gilyoines.com חזרה לאתר · Back to the site

יארצייטן פון צדיקים · Yuhrtzeiten Fin Tzadikim — לך לך (2026-10-19)

מוציא לאור: יארצייטן פון צדיקים · Yuhrtzeiten Fin Tzadikim

שבוע: לך לך (2026-10-19)

יארצייטן פון צדיקים · Yuhrtzeiten Fin Tzadikim — לך לך (2026-10-19)

פתח את ה-PDF הורדה

‫בס"ד‬ ‫יארצייטן פון‬ ‫צדיקים‬ ‫שבת פרשת‬ ‫לך לך תשפ"ז‬ ‫חשון‬ ‫פון ז' חשון – ביז י"ג שון‬ ‫לעילו נשמת אבי מורי הרה"ח רבי משה אפרים‬ ‫ב"ר ארי' ע"ה – כ"ד טבת תשע"א‬ ‫יענטא בת הרה"ח‬ ‫ולעילו נשמת אמי מורתי שפרה ע‬ ‫ר' משה יהודה ע"ה – ו' אדר תשפ"ה‬ ‫צו באקומען די יארצייטן יעדן טאג‪,‬‬ ‫ביטע שיקט א מעסעדז ש מיט אייער אימעיל צו דעם נומער ‪(646) 907-9119‬‬ ‫זונטאג ‪ -‬ז' חשון‬ ‫ז‬ ‫הרה"ק רבי יהודה צבי ב"ר משה זי"ע‪) ,‬אייכנשטיין(‪ ,‬בעל דעת קדושים‪ ,‬ראש שושלת ראזלא‪.‬‬ ‫מאנטאג ‪ -‬ח' חשון‬ ‫הרה"ק רבי מנחם נחום ב"ר עוזיאל זי"ע‪) ,‬קאפלען(‪ ,‬הצדיק מהורודנא‪.‬‬ ‫דינסטאג ‪ -‬ט' חשון‬ ‫הרה"ק רבי שמואל ב"ר אלעזר ניסן זי"ע‪) ,‬טייטלבוים(‪ ,‬אב"ד גארליץ‪.‬‬ ‫מיטוואך ‪ -‬י' חשון‬ ‫הרה"ק רבי מאיר מארים ב"ר משה זי"ע‪) ,‬שאפוט(‪ ,‬בעל ניר ולולאות‪ ,‬אב"ד קאברין‪.‬‬ ‫דאנערשטאג ‪ -‬י"א חשון‬ ‫הרה"ק רבי מנחם נחום ב"ר צבי זי"ע‪) ,‬טווערסקי(‪ ,‬בעל מאור עינים‪ ,‬מטשערנאביל‪.‬‬ ‫פרייטאג ‪ -‬י"ב חשון‬ ‫הרה"ק רבי משה ב"ר יחזקאל שרגא זי"ע‪) ,‬הלברשטאם(‪ ,‬משינאווא‪.‬‬ ‫שבת קודש ‪ -‬י"ג חשון‬ ‫רבינו הנשר הגדול הרה"ק רבי ברוך ב"ר אברהם זי"ע‪ ,‬בעל עמוד העבודה‪ ,‬מקאסוב‪.‬‬ ‫הרה"ק רבי אליהו יוסף ב"ר גדליהו אהרן זי"ע‪) ,‬ראבינאוויטש(‪ ,‬הצדיק מבאפאלא‪.‬‬ ‫לזכות להצלחה‬ ‫חיים אליעזר בן שפרה יענטא וכל משפחתו‪.‬‬ ‫שמואל בן שפרה יענטא וכל משפחתו‪.‬‬ ‫צבי בן שפרה יענטא וכל משפחתו‪.‬‬ ‫מאיר ברוך בן שרה בריינדל ליבא וכל משפחתו‪.‬‬ ‫חיים צבי בן שרה וכל משפחתו‪.‬‬ ‫לעילו נשמת אבי מורי הרה"ח ר' משה אפרים ב"ר ארי' ע"ה‪ – .‬כ"ד טבת תשע"א‪.‬‬ ‫לעילו נשמת אמי מורתי שפרה יענטא בת הרה"ח ר' משה יהודה ע"ה‪ – .‬ו' אדר תשפ"ה‪.‬‬ ‫ער האט חתונה געהאט מיט הרבנית הצדקת מרת‬ ‫יארצייט ז' מרחשון‬ ‫שרה ע"ה‪,‬‬ ‫בת הרה"ק רבי צבי הירש בעל עטרת צבי‬ ‫הרה"ק רבי יהודה צבי ב"ר משה זי"ע‪) ,‬אייכנשטיין(‬ ‫מזידיטשוב זי"ע‪.‬‬ ‫בעל דעת קדושים‪ ,‬ראש שושלת ראזלא‬ ‫נאך די חתונה איז ער געזעצן על התורה‬ ‫ועבודה ביים שווער דער הייליגער עטרת צבי זי"ע‪,‬‬ ‫ער איז געבוירן אין שטאט סאמבור‪ ,‬בשנת תק"נ‪.‬‬ ‫דער איידעם האט דעם שווער געריפן מיטן נאמען‬ ‫צו זיין טאטן הרה"ק רבי משה בעל תפלה למשה‬ ‫"דער רבי‪ ,‬דער שווער‪ ,‬דער פעטער‪ ",‬דארט איז דער‬ ‫מסאמבור זי"ע‪,‬‬ ‫צדיק וקדוש געוואקסן אין תורה און מפורסם‬ ‫בן הרה"ק רבי יצחק אייזיק מסאפרין זי"ע‪,‬‬ ‫געווארן מיט זיין געוואלדיגע גדלות בתורה און‬ ‫בן הגה"ק רבי צבי מסטבניק זי"ע‪,‬‬ ‫מיט זיין געוואלדיגע קדושה‪.‬‬ ‫בן הגה"ק רבי אלכסנדר מסטבניק זי"ע‪,‬‬ ‫בן הגה"ק רבי צבי זי"ע‪,‬‬ ‫י"א תמוז בשנת תקצ"א ווען זיין שווער דער‬ ‫חתן הגה"ק רבי יום טוב סג"ל ליפמאן העללער בעל‬ ‫הייליגער עטרת צבי מזידיטשוב זי"ע איז נסתלק‬ ‫תוספות יו"ט מקראקא זי"ע‪.‬‬ ‫געווארן‪ ,‬האט דער זוהן הרה"ק רבי ישכר בעריש‬ ‫מזידיטשוב זי"ע איבער גענומען די הנהגה פון די‬ ‫און צו זיין מאמע הצדקת ע"ה‪,‬‬ ‫עדה הקדושה אין זידיטשוב‪ ,‬אבער ליידער האט‬ ‫בת הרה"ק רבי יהודה חריף מסאמבור זי"ע‪,‬‬ ‫דער זוהן נישט מאריך ימים געווען‪ ,‬און א יאר‬ ‫בן הרה"ק המקובל רבי יוסף משה בעל מגיד משנה‬ ‫שפעטער איז ער אויך נסתלק געווארן‪.‬‬ ‫מדראגיטשין זי"ע‪.‬‬ ‫דאן האט דער טאטע פונעם רבין הרה"ק רבי‬ ‫ער איז געווען מפורסם אלס א איש אלוקים‬ ‫משה מסאמבור זי"ע איבער גענומען דאס רבנות‬ ‫קדוש ונורא מאוד‪ ,‬א גדול בתורת הנגלה והנסתר‬ ‫פון זידיטשוב‪.‬‬ ‫לו עשר ידות און א בקי בכל כתבי האריז"ל‪ ,‬ער איז‬ ‫געווען מפורסם אלס א א בעל מופת עצום און א‬ ‫ו' אייר בשנת תר"א‪ ,‬ווען זיין הייליגע טאטן רבי‬ ‫גרויסע פועל ישועות‪ ,‬צדיקים האבן מעיד געווען‪,‬‬ ‫משה מסאמבור זי"ע איז נסתלק געווארן‪ ,‬האט מען‬ ‫אז דער הייליגער צדיק מראזלא האט מרוב‬ ‫אויף גענומען אלס ממלא מקום זיין זוהן דער צדיק‬ ‫קדושתו זיך ממש אינגאנצן אפגעטיילט פונעם‬ ‫וקדוש רבי יהודה צבי מראזלא זי"ע‪ ,‬ער איז שוין‬ ‫עולם הזה‪ ,‬גאר אסאך צדיקים בדורו האבן זיך‬ ‫דאן געווען באוויסט מיט זיין גרויסע קדושה און‬ ‫מסתופף געווען בצלו‪ ,‬ער איז געווען א בעל הוראה‬ ‫געוואלדיגע עבודת השם‪ ,‬אויך איז ער דאן שוין‬ ‫נפלא‪ ,‬והוראתו היה בקדושה וטהרה‪ ,‬דער צדיק‬ ‫געווען באוויסט אלס א בעל מופת עצום‪.‬‬ ‫האט אליינס מעיד געווען‪ ,‬אז בעפאר ער איז‬ ‫געווארן א בעל הוראה‪ ,‬האט ער דורך געלערנט ‪70‬‬ ‫נאכן הסתלקות פון זיין הייליגען שווער דער‬ ‫מאל הלכות מליחה און בשר וחלב ותערובות‪.‬‬ ‫עטרת צבי מזידיטשוב זי"ע‪ ,‬האט דער צדיק רבי‬ ‫יהודה צבי געמאכט אן עליית נשמה‪ ,‬ווייל ער האט‬ ‫זיין רבו מובהק איז געווען זיין פעטער און‬ ‫געוואלט זעהן דעם פלאץ ווי דער שווער איז‬ ‫שווער הרה"ק שר בית הזוהר בעל עטרת צבי‬ ‫בעולם העליון‪ ,‬אבער ער האט געטראפן דעם‬ ‫מזידיטשוב זי"ע‪ ,‬ער האט ביי דעם רבין מקבל‬ ‫שווער אויף א פלאץ‪ ,‬וואס איז נישט געווען ווי ער‬ ‫געווען רוב פון זיין תורה וקדושה‪ ,‬אויך האט ער ביי‬ ‫האט זיך פארגעשטעלט אז דער שווער איז‬ ‫זיין רבין געלערנט תורת הנסתר און מקבל געווען‬ ‫אנגעקומען‪.‬‬ ‫רזין דרזין בכל התורה‪.‬‬ ‫ווען דער איידעם האט געפרעגט דעם שווער‬ ‫בתורת הנגלה איז ער אויך געווען א תלמיד פון‬ ‫פשט‪ ,‬האט דער שווער געזאגט‪ ,‬אז ער האט זיך‬ ‫זיין פעטער הרה"ק רבי אלכסנדר סענדער‬ ‫מקבל געווען‪ ,‬אז נאך זיין פטירה וועט ער נישט‬ ‫מקאמארנא זי"ע‪.‬‬ ‫‪1‬‬ ‫האבן געדריקט די הייליגע ספרים "דעת קדושים‪,‬‬ ‫אריין גיין אין גן עדן צו זיין מקום מנוחה‪ ,‬נאר‬ ‫עמוד התורה‪ ,‬תעלומות חכמה"‪ ,‬פון זייער רבין און‬ ‫נאכדעם וואס ער וועט מתקן זיין אלע נשמות וואס‬ ‫דאס איז געווען די צוויי הייליגע ברודער'ס‪.‬‬ ‫זענען געווען דבוק אין אים בחייו‪.‬‬ ‫הרה"ק רבי יצחק אייזיק ווייס בעל דברי יצחק‬ ‫מסוואליווא זי"ע‪,‬‬ ‫דער צדיק דער הייליגער אמרי יוסף מספינקא‬ ‫הרה"ק רבי שמואל צבי ווייס דומ"ץ מונקאטש זי"ע‪,‬‬ ‫זי"ע האט דערציילט בשם זיינע רבי'ס‪ ,‬אז איינמאל‬ ‫זייענדיג גאר יונג איז דער צדיק הרה"ק רבי יהודה‬ ‫זייער רבי האט געזאגט‪ ,‬אז זיין שווער דער‬ ‫צבי מראזלא זי"ע געווען ביים הייליגען זרע קודש‬ ‫הייליגער עטרת צבי מזידיטשוב זי"ע האט צו‬ ‫מראפשיץ זי"ע‪ ,‬און דער הייליגער ראפשיצער רב‬ ‫געזאגט ביי די חתונה פארן איידעם‪ ,‬אז ער וועט‬ ‫האט צו אים געזאגט‪.‬‬ ‫אים געבן פאר דורון דרשה צוויי מנורות של כסף‪,‬‬ ‫אבער למעשה האט ער דאס קיינמאל נישט‬ ‫"עס קומט א צייט וואס די וועסט זיין א מנהיג‬ ‫באקומען‪ ,‬אבער שפעטער האט ער שוין‬ ‫ישראל און די וועסט בענטשן אידישע קינדער‪,‬‬ ‫פארשטאנען וואס זיין שווער האט מרמז געווען‪,‬‬ ‫בעט איך דיר‪ ,‬אז די זאלסט אנהייבן מיט מיר און‬ ‫ער האט געמיינט אז ער וועט האבן צוויי תלמידים‬ ‫מיך בענטשן"‪ ,‬אבער דער צדיק זייענדיג א גרויסער‬ ‫די הייליגע ברודער'ס דער בעל דברי יצחק‬ ‫עניו און פון גרויס פחד‪ ,‬האט בשום אופן נישט‬ ‫מסוואליווא‪ ,‬און זיין ברודער דער דיין אין‬ ‫געוואלט בענטשן דעם הייליגען ראפשיצער רב‪.‬‬ ‫מונקאטש‪ ,‬וואס די צוויי זענען געווען פון די‬ ‫גרעסטע תלמידים פונעם הייליגען ראזלא רב זי"ע‪.‬‬ ‫האט אים דער הייליגער זרע קודש מראפשיץ‬ ‫געזאגט‪ ,‬ווען איך בין געווען יונג בין איך געווען‬ ‫רוב גדולים און צדיקים בדורו האבן גאר‬ ‫ביים הייליגען קדושת לוי מברדיטשוב זי"ע‪ ,‬און ער‬ ‫שטארק מעריץ געווען דעם צדיק רבי יהודה צבי‬ ‫האט מיר געזאגט די זעלבע‪ ,‬אז איך וועל זיין א רבי‬ ‫מראזלא זי"ע‪ ,‬ווי מען קען זען פון די גרויסע‬ ‫און בענטשן אידישע קינדער‪ ,‬און ער האט געבעטן‬ ‫שבחים וואס די צדיקי הדור האבן משבח געווען‬ ‫אז ער וויל זיין דער ערשטער צו ווערן געבענטשט‬ ‫דעם צדיק וקדוש‪.‬‬ ‫ביי מיר‪ ,‬אבער איך האב מיך ארויס געדרייט און‬ ‫נישט געוואלט‪ ,‬און עד היום האב איך חרטה פארן‬ ‫דער הייליגער דברי חיים מצאנז זי"ע האט‬ ‫נישט בענטשן דעם הייליגען בארדיטשובער זי"ע‪,‬‬ ‫געשריבן אינעם הסכמה אויפן ספר דעם קדושים‬ ‫זעה אז די זאלסט נישט דארפן חרטה האבן‪ ,‬דאן‬ ‫בזה"ל‪" ,‬מה לכם הסכמתי‪ ,‬הלא גדלו וטוב חכמתו‬ ‫האט דער הייליגער צדיק מראזלא ארויף געלייגט‬ ‫נודע למשגב‪ .‬ומי אנכי להעיד על גודל יקר הערך‬ ‫מיט גרויס פחד און יראה זיינע הייליגע הענט‪ ,‬און‬ ‫אשר כמעט לא זכיתי להבין דבריו הקדושים וכו'‪ .‬כי‬ ‫געבענטשט דעם הייליגען ראפשיצער רב זי"ע‪.‬‬ ‫מי אשר חכמת ה' בקרבו יבין כי רב מעשהו וכו'‪,‬‬ ‫אשר במרומים ידבר‪ ,‬וחביבין עלי דבריו‪ ,‬אשר המה‬ ‫ער האט געהאט תלמידים גדולים און צדיקי הדור‪.‬‬ ‫נמשכין ממבועי החכמה והמדע וכלתה נפשי‬ ‫בתשוקת אהבה לשמוע רזי חכמתו כי נעמו"‪.‬‬ ‫הרה"ק בעל דברי יחזקאל משינאווא זי"ע‪,‬‬ ‫הרה"ק רבי יצחק אייזיק בעל דברי מהרי"א‬ ‫אינעם הסכמה אויפן ספר הקדוש "עמוד‬ ‫מזידיטשוב זי"ע‪,‬‬ ‫התורה" שרייבט דער הייליגער דברי חיים מצאנז‬ ‫הרה"ק רבי יצחק אייזיק בעל היכל הברכה‬ ‫זי"ע בזה"ל‪" ,‬שהוא דבר הפלא ופלא‪ ,‬ובו יראת השם‬ ‫מקאמרנא זי"ע‪,‬‬ ‫ויחודים נפלאים‪ ,‬אשרי הבא בסודו וכו'‪ ,‬כי באמת‬ ‫הרה"ק רבי צבי הירש בעל אך פרי תבואה מליסקא‬ ‫אור גדול אשר הצמיח ד' לנו על ידו"‪.‬‬ ‫זי"ע‪.‬‬ ‫דער הייליגער דברי יחזקאל משינאווא זי"ע‬ ‫דער הייליגער צדיק מראזלא זי"ע האט‬ ‫האט דערציילט‪ ,‬אז איינמאל איז ער געווען ביים‬ ‫געהאט א געוואלדיגע חביבות צו זיינע צוויי‬ ‫שווער אויף שבת קודש פרשת נשא‪ ,‬און דער‬ ‫תלמידים גדולים וקדושים בתורה ובחסידות‪ ,‬וואס‬ ‫‪2‬‬ ‫ווערן‪ ,‬אבער דער צדיק האט זייער געבעטן אז מען‬ ‫שווער דער צדיק מראזלא זי"ע האט געליינט‬ ‫זאל נישט שטערן מיט די בכיות‪ ,‬ווייל ער איז עוסק‬ ‫קריאת התורה‪ ,‬און בשעת דער שווער האט‬ ‫אין גרויסע יחודים פון דעם הייליגען אריז"ל‪ ,‬דאן‬ ‫געזאגט די ווערטער‪" ,‬כִּ י ִת ָשּׂא ֶאת רֹאשׁ ְבּנֵ י‬ ‫האט דער צדיק צוריק געגעבן זיין הייליגע נשמה‬ ‫יִ ְשׂ ָר ֵאל"‪ ,‬האט דער שינאווא רב געזעהן בחוש‪ ,‬ווי‬ ‫ליוצרו און ער איז נסתלק געווארן‪.‬‬ ‫דער שווער האט דערהויבן און ארויף געברענגט די‬ ‫אידישע קינדער אויף א גאר א געהויבענע מדרגה‪.‬‬ ‫נסתלק לגנזי מרומים ז' מרחשון בשנת תר"ח‪,‬‬ ‫ומנוחתו כבוד איז אין ביה"ח אין שטאט ראזלא‪.‬‬ ‫ער האט איבער געלאזט זיינע הייליגע דברי תורה‬ ‫אין זיינע ספרים‪.‬‬ ‫זכותו הגדול יגן עלינו‬ ‫ועל כל ישראל אמן‪.‬‬ ‫ספר דעת קדושים‪ ,‬על מועדי השנה‪,‬‬ ‫ספר עמוד התורה‪,‬‬ ‫ספר תעלומות חכמה‪ ,‬על מדרש רבה‪.‬‬ ‫מעשיות‬ ‫ער האט נישט איבער געלאזט קיין זון נאר‬ ‫הרה"ק רבי יהודה צבי מראזלא זי"ע האט‬ ‫טעכטער וואס האבן חתונה געהאט צו רבנים‬ ‫געזאגט‪ ,‬אז צו זיין א רבי איז א תאווה פונקט ווי‬ ‫צדיקי הדור תלמידי חכמים וגדולי ישראל‪.‬‬ ‫אלע אנדערע תאוות‪ ,‬אבער כדי אנצוקומען צו‬ ‫דעם תאווה פון זיין א רבי‪ ,‬דארף מען קודם ברעכן‬ ‫בתו הצדקת מרת הינדא ע"ה‪ ,‬אשת הרה"ק רבי‬ ‫אלע אנדערע תאוות‪.‬‬ ‫יעקלי הגר מזבלטוב אב"ד יאס זי"ע‪,‬‬ ‫•••‬ ‫בתו הצדקת מרת מרים ע"ה‪ ,‬אשת הגה"ק רבי יעקב‬ ‫פון די מעשה קען מען זען דאס געוואלדיגע‬ ‫טויבש אב"ד וואסלוי זי"ע‪,‬‬ ‫זהירות און קדושה פון דעם צדיק רבי יהודה צבי‬ ‫בתו הצדקת מרת בריינדיל ע"ה‪ ,‬אשת הרה"ק רבי‬ ‫מראזלא זי"ע‪ ,‬און אויך די מורא'דיגע סייעתא‬ ‫יחזקאל שרגא הלברשטאם בעל דברי יחזקאל‬ ‫דשמיא וואס דער צדיק האט געהאט‪ ,‬אז מען האט‬ ‫משינאווא זי"ע‪,‬‬ ‫פון הימל אפגעהיטן דעם צדיק וקדוש מיטן‬ ‫בתו הצדקת מרת רבקה ע"ה‪ ,‬אשת הגה"ק רבי‬ ‫פסק'נען לויט די הלכה‪.‬‬ ‫שלמה טויב אב"ד ראזלא זי"ע‪.‬‬ ‫איין ערב שבת קודש צופרי האט מען‬ ‫בשנת תר"ח הושענא רבא אפאר וואכן בעפאר‬ ‫געברענגט א שאלה צום צדיק‪ ,‬אויף א בהמה וואס‬ ‫זיין הסתלקות‪ ,‬איז ער אריין אין זיין פריוואטע‬ ‫מען האט געטראפן א נאדל אין די בני מעיים פון‬ ‫שטוב און אריין געריפן איינע פון די מקורבים און‬ ‫דעם בהמה‪ ,‬נאכדעם וואס דער צדיק האט דורך‬ ‫געלאזט שרייבן א צוואה‪ ,‬און געהייסן פאר יענעם‬ ‫געטאן דעם שאלה האט ער גע'פסק'נט להלכה‪ ,‬אז‬ ‫אז ער זאל קיינעם נישט מגלה זיין אז ער האט‬ ‫די פלייש איז כשר אן קיין שום פקפוק‪.‬‬ ‫געשריבן די צוואה‪.‬‬ ‫אבער שפעטער אפאר שעה בעפאר דעם זמן‬ ‫זונטאג פרשת לך לך ז' מרשון ממש בעפאר‬ ‫פון שבת קודש‪ ,‬ווען ער האט זיך נאכאמאל מתבונן‬ ‫זיין הסתלקות‪ ,‬האט דער צדיק געזאגט די עשרת‬ ‫געווען אין די שאלה‪ ,‬האט ער געטראכט ביי זיך‪ ,‬אז‬ ‫הדברות מיט א קול רעש גדול‪ ,‬און דאן האט ער‬ ‫עס איז ליידער ארויס געקומען א גרויסע מוכשל‬ ‫געליינט קר"ש מיט אזאנע קולות וואס מען האט‬ ‫ח"ו דורך אים‪ ,‬ווייל באמת איז די פלייש נישט‬ ‫קיינמאל נישט געהערט בחייו‪ ,‬מען האט מרגיש‬ ‫געווען כשר נאר ח"ו טריפה‪.‬‬ ‫געווען אז דאס זענען זיינע לעצטע רגעים אויף‬ ‫דעם עולם‪,‬‬ ‫דער צדיק האט גלייך געוואלט שיקן זיין גבאי‪,‬‬ ‫אז ער זאל גיין אן זאגן אז מען זאל די פלייש נישט‬ ‫די רעבעצין האט זייער געוויינט‪ ,‬ווייל זי האט‬ ‫עסן ווייל עס איז דא א חשש אז עס איז טריפה‪,‬‬ ‫פארשטאנען‪ ,‬אז די מאן דער צדיק גייט נסתלק‬ ‫‪3‬‬ ‫ווייל די נאדל איז אריין געקומען אין די בני מעיים‬ ‫אבער וויבאלד ער האט גארנישט געטון אן זיך‬ ‫ערשט נאכן שחט'ן דעם בהמה‪.‬‬ ‫קודם דורך רעדן מיט זיין שווער דער הייליגער‬ ‫•••‬ ‫עטרת צבי‪ ,‬איז ער גלייך געלאפן פרעגן דעם שווער‬ ‫ווי עס איז באקאנט איז די עבודה פון תחנון‬ ‫וואס מען זאל טון‪.‬‬ ‫געווען א גאר געהויבענע זאך ביי זיין שווער דער‬ ‫הייליגער עטרת צבי זי"ע‪ ,‬און דער שווער דער‬ ‫אבער ווען ער איז אנגעקומען צום שוהל‬ ‫הייליגער עטרת צבי זי"ע האט געזאגט דעם תחנון‬ ‫פונעם שווער‪ ,‬האט מען שוין דאן געהאלטן‬ ‫יעדן טאג מיט א געוואלדיגע דביקות און אש‬ ‫אינמיטן דאווענען מנחה פון ערב שבת‪ ,‬וואס ווי‬ ‫קודש‪ ,‬אז עס האט זיך גאר אסאך מאל געקענט‬ ‫באוויסט האט דער הייליגער עטרת צבי זי"ע‬ ‫מאכן‪ ,‬אז עס איז געקומען ממש צו כלות הנפש‪.‬‬ ‫געהאט א מנהג צו דאווענען מנחה בעוד היום‬ ‫גדול‪ ,‬און ווען ער איז אנגעקומען האט מען שוין‬ ‫איין טאג האט דער איידעם געדאווענט מיטן‬ ‫געהאלטן אינמיטן שמונה עשרה פון מנחה וואס‬ ‫שווער שחרית‪ ,‬און ער האט געזען אז די שווער איז‬ ‫האט זיך געקענט פארציען פאר שעות‪.‬‬ ‫אויף א גאר געהויבענע דביקות ממש העכער ווי‬ ‫געווענליך‪ ,‬דער איידעם האט מרגיש געווען אז‬ ‫דער צדיק האט נישט געוויסט וואס צו טון‪,‬‬ ‫דער שווער פארארבעט מעשים‪ ,‬און ער האט‬ ‫אבער האט נישט געוואלט בשום אופן טון עפעס‬ ‫מרגיש געווען אז דער שווער וויל היינט ביי תחנון‬ ‫בעפאר ער פרעגט דעם חוות דעת פון זיין שווער‪.‬‬ ‫זיך מוסר נפש זיין און נסתלק ווערן פאר כבוד‬ ‫שמים‪.‬‬ ‫ווען זיין שווער דער הייליגער עטרת צבי האט‬ ‫אויס געטרעטן פון שמונה עשרה‪ ,‬האט ער זיך‬ ‫גלייך אויסגעדרייט צום איידעם מיט א פנים‬ ‫דער איידעם איז גלייך צו געלאפן צום ספרים‬ ‫שוחקות און געזאגט‪" ,‬די ברויכסט זיך נישט זארגן‪,‬‬ ‫שאנק‪ ,‬און ער האט מסיים געווען א מסכת אזוי‬ ‫ווייל אין הימל האט מען אויך גע'פסק'נט ווי דיר"‪.‬‬ ‫ווארטענדיג אויפן שווער צו ענדיגן שטילע שמונה‬ ‫עשרה‪ ,‬צו חזרת הש"ץ איז דער איידעם צו‬ ‫און מיט דעם האט זיך דער איידעם טאקע‬ ‫געגאנגען‪ ,‬און ווען ער האט גענדיגט האט ער‬ ‫בארואיגט‪ ,‬אז מען איז מסכים אין הימל צו זיין‬ ‫געזאגט קדיש‪ ,‬ווען דער שווער האט געווינקען‬ ‫פסק‪ ,‬אבער ביינאכט האט דעם גאון זייער וויי‬ ‫דערנאך פארן איידעם‪ ,‬פארוואס מען זאגט נישט‬ ‫געטון די גאנצע מעשה‪ ,‬ווייל אפילו מען האט‬ ‫קיין תחנון‪ ,‬האט דער איידעם געזאגט‪ ,‬איך מאך‬ ‫טאקע מסכים געווען אין הימל צו זיין פסק הלכה‪,‬‬ ‫היינט א סיום מסכת‪.‬‬ ‫איז אבער "תורה לא בשמים הוא"‪.‬‬ ‫נאכן דאווענען האט דער שווער מיט א‬ ‫אבער דעם קומענדיגן טאג איז דער צדיק‬ ‫שמייכל געזאגט פארן איידעם‪ ,‬וויסן זאלסטו‪ ,‬אז די‬ ‫געשטאנען ביי זיין פענסטער‪ ,‬און ער זעט ווי צוויי‬ ‫האסט מיר מעריך ימים געווען היינט‪ ,‬ווייל היינט‬ ‫קליינע מיידלעך שפילן אויפן גאס און רעדן צווישן‬ ‫ביים דאווענען האב איך מכוון געווען זיך מוסר נפש‬ ‫זיך‪ ,‬און איין מיידל זאגט פארן אנדערן מיידל‪" ,‬די‬ ‫צו זיין ביי תחנון‪ ,‬אבער די מיט דיין סיום מסכת‬ ‫וועסט נישט טרעפן דעם נאדל‪ ,‬ווייל איך האב דאס‬ ‫האסטו מיך געראטעוועט‪ ,‬און דער שווער האט‬ ‫באהאלטן אויף גאר א גוטן פלאץ"‪ ,‬פרעגט די‬ ‫דעם איידעם זייער מכיר טובה געווען אויף דעם‪.‬‬ ‫אנדערע מיידל פון איר‪ ,‬זאג מיר ווי די האסט דאס‬ ‫•••‬ ‫באהאלטן‪.‬‬ ‫אין שטאט ראזלא האט דער צדיק וקדוש‬ ‫געהאט א תקופה‪ ,‬וואס ער האט געליטן פון רדיפות‬ ‫האט די מיידל געזאגט‪" ,‬איך האב דאס‬ ‫פון א קבוצה פון די שטאט מענטשן‪ ,‬אבער דער‬ ‫באהאלטן אין די בני מעיים פון די בהמה וואס מען‬ ‫צדיק האט מקבל געווען די רדיפות און קיינמאל‬ ‫האט גע'שחט'ן אויף שבת"‪ ,‬אזוי ווי דער צדיק האט‬ ‫נישט געענטפערט‪ ,‬נאר ער האט בוחר געווען צו‬ ‫דאס געהערט‪ ,‬האט ער שוין געזען‪ ,‬אז פון הימל‬ ‫זיין‪" ,‬נעלבים ואינם עולבים‪ ,‬שומעים חרפתם ואינם‬ ‫האט מען אזוי געפירט אז ער זאל פסק'נען ריכטיג‪,‬‬ ‫‪4‬‬ ‫האט ער נישט געהאט קיין געלט צו קויפן א נייעם‬ ‫משיבים"‪ ,‬נאר פונקט פארקערט‪ ,‬ער האט די אידן‬ ‫טלית‪ ,‬איז דער צדיק געגאנגען מיט א צוריסענע‬ ‫גומל חסד געווען און ארויס געהאלפן מיט טובות‪.‬‬ ‫טלית‪.‬‬ ‫איין טאג האט אים די רעבעצין געפרעגט‪,‬‬ ‫איז דארט געווען א איד א גרויסער עושר‪,‬‬ ‫פארוואס ער מאכט זיך נישט וויסענדיג פון די וואס‬ ‫וואס די ווייב זיינער איז זייער נישט געזונט געווען‪,‬‬ ‫טיילן אים אויס צרות‪ ,‬נאר ער העלפט זיי נאך‬ ‫און פון די גרויסע יסורים האט די ווייב געהאלטן‬ ‫ארויס און ער איז זיי כסדר מקרב‪ ,‬אנשטאט ער‬ ‫און איין זאגן‪ ,‬אז זי וויל רח"ל גיין פון די וועלט‬ ‫זאל זיי מיט זיין גרויסע כח באשטראפן אויף וואס‬ ‫וויבאלד זי האלט נישט אויס די יסורים‪.‬‬ ‫זיי טוען צו אים‪.‬‬ ‫און ווען דער עושר האט געזען דעם‬ ‫האט דער הייליגער צדיק מיט זיין גרויס‬ ‫צוריסענעם טלית‪ ,‬איז ער געגאנגען און געקויפט‬ ‫עניוות געענטפערט‪ ,‬אידן קומען צו מיר מיט‬ ‫א נייעם טלית פארן צדיק‪ ,‬ווען ער האט געברענגט‬ ‫קוויטלעך און פדיונות און זענען זיך מזכיר פאר‬ ‫דעם טלית צום צדיק‪ ,‬האט ער מזכיר געווען זיין‬ ‫ישועות‪ ,‬איז מיט וועלכע זכות מעג א צדיק נעמען‬ ‫ווייב און מזכיר געווען אז זי וויל ח"ו אז די רבי זאל‬ ‫געלט פון אידישע קינדער‪.‬‬ ‫פועל'ן אז זי זאל נפטר ווערן‪.‬‬ ‫ווייל אויב רעדט זיך פון די גרויסע צדיקים‪,‬‬ ‫דאן האט דער צדיק געזאגט‪ ,‬ח"ו איך האף צום‬ ‫וואס די וועלט שטייט אויף זיי ווי דער פסוק זאגט‬ ‫באשעפער אז זי וועט אי"ה בקרוב געזונט ווערן‪,‬‬ ‫עוֹלם‪ ,‬דאן מעג דער צדיק‬ ‫)משלי י' כ"ה( וְ ַצ ִדּיק יְ סוֹד ָ‬ ‫ווייל די האסט מיר געברענגט א נייע טלית און מיך‬ ‫נעמען דאס געלט פון די אידן‪ ,‬ווייל דורך אים‬ ‫מהנה געווען‪ ,‬און אויך ווייל די ווארט טלית איז די‬ ‫שטייט דער וועלט און דערפאר דארפן די אידן‬ ‫מוספר פון א"ל נ"א רפ"א נ"א ל"ה‪ ,‬און דורך דעם‬ ‫געבן דאס געלט פאר דעם צדיק אז ער זאל פאר זיי‬ ‫וועט זי האבן א גאנצע רפואה בקרוב‪ ,‬כך הוה די‬ ‫ברענגען ישועות‪.‬‬ ‫פרוי איז אינגאנצן געזונט געווארן‪.‬‬ ‫•••‬ ‫אבער איך בין נישט פון די צדיקים וואס‬ ‫נאכדעם וואס דער צדיק האט איבער גענומען‬ ‫האלטן די וועלט‪ ,‬נאר וואס דען איך האלט די‬ ‫אלס ממלא מקום פון זיין טאטן זי"ע‪ ,‬האט איינמאל‬ ‫וועלט אויף א אנדערן וועג‪ ,‬ווי חז"ל זאגן אויפן‬ ‫א פרוי געברענגט פארן צדיק א מתנה א זילבערנע‬ ‫ימה‪ ,‬און ווי חז"ל‬ ‫פסוק )איוב כ"ו ז'( תּ ֶֹלה ֶא ֶרץ ַעל ְבּ ִל ָ‬ ‫לייכטער‪ ,‬דער צדיק האט זיך זייער געפרייט צו‬ ‫זאגן אויף דעם‪" ,‬אין העולם מתקיים אלא בשביל מי‬ ‫דעם‪ ,‬און ער האט געמאכט מיט א געוואלדיגע‬ ‫שבולם את עצמו בשעת מריבה"‪ ,‬אז די וועלט‬ ‫התרגשות דעם ברכה שהחיינו‪.‬‬ ‫שטייט נאר אויף די וואס האלטן זיך שטיל בשעת‬ ‫א מחלוקה‪.‬‬ ‫די שטוב מענטשן האבן זיך זייער‬ ‫געוואונדערט אויף דעם ברכה‪ ,‬וואס אפילו די‬ ‫קומט דאך אויס אז דורך דעם וואס איך‬ ‫הלכה איז טאקע‪ ,‬אז אויף א נייע כלי מאכט מען א‬ ‫ענטפער נישט צוריק פאר די וואס זענען מיך‬ ‫שהחיינו‪ ,‬אבער דער צדיק איז דאך געווען כולו‬ ‫מצער‪ ,‬נאר פונקט פארקערט איך בין זיין נאך‬ ‫קודש‪ ,‬און פארוואס זאל די רבי מאכן מיט אזא‬ ‫מיטב אויך‪ ,‬האלט איך די וועלט מיט דעם‪ ,‬אבער‬ ‫התרגשות די ברכה פון שהחיינו אויף א נייעם‬ ‫אויב איך וועל די אידן שלעכטס טון וועל איך נישט‬ ‫לייכטער‪.‬‬ ‫האבן דעם זכות אויך נישט‪ ,‬און איך וועל נישט האבן‬ ‫קיין סיבה פארוואס איך זאל מעגן נעמען געלט פון‬ ‫דאן האט דער צדיק מסביר געווען זיין‬ ‫אידן‪.‬‬ ‫געוואלדיגע שמחה‪ ,‬ווייל זייענדיג א יונגערמאן‬ ‫•••‬ ‫נאך די חתונה‪ ,‬האט אים זיין שווער צו געזאגט צו‬ ‫איינמאל ווען דער צדיק מראזלא זי"ע איז‬ ‫געבן קעסט‪ ,‬אבער וויבאלד דארט אין שטוב פונעם‬ ‫געווען אין שטאט בראד אויף שבת קודש‪ ,‬און‬ ‫הייליגען עטרת צבי איז געווען א גרויסע דחקות‪,‬‬ ‫וויבאלד ער האט געלעבט אין א גרויסע דחקות‪,‬‬ ‫‪5‬‬ ‫עס איז געווען א פלא פארן עולם‪ ,‬אז די רבי‬ ‫האט ער קיינמאל נישט באקומען זיין קעסט‪ ,‬אויך‬ ‫האט ממש נאר טועם געווען און ער האט דאס‬ ‫האט ער ביים שטוב פונעם שווער כמעט נישט‬ ‫גאנצע געגעבן פארן טאהשער רבי זי"ע‪ ,‬ווען די‬ ‫געהאט קיין עסן אז ער האט כמעט דעם גאנצן‬ ‫רעבעצין האט געפרעגט פונעם צדיק‪ ,‬פארוואס‬ ‫וואך געפאסט‪.‬‬ ‫ער האט דאס געטון‪ ,‬האט ער געענטפערט‪ ,‬דער‬ ‫בחור וועט נאך זיין אונזער מחותן‪ ,‬כך הוה יארן‬ ‫איין ערב שבת ווען דער שווער האט שוין‬ ‫שפעטער איז דער זון הרה"ק רבי מרדכי מטאהש‬ ‫געהאלטן אינמיטן זיין עבודה ביי מנחה ערב שבת‪,‬‬ ‫זי"ע געווארן אן איידעם ביי דער רבין'ס איידעם‬ ‫וואס דאס איז געווען אן עבודה וואס האט געקענט‬ ‫הרה"ק רבי שלמה מראזלא זי"ע‪.‬‬ ‫נעמען אפאר שעה‪.‬‬ ‫•••‬ ‫ווי באקאנט איז דער צדיק רבי יהודה צבי‬ ‫איז דער איידעם דאן ארויס געקומען פון מקו'‪,‬‬ ‫מראזלא זי"ע געווען מפורסם אלס א גאון עולם און‬ ‫און וויבאלד עס איז געווען אינמיטן ווינטער‪ ,‬איז‬ ‫א חריף עצום בתורה‪ ,‬האט זיך דער צדיק אמאל‬ ‫געווען דארט זייער קאלט‪ ,‬האט זיך דער צדיק‬ ‫אויס געדריקט מיט זיין גרויס עניוות בזה"ל‪" ,‬אמת‬ ‫מראזלא געשטעלט ביים אויווען‪ ,‬כדי ער זאל דיך‬ ‫טאקע אז די דברי תורה וואס איך זאג איז גרעסער‬ ‫אביסל דערווארעמען‪.‬‬ ‫ווי וואס מיין טאטע רבי משה מסאמבור זי"ע האט‬ ‫געזאגט‪ ,‬אבער הלוואי וואלט איך געהאט כאטש‬ ‫איז דארט אויפן אויווען געלעגן א שטיקל‬ ‫איין אבר מיט די קדושה וואס מיין גרויסע טאטע‬ ‫חלה‪ ,‬וואס איז שוין געווען אינגאנצן‬ ‫האט געהאט"‪.‬‬ ‫פארטריקענט‪ ,‬און פון גרויס הונגער האט זיך דער‬ ‫•••‬ ‫צדיק צוגעכאפט צו דעם שטיקל חלה‪.‬‬ ‫אין שטאט קאלוב איז געווען דער ראש הקהל‬ ‫הרה"ק רבי יעקב פיש זי"ע‪ ,‬וואס צדיקי הדור האבן‬ ‫דער שווער האט דאס גלייך מרגיש געווען‪ ,‬און‬ ‫מעיד געווען‪ ,‬אז ער איז געווען א גברא רבא‪ ,‬דער‬ ‫דאס האט אים מבלבל געווען די מחשבות פונעם‬ ‫בעש"ט הקדוש זי"ע איז געווען פאר אים א‬ ‫דאווענען‪ ,‬האט זיך דער שווער אויס געדרייט און‬ ‫פעטער‪ ,‬און האט אים געבענטשט מיט אריכת‬ ‫געזאגט פארן איידעם‪ ,‬זיי נישט צובראכן פונעם‬ ‫ימים‪ ,‬ביי דעם שטוב פון רבי יעקב פיש זענען איין‬ ‫מצב יעצט‪ ,‬עס וועט נאך בקרוב קומען א צייט ווען‬ ‫געשטאנען גאר אסאך צדיקים וקדושים‪ ,‬און דער‬ ‫מען וועט דיר ברענגען זילבערנע לייכטער‪.‬‬ ‫ר' יעקב האט געהאט א פנקס‪ ,‬ווי ער פלעגט אריין‬ ‫שרייבן די צדיקים בעלי רוח הקודש וואס זענען‬ ‫זאגט דער צדיק רבי יהודה צבי מראזלא זי"ע‪,‬‬ ‫געווען ביי אים אין שטוב‪.‬‬ ‫עס איז שוין דורך אסאך יארן און מען האט נישט‬ ‫געברענגט די זילבערנע לייכטער‪ ,‬אבער יעצט ווען‬ ‫ווען דער הייליגער צדיק וקדוש הרה"ק רבי‬ ‫איך זעה אז די ווערטער פון מיין הייליגע שווער‬ ‫יהודה צבי מראזלא זי"ע איז איינמאל געווען ביי‬ ‫איז מקיים געווארן‪ ,‬האב איך געמאכט דעם‬ ‫אים אין שטוב‪ ,‬און ווי באוויסט האט דער צדיק‬ ‫שהחיינו אז עס איז מקיים געווארן די הייליגע‬ ‫געפירט זיין עבודת הקודש מיט א מוראדיגע‬ ‫ריידט פונעם שווער‪ ,‬און נישט אויפן לייכטער האב‬ ‫באהאלטענקייט‪ ,‬האט דער ר' יעקב פיש נישט‬ ‫איך געמאכט דעם שהחיינו‪.‬‬ ‫געוואוסט‪ ,‬אויב ער זאל דעם נאמען פונעם צדיק‬ ‫•••‬ ‫אריין שרייבן אין זיין פנקס‪ ,‬אבער דער צדיק האט‬ ‫הרה"ק רבי משולם פייש השרף מטאהש זי"ע‪,‬‬ ‫גלייך מרגיש געווען זיין מחשבה‪ ,‬און בתוך הדברים‬ ‫איז איינמאל אלס בחור געווען אויף א שבת קודש‬ ‫געזאגט פאר ר' יעקב בזה"ל‪" ,‬קענסט מיך אויך‬ ‫ביים הייליגען צדיק מראזלא זי"ע‪ ,‬דער צדיק‬ ‫אריינשרייבן"‪.‬‬ ‫מראזלא האט געהאט א מנהג מוצאי שבת קודש‬ ‫•••‬ ‫נאך הבדלה‪ ,‬האט מען אריין געברענגט א טיי‬ ‫הרה"ח רבי יוסף פריעד ע"ה וואס איז געווען א‬ ‫אדער א קאווע‪ ,‬יענעם וואך האט דער צדיק ממש‬ ‫תלמיד פונעם גאון הגה"ק רבי מנחם א"ש זי"ע א‬ ‫טועם געוון פון די טיי‪ ,‬און דאס איבעריגע האט ער‬ ‫זוהן פון הגה"ק בעל מהר"ם א"ש זי"ע פון די גרויסע‬ ‫גלייך געגעבן פארן הייליגען שרף מטאהש זי"ע‪.‬‬ ‫‪6‬‬ ‫נאך די חתונה האט ער אסאך עוסק געווען אין‬ ‫תלמידים פונעם הייליגען חתם סופר זי"ע‪ ,‬האט‬ ‫תעניתים און סיגופים און נאך א שטיק צייט האט‬ ‫דערציילט בשם זיין רבין דער הייליגער גאון רבי‬ ‫ער אנגעהויבן זעהן אויפן שטערן פון מענטשן‬ ‫מנחם א"ש זי"ע‪.‬‬ ‫זייערע עבירות און מצוות‪ ,‬איז ער דאן געפארן צו‬ ‫צדיקי הדור צו קענען מקבל זיין א דרך אין עבודת‬ ‫איינמאל איז דער צדיק הרה"ק רבי יהודה צבי‬ ‫השם‪.‬‬ ‫מראזלא זי"ע געווען ביים טאטן דער הייליגער‬ ‫מהר"ם א"ש זי"ע‪ ,‬און לכבודו פונעם צדיק האט‬ ‫דאס ערשטע איז ער אנגעקומען צום הייליגען‬ ‫מען צו געגרייט א שיינע סעודה‪ ,‬ווען מען האט‬ ‫צדיק רבי יהודה צבי מראזלא זי"ע‪ ,‬וואס איז אויך‬ ‫צום טיש אריין געברענגט די פיש און פלייש‪ ,‬האט‬ ‫געווען מפורסם אלס א גאון וגדול בתורה‪ ,‬אבער‬ ‫דער גאון דער מהר"ם א"ש גענומען א גאפל און‬ ‫אזוי ווי ער האט אריבער געטרעטן דעם שוועל‪,‬‬ ‫מיט דעם געגעסן‪ ,‬אבער דער צדיק מראזלא זי"ע‬ ‫האט דער צדיק גלייך מרגיש געווען די מחשבה‬ ‫האט מיט די הענט געגעסן פון די פיש און נאכדעם‬ ‫מיט וואס דער הייליגער ליסקא רבי איז דא‪ ,‬כדי צו‬ ‫פון די פלייש און דערנאך מיט די הענט געטיילט‬ ‫אויספראבירן די צדיקי הדור‪ ,‬האט ער גלייך‬ ‫שירים‪.‬‬ ‫געזאגט בזה"ל‪" ,‬א איד וואס פאסט משבת לשבת‬ ‫מיינט אז ער האט שוין קונה געווען עולם הבא אין‬ ‫ווען דער גאון דער הייליגער מהר"ם א"ש האט‬ ‫איין שעה‪ ,‬אז ער קומט שוין זעהן די פעלער פון‬ ‫געפרעגט פונעם צדיק מראזלא זי"ע‪ ,‬פארוואס ער‬ ‫צדיקים בדורו‪ ,‬יונגערמאן עס ארבעט נישט אזוי‬ ‫ניצט נישט דעם גאפל אזוי ווי די וועלט פירט זיך‪,‬‬ ‫שנעל"‪ ,‬און דער צדיק האט אים פארשיקט‪.‬‬ ‫האט דער צדיק מסביר געווען‪.‬‬ ‫זעענדיג די גרויסע רוח הקודש‪ ,‬איז דער צדיק‬ ‫דער גרויסער באשעפער האט מיינע הענט‬ ‫רבי הערשעלע ליסקער זי"ע דארט געבליבן אין‬ ‫באשאפען בצלם דמות תבניתו‪ ,‬מיט די הענט טו‬ ‫ראזלא און מקבל געווען א דרך אין עבודת השם‪,‬‬ ‫איך צדקה וחסד און אויף די הענט לייג איך יעדן‬ ‫דאן איז ער געפארן קיין פרעמישלאן צום צדיק‬ ‫טאג תפילין‪ ,‬און מיט די הענט בין איך עוסק בתורה‬ ‫וקדוש הרה"ק רבי מאיר'ל מפרמישלאן זי"ע‪.‬‬ ‫און איך בין מקיים גאר אסאך מצוות‪ ,‬און אויך האב‬ ‫איך די הענט געוואשן אזוי ווי די הלכה איז בעפאר‬ ‫אבער אזוי ווי ער טרעט אריבער דעם שוועל‬ ‫די סעודה‪ ,‬איז פארוואס זאל איך נעמען א גאפל‬ ‫אין פרעמישלאן‪ ,‬האט אים דער צדיק גלייך‬ ‫וואס איז געמאכט געווארן דורך א גוי און מיט דעם‬ ‫געפרעגט‪" ,‬יונגערמאן דער הייליגער צדיק מראזלא‬ ‫עסן זאכן וואס האבן א קדושה‪.‬‬ ‫האט דיך גאר שיין מכבד געווען"‪ ,‬דאן האט ער שוין‬ ‫געזען אז די צדיקי הדור זענען אלע בעלי רוח‬ ‫גלייך האט דער גאון דער מהר"ם א"ש אוועק‬ ‫הקודש‪ ,‬און ער איז שוין דארט געבליבן ביז ער איז‬ ‫געווארפן דעם גאפל‪ ,‬און אנגעהויבן עסן מיט די‬ ‫אויך געווארן איינע פון די גרויסע צדיקי הדור‪.‬‬ ‫הענט‪ ,‬און אזוי האט ער זיך געפירט כל ימי חייו אז‬ ‫•••‬ ‫ער האט נאר געגעסן מיט די הענט‪ ,‬אפילו‬ ‫עס ווערט געברענגט‪ ,‬אז דער צדיק וקדוש רבי‬ ‫שפעטער האט מען אריין געברענגט גאר הייסע‬ ‫יהודה צבי מראזלא זי"ע האט זיך אמאל מרוב‬ ‫קוגל‪ ,‬האט דער גאון דאס נאר געגעסן מיט די‬ ‫עניוות באקלאגט פאר זיין שווער אויף די ירידת‬ ‫הענט‪ ,‬אפילו עס האט ממש אפגעבריעט זיינע‬ ‫הדורות‪ ,‬אז עס ווערט ליידער ערגער און שוואכער‬ ‫הענט‪.