסלא. אויף קידוש השם רחמנא ליצלן.
•••
דער צדיק דער הייליגער תולדות יעקב יוסף פאר מען האט דעם איד אומגעברענגט ,האט
מפולנאה זי"ע ,וואס זיין ספר איז געווען פון די ער געזינגען שירות ותשבחות מיט א שטארקע
61
מלאכה אחוץ יראת שמים ,וואס דאס איז ביי דעם ערשטער ספרי חסידות ,ברענגט אין פרשת צו,
איד נישט אזוי גוט ,וועלן מיר גארנישט אויפטון, "שמעתי בשם הרב ר' ברוך מוכיח" ,אויף דעם
מיר וועלן נאר אויסטוישן אונזער מלאכה אויף אן מאמר" ,לפום צערא אגרא" ,אז "לפומא" ,גייט ארויף
אנדערע וואס וועט נישט געלינגען ,און מאכן דעם אויף די מויל ,אז ביי די מויל פון א מענטש איז דא
עיקר די טפל און דעם טפל די עיקר. "צער" און אויך איז דא "שכר" ,פאר "לשון הרע" און
דאס גלייכן האט דאס מויל "צער" ,און ווען
מ'לערנט תורה און מען דינט דעם באשעפער מיטן
מויל ,האט דאס מויל "שכר".
•••
אין ספר יסוד האמונה שרייבט ,דער צדיק
וקדוש רבי ברוך מקאסוב זי"ע ,בשם האריז"ל
אויפן פסוק" ,ויפתוהו בפיהם ובלשונם יכזבו לו
ולבם לא נכון עמו" ,אז א אידישע תפילה פועל'ט
אין די העכסטע הימלען ,אפילו אן קיין כוונת הלב,
און ער איז דאס מדייק פונעם לשון "ויפתוהו" ,אז
דער אייבערשטער לאזט זיך כביכול "איבעררעדן"
פון די תפילות פון אידן ,אפילו ווען זיי זענען נאר
אין מויל און דאס הארץ איז נישט מיט זיי.
•••
עס ווערט געברענגט ,אז דער צדיק וקדוש רבי
ברוך מקאסוב זי"ע האט געזאגט א משל ,א בעל
הבית האט א משרת ,און דער משרת דארף טון
צוויי ארבעט ,אבער ער קען נאר איינע פון זיי ווי
עס דארף צו זיין ,און די צווייטע קען ער נאר
אביסל ,בשעת דער בעל הבית קען גוט ביידע.
איז קלאר ,אז דער בעל הבית וועט אים געבן צו
טון די מלאכה וואס ער קען ,ווייל אנדערש וועט
דער בעל הבית מוזן אליין טון ביידע מלאכות ,און
דער משרת וועט זיצן ליידיג ,און אוודאי ,אויב דער
בעל הבית קען אליין נישט די מלאכה פונעם
משרת ,דארף ער זי נישט טון ,ווייל אז זיי וועלן זיך
אויסטוישן ,וועט אלעס ארויסקומען קאליע.
אזוי ,זאגט דער צדיק רבי ברוך מקאסוב זי"ע,
האט אונז דער אייבערשטער צוגעזאגט כמה
פעמים ,אז אויב מיר וועלן אים דינען דארפן מיר
זיך נישט זארגן פאר גארנישט ,ווי עס שטייט
"השלך על ד' יהבך והוא יכלכלך" ,און דערנאך
שטייט" ,סור מרע ועשה טוב ושכון לעולם" ,דו
קענסט רואיג וואוינען ,ווייל אלעס איז גרייט.
און דער צדיק האט געזאגט ,אז אונזער עיקר
מלאכה איז יראת שמים ,און דערין דארפן מיר זיך
האלטן ,אבער אויב מיר נעמען זיך צו אן אנדערע
62
חתן הרה"ק רבי דובער האדמו"ר האמצעי
יארצייט י"ג מרחשון
מלויבאוויטש זי"ע.
הרה"ק רבי אליהו יוסף ב"ר גדליהו אהרן זי"ע
בזיווג שני האט ער חתונה געהאט מיט הרבנית
)ראבינאוויטש(
הצדקת מרת חיה ע"ה,
הצדיק מבאפאלא
בת דודו הרה"ק רבי יעקב יצחק ממאקארוב זי"ע,
בן הרה"ק רבי מנחם נחום ממאקארוב זי"ע) ,נכד
הרה"ק רבי דוד לייקעס זי"ע ,ונכד הרה"ק החוזה ער איז געבוירן אין שטעטל סאקאליווקא ,וואס איז
מלובלין זי"ע(. אויך באקאנט אלס יוסטינגראד ,אין קיעווער
חתן הרה"ק רבי שמואל אברהם אבא שפירא גובערניע ,בשנת תר"י.