‬‬ ‫די דורות‪ ,‬און דער צדיק האט געוויינט און געזאגט‪,‬‬ ‫•••‬ ‫"פאר וועמען וועט שוין משיח קומען?"‪.‬‬ ‫ווי באוויסט האט זיך דער הייליגער צדיק‬ ‫וקדוש הרה"ק רבי צבי הירש בעל אך פרי תבואה‬ ‫דער שווער דער הייליגער עטרת צבי‬ ‫מליסקא זי"ע גאנץ אנפאנג נישט געציילט צווישן‬ ‫מזדיטשוב זי"ע האט פארמאכט די אויגן‪,‬‬ ‫די חסידים‪ ,‬וויבאלד ער האט געלערנט ביי די‬ ‫אראפגעלאזט דעם קאפ און אזוי געזעסן א שטיק‬ ‫גדולים וואס זענען געווען מתנגדים פונעם דרך‬ ‫צייט‪ ,‬דערנאך האט ער געענטפערט‪ ,‬אין פסוק‬ ‫החסידות איז ער אויך נישט געווארן קיין חסיד‪.‬‬ ‫‪7‬‬ ‫האט דער צדיק געזאגט‪" ,‬אז דערפאר דארף איך דא‬ ‫וּבנֵ יכֶ ם‬ ‫שטייט‪" ,‬וְ ַט ְפּכֶ ם ֲא ֶשׁר ֲא ַמ ְר ֶתּם ָל ַבז יִ ְהיֶ ה ְ‬ ‫אויף דער וועלט טון א פעולה מדה כנגד מדה‪ ,‬אז דו‬ ‫ֲא ֶשׁר ‪‬א יָ ְדעוּ ַהיּוֹם טוֹב וָ ָרע ֵה ָמּה יָ בֹאוּ ָשׁ ָמּה וְ ָל ֶהם‬ ‫גיבסט מיר א פדיון‪ ,‬הגם איך בין נישט ראוי‪ ,‬קומט‬ ‫שׁוּה"‪ ,‬און דער צדיק האט געזאגט‪,‬‬ ‫ֶא ְתּנֶ נָּ ה וְ ֵהם יִ ָיר ָ‬ ‫דיר אז דו זאלסט אויך געהאלפן ווערן"‪.‬‬ ‫פאר ביאת המשיח וועט זיין א גאר נידריגער דור‪,‬‬ ‫וואס וועט שוין נישט וויסן צו אונטערשיידן צווישן‬ ‫גוט און שלעכט‪" ,‬און טאקע דווקא פאר זיי וועט‬ ‫משיח קומען"‪.‬‬ ‫•••‬ ‫דער צדיק רבי יהודה צבי מראזלא זי"ע האט‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז דעם לעצטן טאג פון זיין שווער'ס‬ ‫לעבן‪ ,‬י' תמוז בשנת תקצ"א‪ ,‬ווען דער שווער איז‬ ‫שוין ליידער געלעגען אין בעט שטארק קראנק‪,‬‬ ‫האט אים דער שווער דער הייליגער עטרת צבי‬ ‫זי"ע געפרעגט‪ ,‬צי א מענטש מעג געפינען אין זיך א‬ ‫גוטע מעלה‪.‬‬ ‫האט דער איידעם רבי יהודה צבי גלייך‬ ‫געבראכט א מקור פון די תורה אז מ'מעג זאגן אויף‬ ‫זיך א מעלה‪ ,‬א שטיק צייט שפעטער האט אים זיין‬ ‫שווער געזאגט מיט זיין גרויס עניוות‪" ,‬איך האב‬ ‫דורכגעזוכט אלע מיינע יארן פון אלע זייטן‪ ,‬און איך‬ ‫האב נישט געפונען אין מיר קיין שום מעלה‪ ,‬חוץ‬ ‫דאס וואס איך האב חתונה געמאכט פערציג‬ ‫יתומים"‪ ,‬און ווען ער האט חתונה געמאכט איינעם‬ ‫פון זיינע קינדער‪ ,‬האט ער אויך חתונה געמאכט א‬ ‫יתומה‪ ,‬און זיי געגעבן נדן און קעסט ביי זיין טיש‪.‬‬ ‫•••‬ ‫עס ווערט געברענגט‪ ,‬אז ווי באקאנט איז דער‬ ‫צדיק וקדוש רבי יהודה צבי מראזלא זי"ע געווען‬ ‫אן אמת'ער עניו און באמת גארנישט געהאלטן פון‬ ‫זיך‪ ,‬ווערט דערציילט‪ ,‬אז א איד איז אמאל אריין‬ ‫צום צדיק רבי יהודה צבי מיט א קוויטל און א פדיון‪,‬‬ ‫האט דער צדיק געזאגט פאר דעם איד‪" ,‬דו גיבסט‬ ‫מיר דאס געלט‪ ,‬ווייל דו האלטסט אז איך בין א‬ ‫גוטער איד‪ ,‬וואס וועל איך טון ווען אויף יענער‬ ‫וועלט וועט זיך ארויסשטעלן אז איך בין נישט קיין‬ ‫גוטער איד?‪ ,‬ווי האב איך געמעגט נעמען דיין‬ ‫געלט?"‪.‬‬ ‫דער איד האט געשוויגן ווייל ער האט באמת‬ ‫נישט געוויסט וואס ער זאל דא זאגן‪ ,‬האט דער‬ ‫צדיק רבי יהודה צבי אליין געענטפערט און‬ ‫געזאגט‪" ,‬ווען א מענטש בעט שפע פון אויבן און‬ ‫עס קומט אים נישט‪ ,‬דארף ער אויפוועקן די מדה‬ ‫פון "וחנותי את אשר אחון"‪ ,‬ואף על פי שאינו הגון"‪,‬‬ ‫‪8‬‬ ‫וויבאלד ער האט ממש נישט געהאט קיין‬ ‫יארצייט ח' מרחשון‬ ‫קענטעניס אין תורה בכלל‪.‬‬ ‫הרה"ק רבי מנחם נחום ב"ר עוזיאל זי"ע‪) ,‬קאפלען(‬ ‫אבער דאן האט זיך אויף אים דערבארעמט‬ ‫הצדיק מהורודנא‬ ‫דער נגיד הר"ר קרפל אטלס ז"ל‪ ,‬וואס דער נגיד‬ ‫"הנקרא ר' נחומקע מהורודנא‪ ,‬או ר' נחום הצדיק"‬ ‫האט מציע געווען פאר דעם קינד‪ ,‬אז ער זאל‬ ‫קומען לערנען ביי אים אין ביהמ"ד מיט זיינע‬ ‫ער איז געבוירן אין שטאט בייסוגלה ליטא‪ ,‬בשנת‬ ‫קינדער וואס זענען געווען עילויים הגה"ק רבי‬ ‫תקע"ב‪.‬‬ ‫מאיר זי"ע און הגה"ק רבי בנימין ביינוש זי"ע‪.‬‬ ‫צו זיין טאטע הרה"צ רבי עוזיאל זי"ע‪.‬‬ ‫דארט איז דער גאון גאר שנעל געוואקסן אין‬ ‫און צו זיין מאמע הצדקת מרת מיידא ע"ה‪.‬‬ ‫ידועות התורה‪ ,‬און גאר שנעל איז ער מפורסם‬ ‫געווארן אלס א עילוי בתורה און א גאון בכל‬ ‫ער איז געווען א צדיק און א איש קדוש‬ ‫מקצועות התורה‪ ,‬אויך איז ער דאן געווארן גאר‬ ‫מפורסם‪ ,‬ער איז געווען א גאון נפלא בתורה‪ ,‬שוין‬ ‫נאנט מיט די גאונים בדורו ובתוכם הגה"ק רבי‬ ‫פון גאר יונג האט ער זיך מצטיין געווען מיט א לב‬ ‫לפידות המגיד מלוקניק זי"ע‪ ,‬און הגה"ק רבי‬ ‫טוב און געוואלדיגע פיקחות‪ ,‬ער האט גאר אסאך‬ ‫אברהם כהנא מהורודנא זי"ע‪ ,‬אן אלס בחור איז‬ ‫עוסק געווען בחייו אין תעניתים‪ ,‬און ער איז רוב‬ ‫דער גאון געגאנגען לערנען אין ישיבת מיר‪.‬‬ ‫טאג געזעצן מיט טלית ותפילין און עוסק געווען‬ ‫בתורה‪ ,‬ער איז זיין גאנץ לעבן נזהר געווען אין‬ ‫דאן האט ער חתונה געהאט מיט הצדקת מרת‬ ‫שמירת שבת און מעורר געווען אידישע קינדער‬ ‫איטה ע"ה‪,‬‬ ‫אויף שמירות שבת כהלכה‪ ,‬ער פלעגט פרייטאג‬ ‫בת הגה"ק רבי יוסף אליעזר הכהן מנסוויז זי"ע‪,‬‬ ‫נאך חצות ארום לויפן מיט א שמייכל מעורר זיין‬ ‫וואס איז געווען מגזע המיוחס פון עלי הכהן ע"ה‪.‬‬ ‫אידישע קינדער‪ ,‬אז דער הייליגער שבת קודש‬ ‫קומט צו גיין‪.‬‬ ‫נאך די חתונה איז ער געזעצן על התורה‬ ‫ועבודה מיט א געוואלדיגע התמדה‪ ,‬די אידן אין‬ ‫ער האט ליידער גאר אסאך יסורים געליטן‬ ‫שטאט האבן מעיד געווען‪ ,‬אז ביי דעם גרויסן גאון‬ ‫ביים לעבן יסורי גוף און יסורי נפש רח"ל‪ ,‬אבער ער‬ ‫האט יענע צייט גארנישט עקזיסטירט‪ ,‬חוץ די ד'‬ ‫האט זיך אייביג מחזק געווען אין די אמונה און אויך‬ ‫אמות של הלכה‪ ,‬ער איז יענע צייט כמעט נישט‬ ‫מחזק געווען אנדערע‪ ,‬ער האט ליידער ‪ 17‬קינדער‬ ‫געשלאפן און כמעט נישט געגעסן‪ ,‬עס האט זיך‬ ‫פארלוירען בחייו רח"ל‪ ,‬אבער ער איז אייביג‬ ‫געקענט מאכן טעג נאך טעג‪ ,‬וואס דער גאון האט‬ ‫געבליבן מיט זיין שמייכל און מקבל געווען אלעס‬ ‫נישט אריין גענומען קיין עסן אין מויל‪ ,‬נאר ‪24‬‬ ‫באהבה און זיך קיינמאל נישט ח"ו מתרעם געווען‬ ‫שעה א טאג געלערנט‪ ,‬דארט איז ער געווארן‬ ‫אחר מידותיו של הקב"ה‪.‬‬ ‫באוויסט אלס א גדול בתורת הנגלה והנסתר‪.‬‬ ‫די עלטערן פונעם גאון מהורודנא האבן‬ ‫פאר א שטיק צייט האט ער געלערנט אין די‬ ‫געלעבט אין א שרעקליכע דחקות‪ ,‬די טאטע האט‬ ‫ישיבת וואלאזין ביים גאון הגה"ק רבי אליעזר יצחק‬ ‫געהאט א געשעפט פון ברוינפען פון ווי ער האט‬ ‫מוולוז'ין זי"ע‪ ,‬אבער ער האט נישט געוואלט‬ ‫ממש בדוחק געהאט פרנסה‪ ,‬און וועגן דעם האט‬ ‫בלייבן דארט‪ ,‬ווייל ער האט געזאגט‪ ,‬אז דאס זיצן‬ ‫דער קליינער מנחם נחום אויך געברויכט ארבעטן‬ ‫אין א ישיבה פארנעמט אסאך צייט‪ ,‬וואס ער קען‬ ‫ביים טאטן אין געשעפט‪ ,‬וויבאלד די עלטערן האבן‬ ‫די צייט אסאך מער לערנען‪.‬‬ ‫נישט געהאט קיין געלט צו נעמען א מלמד פארן‬ ‫קינד‪.‬‬ ‫דאן האט ער זיך צוריק געצויגן צום שטאט‬ ‫ניסוויז נעבן זיין שווער‪ ,‬דארט האט ער עוסק‬ ‫אבער דער קינד האט געהאט א געוואלדיגע‬ ‫געווען אין תורה און אויך צדקה וחסד‪ ,‬ער איז‬ ‫רצון צו עוסק זיין בתורה‪ ,‬אבער ווען ער איז אריין‬ ‫כסדר ארום געגאנגען נאך געלט צו העלפן די‬ ‫אין ביהמ"ד האט מען אים נישט מקבל געווען‪,‬‬ ‫‪9‬‬ ‫דער גאון געלערנט בעל פה און אויך מרביץ תורה‬ ‫עניים פון שטאט און זיך געזארגט פאר די אידן‬ ‫געווען‪.‬‬ ‫וואס קיינער האט זיך אויף זיי נישט אומגעקוקט‪.‬‬ ‫און דאס אלעס האט ער געטון אן קיין‬ ‫בשנת תקצ"ג האט זיין שווער ליידער‬ ‫באצאלט‪ ,‬אידן עשירים פון שטאט האבן דעם גאון‬ ‫פארלוירען זיין פארמעגן און געווארן א עני ואביון‪,‬‬ ‫געוואלט אויס האלטן און געבן פרנסה‪ ,‬אבער דער‬ ‫האט זיך דער גאון צוזאמען מיט זיין משפחה‬ ‫גאון האט דאס אלעס אוועק געווארפן‪ ,‬אבער ער‬ ‫געצויגען צום שטאט הורודנא‪ ,‬דארט האט מען‬ ‫האט פון די אלע געבעטן געלט פאר צדקה‪ ,‬און פון‬ ‫דעם גאון געוואלט אויף נעמען אלס רב פון שטאט‪,‬‬ ‫דעם האט דער גאון אויס געהאלטן צענדליגע‬ ‫אבער ער האט בשום אופן נישט געוואלט נעמען‬ ‫משפחות פונעם שטאט‪.‬‬ ‫קיין רבנות‪ ,‬אבער ער האט דארט מרביץ תורה‬ ‫געווען פאר תלמידים גאונים און גדולים בתורה‪,‬‬ ‫סיי ווען מען האט דעם גאון אנגעטראגן א‬ ‫אויך האט ער געדינט דארט אלס בעל דרשן און‬ ‫פאסטן פון רבנות‪ ,‬האט דער גאון מיט א‬ ‫מיט זיינע פערל ווערטער האט ער מעורר געווען‬ ‫געוואלדיגע עניוות געזאגט‪ ,‬א רב ברויך זיין א ירא‬ ‫אידן צו תשובה און תיקן המעשים‪ ,‬ורבים השיב‬ ‫שמים און א מדקדק במצוות און דאס בין איך נישט‪,‬‬ ‫מעון‪.‬‬ ‫נאר איך וויל משמש זיין תלמידי חכמים‪ ,‬און די‬ ‫גאנצע צייט האט ער געדינט אלס דער גבאי צדקה‬ ‫דער גאון האט גאר אסאך עוסק געווען אין‬ ‫און אויך דער גבאי צווישן די גדולים פון זיין‬ ‫צדקה וחסד און גמילות חסדים‪ ,‬און ער האט‬ ‫שטאט‪.‬‬ ‫געזאגט בזה"ל‪" ,‬כל העוסק בתורה בלבד ואינו שת‬ ‫לבו לכאב האדם שסביבו‪ ,‬גם לימוד התורה אין בידו‪,‬‬ ‫ווען עס איז געקומען צו עוסק זיין בצדקה‪ ,‬און‬ ‫חייב האדם לרדת לעמק הבכא של ייסורי העניים‬ ‫מען האט געפרעגט דעם גאון פארוואס ער איז‬ ‫ומשם להתעלות לעולם האצילות של תורת ד'‪ ,‬רק‬ ‫מבטל תורה צו גיין נאך געלט‪ ,‬האט דער גאון‬ ‫מי שעושה כך יודע טעמה של תורה שהיא תורת‬ ‫געזאגט‪ ,‬איך זעץ מיך לערנען די ערשטע משנה פון‬ ‫חיים ותורת האדם"‪.‬‬ ‫די גמרא מסכת ברכות‪" ,‬מאימתי מתחילין לקרות‬ ‫מען האט אים אויף גענומען אלס מו"ץ פון‬ ‫שמע בערבית‪ ,‬ר' חנינא אומר‪ ,‬משהעני נכנס לאכול‬ ‫שטאט‪ ,‬און דארט האט דער גאון מייסד געווען א‬ ‫פתו במלח"‪ ,‬דאן דערמאן איך מיך פון די‬ ‫חברת הש"ס וואס האט צו זיך צי געצויגען אסאך‬ ‫ארימעלייט וואס האבן נישט ווער עס זאל זיי‬ ‫גדולים בתורה פון שטאט‪ ,‬ער האט פון זיך אוועק‬ ‫העלפן‪.‬‬ ‫געגעבן אלס סיי זיין געלט און אויך זיין טייערע‬ ‫און דער גרויסער גאון האט געזאגט‪ ,‬אז די‬ ‫צייט נאר כדי צו העלפן אנדערע אידן‪.‬‬ ‫זעלבע איז ווען ער קומט אן צום גמרא פון מסכת‬ ‫צווישן זיינע גרויסע תלמידים האבן זיך געציילט‬ ‫שבת‪" ,‬פשט בעל הבית את ידו לחוץ ונתן לתוך ידו‬ ‫גרויסע גדולים בתורה ובתוכם‪.‬‬ ‫של עני"‪ ,‬דערמאנט אים דאס פון די ארימעלייט‪,‬‬ ‫און דערפאר מיז ער מבטל זיין לימוד התורה צו‬ ‫הגה"ק רבי ישראל מאיר הכהן בעל חפץ חיים‬ ‫העלפן די אידן‪.‬‬ ‫מראדין זי"ע‪,‬‬ ‫הגה"ק רבי זרח ראובן בראווערמאן מייסד ישיבת‬ ‫ער פלעגט יעדן שבת קודש האלטן א דרשה‬ ‫מאה שערים זי"ע‪,‬‬ ‫פאר די אידן פון שטאט‪ ,‬און ער האט דאן געזאגט‬ ‫הגה"ק רבי יהודה אידל ציזלינג בעל ילקוט ארץ‬ ‫מוסר אבער בתוך הדברים האט ער מלמד זכות‬ ‫ישראל מאשמינא זי"ע‪.‬‬ ‫געווען אויף אידישע קינדער און כסדר מחזק‬ ‫געווען אידן אז מען זאל זיך פירן אויפן ריכטיגן‬ ‫בשנת תרי"ט איז דער גאון קראנק געווארן‬ ‫וועג‪.‬‬ ‫מיט די מחלה קדחת‪ ,‬און די דאקטוירים האבן אים‬ ‫געזאגט‪ ,‬אז פאר זיין געזונט טאר ער נישט לערנען‬ ‫ליידער האט דער גאון פאר קיין שום איד‬ ‫אין קיין ספר וואס דאס קען ערגער מאכן זיין‬ ‫נישט געוואוינטשן רח"ל פארלוירען ‪ 17‬קינדער‬ ‫קראנקהייט‪ ,‬האט דער גאון דאן אנגעקומען דאס‬ ‫בחייו‪ ,‬אבער ער האט די יסורים מקבל געווען‬ ‫שמשות אין ביהמ"ד‪ ,‬אבער די גאנצע צייט האט‬ ‫‪10‬‬ ‫"דער צדיק"‪ ,‬ער האט דאס געלט אויס גערעכנט‬ ‫באהבה און געזאגט בזה"ל‪" ,‬עס איז גענוג פאר מיר‬ ‫מיט א געוואלדיגע נאמנות ער האט אפגעהיטן‬ ‫אז דער גרויסער באשעפער מיט זיין רחמנות טוט‬ ‫אויף יעדע פרוטה און פאר זיך האט דער גאון נישט‬ ‫אויסמעקן מיינע עבירות אויף דעם וועלט‪ ,‬אז מען‬ ‫גענומען קיין פרוטה פון די געלטער‪.‬‬ ‫זאל ח"ו נישט ברויכן אפ קומען אויפן עולם האמת‪,‬‬ ‫און ח"ו פארלירען פון די שכר מעולם הבא שכולו‬ ‫ער האט איבער געלאזט איין איידעם‪.‬‬ ‫טוב"‪.‬‬ ‫הגה"ק רבי גבריאל זאב מרגליות בעל אגודת אזוב‬ ‫זיין איידעם הגה"ק ר' גבריאל זאב מרגליות‬ ‫מדוברובה זי"ע‪.‬‬ ‫בעל אגודת אזוב זי"ע האט דערציילט‪ ,‬אז איין שבת‬ ‫קודש ביים סעודה האט דער שווער דער גאון‪,‬‬ ‫ביי די ‪ 68‬יאר אלט איז דער גאון ליידער זייער‬ ‫וואס האט אזויפיל מיט געמאכט צער גידול בנים‬ ‫קראנק געווארן‪ ,‬און וויבאלד ער האט מרגיש‬ ‫מיטן פארלירן כמעט אלע זיינע קינדער בחייו‬ ‫געווען אז זיינע טעג זענען געציילטע‪ ,‬האט דער‬ ‫געזאגט‪ ,‬דוד המלך ע"ה זאגט )תהלים כ"ה י"ז(‬ ‫גאון געשריבן א צוואה‪ ,‬אז מען זאל אים בערדיגען‬ ‫הוֹצ ֵיאנִ י‪.‬‬ ‫צוּקוֹתי ִ‬ ‫ַ‬ ‫ָצרוֹת ְל ָב ִבי ִה ְר ִחיבוּ ִמ ְמּ‬ ‫נאך זיין ‪ 120‬נעבן איינע פון די עשירים און זיין זוהן‬ ‫פון שטאט הורודנא‪ ,‬וואס זענען געווען באקאנט‬ ‫האט דער גאון געזאגט‪ ,‬איך בין באמת גרייט‬ ‫אלס גרויסע קמצנים‪ ,‬און מען האט די צוויי געריפן‬ ‫אויף צו געבן אויף אלע תעניגי עוה"ז‪ ,‬און איך פריי‬ ‫"קמצא ובר קמצא"‪.‬‬ ‫מיך מיט די צרות וואס דער גרויסער באשעפער‬ ‫געט מיר‪ ,‬ווייל דאס ווייזט מיר אז דער גרויסער‬ ‫פארשטייט זיך‪ ,‬אז נאכן פטירה האבן די חברא‬ ‫באשעפער האט ח"ו נישט פארגעסן פון מיר‪ ,‬און‬ ‫קדישא נישט געוויסט וואס מען זאל טון‪ ,‬וויבאלד‬ ‫איך גלייב באמת אז דאס אלעס איז נאר פאר מיין‬ ‫עס איז דאך נישט קיין כבוד צו לייגען דעם גרויסן‬ ‫טובה‪.‬‬ ‫גאון און צדיק נעבן די צוויי קמצנים‪ ,‬אבער ווי חז"ל‬ ‫זאגן‪" ,‬רצונו של אדם זה כבודו"‪ ,‬האט מען לויטן‬ ‫אויב אזוי וועט איר פרעגן‪ ,‬פארוואס איך בין‬ ‫צוואה פונעם גאון אים געלייגט נעבן די צוויי‬ ‫מיך מצער מיט די אלע צרות‪ ,‬וועל איך ענטפערן‬ ‫קמצנים‪.‬‬ ‫מיט א משל‪ ,‬א עושר וואס גיבט אויס גרויס געלט‪,‬‬ ‫אויב פאלט ער אריין אין חובות‪ ,‬וועט ער זיין גאר‬ ‫נאכן קבירה האט מען אויף געמאכט דעם‬ ‫שטארק בצער‪ ,‬אפילו ער האט דאך הנאה געהאט‬ ‫צוואה פונעם גאון‪ ,‬האט מען געזען‪ ,‬אז ער האט‬ ‫פון די אלע תעניגים‪ ,‬דאס זעלבע איז מיט מיר‪ ,‬איך‬ ‫דארט געשריבן‪ ,‬אז די צוויי באוויסטע קמצנים‬ ‫בין באמת בשמחה מיט די אלע צרות‪ ,‬אבער וואס‬ ‫האבן פארן גאון געגעבן גרויסע סכומים פאר צדקה‪,‬‬ ‫זאל איך טון‪ ,‬אז די אלע צרות זענען ליידער מיך‬ ‫אבער האבן זיך אויס גענומען בתנאי אז דער גאון‬ ‫מבטל פון עוסק זיין בתורה‪ ,‬און אויף די אלע ביטול‬ ‫וועט דאס פאר קיינעם נישט מגלה זיין ביז נאך זיין‬ ‫תורה בין איך מיך מצער‪.‬‬ ‫פטירה‪.‬‬ ‫אפילו דער צדיק וקדוש איז געווען א עניו‬ ‫דער גאון האט איבער געלאזט א גאר גרויסע‬ ‫ושפל ברך מאוד און זיך כסדר באהאלטן פון כבוד‬ ‫השפעה אויפן דור‪ ,‬אז צענדליגע אידן פון ליטא‬ ‫און פורסם‪ ,‬אבער ווי חז"ל זאגן‪" ,‬כל הבורח מן‬ ‫ובתוכם דער הייליגער חפץ חיים זי"ע האבן אויף‬ ‫הכבוד הכבוד רודף אחריו"‪ ,‬האט מען דעם גאון‬ ‫געהאנגען א בילד פון דעם גאון נעבן דעם בילד פון‬ ‫מכבד געווען מיט א געוואלדיגע כבוד‪ ,‬רוב גדולים‬ ‫דעם גרויסן גאון מווילנא זי"ע און דעם גאון יצחק‬ ‫בדורו האבן גאר שטארק מעריץ געווען דעם צדיק‪,‬‬ ‫אלחנן מקובנה זי"ע‪.‬‬ ‫הונדערטער אידן וואס האבן זיך משתתף געווען‬ ‫נסתלק לגנזי מרומים ליל שבת קודש פרשת לך‬ ‫מיטן געבן צדקה פארן גאון‪ ,‬האבן געזען גרויסע‬ ‫לך ח' מרחשון בשנת תר"מ‪ ,‬ומנוחתו כבוד איז אין‬ ‫ישועות‪.‬‬ ‫שטאט הורודנא‪.‬‬ ‫אויך די גוים פון שטאט האבן אפ געגעבן גרויס‬ ‫זכותו הגדול יגן עלינו‬ ‫כבוד פארן גאון‪ ,‬וויסענדיג זיין געוואלדיגע צדקות‬ ‫ועל כל ישראל אמן‪.‬‬ ‫און ישרות‪ ,‬די גוים האבן אים געריפן מיטן נאמען‬ ‫‪11‬‬ ‫נישט זיין העמד‪ ,‬דאן האט איינער פון די מתפללים‬ ‫מעשיות‬ ‫באמערקט‪ ,‬אז דער ארימאן טראגט דעם העמד‬ ‫פונעם גאון‪ ,‬דער איד האט גלייך געוואלט צו לויפן‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז נאך אלס יונג קינד‬ ‫צו דעם ארימאן‪ ,‬און אנשרייען אויפן חוצפה פון‬ ‫איז דער קינד מנחם נחום געגאנגען אויפן גאס מיט‬ ‫נעמען דעם העמד פונעם גאון‪.‬‬ ‫א בינטל האלץ כדי דאס צו פארקויפן צו האבן‬ ‫עפעס פרנסה פאר זיינע עלטערן‪ ,‬אבער גייענדיג‬ ‫דער גאון האט גלייך צוריק געריפן דעם איד‬ ‫אויף די גאס האט ער געזען א אלטע קראנקע פרוי‪,‬‬ ‫און ער פרעגט אים‪ ,‬ווי אזוי שטייט די העמד אויפן‬ ‫און די פרוי האט אים געבעטן אז ער זאל איר געבן‬ ‫ארימאן‪ ,‬זאגט דער איד אז די העמד איז ממש‬ ‫אביסל פון די האלץ כדי זי זאל קענען ווארעמען‬ ‫יענעמס מאס‪ ,‬האט דער גאון געזאגט‪ ,‬דאן לאז‬ ‫איר שטוב‪.‬‬ ‫דעם איד האבן דעם העמד‪ ,‬ער איז דאך א גרויסער‬ ‫דער קליינער נחומקע האט גלייך מיט זיין‬ ‫ארימאן און א גרויסער חלש און ער קען נאך אן‬ ‫גרויסע רחמנות אראפ גענומען דאס גאנצע האלץ‪,‬‬ ‫דעם העמד פארקילט ווערן‪ ,‬דער גרויסער‬ ‫און דאס אריבער געטראגן פאר די פרוי אין שטוב‪,‬‬ ‫באשעפער וועט מיר שוין שיקן א אנדערן העמד‪.‬‬ ‫און נאך אוועק געגעבן דאס ביסל געלט וואס ער‬ ‫•••‬ ‫האט געהאט ביי זיך אין טאש‪ ,‬די שוועסטער‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז איינמאל ווען דער‬ ‫פונעם גאון וואס האט דאס אלעס צו געזען האט‬ ‫גאון איז ווי זיין מנהג ארום געגאנגען צוזאמען‬ ‫געפרעגט דעם קינד‪ ,‬די בוסט דאך אויך שטארק‬ ‫נעמען געלט פאר צדקה פון די אידן פון שטאט‪ ,‬איז‬ ‫הונגעריג‪ ,‬איז ווי אזוי האסטו אוועק געגעבן דיין‬ ‫דער גאון אנגעקומען צו א שטוב פון א איד וואס‬ ‫לעצטע פרוטות פאר די פרוי‪.‬‬ ‫איז ליידער געווען גאר ווייט פון אידישקייט‪ ,‬ווען‬ ‫דער איד האט געזען דעם גאון קומען נאך געלט‪,‬‬ ‫האט דער גאון געזאגט‪ ,‬איך בין דאך נאך יונג‬ ‫האט דער איד אן געשריגן דעם גאון‪ ,‬היתכן ווער‬ ‫און איך קען דערליידן הונגער‪ ,‬אבער די פרוי איז‬ ‫האט אייך געבעטן ארום גיין נאך געלט אין שטאט‪,‬‬ ‫דאך אלט און קראנק‪ ,‬און דער קינד האט זיך‬ ‫און געזאגט פארן גאון‪ ,‬אז ער וועט אים גארנישט‬ ‫געבעטן ביים שוועסטער‪ ,‬אז זי זאל דאס נישט‬ ‫געבן קיין צדקה‪ ,‬דער גאון האט זיך נישט וויסענדיג‬ ‫דערציילן פאר די מאמע‪ ,‬אבער ווען די שוועסטער‬ ‫געמאכט פון דעם בזיון און גארנישט געענטפערט‬ ‫האט דאס יא דערציילט‪ ,‬האט די מאמע וואס איז‬ ‫פאר דעם איד‪ ,‬נאר ער איז ווייטער געגאנגען נאך‬ ‫געווען א גרויסע צדקת זייער הנאה געהאט פון‬ ‫געלט‪.‬‬ ‫וואס דער קינד האט געטון‪ ,‬און לכבוד דעם‬ ‫אנגעגרייט א שיינעם מאלצייט פארן קינד‪.‬‬ ‫נאך א שטיק צייט האט מען דעם איד‬ ‫•••‬ ‫פאר'משפט אויף א גאר הארבע זינד‪ ,‬מען האט‬ ‫עס ווערט דערציילט פון די נאנטע פונעם גאון‬ ‫דעם איד איינגעזעצט פאר צוויי יאר אין תפיסה‪,‬‬ ‫רבי נחום זי"ע‪ ,‬אז איין נאכט אינמיטן די ווינטער‪,‬‬ ‫פארשטייט זיך אז אינעם שטוב פון דעם איד איז‬ ‫האט א ארימאן אריין געקלאפט אין שטוב פונעם‬ ‫נישט געווען ווער עס זאל זיך פאר זיי זארגן‪,‬‬ ‫גאון‪ ,‬פארשטייט זיך אז דער גאון האט דעם איד‬ ‫וויבאלד ער איז דאך געווען גאר ווייט פון‬ ‫אויף גענומען בשמחה רבה און מכבד געווען מיט‬ ‫אידישקייט‪ ,‬און וועגן דעם האט זיך קיינער נישט‬ ‫א פלאץ ווי ער זאל זיך קענען צו לייגען אביסל‬ ‫געקימערט אויף זיין משפחה‪.‬‬ ‫שלאפן‪.‬‬ ‫צופרי ביים נץ החמה איז דער ארימאן אויף‬ ‫אבער ווען דער גרויסער גאון רבי מנחם נחום‬ ‫געשטאנען‪ ,‬און גענומען דעם איינציגן העמד וואס‬ ‫האט געהערט פון דעם‪ ,‬איז דער גאון גלייך אריבער‬ ‫דער גאון האט פארמאגט וואס ער האט באקומען‬ ‫צום שטוב פון דעם איד‪ ,‬און געפרעגט פון די ווייב‪,‬‬ ‫פון די שטאט מענטשן‪ ,‬און דער ארימאן האט דאס‬ ‫וויפיל ברויך מען האבן צו קענען ווייטער אן גיין‬ ‫אנגעטון און זיך ארויס פונעם שטוב פונעם גאון‪.‬‬ ‫אין שטוב‪ ,‬און דער גאון האט געשיקט דעם סכום‬ ‫פון ‪ 25‬רובל יעדע וואך פאר די משפחה‪ ,‬און אפילו‬ ‫ווען דער גאון איז אנגעקומען צופרי אין‬ ‫דער גאון אליין איז געווען פאר זיך אין גאר א‬ ‫ביהמ"ד‪ ,‬האבן די אידן געזען‪ ,‬אז דער גאון האט‬ ‫‪12‬‬ ‫געלט‪ ,‬זאגט דער גאון‪ ,‬איך וויל אייך פרעגן א‬ ‫שווערער מצב פרנסה‪ ,‬האט ער דאס געלט‬ ‫שאלה‪ ,‬אויב וואלט דיך א מענטש יעצט געדינגען‬ ‫געשיקט פאר דעם שטוב יעדע וואך‪.‬‬ ‫דורך צו פארן דעם וואלד‪ ,‬וואס וואלסטו געטון‪,‬‬ ‫זאגט דער איד אוודאי וואלט איך דאס גענומען‪,‬‬ ‫ווען דער איד איז ארויס געקומען פון תפיסה‪,‬‬ ‫ווייל דאס איז דאך מיין פרנסה און איך האב א ווייב‬ ‫איז עס אים געווען א גרויסע וואונדער צו זעהן‪ ,‬אז‬ ‫מיט פינעף קינדער וואס איך ברויך אויסהאלטן פון‬ ‫די משפחה איז געווארן פארזארגט די גאנצע צייט‬ ‫די געלט‪.‬‬ ‫וואס ער איז געווען אין תפיסה‪ ,‬ווען ער איז געוואר‬ ‫געווארן אז דער גאון האט דאס געטון‪ ,‬איז דער איד‬ ‫זאגט דער גאון פאר דעם איד‪ ,‬אויף אייך‬ ‫אריבער צום גאון און איבער געבעטן דעם גאון‬ ‫ווארטן נאר א ווייב מיט פינעף קינדער‪ ,‬אבער אויף‬ ‫אויף די בזיונות וואס ער האט אים פארשאפט‪ ,‬און‬ ‫מיין געלט ווארטן נעבעך הונדערטער צובראכענע‬ ‫דער איד האט זיך לכבוד דעם צוריק געקערט צום‬ ‫ארימעלייט וואס ברויכן עסן און אנדערע‬ ‫אידישן וועג‪ ,‬און נאך געווען פון די גרויסע נדיבים‬ ‫געברויכען‪ ,‬ווי אזוי קען איך מיך גיין לייגן שלאפן‬ ‫פארן גאון פאר זיינע צדקה צוועקן‪.‬‬ ‫און לאזן די אידן ווארטן‪.‬‬ ‫•••‬ ‫•••‬ ‫איין אינדערפרי אינמיטן ווינטער‪ ,‬ווען דער‬ ‫דער הייליגער חפץ חיים זי"ע‪ ,‬וואס איז געווען‬ ‫עולם איז אנגעקומען אין ביהמ"ד פארטאג'ס‪ ,‬האט‬ ‫א תלמיד מובהק פון דעם גאון רבי נחומקע זי"ע‬ ‫מען געזען דעם קינד מנחם נחום ווי ער ליגט אין די‬ ‫האט דערציילט‪ ,‬אז דער גאון פלעגט אן זאגן פאר‬ ‫שניי‪ ,‬ווען מען האט אים געפרעגט פארוואס ער‬ ‫די אידישע קינדער וואס האבן ליידער געברויכט‬ ‫טוט דאס‪ ,‬האט ער געזאגט‪ ,‬אז די מלמדים פונעם‬ ‫גיין אין מיליטער‪ ,‬אז זיי זאלן אלס סגולה כסדר‬ ‫שטאט זענען ליידער גרויסע ארימעלייט און זיי‬ ‫זאגן די פסוקים פון "שמע ישראל" און "ד' הוא‬ ‫פארמאגן נעבעך צוריסענע שיך‪ ,‬וועגן דעם ליגט ער‬ ‫האלוקים" בשעת זיי זענען אין מלחמה‪.‬‬ ‫יעצט אין די שניי‪ ,‬כדי די שניי זאל שוין זיין אויס‬ ‫געטרעטן כדי די פיס זאלן פאר די ארימעלייט נישט‬ ‫ווייל דורך דעם וואס מען איז מקבל עול מלכות‬ ‫אריין פאלן אין די שניי‪.‬‬ ‫שמים ווערט מען ניצול פון אלעם שלעכטן ח"ו‪ ,‬און‬ ‫•••‬ ‫אויב ח"ו איז נגזר געווארן צו שטארבן אין די‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬איבער די געוואלדיגע‬ ‫מלחמה‪ ,‬איז דאס א גרויסע תועלת פאר די נשמה‪,‬‬ ‫מידת צדקה פונעם גרויסן גאון‪ ,‬ווי זיין מנהג איז‬ ‫אז בשעת מען שטארבט איז מען מקבל עול מלכות‬ ‫געווען פלעגט דער גאון ארום גיין נאך צדקה גאר‬ ‫שמים‪.‬‬ ‫אסאך‪ ,‬אויף די עלטערע יארן ווען ער איז איינמאל‬ ‫•••‬ ‫געגאנגען נאך געלט ביינאכט‪ ,‬האט דער גאון‬ ‫אין ספר תולדות מנחם ווערט געברענגט א‬ ‫אנגעכאפט א שרעקליכע חולשה און ער איז‬ ‫מעשה‪ ,‬וואס איז פאר געקומען אין די צייט פונעם‬ ‫צוזאמען געפאלן‪.‬‬ ‫גאון וקדוש הרה"ק רבי נחומקע מהורודנא זי"ע‪,‬‬ ‫עס איז געווען א גראפע בחורים וואס זענען נעבעך‬ ‫א איד איז בדרך נס דורך געפארן און ער האט‬ ‫געווען אין די מיליטער‪ ,‬דארט איז געווען א‬ ‫באמערקט דעם גאון אויף דער ערד‪ ,‬ער האט גלייך‬ ‫גענעראל א גרויסע רשע וואס האט נישט געוואלט‬ ‫ארויף גענומען דעם גאון אויפן וואגן‪ ,‬און זיך ארויס‬ ‫נאכגעבן פאר די אידישע בחורים‪ ,‬אז זיי זאלן נישט‬ ‫געלאזט אויפן וועג צום שטוב פונעם גאון‪ ,‬אבער‬ ‫דארפן דינען אין מיליטער שבת און יו"ט‪.‬‬ ‫אינמיטן האט זיך דער גאון דערמינטערט‪ ,‬און ער‬ ‫זאגט פארן איד‪ ,‬אז ער וויל אראפ גיין פון וואגן‪ ,‬ווייל‬ ‫ווען דער גאון רבי נחום האט געהערט פון‬ ‫עס איז אים שוין בעסער געווארן און ער ברויך‬ ‫דעם‪ ,‬איז ער געגאנגען צום גאון הגה"ק רבי‬ ‫ווייטער גיין צוזאמען שטעלן געלט פאר נצרכים‪.‬‬ ‫אלכסנדר משה לפידות זי"ע וואס האט געקענט‬ ‫דעם שפראך פון די מדינה‪ ,‬און געבעטן אז ער זאל‬ ‫דער איד דער בעל עגלה האט זיך זייער‬ ‫מיט אים קומען צום גענעראל צו פראבירן אויס‬ ‫געוואונדערט און פרעגט דעם גאון‪ ,‬עס איז דאך‬ ‫פויעלען אז מען זאל די בחורים לאזן ריען שבת‬ ‫חושך טונקל אויפן גאס און דער גאון שפירט דאך‬ ‫קודש און יו"ט‪.‬‬ ‫נישט גוט‪ ,‬ווי טראכט דער גאון צו גיין יעצט נאך‬ ‫‪13‬‬ ‫•••‬ ‫ווען די צוויי זענען אנגעקומען צום גענעראל‪,‬‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז דער טאטע פונעם‬ ‫איז דער גענעראל געווארן זייער ברוגז אויף די‬ ‫גאון רבי נחום מהורודנא זי"ע‪ ,‬הרה"צ רבי עוזיאל‬ ‫צוויי פארן אפילו בעטן אזא בקשה‪ ,‬דער גאון רבי‬ ‫זי"ע‪ ,‬האט געהאט טעכטער‪ ,‬אבער קיין זון האט ער‬ ‫אלכסנדר משה האט פארגעשטעלט פארן‬ ‫נאכנישט זוכה געווען צו האבן‪ ,‬און מער ווי זיין‬ ‫גענעראל דעם צדיק רבי נחום‪ ,‬און מסביר געווען‬ ‫ארעמקייט האט אים דאס געדריקט‪ ,‬און ער האט‬ ‫אז ער איז א גרויסע צדיק‪ ,‬און געבעטן דעם‬ ‫שטענדיג געבעטן דעם גרויסן באשעפער פאר א‬ ‫גענעראל‪ ,‬אז אפשר וואלט ער נאך געגעבן פארן‬ ‫בן זכר‪ ,‬און דער צדיק האט כסדר געזאגט די‬ ‫צדיק‪ ,‬אבער עס האט נישט געארבעט‪ ,‬און די צוויי‬ ‫ווערטער‪" ,‬אם לא אשאיר אחרי בן בעבור הזכיר‬ ‫זענען ארויס פונעם שטוב פונעם גענעראל‪.‬‬ ‫שמי‪ ,‬למה לי חיים?"‪.‬‬ ‫אבער אזוי ווי זיי גייען ארויס‪ ,‬קומט צו לויפען‬ ‫נאך יארן פון מתפלל זיין מיט א תמימות‪ ,‬האט‬ ‫דער שליח פונעם גענעראל‪ ,‬און בעט אז זיי זאלן‬ ‫דער גרויסער באשעפער צוגעהערט זיין תפילה‪,‬‬ ‫צוריק קומען‪ ,‬און דער גענעראל זאגט‪ ,‬אויב איז‬ ‫אין בשנת תקע"ב האט די צדקת מרת מיידא‬ ‫דער איד וואס איז מיט אייך דא א צדיק און א‬ ‫געבוירן א בן זכר‪ ,‬און מ'האט אים געגעבן דעם‬ ‫גרויסער מענטש‪ ,‬וויל איך בעטן‪ ,‬איך האב א‬ ‫נאמען מנחם נחום‪ ,‬זאגענדיג‪" ,‬בננו זה ינחמנו‬ ‫טאכטער ביי מיר אין שטוב‪ ,‬וואס איז זייער קראנק‬ ‫מעצבוננו"‪ ,‬דער קינד איז געווען שיין און קלוג‪ ,‬און‬ ‫און די דאקטוירים האבן שוין אויף געגעבן אויף‬ ‫אלע וואס האבן אים געזען האבן געזאגט‪" ,‬אשרי‬ ‫איר‪ ,‬איז אויב קען דער צדיק פועל'ן א ישועה פארן‬ ‫יולדתו"‪ ,‬יעדן אינדערפרי וואס עוזיאל איז‬ ‫טאכטער‪ ,‬וועל איך נאכגעבן אז די בחורים זאלן‬ ‫געגאנגען צו דער ארבעט אין דער ברוינפען‬ ‫נישט ברויכן ארבעטן שבת קודש‪.‬‬ ‫ברענעריי‪ ,‬האט ער אים מיטגענומען‪ ,‬און אין די‬ ‫פרייע מינוטן אים געלערנט דעם סדר התפלה און‬ ‫דער צדיק רבי נחום זייענדיג אזוי נזהר זיין‬ ‫אביסל תנ"ך און געזאגט מיט אים תהילים‪.‬‬ ‫גאנץ לעבן אויף קדישת שבת האט מסכים געווען‪,‬‬ ‫•••‬ ‫דער גענעראל האט אריין געטראגן דעם צדיק אין‬ ‫אין ספר תולדות מנחם ווערט דערציילט א‬ ‫שטוב פון זיין טאכטער‪ ,‬דער צדיק רבי נחום האט‬ ‫מעשה נורא‪ ,‬אז עס איז געווען א רייכער קמצן‬ ‫זיך געשטעלט אין א ווינקל און מתפלל געווען און‬ ‫וואס האט קיינמאל גארנישט געגעבן פארן צדיק‬ ‫געזאגט‪ ,‬רבוש"ע טו דאס פאר כבוד השבת און‬ ‫רבי נחומקע פאר זיינע צדקה צוועקן‪ ,‬אמאל‪ ,‬ווען‬ ‫פארן כבוד שמים‪ ,‬עס וועט זיכער ארויס קומען א‬ ‫דער גביר דער קמצן איז געפארן אויפן וועג‪ ,‬האט‬ ‫גרויסע כבוד שמים און א גרויסע קידוש השם אויב‬ ‫אים באטראפן א גרויסע אומגליקן‪ ,‬א באנדע‬ ‫די טאכטער פונעם גענעראל וועט געזונט ווערן‪,‬‬ ‫רויבער זענען אים אנגעפאלן אין וואלד‪ ,‬צוגענומען‬ ‫אלע אידן און גוים וועלן זען אז דער גרויסער‬ ‫אלעס וואס ער האט געהאט‪ ,‬און ער איז כמעט‬ ‫באשעפער פירט די וועלט‪.‬‬ ‫אומגעקומען‪ ,‬און מיט ניסי ניסים איז ער‬ ‫געראטעוועט געווארן‪.‬‬ ‫אפאר טאג שפעטער‪ ,‬איז צום גאון‬ ‫נאך אזא נס ווי ער איז געראטעוועט געווארן‬ ‫אנגעקומען א וואגן פונעם גענעראל אז מען לאזט‬ ‫פון א זיכערן טויט‪ ,‬האט ער געזאגט צו זיך‪" ,‬אז‬ ‫זיי ריפן צו קומען צו זיין שטוב‪ ,‬ווען די צוויי גדולים‬ ‫דאס האט מיך געטראפן‪ ,‬ווייל איך האב נישט מכבד‬ ‫זענען אנגעקומען‪ ,‬האט דער גענרעאל געוויזן‬ ‫געווען דעם הייליגן צדיק‪ ,‬וואס איז זיך מוסר נפש‬ ‫דעם טאכטער אז זי איז געזונט כאחד אדם‪ ,‬און די‬ ‫פאר ארימע אידן"‪ ,‬און דער סוחר האט ביי זיך‬ ‫דאקטורים זענען אלע באוואונדערט ווי אזוי א‬ ‫געמאכט א נדר‪ ,‬אז ווען ער וועט קומען קיין‬ ‫מענטש וואס זיי האבן נישט געקענט היילן איז‬ ‫הוראדנא‪ ,‬וועט ער געבן פאר רבי נחום א שיינע‬ ‫געווארן אויס געהיילט דורך א איד א צדיק‪ ,‬און דער‬ ‫מתנה פאר די ארימעלייט פון שטאט‪.‬‬ ‫גענעראל האט געלאזט וויסן‪ ,‬אז פון היינט און‬ ‫ווייטער וועלן די אידן וואס דינען אין מיליטער‬ ‫א האלב יאר שפעטער איז ער אנגעקומען אין‬ ‫נישט דארפן ארבעטן שבת קודש און יו"ט‪ ,‬און עס‬ ‫שטאט הורודנא‪ ,‬און זיך איינגעשטעלט אין זיין‬ ‫איז פון דעם ארויס געקומען א גרויסע קידוש השם‪.‬‬ ‫‪14‬‬ ‫געפרעגט מיט א תמימות‪" ,‬אז אפשר וועט איר‪,‬‬ ‫געווענליכער אכסניא‪ ,‬איין טאג האט ער דורכן‬ ‫חשובע הערן‪ ,‬נעמען דעם פקדון ביי אייך‪ ,‬און צום‬ ‫פענסטער געזען‪ ,‬ווי דער צדיק רבי נחום גייט‬ ‫סוף וועל איך עס פון אייך קומען אפבעטן"‪.‬‬ ‫מיט'ן צדקה‪-‬ביכל‪ ,‬און רבי נחומקע האט געעפנט‬ ‫די טיר‪ ,‬אבער האט אים גלייך דערקענט‪ ,‬און תיכף‬ ‫די פארצווייפלטע‪ ,‬וואס וואלטן בעסער‬ ‫צוגעמאכט די טיר און איז אוועק צו אן אנדערן‬ ‫געשטארבן איידער אויפדעקן זייער ארימקייט‪,‬‬ ‫שטוב‪ ,‬ווייל דער צדיק האט דאך געוויסט‪ ,‬אז דער‬ ‫האבן געזאגט‪" ,‬גוט‪ ,‬רבי‪ ,‬מיר וועלן טון ווי איר‬ ‫סוחר גיבט קיינמאל נישט פאר צדקה‪ ,‬און דער‬ ‫הייסט"‪ ,‬און ער האט זיי איבערגעגעבן דעם פעקל‬ ‫צדיק האט זייער מקפיד געווען נישט ארויף צו‬ ‫געלט‪ ,‬און אזוי געראטעעועט א גאנצע משפחה‬ ‫צווינגען קיין צדקת אויף קייןי שום מענטש‪.‬‬ ‫פון ח"ו אונטערגיין‪ ,‬און ער האט מקיים געווען‬ ‫דעם מצווה פון צדקה מיטן אמת'ן וועג פון "מתן‬ ‫אבער דער מאן דער סוחר האט דעם צדיק‬ ‫בסתר"‪ ,‬און קיינער האט עס נישט געוואוסט ביז‬ ‫גלייך צוריק גערופן מיט גרויס שרעק און געזאגט‪,‬‬ ‫זיין לעצטן טאג‪.‬‬ ‫"קערט זיך אום‪ ,‬מיין הער‪ ,‬איך בין א איד מיט א‬ ‫•••‬ ‫פרייליך הארץ‪ ,‬און איך וויל געבן פאר דער צדקה‪-‬‬ ‫אין ספר תולדות מנחם ווערט דערציילט‪ ,‬אז די‬ ‫קאסע!"‪ ,‬און ער האט געגעבן א גאר גרויסע נדבה‬ ‫רעבעצין פונעם צדיק רבי נחומקע מהורודנא זי"ע‪,‬‬ ‫פארן גאון רבי נחום‪.‬‬ ‫האט אמאל געבעטן איר הייליגען מאן‪ ,‬אז ער זאל‬ ‫זוכן א רבנות פאסטן‪ ,‬ווייל ער איז דאך אזוי גרויס‬ ‫דער צדיק האט געפרעגט פונעם סוחר‪" ,‬וואס‬ ‫אין תורה‪ ,‬און אפשר וועלן זיי אזוי קענען לעבן מיט‬ ‫איז היינט אנדערש פון אלע טעג?"‪ ,‬האט דער סוחר‬ ‫א גרינגערע פרנסה‪.‬‬ ‫דערציילט פארן גאון די גאנצע מעשה מיטן נס‬ ‫וואס ער האט געהאט‪ ,‬האט דער צדיק ר' נחומקע‬ ‫אבער דער צדיק רבי נחומקע זי"ע האט איר‬ ‫געזאגט‪" ,‬זכות אבות האט דיך באשיצט‪ ,‬און דו‬ ‫געענטפערט מיט זיין גרויסע עניוות‪ ,‬אין הורודנא‬ ‫ביסט ניצול געווארן דורך א נס‪ ,‬ווייל איך האב‬ ‫האט מען זיך שוין צוגעוואוינט צו מיר‪ ,‬מען האלט‬ ‫געקענט דיין טאטן וואס האט כסדר געגעבן אסאך‬ ‫אים פאר א תלמיד חכם‪ ,‬כאטש ער האלט באמת‬ ‫צדקה‪ ,‬און דער אייבערשטער היט אפ דאס גוטס‬ ‫נישט אזוי וועגן זיך‪ ,‬אבער ווען ער וועט קומען אין‬ ‫פאר זיינע קינדער‪ ,‬דעריבער‪ ,‬מיין זון‪ ,‬היט דיך‪ ,‬און‬ ‫א נייע שטאט אלס רב‪ ,‬וועט מען אים פרעגן שאלות‬ ‫פארמאך נישט דיינע אויגן פון צדקה‪ ,‬ווייל "וצדקה‬ ‫און וועלן הערן זיין תורה‪ ,‬און דאן וועט מען זען‪ ,‬אז‬ ‫תציל ממות"‪.‬‬ ‫ער איז באמת נישט פאסיג פאר דעם תפקיד‪.‬‬ ‫•••‬ ‫אין ספר תולדות מנחם ווערט דערציילט‪ ,‬אז‬ ‫און דער צדיק האט אויסגעפירט און‬ ‫דער צדיק רבי נחום מהורודנא זי"ע האט זיינע‬ ‫צוגעגעבן‪ ,‬אז אזוי קען ער נאך פארלירן אפילו די‬ ‫געוואלדיגע צדקות גאר שטארק פארבארגן‪ ,‬און‬ ‫פאסטן פון זיין שמש אין שטאט הורודנא וואס ער‬ ‫קיינער האט נישט געוואוסט דערפון ביז זיין‬ ‫האט יעצט‪ ,‬פארשטייט זיך‪ ,‬אז נאכדעם האט זי‬ ‫לעצטן טאג‪ ,‬עס זענען געווען משפחות וואס זענען‬ ‫נישט מער געבעטן איר מאן צו נעמען א רבנות‪ ,‬און‬ ‫פאר נישט לאנג געווען רייך‪ ,‬און צוליב‬ ‫די נאנט צום צדיק האבן געזאגט‪ ,‬אז דאס זענען‬ ‫פארשידענע סיבות אראפגעפאלן‪.‬‬ ‫נישט געווען בלויז ווערטער וואס ער האט געזאגט‬ ‫כדי זיך צו פטר'ן ון דארפן נעמען א רבנות‪ ,‬נאר דער‬ ‫ווען דער צדיק האט זיך דערוואוסט פון דעם‪,‬‬ ‫צדיק רבי נחומקע זי"ע האט אין זיין הארץ טאקע‬ ‫איז ער געקומען צו זיי אין שטוב פארשטעלט‪ ,‬ווי‬ ‫געהאלטן אזוי וועגן זיך‪ ,‬און האט באמת מורא‬ ‫א פשוטער דורך גייער‪ ,‬און גערעדט צו די משפחות‬ ‫געהאט אז מענטשן געבן אים א כבוד וואס קומט‬ ‫און זיי מחזק געווען‪ ,‬און דערנאך האט דער צדיק‬ ‫אים נישט‪.‬‬ ‫זיי געזאגט‪ ,‬אז ער האט ביי זיך א שיינע סומע געלט‪,‬‬ ‫•••‬ ‫און ער ווייסט נישט וואו עס איבערצולאזן אויף‬ ‫אין ספר תולדות מנחם ווערט דערציילט‪ ,‬אז א‬ ‫אפאר חדשים אין א באגלייבט ארט‪ ,‬ווייל ער וועט‬ ‫משפחה אין א שטעטל נעבן הורודנא האט נישט‬ ‫עס דארפן פאר א וויכטיגע זאך‪ ,‬און דער צדיק האט‬ ‫‪15‬‬ ‫ווען דער שמועס איז פארטיג געווארן‪ ,‬האט‬ ‫געהאט קיין קינדער מער ווי צען יאר נאך דער‬ ‫ער געפרעגט דעם צדיק רבי נחומקע‪ ,‬וואס איז דא‬ ‫חתונה‪ ,‬און דער מאן האט געוואלט געבן א גט‪ ,‬און‬ ‫געווען אנדערש‪ ,‬האט דער צדיק רבי נחומקע זי"ע‬ ‫צווישן די פארפאלק איז געווארן א שווערע מצב‪,‬‬ ‫אים דערציילט‪ ,‬אז דער מענטש מיט וועמען ער‬ ‫און דער טאטע פון דער פרוי איז געקומען צום‬ ‫האט גערעדט איז געווען זייער פארביטערט און‬ ‫צדיק רבי נחומקע זי"ע‪ ,‬און האט אים געבעטן א‬ ‫צעבראכן‪ ,‬און באמת האט אים זייער געצויגען צו‬ ‫ברכה פאר זיין טאכטער‪.‬‬ ‫גיין זאמלען געלט פאר ארימע לייט‪ ,‬און עס האט‬ ‫אים טאקע געצויגן צו זיין ארבעט‪.‬‬ ‫דער צדיק רבי נחומקע האט זיך נאכגעפרעגט‬ ‫וועגן די פארפאלק‪ ,‬און ווען ער האט געהערט אז‬ ‫ער האט אבער געזען‪ ,‬אז דער מענטש דארף‬ ‫זיי זענען ראוי דערצו‪ ,‬האט ער געבענטשט די פרוי‬ ‫יעצט האבן איינעם וואס זאל רעדן צו אים מיט א‬ ‫אז זי זאל האבן א זון‪ ,‬און עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז‬ ‫גוטן פנים‪ ,‬און אים בארואיגן און אים געבן‬ ‫נאך א יאר האט זי געהאט א בן זכר‪ ,‬און רבי‬ ‫האפענונג‪ ,‬דערפאר האט ער גערעדט מיט אים‬ ‫נחומקע זי"ע האט געהייסן רופן דעם קינד "שלום"‪,‬‬ ‫וועגן זאכן וואס האבן אים אינטערעסירט‪ ,‬און האט‬ ‫אלס א זכר פאר דעם שלום וואס איז צוריקגעקומען‬ ‫אים אויסגעהערט‪ ,‬און דער צדיק רבי נחומקע‬ ‫אין דער משפחה‪.‬‬ ‫האט געזאגט‪" ,‬אז אזוי האט ער אים מחזק געווען‬ ‫און צוריקגעברענגט אביסל מנוחת הנפש‪ ,‬און אויך‬ ‫דרייצן יאר שפעטער‪ ,‬איז דער צדיק רבי‬ ‫דאס איז א גרויסע גמילות חסד‪ ,‬וואס מען קען טון‬ ‫נחומקע זי"ע געזעסן און ווי זיין שטייגער‬ ‫מיטן אייגענעם גוף"‪.‬‬ ‫געלערנט מיט ארימע בחורים אין גרויסן בית‬ ‫•••‬ ‫המדרש‪ ,‬צוויי מענטשן זענען אריינגעקומען אין‬ ‫אין ספר תולדות מנחם ווערט געברענגט‪ ,‬אז א‬ ‫ביהמ"ד‪ ,‬און האבן געווארט ביז ער האט‬ ‫גרויסער סוחר האט זיך איינמאל באקלאגט פאר‬ ‫פארענדיגט דעם שיעור‪ ,‬און דערנאך האבן זיי אים‬ ‫צדיק רבי נחומקע מהורודנא זי"ע‪ ,‬אז ער האט אין‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז דער קינד איז יעצט געווארן בר‬ ‫איין חודש געגעבן א גרויסן סכום צדקה‪ ,‬און עס איז‬ ‫מצוה‪ ,‬און זיי ווילן אים געבן א מתנה א שיינעם‬ ‫אים שווער אויסצוהאלטן‪ ,‬און ער טראכט זיך אזוי‬ ‫סכום געלט‪.‬‬ ‫איבער פון וואו וועט ער נעמען אלס וואס ער דארף‬ ‫פאר זיינע צרכים‪ ,‬האט אים דער צדיק רבי נחומקע‬ ‫דער צדיק רבי נחומקע זי"ע האט געענטפערט‬ ‫זי"ע געזאגט‪" ,‬השי"ת וועט אייך דערפילן די‬ ‫מיט זיין גרויס עניוות‪" ,‬אז די הודאה קומט פארן‬ ‫חסרון"‪.‬‬ ‫גרויסן הייליגע באשעפער‪ ,‬און בכלל נישט פאר‬ ‫נאך עטליכע וואכן האט דער סוחר געטראפן‬ ‫אים‪ ,‬און ער וויל בשום אופן נישט נעמען קיין געלט‬ ‫דעם צדיק רבי נחומקע אין גאס‪ ,‬און געזאגט‪ ,‬אז‬ ‫פאר זיך אלס הכרת הטוב"‪ ,‬אבער אויב זיי ווילן‬ ‫זייט ער האט באקומען די ברכה האט ער נישט‬ ‫געבן געלט‪ ,‬זאלן זיי געבן צדקה פאר די ארימע‬ ‫געזען מער פארדינסט אין זיין געשעפט ווי פריער‪,‬‬ ‫בחורים וואס לערנען תורה‪ ,‬פארשטייט זיך אז דער‬ ‫האט דער צדיק רבי נחומקע זי"ע אים‬ ‫טאטע האט אהינגעגעבען א שיינעם סכום פארן‬ ‫געענטפערט‪" ,‬א מענטש קען נישט אייביג זען די‬ ‫גאון'ס צדקה קאסע‪ ,‬און דער צדיק האט‬ ‫באהאלטענע דרכים און השגחה פונעם גרויסען‬ ‫געבענטשט דעם בר מצוה בחור‪ ,‬און די משפחה‬ ‫באשעפער"‪ ,‬און דערנאך האט רבי נחומקע אים‬ ‫איז אוועקגעגאנגען מיט א פרייליכן הארץ‪.‬‬ ‫געפרעגט "ווי אזוי זיין זון שפירט זיך"‪.‬‬ ‫•••‬ ‫אין ספר תולדות מנחם ווערט דערציילט‪ ,‬אז א‬ ‫דער סוחר איז שטארק פארוואונדערט‬ ‫באקאנטער האט איינמאל געזען דעם צדיק רבי‬ ‫געווארן פון די שאלה‪ ,‬ווייל ער האט בכלל נישט‬ ‫נחומקע מהורודנא זי"ע רעדן מיט א מענטש ארום‬ ‫געוואוסט‪ ,‬אז זיין זון איז אין יענער צייט געווען‬ ‫א האלבע שעה וועגן טאג־טעגליכע זאכן‪ ,‬דער‬ ‫שווער קראנק‪ ,‬ביז צו א מצב אז די דאקטוירים‬ ‫מענטש האט זיך שטארק געוואונדערט‪ ,‬ווייל דער‬ ‫האבן זיך שוין מייאש געווען פון זיין לעבן‪ ,‬און‬ ‫צדיק רבי נחומקע פלעגט נישט פארברענגען זיין‬ ‫שפעטער האט השי"ת אים געשיקט א רפואה‪.‬‬ ‫צייט מיט אזעלכע שמועסן‪.‬‬ ‫‪16‬‬ ‫מענטש‪ ,‬און אין דער זעלבער צייט אכטונג געגעבן‬ ‫נאך דער באגעגעניש האט דער סוחר געהערט‬ ‫נישט צו נעמען קיין הנאה פון דער הלוואה‪.‬‬ ‫דעם צדיק רבי נחומקע זי"ע דרש'ענען‪ ,‬און ער‬ ‫•••‬ ‫האט געזאגט‪" ,‬צדקה תציל ממות"‪ ,‬און האט‬ ‫אין ספר תולדות מנחם ווערט געברענגט‪ ,‬אז‬ ‫געברענגט די ווערטער פון חז"ל‪" ,‬אז דער‬ ‫דער צדיק רבי נחומקע מהורודנא זי"ע האט‬ ‫באשעפער באצאלט די מצוה נישט בלויז מיט‬ ‫געווענליך נישט געוואלט מען זאל מאכן א בילד פון‬ ‫געלט‪ ,‬נאר קען ראטעווען דעם מענטש אדער זיינע‬ ‫אים‪ ,‬אסאך מענטשן האבן געבעטן צו האבן א בילד‬ ‫קינדער פון א שווערע צרה"‪.‬‬ ‫פונעם צדיק‪ ,‬אבער ער האט זיך צוריקגעהאלטן‬ ‫דערפון‪.‬‬ ‫ווערט דערציילט‪ ,‬אז ווען דער קרעמער האט‬ ‫זיך שפעטער דערוואוסט וואס האט פאסירט מיט‬ ‫איינמאל איז א קינסטלער געקומען צום גאון‬ ‫זיין זון‪ ,‬האט ער פארשטאנען‪ ,‬אז מען קען נישט‬ ‫רבי יהודה לייב לעווענזאהן‪ ,‬דער ראש המו"צים‬ ‫מעסטן די ברכה בלויז לויטן פדיון אין געשעפט‪,‬‬ ‫אין הורודנא‪ ,‬און דער קינסטלער האט אים‬ ‫און ער האט ווייטער געגעבן צדקה‪ ,‬און האט נישט‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז די מצב הפרנסה ביי אים אין שטוב‬ ‫פארקלענערט זיין נדבות‪.‬‬ ‫איז זייער שווער‪ ,‬און ער האט נישט מיט וואס‬ ‫•••‬ ‫אויסצוהאלטן זיין משפחה‪ ,‬און ער האט געבעטן‬ ‫אין ספר תולדות מנחם ווערט געברענגט א‬ ‫דעם רב צו רעדן צום צדיק רבי נחומקע זי"ע‪ ,‬אז‬ ‫מעשה‪ ,‬וואס ברענגט שטארק ארויס די‬ ‫ער זאל אים לאזן מאכן א בילד פון אים‪ ,‬ווייל ער‬ ‫געוואלדיגע זהירות פונעם צדיק רבי נחום‬ ‫האפט אז מענטשן וועלן קויפן די בילד‪ ,‬און ער וועט‬ ‫מהורודנא זי"ע‪ ,‬ווערט דערציילט‪ ,‬אז א מענטש‬ ‫דערפון קענען האבן פרנסה‪.‬‬ ‫איז געקומען צום צדיק רבי נחומקע מהורודנא‬ ‫זי"ע בעטן א הלוואה‪ ,‬און ער האט מיטגעברענגט א‬ ‫דער גאון‪ ,‬רבי יהודה לייב האט גערעדט צום‬ ‫טייערן ספר‪ ,‬וואס ער האט געוואלט איבערלאזן‬ ‫גאון רבי נחומקע‪ ,‬און האט אים פארגעלייגט‪ ,‬אז‬ ‫אלס משכון ביז ער וועט באצאלן דאס געלט‪.‬‬ ‫דורך דעם בילד וועט דער איד האבן פרנסה‪ ,‬און‬ ‫דער צדיק האט מסכים געווען צו טון א חסד מיט‬ ‫דער צדיק רבי נחומקע זי"ע האט אים געגעבן‬ ‫דעם איד און אים ארויסהעלפן דורך אים לאזן‬ ‫די הלוואה בחפץ לב‪ ,‬אבער דעם ספר האט ער‬ ‫מאכן א בילד פון זיך‪ ,‬דער גאון האט אים‬ ‫נישט געוואלט נעמען‪ ,‬ווען די תלמידים האבן אים‬ ‫אריינגערופן צו זיך אין שטוב‪ ,‬און בשעת מען האט‬ ‫געפרעגט פארוואס ער וויל נישט אננעמען אזא‬ ‫געשמועסט האט דער קינסטלער געמאכט דעם‬ ‫טייערן ספר אלס משכון‪ ,‬האט ער זיי מסביר‬ ‫בילד‪.‬‬ ‫געווען‪ ,‬אז ווען דער ספר וועט ליגן ביי אים‪ ,‬וועט‬ ‫עס אים זיין שווער זיך אפצוהאלטן פון לערנען‬ ‫ווען דער קינסטלער האט אים געוויזן די‬ ‫דערין‪ ,‬ווייל עס איז א טייערער ספר‪ ,‬און עס וועט‬ ‫פארטיגע ארבעט‪ ,‬האט רבי נחומקע זי"ע געזאגט‬ ‫אים זייער ציען דאס הארץ צו לערנען אינעם ספר‪,‬‬ ‫מיט זיין עניוות‪" ,‬עס איז א שאד פאר זיין ארבעט‪,‬‬ ‫און דורך דעם לערנען קענען די בלעטער זיך‬ ‫ווער וועט דען געבן געלט פאר א בילד פון אזא‬ ‫אביסל אפנוצן‪ ,‬און ווען ער האלט דעם ספר צוליב‬ ‫מענטש ווי איך"‪ ,‬דער קינסטלער האט אבער גוט‬ ‫דער הלוואה‪ ,‬קען דערפון ארויסקומען א חשש‬ ‫געוואוסט וואס דאס בילד באדייט פאר די אידן‬ ‫רבית‪.‬‬ ‫וואס האבן געקענט דעם צדיק‪ ,‬און ער האט זיך‬ ‫זייער געפרייט‪ ,‬און האט אים געדאנקט פארן חסד‪,‬‬ ‫האט דער גאון געזאגט פאר די תלמידים‪ ,‬אז‬ ‫אזוי איז טאקע געווען‪ ,‬מענטשן האבן געקויפט די‬ ‫אויב ער וועט דארפן דעם ספר‪ ,‬וועט ער דאס בעטן‬ ‫בילד‪ ,‬און דער קינסטלער האט דערפון פארדינט א‬ ‫פין דעם איד אויף בארג‪ ,‬באזונדער פון דער‬ ‫סכום געלט וואס האט אים ארויסגעהאלפן פון זיין‬ ‫הלוואה‪ ,‬און דאן וועט ער אויך אויסרעדן מיטן בעל‬ ‫דחקות‪.‬‬ ‫הספר‪ ,‬אז ער איז מסכים צו דעם וואס די בלעטער‬ ‫קענען זיך אביסל אפנוצן דורכן לערנען‪ ,‬אזוי האט‬ ‫דער צדיק רבי נחומקע זי"ע געהאלפן דעם‬ ‫‪17‬‬ ‫שלום מבעלזא זי"ע‪ ,‬און דארט האט ער געלערנט‬ ‫יארצייט ט' מרחשון‬ ‫פאר קרוב צו ‪ 25‬יאר‪.‬‬ ‫הרה"ק רבי שמואל ב"ר אלעזר ניסן זי"ע‪,‬‬ ‫דערנאך איז ער געווארן א תלמיד מובהק‬ ‫)טייטלבוים( אב"ד גארליץ‬ ‫פונעם הייליגען דברי חיים מצאנז זי"ע און דארט‬ ‫איז ער געווען פאר קרוב צו ‪ 20‬יאר‪.‬‬ ‫ער איז געבוירן אין שטאט דראהביטש‪ ,‬בשנת‬ ‫ער האט חתונה געהאט מיט הרבנית הצדקת מרת‬ ‫תקע"ט‪.‬‬ ‫רייצא רעכיל ע"ה‪,‬‬ ‫בת הרה"ק רבי מנחם מענדל הורוויץ מסקאהל‬ ‫צו זיין טאטן הרה"ק רבי אלעזר ניסן טייטלבוים‬ ‫זי"ע‪,‬‬ ‫מדרוהוביטש זי"ע‪,‬‬ ‫בן הרה"ק רבי ישראל יעקב יוקל מבאלחוב זי"ע‪,‬‬ ‫בן הרה"ק רבי משה טייטלבוים בעל ישמח משה‬ ‫בן הרה"ק רבי מנחם מענדל מלינסק זי"ע‪) ,‬אביו של‬ ‫מאוהעל זי"ע‪,‬‬ ‫הרה"ק בעל זרע קודש מרופשיץ זי"ע(‪.‬‬ ‫בן הרה"ק רבי צבי הירש מזבארוב זי"ע‪,‬‬ ‫בן הרה"ק רבי יצחק מסטאניסלאוו זי"ע‪,‬‬ ‫נאך די חתונה איז דער צדיק געזעצן על‬ ‫בן החסיד הנורא אור ישראל רבי אהרן זעליג‬ ‫שולחן חמיו‪ ,‬און ער האט דארט עוסק געווען‬ ‫מסטאניסלאוו זי"ע‪,‬‬ ‫בתורה ועבודת השם מיט א געוואלדיגע התמדה‪,‬‬ ‫מגזע הגה"ק המהר"ם מלובלין זי"ע‪.‬‬ ‫ער איז שוין דאן מפורסם געווארן אלס א גדול‬ ‫בתורה און א איש קדוש וטהור מאוד‪ ,‬גרויסע‬ ‫און צו זיין מאמע הרבנית הצדקת מרת רויזא‬ ‫גאונים וצדיקים בדורו זענען שוין דאן געווען דבוק‬ ‫בלימא ע"ה‪,‬‬ ‫אין דעם צדיק‪ ,‬ער האט שוין דאן משפיע געווען‬ ‫בת הגה"ק רבי אהרן אב"ד חאדאראוו זי"ע )מגדולי‬ ‫תורה און קדושה פאר אידן‪.‬‬ ‫תלמידי רבי אלימלך מליזענסק זי"ע(‪,‬‬ ‫חתן פרנס וראש הקהל דק"ק דראהביטש הרה"צ‬ ‫בשנת תרט"ז ווען זיין גרויסע ברודער דער‬ ‫רבי נחום זי"ע‪,‬‬ ‫הייליגער ייטב לב מסיגוט זי"ע איז געווארן רב אין‬ ‫נכד הרה"ק רבי יקותיאל זלמן אבדק"ק הראשון‬ ‫שטאט דרוהביטש‪ ,‬אויפן פלאץ פון זייער הייליגען‬ ‫מדרוהוביטש זי"ע‪.‬‬ ‫טאטן הרה"ק רבי אלעזר ניסן זי"ע‪ ,‬האט מען אויף‬ ‫גענומען דעם צדיק רבי שמואל זי"ע אלס רב אין‬ ‫ער איז געווען מפורסם אלס א גאון וגדול‬ ‫שטאט גארליץ‪ ,‬און דארט איז ער געבליבן ביז צו‬ ‫בתורה‪ ,‬און א צדיק וחסיד מפורסם‪ ,‬ער איז געווען‬ ‫זיין פטירה‪.‬‬ ‫א איש קדוש מאוד און א עובד השם בהתלהבות‬ ‫דקדושה‪ ,‬דער צדיק האט זיך זיין גאנץ לעבן‬ ‫ער איז געווען מפורסם אלס א איש קדוש‬ ‫פראבירט צו באהאלטן און געפירט זיין התנהגות‬ ‫וטהור מאוד‪ ,‬זיין עבודה איז געווען בקדושה‬ ‫מיט א געוואלדיגע הסתר‪ ,‬ער האט זיך מסתופף‬ ‫ובטהרה און א געוואלדיגע התלהבות דקדושה‪,‬‬ ‫געווען בצלו פון די צדיקי הדור און געהאט א‬ ‫הונדערטער אידן זענען געקומען זיך מסתופף זיין‬ ‫געוואלדיגע אהבה און קשר מיט די צדיקי הדור‪,‬‬ ‫בצלו און אויך צו באקומען א ברכה פון דעם צדיק‬ ‫ער איז געווען מפורסם אלס א גרויסע פועל‬ ‫וקדוש‪ ,‬ער איז געווען באקאנט אלס א גרויסע‬ ‫ישועות בקרב הארץ‪.‬‬ ‫פועל ישועות בקרב הארץ‪.‬‬ ‫גאנץ אנפאנג נאך זייענדיג יונג האט ער גאר‬ ‫ווי באקאנט איז דער צדיק געווען גאר‬ ‫אסאך תורה געלערנט פון זיין גרויסן זיידן דער‬ ‫שטארק מקושר צום הייליגען זיידן דער ישמח‬ ‫הייליגער ישמח משה מאוהעל זי"ע וואס האט דעם‬ ‫משה מאוהעל זי"ע‪ ,‬און איין שבת קודש ווען ער‬ ‫אייניקל גאר שטארק מחבב געווען‪ ,‬און האט אסאך‬ ‫איז געווען ביים זיידן מיט נאך אייניקלעך און נאך‬ ‫תורה איבער געגעבן פארן אייניקל‪ ,‬שפעטער איז‬ ‫געהויבענע תלמידים פונעם זיידן‪ ,‬און די צדיקים‬ ‫ער געווארן א תלמיד מובהק פונעם הייליגען שר‬ ‫‪18‬‬ ‫הגה"צ מטעמעשוואר זי"ע האט דערציילט‪,‬‬ ‫זענען געזעצן ביים טיש‪ ,‬און געווארט אז דער‬ ‫וואס ער האט געהערט פון הגה"צ רבי חנני' יו"ט‬ ‫זיידע דער הייליגער ישמח משה זי"ע זאל אריין‬ ‫ליפא טייטלבוים אב"ד נירבאטור זי"ע‪ ,‬אז זיין‬ ‫קומען צום שולחן הטהור‪.‬‬ ‫זיידע הגה"ק רבי שמואל טייטלבוים מגארליץ‬ ‫זי"ע‪ ,‬איז אמאל געפארן קיין בעלזא צום הייליגען‬ ‫אזוי זיצענדיג ביים טיש האבן די אייניקלעך‬ ‫שר שלום זי"ע‪ ,‬און ער האט מיט גענומען זיין זון‬ ‫גערעדט צווישן זיך‪ ,‬און בתוך הדברים איז אריין‬ ‫הגה"צ רבי יוקל מוואלאווא זי"ע‪ ,‬וועלכער איז נאך‬ ‫געקומען דעם מנהג‪ ,‬אז דער זיידע פירט זיך נישט‬ ‫דעמאלט געווען א קינד‪.‬‬ ‫צו האבן די י"ב חלות ביים טיש אזוי ווי אנדערע‬ ‫צדיקים פירן זיך לויטן מנהג האריז"ל‪.‬‬ ‫ווען זיי זענען געווען דארט בהיכל קדשו‪ ,‬איז‬ ‫דער גבאי פונעם בעלזער רב אריין געקומען‪ ,‬און‬ ‫פלוצלונג איז דער זיידע דער הייליגער ישמח‬ ‫געזאגט‪ ,‬אז א געוויסער חולה רח"ל הזקוק לרחמי‬ ‫משה זי"ע אריין געקומען צום טיש‪ ,‬און זיך‬ ‫שמים‪ ,‬שטייט אינדרויסן און וויל אריינקומען זיך‬ ‫געזעצט אויף זיין פלאץ‪ ,‬און איז אריין אין א‬ ‫מזכיר זיין‪ ,‬און דער גבאי האט געוואלט וויסן צי ער‬ ‫געוואלדיגע דביקות‪ ,‬און דאן האט זיך דער זיידע‬ ‫איז ערלויבט אריינצולאזן דעם חולה‪ ,‬האט דער‬ ‫אויס געדרייט צו דעם אייניקל רבי שמואל‬ ‫בעלזער רב געענטפערט‪ ,‬יא‪ ,‬זאל ער אריינקומען‪.‬‬ ‫מגארליץ זי"ע און זאגט אים‪.‬‬ ‫דער חולה וואס איז אריין געקומען האט‬ ‫געליטן פון א פארקילעכץ דורך א צוג‪ ,‬וואס‬ ‫איר זאלט ענק נישט וואונדערן פארוואס איך‬ ‫דורכדעם איז אים זיין פנים פארדרייט געווארן‬ ‫האב נישט די י"ב חלות ביים טיש אזוי ווי די‬ ‫ל"ע‪ ,‬ווען דער הייליגער בעלזער רב זי"ע האט אים‬ ‫אנדערע צדיקי הדור‪ ,‬ווייל מען האט מיר נישט‬ ‫דערזען‪ ,‬איז ער אויף געשטאנען פון זיין שטול‪ ,‬און‬ ‫מגלה געווען פון הימל אז איך זאל נעמען די י"ב‬ ‫צו געגאנגען צום חולה‪ ,‬און ער האט יענעם אן‬ ‫חלות‪ ,‬און עפעס וואס מען איז מיר נישט מגלה פון‬ ‫געכאפט מיט זיינע הייליגע הענט ביים קאפ‪ ,‬און ער‬ ‫הימל טו איך נישט‪.‬‬ ‫האט דעם פנים צוריק געשטעלט צום ריכטיגן‬ ‫פלאץ‪ ,‬און יענער איז תיכף געווארן געזונט כאחד‬ ‫דער צדיק רבי שמואל מגארליץ זי"ע האט‬ ‫האדם‪.‬‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז אין דער סוכה איז דער זיידע דער‬ ‫הייליגער ישמח משה זי"ע געזעסן אין א‬ ‫ווען דער הייליגער גארליצער רב האט דאס‬ ‫וואונדערליכע דביקות‪ ,‬עטליכע מאל איז געשען‪,‬‬ ‫צוגעזען‪ ,‬האט ער פון גרויס התרגשות אויס‬ ‫אז גלייך נאך נטילת ידים און המוציא האט ער זיך‬ ‫געבראכן מיט א געוויין‪ ,‬און ווען דאס קינד יוקל‬ ‫פארטראכט‪ ,‬און אריין אין א גרויסע דביקות פאר‬ ‫האט געזען זיין פאטער וויינען‪ ,‬האט ער אויך‬ ‫א לאנגע צייט‪ ,‬און נאכדעם געעפנט די אויגן און‬ ‫אנגעהויבן צו וויינען‪ ,‬ווען דער הייליגער בעלזער‬ ‫געבעטן מ'זאל ברענגען מים אחרונים און א כוס‬ ‫רב זי"ע האט געזען ווי ער וויינט פון התרגשות‪,‬‬ ‫צום בענטשן‪.‬‬ ‫האט אים דער בעלזער רב געפרעגט‪" ,‬פארוואס‬ ‫וויינסטו‪ ,‬ווען א איד פירט זיך אזוי ווי עס דארף צו‬ ‫ווען מ'האט אים געזאגט‪" ,‬מיר האבן דאך נאך‬ ‫זיין‪ ,‬איז וואס ער זאגט איז געזאגט‪ ,‬און וואס ער טוט‬ ‫גארנישט געגעסן"‪ ,‬האט ער געזאגט‪" ,‬אויב אזוי‪,‬‬ ‫איז געטוען"‪.‬‬ ‫זאל מען ברענגען עסן"‪ ,‬א אנדערע מאל האט‬ ‫פאסירט פארקערט‪ ,‬נאכ'ן עסן‪ ,‬פאר'ן בענטשן‪ ,‬איז‬ ‫אין ספר שיח זקנים ווערט געברענגט די‬ ‫ער געזעסן שטיל בערך א שעה אין דביקות‪ ,‬און‬ ‫מעשה‪ ,‬איינמאל איז דער הייליגער צדיק רבי‬ ‫נאכדעם געפרעגט "פארוואס ברענגט מען נישט‬ ‫שמואל מגארליץ זי"ע געווען צוזאמען מיט זיין‬ ‫דאס עסן"‪ ,‬ווען די מסובין האבן געענטפערט‪" ,‬מיר‬ ‫הייליגע ברודער דער ייטב לב מסיגוט זי"ע ביי‬ ‫האבן דאך שוין געגעסן און זענען זאט"‪ ,‬האט ער‬ ‫זייער רבין דער הייליגער שר שלום מבעלזא זי"ע‪,‬‬ ‫געזאגט‪" ,‬אויב אזוי‪ ,‬זאל מען ברענגען א כוס צום‬ ‫בשעת זיי זענען געווען ביים רבין אין שטוב‪ ,‬האט‬ ‫בענטשן"‪.‬‬ ‫‪19‬‬ ‫מען אריין געברענגט א חולה וואס האט ליידער‬ ‫נישט געקענט גיין אויף די פיס‪ ,‬דער הייליגער‬ ‫צדיק מבעלזא האט ארויף געלייגט זיינע הייליגע‬ ‫הענט אויף דעם איד‪ ,‬לפלא האט זיך דער איד אויפן‬ ‫פלאץ אויף געשטעלט‪ ,‬און אנגעהויבן גיין אויף די‬ ‫אייגענע פיס כאחד אדם‪.‬‬ ‫ער האט איבער געלאזט זיינע הייליגע קינדער‪.‬‬ ‫הרה"ק רבי ישראל יעקב יוקל בעל היטב איטיב‬ ‫מוואלאווא זי"ע‪ ,‬חתן דודו הרה"ק בעל ייטב לב‬ ‫מסיגוט זי"ע‪,‬‬ ‫הרה"ק רבי ארי' לייבוש אב"ד אוהעל זי"ע‪ ,‬חתן‬ ‫הרה"ק רבי אלחנן חיים הכהן פרייז מאוהעל זי"ע‪,‬‬ ‫הרה"ק רבי יוסף אב"ד ניעפולומיץ זי"ע‪ ,‬חתן הגה"ק‬ ‫רבי יחזקאל שרגא פרענקל תאומים מקלאסנא‬ ‫זי"ע‪,‬‬ ‫הרה"ק רבי נפתלי אב"ד גארליץ זי"ע‪ ,‬חתן דודו‬ ‫הרה"ק רבי משה יוסף טייטלבוים מאוהעל זי"ע‪,‬‬ ‫הרה"ק רבי אהרן מגארליץ זי"ע‪.‬‬ ‫סוף ימיו איז דער צדיק זייער נישט געזונט‬ ‫געווארן‪ ,‬האט מען אים געטראגן פאר צרכי רפואה‬ ‫קיין קראקא‪ ,‬אבער ליידער אויפן וועג פאר צרכי‬ ‫רפואה אין שטאט קראקא‪ ,‬איז דער צדיק וקדוש‬ ‫ליידער נסתלק געווארן‪.‬‬ ‫נסתלק לגנזי מרומים ט' מרחשון בשנת‬ ‫תרמ"ט‪ ,‬ומנוחתו כבוד איז אינעם ביה"ח החדש אין‬ ‫שטאט קראקא‪ ,‬סמוך ונראה צום ציון פונעם גאון‬ ‫וקדוש רבי שמעון סופר בעל המכתב סופר זי"ע‪.‬‬ ‫זכותו הגדול יגן עלינו‬ ‫ועל כל ישראל אמן‪.‬‬ ‫‪20‬‬ ‫ווען ער איז אריין געקומען‪ ,‬האט זיך דער‬ ‫יארצייט י' מרחשון‬ ‫צדיק גאר שטארק געפרייט צום חסיד‪ ,‬און אים‬ ‫מקבל געווען מיט א גרויסע שמחה‪ ,‬דאן האט דער‬ ‫הרה"ק רבי מאיר מארים ב"ר משה זי"ע‪) ,‬שאפוט(‬ ‫צדיק געפרעגט אויב ער האט מיט זיך געלט‪ ,‬דער‬ ‫בעל ניר ולולאות‪ ,‬אב"ד קאברין‬ ‫חסיד האט גלייך אהין געגעבן א שיינעם סכום פאר‬ ‫זיין רבין‪.‬‬ ‫ער איז געבוירן אין שטאט ניי מוש‪ ,‬וואס איז נאנט‬ ‫צום שטאט ברנוביץ‪ ,‬בשנת תק"פ‪.‬‬ ‫אבער דער צדיק האט געבעטן נאך‪ ,‬ביז דער‬ ‫צדיק האט געבעטן פון ר' משה דאס גאנצע בייטל‬ ‫אלס דער בן זקונים צו זיין טאטן הגה"ק רבי משה‬ ‫וואס ער האט געהאט מיט זיך‪ ,‬וואס האט באטראפן‬ ‫שאפוט זי"ע‪,‬‬ ‫א גאר גרויסע סכום‪ ,‬וואס ער האט מיט גענומען צו‬ ‫הנקרא ר' משה פסטירינר‪ ,‬וואס לויט ווי עס איז‬ ‫מאכן גרויסע געשעפטן‪ ,‬זאגענדיג דערביי‪ ,‬די‬ ‫באקאנט האט ער דעם נאמען באקומען‪,‬‬ ‫ארימעלייט אין ארץ ישראל זענען הונגעריג‪.‬‬ ‫וואוינענדיג אין שטאט פסטריניץ‪ ,‬און איז געווען‬ ‫פון די געהויבענע חסידים פון הרה"ק רבי מרדכי‬ ‫ר' משה זייענדיג א פייערדיגע חסיד פונעם‬ ‫מלעכאוויטש זי"ע‪,‬‬ ‫רבין‪ ,‬האט בכלל נישט געטראכט קיין רגע‪ ,‬נאר ער‬ ‫בן הגה"ק רבי דוב פסטירינר זי"ע‪,‬‬ ‫האט גלייך געגעבן דאס גאנצע געלט מיט א שמחה‬ ‫ער איז געווען פון די דיינים אינעם בי"ד פון הגה"ק‬ ‫פאר זיין הייליגען רבין‪ ,‬און ער איז געבליבן ממש‬ ‫רבי יחיאל ממוש זי"ע‪ ,‬וואס מען האט געזאגט אויף‬ ‫אן קיין פרוטה ביי זיך‪ ,‬אז ער האט געברויכט בארגן‬ ‫דעם צדיק ר' יחיאל‪ ,‬אז ער איז געווען א בעל רוח‬ ‫אפאר גראשן צו קענען אהיים פארן‪.‬‬ ‫הקודש און עוסק געווען צו זעצן א בי"ד פאר דיני‬ ‫נפשות פון נשמות בעולם העליון‪.‬‬ ‫אבער מיט דעם זכי' וואס ער האט געהאט‬ ‫מחי' צו זיין דעם צדיק רבי מרדכי'לע מלעכאוויטש‬ ‫און צו זיין מאמע הצדקת מרת חנה ע"ה‪,‬‬ ‫זי"ע‪ ,‬האט ער זוכה געווען צו באקומען א ברכה‬ ‫פון די צאצאי פון הגה"ק מהר"ם מפדובה זי"ע‪.‬‬ ‫פונעם צדיק‪ ,‬פון וואס עס איז אים געבוירן געווארן‬ ‫ער איז געווען א גאון בתורה און א צדיק וחסיד‬ ‫נישט לאנג נאכדעם זיין בן זקונים דער גרויסער‬ ‫ועניו המובהק והמפורסם‪ ,‬ער איז געווען מפורסם‬ ‫גאון וצדיק רבי מאיר מארים זי"ע‪ ,‬וואס האט מיט‬ ‫אלס א בעל זכרון נפלא‪ ,‬ער איז געווען א גאון‬ ‫זיין תורה און קדושה באלאכטען די אויגן פון‬ ‫הגאונים און א צדיק וקדוש‪ ,‬א ירא שמים נפלא‬ ‫אידישע קינדער פאר יארן נאכדעם‪.‬‬ ‫ומדקדק במצוות‪ ,‬בעל מידות נעלות ובעל מעשים‬ ‫טובים‪ ,‬ער איז געווען בימיו איינע פון די יונגסטע‬ ‫בשנת תקצ"ג גלייך נאך זיין בר מצוה האט ער‬ ‫גאונים‪ ,‬און זייענדיג נאר ‪ 15‬יאר אלט איז ער שוין‬ ‫חתונה געהאט מיט הצדקת מרת ביילה ע"ה‪ ,‬די‬ ‫געווען רב אין שטאט מייצ'ט אין רוסלאנד‪ ,‬גרויסע‬ ‫טאכטער פון איינע פון די גרויסע נגידים פון‬ ‫גאונים און צדיקים בדורו האבן גאר שטארק‬ ‫שטאט מוש‪ ,‬ליידער האט דער גאון מיט זיין‬ ‫מעריץ געווען זיין גדלות בתורה און זיין‬ ‫רעבעצין געווארט גאר אסאך יארן פאר קינדער‪,‬‬ ‫געוואלדיגע חכמת התורה‪ ,‬ער איז געווען מפורסם‬ ‫און בשנת תר"י זענען זיי געהאלפן געווארן מיט א‬ ‫אלס א בעל מכניס אורח און א בעל צדקה נפלא‪.‬‬ ‫בן זכר‪.‬‬ ‫עס ווערט געברעגנט‪ ,‬אז דער טאטע האט‬ ‫ער האט רוב פון זיין תורה געלערנט פון זיין‬ ‫געהאט א געשעפט ווי ער האט פארקויפט זאלץ‪,‬‬ ‫הייליגען טאטן זי"ע‪ ,‬אויך האט ער גאר אסאך‬ ‫און ער גאר שטארק מצליח געווען און געווארן א‬ ‫עוסק געווען בתורה מיט זיין זיידע הגה"ק רבי דוב‬ ‫גרויסע עושר‪ ,‬אויף די עלטערע יארן איז ער‬ ‫זי"ע וואס האט גאר שטארק מחבב געווען דעם‬ ‫איינמאל געווען אויפן וועג צום מארק‪ ,‬איז ער דאן‬ ‫אייניקל זייענדיג א גאון וגדול בתורה‪ ,‬און אויך‬ ‫אריבער געפארן דעם שטאט לעכאוויטש‪ ,‬און ער‬ ‫צוליב זיין גרויסע חריפות בתורה‪ ,‬ער איז שוין דאן‬ ‫איז אריין צו זיין הייליגען רבין רבי מרדכי‬ ‫געווען באקאנט מיט א געוואלדיגע זכרון‪.‬‬ ‫מלעכאוויטש זי"ע‪.‬‬ ‫‪21‬‬ ‫געפעלט‪ ,‬אבער ווען ער איז געווארן רב אין שטאט‬ ‫אויך האט ער געהאט די זכי' צו לערנען גאר‬ ‫מייצ'ט‪ ,‬האט ער זיך מסתפק געווען מיט א‬ ‫אסאך פונעם רב פון שטאט מוש הגה"ק רבי יחיאל‬ ‫קליינעם דירה‪ ,‬אויך האט ער באשטימט א‬ ‫זי"ע‪ ,‬וואס ווי באוויסט איז ער געווען א גרויסע‬ ‫קליינעם געהאלט וואס ער וועט נעמען אלס שכר‬ ‫חסיד פון רבי מרדכי מלעכאוויטש זי"ע‪ ,‬און נאכן‬ ‫פון זיין רב‪.‬‬ ‫פטירה פון הייליגען לעכאוויטשער זי"ע‪ ,‬זענען‬ ‫אסאך פון די חסידים געקומען צום צדיק רבי‬ ‫אבער פון די נגידים פון שטאט האט ער נישט‬ ‫יחיאל אלס זייער רבי‪ ,‬ובתוכם הרה"ק רבי אהרן‬ ‫גענומען קיין שום געלט‪ ,‬כדי ווען עס קומט צו א‬ ‫מקארלין זי"ע‪ ,‬הרה"ק רבי שלמה חיים מקוידנוב‬ ‫דין תורה אדער סיי וואס‪ ,‬זאל אים ח"ו נישט נוטה‬ ‫זי"ע און הרה"ק רבי משה מקוברין זי"ע‪.‬‬ ‫זיין גארנישט צו פסק'נען דורך דעם וואס ער האט‬ ‫גענומען פון איינעם געלט‪.‬‬ ‫ער איז געווען מקושר צו די רבני לעכאוויטש‪,‬‬ ‫קאברין און דערנאך סלונים‪ ,‬נאך פון אלס יונג קינד‬ ‫שפעטער איז דער גאון געווען רב אין אפאר‬ ‫האט ער שוין זוכה געווען צו האבן א גרויסע‬ ‫שטעט ובתוכם וישנבה‪ ,‬יעקובשטאט‪ ,‬שווינציאן‪,‬‬ ‫קירבות צום צדיק הרה"ק רבי נח מלעכאוויטש‬ ‫און ווי דער גאון איז אנגעקומען‪ ,‬האט מען אים גאר‬ ‫זי"ע וואס האט דעם קינד זייער ליב געהאט און‬ ‫שטארק מעריץ געווען און מכבד געווען‪ ,‬די אלע‬ ‫פארברענגט מיט אים אין סודות התורה‪.‬‬ ‫שטעט האבן דעם גאון מכבד געווען מיט א‬ ‫געוואלדיגע ליבשאפט‪ ,‬ער איז געווען באקאנט‬ ‫נאכן פטירה פון רבי נח איז ער אריבער צו‬ ‫אלס א געוואלדיגע צו געלאזענע מענטש וואס‬ ‫הרה"ק רבי משה מקוברין זי"ע און אויך ביי רבי‬ ‫האט יעדן איד מכבד געווען און געהאט א אפען‬ ‫משה האט דער יונגער גאון זוכה געווען צו א‬ ‫טיר פאר יעדן צובראכענע איד‪.‬‬ ‫געוואלדיגע קרבות‪.‬‬ ‫ער האט גאר אסאך עוסק געווען אין צדקה‬ ‫בשנת תרי"ח ווען דער הייליגער קאברינער‬ ‫וחסד‪ ,‬ער האט גרויסע סכומים צוזאמען‬ ‫זי"ע איז נסתלק געווארן‪ ,‬איז דאס רבנות אריבער‬ ‫געשטעלט פאר ארימעלייט‪ ,‬ער האט פון זיין אייגן‬ ‫צום גרויסן תלמיד הרה"ק רבי אברהם וינבערג בעל‬ ‫געלט געגעבן אסאך צדקה‪ ,‬ספעציעל האט ער‬ ‫יסוד העבודה מסלונים זי"ע‪ ,‬דאן האט זיך דער‬ ‫עוסק געווען אין מחזק זיין מיט גרויסע געלטער די‬ ‫גרויסער גאון מקשר געווען אינעם הייליגען יסוד‬ ‫תושבי ארץ ישראל‪ ,‬וואס האבן יענע צייט געלעבט‬ ‫העבודה זי"ע‪.‬‬ ‫אין א שרעקליכע דחקות‪.‬‬ ‫בשנת תקצ"ה זייענדיג נאר ‪ 15‬יאר אלט‪ ,‬איז‬ ‫סוף ימיו איז ער געווארן רב אין שטאט‬ ‫ער שוין געווארן רב אין דעם שטאט מייצ'ט וואס‬ ‫קאברין‪ ,‬ווי ער איז שוין געבליבן ביז צו זיין פטירה‪,‬‬ ‫איז נאנט צום שטאט סלונים‪ ,‬אין דעם שטאט האבן‬ ‫רוב צדיקים און גאונים בדורו האבן דעם גאון זייער‬ ‫בעפאר דעם גאון געדינט אלס רב רבנים חשובים‬ ‫מכבד געווען‪ ,‬אפילו גאונים וואס האבן זיך‬ ‫און גאונים בתורה‪ ,‬און דער גאון איז געווען דער‬ ‫געציילט צווישן די מתנגדים צום דרך החסידות‪,‬‬ ‫ערשטער רב ווערנדיג אויף גענומען זייענדיג אזוי‬ ‫האבן זיי אבער דעם גאון מכבד געווען אפילו ער‬ ‫יונג‪.‬‬ ‫איז געווען פון די גרויסע חסידים‪.