מסלאוויטא זי"ע.
צו זיין טאטע הרה"ק רבי גדליהו אהרן
ער איז געווען גאר שטארק מקושר צו זיין ראבינאוויטש בעל חן אהרן מליניץ זי"ע,
גרויסן שוואגער בזיווג ראשון הרה"ק רבי מרדכי בן הרה"ק רבי יצחק יואל מליניץ זי"ע,
דוב מהורנאסטייפל זי"ע ,און די צוויי צדיקים האבן בן הרה"ק רבי גדליה בעל תשואות חן מליניץ זי"ע,
גאר אסאך געלערנט צוזאמען בחברותא. )מגדולי תלמידי בעש"ט הקדוש זי"ע(.
שפעטער האט דער צדיק רבי אליהו יוסף זיך און צו זיין מאמע הרבנית הצדקת מרת ביילא ע"ה,
באזעצט אין דער שטאט קעשענעוו ,וואו ער איז בת הרה"ק רבי שמואל אברהם אבא שפירא
געזעסן און געלערנט מיט א געוואלדיגע התמדת מסלאוויטא זי"ע,
התורה ,דער צדיק האט נישט געוואלט נעמען קיין בן הרה"ק רבי משה שפירא מסלאוויטא זי"ע,
רבנות שטעלע ,נאר ער האט זיך באהאלטן ,און בן הרה"ק רבי פנחס מקאריץ זי"ע.
האט נישט געזוכט קיין כבוד און עוסק געווען
בתורה ועבודת השם מיט א געוואלדיגע קדושה. ער איז געווען א גרויסער תלמיד חכם ,א חריף
עצום און א בקי נפלא בתורה ,און האט זיך געפירט
פון שטאט קעשענעוו איז ער אוועקגעפארן מיט גרויס ענוה ,צדיקים און געהויבענע אידן
קיין אמעריקע ,און לויט רוב מקורות איז ער בדורו האבן מעיד געווען אויף זיין געוואלדיגע
אנגעקומען בערך בשנת תרנ"ט ,און לויט אנדערע יראת שמים און קדושה ,און איבער זיין
מקורות איז ער ערשט אנגעקומען בשנת תרס"ז, געוואלדיגע מידת ענוה.
ער האט זיך ערשט באזעצט אין דער איסט סייד אין
ניו יארק. גרויסע צדיקים און אפילו די פשוטע אידן
האבן דעם צדיק זייער מעריץ געווען און מכבד
ער איז געווען פון די ערשטע חסידישע רבי'ס געווען ,ער האט געהאט א געוואלדיגע אהבת
וואס האבן זיך באזעצט אין אמעריקע ,דארט האבן ישראל ,זיין אחריות איז נישט געווען נאר פאר זיין
זיך שוין מדבק געווען אין דעם צדיק אסאך אידן אייגענע קהלה ,ער האט זיך אויך געקימערט
יראים ושלימים ,וואס האלטן אידישקייט איז דאן איבער דעם רוחניות און גשמיות און אויך איבער
געווען גאר א שווערע זאך בימים ההם אין די חינוך פון די אידן אין דער גאנצער געגנט.
אמעריקע.
ער האט חתונה געהאט מיט הרבנית הצדקת מרת
אין יענע יארן האבן זיך שוין געהאט באזעצט פייגא ע"ה,
אין דעם שטאט באפאלא איבער צוויי הונדערט בת הרה"ק רבי משולם זושא אויערבאך זי"ע) ,בן
משפחות פון סאקאליווקא ,מיט זייער אייגענעם הרה"ק רבי יחיאל מיכל מקורימא זי"ע(,
שוהל "אנשי סאקאליווקא" ,ווען די אידן אין חתן הרה"ק רבי יעקב ישראל מטשערקאס זי"ע) ,בן
באפאלא ,וואס זענען געווען חסידים פון זיין הרה"ק רבי מרדכי המגיד מטשערנאביל זי"ע ,נכד
משפחה ,האבן זיך דערוואוסט אז דעם רבי'נס זון הרה"ק רבי אהרן הגדול מקארלין זי"ע(,
63
עס איז דא וואס זאגן אז דער צדיק האט איבער וואוינט אין ניו יארק ,האבן זיי אים איינגעלאדנט
געלאזט א זון רבי מרדכי דוב )בער(. צו קומען צו זיי.
ער איז פלוצלונג נסתלק געווארן אין זיין בשנת תרס"ח איז ער אריבער קיין באפאלא,
שטוב מאנטאג פארנאכטס ,י"ג מרחשון בשנת און איז געווארן רב אין שוהל "ברית שלום – אנשי
תרע"א ,זייענדיג בערך פיר און פופציג יאר אלט ,ביי רוסיא" אויף דזשעפערסאן גאס ,אין א אידישער
דער לויה האבן זיך משתתף געווען הונדערטער צייטונג פון יענער צייט שרייבט מען ,אז ער איז
אידן און אין אלע שוהלען אין באפאלא אין אויך אין געווען "רב פון אלע אנשי ספרד ונוסח האר"י ז"ל"
די ארומיגע געגענטער האט זיך אראפגעלאזט א אין באפאלא ,און ער האט געוואוינט אין זיין שטוב
שרעקליכע טרויער מיט די הסתלקות פון דעם אויף וואלנאט גאס.
צדיק.
אפילו נאר זייענדיג צוויי יאר אין באפאלא,
ער איז געקומען למנוחתו כבוד אויפן אידישן
האט מען גאר שטארק געשפירט זיין השפעה אין
בית החיים אויף פיין רידזש )טשיקטאוואגע( לעבן אלע עניני הדת ,די אידישע צייטונג האט אים
באפאלא ,ביים אריינגאנג ,און ארום שנת תר"פ באשריבן אלס "א גרויסער למדן און בקי וחריף ,א
האט מען אויפגעשטעלט אן אוהל איבער זיין קבר,
בעל מדות טובות" ,און אן ענגלישע אידישע
ער ווערט פארעכנט אלס דער ערשטער צייטונג האט געשריבן" ,אז ער איז געווען באקאנט
חסידישער רבי וואס ליגט באגראבן אין אמעריקע. מיט זיין פרומקייט ,זיין ענוה ,און זיין
פילע יארן איז דער ציון כמעט געווען אויסערגעווענליכע למדנות".
פארגעסן ,חוץ ביי די באפאלאער אידן און די
אייניקלעך פון די סאקאליווקער לאנדסלייט, ער איז געווען שטארק באליבט ביי א גרויסן
שפעטער האט הרה"ח ר' יונה לאנדא ,דער מייסד קרייז פריינט ,און ער האט אויף זיך גענומען,
אויסער זיין אייגענע שוהל ,אויך די אלגעמיינע
און ראש פונעם "ועד הנסיעות לקברי צדיקים
באמעריקא" ,אויפגעוועקט דאס אינטערעסע אין ענינים פון דת און חינוך פון די אידן אין זיין געגנט,
דעם ציון ,און ארגאניזירט נסיעות קיין באפאלא, און כאטש ער איז נאר עטליכע יאר געווען אין
באפאלא ,האט ער תיכף געמאכט זיין השפעה פילן
צום ציון אויפן יארצייט.
אין אסאך ריכטונגען.
בשנת תשפ"ב האט מען דעם אוהל באנייט און
פארגרעסערט ,און היינט קומען צענדליגע זיין הארץ האט שטארק געבלוטיגט פאר די
טויזנטער אידן פון ניו יארק ,טאראנטא און פון אומגליקליכע עגונות ,וואס עס זענען דעמאלט
אלע עקן אמעריקע צו דאווענען ביים ציון ,בפרט געווען אסאך פון זיי צווישן די אימיגראנטן ,ווען
אויפן יומא דהילולא י"ג מרחשון ,ווען מ'קומט מענער זענען אוועקגעפארן און פארלוירן
אפילו אין קעלט און שניי. געווארן ,ער האט זיך אריינגעלייגט מיט א מסירת
נפש און געזוכט א וועג על פי הלכה צו באפרייען
דאס איז די פשוטע נוסח המצבה פון דעם צדיק עגונות אין גאר שווערע פעלער.
וקדוש אין ביה"ח אין באפאלא.
ער האט זיך דאן געשריבן און זיך מתייעץ
פ"נ געווען מיט גדולי התורה ,און געבעטן די רבנים פון
בן פורת יוסף ,גאון חריף וחכם לב זיין דור זיך אריינצולייגן אין די זאך צו טרעפן א
סיני ועוקר הרים ,מורנו הרב ר' היתר פאר די עגונות.