‬‬ ‫אפילו זייענדיג אזוי יונג און רוב אידן פון‬ ‫שטאט זענען געווען עלטער פון אים‪ ,‬אבער צוליב‬ ‫הגה"ק רבי יהושע יצחק שפירא בעל עמק‬ ‫זיין גדלות און חריפות בתורה און זייענדיג א‬ ‫יהושע הנקרא ר' אייזל חריף זי"ע‪ ,‬וואס האט‬ ‫גרויסע פוסק בהלכה און זיינע געוואלדיגע מידות‬ ‫געוואוינט אין שטאט סלונים‪ ,‬און איז געווען פון די‬ ‫טובות און עניוות‪ ,‬האבן די אידן גאר שטארק מכבד‬ ‫גרויסע מתנגדים צום דרך החסידות‪ ,‬און איז ארויס‬ ‫געווען דעם גאון און זיך אונטער געווארפן אונטער‬ ‫גאר שארף קעגן די חסידים‪ ,‬מיט דעם אלעם האט‬ ‫זיין הנהגה‪.‬‬ ‫ער דעם גרויסן גאון רבי מאיר מארים זי"ע גאר‬ ‫שטארק מכבד געווען‪ ,‬ער האט אים געריפן נאך זיין‬ ‫אפילו קומענדיג פון זיין טאטן'ס שטוב‪ ,‬וואס‬ ‫גרויסע חיבור בלשון חיבה "התנא הירושלמי"‪.‬‬ ‫איז געווען א עושר און עס האט אים גארנישט‬ ‫‪22‬‬ ‫דער דיין האט זיך מוראדיג גע'חידוש'ט אויפן‬ ‫אויך ווערט דערציילט‪ ,‬אז ווען מען האט‬ ‫רב‪ ,‬פארוואס מען ברויך יעצט שפעט אינמיטן די‬ ‫געברענגט ר' מאיר מארים'ס חיבור פארן גאון‬ ‫נאכט אריבער גיין צו דעם שטאט מעלדן דעם פסק‬ ‫וקדוש ר' אייזל חריף זי"ע‪ ,‬האט ער אריינגעקוקט‬ ‫הלכה‪ ,‬ווען עס איז דאך שוין יעצט גאר שפעט‬ ‫און געזאגט‪" ,‬אזא ספר ווי ר' מאיר מארים'ס קען‬ ‫ביינאכט‪ ,‬עס קען דאך שוין ווארטן ביז אינדערפרי‪,‬‬ ‫איך אויך שרייבן"‪ ,‬ווייל דער צדיק ר' אייזל האט‬ ‫אבער דער רב האט זיך זייער איינגעבעטן ביים דיין‬ ‫אליין געשריבן דעם ספר "נועם ירושלמי" אויפן‬ ‫און געזאגט‪ ,‬אז עס גייט אים ממש אין לעבן אז ער‬ ‫ירושלמי‪" ,‬אבער צו זיין אזא צדיק ווי ער‪ ,‬דאס איז‬ ‫זאל דווקא יא פארן יעצט אינמיטן די נאכט‪ ,‬און‬ ‫שוין העכער פון מיינע כוחות"‪.‬‬ ‫צוליב זיין מצב הבריאות קען ער נישט מאכן דעם‬ ‫נסיעה יעצט‪.‬‬ ‫ער האט איבער געלאזט זיינע הייליגע חיבורים‪.‬‬ ‫בלית ברירה איז דער דיין ארויס געפארן‬ ‫ספר לולאות‪ ,‬על סוגיות תלמוד בבלי וירושלמי‪,‬‬ ‫אינמיטן די נאכט צום שטוב פון דעם איד וואס‬ ‫ספר הניר‪ ,‬פירוש על תלמוד ירושלמי‪.‬‬ ‫האט געשיקט דעם שאלה‪ ,‬צו איבער געבן די‬ ‫ווערטער פונעם רב לגבי די פסק הלכה‪ ,‬ווען זיי‬ ‫ער האט איבער געלאזט זיינע קינדער‪.‬‬ ‫זענען אנגעקומען אין שטאט האבן זיי געזען אז‬ ‫אין דעם שטוב איז נאך לעכטיג‪ ,‬האבן זיי‬ ‫הגה"ק רבי אהרן יהושע מקוברין זי"ע‪,‬‬ ‫פארשטאנען אז מען איז נאך דארט אויף‪.‬‬ ‫הגה"ק רבי בצלאל חיים מוויאזין זי"ע‪,‬‬ ‫בתו הצדקת מרת שרה חאשע ע"ה‪ ,‬אשת הגה"ק‬ ‫ווען זיי האבן אנגעקלאפט אויפן טיר‪ ,‬האט‬ ‫רבי יצחק מתתיהו סנדברג זי"ע‪ ,‬נכד רבו הגה"ק‬ ‫מען זיי אויף גענומען און געפרעגט פון ווי זיי‬ ‫בעל היסוד העבודה זי"ע‪.‬‬ ‫קומען‪ ,‬ווען די צוויי האבן איבער געגעבן די‬ ‫ווערטער פונעם רב דעם הייליגען צדיק וקדוש רבי‬ ‫נסתלק לגנזי מרומים י' מרחשון בשנת תרל"ד‪,‬‬ ‫מאיר מארים זי"ע‪ ,‬האט דער איד זיך אנגעריפן‬ ‫ומנוחתו כבוד איז אין שטאט קאברין‪.‬‬ ‫בזה"ל‪" ,‬שומר גוי אחד‪ ,‬שומר ישראל‪ ,‬אזא השגחה‬ ‫עליונה וואס דער צדיק האט"‪.‬‬ ‫זכותו הגדול יגן עלינו‬ ‫דאן האט דער איד מסביר געווען פאר זיי דעם‬ ‫ועל כל ישראל אמן‪.‬‬ ‫גרויסען וואונדער וואס דא איז פאר געקומען‪ ,‬די‬ ‫שטוב איז א גאסט הויז פון שטאט‪ ,‬עס קומען‬ ‫כסדר סיי אידן און אויך גוים דא איינשטיין‪ ,‬מען‬ ‫מעשיות‬ ‫סערווירט דא עסן און טרינקען פאר די געסט וואס‬ ‫פון דעם מאך איך שיין פרנסה‪.‬‬ ‫איין נאכט גאר שפעט ביינאכט‪ ,‬האט דער רב‬ ‫דער הייליגער גאון רב מאיר מארים זי"ע געלאזט‬ ‫אבער די נאכט זענען געקומען נאר גוים‪ ,‬עס‬ ‫ריפן דעם דיין הגה"ק רבי יחזקאל זי"ע פון שטאט‬ ‫האט זיך נישט באוויזן קיין איד די גאנצע נאכט‪,‬‬ ‫קאברין‪ ,‬און זאגט פארן דיין‪ ,‬אז ער האט‬ ‫וואס דאס אליין איז א חידוש נפלא אז קיין איין איד‬ ‫ארויסגעגעבן א פסק הלכה להיתר אויף א שאלה‬ ‫זאל נישט אריין קומען די גאנצע נאכט‪ ,‬אבער די‬ ‫וואס מען האט צו אים געשיקט פון איינע פון די‬ ‫גרעסטע חידוש איז‪ ,‬אז דא זיצן שוין פאר שעות‬ ‫שטעט נישט ווייט פון קאברין‪.‬‬ ‫צוויי גוים‪ ,‬איך האב מיך נישט געקענט נעמען צו‬ ‫זאגן פאר די צוויי אז איך וויל שוין פארמאכן‪.‬‬ ‫אבער יעצט ווען ער האט מעיין געווען אין די‬ ‫הלכה‪ ,‬האט ער זיך מיישב געווען‪ ,‬אז עס איז נישט‬ ‫אבער יעצט ווען איר זענט אנגעקומען‪,‬‬ ‫כשר‪ ,‬בעט ער דעם דיין אז ער זאל נעמען דעם‬ ‫פארשטיי איך שוין‪ ,‬אז דער זכות פונעם צדיק האט‬ ‫שליח בית דין‪ ,‬און אריבער פארן צו דעם שטאט‪,‬‬ ‫מגין געווען‪ ,‬אז קיין שום איד זאל ח"ו נישט נכשל‬ ‫און מעלדן פאר דעם איד אז ער ציט צוריק פון זיין‬ ‫ווערן‪ ,‬און אויך האט דאס גורם געווען אז די צוויי‬ ‫פסק הלכה‪.‬‬ ‫‪23‬‬ ‫זאל איר געבן א היתר צו חתונה האבן‪ ,‬אבער דער‬ ‫גוים זאלן דא בלייבן אין גאסט הויז‪ ,‬און אזוי האט‬ ‫גאון האט איבער געטון דעם גאנצן עסק‪ ,‬און בשום‬ ‫עטץ מיך נאך געטראפן צו איבער געבן די‬ ‫אופן נישט געוואלט געבן קיין היתר‪.‬‬ ‫ווערטער פונעם רב‪ ,‬דאן האט שוין דער דיין און‬ ‫דער אנדערער שליח פארשטאנען פארוואס דער‬ ‫די פרוי האט פראבירט זיך צו איינבעטן ביים‬ ‫רב האט זיך אזוי איינגעשפארט אז זיי זאלן דווקא‬ ‫גאון אז ער זאל איר מתיר זיין‪ ,‬אבער דער גאון האט‬ ‫יעצט אינמיטן נאכט אריבער פארן צו דעם שטאט‪.‬‬ ‫זיך נישט געבראכן‪ ,‬דאן האט די פרוי געזאגט‪ ,‬אז זי‬ ‫•••‬ ‫בלייבט אין שטוב פונעם גאון ביז ער געט איר א‬ ‫א פרוי וואס האט ליידער פארלוירען איר מאן‬ ‫היתר צו חתונה האבן‪ ,‬דער גאון וואס איז געווען א‬ ‫און געווארן אן אלמנה און נישט געהאט קיין‬ ‫געוואלדיגע בעל מידות‪ ,‬איז בכלל נישט ברוגז‬ ‫קינדער פונעם מאן‪ ,‬דערפאר איז זי געפאלן אלס א‬ ‫געווארן אויף די פרוי‪ ,‬אדרבא ער האט איר מיט די‬ ‫יבמה צום ברודער פונעם מאן‪ ,‬אבער דער ברודער‬ ‫קינדער אריין גענומען צו זיך אין שטוב‪ ,‬און נאך‬ ‫איז געווען דאן אין די מיליטער‪ ,‬און עס איז‬ ‫אפילו זיי אויס געהאלטן מיט עסן און א פלאץ צו‬ ‫געקומען שמועות אז ער איז ליידער אומגעקומען‬ ‫שלאפן‪.‬‬ ‫אין די מלחמה‪.‬‬ ‫די פרוי זעענדיג אז דער גאון ברעכט זיך נישט‪,‬‬ ‫איז דער פרוי געקומען צום גאון רבי מאיר‬ ‫איז זי אוועק געגאנגען פון שטוב פונעם גאון‪,‬‬ ‫מארים זי"ע‪ ,‬און געבעטן א היתר צו קענען חתונה‬ ‫אבער אפאר חדשים שפעטער איז זי נאכאמאל‬ ‫האבן‪ ,‬דער גרויסער גאון האט דורך געטון דעם‬ ‫צוריק געקומען‪ ,‬און אנגעהויבן זיך איינבעטן צום‬ ‫ענין‪ ,‬און צום סוף ארויס געגעבן א היתר‪ ,‬אז די פרוי‬ ‫גאון פאר א היתר‪ ,‬אבער דער גאון האט זיך‬ ‫קען חתונה האבן נאכאמאל‪ ,‬אבער ער האט דעם‬ ‫געהאלטן ביי זיינס און זיך נישט געבראכן‪ ,‬און‬ ‫היתר קודם געשיקט צו די גדולי הדור ובתוכם‬ ‫ווייטער זיך אפגעגעבן מיט די קינדער פון די פרוי‬ ‫הגה"ק רבי יצחק אלחנן מקובנה זי"ע‪ ,‬און הגה"ק‬ ‫די גאנצע צייט וואס זי איז דארט געווען‪.‬‬ ‫רבי צבי הירש אורנשטיין מלבוב זי"ע‪ ,‬צו הערן דעם‬ ‫חוות דעת אויפן פסק‪.‬‬ ‫נאך א שטיק צייט איז מבורר געווארן‪ ,‬אז דער‬ ‫גאון איז געווען גערעכט‪ ,‬און ער האט געהאט‬ ‫די צוויי גאונים מקובנה און מלבוב האבן נישט‬ ‫סייעתא דשמיא פון הימל‪ ,‬אז ער האט זיך נישט‬ ‫געוואלט מסכים זיין צום היתר‪ ,‬און דער גאון רבי‬ ‫געבראכן צו געבן קיין היתר‪ ,‬ווייל מען האט טאקע‬ ‫מאיר האט זיך נישט געוואלט מחלק זיין אויף די‬ ‫געטראפן דעם מאן אז ער לעבט‪ ,‬דאן האט מען‬ ‫חוות דעת פון די צוויי גאונים‪ ,‬און ער האט נישט‬ ‫געזען די גדלות פונעם גאון‪ ,‬אז מן השמים היט מען‬ ‫מתיר געווען די פרוי‪ ,‬אבער געציילטע יארן‬ ‫אז עס זאל ח"ו נישט ארויס קומען קיין מכשל פון‬ ‫שפעטער האט מען מברר געווען‪ ,‬אז דער ברודער‬ ‫אונטער זיינע הענט‪.‬‬ ‫איז טאקע נעבעך אומגעקומען און אלע גדולים‬ ‫•••‬ ‫האבן דאן מתיר געווען די פרוי צו חתונה האבן‪.‬‬ ‫א מעשה נורא ווערט דערציילט פונעם גאון‬ ‫וקדוש רבי מאיר מארים זי"ע‪ ,‬ווען דער גאון איז‬ ‫די גדולים האבן גאר שטארק מפליא געווען‬ ‫געווען רב אין שטאט יעקובשטאט‪ ,‬איז א איד פון‬ ‫דעם גרויסע גדלות פון דעם גאון רבי מאיר מארים‬ ‫שטאט געקומען צום רב‪ ,‬און זיך באקלאגט אויף א‬ ‫זי"ע‪ ,‬אז ער האט טאקע גע'פסק'נט ריכטיג‪ ,‬און זיין‬ ‫גרויסע גניבה וואס איז פאר געקומען ביי אים אין‬ ‫גדלות במידות איז געווען נאך אסאך מער‪ ,‬אז‬ ‫שטוב‪ ,‬און געזאגט פארן רב‪ ,‬אז ער האט א חשד‬ ‫אפילו וויסענדיג אז ער האט ריכטיג גע'פסק'נט‪,‬‬ ‫אויף א בחור פון שטאט וואס איז נישט געווען דער‬ ‫האט ער זיך אבער ארונטער געווארפן אונטער די‬ ‫גרעסטער צדיק פון שטאט‪.‬‬ ‫אנדערע גדולי הדור‪.‬‬ ‫•••‬ ‫דער רב האט געלאזט ריפן דעם בחור צו א דין‬ ‫איין טאג איז צום שטוב פון דעם גרויסען גאון‬ ‫תורה‪ ,‬און נאכן דורך טון דעם גאנצן ענין‪ ,‬האט דער‬ ‫רבי מאיר מארים זי"ע אנגעקומען א פרוי אן עגונה‪,‬‬ ‫רב געבעטן פונעם בחור‪ ,‬אז ער זאל געבן א שבועה‪,‬‬ ‫וואס האט געהאט עדות אז איר מאן איז גע'הרג'ט‬ ‫אז ער האט נישט געמאכט דעם גניבה‪ ,‬אבער די‬ ‫געווארן‪ ,‬און זי האט געבעטן פונעם גאון‪ ,‬אז ער‬ ‫‪24‬‬ ‫גאון‪ ,‬דער גאון וגדול בתורה מיט זיין גרויס עניוות‪,‬‬ ‫מאמע פונעם בחור האט אנגעהויבן שרייען‪ ,‬היתכן‬ ‫האט זיך פון דעם בכלל נישט וויסענדיג געמאכט‪,‬‬ ‫מען איז חושד איר זון וואס איז א ערליכער בחור‪,‬‬ ‫און אפילו נישט צוריק געענטפערט פאר דעם איד‪.‬‬ ‫אבער דער רב האט מסביר געווען‪ ,‬אז ער האט‬ ‫בודק געווען אלע צדדים‪ ,‬און ער איז געקומען צום‬ ‫אבער די חסידים פונעם רב האט דאס זייער‬ ‫פסק אז דער בחור ברויך געבן א שבועה‪.‬‬ ‫געשטערט צו זעהן ווי מען פארשעמט אזוי זייער‬ ‫גרויסע רב‪ ,‬און איינע פון חסידים האבן געזאגט‪ ,‬אז‬ ‫די פרוי האט נישט איינגעריעט ביז זי האט‬ ‫די גמרא זאגט )יומא כ"ב( שכל ת"ח שאינו נוקם‬ ‫געזאגט‪ ,‬אז זי שווערט אויפן לעבן פון איר זון‪ ,‬אז‬ ‫ונוטר כנחש‪ ,‬אינו תלמיד חכם‪ ,‬קומט דאך אויס אז‬ ‫ער איז נישט דער גנב‪ ,‬און אויב עס שטעלט זיך‬ ‫די רב ברויך זיך יא אן נעמען פאר זיין כבוד‪.‬‬ ‫ארויס אז ער איז יא דער גנב‪ ,‬איז זי מסכים‪ ,‬אז ער‬ ‫זאל רח"ל נישט אויפשטיין דעם קומענדיגן טאג‪.‬‬ ‫דער רב מיט זיין גרויס חכמה אין ענווה האט‬ ‫געענטפערט פאר די חסידים‪ ,‬טראכט ווי אזוי עס‬ ‫דער רב האט פראבירט א זי זאל צוריק ציען‬ ‫וועט אויס זעהן ווען איך קום ארויף אויפן עולם‬ ‫פונעם שבועה‪ ,‬אבער גארנישט האט נישט‬ ‫האמת אחר מאה ועשרים‪ ,‬און מען וועט מיך פרעגן‪,‬‬ ‫געהאלפן‪ ,‬דאן האט זיך דער רב אנגעריפן‪ ,‬עס איז‬ ‫האסטו זיך נוקם ונוטר געווען אויף יענעם איד‪,‬‬ ‫באמת א שאד אז די מאמע האט דאס געטון‪ ,‬אבער‬ ‫וועל איך ענטפערן אז יא זיכער‪ ,‬ווייל עס שטייט‬ ‫לאמיר ווארטן ביז מארגן‪ ,‬און מען וועט זעהן וואס‬ ‫דאך אז א תלמיד חכם דארף זיך אן נעמען אויף זיין‬ ‫די אמת איז‪.‬‬ ‫כבוד‪ ,‬און וועגן דעם האב איך מיך געמיזט נוקם‬ ‫ונוטר זיין אויף דעם איד‪.‬‬ ‫אינמיטן די נאכט האט דער איד געהערט‬ ‫שטארקע קלאפן אויף זיין טיר‪ ,‬ווען ער האט‬ ‫אבער דאן וועלן די מלאכי השרת אנהויבן‬ ‫אויפגעמאכט זיין טיר‪ ,‬האט די מאמע אראפ‬ ‫לאכן פון מיר און פרעגן‪ ,‬די האלסט אז די בוסט א‬ ‫געלייגט א זאק מיט אלע חפצים וואס איז גע'גנב'ט‬ ‫תלמיד חכם אז די האסט דיך נוקם געווען אויף דעם‬ ‫געווארן פון דעם שטוב פון דעם איד‪ ,‬דאן האט די‬ ‫איד‪ ,‬און איך וועל זיין ללעג ולקלס אויבן בעולם‬ ‫מאמע דערציילט‪ ,‬אז דער זון האט אינמיטן די‬ ‫האמת פארן טראכטן אז איך בין א תלמיד חכם‪.‬‬ ‫נאכט זיך אנגעהויבען נישט גוט שפירן‪ ,‬דאן האט‬ ‫ער דערציילט פאר זיין מאמע‪ ,‬אז ער איז דער גנב‪,‬‬ ‫אבער אויב איך וועל מיך יעצט נישט‬ ‫און געוויזן פאר די מאמע ווי ער האט באהאלטן‬ ‫וויסענדיג מאכן פון דעם איד‪ ,‬און איך וועל אים‬ ‫אלעס‪.‬‬ ‫נישט ענטפערן‪ ,‬ווען איך וועל ארויף קומען אויפן‬ ‫עולם האמת‪ ,‬און מען וועט מיך פרעגן פארוואס‬ ‫אבער ליידער איז די שבועה פון די מאמע‬ ‫איך האב מיך נישט נוקם געווען אין דעם איד ווען‬ ‫מקיים געווארן‪ ,‬און ל"ע דער קינד איז נישט‬ ‫ער האט מיך פארשעמט און איך בין דאך א תלמיד‬ ‫אויפגעשטאנען דעם קומענדיגן טאג‪ ,‬און די גאנצע‬ ‫חכם‪ ,‬וועל איך קענען ענטפערן‪ ,‬אז איך האב באמת‬ ‫שטאט האט גע'רעש'ט פונעם גדלות פונעם גאון‬ ‫נישט געוויסט אז איך בין א תלמיד חכם‪.‬‬ ‫וצדיק‪ ,‬און מען האט געזען ווי ער האט סייעתא‬ ‫•••‬ ‫דשמיא ארויס צו ברענגען דעם ריכטיגן פסק‬ ‫איין נאכט ביי חצות האט דער גרויסער גאון‬ ‫הלכה‪ ,‬און וואס עס פאסירט ווען איינער שטעלט‬ ‫וקדוש רבי מאיר מארים זי"ע געהערט א גרויסע‬ ‫זיך ח"ו קעגן דעם פסק הלכה פונעם רב‪.‬‬ ‫רעש אויפן גאס‪ ,‬און ער הערט ווי איינער ריפט אים‬ ‫•••‬ ‫ביים נאמען און שרייט "מארים ווי בוסטו קום‬ ‫אין שטאט קאברין איז געווען א איד‪ ,‬וואס איז‬ ‫העלף מיר"‪ ,‬דער גאון טראכט נישט צוויי‪ ,‬און‬ ‫געווען א גרויסע מתנגד און נישט צו א קלוגע‬ ‫לויפט ארויס אויפן גאס צו זען וואס עס גייט פאר‪,‬‬ ‫מענטש‪ ,‬איין טאג האט ער דעם גאון וקדוש רבי‬ ‫עס איז געווען טונקל אויפן גאס‪ ,‬אבער דער גאון‬ ‫מאיר מארים זי"ע זייער פארשעמט‪ ,‬ער האט‬ ‫זעט אז פארענט שטייט א וואגן און עס האלט זיך‬ ‫געשריגן אויפן גאון מיט א שרעקליכע בזיון‪ ,‬און‬ ‫ביים איבער דרייען‪.‬‬ ‫זיך אויס געדריקט מיט שווערע לשונות אויפן‬ ‫‪25‬‬ ‫געווען זיין געוואלדיגע ענווה‪ ,‬זיין דרך בקודש איז‬ ‫דער גאון איז גלייך צו געלאפן און אנגעהויבן‬ ‫געווען‪ ,‬צו פסק'נען שאלות נאר פונעם ספר‪ ,‬און ער‬ ‫העלפן צוריק צו שטעלן דעם וואגן אז עס זאל זיך‬ ‫פלעגט שטענדיג זאגן‪ ,‬אז ער האט געהאט גרויס‬ ‫נישט איבער דרייען‪ ,‬דער גאון האט ביטער שווער‬ ‫כבוד פאר די רבנים פון קליינע שטעטלעך‪ ,‬ווייל זיי‬ ‫געארבעט‪ ,‬און נאך א שטיק צייט איז געלונגען צו‬ ‫פסק'נען נישט פון קאפ‪ ,‬נאר זיי קוקן קודם אריין‬ ‫צוריק שטעלן דעם פערד אין וואגן גלייך‪.‬‬ ‫אינעם מקור פונעם דין‪ ,‬און ערשט דערנאך פסק'נען‬ ‫זיי‪.‬‬ ‫ווען אלעס איז שוין געווען מסודר‪ ,‬האט דער‬ ‫בעל עגלה באמערקט ווער עס העלפט אים מיט די‬ ‫און דער גאון האט זייער מעורר געווען אויף די‬ ‫וואגן‪ ,‬און ער האט כמעט גע'חלש'ט אז ער האט זיך‬ ‫רבנים וואס פסק'נען פון קאפ ארויס‪ ,‬ווייל אמאל‬ ‫דא באדינט מיטן גרויסן גאון רבי מאיר מארים‪ ,‬ער‬ ‫פארגעסן זיי א קלארן דין‪ ,‬און ווען זיי זעען‬ ‫איז גלייך צו געלאפן צום גאון און געזאגט פארן‬ ‫שפעטער אז זיי האבן א טעות געהאט‪ ,‬זוכן זיי‬ ‫גאון מיט טרערן‪ ,‬דער גאון זאל מיר מוחל זיין‪ ,‬ווייל‬ ‫היתרים צו שטארקן זייער פריערדיגן פסק‪ ,‬וואס‬ ‫מיין משרת הייסט אויך "מארים"‪ ,‬און איך האב אים‬ ‫צום אנהייב וואלטן זיי קיינמאל נישט‬ ‫באמת געריפן אז ער זאל מיר העלפן צוריק צו‬ ‫אראפגעגאנגען צו אזא דוחק‪.‬‬ ‫שטעלן דעם וואגן‪ ,‬איך האב בכלל נישט געמיינט‬ ‫צו ריפן דעם רב‪.‬‬ ‫און אפילו דער גאון רבי מאיר איז געווען איינע‬ ‫פון די גרעסטע פוסקים בדורו‪ ,‬און גאונים בדורו‬ ‫דער רב מיט זיין גרויס עניוות האט גלייך‬ ‫האבן מעיד געווען‪ ,‬אז דער צדיק ווען ער האט‬ ‫בארואיגט דעם איד און געזאגט‪ ,‬וואס איז דער‬ ‫עפעס געלערנט‪ ,‬האט ער דאס קיינמאל נישט‬ ‫חילוק וועם די האסט געריפן‪ ,‬עס איז דאך דא א‬ ‫פארגעסן‪ ,‬אבער צוליב זיין זהירות אין א פסק‬ ‫מצוה פון עזוב תעזוב עמו‪ ,‬און בכלל טון א טובה‬ ‫הלכה‪ ,‬האט דער גאון קיינמאל נישט גע'פסק'נט אן‬ ‫פאר א אנדערן איז דאך א גרויסע מצוה‪ ,‬און דער רב‬ ‫אריינקוקן‪.‬‬ ‫האט נאך באדאנקט דעם איד פארן אים מזכה זיין‬ ‫•••‬ ‫מיט די מצוה‪.‬‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז אין שטאט קאברין‬ ‫•••‬ ‫איז געווען א גרויסער און חשוב'ער שוחט‪ ,‬א חסיד‪,‬‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז איינמאל האט דער‬ ‫און זיין איידעם איז געווען א שוחט אין א דארף‪,‬‬ ‫גאון רבי מאיר מארים זי"ע געשריבן תנאים ביים‬ ‫איינמאל האט דער איידעם געברענגט א שאלה‬ ‫שידוך פון זיין זון ר' בצלאל חיים אין דער שטאט‬ ‫אויף א לונג צום שווער‪ ,‬און דער שווער האט זיך‬ ‫נעשכיז‪ ,‬און דער מחותן איז געווען א קרוב פונעם‬ ‫געוואונדערט פארוואס ער פרעגט א שאלה אויף‬ ‫צדיק הרה"ק רבי איציק'ל נעשכיזער זי"ע‪ ,‬און דער‬ ‫אזא פשוט'ע זאך‪ ,‬און דער שווער האט געזאגט‪ ,‬אז‬ ‫הייליגער נעשכיזער אליין האט פארגעליינט די‬ ‫ער אליין פרעגט נישט אזעלכע שאלות ביים רב‪,‬‬ ‫תנאים‪.‬‬ ‫ווייל פאר אים איז עס מיט א פשטות כשר‪.‬‬ ‫ווען דער הייליגער נעשכיזער איז אנגעקומען‬ ‫פונדעסטוועגן האט דער שווער געשיקט דעם‬ ‫צו די ווערטער‪" ,‬הרב הגאון הצדיק"‪ ,‬האט ער‬ ‫איידעם אים צום רב‪ ,‬דער גאון רבי מאיר מארים‬ ‫געליינט "הרב הגאון" און זיך אפגעשטעלט‪,‬‬ ‫זי"ע‪ ,‬ר' מאיר האט זיך אריינגעטון אין דעם שאלה‬ ‫אנגעטון די ברילן‪ ,‬אריינגעקוקט פאר רבי מאיר‬ ‫און נאך א וויילע גע'פסק'נט אז עס איז טריפה‪ ,‬דער‬ ‫מארים אין פנים‪ ,‬און ערשט דאן געזאגט‪" ,‬הצדיק"‬ ‫שווער איז שטארק דערשראקן געווארן‪ ,‬ווייל‬ ‫און ווייטער געליינט די תנאים‪ ,‬און עס ווערט‬ ‫אפשר זענען שוין חלילה אדורך טריפות פון‬ ‫געברענגט אין ספר אור ישרים‪ ,‬אז דער הייליגער‬ ‫אונטער זיין האנט‪ ,‬און איז אליין געגאנגען פרעגן‬ ‫נעשכיזער האט געקוקט עטליכע מינוט אין פנים‬ ‫דעם רב פשט אין די פסק הלכה‪ ,‬האט דער גאון רבי‬ ‫פון רבי מאיר‪ ,‬און דאן האט דער הייליגער‬ ‫מאיר געענטפערט‪" ,‬איר זאלט ווייטער מכשיר זיין‬ ‫נעשכיזער געזאגט‪" ,‬יא‪ ,‬יא!"‪ ,‬און ווייטער געליינט‪.‬‬ ‫ווי אייער שטייגער‪ ,‬נאר אויף דער בהמה האב איך‬ ‫•••‬ ‫נישט געקענט ארויסברענגען פון מויל דאס ווארט‬ ‫זיין אייניקל שרייבט‪ ,‬אז די אמת'ע גדלות‬ ‫"כשר"‪.‬‬ ‫פונעם גרויסן זיידן רבי מאיר מארים זי"ע איז‬ ‫‪26‬‬ ‫דערווייל האט דער רב רבי מאיר מארים‬ ‫לפלא‪ ,‬נאך עטליכע טעג האט ער באגעגנט‬ ‫איינגעלאדנט עטליכע רייכע בעלי בתים צו זיך אין‬ ‫דעם דארפסמאן‪ ,‬און אים געפרעגט וואס איז‬ ‫שטוב‪ ,‬און ווען דער טאטע מיטן זון זענען‬ ‫געווען מיט דער בהמה‪ ,‬האט יענער דערציילט‪ ,‬אז‬ ‫צוריקגעקומען‪ ,‬האט ער זיך אויסגעדרייט צו די‬ ‫מען האט נאכדעם געפונען א נאגל אדער א נאדל‪,‬‬ ‫נגידים און געזאגט‪" ,‬אויף אייך פאלט דער פסק! גיט‬ ‫אין די בהמה‪ ,‬און ווען ער וואלט עס מכשיר געווען‪,‬‬ ‫דעם זון געלט מיט א ברייטער האנט‪ ,‬ער זאל קענען‬ ‫וואלט מען שוין געגעסן עטליכע פונט פלייש ביז‬ ‫אויסהאלטן זיין טאטן ווי עס דארף צו זיין"‪ ,‬און‬ ‫מען וואלט עס געפונען‪ ,‬דאן האט דער חסיד‬ ‫יעדער פון די גברים האט געגעבן א שיינעם סכום‪,‬‬ ‫געזען‪ ,‬אז מען היט דעם גאון רבי מאיר מארים פון‬ ‫און מ'האט געקויפט נאך א פעלץ‪ ,‬און דער פסק איז‬ ‫הימל‪ ,‬אז עס זאל נישט ארויסגיין קיין מכשול פון‬ ‫ארויס לטובת ביידע‪ ,‬אבער באמת האט דער גאון‬ ‫אונטער זיינע הענט‪.‬‬ ‫געוואלט אויסלערנען פארן זון‪ ,‬אז מען ברויך מכבד‬ ‫•••‬ ‫זיין א טאטן מיט גרויס כבוד ווי עס פאסט זיך‬ ‫ווערט דערציילט‪ ,‬אז אין שטאט קאברין איז‬ ‫באמת‪.‬‬ ‫געווען אן ארעמע פאמיליע וואס האט געהאט נאר‬ ‫•••‬ ‫איין פעלץ‪ ,‬און צוליב דאס דחקות אין שטוב איז‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז אין שטאט קאברין‬ ‫קיין הייצונג אין שטוב נישט געווען‪ ,‬דער אלטער‬ ‫האבן געוואוינט אסאך מתנגדים‪ ,‬און איינער פון זיי‬ ‫טאטע האט געטענה'ט‪ ,‬אז ער איז אלט און שוואך‬ ‫איז אמאל אריינגעגאנגען צום רב דער צדיק רבי‬ ‫און זיצט אין דער קאלטער שטוב‪ ,‬נויטיגט ער זיך‬ ‫מאיר מארים זי"ע ערב יום כיפור‪ ,‬צו זען ווי ער‬ ‫גאר שטארק אינעם פעלץ‪.‬‬ ‫פירט זיך אויף אין אזא גרויסע טאג‪ ,‬און ער האט‬ ‫געטראפן דעם גרויסן גאון ווי ער איז פריילעך אזוי‬ ‫אבער דער זון‪ ,‬וואס איז ארומגעגאנגען אויף‬ ‫ווי שמחת תורה‪ ,‬האט זיך דער מתנגד שטארק‬ ‫די מארקן און אין די וועלדער צו ברענגען פרנסה‪,‬‬ ‫געוואונדערט‪ ,‬ווייל ערב יום הדין דארף מען זיצן‬ ‫האט געטענה'ט אז ער דארף דעם פעלץ אסאך מער‬ ‫מיט פחד‪.‬‬ ‫פאר די ווינטן און דעם שניי‪ ,‬אזוי האבן זיי זיך‬ ‫געקריגט‪ ,‬ביז זיי זענען געקומען צום רב רבי מאיר‬ ‫דער גאון רבי מאיר מארים האט פארשטאנען‬ ‫מארים זי"ע‪.‬‬ ‫וואס יענער טראכט‪ ,‬און אים געזאגט א משל‪ ,‬א‬ ‫דער גאון וקדוש רבי מאיר מארים וואס איז‬ ‫קעניג האט אויסגערופן א בשורה טובה אין לאנד‪,‬‬ ‫געווען שטארק באקאנט מיט זיין געוואלדיגע‬ ‫אז אלע ארעסטאנטן ווערן באפרייט‪ ,‬איז ווער‬ ‫חכמה און א געוואלידעג בעל צדקה‪ ,‬האט געזאגט‬ ‫פרייט זיך דאס מערסטע?‪ ,‬אוודאי דער וואס האט‬ ‫פאר טאטן און זון‪" ,‬לויט אייערע טענות קען איך‬ ‫די מערסטע געזינדיגט‪ ,‬פירט דער גאון אויס מיט‬ ‫נישט פסק'נען‪ ,‬אבער אויב איר וועט טענה'ן‬ ‫זיין גרויס עניוות‪" ,‬אזוי אויך איך‪ ,‬ווער עס האט‬ ‫פארקערט‪ ,‬דער טאטע זאל זאגן אז דער זון גייט‬ ‫געזינדיגט צום מלך מלכי המלכים‪ ,‬און ער ווייסט אז‬ ‫ארום אינדרויסן און עס קומט אים דער פעלץ‪ ,‬און‬ ‫מארגן באקומט ער א באפרייאונג‪ ,‬דארף זיך דאך‬ ‫דער זון זאל זאגן‪ ,‬אז דער טאטע איז אלט און זיצט‬ ‫פרייען מער פון אלעמען"‪.‬‬ ‫אין דער קאלטער שטוב‪ ,‬דאן וועל איך קענען‬ ‫•••‬ ‫פסק'נען"‪.‬‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז דער שטייגער פונעם‬ ‫גרויסן גאון רבי מאיר מארים זי"ע איז געווען‪ ,‬צו‬ ‫זיי האבן געפאלגט וואס דער רבי מאיר האט‬ ‫טראגן צוויי טליתים קטנים‪ ,‬איינס אויפן לייב און‬ ‫געהייסן‪ ,‬און האבן אנגעהויבן צו טענה'ן‬ ‫איינס איבער די קליידער‪ ,‬כדי יוצא צו זיין אלע‬ ‫פארקערט‪ ,‬אבער דער רב איז נישט געווען‬ ‫שיטות‪.‬‬ ‫צופרידן‪ ,‬און ער האט זיי געזאגט‪" ,‬מ'זעט אז די‬ ‫טענות קומען נאר פונעם מויל‪ ,‬אבער נישט פונעם‬ ‫איינמאל פארענדיג אויפן באן‪ ,‬האט א איד‬ ‫הארץ"‪ ,‬און אזוי האט ער גערעדט צו זייער הארץ‬ ‫זייער אפגעלאכט פונעם גאון און געזאגט‪" ,‬קוקט‬ ‫ביז זיי האבן עס געזאגט מיט אן אמת‪ ,‬און דאן האט‬ ‫א איד מיט צוויי טלית קטנים‪ ,"...‬אבער ווען די באן‬ ‫דער רב רבי מאיר מארים זיי געהייסן צוריק קומען‬ ‫האט זיך אפגעשטעלט‪ ,‬און דארט האבן‬ ‫מארגען‪.‬‬ ‫‪27‬‬ ‫טיר‪ ,‬און ווער עס האט געעפנט די טיר איז ליידער‬ ‫אפגעווארט א גרויסער עולם‪ ,‬צו מקבל פנים זיין‬ ‫אנגעגריפן געווארן דורך די ווילדע וועלף‪.‬‬ ‫דעם גאון רבי מאיר‪ ,‬האט דער איד געכאפט אז ער‬ ‫האט דא באליידיגט א גרויסן מענטש‪.‬‬ ‫ווערטד דערציילט‪ ,‬אז אויך ביים שטוב פון רבי‬ ‫מאיר מארים האבן זיי געקלאפט‪ ,‬און ער האט‬ ‫דער איז איז דאן געפארן מאכן א געשעפט‬ ‫געפרעגט "ווער איז דארט?"‪ ,‬אבער קיין ענטפער‬ ‫מיט א איד וואס ביי אים איז דער גאון רבי מאיר‬ ‫איז נישט געקומען‪ ,‬די וועלף האבן נאכאמאל‬ ‫מארים איינגעשטאנען‪ ,‬און דער איד האט זייער‬ ‫געקלאפט‪ ,‬און נאכאמאל האט דער גאון געפרעגט‪,‬‬ ‫מורא געהאט‪ ,‬אז דער רב וועט אים קאליע מאכן‬ ‫"ווער איז דארט"‪ ,‬ביז ער האט אויסגעשריגן‪" ,‬אויב‬ ‫דאס געשעפט‪ ,‬צוליב וואס ער האט אים אזוי‬ ‫איר זאגט נישט ווער איר זענט‪ ,‬עפן איך נישט די‬ ‫פארשעמט אויפן באן‪ ,‬און ער האט זייער מורא‬ ‫טיר אויף קיין שום אופן!"‪.‬‬ ‫געהאט אז ער וועט דא דורך דעם פארלירען זיינע‬ ‫געשעפטן‪.‬‬ ‫און דער גאון רבי מאיר מארים האט טאקע‬ ‫נישט געעפנט‪ ,‬און איז דורך דעם ניצול געווארן‪,‬‬ ‫איז ער געקומען צום רב און מיט ביטערע‬ ‫אינדערפרי אין שול‪ ,‬ווען מען האט געהערט אז ער‬ ‫טרערן געבעטן מחילה‪ ,‬און האט געזאגט פארן רב‪,‬‬ ‫האט נישט געעפנט‪ ,‬האבן אסאך געזאגט‪" ,‬שומר ד'‬ ‫אז ער האט נישט געוואוסט אז ער איז אזא‬ ‫את כל אוהביו"‪ ,‬און דער גאון האט שפעטער‬ ‫חשוב'ער מענטש‪ ,‬האט דער גאון רבי מאיר מארים‬ ‫געזאגט‪ ,‬אז מ'קען זיך פון דעם לערנען ווי צו‬ ‫אים געפרעגט מיט אן אמת‪" ,‬און נישט קיין רב‪ ,‬מעג‬ ‫האנדלען ווען דער יצר הרע קלאפט אין דער טיר‪,‬‬ ‫מען יא טשעפען?"‪ ,‬ווען יענער האט דערציילט‬ ‫דארף מען געדענקען‪" ,‬מ'עפנט נישט פאר א‬ ‫פארן גאון‪ ,‬אז ער ציטערט פאר זיין געשעפט‪ ,‬האט‬ ‫פרעמדן אין דער נאכט"‪.‬‬ ‫דער גאון געזאגט פאר דעם איד‪" ,‬אדרבה‪ ,‬יעצט‬ ‫•••‬ ‫וועל איך דיר טון טובות וויפיל איך קען נאר‪ ,‬כדי עס‬ ‫אינעם קונטרס עלון נפלאות ווערט דערציילט‪,‬‬ ‫זאל נישט זיין קיין חשש פון "לא תטור"‪ ,‬דאס איז‬ ‫אז ווען דער גאון וקדוש רבי מאיר מארים זי"ע איז‬ ‫געווען די מורא'דיגע זהירות פונעם גאון און זיינע‬ ‫געווארן רב אין שטאט מייצ'ט איז ער געווען נאר‬ ‫געוואלדיגע מידת טובות‪.‬‬ ‫פופצן יאר אלט‪ ,‬און דערפאר איז דער גאון געווען‬ ‫•••‬ ‫איינער פון די יונגסטע רבנים אין שטאט וואס מען‬ ‫איינמאל אין א דרשה האט דער גאון רבי מאיר‬ ‫האט אמאל געהערט‪ ,‬די ערשטער שבת פון זיין‬ ‫מארים זי"ע זיך באקלאגט‪ ,‬אז מען שאצט נישט‬ ‫רבנות האט ער אויפגענומען דעם גאנצן קהל מיט‬ ‫גענוג אפ דא אין שטאט די מצוה פון "ביקור‬ ‫א שיין פנים‪ ,‬און געגעבן שלום יעדן איינעם‬ ‫חולים"‪ ,‬ווייל פארוואס איז מען מכבד דעם מרא‬ ‫באזונדער‪.‬‬ ‫דאתרא נאר מיט סנדקאות אדער מיט סידור‬ ‫קידושין‪ ,‬און קיינעם פאלט נישט איין מכבד צו זיין‬ ‫א צייט שפעטער זענען מענטשן פון שטאט‬ ‫דעם מרא דאתרא מיט באדינען פארלאזטע‬ ‫נאכאמאל געקומען צו אים‪ ,‬און דער רב איז‬ ‫קראנקע איד‪ ,‬ווייל דאס איז דאך א גרעסערער כבוד‪,‬‬ ‫געזעסן און געלערנט‪ ,‬און נישט אפילו געקוקט‬ ‫אזוי האט זיך דאך געפירט רבי עקיבא )נדרים מ‪,(.‬‬ ‫אויף זיי‪ ,‬האט זיך איינע פון די אידן פון שטאט‬ ‫וואס האט אליין אויסגעקערט און באשפריצט‬ ‫אנגערופן‪" ,‬דאס איז דאך א בזיון! ביים צווייטן טאג‬ ‫פאר א קראנקן תלמיד‪.‬‬ ‫פון זיין רבנות און ער קוקט נישט אן קיין איד פון‬ ‫•••‬ ‫דער שטאט"‪ ,‬האט זיי דער רב דער גאון רבי מאיר‬ ‫עס ווערט דערציילט א מעשה נורא‪ ,‬נעבן‬ ‫מארים זי"ע געענטפערט‪" ,‬ביים ערשטן טאג‪ ,‬ווען‬ ‫שטאט קאברין איז געווען א וואלד פול מיט ווילדע‬ ‫די גאנצע שטאט איז געקומען צו מיר‪ ,‬האב איך שוין‬ ‫חיות‪ ,‬און צווישן זיי אויך וועלף‪ ,‬איין נאכט האבן‬ ‫געדענקט יעדן איינעם לויט זיינע טריט‪ ,‬און איך‬ ‫הונגעריגע וועלף זיך אריינגעכאפט אין שטאט‪ ,‬און‬ ‫ווייס שוין ווער עס קומט אריין‪ ,‬איך דארף נישט‬ ‫ווען זיי האבן נישט געפונען קיינעם אין די גאסן‪,‬‬ ‫ארויפקוקן"‪.‬‬ ‫האבן זיי געקלאפט און געשטויסן אין די טירן פון‬ ‫די הייזער‪ ,‬אסאך מענטשן האבן בטעות געעפנט די‬ ‫‪28‬‬ ‫ביסל וואס ער האט פארדינט‪ ,‬און עס ווערט‬ ‫יארצייט י"א מרחשון‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז ווען דער צדיק איז דאס ערשטע‬ ‫מאל אנגעקומען צו זיין גרויסן רבין דער בעש"ט‬ ‫הרה"ק רבי מנחם נחום ב"ר צבי זי"ע‪) ,‬טווערסקי(‬ ‫הקדוש זי"ע‪ ,‬האט דער צדיק אנגעהאט ממש נאר‬ ‫בעל מאור עינים‪ ,‬מטשערנאביל‬ ‫דעם אויבערשטע מלביש פון גרויס ארעמקייט‪.‬‬ ‫אבער דער בעש"ט הקדוש האט פראבירט‬ ‫ער איז געבוירן אין שטאט גארינסק‪ ,‬בשנת ת"ץ‪.‬‬ ‫אראפ צו שלעפן דעם מלביש‪ ,‬ווען די רעבעצין‬ ‫פונעם בעש"ט האט דאס געזעהן‪ ,‬האט זי‬ ‫צו זיין טאטן הגה"ק רבי צבי זי"ע‪,‬‬ ‫געפרעגט פון איר הייליג מאן‪ ,‬וואס ער וויל פון דעם‬ ‫בן הגה"ק רבי נחום גאון זי"ע‪ ,‬הנקרא רבי אדם בעל‬ ‫ארימאן‪ ,‬האט דער בעש"ט הקדוש זי"ע זיך‬ ‫שם‪.‬‬ ‫אנגעריפן בזה"ל‪" ,‬א ארימאן איז ער‪ ,‬א גנב איז ער‪,‬‬ ‫ער וויל מיר צו גנב'נען דאס גאנצע גן עדן"‪.‬‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז ווען די רוסישע‬ ‫מלוכה האט באפוילן‪ ,‬אז יעדער זאל צולייגן א‬ ‫אבער ווי עס איז באוויסט‪ ,‬האט דער הייליגער‬ ‫פאמיליע נאמען‪ ,‬און מען איז געקומען צום צדיק‬ ‫מאור עינים זי"ע פארן זון הרה"ק רבי מרדכי המגיד‬ ‫דער הייליגען מאור עינים זי"ע‪ ,‬אז ער זאל‬ ‫מטשרנוביל זי"ע געגעבן דרשה געשאנק ביי די‬ ‫אויסקלייבן א נאמען‪ ,‬האט ער מכוון געווען זיין‬ ‫חתונה‪ ,‬אז דער זוהן זאל שוין יא לעבן א לעבן פון‬ ‫הארץ צו דער שטאט טבריה‪ ,‬און געזאגט‪ ,‬אז פון‬ ‫עשירות‪ ,‬וואס ווי באקאנט האט דער זוהן דער‬ ‫היינט אן וועט זיין פאמיליע נאמען זיין‬ ‫הייליגער מגיד מטשערנאביל זי"ע געפירט א‬ ‫"טווערסקי"‪ ,‬נאך דער הייליגער שטאט טבריה‪,‬‬ ‫חסידות פון רייכקייט און מלכיות‪ ,‬אבער‬ ‫וואו די תלמידים פונעם בעש"ט הקדוש זי"ע און‬ ‫פארשטייט זיך אז דער זוהן דער מגיד‬ ‫פונעם הייליגען מעזריטשער מגיד זי"ע האבן זיך‬ ‫מטשערנאביל זי"ע האט אויך נישט נהנה געווען‬ ‫באזעצט‪.‬‬ ‫פון די וועלט אפילו לעבענדיג לפי ראות עיני פון‬ ‫די חסידים אין עשירות‪.‬‬ ‫ער איז געווען א צדיק און א איש אלוקים‬ ‫קדוש וטהור נורא מאוד‪ ,‬ער איז געווען א גאון‬ ‫זיין הייליגע טאטע זי"ע איז ליידער נסתלק‬ ‫וגדול בתורת הנגלה והנסתר‪ ,‬ער האט זיין גאנץ‬ ‫געווארן ווען ער איז נאך געווען גאר יונג‪ ,‬דאן איז‬ ‫לעבן עוסק געווען אין סיגופים און תעניתים‪ ,‬זייו‬ ‫ער אויף געצויגען געווארן ביי זיין פעטער הרה"ק‬ ‫עבודת הקודש איז געווען מיט א געוואלדיגע‬ ‫רבי נחום שוסטאק זי"ע‪ ,‬ער איז געגאנגען לערנען‬ ‫התלהבות און דביקות בשם בקדושה ובטהרה‪ ,‬ער‬ ‫אין איינע פון די ישיבות אין ליטא‪ ,‬און ער איז שוין‬ ‫איז גאר אסאך ארום געפארן פון שטאט צו שטאט‪,‬‬ ‫דאן מפורסם געווארן אלס א גרויסער למדן און א‬ ‫און מעורר געווען אידישע קינדער צו עבודת השם‬ ‫גאון בתורה‪.