אליהו יוסף בהה"צ הר' גדליה אהרן זצ"ל
מחצבתם קודש ,שלשלת היחוס אבער ליידער איז דאס זייער שווער געגאנגען
מקדושי סלאוויטא וליניץ זי"ע און ער האט נישט מצליח געווען דעראון ,און דאס
נפ' י"ג מרחשון תרע"א לפ"ק האט זייער שטארק מצער געווען דעם צדיק וואס
ת' נ' צ' ב' ה האט באמת מיט געשפירט די צער פון די עגונות.
64
••• נסתלק לגנזי מרומים י"ג מרחשון בשנת תרע"א,
דער צדיק מבאפאלא זי"ע האט געהאט צוויי ומנחתו כבוד איז אין ביה"ח בני ישראל נעבן דעם
ברודער וואס זענען אויך געווען מפורסם אלס שטאט באפאלא.
גרויסע צדיקים.
מ'דערציילט ,אז ער איז געווען א גרויסער
איין ברודער איז געווען הרה"ק רבי יצחק יואל עניו ,און האט נישט געוואלט אז מ'זאל אים בעפאר
זי"ע ,ער איז געווען רב אין שטאט ליניץ נאכן זיין לעבן רופן מיטן טיטל "אדמו"ר" .און עס ווערט
הסתלקות פונעם טאטן דער הייליגער חן אהרן דערציילט ,אז דער צדיק האט צוגעזאגט" ,ווער עס
זי"ע ,דער ברודער רבי יצחק יואל האט גאר אסאך וועט קומען צו זיין ציון אויף זיין יארצייט ,י"ג
געליטן פון דער רעגירונג דארט אין שטאט ליניץ, מרחשון ,און וועט דארט בעטן א בקשה ,וועט זיין
און מ'האט אים ארעסטירט און פארשיקט ,נאך א בקשה מקוים ווערן אין משך פון א יאר".
שטיק צייט איז ער באפרייט געווארן און אריבער
קיין קאנטאקוזאווקע. מ'דערציילט ,אז בשנת תשנ"ט האט זיך
פארשפרייט דער רוף פון ישועות ביי די וואס
דער ברודער רבי יצחק יואל זי"ע איז נסתלק זענען געקומען דאווענען צום קליינעם ציגל-
געווארן יונגערהייט ,כ"ד תמוז בשנת תרמ"ה ,און אוהל.
זיין זון איז געווען דער הייליגער צדיק רבי יהושע
העשל פון מאנאסטרישטש זי"ע ,וואס האט און זינט דעמאלט פארן מענטשן אהין מער
שפעטער ארויסגעגעבן אין ניו יארק דעם ספר און מער ,באזוכער שרייבן אז זיי האבן געזען
"תורת אבות" מיט די תולדות פון דער משפחה. ישועות ,בפרט אין שידוכים ,און עטליכע שרייבן אז
••• זיי האבן געטראפן זייער שידוך אין משך פון א פאר
זיין צווייטער ברודער איז געווען ,הרה"ק רבי וואכן נאכן דאווענען ביים ציון.
פנחס'ל זי"ע ,וואס איז געווארן רב אין שטאט
סאקאליווקא אלס ממלא מקום פונעם טאטן ,און זכותו הגדול יגן עלינו
ער האט דארט געדינט אלס רב ארום פערציג יאר. ועל כל ישראל אמן.
אין סאקאליווקער יזכור בוך שרייבט מען
אויפן ברודער רבי פנחס ,אז ער איז געווען א
גרויסער למדן ,א הייליגער איד און א גרויסער עניו, מעשיות
אלע זיינע טעג איז דער צדיק געזעצן על התורה
ועבודת השם ,ער האט כמעט נישט גערעדט ,און עס ווערט דערציילט ,אז זיין פאטער ,רבי
ביים טיש האט ער געזאגט קורצע ווערטער תורה, גדליהו אהרן ראבינאוויטש בעל חן אהרן מליניץ
רוב מאל איז דאס געווען פון זיין הייליגן פאטער, זי"ע ,האט אין זיין יוגנט געלערנט און זיך מסתופף
דער ברודער רבי פנחס איז ליידער אומגעקומען על געווען ביים הייליגן צדיק רבי משה צבי מסאווראן
קידוש השם אין די פאגראמען ,ז' מנחם אב בשנת זי"ע ,און ביים הייליגן רוזשינער זי"ע און ביים
תרע"ט. הייליגן צדיק רבי שמואל מקאמינקא זי"ע.