‬‬ ‫און פארשפרייט דעם דרך החסידות און מתקן‬ ‫געווען גרויסע תיקונים אין די אלע שטעט‪.‬‬ ‫איינע פון די חשובע אידן פון שטאט א אייניקל‬ ‫פון הגה"ק רבי יצחק שפירא מלובלין זי"ע‪ ,‬וואס‬ ‫ער האט אין אסאך פון די שטעט אויף‬ ‫האט געזיכט א שידוך א בחור א גאון פאר זיין‬ ‫געשטעלט מקו' טהרות‪ ,‬אויך האט ער עוסק‬ ‫טאכטער הצדקת מרת שרה ע"ה‪ ,‬האט אים דער‬ ‫געווען אין פדיון שבויים און צוזאמען געשטעלט‬ ‫ראש ישיבה געוויזן אויפן בחור מנחם נחום וואס‬ ‫גרויסע סכומים פאר צדקה‪ ,‬ער האט מקרב געווען‬ ‫איז שוין דאן געווען מפורסם אלס א גאון וגדול‬ ‫יעדן איד און ליב געהאט יעדן איד מיט אן אהבת‬ ‫בתורה‪.‬‬ ‫נפש ממש‪ ,‬דער צדיק איז געווען מפורסם אלס א‬ ‫גרויסע פועל ישועות בקרב הארץ‪.‬‬ ‫נאך די חתונה האט זיך דער צדיק מפרנס‬ ‫געווען זייענדיג א מלמד תינוקות‪ ,‬ער האט דאן‬ ‫ער האט זיין גאנץ לעבן געלעבט א לעבן פון‬ ‫עוסק געווען בתורה יומם ולילה מיט א‬ ‫דחקות און ארעמקייט‪ ,‬ער האט ממש נישט‬ ‫געוואלדיגע התמדה‪ ,‬אויך האט ער זיך אריין‬ ‫געהאט וואס אנצוטון‪ ,‬און געלעבט ממש אויף דאס‬ ‫‪29‬‬ ‫הרה"ק רבי אברהם דב בעל בית עין מאווריטש זי"ע‪,‬‬ ‫געלייגט אין תורת האריז"ל און אויך אין כתבי רבי‬ ‫בנו הרה"ק רבי מרדכי המגיד מטשרנוביל זי"ע‪,‬‬ ‫חיים וויטל זי"ע‪ ,‬ער האט זיך זיין גאנץ לעבן‬ ‫הרה"ק רבי שכנא צבי מגיד מישרים בעל הרי‬ ‫געפירט לויטן תורת האר"י‪.‬‬ ‫בשמים מנמירוב זי"ע‪.‬‬ ‫ער איז אויף געשטאנען ביי חצות לילה און אפ‬ ‫ער איז געווען מפורסם מיט זיין געוואלדיגע‬ ‫געראכטן תיקון חצות מיט גרויסע בכיות‪ ,‬ער האט‬ ‫מסירת נפש פאר פדיון שבויים‪ ,‬ער האט רוב פון‬ ‫רוב וואך אפגעראכטן תעניתים און סיגופים און‬ ‫זיין לעבן געלעבט אין א שווערער דחקות און‬ ‫געדינט דעם באשעפער מיט א געוואלדיגע‬ ‫געווען א בעל יסורים‪ ,‬אבער האט דאס אלעס‬ ‫דביקות און התלהבות‪ ,‬מען דערציילט‪ ,‬אז יענע‬ ‫מקבל געווען באהבה‪ ,‬צדיקים בדורו האבן מעיד‬ ‫צייט איז צו אים געקומען א מלאך פון הימל‪ ,‬און‬ ‫געווען‪ ,‬אז דער צדיק האט כמה פעמים געהאט גילוי‬ ‫געוואלט מיט אים לערנען רזין דאורייתא‪ ,‬אבער‬ ‫אליהו הנביא ז"ל און געווען א בעל רוח הקודש‬ ‫דער צדיק האט נישט געוואלט‪ ,‬נאר ער האט‬ ‫אמיתי‪.‬‬ ‫געוואלט זיך אליינס פלאגן צו אנקומען צו דעם‬ ‫מדרגה‪.‬‬ ‫הרה"ק רבי יעקב יוסף בעל תולדות יעקב יוסף‬ ‫ער איז געווען א תלמיד מובהק פון דעם‬ ‫מפולנאה זי"ע האט מעיד געווען‪ ,‬אז דער הייליגער‬ ‫בעש"ט הקדוש זי"ע‪ ,‬און דורך דעם איז ער נתקרב‬ ‫מגיד מטשערנאביל זי"ע האט זיך משלים געווען‬ ‫געווארן צום דרך החסידות‪ ,‬און צום סוף געווען פון‬ ‫אין אלע מידות און יורד געווען לשרשי כל העשר‬ ‫די גרעסטע מפיצום פונעם דרך החסידות‪ ,‬ער האט‬ ‫ספירות‪ ,‬מיינענדיג די חלק וואס דער צדיק וקדוש‬ ‫געהאט א געוואלדיגע קרבות צום בעש"ט און גאר‬ ‫מטשערנאביל זי"ע האט עוסק געווען אין תורה‪,‬‬ ‫אסאך תורה מקבל געווען פונעם בעש"ט‪ ,‬אפילו‬ ‫תפלה‪ ,‬עבודת השם‪ ,‬צדקה וחסד‪ ,‬פדיון שבויים‪,‬‬ ‫זייענדיג נאך גאר יונג איז ער געווען פון די גרויסע‬ ‫מקרב געווען אידישע קינדער צום באשעפער מיט‬ ‫תלמידים און גאר אסאך תורה און עבודה מקבל‬ ‫זיינע געהויבענע דרשות‪ ,‬ממש אין יעדע מידה איז‬ ‫געווען פון זיין רבי דער בעש"ט הקדוש זי"ע‪.‬‬ ‫דער צדיק געווען אויס געארבעט אויפן העכסטן‬ ‫מדרגה‪.‬‬ ‫ו' סיון בשנת תק"כ ווען זיין רבי דער בעש"ט‬ ‫הקדוש זי"ע איז נסתלק געווארן‪ ,‬האט ער זיך‬ ‫הרה"ק רבי ישראל מרוז'ין זי"ע האט דעם‬ ‫מדבק געווען אינעם ממלא מקום הרה"ק רבי דוב‬ ‫צדיק דעם הייליגען מגיד מטשרנוביל זי"ע גערופן‬ ‫בער המגיד הגדול ממזריטש זי"ע‪ ,‬דאן איז ער‬ ‫מיטן נאמען‪" ,‬דער קליינער בעש"ט"‪.‬‬ ‫בשליחות פון זיין רבין דער הייליגער מגיד‬ ‫ממזריטש ארום געפארן אין שטעט און דערפער‬ ‫דער הייליגער בעל התניא מלאדי זי"ע האט‬ ‫צו פארשפרייטן דעם דרך החסידות דעם הייליגען‬ ‫געזאגט אויפן צדיק דער הייליגער מגיד‬ ‫דרך הבעש"ט הקדוש זי"ע‪.‬‬ ‫מטשערנאביל זי"ע בזה"ל‪" ,‬שבזמנו הוא רכב‬ ‫נאכן הסתלקות פונעם הייליגען מגיד‬ ‫ישראל ופרשו"‪ ,‬די גדולים און גאונים בדורו און‬ ‫ממזריטש זי"ע‪ ,‬האט זיך דער תלמיד רבי מנחם‬ ‫אויך די בעלי רוח הקודש האבן דעם צדיק מעריץ‬ ‫נחום זי"ע באזעצט אינעם שטאט טשערנאביל‪ ,‬און‬ ‫געווען און זיך מסתופף געווען בצלו ובתוכם‪,‬‬ ‫אויף געשטעלט די חסידות טשערנאביל‪ ,‬א גרויס‬ ‫הרה"ק רבי ברוך ממעזיבוז זי"ע וואס האט געזאגט‪,‬‬ ‫חלק פון די חסידים פון זיין הייליגען רבין זענען‬ ‫אז זיין זיידע דער בעש"ט הקדוש זי"ע איז‬ ‫אריבער צום תלמיד דער הייליגער צדיק‬ ‫געקומען צו אים אין חלום‪ ,‬און מזהיר געווען‪ ,‬אז ער‬ ‫מטשערנאביל זי"ע‪ ,‬דאן האבן זיך הונדערטער‬ ‫זאל נזהר זיין בכבוד פון דעם הייליגען מאור עינים‪,‬‬ ‫אידן מדבק געווען אין דעם צדיק און געקומען מיט‬ ‫ווייל ער איז גאר חשוב אין הימל און דארט איז מען‬ ‫האלטן זיין עבודת הקודש‪.‬‬ ‫מקפיד אויף זיין כבוד‪.‬‬ ‫ער האט דאן אין שטאט טשערנאביל מרביץ‬ ‫ווי עס איז באוויסט‪ ,‬זענען די דרשות פונעם‬ ‫תורה געווען פאר הונדערטער תלמידים גאונים‬ ‫הייליגע מאור עינים מטשרנוביל זי"ע געווען‬ ‫און צדיקים ובתוכם‪.‬‬ ‫‪30‬‬ ‫דער צדיק וקדוש רבי איציקל מסקווירא זי"ע‬ ‫כלפידי אש‪ ,‬וואס א גרויס חלק פון די דרשות זענען‬ ‫האט געזאגט פאר א איד‪ ,‬וואס איז זיך געקומען‬ ‫געדריקט אין זיין הייליגן ספר מאור עינים‪ ,‬וואס די‬ ‫מזכיר זיין פאר א ישועה‪ ,‬לערן דעם הייליגען ספר‬ ‫הייליגע ספר איז א ספר אויף יסודות פון חסידות‬ ‫מאור עינים פרשת נשא און געזאגט בזה"ל‪" ,‬וזהו‬ ‫און הדרכות פון דעם דרך הבעש"ט הקדוש זי"ע‪,‬‬ ‫תשועת ד' כהרף עין"‪ ,‬און דער צדיק האט‬ ‫נישט נאר פשוטע אידן זענען געווארן צו געצויגען‬ ‫צוגעלייגט די ווערטער‪" ,‬אין חכם כבעל הנסיון‪,‬‬ ‫צו זיינע באצויבערנע דרשות‪ ,‬נאר אויך די צדיקי‬ ‫שכמה פעמים הרגשתי בעצמי שהיה לי יסורים‬ ‫הדור האבן מפליא געווען זיינע הייליגע רייד‪,‬‬ ‫גדולים‪ ,‬ופתאום כהרף עין באה תשועת ד' ואיני‬ ‫צדיקי הדור האבן מעיד געווען‪ ,‬אז די ווערטער פון‬ ‫יודע אנה הם באים"‪.‬‬ ‫דעם הייליגען מאור עינים איז מסוגל און רעדט‬ ‫גלייך צום נשמה פון א איד‪.‬‬ ‫ער איז געווען באקאנט מיטן מקיים זיין די‬ ‫מצוות השם מיט א געוואלדיגע התלהבות און‬ ‫הרה"ק רבי יעקב שמשון משפטיבקא זי"ע‬ ‫התרגשות דקדושה‪ ,‬ספעציעל דעם מצוה פון לולב‬ ‫האט געזאגט אויפן ספר מאור עינים בזה"ל‪,‬‬ ‫און אתרוג‪ ,‬דער צדיק איז שוין געווען ביים עלות‬ ‫"אמרותיו טהורות‪ ,‬לקרב את לבם של עמינו בני‬ ‫השחר אין סוכה‪ ,‬און געקישט דעם אתרוג און‬ ‫ישראל‪ ,‬להדריכם בדרך טובה לקרב לאביהם‬ ‫געווארט די גאנצע צייט ווען ער וועט שוין קענען‬ ‫שבשמים"‪.‬‬ ‫מקיים זיין דעם גרויסן מצוה‪.‬‬ ‫דער הייליגער קדושת לוי מבארדיטשוב זי"ע‬ ‫שרייבט אין זיין הסכמה אויפן ספר מאור עינים‬ ‫אויך זיין עבודת התפלה איז געווען מיט א אש‬ ‫בזה"ל‪" ,‬שכל דבריו דברי אלקים חיים לעורר את‬ ‫דקדושה און א געוואלדיגע התלהבות‪ ,‬יעדער וואס‬ ‫רוח בני אדם להתלהב לבם לעבודת הבורא ב"ה"‪.‬‬ ‫איז געשטאנען נעבן דעם צדיק בשעת זיין עבודה‪,‬‬ ‫איז נתעורר געווארן צו אהבת השם און תשובה‬ ‫הגה"ק בעל החיד"א זי"ע‪ ,‬ווען ער האט דאס‬ ‫ותיקן המעשים‪.‬‬ ‫ערשטע מאל געזעהן דעם הייליגען ספר מאור‬ ‫עינים‪ ,‬האט ער זייער געקלאגט‪ ,‬אז ער איז דאך‬ ‫ער האט איבער געלאזט זיינע הייליגע חיבורים‪.‬‬ ‫דורך נישט ווייט פון טשערנאביל‪ ,‬און ער שטארק‬ ‫חרטה געהאט אז ער איז נישט אריין קענען אזא‬ ‫ספר מאור עינים על התורה וואס איז עד היום איינע‬ ‫צדיק וקדוש ווי דער הייליגער מאור עינים‬ ‫פון די גרעסטע ספרי חסידות אין די וועלט‪,‬‬ ‫מטשערנאביל זי"ע‪.‬‬ ‫ספר ישמח לב‪ ,‬על הש"ס‪.‬‬ ‫הרה"ק רבי משה מרדכי מלעלוב זי"ע האט‬ ‫מעיד געווען‪ ,‬אז לערנען אינעם הייליגען ספר מאור‬ ‫ער האט איבער געלאזט זיינע הייליגע קינדער‪.‬‬ ‫עינים איז א סגולה פאר איינעם וואס איז ל"ע א סגי‬ ‫נהור‪.‬‬ ‫הרה"ק רבי מרדכי המגיד הגדול מטשערנאביל‬ ‫זי"ע‪ ,‬חתן הרה"ק רבי אהרן הגדול מקארלין זי"ע‪,‬‬ ‫הרה"ק מטאלנא זי"ע האט געזאגט‪ ,‬אז עס איז‬ ‫בזיווג שני חתן הרה"ק רבי דוד לייקס זי"ע‪,‬‬ ‫מקובל ביי חסידים ואנשי מעשה‪ ,‬אז לערנען דעם‬ ‫הרה"ק רבי משה זי"ע‪,‬‬ ‫ספר מאור עינים פרשת נשא איז א סגולה על כל‬ ‫בתו הצדקת מרת מלכה ע"ה‪ ,‬אשת הרה"ק רבי‬ ‫צרה שלא תבוא ח"ו‪ ,‬אויך איז דא אידן וואס זעהן‬ ‫אברהם ב"ר צבי מקאריסטשוב זי"ע‪ ,‬דער שווער‬ ‫גרויסע ישועות ביים אריין לייגן א קוויטל אינעם‬ ‫פון הרה"ק רבי שלום שכנא מפראהביטש זי"ע‪.‬‬ ‫הייליגען ספר מיט אן הזכרה‪.‬‬ ‫נסתלק לגנזי מרומים י"א מרחשון בשנת תקנ"ח‪,‬‬ ‫הרה"ק בעל דברי יחזקאל משינאווא זי"ע‬ ‫ומנוחתו כבוד איז אין שטאט טשערנאביל‪.‬‬ ‫האט זיך אמאל אויסגעדריקט‪ ,‬אז מען וואלט ווען‬ ‫געברויכט האלטן דעם הייליגען ספר מאור עינים‬ ‫זכותו הגדול יגן עלינו‬ ‫אינעם טלית בייטל‪ ,‬און לערנען דעם ספר בשעת‬ ‫ועל כל ישראל אמן‪.‬‬ ‫מען איז מעוטף בטלית ותפילין‪.‬‬ ‫‪31‬‬ ‫אין שוהל‪ ,‬און זיך געשטעלט ביים ארון הקודש און‬ ‫מעשיות‬ ‫געזאגט‪ ,‬רבוש"ע‪ ,‬איך האב נישט קיין טאטע וואס‬ ‫זאל מיר ברענגען קיין מתנה‪ ,‬אבער די בוסט דאך‬ ‫דער גרויסער צדיק דער הייליגער מאור עינים‬ ‫דער אבי היתומים און דער טאטע פון גאנץ כלל‬ ‫מטשערנאביל זי"ע איז געווען גאר גרויס אין מידות‬ ‫ישראל‪ ,‬בעט איך דיר געב מיר א מעסער'ל‪.‬‬ ‫הצדקה‪ ,‬איינמאל איז אנגעקומען צום צדיק א איד‪,‬‬ ‫און זיך אויס גערעדט פארן צדיק‪ ,‬אז ער האט א‬ ‫אזוי ווי ער האט גענדיגט די ווערטער‪ ,‬איז‬ ‫טאכטער אין שטוב וואס ער ברויך חתונה מאכן און‬ ‫אראפגעפאלן א מעסער'ל אויף דער ערד‪ ,‬דאס‬ ‫ער האט נישט קיין פרוטה‪ ,‬דער צדיק וקדוש האט‬ ‫זעלבע וואס די אנדערע קינדער האבן באקומען‪,‬‬ ‫גלייך ארויס גענומען דאס גאנצע געלט וואס ער‬ ‫דער קינד האט זיך זייער געפרייט‪ ,‬און איז צוריק‬ ‫האט ביי זיך געהאט‪ ,‬און דאס אהין געגעבן פארן‬ ‫אין שטוב פונעם פעטער‪ ,‬אבער ביינאכט ווען דער‬ ‫איד‪ ,‬און ער האט אים נאך צו געגעבן א טייערע‬ ‫פעטער האט געזען אז דער פלימעניק האט די‬ ‫מלבוש וואס ער האט דאן געטראגן‪ ,‬כדי דער איד‬ ‫זעלבע מעסער'ל ווי די אנדערע קינדער‪ ,‬האט ער‬ ‫זאל האבן געלט צו חתונה מאכן‪.‬‬ ‫מורא געהאט אויב דער קינד האט דאס צוגענומען‬ ‫פון איינע פון די קינדער אדער ח"ו גע'גנב'ט געלט‬ ‫דער איד איז ליידער געווען צוגעבינדן צום‬ ‫צו קענען קויפן די מעסער‪.‬‬ ‫ביטערן טראפ‪ ,‬און אזוי ווי ער האט געזען אז ער‬ ‫האט געלט ביי זיך‪ ,‬איז ער אריין אינעם שענק און‬ ‫האט דער פעטער צוגעריפן דעם פלימעניק‪,‬‬ ‫אנגעהויבן טרינקען‪ ,‬ווען די מקורבים פונעם צדיק‬ ‫און געפרעגט פון ווי ער האט דעם מעסער'ל‪ ,‬האט‬ ‫האבן געזען וואס דער איד טוט מיט די געלט וואס‬ ‫דער קינד מיט א תמימות געזאגט‪ ,‬וואס הייסט מיין‬ ‫די רבי האט אים געגעבן‪ ,‬האבן זיי צוגענומען דאס‬ ‫טאטע האט מיר דאס געגעבן‪ ,‬האט דער פעטער‬ ‫איבעריגע געלט פון דעם איד און דעם מלבוש‪ ,‬און‬ ‫געזאגט‪ ,‬וואס הייסט דיין טאטע‪ ,‬דיין טאטע איז‬ ‫זיי האבן דאס צוריק געטראגן פארן רבין‪ ,‬און‬ ‫דאך שוין נפטר געווארן לאנג צוריק‪ ,‬האט דער‬ ‫דערציילט וואס דער איד טוט מיט די געלט וואס‬ ‫קינד געזאגט‪ ,‬נישט דער טאטע האט מיר דאס‬ ‫די רבי האט אים געגעבן‪.‬‬ ‫געגעבן‪ ,‬נאר דער אבי היתומים האט מיר דאס‬ ‫געגעבן‪ ,‬און ער האט דערציילט פארן פעטער די‬ ‫ווען דער צדיק וקדוש האט געזען דאס געלט‬ ‫מעשה וואס ער האט געהאט ביים ארון הקודש‪.‬‬ ‫און דער מלבוש וואס זיי האבן צוריק געברענגט‪,‬‬ ‫האט דער צדיק געשריגן‪ ,‬אז מען זאל דאס שוין‬ ‫דער פעטער האט נישט געוויסט צו ער זאל‬ ‫צוריק טראגן פאר דעם איד‪ ,‬ווייל ער האט געהערט‬ ‫גלייבן זיין פלימעניק‪ ,‬האט ער אפ געמאכט‪ ,‬אז ער‬ ‫אויס ריפן בעולם העליון אז "נחום מטשרנוביל‬ ‫וועט געבן פאר אלע קינדער א מטבע‪ ,‬און זעהן‬ ‫אוחז במדתו של הקב"ה הטוב ומטיב לרעים‬ ‫וואס דער פלימעניק וועט טון‪ ,‬דער פעטער האט‬ ‫ולטובים"‪ ,‬און עטס ווילטס מיר דאס צו נעמען‪.‬‬ ‫טאקע געגעבן א מטבע פאר אלע קינדער‪ ,‬אבער‬ ‫•••‬ ‫פארן פלימעניק האט ער דאס נישט געגעבן‪.‬‬ ‫עס ווערט געברענגט די מעשה‪ ,‬אז ווען דער‬ ‫צדיק דער הייליגער מאור עינים זי"ע איז נאך‬ ‫דאן האט ער געזען‪ ,‬ווי דער קינד גייט מיט א‬ ‫געווען א קליין קינד‪ ,‬איז זיין טאטע ליידער נפטר‬ ‫תמימות צום ארון הקודש און זאגט‪ ,‬רבונו של עולם‬ ‫געווארן‪ ,‬און ער איז אויף געצויגען געווארן ביי זיין‬ ‫מיין גיטער טאטע‪ ,‬קוק וואס פאר א וואויל קינד איך‬ ‫פעטער רבי נחום שוסטאק זי"ע‪ ,‬איינמאל איז דער‬ ‫בין‪ ,‬איך בין מקיים אלע דיינע מצוות און איך פאלג‬ ‫פעטער אוועק געפארן‪ ,‬און ווען ער איז צוריק‬ ‫מיין פעטער כאטש ער גיבט מיר נישט די זעלבע ווי‬ ‫געקומען‪ ,‬האט ער פאר זיינע קינדער געברענגט א‬ ‫אלע זיינע קינדער‪ ,‬בעט איך דיר פארשעם מיך‬ ‫מתנה א מעסער'ל‪ ,‬אבער פארן פלימעניק נחום'קע‬ ‫נישט און שיק א מטבע‪.‬‬ ‫האט ער נישט געברענגט קיין מתנה‪.‬‬ ‫אזוי ווי דער קינד האט געענדיגט די ווערטער‪,‬‬ ‫זייענדיג א קינד האט ער מקנה געווען די‬ ‫איז אראפ געפאלן א מטבע אויף דער ערד‪ ,‬און דער‬ ‫אנדערע קינדער‪ ,‬אז זיי האבן באקומען א מתנה‬ ‫קינד האט דאס גענומען‪ ,‬דאן האט דער פעטער‬ ‫און ער האט נישט באקומען‪ ,‬איז דער קינד אריין‬ ‫‪32‬‬ ‫•••‬ ‫געזען‪ ,‬אז דער קינד איז א הייליג קינד און טראגט‬ ‫ס'איז באקאנט‪ ,‬אז ווען דער הייליגער מאור‬ ‫מיט זיך דעם מידות האמת‪ ,‬און פון דאן האט דער‬ ‫עינים איז געזעסן אין תפיסה‪ ,‬האט מען געקענט צו‬ ‫פעטער זיך אפגעגעבן מיטן פלימעניק פונקט ווי א‬ ‫קומען צו אים דורך א קליין פענסטער'ל און רעדן‬ ‫אייגען קינד‪.‬‬ ‫צו אים‪ ,‬דערציילט מען‪ ,‬אז איין טאג איז געקומען‬ ‫•••‬ ‫צו אים א פרוי און געזאגט‪ ,‬אז זי האט א דין תורה‬ ‫דער צדיק הרה"ק רבי מנחם נחום בעל המאור‬ ‫מיט כביכול‪ ,‬אז ווי אזוי קען זיין‪ ,‬אז אזא גרויסער‬ ‫עינים מטשערנאביל זי"ע‪ ,‬האט זיין גאנץ לעבן גאר‬ ‫צדיק וואס האט אזויפל געטון פאר פדיון שבויים‬ ‫אסאך עוסק געווען אין די מצוה פון פדיון שבויים‪,‬‬ ‫זאל אליין אנקומען אין תפיסה‪ ,‬און דער הייליגער‬ ‫שטענדיג האט מען אים געזען גיין קלויבן נדבות‬ ‫מאור עינים זי"ע האט שפעטער מגלה געווען‪ ,‬אז‬ ‫פאר די מצוה‪ ,‬עס האט פאסירט אמאל‪ ,‬אז ער איז‬ ‫דאס איז געווען רחל אמינו ע"ה‪ ,‬וואס איז געקומען‬ ‫אנגעקומען אין דעם שטעטל זיטאמיר‪ ,‬די‬ ‫מנחם זיין דעם צדיק אין תפיסה‪ ,‬אינטערעסאנט‬ ‫איינוואוינער פון שטאט‪ ,‬די ארטיגע גוים‪ ,‬האבן‬ ‫איז‪ ,‬אז רחל אמינו'ס יארצייט געפאלט אויך י"א‬ ‫באמערקט א איד'ל גייט‪ ,‬האבן זיי באשלאסן צו‬ ‫חשון‪.‬‬ ‫מאכן די זאך מיט אים‪ ,‬און האבן ארויס געלאזט א‬ ‫•••‬ ‫בלבול אויף אים‪ ,‬און מ'האט אים באלד אריין‬ ‫יעדן ערב שבת קודש פלעגט מען אין שטוב‬ ‫געלייגט אין תפיסה‪ ,‬און דער צדיק האט דערפון‬ ‫פונעם הייליגען צדיק דער מאור עינים זי"ע אן‬ ‫געהאט גרויס חלישות הדעת‪.‬‬ ‫צינדן גרויסע ליכט‪ ,‬וועלכע האבן געלויכטן א‬ ‫גאנצע נאכט ביז אינדערפרי‪ ,‬ווייל דער צדיק דער‬ ‫ווען איינער פון די צדיקים איז אים געקומען‬ ‫מאור עינים זי"ע פלעגט אויפשטיין אינמיטן דער‬ ‫באזוכן אין תפיסה‪ ,‬האט ער אים געזאגט‪ ,‬אז ווען‬ ‫נאכט און לערנען ביז שחרית‪ ,‬און כדי דער צדיק‬ ‫השי"ת האט געזען ווי אברהם אבינו איז אזוי‬ ‫זאל האבן לעכטיקייט‪ ,‬האט מען יעדן שבת קודש‬ ‫שטארק עוסק אין די מצוה פון הכנסת אורחים‪,‬‬ ‫געצינדן די ליכט‪.‬‬ ‫האט אים דער אויבערשטער באפוילען ארויס צו‬ ‫גיין פון זיין לאנד‪ ,‬און אליין ווערן אן אורח‪ ,‬וואס‬ ‫איין שבת קודש שפעט ביינאכט‪ ,‬ווען דער‬ ‫דאס האט אים געגעבן די מעגליכקייט‪ ,‬אז ער זאל‬ ‫צדיק איז אויף געשטאנען צום לערנען‪ ,‬האבן די‬ ‫זיך איבערצייגען וואס דער געפיל פון אן אורח איז‪,‬‬ ‫שטוב מענטשן זיך שטארק געוואונדערט‪ ,‬זעענדיג‬ ‫און ווי אזוי אן אורח שפירט זיך ווען מ'נעמט אים‬ ‫ווי דער צדיק דער הייליגער מאור עינים גייט און‬ ‫שיין אויף‪.‬‬ ‫טאפט אין די לופט‪ ,‬אזוי ווי איינער וואס גייט אין די‬ ‫פינסטער‪ ,‬און כאטש די שטוב איז געווען ליכטיג‪,‬‬ ‫דאס זעלבע איז ביי אייך‪ ,‬האט דער צדיק אויס‬ ‫און דער צדיק איז כמעט אריין שפאצירט אין א‬ ‫געפירט‪ ,‬ווען דער אויבערשטער האט געזען ווי‬ ‫שענקל‪ ,‬האט איינער געפרעגט דעם צדיק‪,‬‬ ‫שיין איר גיט זיך אפ מיט די מצוה פון פדיון שבויים‪,‬‬ ‫פארוואס ער גייט אזוי כאילו ער זעהט נישט ווי ער‬ ‫האט דער אויבערשטער אייך געוואלט ווייזן ווי גוט‬ ‫גייט‪.‬‬ ‫איינער שפירט זיך ווען מ'נעמט אים ארויס פון‬ ‫תפיסה‪ ,‬כדאי איז זאלט שפורן דעם גוטען געפיל‬ ‫ענטפערט דער צדיק דער הייליגער מאור‬ ‫וואס איר שאפט פאר אידן‪ ,‬דעמאלטס האט זיך‬ ‫עינים‪" ,‬פארוואס איז פינסטער אין שטוב‪ ,‬פארוואס‬ ‫דער צדיק בארואיגט‪.‬‬ ‫האט מען נישט אנגעצינדן קיין גרויסע ליכט אויף‬ ‫שבת אזוי ווי יעדע וואך"‪ ,‬רופן זיי זיך אן‪" ,‬וואס‬ ‫שטייט אין ספר זכותא דאברהם‪ ,‬אז דער צדיק‬ ‫מיינט דער רבי‪ ,‬ס'איז דאך פיין ליכטיג און די גרויסע‬ ‫וואס איז געקומען איז געווען אליהו הנביא ז"ל‪ ,‬און‬ ‫ליכט שטייען אויפ'ן טיש און לייכטן אזוי ווי‬ ‫אים געזאגט‪ ,‬יעצט אז די ווייסט נעבעך דעם‬ ‫אלעמאל"‪.‬‬ ‫ביטערן טעם פון תפיסה‪ ,‬וועסטו פילן א בעסערע‬ ‫טעם אין די מצוה פון פדיון שביים‪ ,‬און טאקע נאך‬ ‫האט דער הייליגער מאור עינים זי"ע געהייסן‪,‬‬ ‫יענעם טאג איז דער צדיק אויס געלייזט געווארן פון‬ ‫אז מען זאל נאך פארשען דעם זאך‪ ,‬זענען זיי‬ ‫תפיסה‪.‬‬ ‫‪33‬‬ ‫אפלאכענדיג פון זיינע דרשות מיט דברי ליצנות‪ ,‬א‬ ‫געוואר געווארן‪ ,‬אז די משרתת האט אנגעצונדן די‬ ‫קורצע צייט שפעטער האט דער גביר פארלוירן‬ ‫ליכט אים שבת פארזיינעטוועגן‪ ,‬און מען טאר דאך‬ ‫זיין גאנצע פארמעגן‪ ,‬איז ער שנעל געלאפן‬ ‫נישט הנאה האבן פון זיי‪ ,‬פארדעם האבן זיינע‬ ‫איבערבעטן דעם הייליגען מאור עינים זי"ע‪ ,‬און א‬ ‫ליכטיגע אויגן נישט געזען דעם אור‪ ,‬און ווי‬ ‫פלא איז געווען‪ ,‬אז דער מאור עינים האט אים‬ ‫באקאנט האט מען דעם צדיק געריפן דער מאור‬ ‫אוועק געשיקט‪.‬‬ ‫עינים וועגן די הייליגע לעכטיגע אויגן וואס דער‬ ‫צדיק האט פארמאגט‪.‬‬ ‫דער מצב פונעם געוועזענעם גביר איז אלץ‬ ‫•••‬ ‫געווארן שווערער און שווערער פון טאג צו טאג‪,‬‬ ‫ווי באקאנט האט דער הייליגער מאור עינים‬ ‫און צוליב זיין שווערן מצב איז ער נאכאמאל‬ ‫זי"ע זיין גאנץ לעבן געלעבט אין א געוואלדיגע‬ ‫געקומען צום מאור עינים‪ ,‬און געבעטן אז ער זאל‬ ‫דחקות‪ ,‬אינעם שטוב פונעם צדיק איז נישט געווען‬ ‫אים מוחל זיין‪ ,‬האט אים דער מאור עינים‬ ‫מער ווי איין פעלץ‪ ,‬און בשעת ווען דער הייליגער‬ ‫געענטפערט‪" ,‬אזוי ווי דו ביסט מיך מפייס אזוי בין‬ ‫מאור עינים זי"ע פלעגט גיין אינמיטן נאכט זיך‬ ‫איך דיר מוחל"‪ ,‬מיינענדיג מיט דעם‪" ,‬אז אויב ער‬ ‫טובל'ן‪ ,‬פלעגט אים די רעבעצין באגלייטן‪ ,‬אבער‬ ‫איז אים באמת מפייס‪ ,‬איז ער אים באמת מוחל"‪.‬‬ ‫אזוי ווי אין הויז איז נאר געווען איין פעלץ‪ ,‬האבן‬ ‫זיי זיך געפירט‪ ,‬אז אויפן וועג צום טייך האט די‬ ‫די נאנטע פונעם צדיק האבן שוין פשוט‬ ‫רעבעצין געהאט דעם פעלץ‪ ,‬און נאך די טבילה‬ ‫רחמנות געהאט אויף דעם צובראכענעם גביר‪ ,‬און‬ ‫האט דער מאור עינים אנגעטוען דעם פעלץ‪ ,‬כדי‬ ‫זיי זענען אריין צום רבין דער הייליגער מאור עינים‬ ‫ער זאל נישט ווערן פארקילט פון די מקו'‪.‬‬ ‫בעטן פאר אים אז ער זאל אים מוחל זיין און‬ ‫מתפלל זיין אז די מצב פונעם גביר זאל ווערן‬ ‫מאכט זיך אמאל‪ ,‬אין זייער א קאלטע נאכט‪,‬‬ ‫אביסל בעסער‪ ,‬דער מאור עינים וואס מיט זיין‬ ‫און די גאנצע טייך איז געווען פארפרוירן און‬ ‫ווייכע הארץ האט נישט געקענט סובל זיין די‬ ‫באדעקט מיט א שיכט אייז‪ ,‬אבער דער הייליגער‬ ‫בקשות פון זיינע מקורבים‪ ,‬האט מתפלל געווען אז‬ ‫מאור עינים האט מיט א מסירת נפש אויף געבראכן‬ ‫דער מצב זאל בעסער ווערן‪.‬‬ ‫די אייז און אריין אינעם טייך זיך טובל'ן‪ ,‬אבער דעם‬ ‫וועג צוריק )די לאך( וואס ער האט געמאכט‪ ,‬כדי‬ ‫אבער ליידער נישט נאר איז דער מצב נישט‬ ‫ער זאל קענען אראפ גיין אין וואסער האט ער‬ ‫בעסער געווארן‪ ,‬נאר ער האט אויך באקומען‬ ‫פארלוירן‪ ,‬און עס האט ממש געהאלטן ביי סכנת‬ ‫פארשידענע מחלות און יסורים‪ ,‬איז ער געקומען‬ ‫נפשות אז דער צדיק זאל רח"ל בלייבן דארט‪.‬‬ ‫צו לויפן צום מאור עינים מיט א געשריי‪ ,‬אז ער‬ ‫האלט שוין נישט אויס די שרעקליכע יסורים‪ ,‬עס‬ ‫אבער נאך לאנגע מינוט'ן האט ער געטראפן‬ ‫איז געווען א וואונדער ביי אלע מקורבים‪ ,‬אז די‬ ‫דעם לאך‪ ,‬און איז בחסדי ד' ארויס געקומען‪ ,‬אבער‬ ‫תפילות זענען נישט נתקבל געווארן‪ ,‬נאר פונקט‬ ‫אזוי ווי ער איז געווען אזוי לאנג אונטער די‬ ‫פארקערט עס האט נאך געברענגט אן ערגערן‬ ‫געפרוירענע וואסער‪ ,‬איז ער געווארן דורך‬ ‫מצב ביי דעם געוועזענעם גביר‪ ,‬זענען געווען‬ ‫געפרוירן און איז געווארן אינגאנצן בלוי‪ ,‬ווען די‬ ‫עטליכע מקורבים וואס זענען געקומען צום צדיק‪,‬‬ ‫רעבעצין האט דאס באמערקט‪ ,‬האט זי זיך‬ ‫און האבן געפרעגט דעם הייליגען מאור עינים‪,‬‬ ‫אנגערופן‪" ,‬נחום‪ ,‬דו האסט פארגעסן פון רבוש"ע"‪,‬‬ ‫פארוואס ווערט ער אזוי געשטראפט‪ ,‬אז דער רבי‬ ‫ווען דער צדיק האט געהערט די ווערטער‪ ,‬האט‬ ‫האט פאר אים מתפלל געווען‪.‬‬ ‫אים אן געכאפט אזא יראת הבורא‪" ,‬אז עס האט‬ ‫אנגעהויבן צו רינען שווייס פון אים"‪.‬‬ ‫האט דער הייליגער מאור עינים געענטפערט‪,‬‬ ‫•••‬ ‫איך בין נישט שולדיג אין דעם‪ ,‬איך האב מתפלל‬ ‫דער הייליגער מאור עינים זי"ע‪ ,‬פלעגט אסאך‬ ‫געווען מיט'ן גאנצן הארץ‪ ,‬אבער ביז יעצט וואס‬ ‫ארום פארן אין שטעט זאגן דרשות מקרב צו זיין‬ ‫איך האב מקפיד געווען אויף די פגיעה פון מיין‬ ‫אידן צום אייבערשטן‪ ,‬איינמאל האט זיך א גביר‬ ‫כבוד‪ ,‬האט מען פון הימל נישט אזוי שטארק‬ ‫פארטשעפעט מיטן הייליגען מאור עינים‬ ‫‪34‬‬ ‫ווען די גוים האבן געזען‪ ,‬ווי אין וואגן ליגט א‬ ‫געשטראפט‪ ,‬עס איז געווען גענוג אז מען האט אים‬ ‫קערפער פון א טויטן גוי‪ ,‬האבן זיי מיך חושד‬ ‫צוגענומען זיין געלט‪ ,‬אבער זיין נפש איז נישט‬ ‫געווען אז איך האב אים גע'הרג'ט‪ ,‬און זיי האבן מיך‬ ‫געשטראפט געווארן‪.‬‬ ‫פאר משפט צום טויט ר"ל‪ ,‬האב איך אויפגעהויבן‬ ‫מיינע אויגן צום הימל און מתפלל געווען‪ ,‬און איך‬ ‫אבער יעצט איז ערגער געווארן‪ ,‬ווייל ווען איך‬ ‫האב זיך געבעטן ביי זיי אז זיי זאלן מיר געבן רשות‬ ‫האב מוחל געווען מיטן גאנצן הארץ און נאך‬ ‫צו דאווענען מנחה‪ ,‬האבן זיי מסכים געווען‪ ,‬האב‬ ‫מתפלל געווען פאר אים‪ ,‬האט מען פון הימל נאך‬ ‫איך געדאווענט מנחה פון טיפעניש פון הארץ‪.‬‬ ‫מער מקפיד געווען‪ ,‬ווי חז"ל זאגן‪" ,‬כשהצדיק מוחל‬ ‫על עלבונו"‪ ,‬דעמאלס איז‪" ,‬הקב"ה תובע את‬ ‫צום וואונדער איז דער גוישער בעל עגלה אויף‬ ‫עלבונו"‪ ,‬און מען האט אים געשיקט שווערע‬ ‫געשטאנען לעבעדיג‪ ,‬און אנגעהויבן צו רעדן און‬ ‫יסורים‪ ,‬ווייל דארט ווייסט מען אז זיין מפייס זיין‬ ‫געזאגט‪ ,‬אז ער איז פארפרוירן געווארן פון די‬ ‫איז נישט געווען מיטן גאצן הארץ‪.‬‬ ‫קעלט‪ ,‬און דערפאר איז ער געשטארבן‪ ,‬און נישט‬ ‫דער איד האט אים גע'הרג'ט‪ ,‬און אזוי ווי ער האט‬ ‫דער געוועזענער גביר איז יעצט אריין צום‬ ‫געענדיג רעדן‪ ,‬איז ער אראפ געפאלן א טויטער‪ ,‬די‬ ‫מאור עינים מיט גרויס הכנעה‪ ,‬און פארגאסן‬ ‫גוים זענען זייער דערשראקן געווארן פון די‬ ‫ביטערע טרערן‪ ,‬און ער האט זיך אנגערופן צום‬ ‫מעשה‪ ,‬און זיי האבן מיר באלד באפרייט‪ ,‬און "די"‬ ‫הייליגען מאור עינים זי"ע‪ ,‬רבי! איך בין יעצט‬ ‫מנחה איז געווען וואס האט אויפגעציטערט אלע‬ ‫געקומען צו די ריכטיגע הכרה‪ ,‬אז איך האב געטון א‬ ‫הימלען‪.‬‬ ‫גרויסע עוולה‪ ,‬און איך בעט מיט'ן גאנצן הארץ אז‬ ‫•••‬ ‫דער רבי זאל מיר מוחל זיין‪.‬‬ ‫א איד האט דערציילט‪ ,‬אז יארן האט ער‬ ‫יעצט‪ ,‬רופט זיך אן דער הייליגער מאור עינים‪,‬‬ ‫געווארט פאר א בן‪-‬זכר‪ ,‬ער האט געהאפט און‬ ‫בין איך דיר מוחל אזוי ווי דו ביסט מיך מפייס‪ ,‬פאר‬ ‫מתפלל געווען אבער נאך נישט זוכה געווען‬ ‫אהיים‪ ,‬און דו וועסט בעזהשי"ת געזונט ווערן‪ ,‬און‬ ‫דערצו‪ ,‬איז אים אויס געקומען צו הערן איבער‬ ‫פון יעצט וועסטו מצליח זיין אין דיינע געשעפטן‪,‬‬ ‫דעם צדיק דער הייליגער מאור עינים זי"ע‪ ,‬וואס‬ ‫דער צובראכענער בעל תשובה איז אהיים געפארן‪,‬‬ ‫ליגט אין טשערנאביל‪ ,‬האט ער באשלאסן‪ ,‬אז איך‬ ‫און אין א קורצע צייט איז ער געזונט געווארן און‬ ‫מוז אנקומען צו זיין קבר ביומא דהילולא און בעטן‬ ‫צוריק געווארן א גביר‪.‬‬ ‫רחמים אז ער זאל שוין געהאלפן ווערן מיט א בן‬ ‫זכר‪.‬‬ ‫און דער איד איז שפעטער געווארן א‬ ‫שטארקער טשערנויבלער חסיד‪ ,‬און האט מפרסם‬ ‫דער איד איז אריבער געפארן אהין מיט זיין‬ ‫געווען דעם ענין פון "הזהרו בגחלתן" מען זאל זיך‬ ‫פרוי‪ ,‬באשטעלט די נויטיגע ערלויבענישן צו‬ ‫היטן פון זיך צו פארטשעפענען מיט צדיקים וואס‬ ‫קענען אריינגיין אין שטאט‪ ,‬ס'האט דעם איד‬ ‫"לחישתן לחישת עקרב"‪.‬‬ ‫אפגעקאסט אפאר הונדערט דאלער‪ ,‬ווען דער איד‬ ‫•••‬ ‫איז אנגעקומען צום ציון הקדוש אין טשערנאביל‪,‬‬ ‫איינמאל האט דער בעש"ט הקדוש זי"ע‬ ‫האט ער דארט מתפלל געווען‪ ,‬אז בזכות הצדיק‬ ‫געפרעגט פון זיין גרויסן תלמיד דער הייליגער‬ ‫זאל ער געהאלפן ווערן מיט א בן זכר‪ ,‬לפלא א יאר‬ ‫מאור עינים זי"ע‪ ,‬פארוואס האבן די הימלען‬ ‫דערויף‪ ,‬י"א חשון איז ביי דעם איד געבוירן געווארן‬ ‫געציטערט ווען איר האט א געוויסע טאג‬ ‫א בן זכר‪.‬‬ ‫געדאווענט מנחה‪ ,‬האט דער מאור עינים‬ ‫•••‬ ‫געענטפערט‪ ,‬איינמאל בין איך געפארן מיט א‬ ‫ווי באקאנט האבן די רשעים די קאמעניסטן‬ ‫גוי'שן בעל עגלה אינמיטן ווינטער‪ ,‬אויפן וועג איז‬ ‫געוואלט אויסרייסן יעדעס ביסל אידישקייט פון‬ ‫דער גוי פארפרוירן געווארן פון די שטארקע‬ ‫רוסלאנד‪ ,‬און דערפאר האבן זיי אויס געריסן דעם‬ ‫קעלט‪ ,‬און האט געפייגערט‪ ,‬האב איך גענומען‬ ‫גאנצן ביה"ח ווי דער הייליגער צדיק דער מאור‬ ‫אליין די לייצעס און ווייטער געפארן‪ ,‬ביז איך בין‬ ‫עינים זי"ע ליגט‪ ,‬און דארט אויפן פלאץ געבויעט א‬ ‫אן געקומען צו א גוישן דארף‪.‬‬ ‫‪35‬‬ ‫געהויבן מיינע הענט‪ ,‬האב איך פארלוירען מיין‬ ‫גויאישע שולע‪ ,‬אבער בדרך נס האט מען נישט צו‬ ‫גאנצע כח און זיך נישט געקענט מער רירן‪ ,‬איך‬ ‫גערירט צום ציון הקדוש פון דעם צדיק‪.‬‬ ‫האב מיך געבעטן ביים רבין אז ער זאל מיר מוחל‬ ‫זיין‪.‬‬ ‫האדמו"ר מרחמסטריווקא שליט"א פון‬ ‫ירושלים דערציילט‪ ,‬וואס ער האט געהערט פון א‬ ‫אבער דאן האט ער געזאגט‪ ,‬אז ער וועט מיר‬ ‫רוסישער איד‪ ,‬אז די רשעים האבן געוואלט פאר‬ ‫העלפן נאר אויב איך זאג צו‪ ,‬אז ווער עס וועט‬ ‫גרעסערן די שולע‪ ,‬און האבן זיך געגרייט אויף צו‬ ‫דערמאנען זיין נאמען וועל איך נישט טשעפענען‪,‬‬ ‫גראבן ווייטער אין די בית החיים און ח"ו צו רירען‬ ‫און דערפאר וועל איך ענק אויך יעצט לאזן גיין‪,‬‬ ‫צום ציון קדשו פונעם הייליגען מאור עינים זי"ע‪,‬‬ ‫ווען די חסידים זענען אן געקומען צו זייער רבין‪,‬‬ ‫אבער יענעם טאג וואס מ'האט געזאלט צורירן די‬ ‫האט דער הייליגער צדיק זיי געזאגט‪" ,‬נו די גזלנים‬ ‫קבר פונעם מאור עינים‪ ,‬האט געקראכט די אטאם‬ ‫האבן ענק גארנישט געטון"‪.‬‬ ‫אין טשערנאביל‪ ,‬און פון דאן האט מען שוין‬ ‫•••‬ ‫גארנישט צו גערירט אינעם גאנצן שטאט‬ ‫איין שבת קודש ווען דער הייליגער מאור עינים‬ ‫טשערנאביל‪.‬‬ ‫זי"ע איז געווען אויף שבת ביי זיין הייליגען רבין‬ ‫•••‬ ‫דער מגיד ממזריטש זי"ע‪ ,‬ביים טיש האט דער‬ ‫איינמאל זענען א קבוצה פון חסידים פונעם‬ ‫מגיד ממזריטש געזאגט תורה‪ ,‬דער תלמיד דער‬ ‫הייליגען מאור עינים זי"ע געפארן אויפן וועג‪,‬‬ ‫מאור עינים איז געזעצן גאר ווייט און זיך אפילו‬ ‫אינמיטן וועג זענען זיי דורך געפארן א וואלד‪,‬‬ ‫נישט צו געבויגען צו הערן די דברי תרה פונעם‬ ‫אינמיטן האבן זיי געזען א שטוב פון ווי עס קומט‬ ‫רבין‪ ,‬אבער אינמיטן די תורה האט דער מגיד‬ ‫ארויס לעכטיגקייט‪ ,‬און זיי זענען אריין אין דעם‬ ‫אנגעהויבן משבח זיין דעם הייליגען מאור עינים‪,‬‬ ‫שטוב‪ ,‬אבער דאן האבן זיי געזען‪ ,‬אז דאס איז א‬ ‫און דאן האט זיך דער מאור עינים צוגעבויגן צו‬ ‫שטוב פון גזלנים און רוצחים‪ ,‬ווען זיי האבן‬ ‫הערן וואס די רבי זאגט‪.‬‬ ‫געוואלט אנטלויפן האבן די גזלנים געזאגט‪ ,‬אז‬ ‫ווער עס גייט ארויס וועט גע'הרג'ט ווערן‪ ,‬און די‬ ‫עס איז געווען א גרויסע וואונדער פאר די‬ ‫חסידים האבן נישט געוויסט וואס צו טון‪.‬‬ ‫אנדערע חסידים‪ ,‬אז פונקט ווען די רבי האט‬ ‫אנגעהויבן זאגן די שבחים אויף אים‪ ,‬האט זיך דער‬ ‫דאן איז צוגעקומען דער ראש הגזלנים און‬ ‫הייליגער מאור עינים צוגעבויגן‪ ,‬און ווען דער מגיד‬ ‫פרעגט פון די חסידים‪ ,‬פון וועלכע שטאט קומט‬ ‫ממזריטש האט געזען זייער וואונדער‪ ,‬האט ער זיי‬ ‫איר‪ ,‬זיי האבן געענטפערט אז זיי קומען פון שטאט‬ ‫געזאגט דעם טעם‪.‬‬ ‫טשערנאביל‪ ,‬האט דער ראש געזאגט פאר די‬ ‫חסידים‪ ,‬האט נישט מורא‪ ,‬ווייל איך קען ענקער‬ ‫ווי לאנג איך האב געזאגט תורה‪ ,‬האט דער‬ ‫רבי שוין פינעף יאר‪ ,‬קומט וועל איך ענק דערציילן‬ ‫תלמיד דער הייליגער מאור עינים מיט געהאלטן‬ ‫די מעשה‪.‬‬ ‫דאס גאנצע תורה אפילו פון גאר ווייט און ער האט‬ ‫געהערט יעדעס ווארט‪ ,‬אבער אזוי ווי איך האב‬ ‫צוויי פון די חסידים פון ענקער רבין‪ ,‬זענען‬ ‫אנגעהויבן רעדן בשבחו‪ ,‬האט ער שוין נישט‬ ‫איינמאל דורך געפארן דעם וואלד‪ ,‬און אונז האבן‬ ‫געהערט וואס איך זאג‪ ,‬און דערפאר האט ער זיך‬ ‫געוואלט רויבען זייער פארמעגן און זיי אום‬ ‫צו געבויגן צו הערן וואס מען זאגט‪ ,‬ווייל דער צדיק‬ ‫ברענגען‪ ,‬אבער פלוצלונג האט זיך באוויזן א‬ ‫איז געווען אזוי אויס געארבעט אין דעם מידה פון‬ ‫מענטש מיט א צורה פון א מלאך און געזאגט‪,‬‬ ‫ענווה‪ ,‬אז ער האט נישט פארטראגן ווען מען זאגט‬ ‫טרויערט זיך נישט צו צורירן צו די צוויי אידן אויב‬ ‫שבחים אויף אים‪.‬‬ ‫נישט וועט עטץ שטארבן‪.‬‬ ‫•••‬ ‫איין שבת קודש איז דער הייליגער מאור עינים‬ ‫פארשטייט זיך אז איך האב מיך נישט‬ ‫זי"ע געווען אין א שטאט מיט זיינע חסידים אויף‬ ‫געוואלט צוהערן צו זיינע ריידט‪ ,‬און איך בין צו‬ ‫שבת קודש‪ ,‬לכבודו פונעם מאור עינים האט א איד‬ ‫געגאנגען צו די אידן‪ ,‬אבער אזוי ווי איך האב אויף‬ ‫‪36‬‬ ‫איך געהייסן אז מען זאל דאס גוט אפהיטן ביז‬ ‫געברענגט א שיינע עוף לכבוד שבת‪ ,‬ווען דער‬ ‫צופרי‪ ,‬אבער אזוי ווי איך האב מיך געלייגט שלאפן‪,‬‬ ‫משמש האט געוואלט אריין ברענגען דעם עוף צום‬ ‫איז דער איד געקומען צו מיר און ער זאגט מיר‪ ,‬רבי‬ ‫טיש שבת ביינאכט‪ ,‬האט דער הייליגער מאור‬ ‫ווי אזוי שוינט איר נישט אויף מיין נשמה‪ ,‬איך בין‬ ‫עינים געהייסן אז מען זאל דעם עוף גוט‬ ‫דאך אזוי פיל דורך ביז איך בין אנגעקומען אין דעם‬ ‫פארשפארן‪ ,‬און מען וועט דאס עסן ערשט שבת‬ ‫עוף‪ ,‬און יעצט עסט פון די פלייש א טמא'נע חיה א‬ ‫קודש צופרי ביים סעודה‪.‬‬ ‫קאץ און דאס טוט זייער וויי פאר מיין נשמה‪.‬‬ ‫פארשטייט זיך אז דער משמש האט דעם עוף‬ ‫דערפאר אזוי ווי איך האב מיך אויף געכאפט‪,‬‬ ‫גוט פארשפארט‪ ,‬און מען האט זיך געלייגט שלאפן‬ ‫האב איך דיר געהייסן ברענגען דעם עוף‪ ,‬און צוליב‬ ‫נאכן סעודת שבת קודש‪ ,‬אבער ביי חצות לילה‬ ‫דעם וואס דער קאץ האט שוין געהאט געגעסן פון‬ ‫האט דער צדיק אויף געוועקט זיין משמש‪ ,‬און זיך‬ ‫די פלייש‪ ,‬האב איך געברויכט עסן אלעס אפילו די‬ ‫געוואשן די הענט און געהייסן‪ ,‬אז ער זאל שוין‬ ‫ביינער‪ ,‬כדי צו ברענגען דעם ריכטיגן תיקן פאר‬ ‫אהער ברענגען דעם עוף און זיך נישט פארזוימען‪,‬‬ ‫דעם נשמה‪.‬‬ ‫דער משמש האט נישט פארשטאנען וואס דא גייט‬ ‫•••‬ ‫פאר‪ ,‬אז ממש יעצט אינמיטן די נאכט דארף די רבי‬ ‫איינמאל איז דער הייליגער מאור עינים זי"ע‬ ‫דעם עוף‪.‬‬ ‫געווען אין א שטאט‪ ,‬האט דער בעה"ב פונעם‬ ‫אבער דער משמש איז גלייך געלאפן צום‬ ‫פלייש געשעפט געבעטן דעם שוחט‪ ,‬אז ער זאל‬ ‫פלאץ ווי ער האט באהאלטן דעם עוף‪ ,‬צו זיין‬ ‫גיין ווייזן זיין מעסער פארן הייליגען מאור עינים‪,‬‬ ‫וואונדער זעהט ער ווי דאס פלאץ איז אפען און א‬ ‫אויפן וועג האט דער שוחט געטראכט צו זיך‪ ,‬אז‬ ‫קעצל שטייט און עסט פון דעם עוף‪ ,‬ער האט גלייך‬ ‫ער וועט קודם אהיים גיין און אויסשארפן זיין‬ ‫פארטריבן דעם קעצל און געברענגט דעם עוף צום‬ ‫מעסער בעפאר ער טראגט דאס צום צדיק‪.‬‬ ‫רבין‪.‬‬ ‫אבער דאן האט דער שוחט געטראכט צו זיך‪,‬‬ ‫אזוי ווי ער האט געברענגט דעם עוף צום‬ ‫פארוואס גיי איך יעצט אויסשארפן דעם מעסער‬ ‫הייליגען מאור עינים‪ ,‬האט די רבי זייענדיג אין בעט‬ ‫בעפאר איך טראג דאס צום צדיק‪ ,‬איך וואלט דאך‬ ‫אויף געגעסן דעם גאנצן עוף מיט די ביינער און ער‬ ‫מיט דעם מעסער יעצט אזוי ווי עס שטייט און גייט‬ ‫האט נישט איבער געלאזט קיין זכר פון דעם גאנצן‬ ‫ווען גע'שחט'ן‪ ,‬אויב איז דער מעסער גענוג גוט‬ ‫עוף‪ ,‬דער משמש שטייט דארט אינגאצן‬ ‫פארן באשעפער‪ ,‬איז דאס אויך גוט פארן צדיק‪.‬‬ ‫פארוואונדערט‪ ,‬וויסענדיג אז דער צדיק עסט‬ ‫נישט סתם אזוי און עס איז זיכער דא אין דעם‬ ‫לפלא‪ ,‬אזוי ווי דער שוחט איז אריין געקומען‬ ‫עפעס העכערע כוונות‪.‬‬ ‫צום הייליגען מאור עינים‪ ,‬און ווייזט דעם מעסער‬ ‫נאכן עסן האט דער צדיק געזאגט פארן‬ ‫זאגט דער צדיק בזה"ל‪" ,‬אויב פארן באשעפער איז‬ ‫משמש‪ ,‬איך וועל דיר דערציילן וואס דא איז פאר‬ ‫דאס גוט‪ ,‬איז דאס אויך גוט פאר מיר"‪ ,‬דער‬ ‫געקומען‪ ,‬איך האב דיר קודם געהייסן איבער לאזן‬ ‫הייליגער צדיק האט גלייך מרגיש געווען דעם‬ ‫דעם עוף אויף שבת צופרי‪ ,‬ווייל אין דעם עוף איז‬ ‫מחשבה פון דעם שוחט‪.‬‬ ‫געווען די נשמה פון א איש חסיד א געהויבענע איד‪,‬‬ ‫•••‬ ‫וואס האט ליידער געברויכט אפ קומען עפעס אויף‬ ‫ווי באקאנט איז דער צדיק דער הייליגער מאור‬ ‫דער וועלט‪ ,‬און מיט גרויסע יגיעה האט ער זוכה‬ ‫עינים זי"ע געווען דבוק אינעם גרויסן באשעפער‬ ‫געווען צו מגלגול ווערן אין דעם עוף און אנקומען‬ ‫יעדע רגע פון זיין לעבן‪ ,‬און האט יעדע זאך געטון‬ ‫צו א ערליכע שוחט‪ ,‬און דער איד איז צו מיר‬ ‫מיט יחודים נפלאים און נאר למען כבוד ברוך הוא‪,‬‬ ‫געקומען און געבעטן‪ ,‬אז איך זאל דאס גאנצע עוף‬ ‫איין נאכט ביי תפילת מעריב‪ ,‬ווען דער צדיק האט‬ ‫אויף עסן‪ ,‬כדי ער זאל האבן דעם ריכטיגע תיקן‪.‬‬ ‫שוין געהאט געענדיגט דאווענען שמונה עשרה‪,‬‬ ‫האבן די תלמידים געזען ווי דער צדיק זאגט נאך‬ ‫אבער שבת ביינאכט האב איך נישט געהאט די‬ ‫עפעס‪.‬‬ ‫כוח צו אויף עסן דעם גאנצן עוף‪ ,‬און דערפאר האב‬ ‫‪37‬‬ ‫גרויסער מגיד מעזריטש זי"ע‪ ,‬האט מען‬ ‫האבן זיך געציילטע פון די תלמידים צו‬ ‫אויסגעריפן ביים מצווה טאנץ וויפיל יעדער‬ ‫געבויגן צו הערן וואס די רבי זאגט‪ ,‬צו זייער‬ ‫מחותן גיבט נדן‪ ,‬און ווען מען האט אויסגעריפן‬ ‫וואונדער האבן זיי געהערט‪ ,‬ווי דער צדיק זאגט‬ ‫דעם הייליגען מגיד ממזריטש זי"ע צום מצוה‬ ‫בזה"ל‪" ,‬רבוש"ע‪ ,‬איך בעט דיך‪ ,‬אז די העלפערין ביי‬ ‫טאנץ‪ ,‬האט דער מגיד נישט געהאט קיין פרוטה‬ ‫מיר שטוב וואס איז אוועק געגאנגען‪ ,‬זאל צוריק‬ ‫וואס צו געבן פאר נדן‪.‬‬ ‫קומען ארבעטן ביי מיר אין שטוב"‪ ,‬דאס איז געווען‬ ‫א גאר שטארקע חידוש פאר די תלמידים‪ ,‬אז די רבי‬ ‫דער תלמיד דער הייליגער מאור עינים האט‬ ‫וואס איז געווען דבוק אינעם באשעפער‪ ,‬זאל בעטן‬ ‫דאס גלייך באמערקט‪ ,‬און האט אונטער געריקט א‬ ‫פונעם באשעפער אזאנע פשוטע זאכן‪.‬‬ ‫גאלדענעם רענדל פאר זיין גרויסן רבי'ן‪ ,‬כדי ער‬ ‫זאל נישט פארשעמט ווערן אז ער האט נישט וואס‬ ‫איז איינער פון די תלמידים געגאנגען צום רבין‬ ‫צו געבן פאר נדן‪ ,‬און דער הייליגער מאור עינים‬ ‫און געפרעגט פשט‪ ,‬האט דער צדיק וקדוש געזאגט‬ ‫האט מיט דעם גאר שטארק מהנה געווען זיין רבין‪,‬‬ ‫מיט א פשטות‪ ,‬אז די משרת ביי אים אין שטוב איז‬ ‫האט דער הייליגער מגיד אים דאן געזאגט‪ ,‬אז אין‬ ‫אוועק געגאנגען‪ ,‬און ער האט געבעטן דעם‬ ‫דעם זכות וועט ביי אים געבוירן ווערן צום יאר א‬ ‫באשעפער‪ ,‬אז ער זאל אריין געבן אין הארץ פון די‬ ‫גאר הייליגע נשמה‪ ,‬וואס קומט נאר אראפ איינמאל‬ ‫משרת‪ ,‬אז זי זאל וועלן צוריק קומען‪.‬‬ ‫אין טויזנט יאר‪ ,‬און דער קינד איז געווען דער‬ ‫הייליגע מגיד מטשערנאביל זי"ע‪.‬‬ ‫האבן די תלמידים געפרעגט מיט וואונדער‪,‬‬ ‫רבי אויף אזא קלייניגקייט דארף מען בעטן פונעם‬ ‫ווען דער צדיק הרה"ק רבי אהרן הגדול‬ ‫באשעפער‪ ,‬האט דער הייליגער מאור עינים זי"ע‬ ‫מקארלין זי"ע האט געהערט די ווערטער פון זיין‬ ‫געענטפערט מיט א פשטות‪" ,‬סיי א קליינע זאך‪ ,‬און‬ ‫הייליגען רבין דער מגיד ממזריטש‪ ,‬האט ער זיך‬ ‫סיי א גרויסע זאך‪ ,‬איז נאר פונעם באשעפער‪ ,‬ווייל‬ ‫אנגעריפן צו זיין רבין‪" ,‬רבי איך האב שוין א לאנגע‬ ‫האב איך דען אן אנדערן וועמען צו בעטן"‪ ,‬דאס איז‬ ‫צייט געלייגט א אויג אויף די נשמה‪ ,‬און איך האב‬ ‫געווען דאס גרויסע אמונה און דביקות אינעם‬ ‫זייער געוואלט עס זאל זיין ביי מיר"‪.‬‬ ‫באשעפער פון דעם צדיק וקדוש‪.‬‬ ‫•••‬ ‫האט דער הייליגער מגיד ממזריטש זי"ע‬ ‫צדיקים הקודמים האבן מעיד געווען‪ ,‬אז‬ ‫געזאגט‪ ,‬פארפאלן‪ ,‬איך האב שוין דעם קינד געגעבן‬ ‫בעפאר דער הייליגער מאור עינים זי"ע איז נתקרב‬ ‫פארן מאור עינים‪ ,‬נאר דאס יא‪ ,‬דער קינד וועט ווערן‬ ‫געווארן צום דרך החסידות‪ ,‬האט ער גאר אסאך‬ ‫א איידעם ביי דיר‪ ,‬כך הוה דער הייליגער מגיד‬ ‫עוסק געווען אין תעניתים וסיגופים‪ ,‬און דערפאר‬ ‫מטשערנאביל זי"ע‪ ,‬איז א איידעם געווארן בזיווג‬ ‫איז דער צדיק געווען גאר שוואך‪ ,‬אבער ווען דער‬ ‫ראשון ביים צדיק רבי אהרן הגדול מקארלין זי"ע‪.‬‬ ‫צדיק איז נתקרב געווארן צום דרך החסידות‪ ,‬איז‬ ‫•••‬ ‫דעם צדיק'ס גוף נשתנה צורה געווארן‪ ,‬האבן די‬ ‫ווערט דערציילט‪ ,‬לגבי דעם שידוך פונעם‬ ‫צדיקים מעיד געווען‪ ,‬אז דער צדיק האט דאן נישט‬ ‫צדיק וקדוש רבי שלום שכנא מפראהביטש זי"ע‪,‬‬ ‫אויף געהערט מיט זיינע סיגופים‪ ,‬נאר פון גרויס‬ ‫מיטן טאכטער פון הרה"ק רבי אברהם‬ ‫תענוג רוחני אין עבודת השם אין מיטן צו קומען צו‬ ‫מקאריסטשוב זי"ע‪ ,‬וואס איז געווען א איידעם‬ ‫די געהויבענע מדרגת אין אהבת השם‪ ,‬דאס האט‬ ‫ביים הייליגען מאור עינים זי"ע‪ ,‬און דער הייליגער‬ ‫משנה געווען דעם צורה פונעם צדיק‪.‬‬ ‫צדיק רבי שלמה מקארלין זי"ע‪ ,‬האט אויף געצויגן‬ ‫•••‬ ‫פון אלס יונג קינד דעם צדיק רבי שלום שכנא‪,‬‬ ‫צדיקים האבן דערציילט‪ ,‬אז די נשמה פונעם‬ ‫וויבאלד זיין טאטע איז ליידער נסתלק געווארן‬ ‫הייליגען טשערנאבלער מגיד זי"ע‪ ,‬האט זיין טאטע‬ ‫יונגערהייט‪.‬‬ ‫דער הייליגער מאור עינים זי"ע באקומען במתנה‬ ‫פון זיין גרויסע רבין דער הייליגער מגיד ממזריטש‬ ‫ווען דער צדיק רבי שלום שכנא איז געקומען‬ ‫זי"ע‪ ,‬און די מעשה איז געווען אזוי‪ ,‬ביי די חתונה‬ ‫אין די יארן‪ ,‬האט דער צדיק רבי שלמה מקארלין‬ ‫פון הרה"ק רבי אברהם המלאך זי"ע‪ ,‬דער זון פונעם‬ ‫‪38‬‬ ‫סנדקאות‪ ,‬וואס דאס האט ער קיינמאל נישט‬ ‫זי"ע ארויס געשיקט צוויי פון זיינע חשובע‬ ‫אפגעזאגט‪ ,‬און אזוי זאל מען האבן די זכי' צו זען‬ ‫תלמידים‪ ,‬אז זיי זאלן גיין זיכן א גוטע שידוך פאר‬ ‫דעם הייליגען צדיק‪.‬‬ ‫דעם צדיק רבי שלום שכנא זי"ע‪ ,‬און דער צדיק רבי‬ ‫שלמה האט געהייסן פאר די צוויי שליחים‪ ,‬אז זיי‬ ‫האט דערציילט דער הייליגער מאור עינים‬ ‫זאלן זיך נישט אפשטעלן אין שטאט פראהביטש‪,‬‬ ‫זי"ע‪ ,‬אז ווען מען האט געהערט אז דער צדיק‬ ‫און די צוויי שליחים האבן מקיים געווען וואס‬ ‫קומט אויף סנדקאות‪ ,‬איז זיך דער גאנצער שטאט‬ ‫זייער רבי האט זיי געהייסן‪.‬‬ ‫צוזאמען געלאפן כדי צו האבן די זכי' צו זעהן דעם‬ ‫הייליגען צדיק‪ ,‬אבער אזוי ווי דער צדיק איז אריין‬ ‫אבער אריבער פארענדיג דעם שטאט‬ ‫געקומען אין ביהמ"ד‪ ,‬זענען די אידן פון שטאט‬ ‫פראהביטש‪ ,‬האט זיך דער צדיק דער הייליגער‬ ‫אנטלאפן פון גרויס פחד און יראה פון דעם צדיק‬ ‫מאור עינים זי"ע צוגעלייגט‪ ,‬און דער צדיק האט‬ ‫וקדוש‪ ,‬און ער דער הייליגער מאור עינים זי"ע איז‬ ‫זיך דאן געפינען בעולם העליון‪ ,‬און ער האט דארט‬ ‫געווען מוהל ביים ברית‪ ,‬האט ער דערציילט‪ ,‬אז ער‬ ‫געהערט ווי מען זאגט‪ ,‬רבי נחום יעצט איז די צייט‬ ‫האט פון גרויס פחד געהאלטן דעם מעסערל‬ ‫די זאלסט דיך משדך זיין מיטן אייניקל פון דיין‬ ‫פארקערט‪ ,‬און ער געדענקט נישט אפילו אויב ער‬ ‫גרויסן רבין דער הייליגער מגיד ממזריטש זי"ע‪ ,‬און‬ ‫האט געמאכט א ברכה‪ ,‬און גלייך נאכן ברית איז ער‬ ‫דאן איז צו אים צו געקומען דער צדיק רבי אברהם‬ ‫אויך פון גרויס פחד אנטלאפן‪.‬‬ ‫המלאך זי"ע‪ ,‬און זיי האבן זיך געגעבן די הענט און‬ ‫•••‬ ‫געשלאסן שידוך‪.‬‬ ‫פון די גרויסע מידת הצדקה פונעם הייליגען‬ ‫מאור עינים זי"ע ווערט דערציילט‪ ,‬אז איינמאל איז‬ ‫אזוי ווי דער הייליגער מאור עינים זי"ע האט‬ ‫א איד א נצרך געקומען בעטן א נדבה פונעם צדיק‪,‬‬ ‫זיך דערוועקט‪ ,‬האט ער געפרעגט פון זיינע‬ ‫און דער צדיק האט דעם איד געגעבן א שיינע‬ ‫משמשים‪ ,‬אויב עס איז דורך געפארן א וואגן מיט‬ ‫נדבה‪ ,‬אבער ליידער האט דער איד זיך נישט‬ ‫צוויי אידן‪ ,‬האבן זיי געזאגט‪ ,‬אז יא ממש יעצט‬ ‫געקענט איינהאלטן‪ ,‬און ער האט גע'גנב'ט א‬ ‫זענען זיי דורך געפארן דעם שטאט‪ ,‬האט דער‬ ‫זילבערנע לייכטער פונעם שטוב פונעם צדיק‪ ,‬און‬ ‫הייליגער מאור עינים געבעטן מען זאל די צוויי‬ ‫ווען די מקורבים האבן דאס צו געזעהן‪ ,‬זענען זיי‬ ‫צוריק ריפן‪.‬‬ ‫נאך געלאפן דעם נצרך און געוואלט צו נעמען די‬ ‫לייכטער‪.‬‬ ‫און דער הייליגער מאור עינים זי"ע האט‬ ‫דערציילט פאר די צוויי שליחים‪ ,‬אז אויבן אין הימל‬ ‫ווען מען איז צוריק געקומען אין שטוב און‬ ‫האט דער טאטע דער צדיק וקדוש רבי אברהם‬ ‫דערציילט פארן הייליגען מאור עינים פון די גניבה‪,‬‬ ‫המלאך זי"ע שוין געשלאסן דעם שידוך מיטן‬ ‫האט אבער דער נצרך געשריגן‪ ,‬אז דער מאור‬ ‫אייניקעל מרת חוה‪ ,‬און ווען די שליחים האבן דאס‬ ‫עינים האט אים געגעבן דעם לייכטער‪ ,‬און דער‬ ‫שפעטער דערציילט פאר זייער רבין רבי שלמה‬ ‫נצרך האט נאך געבעטן מיט חוצפה פונעם‬ ‫מקארלין זי"ע‪ ,‬האט דער צדיק געזאגט‪" ,‬אויב דאס‬ ‫הייליגען מאור עינים‪ ,‬אז ער ברויך אים נאך‬ ‫איז א גזירה פון הימל בין איך אויך מסכים צו דעם‬ ‫באצאלן עקסטער פאר די בישות וואס מען האט‬ ‫שידוך"‪ ,‬און דאן האט מען טאקע געשלאסן דעם‬ ‫אים דא אן געמאכט‪ ,‬און דער צדיק דער הייליגער‬ ‫שידוך‪.‬‬ ‫מאור עינים זי"ע האט מיט זיין גרויסע מידת צדקה‬ ‫•••‬ ‫געהייסן‪ ,‬אז מען זאל לאזן דעם לייכטער ביים‬ ‫ווי באקאנט האט זיך דער הייליגער צדיק‬ ‫נצרך‪ ,‬און דער צדיק האט אים נאך צו געגעבן א‬ ‫וקדוש רבי אברהם המלאך זי"ע גאר ווייניג געדרייט‬ ‫שיינע נדבה‪ ,‬צו איבער בעטן פאר די בישות וואס‬ ‫צווישן מענטשן‪ ,‬נאר ער איז רוב צייט געווען‬ ‫מען האט אים געמאכט‪.‬‬ ‫פארשפארט ביי זיך אין שטוב און עוסק געווען אין‬ ‫•••‬ ‫זיין הייליגע עבודה‪ ,‬אפילו זייענדיג דער רב פון‬ ‫ווערט דערציילט א מעשה נפלא‪ ,‬וואס האט‬ ‫שטאט פאסטוב‪ ,‬האבן די אידן כמעט נישט געזען‬ ‫פאסירט ווען דער צדיק רבי שלום שכנא זי"ע איז‬ ‫זייער רב‪ ,‬דאן פלעגן אידן מכבד זיין דעם צדיק מיט‬ ‫‪39‬‬ ‫דאן האט דער הייליגער מאור עינים זי"ע‬ ‫נאך געווען סמוך על שולחן פון זיין גרויסן זיידן‬ ‫פארשטאנען‪ ,‬אז דער אייניקעל האט דא‬ ‫דער הייליגער מאור עינים זי"ע אין שטאט‬ ‫געפויעלט א ישועה פאר דעם איד‪ ,‬האט דער זיידע‬ ‫פראהביטש‪ ,‬איינמאל איז א איד אריין געקומען אין‬ ‫געלאזט ריפן דעם אייניקעל רבי שלום שכנא‪ ,‬און‬ ‫שטוב פונעם הייליגען מאור עינים זי"ע‪ ,‬און ער‬ ‫געפרעגט פונעם אייניקל‪ ,‬ווי אזוי ער האט פאר‬ ‫האט מזכיר געווען זיין ווייב‪ ,‬אז זי איז ר"ל א מקשה‬ ‫דעם איד מיט די ווערטער גע'פועל'ט א ישועה‪.‬‬ ‫לילד‪ ,‬אבער דער צדיק האט זיך דאן צו געלייגט‪,‬‬ ‫און דער גבאי האט בשום אופן נישט געוואלט אויף‬ ‫האט דער צדיק רבי שלום שכנא זי"ע געזאגט‬ ‫וועקן דעם מאור עינים‪ ,‬וויבאלד עס איז געווען‬ ‫מיט א תמימות‪ ,‬עס שטייט אין די תורה ביי די עגל‬ ‫באוויסט אז דער צדיק מיט זיין דרימלען האט אויף‬ ‫)שמות ל"ב ל"א( ָאנָּ א ָח ָטא ָה ָעם ַהזֶּ ה ֲח ָט ָאה גְ ד ָֹלה‪,‬‬ ‫געטון דברים נשגבים‪.‬‬ ‫און א פסוק נאכדעם שטייט וְ ַע ָתּה ִאם ִתּ ָשּׂא‬ ‫אתם וְ ִאם ַאיִ ן ְמ ֵחנִ י נָ א ִמ ִסּ ְפ ְר‪ֲ ‬א ֶשׁר כָּ ָת ְב ָתּ‪,‬‬ ‫ַח ָטּ ָ‬ ‫דער איד זייעדניג אין א צרה און זעענדיג אז‬ ‫לכאורה איז דאך שווער‪ ,‬פארוואס האט דער רבן‬ ‫מען לאזט אים נישט אריין‪ ,‬האט ער אנגעהויבן‬ ‫של ישראל משה רבינו ע"ה מקטרוג געווען אויף‬ ‫זייער וויינען‪ ,‬דארט איז געווען דער אייניקעל רבי‬ ‫אידישע קינדער מיט די ווערטער ָאנָּ א ָח ָטא ָה ָעם‬ ‫שלום שכנא זי"ע‪ ,‬און ווען ער האט געזען ווי דער‬ ‫ַהזֶּ ה ֲח ָט ָאה גְ ד ָֹלה‪ ,‬און הערשט נאכדעם האט ער‬ ‫איד וויינט‪ ,‬האט ער אים געפרעגט וואס גייט פאר‪,‬‬ ‫געבעטן מחילה פאר די אידן מיט די ווערטער‪,‬‬ ‫האט דער איד דערציילט די צרה‪ ,‬אז זיין ווייב איז‬ ‫אתם‪.‬‬ ‫וְ ַע ָתּה ִאם ִתּ ָשּׂא ַח ָטּ ָ‬ ‫ליידער א מקשה לילד‪ ,‬און מען לאזט אים נישט‬ ‫נאר ווען משה רבינו ע"ה איז ארויף געקומען‬ ‫אריין מזכיר זיין ביים זיידן‪ ,‬האט דער הייליגער‬ ‫אויבן אין הימל‪ ,‬האט ער גלייך געזען‪ ,‬די אלע‬ ‫צדיק וקדוש רבי שלום שכנא זי"ע זיך אנגעריפן‬ ‫מקטרוגים וואס זענען מקטרוג אויף אידישע‬ ‫בזה"ל‪" ,‬די מרשעת זאל צופלאצט ווערן"‪.‬‬ ‫קינדער‪ ,‬דערפאר האט ער גלייך מחליט געווען‬ ‫אויך צו מקטרוג זיין אויף די אידן‪ ,‬און ווען די אלע‬ ‫דער איד הערענדיג די ווערטער‪ ,‬איז ער‬ ‫מקטרוגים האבן געזען‪ ,‬אז משה רבינו וואס איז‬ ‫געווארן שטארק צעטראגן נישט פארשטייענדיג‬ ‫דאך די רבי פון אלע אידן איז אויך מקטרוג אויף די‬ ‫וואס דער צדיק מיינט מיט די שארפע ווערטער‪,‬‬ ‫אידן‪ ,‬זענען זיי אלע אוועק געגאנגען‪ ,‬דאן ווען זיי‬ ‫אבער לפלא אזוי ווי ער קומט אן צו זיך אהיים‪,‬‬ ‫זענען שוין נישט דארט געווען‪ ,‬האט שוין משה‬ ‫הערט ער די גוטע בשורה‪ ,‬אז עס איז אים געבוירן‬ ‫רבינו געקענט מתפלל זיין פאר די אידן און‬ ‫געווארן בשעה טובה ומוצלחת א געזונט קינד‪.‬‬ ‫אתם וְ ִאם ַאיִ ן‬ ‫געבעטן דעם באשעפער‪ִ ,‬אם ִתּ ָשּׂא ַח ָטּ ָ‬ ‫ְמ ֵחנִ י נָ א ִמ ִסּ ְפ ְר‪ֲ ‬א ֶשׁר כָּ ָת ְב ָתּ‪ ,‬זיי מוחל פאר די אידן‪,‬‬ ‫פארשטייט זיך אז דער איד האט גלייך‬ ‫און אויב נישט מעק מיך אויך אויס פון די תורה‪.‬‬ ‫פארשטאנען‪ ,‬אז אפילו מען האט אים טאקע נישט‬ ‫אריין געלאזט צום רבין דער מאור עינים‪ ,‬האט‬ ‫דאס זעלבע האט דער הייליגער צדיק וקדוש‬ ‫אבער די רבי מיט זיין רוח הקודש געזען אלעס‪ ,‬און‬ ‫רבי שלום שכנא זי"ע מסביר געווען פאר זיין זיידן‪,‬‬ ‫האט אים אויס געפוילט א ישועה‪.‬‬ ‫ווען דער איד איז אריין געקומען דא ביים זיידן‪,‬‬ ‫האב איך געזען ווי די מקטרוגים זענען ליידער‬ ‫איז דער איד גלייך אריבער געלאפן צום רבין‪,‬‬ ‫גרויס און עס איז נישט דא מיט וואס צו העלפן‬ ‫און ער האט געטראגן א מתנה און מבשר געווען‬ ‫פאר די פרוי‪ ,‬דערפאר האב איך אויך אנגעהויבן‬ ‫פארן רבין די בשורה‪ ,‬אז דאס קינד איז ב"ה געבוירן‬ ‫מקטרוג זיין און איך האב געזאגט די קללה‪" ,‬די‬ ‫געווארן‪ ,‬אבער ווי פארוואונדערט איז דער איד‬ ‫מרשעת זאל צופלאצט ווערן"‪ ,‬אבער מיין כוונה איז‬ ‫געווען‪ ,‬ווען דער הייליגער מאור עינים זי"ע האט‬ ‫געווען‪ ,‬שתפתח רחמה‪ ,‬און דאס קינד זאל געבוירן‬ ‫בכלל נישט געוויסט פון וואס ער רעדט‪ ,‬האט דער‬ ‫ווערן‪ ,‬און מיט דעם האב איך אפ געשטויסן די‬ ‫איד דערציילט די גאנצע מעשה וואס איז פאר‬ ‫מקטרגים‪ ,‬דאן האט די זיידע באוואונדערט דעם‬ ‫געקומען‪ ,‬און וואס דער אייניקעל רבי שלום שכנא‬ ‫כח און חכמה פון זיין גרויסע אייניקל רבי שלום‬ ‫האט אים געזאגט‪" ,‬די מרשעת זאל צופלאצט‬ ‫שכנא זי"ע‪.‬‬ ‫ווערן"‪.‬‬ ‫‪40‬‬ ‫האט דער זיידע געלאזט ריפן דעם אייניקל‪,‬‬ ‫•••‬ ‫און דער זיידע פרעגט אים‪ ,‬ווי אזוי נעמט א‬ ‫ווערט דערציילט‪ ,‬אז איינמאל איז דער צדיק‬ ‫יונגערמאן ווי דיר אזוי יונג אויף זיך אזויפיל‬ ‫וקדוש רבי שלום שכנא מפראהביטש זי"ע אריין‬ ‫עבירות‪ ,‬האט דער צדיק רבי שלום שכנא‬ ‫געקומען אין שוהל פון זיין זיידן דער הייליגער‬ ‫געענטפערט פארן זיידן מיט א תמימות‪ ,‬חז"ל זאגן‬ ‫מאור עינים זי"ע‪ ,‬און ער זעהט א איד שטיין ביים‬ ‫"הדבק במידותיו"‪ ,‬אז א איד ברויך זיך מדבק זיין‬ ‫ארון קודש און וויינט בדמעות שליש‪ ,‬האט דער‬ ‫אין די מידות פונעם באשעפער‪ ,‬מה הוא רחום‪ ,‬אף‬ ‫צדיק וואס זיין אהבת ישראל איז געווען עד אין‬ ‫אתה רחום‪ ,‬און איינע פון די מידות פונעם‬ ‫לשער‪ ,‬געפרעגט דעם איד פארוואס ער וויינט‪,‬‬ ‫באשעפער איז "נושא עון"‪ ,‬איז פנקט ווי דער‬ ‫דער איד האט דעם צדיק נישט געקענט‪ ,‬האט ער‬ ‫באשעפער פארגעבט אויף עבירות‪ ,‬ברויך א איד‬ ‫קודם נישט געוואלט ענטפערן‪ ,‬אבער נאך אסאך‬ ‫אויך דאס טון‪ ,‬פרעגט דער זיידע פונעם אייניקל‬ ‫הפצרות האט דער איד דערציילט‪.‬‬ ‫רבי שלום שכנא‪ ,‬וואס האסטו געטון מיט די עבירות‬ ‫וואס די האסט איבער גענומען פון דעם איד‪.‬‬ ‫אז ער איז יעצט אריין צום הייליגען מאור‬ ‫עינים זי"ע‪ ,‬און ער האט זיך אויס גערעדט‪ ,‬אז ער‬ ‫האט דער אייניקל געזאגט‪ ,‬איך האב אויף‬ ‫איז ליידער א גרויסע בעל עבירה‪ ,‬און ער האט‬ ‫געהויבן מיינע הענט צום הימל און געזאגט‪,‬‬ ‫געבעטן פונעם רבין א דרך תשובה‪ ,‬אבער די רבי‬ ‫רבוש"ע די בוסט דאך דער אמת'ער נושא עון‪ ,‬בעט‬ ‫האט אים געזאגט‪ ,‬אז ליידער ריעט אויף אים אזא‬ ‫איך דיך‪ ,‬פארציי די אלע עבירות וואס איך האב‬ ‫גרויסע רוח הטומאה‪ ,‬אז ער וויל ניטעמאל אז ער‬ ‫גענומען אויף מיר‪ ,‬און דער באשעפער האט צו‬ ‫זאל צו קומען צו אים‪ ,‬און די רבי האט אים נישט‬ ‫געהערט מיינע תפילות‪ ,‬דאן האט דער זיידע דער‬ ‫געוואלט געבן קיין דרך תשובה‪ ,‬און דער איד‬ ‫הייליגער מאור עינים זי"ע געזען אז דער אייניקעל‬ ‫ענדיגט צו‪ ,‬אויב די רבי האט מיר נישט געקענט‬ ‫האט גאר גרויסע כוחות‪ ,‬און מיט זיין מסירת נפש‬ ‫העלפן‪ ,‬וואס וועסטו מיר שוין קענען העלפן‪.‬‬ ‫פאר א אנדערע איד‪ ,‬האט דער גרויסער באשעפער‬ ‫דער צדיק וקדוש רבי שלום שכנא זי"ע האט‬ ‫טאקע צו געהערט זיינע תפילות‪.‬‬ ‫מיט זיין הייליגע אויגן געזען דאס צובראכענקייט‬ ‫•••‬ ‫פון דעם איד‪ ,‬און מיט זיין גרויס אהבת ישראל האט‬ ‫ווערט געברענגט בשם צדיקים הקודמים‪ ,‬אז‬ ‫ער געזאגט פאר דעם איד‪ ,‬רעכען מיר אויס אלע‬ ‫ווען דער הייליגער מאור עינים זי"ע איז געזעצן אין‬ ‫עבירות וואס די האסט געטון‪ ,‬און איך וועל נעמען‬ ‫תפיסה‪ ,‬איז דער צדיק געווען אין א גרויסע סכנה‪,‬‬ ‫די אלע עבירות אויף מיר‪ ,‬און די זאלסט דיך פאר‬ ‫ווייל די רשעים האבן רח"ל געוואלט אום ברענגען‬ ‫נעמען‪ ,‬אז מהיום והלאה וועסטו שוין זיין ערליך‪,‬‬ ‫דעם צדיק‪ ,‬די אידן פון שטאט און גרויסע צדיקים‬ ‫און דער צדיק האט אים געגעבן אפאר הנהגות‬ ‫בדורו האבן פאר ארבעט גרויסע זאכן צו‬ ‫וואס ער זאל טון‪ ,‬און מיט דעם וועסטו מתקן זיין‬ ‫ראטעווען דעם צדיק‪ ,‬אבער די מצב האט זייער‬ ‫די אלע עבירות און חטאים‪.‬‬ ‫נישט גוט אויס געזעהן‪ ,‬ווייל דער ראש פון די‬ ‫ממשלה איז געווען א גרויסע רשע און האט זיך‬ ‫אפאר טאג שפעטער האט דער הייליגער‬ ‫נישט געלאזט‪.‬‬ ‫מאור עינים זי"ע געטראפן דעם איד אין שוהל‪ ,‬און‬ ‫דער צדיק האט געזען אז אויף דעם איד ריעט א‬ ‫איז געווען א פשוט אידל וואס האט געקענט‬ ‫רוח קדושה‪ ,‬האט דער צדיק געפרעגט פון דעם‬ ‫גאר גוט שערן‪ ,‬און ער פלעגט דעם ראש הממשלה‬ ‫איד‪ ,‬זאג מיר וואס די האסט געטון אז איך זעה אויף‬ ‫כסדר שערן‪ ,‬האט מען געבעטן דעם איד‪ ,‬אז ער‬ ‫דיר א רוח קדושה‪ ,‬האט דער איד דערציילט פארן‬ ‫זאל אריבער גיין צום שטוב פון דעם מושל‪ ,‬און ער‬ ‫מאור עינים זי"ע די גאנצע מעשה וואס ער האט‬ ‫זאל זיך איין בעטן אז מען זאל דעם מאור עינים‬ ‫געהאט מיט דעם יונגערמאן אין ביהמ"ד‪ ,‬און וואס‬ ‫באפרייען‪ ,‬דער איד האט זיך פראבירט צו אפ זאגן‪,‬‬ ‫דער יונגערמאן האט אים געהייסן טון‪ ,‬דאן האט‬ ‫וויבאלד דער מושל איז געווען א גרויסער רשע‪,‬‬ ‫דער הייליגער מאור עינים גלייך פארשטאנען‪ ,‬אז‬ ‫און ער האט מורא געהאט אז דער רשע וועט אים‬ ‫דאס מיז זיין דער הייליגער אייניקעל רבי שלום‬ ‫נאך דער'הרג'נען נאר פארן בעטן אזא בקשה‪.‬‬ ‫שכנא‪.‬‬ ‫‪41‬‬ ‫אז דער זיידע ריפט אים "מיין שלום"‪ ,‬עס איז דאך‬ ‫אבער דאן האט דער איד ביי זיך אפ געמאכט‪,‬‬ ‫א זכי' אז די זיידע רעכענט אים ווי איינס פון זיינע‬ ‫אז צו ראטעווען דעם צדיק דעם מאור עינים‪ ,‬איז ער‬ ‫קינדער‪ ,‬האט דער צדיק רבי שלום שכנא געזאגט‪,‬‬ ‫גרייט זיך מוסר נפש צו זיין‪ ,‬און דער איד איז‬ ‫דער זיידע האט אזא מסירת נפש פאר אידישע‬ ‫אריבער צום שטוב פונעם מושל‪ ,‬און זיך איין‬ ‫קינדער‪ ,‬אז ער איז אפילו מפקיר זיינע אייגענע‬ ‫געבעטן צו באפרייען דעם צדיק‪ ,‬קודם איז דער‬ ‫קינדער נאר א טובה צו טון פאר א אנדערן איד‪ ,‬און‬ ‫מושל געווארן שטארק אין כעס און געסטראשעט‬ ‫אויף דעם בין איך נישט מסכים אז די זיידע זאל מיך‬ ‫דעם איד‪ ,‬אבער דער איד האט מסביר געווען פארן‬ ‫אויך מפקיר זיין‪.‬‬ ‫מושל‪ ,‬אז דא רעדט מען פון א גרויסע צדיק וקדוש‪,‬‬ ‫•••‬ ‫און מסביר געווען וואסערע זכי' דער מושל האט‬ ‫ווי באקאנט האט דער הייליגער מאור עינים‬ ‫צו קענען באפרייען דעם צדיק‪ ,‬און צום סוף האט‬ ‫מטשערנאביל זי"ע געזאגט‪ ,‬אז איינע פון די זאכן‬ ‫זיך דער רשע געלאזט איבער רעדן‪ ,‬און מען האט‬ ‫וואס ער האט מקבל געווען פון אליהו הנביא ז"ל‪,‬‬ ‫טאקע באפרייט דעם צדיק‪.‬‬ ‫איז אז מען זאל באקן מצות ערב פסח און בשעת‬ ‫מעשה זאל מען זאגן גאנץ הלל מיט א ברכה‪.‬‬ ‫יארן שפעטער ווען דער איד'ל דער שערער‬ ‫איז נפטר געווארן‪ ,‬איז דער הייליגער חוזה מלובלין‬ ‫איינמאל האט דער דיין רבי נפתלי זי"ע פון‬ ‫זי"ע געווען אין שטאט‪ ,‬און ווען ער האט געהערט‬ ‫סקווירא געפרעגט זיין רבין דער צדיק וקדוש רבי‬ ‫פון די לוי'‪ ,‬האט זיך דער הייליגער חוזה אנגעטון‬ ‫איציקל מסקווירא זי"ע‪ ,‬ווי איז דער מקור צו באקן‬ ‫בכבוד'דיגע בגדים און ארויס מלווה זיין דעם נפטר‪,‬‬ ‫מצות ערב פסח מיט א ברכה אויפן הלל‪ ,‬האט דער‬ ‫און דער צדיק האט געזאגט‪ ,‬אז ער זעהט אז אלע‬ ‫הייליגער צדיק וקדוש רבי איציקל זי"ע געזאגט‬ ‫צדיקים מעולם העליון זענען ארויס באגלייטן דעם‬ ‫בזה"ל‪" ,‬אויב וואלט דאס געשטאנען אין שערי‬ ‫איד‪ ,‬און דערפאר איז ער אויך ארויס מלווה זיין דעם‬ ‫תשובה וואלט דאס געווען אן הלכה‪ ,‬דאס האט דער‬ ‫מיטה‪.‬‬ ‫זיידע דער הייליגער מאור עינים זי"ע מקבל געווען‬ ‫פון אליהו הנביא ז"ל‪ ,‬און דאס איז אזוי שטארק ווי‬ ‫צום סוף האט מען זיך דערוויסט די סיבה‪ ,‬אז‬ ‫אן הלכה ברירה אין שולחן ערוך"‪.‬‬ ‫דאס איז געווען ווייל דער איד האט געהאט די זכי'‬ ‫•••‬ ‫צו ראטעווען דעם הייליגען מאור עינים זי"ע‪ ,‬און‬ ‫איז געווען א איד א גרויסע חסיד פון דעם‬ ‫דערפאר האט מען פארן נפטר אפ געגעבן אזא‬ ‫הייליגען צדיק רבי פנחס מקאריץ זי"ע וואס האט‬ ‫כבוד‪ ,‬אפילו ער איז געווען א גאר פשוטער איד‪ ,‬און‬ ‫ליידער געהאלטן יארן נאך די חתונה און האט‬ ‫דער חוזה מלובלין זי"ע האט געזאגט פאר זיינע‬ ‫נאכנישט זוכה געווען צו קיין זש"ק‪ ,‬איז פאר דעם‬ ‫תלמידים‪ ,‬אז דאס מיינט די משנה )עבודה זרה י"ז‬ ‫איד איינגעפאלן א גוטע עצה‪ ,‬ער האט געלאזט‬ ‫ע"א( "יש קונה עולמו בשעה אחת"‪.‬‬ ‫בויען א מקו' ביי זיך אין שטאט‪ ,‬אלס א זכות צו‬ ‫•••‬ ‫געהאלפן ווערן מיט קינדער‪ ,‬און ווען די מקו' איז‬ ‫ווי באקאנט איז דער צדיק וקדוש רבי שלום‬ ‫פארטיג געווארן‪ ,‬איז ער געפארן צום הייליגען‬ ‫שכנא מפראהביטש זי"ע געווארן א איידעם‪ ,‬ביים‬ ‫צדיק רבי פנחס מקאריץ‪ ,‬און ער האט געריפן דעם‬ ‫איידעם פונעם מאור עינים הרה"ק רבי אברהם‬ ‫רבין‪ ,‬אז ער זאל קומען מחנך זיין די מקו'‪ ,‬און אזוי‬ ‫מקאריסטשוב זי"ע‪ ,‬און ער האט זוכה געווען צו א‬ ‫וועט ער בשעת מעשה בעטן דעם רבין‪ ,‬אז ער זאל‬ ‫געוואלדיגע קרבה יתירה ביים זיידן דער הייליגער‬ ‫אים אנוואונטשן אז ער זאל געהאלפן ווערן מיט א‬ ‫מאור עינים זי"ע‪ ,‬און דער זיידע האט אים געריפן‬ ‫קינד‪.‬‬ ‫בלשון חיבה‪" ,‬מיין שלום"‪ ,‬אבער דער אייניקל האט‬ ‫נישט אזוי הנאה געהאט פון דעם נאמען‪ ,‬און‬ ‫אבער ער האט געטראכט ביי זיך‪ ,‬אז אפשר‬ ‫געזאגט איך האב דאך א טאטע און איך בין זיינס א‬ ‫וועט די רבי נישט וועלן סתם קומען צו די מקו'‪,‬‬ ‫זון‪.‬‬ ‫האט ער געזאגט פארן רבין‪ ,‬אז ער רופט אים צו‬ ‫מכבד זיין מיט סנדקאות‪ ,‬ווייל דאס איז דאך נישט‬ ‫האבן די חסידים געפרעגט פונעם צדיק רבי‬ ‫קיין ליגענט‪ ,‬ווייל ער וויל דאך דורך זיין ברכה‪,‬‬ ‫שלום שכנא‪ ,‬פארוואס ער איז נישט אזוי צעפרידן‬ ‫‪42‬‬ ‫מנוחה ביי די אנדערע צדיקי הדור‪ ,‬און עס האבן‬ ‫געהאלפן ווערן מיט א קינד וואס דורך דעם וועט‬ ‫זיך באלד אנגעהויבן גאר גרויסע השתדלות'ן צו‬ ‫די רבי טאקע האבן סנדקאות‪.‬‬ ‫פארגרינגערן דעם מצב פונעם הייליגן מאור עינים‬ ‫אין טורמע‪ ,‬פון די הויפט וועלכע האבן אנגעוואנדן‬ ‫אבער אויפן וועג מיטן רבין צו זיין שטאט‪,‬‬ ‫און זיך משתדל געווען לטובת דעם מאור עינים‪,‬‬ ‫האט דער איד געזאגט דעם אמת פארן רבין‪ ,‬אז‬ ‫איז געווען הרה"ק רבי וועלוול פון זיטאמיר זי"ע‪,‬‬ ‫מען גייט נישט פאר סנדקאות‪ ,‬נאר ער וויל אז די‬ ‫באקאנט אלס דער 'אור המאיר'‪.‬‬ ‫רבי זאל גיין אין די מקו'‪ ,‬און דורך דעם אים געבן א‬ ‫ברכה‪ ,‬אז ער זאל געהאלפן ווערן מיט קינדער‪,‬‬ ‫דער הייליגער אור המאיר האט קיין מינוט‬ ‫ווייל זעט זיך אויס אז נעבן רבין האט נישט‬ ‫נישט גערוהט‪ ,‬ער האט געארבייט און אנגעוואנדן‬ ‫געקענט שולט זיין קיין ליגענט‪ ,‬און דערפאר האט‬ ‫אלערליי אונטערווענץ צו העלפן פארגרינגערן‬ ‫דער איד גלייך מודה געווען‪ ,‬אז ער האט נישט‬ ‫דעם מצב פונעם מאור עינים אין תפיסה‪ ,‬און‬ ‫געזאגט קודם דעם אמת‪ ,‬אבער די רבי האט‬ ‫לייכטער מאכן די שווערע באדינונגען אין אזעלכע‬ ‫גארנישט געענטפערט‪ ,‬נאר ווייטער געפארן מיט‬ ‫אומשטענדן‪ ,‬דער הייליגער אור המאיר זי"ע האט‬ ‫דעם איד צו זיין שטאט‪.