•••
אין "מורשת חכמי אמעריקא" ווערט נאך זיין חתונה איז ער געזעסן עטליכע יאר
דערציילט ,אז דער צדיק רבי אליהו יוסף ביי זיין שווער אין סלאוויטא ,און בשנת תקצ"ט
מבאפאלא זי"ע האט זיך שטארק געקימערט האט ער אנגעהויבן פירן רבנות און אדמו"רות אין
איבער די עגונות ,אין אמעריקע זענען געווען שטאט ליניץ ,אונטער זיין פאטער רבי יצחק יואל
פרויען וועמענס מענער האבן זיי איבערגעלאזט מליניץ זי"ע ,בשנת תר"י איז ער אריבער קיין
אן א גט און אוועקגעפארן ,און די פרויען זענען סאקאליווקא ,וואו ער איז געווען דער ערשטער רב
געבליבן אין א שווערע מצב און האבן נישט פון דער יונגער קהילה ,און חסידים האבן זיך
געקענט אויפבויען א נייע שטוב. צוזאמגעקליבן צו אים פון דער גאנצער געגנט.
65
זאל זיין א מליץ טוב פאר כלל ישראל און פאר די דער צדיק האט געשריבן א הצעה פאר די
מענטשן וואס האבן געהאט א שייכות צו אים ,דער רבנים ,אז מען זאל זיך צוזאמעננעמען און דורכטון
הספד איז א עדות פון א רב פון יענע צייט ,וואס איז צי עס איז דא א וועג זיי צו העלפן על פי הלכה ,ער
געשטאנען ביים לויה און האט אויסגעדריקט דעם האט זיך נישט באגנוגנט מיטן שרייבן אליין ,נאר
צער איבער דעם גרויסן פארלוסט. איז אויך אריינגעגאנגען אין דער רעדאקציע פון
••• דער צייטונג "די ווארהייט" ,כדי אויפצואוועקן די
א איד האט דערציילט די מעשה ,א פרוי וואס רבנים איבער דעם ענין.
איז געווען אן עגונה וואס האט שוין צוועלף יאר
געווארט אויף א גט ,און עס האט נישט אויסגעזען נאכדעם וואס דער צדיק איז נסתלק געווארן,
ווי די ישועה גייט קומען בקרוב. האבן די ראשי הקהלות פון באפאלא געפונען דעם
כתב און עס געשיקט צו דער צייטונג ,און זיי האבן
זי איז געפארן צום ציון פונעם צדיק מבאפאלא דערביי געשריבן אז דער צדיק האט געוואלט
זי"ע און זיך דארט אויסגעבעטן ביים צדיק ,אז ער מפרסם זיין זיין הצעה בחייו ,אבער ער האט עס
זאל פועלן א ישועה אז זי זאל שוין געהאלפן ווערן נישט מער באוויזן.
מיט די צרה.
דער כתב איז געווען א הצעה וואס האט
דער איד דערציילט מיט גרויס וואונדער ,אז געדארפט א בירור ביי גדולי ישראל ,עס איז נישט
פלוצלונג ארום א וואך און א האלב נאכן באזוך, דא קיין מקור צו זאגן אז מען האט טאקע
האט דער מאן פלוצלונג אן קיין שום סיבה ענדליך גע'פסק'נט אדער זיך געפירט אזוי ווי ער האט
מסכים געווען צו געבן דעם גט ,און די פרוי איז געשריבן.
געהאלפן געווארן מיט א ישועה וואס איז נישט
געווען אפילו פארשטענדליך בדרך הטבע. וואס מען זעט יא אין דער מעשה איז ווי דער
צער פון די עגונות האט אים גאר שטארק מצער
מען האט ממש געזען ווי דער צדיק האט געווען ,און ווי ער האט געזוכט א וועג אז די רבנים
איינגעריסן אויבן בעולם העליון און געברענגט א זאלן זיך אננעמען פאר זיי.
ישועה ,אזוי ווי ער האט צוגעזאגט בעפאר זיין •••
הסתלקות. אין ספר קול שמחה ווערט געברענגט דער
••• הספד ,וואס הגה"צ רבי שמחה פאלטראוויטש זי"ע
א איד דערציילט א מעשה נפלא ,א פרוי האט האט געזאגט ביים לויה פונעם צדיק רבי אליהו
געווארט יארן צו באקומען א גט פון איר מאן, יוסף מבאפאלא זי"ע ,דער הספד הייבט זיך אן" ,על
אבער עס האט זיך געצויגען און מען האט נישט הרב הגדול בן של קדושים כמו"ה ר' יוסף הרב
געזען א וועג ארויס ,די טאטע פון די פרוי האט בבאפפאלא".