‬‬ ‫זיך שטארק אנגעשטרענגט‪ ,‬און עס איז אים‬ ‫געלונגען צו פועל'ן‪ ,‬אז דער מאור עינים זאל‬ ‫ווען מען איז אנגעקומען אין שטאט‪ ,‬איז דער‬ ‫באפרייט ווערן פון תפיסה פאר עטליכע שטונדן ער‬ ‫צדיק געגאנגען אין מקו'‪ ,‬אבער אזוי ווי ער האט‬ ‫זאל קענען גיין אין ביהמ"ד האלטן א דרשה‪.‬‬ ‫אריינגעלייגט דעם פיס‪ ,‬האט ער גלייך געפרעגט‬ ‫דעם איד‪ ,‬ווער האט זיך שוין גע'טובל'ט אין דעם‬ ‫ווען דער הייליגער מאור עינים האט זיך‬ ‫מקו'‪ ,‬האט דער איד געזאגט‪ ,‬אז דער הייליגער‬ ‫צוריקגעקערט פון די דרשה‪ ,‬האט אים באגלייט א‬ ‫מאור עינים מטשערנאביל זי"ע‪ ,‬איז דורך געפארן‬ ‫ריזן עולם פון די שטאטלייט צוטיילנדיג אים כבוד‬ ‫דעם שטאט‪ ,‬און ער האט געברויכט א מקו'‪ ,‬האב‬ ‫מלכים‪ ,‬ווען דער תפיסה וועכטער האט דאס‬ ‫איך אים מפני כבודו געלאזט גיין אין מקו'‪.‬‬ ‫דערזען‪ ,‬האט אים זייער פארדראסן‪ ,‬אז פאר אן‬ ‫ארעסטאנט ווערט צו געטיילט אזויפיל כבוד‪ ,‬און‬ ‫האט דער הייליגער צדיק רבי פנחס מקאריץ‬ ‫מחמת דעם האבן זיי נאכמער פארשווערט די‬ ‫זי"ע געזאגט פאר דעם איד‪ ,‬די בוסט שוין א‬ ‫תנאים פונעם מאור עינים און מ'האט אים אריין‬ ‫געהאלפענער אין זכות פון דעם הייליגען צדיק דער‬ ‫געזעצט אין א פינסטערן קאמער‪.‬‬ ‫מאור עינים זי"ע‪ ,‬און איך וויל בשום אופן נישט גיין‬ ‫אין מקו' יעצט‪ ,‬ווייל איך וויל נישט אז מען זאל‬ ‫דער הייליגער אור המאיר האט אבער נישט‬ ‫אנהענגען דעם ישועה אויף מיר‪ ,‬וואס באמת איז עס‬ ‫געקענט רוען‪ ,‬ער איז נאכאנאנד ארומגעלאפן און‬ ‫דורך די ברכה פונעם צדיק דער הייליגער מאור‬ ‫פארארבעט מעשים צו פארגרינגערן די‬ ‫עיניים זי"ע‪ ,‬כך הוה דער איד האט צום יאר געהאט‬ ‫אטמאספערע פאר'ן רבי'ן אין תפיסה‪ ,‬און ער האט‬ ‫א בן זכר‪.‬‬ ‫ערלעדיגט אז מ'זאל לאזן אריין ברענגען אין‬ ‫•••‬ ‫תפיסה גרויסע שטיינער און עטוואס מסדר געווען‬ ‫דער הייליגען מאור עינים זי"ע איז געווען א‬ ‫דעם גרוב פאר'ן מאור עינים אים צו שאפן כאטש‬ ‫מגיד מישרים און שטעט און דערפלעך‪ ,‬האט אמאל‬ ‫דאס מינדעסטע הרחבת‪-‬הדעת אונטער די‬ ‫פאסירט‪ ,‬אז א געוויסע משומד איז געווארן זייער‬ ‫שווערע מצב‪.‬‬ ‫אויפגעבראכט אויף די דרשות פונעם רבי'ן‪ ,‬און ער‬ ‫האט איהם פאר'מסר'ט צו דעם רעגירונג‪ ,‬דאס‬ ‫ווי לאנג דער מאור עינים האט זיך געפונען‬ ‫האט צוגעפירט צו זיין ארעסט אין שטאט‬ ‫אונטער אזא שטרענגע תפיסה וואך איז שווער‬ ‫זיטאמיר‪.‬‬ ‫געווען אן צו קומען צו אים‪ ,‬פאר'ן "אור המאיר" איז‬ ‫אבער געלונגען צו פועל'ן אז ער זאל טעגליך‬ ‫ווען עס איז באקאנט געווארן אין די אידישע‬ ‫קענען אריינגיין פארברענגען מיט'ן מאור עינים‬ ‫וועלט איבער די נידערטרעכטיגע מסירות און‬ ‫פאר גאנצע צוויי שעה‪.‬‬ ‫בלבולים און דער ארעסט‪ ,‬האט עס צושטערט די‬ ‫‪43‬‬ ‫געווען א שטארקער רעש‪ ,‬וויבאלד איידער ער איז‬ ‫איין טאג ווען די צוויי צדיקים זענען געזעסן‬ ‫פאראורטיילט געווארן צו טורמע האט ער געהאט‬ ‫און אינאיינעם פארברענגט‪ ,‬איז פלוצלים ערשינען‬ ‫צו געזאגט צו שאפן געלט פאר א געוויסן צוועק‪,‬‬ ‫פאר זיי א מענטש געקליידעט ווי א דייטש‪,‬‬ ‫און וויבאלד ער איז דערנאך געווארן פארמשפט‬ ‫וועלכער האט זיך געוואנדן צום מאור עינים‬ ‫פאר ארעסט‪ ,‬האט ער נישט געהאט די יכולת‬ ‫זאגנדיג‪" ,‬אזוי ווי מארגן וועט פארקומען אין שטאט‬ ‫איינצוהאלטן זיין צוזאג‪ ,‬אבער היות ער האט‬ ‫די מארק‪-‬טאג‪ ,‬וויל איך דעריבער בעטן אז רבי‬ ‫קיינמאל נישט געבראכן א ווארט איז אין הימל‬ ‫וועלוועלע זאל זיך משתדל זיין און אויס'פועל'ן אז‬ ‫געווארן א רעש‪.‬‬ ‫מען זאל ארויסלאזן דעם מאור עינים פון תפיסה‬ ‫אויף עטליכע שעה‪ ,‬אז ער זאל קענען ארומגיין נאך‬ ‫האט דער מאור עינים מסיים געווען‪ ,‬דער‬ ‫געלט פאר מיר"‪.‬‬ ‫דייטשל וועלכער האט זיך פאר זיי באוויזן אין‬ ‫תפיסה‪ ,‬איז געווען א מלאך של רחמים‪ ,‬וועלכער‬ ‫דער אור המאיר ווי זיין שטייגער האט טאקע‬ ‫איז געקומען פועל'ן אז דער מאור עינים זאל קענען‬ ‫גענומען שתדל'ן אויסצופירן די בקשה פון דעם‬ ‫ארויס פאר איין טאג איינצוהאלטן זיין צוזאג און‬ ‫דייטש'ל‪ ,‬דאסמאל איז עס אבער שוין נישט‬ ‫שאפן די געלט‪ ,‬נאכדעם וואס מיט די גרויסע‬ ‫געגאנגען אזוי גרינג‪ ,‬דער אור המאיר האט אויך‬ ‫שתדלנות איז געלונגען אפצורופן א הארבן גזר‪-‬‬ ‫אנגעוואנדן א גרויסע סומע געלט און די באמטע‬ ‫דין אין וועלכער דער מאור עינים איז ה"י‬ ‫פון די תפיסה זענען קוים איינגעגאנגען דערויף‪,‬‬ ‫פאראורטיילט געווארן צום ערגסטן‪ ,‬האט דער‬ ‫אבער מיט א תנאי אז דער אור המאיר זאל‬ ‫אור המאיר זיך שטארק משתדל געווען אז דער‬ ‫פארבלייבן אלס משכון ביז דער מאור עינים וועט‬ ‫מאור עינים זאל גענצליך באפרייט ווערן‪.‬‬ ‫צוריק קומען‪ ,‬ענדליך איז אים געלונגען צו שאפן‬ ‫דעם פריוויליגע פאר'ן מאור עינים‪.‬‬ ‫ווען דער אור המאיר האט געזען אז עס גיבט‬ ‫זיך אים נישט איין‪ ,‬האט ער פארשטאנען אז דער‬ ‫אזוי ארום האבן זיך די צוויי צדיקים פאר א‬ ‫מאור עינים זעלבסט האט זיך דאס אויף זיך מקבל‬ ‫וויילע געטוישט פלעצער‪ ,‬דער מאור עינים איז‬ ‫געווען‪.‬‬ ‫ארויס אין מארק שאפן געלט פאר צדקה‪ ,‬און דער‬ ‫אור המאיר איז געבליבן זיצן אין תפיסה אויפן ארט‬ ‫דאן האט זיך דער אור המאיר געוואנדן צום‬ ‫פון מאור עינים‪ ,‬דער אור המאיר האט זיך‬ ‫מאור עינים מיט א טענה‪ ,‬אז וויבאלד דער מאור‬ ‫אנגערופן צום מאור עינים זאגנדיג‪" ,‬איר זיצט אין‬ ‫עינים וויל מקדש זיין שם שמים דעריבער האט ער‬ ‫תפיסה צוליב א משומד‪ ,‬איך זיץ אין תפיסה וועגן‬ ‫מקבל געווען אויף זיך די יסורים‪ ,‬אבער היות וואס‬ ‫רבי נחום"‪.‬‬ ‫עס וועט ארויסקומען דערפון חלילה דאס‬ ‫עס איז אדורך דער טאג‪ ,‬און דער מאור עינים‬ ‫פארקערטע‪ ,‬האט דער מאור עינים דעריבער נישט‬ ‫איז צוריק געקומען מיט'ן סכום פון קוים צוויי‬ ‫קיין רעכט זיך צו האלטן ביי דעם החלטה‪.‬‬ ‫הונדערט רובל‪ ,‬דער אור המאיר‪ ,‬ווען ער האט‬ ‫דערזען וואס דער מאור עינים האט‬ ‫ווי דער מאור עינים האט געהערט די ווערטער‬ ‫צונויפגעזאמלט ארומדרייענדיג זיך אגאנצן טאג‬ ‫פונעם אור המאיר‪ ,‬האט ער געטוישט זיין החלטה‪,‬‬ ‫אין שטאט‪ ,‬קלעטערנדיג צופוס צווישן די סוחרים‬ ‫און געזאגט אז דער דאזיגער באשלוס‪ ,‬מקדש שם‬ ‫אין מארק איז ער זייער אנטוישט געווארן‪ ,‬ווען‬ ‫שמים צו זיין איז געווען פארהוילן פון יעדן‪ ,‬אפי'‬ ‫דער מאור עינים האט געהערט ווי דער אור המאיר‬ ‫קיין מלאך אדער א שרף האבן נישט געוואוסט‬ ‫רעדט זיך אפ אז עס איז נישט ווערד געווען‬ ‫דערפון‪ ,‬און וויבאלד די צדיקים זענען דאס‬ ‫אזויפיל שתדלנות פאר דעם צוועק‪ ,‬טענה'נדיג‪,‬‬ ‫געוואויר געווארן‪ ,‬לאזט ער זיך אפ פון דעם‬ ‫"אויסצו'פועל'ן דעם זכות פון ארויסגיין אפאר שעה‬ ‫געדאנק‪ ,‬און טאקע אין יענעם יאר נאך די גרויסע‬ ‫האט דאך אפגעקאסט באלד דער זעלבער סכום"‪.‬‬ ‫השתדלות פונעם אור המאיר און אנדערע צדיקים‪,‬‬ ‫איז דער מאור עינים צום פרייד פון גאנץ כלל‬ ‫האט זיך דער מאור עינים אנגערופן צום אור‬ ‫ישראל ארויס פון תפיסה‪.‬‬ ‫המאיר‪" ,‬עס איז יא כדאי געווען"‪ ,‬ווייל אין הימל איז‬ ‫‪44‬‬ ‫אבער באמת איז ער צען צדיקים"‪ ,‬און דער‬ ‫•••‬ ‫הייליגער תולדות האט דאס מסביר געווען‪" ,‬יעדער‬ ‫איינמאל האט הרה"ק רבי מנחם נחום בעל‬ ‫צדיק האט א באזונדערן וועג‪ ,‬אין תורה‪ ,‬תפלה‪,‬‬ ‫מאור עיניים מטשרנוביל זי"ע געפרעגט פונעם‬ ‫צדקה און אנדערע מדות‪ ,‬לויט זיין שורש אין איינע‬ ‫הייליגען בעל התניא זי"ע‪ ,‬וואס איז געווען דער‬ ‫פון די צען ספירות‪ ,‬און אין יענעם וועג איז ער א‬ ‫גרויסער כח פון זיין רבי ר' מענדעלע מרימנוב‬ ‫צדיק‪ ,‬אבער דער צדיק רבי נחום איז א צדיק אין‬ ‫זי"ע‪ ,‬האט דער בעל התניא געזאגט‪ ,‬אז דער ר'‬ ‫אלע מדות און אין אלע זאכן"‪.‬‬ ‫מענדעלע האט געוויסט די מחשבות פון יעדען‬ ‫•••‬ ‫מענטש‪ ,‬אויך האט ער געוויסט די מחשבות וואס‬ ‫דער הייליגער קדושת לוי מבארדיטשוב זי"ע‪,‬‬ ‫מענטשן האבן געהאט זייער גאנץ לעבן‪ ,‬אבער דער‬ ‫איז אמאל געקומען אין א שטאט אין רוסלאנד‪ ,‬און‬ ‫הייליגער מאור עינים זי"ע איז פון דעם נישט‬ ‫באגעגנט א איד וואס מען האט אויף אים געזען אז‬ ‫נתפעל געווארן‪.‬‬ ‫ער איז טאקע א פשוטער איד‪ ,‬אבער ער איז א שפל‬ ‫האט דער הייליגער בעל התניא זי"ע געזאגט‪,‬‬ ‫ברך מיט א גרויסע מדרגה אין שפלות‪ ,‬האט ער זיך‬ ‫אז ווען דער ר' מענדעלע זי"ע איז אריבער א שטוב‪,‬‬ ‫צו אים געוואנדען און אים געפרעגט‪ ,‬וויאזוי זענט‬ ‫האט ער געקענט זאגן אלע מחשבות וואס מען האט‬ ‫איר צוגעקומען צו אזא מדרגה פון שברון לב‪ ,‬יענער‬ ‫געטראכט אין יענעם שטוב‪ ,‬און געקענט זאגן די‬ ‫איד האט באמת נישט פארשטאנען וואס דער‬ ‫עתידות וואס מען גייט טראכטן דארט אונעם‬ ‫צדיק וויל פון אים‪.‬‬ ‫שטוב‪ ,‬פון דעם איז שוין דער הייליגער מאור‬ ‫עיניים זי"ע נתפעל געווארן‪.‬‬ ‫אבער אינמיטן רעדן מיט יענעם איד‪ ,‬האט ער‬ ‫•••‬ ‫דערציילט פאר הייליגען קדושת לוי זי"ע‪ ,‬אז‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז אלס יתום ‪ ,‬איז דער‬ ‫איינמאל איז ער געווען אין א גרויסער שטאט‪ ,‬ער‬ ‫הייליגער מאור עינים געווארן אויפגעצויגען אין‬ ‫איז געווען מיד און פארמאטערט‪ ,‬און ער איז אריין‬ ‫שטוב פון זיין פעטער און מומע‪ ,‬האט די מומע‬ ‫אין בית המדרש‪ ,‬און דארט געהערט א גרויסן‬ ‫אמאל געגעבן איר קינדער ברויט מיט סמעטענע‪,‬‬ ‫מענטש לערנען די משנה אין אבות "מאד מאד הוי‬ ‫און דעם קליינעם יתום נחום האט באקומען טרוקן‬ ‫שפל רוח"‪ ,‬און פון יענעם דרשה האט ער באקומען‬ ‫ברויט‪ ,‬ווען ער האט זיך באקלאגט אז ער וויל אויך‬ ‫די מדרגה פון שפלות‪ ,‬און דער הייליגער‬ ‫סמעטענע‪ ,‬האט זי אים פארשלאסן אין א צימער‪.‬‬ ‫בארדיטשובער האט פון אים אויסגעפונען ווי דער‬ ‫מענטש האט אויסגעזען‪ ,‬כדי צו וויסן ווער ער איז‪,‬‬ ‫אין צימער איז געשטאנען אן עמער מיט‬ ‫ביז ס'האט זיך ארויסגעשטעלט‪ ,‬אז דאס איז געווען‬ ‫עפעס ווייסע סחורה‪ ,‬און דער קליינער נחום האט‬ ‫דער הייליגער מאור עינים זי"ע‪ ,‬וואס האט דעמאלט‬ ‫געמיינט אז ס'איז קעז‪ ,‬און ער האט דאס‬ ‫געזאגט דעם שיעור אין משנה‪ ,‬און מיט זיינע‬ ‫אנגעשמירט אויפן ברויט‪ ,‬אבער דאס איז געווען‬ ‫הייליגע ווערטער האט ער אזויפיל משפיע געווען‬ ‫קאלך‪ ,‬און ער האט מער נישט געקענט עסן דאס‬ ‫אפילו אויף א פשוטע איד‪.‬‬ ‫ברויט‪ ,‬האט דער צדיק שפעטער געזאגט‪ ,‬אז‬ ‫•••‬ ‫דערפון האט ער זיך אויסגעלערנט א דרך אין‬ ‫עס ווערט דערציילט א מעשה‪ ,‬וואס דאס‬ ‫עבודת השם‪" ,‬אז ווער ס'נעמט וואס איז נישט‬ ‫ווייזט די געוואלדיגע השפעה פונעם הייליגען‬ ‫זיינס‪ ,‬פארלירט אויך וואס איז יא זיינס"‪.‬‬ ‫מאור עינים זי"ע‪ ,‬און אויך זיין געוואלדיעג עניוות‬ ‫•••‬ ‫און שפל ברך מיט וואס דער צדיק האט זיך זיין גאנץ‬ ‫דער צדיק וקדוש רבי יעקב יוסף מפולנאה זי"ע‬ ‫לעבן געפירט‪ ,‬אין א דארף נעבן טשערנאביל זענען‬ ‫האט געזאגט‪ ,‬אויף צדיק דער הייליגער מאור‬ ‫חסידים געזעסן ביי מלוה מלכה מוצאי שבת און‬ ‫עינים זי"ע בדרך שאלה בזה"ל‪" ,‬די וועלט זאגט אז‬ ‫געמאכט א חשבון הנפש‪ ,‬און פון גרויס פחד האבן‬ ‫רבי נחום איז א צדיק"‪ ,‬די וואס זענען געשטאנען‬ ‫זיי באשלאסן "אז זיי האבן זייער פיל געזינדיגט‪ ,‬און‬ ‫דארט האבן געמיינט אז ער וויל דעם צדיק דעם‬ ‫ס'איז נישטא פאר זיי קיין תקנה נאר זיך‬ ‫הייליגען מאור עינים אביסל משפיל זיין‪ ,‬האט ער‬ ‫צוצוטשעפען צום הייליגען מאור עינים‪ ,‬און ער‬ ‫זיך גלייך מסביר געווען‪ ,‬אז ער האט געמיינט צו‬ ‫וועט זיי ראטעווען"‪.‬‬ ‫זאגן‪" ,‬אז די וועלט זאגט אז רבי נחום איז איין צדיק‪,‬‬ ‫‪45‬‬ ‫שטארקן און אנגיין‪ ,‬ביז מען קומט אן צום אמת‪,‬‬ ‫האבן זיך די גאנצע קבוצה גלייך‬ ‫ווען די חסידים האבן דאס געהערט‪ ,‬זענען זיי‬ ‫ארויסגעלאזט קיין טשערנאביל‪ ,‬אבער ווי נאר זיי‬ ‫אנגעפילט געווארן מיט גרויס שמחה‪ ,‬און געזאגט‬ ‫זענען אריין אין דעם רבי'נס צימער‪ ,‬האט ער זיך‬ ‫פאר הייליגען מאור עינים‪ ,‬אז ער האט זיי מחיה‬ ‫דערפרייט צו זיי‪ ,‬און געזאגט מיט זיין גרויס‬ ‫געווען און א רוח חיים האט זיך באנייט אין זיי‪.‬‬ ‫עניוות‪" ,‬איך בין געזעסן און געמאכט מיין חשבון‬ ‫•••‬ ‫הנפש‪ ,‬און ס'איז מיר קלאר געווארן‪ ,‬אז איך האב‬ ‫דער אייניקל הרה"ק רבי יעקב ישראל‬ ‫פיל געזינדיגט‪ ,‬און ס'איז נישטא פאר מיר קיין‬ ‫מטשערקאס זי"ע האט דערציילט‪ ,‬ביי מיין זיידן‬ ‫תקנה‪ ,‬ביז איך וועל זיך צוטשעפען צו די חסידים‪,‬‬ ‫דער הייליגער מארו עינים זי"ע זענען געזעסן ביי‬ ‫און זיי וועלן מיט מיר טון א חסד און מיך ראטעווען‬ ‫דער מזרח וואנט תלמידים אנגעטון אין ווייסע‬ ‫פון מיינע צרות"‪ ,‬דאס איז געווען זיין השפעה אויף‬ ‫קליידער‪ ,‬אסאך פון זיינע חסידים זענען געווען‬ ‫זיינע חסידים‪ ,‬און דאס איז געווען זיין אמתע‬ ‫גרויסע לייט אבער צוויי פון זיי האב איך גוט‬ ‫עניוות מיט וואס ער האט זיך געפירט‪ ,‬אז ער האט‬ ‫געקענט‪ ,‬ביידע האבן געהייסן ר' ירמיה‪ ,‬איינעם‬ ‫באמת געהאלטן אז ער איז ח"ו א חוטא‪.‬‬ ‫האט מען גערופן "ר' ירמיה הגדול" און דעם צווייטן‬ ‫•••‬ ‫"ר' ירמיה הקטן"‪.‬‬ ‫איינמאל זענען חסידים געקומען צום הייליגען‬ ‫מאור עינים זי"ע מיט תחנונים און געוויין‪ ,‬און‬ ‫איינמאל איז דער זיידע דער הייליגער מאור‬ ‫אויסגעגאסן פאר אים זייער גאנץ הארץ‪ ,‬אז זיי‬ ‫עינים צוגעגאנגען צו ר' ירמיה הגדול ווען ער איז‬ ‫זענען געפאלן זייער נידעריג אין חשכות און מרה‬ ‫געשטאנען אין געדאווענט‪ ,‬און איז אנגעקומען צו‬ ‫שחורה‪ ,‬און קענען נישט אויפהייבן דעם קאפ אין‬ ‫"דבר אל בני ישראל ואמרת אליהם"‪ ,‬און ער האט‬ ‫תורה‪ ,‬תפלה און עבודת השי"ת‪ ,‬דערפאר איז זייער‬ ‫אים אראפגענומען די תפילין פונעם קאפ‪ ,‬נאך‬ ‫הארץ צעבראכן געווארן ביז זיי זענען ממש‬ ‫שמונה עשרה האט דער הייחיגער מאור עינים‬ ‫קראנק געווארן‪ ,‬און עטליכע פון זיי זענען געפאלן‬ ‫געזאגט צו זיינע לייט‪" ,‬איר זאלט אייך נישט‬ ‫צו בעט‪.‬‬ ‫וואונדערן וואס איך האב אים איבערגעהאקט‬ ‫אינמיטן קריאת שמע און אראפגענומען די תפילין‬ ‫ווען דער צדיק רבי נחום דער הייליגער מאור‬ ‫פון זיין קאפ‪ ,‬ווייל אויב נישט‪ ,‬וואלט ער פארברענט‬ ‫עינים זי"ע האט געזען דאס אמת פון זייער הארץ‪,‬‬ ‫געווארן פון גרויס התלהבות"‪ ,‬האט רבי יעקב‬ ‫ווי זיי ווילן באמת קרבת אלקים חיים‪ ,‬האט ער זיי‬ ‫ישראל מטשערקאס פארענדיגט‪ ,‬אזאנע תלמידים‬ ‫געטרייסט און געזאגט‪" ,‬בני חביבי! איר זאלט פון‬ ‫זענען געווען אסאך ביי מיין זיידן‪ ,‬אבער די צוויי‬ ‫דעם נישט האבן קיין שום עגמת נפש‪ ,‬ווייל דאס איז‬ ‫האב איך געקענט‪.‬‬ ‫בחינת דורמיטא )א שלאף(‪ ,‬ווייל אלעס וואס איז דא‬ ‫•••‬ ‫אויף דער וועלט איז דא אינעם מענטש‪ ,‬און דער‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז איינמאל איז דער‬ ‫וואס וויל באמת זיך דערנענטערן צום אויבערשטן‪,‬‬ ‫הייליגער מאור עינים זי"ע געקומען אין א קליין‬ ‫מוז ביי אים קודם זיין א הסתלקות המוחין והחיות‪,‬‬ ‫שטעטל מיט ווייניג אידן‪ ,‬און ער האט זיך געוואלט‬ ‫און דורך דעם וועט ער זוכה זיין צו נאך מער‬ ‫טובל'ן‪ ,‬די חשובע בעלי בתים האבן אים געזאגט‪,‬‬ ‫ליכטיגקייט"‪.‬‬ ‫אז ס'איז נישטא קיין מקוה דא אין שטאט‪ ,‬ווייל דער‬ ‫ארט איז זייער הויך‪ ,‬און מ'דארף אסאך געלט צו‬ ‫און דער הייליגער מאור עינים זי"ע האט‬ ‫גראבן טיף ביז מ'געפינט וואסער אדער א קוואל‬ ‫אויסגעפירט‪" ,‬די ירידה איז א צורך עליה‪ ,‬אזוי ווי‬ ‫פאר א כשר'ע מקוה‪ ,‬און די אידן פון שטעטל זענען‬ ‫ביי אדם הראשון שטייט‪' ,‬ויפל אלקים תרדמה על‬ ‫געווען גאר ארום און האבן דאס נישט געקענט‬ ‫האדם ויישן'‪ ,‬און דערפון איז אדם הראשון געווארן‬ ‫באווייזן‪.‬‬ ‫א אדם השלם‪ ,‬און אזוי איז געווען ביי דער גאנצער‬ ‫בריאת העולם‪ ,‬צוערשט איז געווען 'והארץ היתה‬ ‫האט דער הייליגער מאור עינים זי"ע געזאגט‪,‬‬ ‫תהו ובהו'‪ ,‬און ערשט נאכדעם‪' ,‬ויאמר אלקים יהי‬ ‫"אפשר איז דא צווישן אייך א איד א גיבר וואס וויל‬ ‫אור'‪ ,‬און דאס איז "ויתרון האור מן החושך"‪ ,‬ווייל‬ ‫קויפן מיין עולם הבא‪ ,‬וואס איז מיר צוגעגרייט פון‬ ‫דאס איז באמת די עבודה פון א איד‪ ,‬זיך צו‬ ‫‪46‬‬ ‫פשטות און מיט זיין גרויס עניוות‪" ,‬נו‪ ,‬אין דעם קען‬ ‫מיין געבורט ביז היינט‪ ,‬אין זכות פארן מנדב זיין א‬ ‫איך נישט זיין ווי רבינו הקדוש זי"ע‪ ,‬הלוואי זאל איך‬ ‫מקוה דא אין שטאט"‪ ,‬איז געקומען א איד א‬ ‫נאר האבן די עבירה‪ ,‬ווייל איך האב מער מורא פון די‬ ‫גרויסער גביר און אים געגעבן דריי הונדערט‬ ‫מצוות וואס איך האב געהאט הנאה דערפון‪ ,‬ווי פון‬ ‫רענדליך‪ ,‬וואס איז געווען א גרויסע סכום געלט‬ ‫אזעלכע עבירות וואס איך האב פון זיי נישט געהאט‬ ‫בימים ההם‪ ,‬און מיט דעם געוואלט אפקויפן זיין‬ ‫קיין שום הנאה"‪.‬‬ ‫חלק אין עולם הבא אין גן עדן‪ ,‬און דער הייליגער‬ ‫•••‬ ‫מאור עינים האט פאר יענעם גביר פארקויפט זיין‬ ‫עס ווערט געברענגט‪ ,‬אז אין דער צייט וואס‬ ‫עלום הבא מיט א קנין סודר‪ ,‬לויטן דין‪.‬‬ ‫דער הייליגער מאור עינים זי"ע איז געזעסן אין‬ ‫תפיסה‪ ,‬זענען צוויי חשובע שלוחים געקומען אין‬ ‫דער הייליגער מאור עינים זי"ע האט דאס‬ ‫הויז פונעם גביר און חסיד ר' אהרן לאנדא‬ ‫געלט גענומען און געגעבן די אידן פון שטעטל צו‬ ‫מיאמפאלי‪ ,‬וואס איז געווען באוואוסט אלס אן‬ ‫מאכן א מקוה‪ ,‬און אזוי האבן זיי געטון‪ ,‬נאכדעם‬ ‫אויסערגעוויינלעכער בעל צדקה מיט אן אפענעם‬ ‫האט דער הייליגער מאור עינים זי"ע געזאגט‪,‬‬ ‫הארץ פאר יעדן ארימאן‪ ,‬און די שליחים האבן אים‬ ‫"יעצט בין איך צופרידן‪ ,‬אז איך דין שוין נישט מער‬ ‫געבעטן‪ ,‬אז ער זאל ביישטייערן צו דער מצוה פון‬ ‫דעם באשעפער על מנת לקבל פרס‪ ,‬נאר פון אהבה‬ ‫פדיון שבויים פארן הייליגען מאור עינים‪.‬‬ ‫און דביקות"‪.‬‬ ‫דער חסיד ר' אהרן האט זיי געענטפערט‪ ,‬אז‬ ‫ווען מען האט אים געפרעגט פארוואס ער גיט‬ ‫זיי זאלן צוריקקומען מארגן‪ ,‬און ווען זיי זענען‬ ‫אוועק זיין שכר‪ ,‬האט ער ערקלערט‪" ,‬איך האב דאך‬ ‫צוריקגעקומען‪ ,‬האט ער געפרעגט וויפיל געלט‬ ‫נישט קיין געלט‪ ,‬און איך וויל שוין מיין גאנץ לעבן‬ ‫מ'דארף אויסצולייזן דעם הייליגען מאור עינים פון‬ ‫מקיים זיין דעם "בכל מאדך"‪ ,‬מיין איינציגע‬ ‫תפיסה‪ ,‬האבן די צוויי געענטפערט‪ ,‬אז מען ברויך‬ ‫פארמעגן איז מיין עולם הבא‪ ,‬און דאס האב איך‬ ‫א ריזיגע סומע פון ‪ 15,000‬גילדענע דינרים‪ ,‬דער‬ ‫אוועקגעגעבן פאר כבוד השם‪ ,‬און אזוי בין איך‬ ‫גביר האט זיך גלייך אומגעדרייט אין זיין צימער‪,‬‬ ‫מקיים ‪,‬בכל מאדך"‪ ,‬און א בת קול איז ארויס פון‬ ‫און פון דארט ארויסגענומען א בייטל מטבעות‬ ‫הימל‪" ,‬ר' נחום מזומן לחיי עולם הבא!"‪ ,‬אבער דאס‬ ‫מיט דער גאנצער געבעטענער סומע‪ ,‬און עס‬ ‫איז געווען זיין מסירת נפש‪ ,‬אז ער איז געווען גרייט‬ ‫איבערגעגעבן פאר די צוויי שליחים‪ ,‬און מיט די‬ ‫אוועק צו געבן זיין עולם הבא פאר א מצווה‪.‬‬ ‫גרויסע סומע האט מען טאקע אויסגעלייזט דעם‬ ‫•••‬ ‫הייליגען מאור עינים פון תפיסה‪.‬‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז דער הייליגער מאור‬ ‫עינים זי"ע האט געהאט א גאר וואונדערליכע‬ ‫פאר זיין פטירה האט דער גביר ר' אהרן לאנדא‬ ‫מנהג‪ ,‬ער האט אייביג מער מקרב געווען און‬ ‫מיאמפאלי דערציילט פאר זיין זון ר' יחזקאל‪ ,‬פון‬ ‫ארויסגעוויזן א ווארעמע געפיל פאר די ארימע לייט‬ ‫קהלת בארדיטשוב‪ ,‬אז די סומע געלט וואס ער‬ ‫מען ווי פאר די רייכע‪ ,‬ווען א ארעמאן איז געקומען‪,‬‬ ‫האט געגעבן פאר דעם הייליגען מאור עינים'ס‬ ‫האט ער אים גלייך אריינגענומען‪ ,‬נישט געלאזט‬ ‫אויסלייזונג‪ ,‬איז געווען זיין גאנצער פארמעגן‪ ,‬און‬ ‫ווארטן‪ ,‬און מיט גרויס געדולד אויסגעהערט זיינע‬ ‫ער איז דעמאלט געבליבן אן קיין פרוטה צו די‬ ‫בקשות‪ ,‬און זיי זענען לאנג געזעסן ביי אים אין‬ ‫נשמה‪ ,‬אבער אין זכות פון די גרויסע מצוה פון‬ ‫צימער‪ ,‬אבער די רייכע האבן געקענט גאר לאנג‬ ‫פדיון שבויים‪ ,‬און אינעם זכות פונעם הייליגען‬ ‫ווארטן ביז מ'האט זיי אריינגעלאזט‪ ,‬און ווי נאר זיי‬ ‫צדיק דער מאור עינים זי"ע‪ ,‬האט ער נישט לאנג‬ ‫זענען אריין האט ער זיי געאיילט צו רעדן שנעל‪.‬‬ ‫נאכדעם גאר שטארק מצליח געווען‪ ,‬און צוריק‬ ‫רייך געווארן אין א גאר קורצער צייט‪ ,‬מיט אן‬ ‫ווען א גביר האט זיך באקלאגט אז מ'האט אים‬ ‫אויסערגעוויינלעכער עשירות ביז זיינע לעצטע‬ ‫געלאזט זיין ביים רבין אין שטוב נאר א קורצע‬ ‫טעג‪.‬‬ ‫וויילע‪ ,‬און מ'האט דעם רבי'ן געפרעגט‪ ,‬אז חז"ל‬ ‫•••‬ ‫זאגן דאך )עירובין פ"ו( "רבי מכבד עשירים"‪ ,‬אז‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז איינמאל פאר פסח‪,‬‬ ‫רבינו הקדוש האט מכבד געווען די עשירים‪ ,‬האט‬ ‫ווען דער שניי האט זיך צעלאזט אינדרויסן‪ ,‬און די‬ ‫דער הייליגער מאור עינים געענטפערט מיט א‬ ‫‪47‬‬ ‫שטארק געשאדט‪ ,‬און ער איז געפאלן חלשות און‬ ‫וועגן זענען געווען פול מיט בלאטע‪ ,‬אזוי אז‬ ‫איז געווען אין א גרויסע סכנה‪ ,‬אבער נאך עטליכע‬ ‫קיינער איז נישט געקומען און נישט געגאנגען‪ ,‬איז‬ ‫מינוט איז אים פלוצלינג בעסער געווארן‪ ,‬און ער‬ ‫געווען א גאר גרויס דחקות אין שטוב פונעם‬ ‫האט זיך אוועקגעזעצט און געטרונקען אביסל‬ ‫הייליגען מאור עינים זי"ע‪ ,‬איז געקומען א איד צום‬ ‫וואסער און ער איז צוזיך געקומען‪.‬‬ ‫רבי'ן מיט אלע צרכי יום טוב בשפע רב‪ ,‬און עס איז‬ ‫לעבעדיג געווארן אין שטוב פונעם מארו עינים‪,‬‬ ‫דערנאך האט ער דערציילט פאר די רעבעצין‪,‬‬ ‫און ער האט געזאגט פארן אידן‪ ,‬אז יעצט איז אן עת‬ ‫אז ער איז טאקע געווען אין א גרויס סכנה‪ ,‬נאר‬ ‫רצון‪ ,‬ער זאל בעטן אלעס וואס זיין הארץ גלוסט‬ ‫דער זיידע דער הייליגער מאור עינים זי"ע איז‬ ‫און ער וועט אים בענטשן‪ ,‬האט דער איד‬ ‫געקומען מעולם העליון און אים געראטעוועט‪ ,‬און‬ ‫געענטפערט‪" ,‬מיר פעלט גארנישט‪ ,‬נאר איין‬ ‫אים געזאגט "מיין טייערער זון‪ ,‬פון יעצט און‬ ‫בקשה האב איך צום רבין‪ ,‬אז דער רבי זאל מיר זאגן‬ ‫ווייטער זאלסטו מער נישט פאסטן פון שבת צו‬ ‫ווען משיח וועט קומען"‪.‬‬ ‫שבת‪ ,‬און איך גיב דיר אן עצה וואס וועט אין הימל‬ ‫גערעכנט ווערן ווי א תענית פון שבת צו שבת‪ ,‬אז דו‬ ‫ווען דער הייליגער מאור עינים זי"ע האט דאס‬ ‫זאלסט יעדן טאג פון דער וואך ענדיגן ספר תהלים‬ ‫געהערט‪ ,‬איז ער זייער נתרגש געווארן‪ ,‬דער צדיק‬ ‫דריי מאל"‪ ,‬האט דער צדיק רבי אריה לייב‬ ‫איז אויפגעשטאנען און ארומגעגאנגען אין צימער‬ ‫געפרעגט‪" ,‬זיידע‪ ,‬פארוואס ביסטו נישט געקומען‬ ‫אהין און צוריק‪ ,‬דערנאך האט ער זיך אפגעשטעלט‬ ‫מיך ראטעווען פריער‪ ,‬איידער איך בין געפאלן‬ ‫און געזאגט בזה"ל‪" ,‬דעם קץ הגאולה קען איך נישט‬ ‫חלשות"‪ ,‬האט דער זיידע דער הייליגער מאור‬ ‫מגלה זיין‪ ,‬נאר דאס קען איך דיר זאגן‪ ,‬עס וועט‬ ‫עינים געזאגט "ווען דו וואלסט געוואוסט פון‬ ‫נישט קומען אין מיינע צייטן‪ ,‬נישט ביי מיינע‬ ‫וועלכן הויכן ארט איך בין יעצט אראפגעקומען‬ ‫קינדער און נישט ביי מיינע אייניקלעך‪ ,‬אפשר ביי‬ ‫אהער‪ ,‬וואלסטו דאס נישט געפרעגט‪ ,‬און דאס אז‬ ‫די קינדער פון מיינע אייניקלעך"‪ ,‬און דער הייליגער‬ ‫איך האב געקענט אראפקומען דיך יעצט ראטעווען‪,‬‬ ‫מאור עינים זי"ע האט צוגעלייגט‪" ,‬דאס קען איך‬ ‫איז אויך א גרויסער חידוש"‪.‬‬ ‫דיר יא זאגן‪ ,‬אז די גוטע אידן וואס וועלן זיין אין‬ ‫•••‬ ‫יענע צייט וואס משיח וועט קומען‪ ,‬וועלן דארפן‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז א מענטש איז‬ ‫האבן אייזערנע הערצער‪ ,‬קופערנע קעפ‪ ,‬און‬ ‫געקומען אמאל און מכבד געווען דעם הייליגען‬ ‫גלאזערנע אויגן‪ ,‬צו קענען אויסהאלטן די יסורים‬ ‫מאור עינים זי"ע מיט סנדקאות ביים ברית פון זיין‬ ‫וואס וועט דעמאלסט זיין"‪ ,‬ובסוד קדושים מי‬ ‫זוהן‪ ,‬האט אים דער הייליגער מאור עינים געזאגט‪,‬‬ ‫יעמוד‪.‬‬ ‫אז ער וועט גיין צום ברית‪ ,‬אבער אויפן תנאי אז ער‬ ‫•••‬ ‫זאל מאכן א סעודה‪ ,‬האט דער מענטש‬ ‫עס האט דערציילט דער צדיק וקדוש רבי אריה‬ ‫געענטפערט‪ ,‬אז ער קען נישט‪ ,‬ווייל ער איז אן‬ ‫לייב מסאדילקוב זי"ע‪ ,‬דער זון פון רבי אברהם‬ ‫ארעמאן‪ ,‬האט אים רבי נחום געגעבן פון זיין טאש‬ ‫מקאריסטשוב זי"ע‪ ,‬וואס איז געווען א איידעם‬ ‫געלט צו מאכן א סעודה‪.‬‬ ‫ביים הייליגען מאור עינים זי"ע‪ ,‬דער צדיק רבי‬ ‫אריה לייב זי"ע איז געווען א גרויסער צדיק און א‬ ‫ביי דער סעודה האט דער הייליגער מאור‬ ‫עובד השם במסירת נפש ממש‪ ,‬איינמאל האט ער‬ ‫עינים געזאגט‪" ,‬איך וועל אייך ערקלערן פארוואס‬ ‫אנגעהויבן א נייע עבודה‪ ,‬צו פאסטן משבת לשבת‪,‬‬ ‫איך האב אזוי געבעטן און זיך געשטעלט אז מ'זאל‬ ‫איין וואך האט ער אזוי געטאן און מצליח געווען‪,‬‬ ‫מאכן א סעודה‪ ,‬ווייל דער נאמען פונעם שטן וואס‬ ‫און אויך די צווייטע וואך‪.‬‬ ‫שטערט יעדע גוטע זאך איז סמא"ל‪ ,‬וואס די ראשי‬ ‫תיבות פונעם נאמען איז‪ ,‬ס'עודת מ'צוה א'ין‬ ‫אבער פרייטאג צונאכט נאך דער צווייטער‬ ‫ל'עשות‪ ,‬ס'עודת מ'סכת אין לעשות‪ ,‬ס'עודת מ'ילה‬ ‫וואך‪ ,‬ווען ער האט געוואלט טרינקען דעם קידוש‬ ‫אין לעשות"‪ ,‬און דער הייליגער מאור עינים האט‬ ‫בעכער‪ ,‬האט ער נישט געקענט אראפשלינגען‬ ‫געזאגט‪" ,‬די סעודת ביי א סיום מסכת האט ער שוין‬ ‫דעם וויין‪ ,‬ווייל ער איז געווען זייער שוואך פון די‬ ‫אויסגעפירט מבטל צו זיין‪ ,‬און יעצט וויל ער מבטל‬ ‫פילע תעניתים‪ ,‬און די וויין האט פארן צדיק‬ ‫‪48‬‬ ‫חלק זאלסטו פארברענען‪ ,‬און פונעם קליינעם חלק‬ ‫זיין אויך די סעודת מצוה און די סעודת מילה‪ ,‬אבער‬ ‫זאל מען דרוקן דעם ספר"‪ ,‬און דער הייליגער מאור‬ ‫אין דעם וועל איך אים אויסשטעכן די אויגן‪ ,‬און מיר‬ ‫עינים האט ערקלערט‪" ,‬דער גרויסער הויפן איז די‬ ‫וועלן אים נישט לאזן דאס אויספירן"‪.‬‬ ‫זאכן וואס איך געדענק‪ ,‬און דער קליינער חלק איז‬ ‫די זאכן וואס ער געדענקט נישט‪ ,‬און דווקא די‬ ‫ביי דער געלעגנהייט איז אויך געווען זיין‬ ‫זענען געווען בבחינת "שכינה מדברת מתוך גרונו"‪,‬‬ ‫תלמיד דער צדיק וקדוש רבי אברהם דוב בעל בת‬ ‫און דערפאר וויל ער‪ ,‬אז נאר דאס זאל מען דריקן"‪,‬‬ ‫עין מאווריטש זי"ע‪ ,‬און ער האט נאכדעם געזאגט‪,‬‬ ‫און דער צדיק רבי יוחנן מרחמסטריווקא זי"ע האט‬ ‫אז אין דעם האט דער מלאך מיכאל באזיגט דעם‬ ‫אמאל געזאגט פאר'ן הייליגען בעלזא רב רבי אהרן‬ ‫ס"ם מיט א גרויסן נצחון‪ ,‬ווארום דער שטן האט זיך‬ ‫זי"ע‪ ,‬אז ס'איז מקובל‪ ,‬אז פארן דרוקן איז דער ספר‬ ‫שטארק בארימט‪ ,‬אז אין די צייטן איז ער זייער‬ ‫געווען פופצן מאל אזוי גרויס ווי מען האט צום סוף‬ ‫מצליח‪ ,‬און אסאך הערן זיך צו צו זיינע ווערטער‪,‬‬ ‫געדרוקט‪.‬‬ ‫און זענען עובר אויף די מצוות התורה‪.‬‬ ‫•••‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז א צדיק איז אמאל‬ ‫האט אים דער מלאך מיכאל געענטפערט‪" ,‬דו‬ ‫געזעסן ביים הייליגען מאור עינים זי"ע‪ ,‬איז דער‬ ‫נער'סט זיך אליין! אז די אידישע קינדער טוען‬ ‫גבאי אריינגעקומען און געזאגט פארן רבין‪ ,‬אז א‬ ‫טאקע דורך דיין הסתה עטליכע עבירות‪ ,‬אבער‬ ‫פרוי וואס איז היינט געקומען צום רבין זיך מזכיר‬ ‫אלעס טוען זיי נישט מיט זייער ווילן‪ ,‬און דער‬ ‫זיין‪ ,‬אז זי איז נאכנישט געהאלפן געווארן מיט קיין‬ ‫באווייז דערצו האסטו‪ ,‬ווייל‪ ,‬האסטו שוין אמאל‬ ‫קינדער‪ ,‬און די רבי האט איר געגעבן א ברכה‪ ,‬אז זי‬ ‫געהערט אדער געזען‪ ,‬אז א איד וואס האט געטון אן‬ ‫זאל בקרוב געהאלפן ווערן מיט א קינד‪ ,‬דערציילט‬ ‫עבירה‪ ,‬זאל דערנאך צונויף קלייבן זיינע חברים און‬ ‫די גבאי‪ ,‬אז די פרוי האט אפגענארט דעם רבי'ן‪,‬‬ ‫מאכן א גרויסע סעודה זיך צו פרייען מיט זיין זינד?‪,‬‬ ‫ווייל באמת איז זי אסאך עלטער ווי זי האט‬ ‫דאס איז קיינמאל נישט געווען!‪ ,‬אבער אז א איד איז‬ ‫געזאגט‪ ,‬נאר זי האט געטראכט ביי זיך‪ ,‬אז אויב זי‬ ‫מקיים א מצוה‪ ,‬ער מל'ט זיין זוהן אדער מאכט א‬ ‫וועט זאגן די אמתע עלטער‪ ,‬וועט מען בעטן אסאך‬ ‫סיום מסכת‪ ,‬פרייט ער זיך מיט זיינע ליבע פריינד‪,‬‬ ‫מער געלט פאר א ברכה‪.‬‬ ‫און דורך דעם איז א סימן‪ ,‬אז די מצוה טוען זיי מיט‬ ‫א גאנץ הארץ און מיט א שמחה"‪ ,‬און דערפאר האט‬ ‫דערציילט דער גבאי פארן רבין‪ ,‬אז די פרוי איז‬ ‫דער הייליגער מאור עינים זי"ע געלייגט אזא‬ ‫מיט ‪ 15‬יאר עלטער ווי זי האט געזאגט‪ ,‬און זי האט‬ ‫געוויכט צו מאכן דעם סעודת ברית‪.