געהערט פון זיינע חברים ,אז אידן זעען גרויסע
ישועות ביים צדיק אין באפאלא. דער מספיד דערציילט ,אז ער האט זיך נישט
געהאט געראכטן אויף אזא בשורה ,עס איז אים
איז דער טאטע אריבער געפארן צום יארצייט געקומען ווי א דונער ,און ער פרעגט מיט צער
י"ג מרחשון ,און האט זיך גוט אויסגעוויינט ביים פארוואס דער גרויסער גאון דארף שוין אפגעריסן
ציון קדשו פונעם צדיק ,לפלא ,האט דער מאן אפאר ווערן פון כלל ישראל ,און ער רעדט פון דער
וואכן שפעטער געגעבן דעם גט ,און א חודש אחריות וואס ליגט אויף דעם דור נאכן פארלירן אזא
דערויף איז די פרוי געווארן א כלה. גדול בתורה ועבודה.
•••
א איד דערציילט ,אז אין זיין משפחה האט מען אינעם המשך פונעם הספד ווערט דערמאנט,
געזען ישועות למעלה מדרך הטבע ממש ,נאכן אז ער איז געווען א גדול בתורה ועבודה ,און רעדט
פארן צום ציון אין באפאלא ,אין צוויי חדשים נאכן וועגן דער טובה וואס דער לימוד התורה ברענגט
באזוך זענען דריי פון דער משפחה געהאלפן פאר אידישע קינדער ,און דער מספיד בעט אז ער
66
געווארן מיט א שידוך ,אויך דערציילט דער איד ,אז
א שוועסטער זיינער ,וואס האט געווארט צוויי און
א האלב יאר אויף קינדער ,איז געפארן צום ציון אין
באפאלא ,און שפעטער האט זי זוכה געווען
געהאלפן צו ווערן מיט א קינד.
•••
א איד דערציילט ,אז ביי זיין משפחה האט מען
געהערט בשנת תשס"ו פונעם ציון אין באפאלא,
זיין ברודער איז דעמאלט געווען צוויי און צוואנציג
יאר אלט און עס איז גאר שווער געגאנגען א שידוך,
די משפחה איז דאן געפארן אויף א נסיעה צום ציון
אין באפאלא צו מתפלל זיין פאר דעם ברודער.
לפלא נישט לאנג נאכדעם איז די ברודער א
חתן געווארן ,און לפלא איז די חתונה פונעם
ברודער פארגעקומען דאס קומענדיגע יאר אויף
דעם זעלבן דאטום פון זייער באזוך ,נאך דער
חתונה האט דער ברודער געווארט אויף קינדער,
און עס איז נישט געגאנגען אזוי גרינג ,ביז ער האט
זיך דערמאנט ,אז ער האט זיך פארגענומען
צוריקצוקומען נאכן געהאלפן ווערן מיטן שידוך,
ער איז טאקע צוריקגעפארן צום ציון ,און ניין
חדשים שפעטער האט זיין ווייב געהאט א קינד.
•••
א איד דערציילט ,אז ער האט פאר יארן לאנג
געווארט אויף קינדער און ער איז נישט געהאלפן
געווארן ,איין טאג האט א חבר זיינער אים
גע'עצה'ט אז ער זאל זיך אריבערכאפן קיין
באפאלא צום ציון קדשו פונעם צדיק רבי אליהו
יוסף זי"ע ,אז ער איז געפארן צום ציון זיך
אויסבעטן פאר א אינגל ,א יאר שפעטער איז דער
ברית פון זיין זון אויסגעקומען אינעם טאג פונעם
יארצייט פונעם צדיק מבאפאלא זי"ע ,און ער האט
א נאמען געגעבן פארן קינד נאכן צדיק.
•••
א איד האט דערציילט ,אז א חבר זיינער האט
אים דערציילט ,אז ער האט געהאט אין שטוב צוויי
קינדער ,איינער איז געווען א גרוש ,און דער
צווייטער א בחור פון ניינצן יאר ,און עס איז זייער
שווער געגאנגען א שידוך פאר ביידע ,איין טאג
האט זיך דער איד אויפגעהויבן און געפארן מיט די
קינדער צום ציון פונעם צדיק אין באפאלא צום
יארצייט י"ג מרחשון ,דערציילט דער איד ,אז ביידע
קינדער זענען געווען חתנים אויף יענעם יאר פסח.
67