‬‬ ‫אפגע'נער'ט דעם רבין‪ ,‬דער צדיק האט זיך‬ ‫•••‬ ‫פארטראכט פאר א שטיק צייט‪ ,‬און דאן האט דער‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז ווען דער הייליגער‬ ‫הייליגער מאור עינים געהייסן‪ ,‬מען זאל די פרוי‬ ‫מאור עינים זי"ע איז אלט געווארן און האט שוין‬ ‫צוריק רופן‪ ,‬און ווען די פרוי איז אריינגעקומען צום‬ ‫נישט געהאט די כח צו פארן איבער די שטעט זאגן‬ ‫הייליגען מאור עינים‪ ,‬האט דער הייליגער צדיק‬ ‫דרשות‪ ,‬האבן די תלמידים געבעטן‪ ,‬אז ער זאל לאזן‬ ‫איר געזאגט בזה"ל‪" ,‬ברוך השם‪ ,‬דער אייבערשטער‬ ‫צוזאמשטעלן זיינע דרשות אין א ספר‪ ,‬און צוויי פון‬ ‫האט אונז אזוי ליב‪ ,‬אז אפילו ווען מיר וועלן בעטן‬ ‫די גרעסטע תלמידים‪ ,‬רבי ירמיה דער גרויסער און‬ ‫אז א בוים אין וואלד זאל האבן קינדער‪ ,‬וועט ער‬ ‫רבי ירמיה דער קליינער‪ ,‬האבן אפגעשריבן און‬ ‫האבן קינדער‪ ,‬אבער ליגן האט מען נישט געברויכט‬ ‫צוזאמגעשטעלט אלע זיינע דרשות און דברי‬ ‫זאגן"‪ ,‬און די פרוי האט טאקע געברוין א געזונט‬ ‫תורה‪ ,‬און זענען אריין צום רבי'ן צו זען צי ער איז‬ ‫קינד‪.‬‬ ‫מסכים מען זאל עס דרוקן‪.‬‬ ‫ער האט גענומען די כתבים און אנגעהויבן זיי‬ ‫דורכקוקן‪ ,‬פיל בלעטער האט ער ארויסגענומען‬ ‫און אוועקגעלייגט אויף א זייט‪ ,‬און ווען ער האט‬ ‫געענדיגט אויסקלויבן‪ ,‬האט ער איבערגעגעבן‬ ‫דעם הויכן הויפן פאר'ן תלמיד און געזאגט‪" ,‬דעם‬ ‫‪49‬‬ ‫יתום‪ ,‬דאן איז ער אויף געצויגען געווארן ביי זיין‬ ‫יארצייט י"ב מרחשון‬ ‫פעטער הרה"ק רבי משה אונגאר מצאנז זי"ע א‬ ‫איידעם ביים הייליגען דברי חיים מצאנז זי"ע‪,‬‬ ‫הרה"ק רבי משה ב"ר יחזקאל שרגא זי"ע‬ ‫דארט האט ער זוכה געווען צו א געוואלדיגע‬ ‫)הלברשטאם(‪ ,‬משינאווא‬ ‫קרבות פונעם זיידן דער הייליגער צאנזער רב זי"ע‪.‬‬ ‫"הנקרא ר' משה'לע שינאווער"‬ ‫ווען עס איז געקומען צו א שידוך‪ ,‬האט דער‬ ‫טאטע דער הייליגער שינאווא געזאגט‪ ,‬אז ער וועט‬ ‫ער איז געבוירן אין גליציה‪ ,‬ט' מנחם אב בשנת‬ ‫נאר א שידוך טון אויב דער מחותן וועט מסכים זיין‬ ‫תר"ב‪.‬‬ ‫צו געבן א סכום נדן וואס דער טאטע האט געבעטן‪,‬‬ ‫אויך האט ער דאן באקומען א ברכה פונעם זיידן‬ ‫צו זיין טאטן הרה"ק רבי יחזקאל שרגא בעל דברי‬ ‫דער הייליגער דברי חיים זי"ע אז ער זאל זוכה זיין‬ ‫יחזקאל משינאווא זי"ע‪,‬‬ ‫צו בנים טובים‪.‬‬ ‫בן הרה"ק בעל דברי חיים מצאנז זי"ע‪,‬‬ ‫בן הרה"ק רבי אריה לייבוש אב"ד טארניגראד זי"ע‪,‬‬ ‫ער האט חתונה געהאט מיט הרבנית הצדקת מרת‬ ‫בן הרה"ק רבי שמחה מבראד זי"ע‪,‬‬ ‫אסתר מינדל ע"ה‪,‬‬ ‫נין ונכד הרה"ק רבי צבי הירש חריף בעל חכם צבי‬ ‫בת הגה"ק רבי מאיר צבי הירש טענענבוים מבריגל‬ ‫אב"ד האלבערשטאדט זי"ע‪.‬‬ ‫זי"ע‪.‬‬ ‫און צו זיין מאמע הרבנית הצדקת מרת דבורה ע"ה‪,‬‬ ‫ווי באקאנט איז דער צדיק וקדוש געווען א‬ ‫בת הרה"ק רבי מרדכי זילברשטיין אב"ד האלאשיץ‬ ‫גרויסע חלוש זיין גאנץ לעבן און כמעט נישט‬ ‫זי"ע‪,‬‬ ‫געגעסן‪ ,‬אבער ווען עס איז געקומען צו עבודת‬ ‫חתן הרה"ק רבי אריה לייב ליפשיץ בעל אריה דבי‬ ‫השם און צו דעם עבודת התפלה‪ ,‬האט מען ממש‬ ‫עילאי זי"ע‪) ,‬חתן הרה"ק בעל ישמח משה מאוהעל‬ ‫געזען ווי דער צדיק ארבעט מיט הימל'ישע כוחות‪,‬‬ ‫זי"ע(‪,‬‬ ‫עס איז צו געגאנגען מיט א ברען און א אש‬ ‫בן הצדיק נסתר הרה"ק רבי חיים אשר זי"ע‪) ,‬הנקרא‬ ‫דקדושה‪ ,‬צדיקים בדורו האבן ממש באוואונדערט‬ ‫ר' חיים ציצית מאכער(‪,‬‬ ‫ווי אזוי א מענטש וואס איז באמת א חלוש אזוי ווי‬ ‫אויפן זיידן רבי חיים אשר זי"ע‪ ,‬האט דער הייליגער‬ ‫דער צדיק‪ ,‬קען אזוי דינען דעם באשעפער מיט א‬ ‫חוזה מלובלין זי"ע געזאגט‪" ,‬שהוא מכירו שהוא‬ ‫מסירת נפש‪.‬‬ ‫בעל רוח הקודש"‪.‬‬ ‫ער האט זיך געפירט מיט א געוואלדיגע‬ ‫ער איז געווען א גאון עצום בתורה‪ ,‬א צדיק‬ ‫קדושה און פרישות‪ ,‬דאס עסן האט זיך אין זיין גוף‬ ‫הדור‪ ,‬און א איש קדוש וטהור מנורה הטהורה‪ ,‬א‬ ‫קדוש כמעט נישט געהאלטן‪ ,‬אבער ער האט מיט‬ ‫עובד ד' באמת‪ ,‬זיין עבודת התפלה איז געווען מיט‬ ‫א מסירת נפש געגעסן דעם סעודת שבת און יו"ט‪,‬‬ ‫א געוואלדיגע התלהבות דקדושה און א מורא'דיגע‬ ‫ווייל זייענדיג אזוי שוואך האט ער נישט געמעגט‬ ‫מסירת נפש‪ ,‬ער איז געווען זיין גאנץ לעבן א גאר‬ ‫עסן זאכן וואס זענען שווער אויפן מאגן‪ ,‬אבער‬ ‫שוואכע מענטש‪ ,‬ער האט כמעט נישט געגעסן‪ ,‬און‬ ‫דער צדיק וקדוש האט נישט געוואלט נאכגעבן‬ ‫אפילו ווען יא האט זיך עס נישט געהאלטן אין דעם‬ ‫אויף א מאכל לכבוד שבת‪ ,‬אפילו זייענדיג א‬ ‫גוף קדוש‪ ,‬ער האט עוסק געווען אין תעניתים גאר‬ ‫שוואכע מענטש וואס האט געברויכט דאס שלאף‪,‬‬ ‫אסאך‪ ,‬ער איז נישט געשלאפן מער ווי א האלבע‬ ‫איז אבער דער צדיק וקדוש נישט געשלאפן מער‬ ‫שעה ברציפות‪ ,‬ער האט עוסק געווען אין צדקה‬ ‫ווי א האלבע שעה ברציפות‪.‬‬ ‫וחסד זיין גאנץ לעבן און גאר אסאך געלט געשיקט‬ ‫פאר עניי ארץ ישראל‪.‬‬ ‫די טאטע דער הייליגער שינאווא רב זי"ע האט‬ ‫מעיד געווען אויפן זוהן רבי משה'לע זי"ע‪ ,‬אז ער‬ ‫זייענדיג גאר יונג איז זיין מאמע ליידער נפטר‬ ‫ברויך זיך בכלל נישט מסגף זיין‪ ,‬ווייל ער האט א‬ ‫געווארן לאזענדיג דעם קליינעם משה'לע אלס‬ ‫‪50‬‬ ‫זיך מסתופף זיין בצלו פונעם הייליגען צדיק רבי‬ ‫גוף קדוש מאוד‪ ,‬אויך האט דער טאטע געזאגט‬ ‫משה משינאווא זי"ע‪.‬‬ ‫אויפן זוהן בזה"ל‪" ,‬מיין ר' משה'לע איז אן עובד‬ ‫השם באמת גאר אן קונצן"‪ ,‬דער זיידע דער‬ ‫האט דער הייליגער ריסקעווער רב זי"ע‬ ‫הייליגער דברי חיים מצאנז זי"ע האט געזאגט‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז שבת קדוש ביי רעוא דרעוין‪ ,‬האט‬ ‫אויפן אייניקל‪ ,‬אז פאר אים איז גרינג צו זיין א ירא‬ ‫דער הייליגער צדיק געזאגט דברי תורה‪ ,‬ובתוך‬ ‫שמים‪ ,‬וויבאלד ער האט כמעט גארנישט קיין‬ ‫הדברים האט ער מיט בכיות נוראות און א‬ ‫גשמיות אין זיך‪ ,‬ווייל ער האט דאך כמעט נישט‬ ‫געוואלדיגע התעוררות געוויינט אויף די צרות‬ ‫געגעסן‪ ,‬און וואס יא האט זיך דאך נישט געהאלטן‬ ‫ישראל ביים מלחמה‪ ,‬דאן האט ער געזאגט בזה"ל‪,‬‬ ‫אין זיין גוף קדוש‪.‬‬ ‫"מפחד אני מה יעבור עוד על ראש בני ישראל קודם‬ ‫ביאת המשיח‪ ,‬ואיני יודע אם ישארו לפליטה יותר‬ ‫ו' טבת בשנת תרנ"ט ווען זיין הייליגע טאטע‬ ‫מחמישית בני ישראל"‪.‬‬ ‫דער דברי יחזקאל משינאווא זי"ע איז נסתלק‬ ‫געווארן‪ ,‬האט מען אים אויף גענומען אלס דער‬ ‫ער האט איבער געלאזט זיינע הייליגע קינדער‪.‬‬ ‫ממלא מקום אין שינאווא‪ ,‬מען האט אים געריפן‬ ‫מיטן נאמען "הרב הצעיר משינאווא"‪ ,‬הונדערטער‬ ‫בתו הצדקת מרת מרים ע"ה‪ ,‬אשת הרה"ק רבי יעקב‬ ‫אידן זענען געקומען זיך מסתופף זיין בצלו‪ ,‬ער איז‬ ‫יצחק בידערמאן משידלובצא זי"ע‪,‬‬ ‫געווען גאר שטארק נערץ ביי די צדיקים און‬ ‫בתו הצדקת מרת יוטא ע"ה‪ ,‬אשת הגה"ק רבי יעקב‬ ‫גדולים בדורו‪.‬‬ ‫תאומים פרענקל מקולושיץ זי"ע‪,‬‬ ‫בתו הצדקת מרת פייגא ע"ה‪ ,‬אשת הרה"ק רבי‬ ‫בשנת תרס"ד האט דער צדיק רבי משה'לע‬ ‫אלימלך בינדיגער משינאווא זי"ע‪,‬‬ ‫זי"ע איבער געגעבן דאס רבנות אין שטאט‬ ‫בתו הצדקת מרת חיה חנה ע"ה‪ ,‬אשת הרה"ק רבי‬ ‫שינאווא‪ ,‬פאר זיין איידעם הרה"ק רבי אלימלך‬ ‫יעקב שמשון הלוי מטשחויב זי"ע‪,‬‬ ‫בינדיגער זי"ע‪ ,‬און דער צדיק האט זיך דאן‬ ‫בנו הרה"ק רבי ארי' לייבוש מרדכי משינאווא זי"ע‪,‬‬ ‫געצויגען צום שטאט צאנז‪ ,‬דארט האט מען דעם‬ ‫חתן הרה"ק רבי ישראל יעקב טייטלבוים אב"ד‬ ‫צדיק אויף גענומען מיט גרויס כבוד‪ ,‬הונדערטער‬ ‫ברבעשט זי"ע‪,‬‬ ‫אידן זענען געקומען פאר ברכות צו דעם צדיק‪ ,‬ער‬ ‫בנו הרה"ק רבי דוד מסאקלוב זי"ע‪ ,‬חתן הגה"ק רבי‬ ‫איז געווען מפורסם אלס א גרויסע פועל ישועות‪.‬‬ ‫אברהם אבלי אינגבר מריישא זי"ע‪,‬‬ ‫בתו הצדקת מרת ביילא ע"ה‪ ,‬אשת הרה"ק רבי‬ ‫בשנת תרע"ד ווען עס האט אויס געבראכן די‬ ‫בנציון אונגאר זי"ע‪ ,‬בן הרה"ק רבי משה אונגאר‬ ‫ערשטע וועלט מלחמה‪ ,‬איז דער צדיק דאן‬ ‫זי"ע‪ ,‬חתן הרה"ק בעל דברי חיים מצאנז זי"ע‪,‬‬ ‫אנטלאפן קיין ווינה‪ ,‬דארט איז ער געווען במחיצתו‬ ‫פון הרה"ק רבי חנה מקאלשיץ זי"ע‪ ,‬די צוויי‬ ‫נסתלק לגנזי מרומים י"ב מרחשון בשנת‬ ‫צדיקים האבן גאר אסאך עוסק געווען בתורה און‬ ‫תרע"ט‪ ,‬ומנוחתו כבוד איז אין אוהל פונעם זיידן‬ ‫עבודת השם‪ ,‬און עס איז געווען א גאר שטארקע‬ ‫אין שטאט צאנז סמוך ונראה צום הייליגען זיידן‬ ‫קשר צווישן די צוויי צדיקים‪.‬‬ ‫דער דברי חיים זי"ע‪.‬‬ ‫בערך בשנת תרע"ח נאך די מלחמה האט ער‬ ‫זכותו הגדול יגן עלינו‬ ‫זיך צוריק געצויגען קיין צאנז‪ ,‬דארט איז ער שוין‬ ‫ועל כל ישראל אמן‪.‬‬ ‫געבליבן ביז צו זיין הסתלקות‪.‬‬ ‫נאכן מלחמה האט זיך דער צדיק אויף‬ ‫מעשיות‬ ‫געהאלטן פאר א קורצע צייט אין שטאט פעסט‪,‬‬ ‫איין שבת קודש זענען די צוויי צדיקים הרה"ק רבי‬ ‫הגה"ק רבי שלמה יהודה לייב וויינבערגער‬ ‫אברהם יהושע פריינד מנאסויד זי"ע און הרה"ק רבי‬ ‫אב"ד ניר באגאד זי"ע האט דערציילט‪ ,‬אז איינמאל‬ ‫אברהם שלמה כ"ץ אב"ד ריסקעווע זי"ע געקומען‬ ‫‪51‬‬ ‫און אויך דער שופט איז געווען א גרויסער שונא‬ ‫איז ער געווען אין שינאווא אויף א שבת ביים צדיק‬ ‫ישראל‪ ,‬דער איד איז געקומען זיך מזכיר זיין ביים‬ ‫רבי משה'לע משינאווא זי"ע‪ ,‬ווי באקאנט איז ער‬ ‫צדיק רבי משה'לע משינאווא זי"ע‪ ,‬אז דער צדיק‬ ‫געווען א גרויסער חלש‪ ,‬ביים עסן האט זיך דאס‬ ‫זאל אים פועל'ן א ישועה‪ ,‬דער צדיק האט‬ ‫עסן נישט געהאלטן אינעם גוף קדוש‪ ,‬אז ווען עס‬ ‫געהאלטן און איין זאגן פאר דעם איד‪ ,‬אז דער עדות‬ ‫איז געקומען צום בענטשן‪ ,‬האט זיך אסאך מאל‬ ‫קעגן אים וועט האבן א מיסע מפלה און ער וועט‬ ‫געמאכט א שאלה אויב ער קען בכלל בענטשן‪.‬‬ ‫ארויס גיין פריי‪.‬‬ ‫אבער ווען עס איז געקומען צום זמר מנוחה‬ ‫דעם טאג פונעם משפט איז דער איד געקומען‬ ‫ושמחה‪ ,‬איז דער צדיק אריין אין אזא התלהבות‬ ‫צום צדיק‪ ,‬און דער צדיק האט אים נאכאמאל‬ ‫דקדושה‪ ,‬און פלוצלונג האט ער פון גרויס דביקות‬ ‫געגעבן דעם זעלבן ברכה‪ ,‬דארט אין געריכט הויז‬ ‫א שטויס געגעבן דעם טיש אז עס איז אראפ‬ ‫האט זיך די עדות דער גוי וואס איז געווען א‬ ‫געפאלן‪ ,‬האט דער צדיק רבי שלמה לייב זי"ע‬ ‫גרויסער שונא ישראל‪ ,‬אויף געשטעלט עדות זאגן‬ ‫דערציילט‪" ,‬אז דער טיש איז געווען אזא שווערע‬ ‫קעגן דעם איד‪ ,‬און ער האט זיך געפרייט צו זאגן‬ ‫טיש‪ ,‬אז אפילו א געזונטע מענטש האט דאס נישט‬ ‫פאלש עדות קעגן דעם איד‪ ,‬אבער אזוי ווי ער האט‬ ‫געקענט ריקן אליין‪ ,‬כל שכן וכל שכן אזא שוואכע‬ ‫זיך אויף געשטעלט צו זאגן זיין עדות‪ ,‬האט דער גוי‬ ‫מענטש ווי דער צדיק‪ ,‬אבער פון גרויס התלהבות‬ ‫אויפן פלאץ גע'פגר'ט‪ ,‬עס איז פון דעם ארויס‬ ‫האט דאס דער צדיק אליין געריקט"‪.‬‬ ‫געקומען א גרויסע קידוש השם‪ ,‬כן יאבדו כל‬ ‫•••‬ ‫אויביך ד'‪.‬‬ ‫הרה"ק רבי נפתלי הירצקא העניג בעל תפארת‬ ‫•••‬ ‫נפתלי משארמאש זי"ע האט דערציילט‪ ,‬אז ער‬ ‫הגה"ק רבי זלמן לייב ראזענבערג בעל תורת‬ ‫האט געהאט כמה פעמים די זכי' צו זיין ביי דעם‬ ‫יקותיאל מדיערעש זי"ע האט דערציילט‪ ,‬אז ער‬ ‫צדיק משינאווא זייענדיג אין שטאט פעסט‪,‬‬ ‫פלעגט יעדעס יאר פארן אויף ראש השנה צום‬ ‫איינמאל ווען ער איז געפארן צום צדיק קיין פעסט‪,‬‬ ‫הייליגען צדיק רבי משה'לע משינאווא זי"ע‪ ,‬איין‬ ‫האט זיין טאטע הרה"צ רבי שמחה יוסף ז"ל מיט‬ ‫יאר צוויי טאג בעפאר ראש השנה‪ ,‬האט אים דער‬ ‫געשיקט א קוויטל‪ ,‬און דארט מזכיר געווען דעם‬ ‫צדיק געהייסן אהיים פארן אויף יו"ט‪ ,‬עס איז אים‬ ‫זיידן הרה"צ רבי יעקב פרץ ז"ל וואס איז דאן זייער‬ ‫געווען א חידוש פארוואס דער צדיק‪ ,‬וואס ווייסט‬ ‫נישט געזונט געווען און געברויכט גרויס רחמי‬ ‫אז ער קומט יעדעס יאר אויף יו"ט‪ ,‬שיקט אים‬ ‫שמים‪.‬‬ ‫יעצט אהיים‪.‬‬ ‫אבער פארשטייט זיך אז ער האט געפאלגט‬ ‫ווען ער איז איבער געגעבן דעם קוויטל פארן‬ ‫דעם רבין און אהיים געפארן‪ ,‬דעם צווייטן טאג‬ ‫צדיק רבי משה'לע משינאווא זי"ע‪ ,‬האט ער געוויזן‬ ‫יו"ט האט ער שוין פארשטאנען וואס די רבי האט‬ ‫פארן צדיק דעם זיידן'ס נאמען‪ ,‬און מזכיר געווען‬ ‫געמיינט‪ ,‬ווייל ליידער דעם צווייטן טאג יו"ט איז‬ ‫אז ער ברויך א רפואה שלימה‪ ,‬אבער דער צדיק‬ ‫זיין טאטע הגה"ק רבי פרץ זי"ע נסתלק געווארן‪ ,‬און‬ ‫האט גלייך געפרעגט‪ ,‬וואס איז די מצב הפרנסה‬ ‫דאס האט דער צדיק מרגיש געווען‪ ,‬און דערפאר‬ ‫ביים טאטן‪ ,‬און וויפיל ער האט פראבירט צו‬ ‫האט ער אים געהייסן אהיים גיין‪.‬‬ ‫פארדייען דעם שמועס וועגן דעם זיידן‪ ,‬האט די‬ ‫•••‬ ‫רבי נישט געענטפערט אויף דעם‪ ,‬שפעטער ווען‬ ‫דער צדיק וקדוש רבי משה משינאווא זי"ע איז‬ ‫ער איז אהיים געקומען איז ער געוואר געווארן‪ ,‬אז‬ ‫געווען מפורסם אלס איינע פון די גדולים וצדיקים‬ ‫דער זיידע איז שוין דאן נישט געווען בין החיים‪ ,‬און‬ ‫בדורו‪ ,‬ווען עס איז געקומען צו סיי וואס האט זיך‬ ‫וועגן דעם האט דער צדיק גארנישט געענטפערט‬ ‫געגרעניצט מיט א הלכה אדער מנהג‪ ,‬איז ביי דעם‬ ‫ווען מען האט מזכיר געווען דעם זיידן‪.‬‬ ‫צדיק נישט געווען קיין פשרות‪.‬‬ ‫•••‬ ‫אין שטאט צאנז האט געוואוינט א איד א סוחר‬ ‫דער צדיק האט מקיים געווען דעם לא תגורו‬ ‫ר' יודא ליב לוסטיג ע"ה‪ ,‬דער איד האט געהאט א‬ ‫מפני איש און ביי דעם צדיק איז נישט געווען קיין‬ ‫שווערער משפט מיט א גוי א גרויסע שונא ישראל‪,‬‬ ‫‪52‬‬ ‫•••‬ ‫שמץ חנופה‪ ,‬נאר דער צדיק האט געזיכט נאר דעם‬ ‫הרה"ק רבי יענקעלע מפשעווארסק זי"ע האט‬ ‫אמת און נאר דעם אמת האט דער צדיק מקיים‬ ‫דערציילט בשם זיין גרויסן שווער הרה"ק רבי‬ ‫געווען מיט א שטארקייט‪.‬‬ ‫איציק'ל זי"ע‪ ,‬אז איינמאל איז ער געווען יו"ט‬ ‫סוכות אינעם סוכה פונעם רבין הרה"ק רבי משה‬ ‫איינמאל האט פאסירט‪ ,‬אז איינע פון די‬ ‫משינאווא זי"ע‪ ,‬און דארט איז געווען א גרויסע‬ ‫חשובע אידן א שינאווא חסיד האט געהאט א דין‬ ‫שטיפעניש פונעם גרויסן עולם וואס איז געקומען‬ ‫תורה‪ ,‬און די דיינים זענען געקומען דערציילן פארן‬ ‫צום צדיק‪ ,‬האט זיך דער צדיק אנגעריפן בזה"ל‪,‬‬ ‫צדיק רבי משה'לע‪ ,‬אז דער איד וויל זיך נישט‬ ‫"אויב וועט מען זיך נישט אויף הערן שטיפן‪ ,‬וועל‬ ‫שטעלן צום דין תורה‪ ,‬פונקט איז דאן געווען כ"ה‬ ‫איך אנהייבן מגלה זיין וואס איר האט געטון בסתר"‪,‬‬ ‫ניסן די יארצייט פונעם הייליגען דברי חיים מצאנז‬ ‫און עס איז געפאלן א פחד אויף אלע ארימיגע‪.‬‬ ‫זי"ע‪ ,‬און פיל חסידים ובתוכם דער חסיד זענען‬ ‫•••‬ ‫געקומען קיין צאנז‪.‬‬ ‫הרה"ק רבינו יואל מסאטמאר זי"ע האט אמאל‬ ‫דערציילט איבער די געוואלדיגע מידת מיט וואס‬ ‫ווען דער איד איז אריין מיט א קוויטל און‬ ‫דער צדיק וקדוש רבי משה משינאווא זי"ע האט‬ ‫פדיון צום רבין דער צדיק רבי משה'לע זי"ע‪ ,‬האט‬ ‫זיך געפירט‪ ,‬איינמאל איז דער סאטמאר רבי זי"ע‬ ‫דער צדיק גלייך אוועק געשטיפט דעם קוויטל און‬ ‫געווען אין מרחץ אין שטאט בארדיוב‪ ,‬איז דארט‬ ‫פדיון‪ ,‬און בשום אופן נישט געוואלט געזעגענען‬ ‫אויך געווען דער צדיק רבי משה'לע משינאווא‬ ‫דעם איד‪ ,‬און דער צדיק האט מוסר געזאגט פאר‬ ‫זי"ע‪ ,‬שבת ביינאכט איז ער געווען ביים טיש פונעם‬ ‫דעם איד‪ ,‬היתכן ער וויל זיך נישט שטעלן צום דין‬ ‫הייליגען שינאווא רב זי"ע‪.‬‬ ‫תורה‪ ,‬האט דער איד געזאגט פארן רבין‪ ,‬אז דאס‬ ‫איז נישט ער‪ ,‬נאר זיין ווייב איז די בעל דין‪ ,‬און זי‬ ‫ווען מען האט אריין געברענגט דעם מאכל‬ ‫וויל זיך נישט שטעלן צום דין תורה‪.‬‬ ‫פשטידא פארן צדיק משינאווא‪ ,‬האט דער צדיק‬ ‫ממש טועם געווען פונעם מאכל וויבאלד ער איז‬ ‫האט דער צדיק געזאגט‪" ,‬אויב זי וויל נישט‬ ‫דאך געווען א חלש מאוד‪ ,‬דאן האט דער צדיק‬ ‫פאלגן און זיך שטעלן צום דין תורה‪ ,‬זאלט איר געבן‬ ‫געטיילט שיריים פארן עולם‪ ,‬דאן האט דער צדיק‬ ‫א גט"‪ ,‬דער איד האט זיך זייער דערשראקן און‬ ‫געהערט ווי צוויי חסידים זאגן איינער פארן‬ ‫גלייך געלאזט רופן זיין ווייב‪ ,‬און פונקט זענען די‬ ‫אנדערן‪" ,‬די פשטידא איז גאר געשמאק"‪ ,‬אזוי ווי‬ ‫דיינים אויך דארט געווען פארן יארצייט פונעם‬ ‫דער צדיק האט געהערט די ווערטער‪ ,‬האט זיך‬ ‫הייליגען דברי חיים‪.‬‬ ‫דער צדיק אויף געשטעלט און ארויס פינעם טיש‬ ‫און אריין אין קאך‪.‬‬ ‫האט דער הייליגער צדיק רבי משה'לע‬ ‫געלאזט רופן די דיינים‪ ,‬און ער האט געשטעלט די‬ ‫עס איז געווען א גרויסע וואונדער פארן עולם‬ ‫דין תורה דארט ביי זיך אין שטוב‪ ,‬און נאר דאן האט‬ ‫פארוואס דער צדיק וואס האט געדינט דעם‬ ‫דער צדיק גענומען דעם קוויטל און פדיון פון דעם‬ ‫באשעפער מיט א געוואלדיגע דביקות און א ברען‪,‬‬ ‫איד‪.‬‬ ‫זאל זיך פלוצלונג אויפשטעלן פונעם טיש‪.‬‬ ‫•••‬ ‫מען דערציילט‪ ,‬אז ווען מען האט גערעדט‬ ‫אבער שפעטער איז מען געוואר געווארן וואס‬ ‫דעם שידוך פארן צדיק הרה"ק רבי איציק'ל‬ ‫דא איז געווען‪ ,‬דארט אין קאך האט געארבעט א‬ ‫מפשעווארסק זי"ע מיטן טאכטער פון הרה"ק רבי‬ ‫מיידל א יתומה‪ ,‬און אזוי ווי דער צדיק האט‬ ‫ישכר דוב הכהן גלאנץ זי"ע‪ ,‬איז דער שווער‬ ‫געהערט אז דער עולם האט שטארק ליב די‬ ‫געקומען פרעגן פון הרה"ק רבי משה משינאווא‬ ‫פשטידא‪ ,‬איז דער צדיק בכבודו בעצמו אריין אין‬ ‫זי"ע וועגן דעם שידוך‪ ,‬ווען דער צדיק רבי משה‬ ‫קאך זיך באדאנקען פאר די יתומה‪ ,‬דאס איז געווען‬ ‫משינאווא זי"ע האט געהערט פון וועם מען רעדט‬ ‫זיין צדקות‪ ,‬אז אפילו האלטענדיג אינמיטן זיין‬ ‫האט ער געזאגט בזה"ל‪" ,‬פון רבי'ן רבי אלימלך ביז‬ ‫שולחן הטהור‪ ,‬האט אבער דער צדיק געמאכט‬ ‫אים‪ ,‬איז נאך נישט קאליע געווארן דער יחוס"‪.‬‬ ‫‪53‬‬ ‫ער איז אריין געקומען אין שוהל דאווענען מנחה‬ ‫צייט צו גיין זיך באדאנקען פארן יתומה נאר צו‬ ‫מיטן הייליגען ראפשיצער רב‪ ,‬און דער ראפשיצער‬ ‫מאכן א גוטע געפיל פאר א אנדערן צובראכענע‬ ‫רב האט אים מכבד געווען צו דאווענען פארן‬ ‫איד‪.‬‬ ‫עמוד‪ ,‬און די מנחה ביי דעם איד איז געווען מיט‬ ‫•••‬ ‫אזא התלהבות דקדושה ווי מנחה יום הקדוש‪ ,‬און‬ ‫דער צדיק וקדוש רבי משה'לע משינאווא זי"ע‬ ‫דער הייליגער ראפשיצער רב האט גאר שטארק‬ ‫איז געווען מפורסם מיט זיינע הייליגע אויגן‪,‬‬ ‫הנאה געהאט פון די מנחה‪ ,‬אז ער אליין איז אויך‬ ‫הונדערטער מעשיות האבן אידן דערציילט ווי מען‬ ‫דעהויבן געווארן דורך די תפלה‪.‬‬ ‫האט געזען אז דער צדיק זעהט אלעס און איז‬ ‫מרגיש מחשבות פון אידן וואס זענען אריין‬ ‫פירט אויס דער הייליגער צדיק רבי משה'לע‬ ‫געקומען צום אים‪.‬‬ ‫משינאווא זי"ע‪ ,‬דער חסיד איז געקומען מיט‬ ‫שליטן און דורך געמאכט א שווערע וועג‪ ,‬און ער‬ ‫איינמאל איז א חסיד פון דעם צדיק געקומען‬ ‫האט מקבל געווען פונעם ראפשיצער רב דאס‬ ‫קיין שינאווא‪ ,‬און ווען ער איז אנגעקומען קיין‬ ‫התלהבות דקדושה צו דאווענען א גאר געהויבענע‬ ‫שינאווא איז דארט געווען א גרויסע עולם וואס‬ ‫מנחה‪ ,‬און אויך דער הייליגער ראפשיצער רב האט‬ ‫האט געווארט אריין צו גיין צום רבין‪ ,‬האט דער איד‬ ‫פארדינט פון דעם איד‪ ,‬אבער וואס בין איך מקבל‬ ‫געטראכט צו זיך‪ ,‬אז עס איז דאך א שאד צו שטיין‬ ‫פון דיר‪ ,‬די בוסט געקומען מיטן באן צו פארן‬ ‫דא און ווארטן‪ ,‬איז ער צו געגאנגען צו א שענק‬ ‫באקוועם‪ ,‬דערנאך האסטו געטרינקען אפאר‬ ‫נישט ווייט פונעם רבין'ס שטוב‪ ,‬און ער האט דארט‬ ‫גלעזלעך ברוינפן‪ ,‬וואס צדיקים זאגן אז טרינקען‬ ‫געטרינקען אפאר גלעזלעך משקה‪.‬‬ ‫משקה אן קיין סיבה פון א שמחה הייסט טרינקען‬ ‫"סתם יינם"‪ ,‬איז וואס קענסטו שוין פארדינען פון‬ ‫שפעטער ווען דער חסיד איז צוריק געקומען‬ ‫מיר‪ ,‬און וואס קען איך פארדינען פון דיר‪.‬‬ ‫צום רבין אין שטוב און אריין אל קודש פנימה‪ ,‬האט‬ ‫•••‬ ‫דער צדיק געזאגט פאר דעם חסיד‪ ,‬לאמיר דיר‬ ‫דער צדיק וקדוש מבאגאד זי"ע האט‬ ‫דערציילן א מעשה וואס איז פאר געקומען ביים‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז ער און דער הייליגער נאסוידער רב‬ ‫הייליגען זרע קודש מראפשיץ זי"ע‪ ,‬אמאל איז א‬ ‫זי"ע זענען אמאל געקומען קיין שינאווא‪ ,‬און זיי‬ ‫ראפשיצער חסיד געקומען צו פארן א גאר לאנגע‬ ‫האבן געהערט געשרייען פון שטוב‪ ,‬ווייל דער זון‬ ‫וועג מיט זיינע שליטן קיין ראפשיץ‪ ,‬וואס די וועג‬ ‫רבי משה'לע משינאווא‪ ,‬וואס איז געווען זייער‬ ‫איז געווען א גאר שווערע רייזע וואס האט‬ ‫שוואך‪ ,‬איז געפאלן חלשות‪ ,‬און עס איז געווען א‬ ‫גענומען כמעט צוויי וואכן‪.‬‬ ‫גרויסע איבערקערעניש אין שטוב‪.‬‬ ‫ווען ער איז אנגעקומען קיין ראפשיץ‪ ,‬איז ער‬ ‫ווען דער זון איז צו זיך געקומען‪ ,‬האט ער‬ ‫אריין צום צדיק אין שטוב‪ ,‬און דער צדיק האט מיט‬ ‫געוויינט‪ ,‬און דער טאטע האט זיך געזעצט לעבן‬ ‫אים גערעדט פאר בערך א שעה‪ ,‬ווען דער איד איז‬ ‫אים און געזאגט‪" ,‬דו וועסט האבן אריכות ימים"‪,‬‬ ‫ארויס פון שטוב פונעם צדיק‪ ,‬האט ער געהערט פון‬ ‫און דער טאטע דער הייליגער שינאווא רב זי"ע‬ ‫אונטער די טיר‪ ,‬ווי דער צדיק דרייט זיך ארום אין‬ ‫אים עפעס אריינגעשעפטשעט אין אויער‪ ,‬און‬ ‫שטוב אין א שטארקע דביקות און זאגט צו זיך‪,‬‬ ‫דערנאך געזאגט פארן זון רבי משה'לע‪" ,‬דו וועסט‬ ‫"אזא געהויבענע מענטש ווי דער חסיד איז‬ ‫זיין א רבי‪ ,‬און די צוויי יונגעלייט‪ ,‬דער באגאדער און‬ ‫געקומען צו מיר און דורך געמאכט אזא שווערער‬ ‫דער אינטערדאמער‪ ,‬וועלן זיין דיינע חסידים"‪.‬‬ ‫וועג‪ ,‬אבער איך פארשטיי באמת נישט וואס דער‬ ‫חסיד וויל זיך לערנען פון מיר‪ ,‬וואס בין איך שוין"‪.‬‬ ‫דערציילט דער הייליגער באגאדער רב זי"ע‪,‬‬ ‫אז אנהייב אלול תרע"ח‪ ,‬נאך דער ערשטער‬ ‫דער חסיד הערענדיג די ווערטער פון זיין‬ ‫וועלט‪-‬מלחמה‪ ,‬האט ער באקומען צוויי‬ ‫הייליגען רבין‪ ,‬און זעענדיג דאס עניוות פונעם‬ ‫עקספרעס‪-‬בריוו פון וויען‪ ,‬איינס פון רבי משה'לע‬ ‫הייליגען ראפשיצער רב זי"ע‪ ,‬האט זיך אין אים‬ ‫שינאווער זי"ע‪ ,‬און דארט איז געשטאנען‪ ,‬אז ער‬ ‫אנגעצינדן א געוואלדיגע התלהבות דקדושה‪ ,‬און‬ ‫‪54‬‬ ‫געגעסן און אויסגעבראכן וואס ער האט געגעסן‪,‬‬ ‫זאל אים זוכן א דירה אין באגאד און קויפן א חלקה‪,‬‬ ‫און אזוי האט ער געלעבט מיט נסים אלע יארן ביז‬ ‫ווייל ער וויל ליגן אין אונגארן‪ ,‬און איינס פון זיינע‬ ‫זיבן און זיבעציג יאר‪ ,‬וואס בימים ההם האט עס‬ ‫קינדער‪ ,‬אז ער זאל דאס נישט טון‪.‬‬ ‫געהייסן אריכות ימים‪ ,‬בפרט ביי א חלוש‪.‬‬ ‫דערציילט דער הייליגער באגאדער רב זי"ע‪,‬‬ ‫פופציג יאר שפעטער‪ ,‬שבועות בשנת תרנ"ט‪,‬‬ ‫אז ער איז געפארן מיט א מסירת נפש קיין וויען‪,‬‬ ‫דאס ערשטע יאר וואס ער האט אנגעהויבן פירן די‬ ‫און דער צשיק רבי משה'לע האט אים געזאגט‪,‬‬ ‫רביסטעווע‪ ,‬איז צו אים געקומען א גרויסער עולם‬ ‫"כ'האב געוואוסט אז איר וועט קומען‪ ,",‬און‬ ‫חסידים‪ ,‬און מוצאי יום טוב האט זיך יעדער‬ ‫דעמאלט האט ער מגלה געווען דעם סוד‪ ,‬אז ווען‬ ‫געשטופט צו באקומען א ברכת פרידה‪ ,‬און פון‬ ‫ער איז געווען שטערבליך קראנק‪ ,‬האט דער‬ ‫גרויס געדרענג האט זיך צובראכן די טיר צו זיין‬ ‫טאטע דער הייליגער שינאווא רב זי"ע אים‬ ‫חדר‪ ,‬אלע האבן זיך שטארק דערשראקן‪ ,‬ווייל‬ ‫געזאגט אין אויער‪ ,‬די צאל יארן וואס ער וועט לעבן‪,‬‬ ‫מ'האט געוואוסט אז ער איז זייער מקפיד אויף‬ ‫און דאס ענדיגט זיך נאך די ימים נוראים‪.‬‬ ‫הפסד ממון ישראל‪.‬‬ ‫און ער האט געהערט פון טאטן‪ ,‬אז פאר‬ ‫אבער צום וואונדער פון אלע ארומיגע האט‬ ‫משיח'ס צייטן וועט זיין א גרויסע הריגה אין פוילן‪,‬‬ ‫דער צדיק רבי משה'לע שינאווער זי"ע זיך‬ ‫מ'וועט פירן אידן פון אלע עקן קיין פוילן און זיי‬ ‫צושמייכלט און באוויזן א צופרידנקייט‪ ,‬און‬ ‫רח"ל דארט אומברענגען‪ ,‬און דער צדיק האט‬ ‫געזאגט פאר זיינע מקורבים‪" ,‬אז דער צווייטער‬ ‫געזאגט בזה"ל‪" ,‬איך וויל נישט ליגן אין א ערד וואס‬ ‫חלק פון מיין זיידנס ווערטער איז ביי מיר מקויים‬ ‫וועט זיין אנגעזאפט מיט אידיש בלוט"‪ ,‬די קינדער‬ ‫געווארן‪ ,‬בין איך זיכער אז דער ערשטער חלק וועט‬ ‫האבן נישט מיטגעהאלטן דעם שמועס‪ ,‬און דער‬ ‫אויך מקויים ווערן"‪ ,‬אז ער וועט לאנג לעבן‪ ,‬און‬ ‫צדיק רבי משה'לע איז צוריק קיין צאנז אויף די‬ ‫ס'איז אים געווען אזא שמחה צו זען ווי די ווערטער‬ ‫ימים נוראים‪ ,‬און י"ב מרחשון בשנת תרע"ט איז ער‬ ‫פונעם זיידן דער הייליגער דברי חיים זי"ע ווערן‬ ‫נסתלק געווארן און ליגט אין אוהל אין צאנז‪.‬‬ ‫מקויים‪.‬‬ ‫•••‬ ‫•••‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז ווען דער צדיק רבי‬ ‫ווערט דערציילט‪ ,‬אז דער צדיק רבי משה'לע‬ ‫משה'לע שינאווער זי"ע איז נאך געווען א קינד אין‬ ‫שינאווער זי"ע האט חתונה געהאט מיט הרבנית‬ ‫צאנז‪ ,‬און איז געווען א יונגער יתום‪ ,‬איז ער‬ ‫אסתר מינדל‪ ,‬די טאכטער פונעם נגיד החסיד ר'‬ ‫איינגעשטאנען ביי זיין פעטער רבי משה'לע‬ ‫מאיר צבי )הערש( טענענבוים פון בריגל‪ ,‬און די‬ ‫אונגער‪ ,‬איז אמאל געקומען דער זיידע‪ ,‬דער‬ ‫חתונה איז געווען צווישן יום כיפור און סוכות‪ ,‬א‬ ‫הייליגער דברי חיים‪ ,‬אים באזוכן‪ .‬איז די מומע‬ ‫זאך וואס מ'האט זיך שטארק געוואונדערט‬ ‫הרבנית מרת מרים אריין צו איר פאטער און‬ ‫דערויף‪.‬‬ ‫געזאגט‪" ,‬טאטע‪ ,‬וואס וועט זיין דער תכלית פון‬ ‫דעם קינד? ער איז שוין פינף יאר אלט און ליגט נאך‬ ‫זיין אייניקל שרייבט‪ ,‬אז די סיבה איז געווען‬ ‫אלץ אין וויגל"‪.‬‬ ‫לויט וואס עס שטייט אין ספר "דעת קדושים"‪ ,‬אז‬ ‫פאר איינעם וואס קען נישט האבן קינדער רחמנא‬ ‫איז דער זיידע דער הייליגער צאזער רב זי"ע‬ ‫ליצלן‪ ,‬איז א סגולה חתונה צו האבן אין די הויכע‬ ‫צוגעגאנגען צום וויגל‪ ,‬אים אנגעקוקט אין פנים‬ ‫הייליגע טעג‪ ,‬און ווייל ער איז געווען אזוי שוואך‪,‬‬ ‫)לויט איין מקור האט ער אים אויך געגעבן עפעס‬ ‫האט דער טאטע געוואלט מאכן די חתונה אין די‬ ‫צו עסן(‪ ,‬און געזאגט‪" ,‬ער וועט אזוי ווערן אן‬ ‫ימי סגולה‪.‬‬ ‫אלטער איד‪ ,‬און מען וועט ביי אים ברעכן טירן"‪,‬‬ ‫מיינענדיג פונעם המון עם וואס וועט זיך שטופן צו‬ ‫ביי דער שמחה האט דער הייליגער דברי חיים‬ ‫אים‪.‬‬ ‫זיך באריהמט מיטן מחותן ר' מאיר הערש‪ ,‬ווייל ער‬ ‫איז מיט איין דור נענטער ווי ער צום רבי ר' העשיל‬ ‫דער מצב איז בעסער געווארן‪ ,‬אבער ער האט‬ ‫פון קראקא‪.‬‬ ‫אלע יארן געלעבט חוץ לדרך הטבע‪ ,‬ער האט‬ ‫‪55‬‬ ‫קרוב‪ ,‬דעם בריגלער רב רבי טוביה ליפשיץ זי"ע )אן‬ ‫•••‬ ‫אייניקל פונעם הייליגען ארי' דבי עילאי(‪ ,‬מיט נאך‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז פאר עטליכע יאר‬ ‫אנדערע גוטע פריינט פארענדיג אויף א וואגן‪.‬‬ ‫האט דער צדיק רבי משה'לע משינאווא זי"ע נישט‬ ‫געהאט קיין זוהן‪ ,‬נאר טעכטער‪ ,‬ביז ער איז געפארן‬ ‫האט ער זיי געפרעגט וואוהין מ'פארט‪ ,‬האבן‬ ‫מקיים זיין מצות חליצה פאר דער אלמנה פון זיין‬ ‫זיי געזאגט אז זיי פארן קיין צאנז‪ ,‬האט ער זיי‬ ‫עלטערן ברודער רבי נפתלי‪ ,‬וואס איז נפטר‬ ‫געבעטן אז זיי זאלן אים מיטנעמען‪ ,‬הגם ער איז‬ ‫געווארן יונגערהייט אן קינדער‪.‬‬ ‫ערשט יעצט צוריקגעקומען פון צאנז‪,‬‬ ‫אנקומענדיג קיין צאנז‪ ,‬איז געווען דארט א‬ ‫ווערט דערציילט‪ ,‬אז דער טאטע דער‬ ‫געשפרעך צווישן צאנזער חסידים און פוילישע‬ ‫הייליגער שינאווער רב איז מיט אים געפארן ביז‬ ‫חסידים‪ ,‬און די פוילישע האבן דערציילט‪ ,‬אז ביי זיי‬ ‫קיין טשערקאס אין רוסלאנד‪ ,‬און נאך דער חליצה‬ ‫האבן אפילו נישט די באוואוסטע רבי'ס טויזנטער‬ ‫האט די משפחה פון דער אלמנה געוואלט באצאלן‬ ‫חסידים‪.‬‬ ‫אלע הוצאות הדרך‪.‬‬ ‫פלוצלינג איז דער הייליגער צאנזער רב‬ ‫אבער ער האט זיך שטארק אפגעזאגט‪ ,‬און‬ ‫ארויסגעקומען פון זיין צימער און געזאגט‪" ,‬אויב‬ ‫געזאגט‪ ,‬אז ער האט געהערט פון זיין זיידן דער‬ ‫איך וואלט געוואלט‪ ,‬וואלט איך געהאט אסאך‬ ‫הייליגער צאנזער רב‪ ,‬ווען ער איז אריין זיך‬ ‫חסידים‪ ,‬און די סיבה פארוואס איך האב נישט‪ ,‬איז‬ ‫געזעגענען פארן וועג‪ ,‬האט די זיידע געזאגט‪,‬‬ ‫ווייל איך וויל נישט‪ ,‬און פארוואס וויל איך נישט‪,‬‬ ‫"משה'לע‪ ,‬אז מ'איז מקיים מצות חליצה לשם‬ ‫ווייל מ'טאר נישט"‪ ,‬און זאגנדיג דאס‪ ,‬האט ער‬ ‫שמים‪ ,‬איז מען זוכה צו א זוהן א צדיק"‪.‬‬ ‫באמערקט זיין אייניקל רבי משה'לע‪ ,‬פון וועמען‬ ‫ער האט זיך ערשט נעכטן געזעגנט‪ ,‬און דער‬ ‫אויפן וועג זענען זיי אריין צום הייליגן צדיק‬ ‫הייליגער צאנזער רב האט אים געקלאפט אויף די‬ ‫רבי יחיאל מיכל מגלינא זי"ע‪ ,‬און אז ער האט‬ ‫פלייצעס און געזאגט‪" ,‬איר זעט‪ ,‬מיין משה'לע וועט‬ ‫געהערט וואוהין זיי פארן‪ ,‬האט ער געזאגט די‬ ‫נאך זיין א רבי פאר הונדערטער אידן"‪.‬‬ ‫זעלבע ווערטער‪ ,‬און דערציילט די באוואוסטע‬ ‫•••‬ ‫מעשה פונעם באר מים חיים'ס טאטן רבי שלמה‪,‬‬ ‫עס ווערט געברענגט‪ ,‬אז אמאל האט דער‬ ‫וואס איז מיט מסירות נפש געפארן איבער ים צו‬ ‫הייליגער שינאווער רב זי"ע גערעדט איבער די‬ ‫מקיים זיין חליצה‪ ,‬און אליהו הנביא האט אים‬ ‫שבח פון זיינע הייליגע זון‪ ,‬און געזאגט‪" ,‬מיין זוהן‬ ‫מבשר געווען אז ער וועט האבן א זוהן א צדיק‬ ‫דער רב רבי משה'לע איז אן עובד ד' "באמת"‪ ,‬אן‬ ‫וואס וועט באלייכטן די וועלט מיט זיינע ספרים‪.‬‬ ‫קיין שום "קונצן"‪ ,‬און דער צדיק רבי שמעלקא‬ ‫פינטער פון ביקאווסק האט צוגעלייגט‪ ,‬דאס איז‬ ‫און דער צדיק רבי משה'לע משינאווא זי"ע‬ ‫דער גרעסטער שבח‪ ,‬ווייל דער הייליגער‬ ‫האט פארענדיגט זיינע ווערטער און געזאגט‪,‬‬ ‫שינאווער רב זי"ע וואס איז געווען באוואוסט מיט‬ ‫"דערפאר זאלט איר זיך נישט פארדריסן וואס איך‬ ‫זיין מדת האמת‪ ,‬האט עדות געזאגט אז ער איז אן‬ ‫וויל ביי אייך גארנישט נעמען‪ ,‬ווייל די ברכה פון די‬ ‫עובד ד' "באמת"‪.‬‬ ‫הייליגע צדיקים צו זוכה זיין צו א זוהן א צדיק‪ ,‬דאס‬ ‫•••‬ ‫איז מיין גרעסטער שכר"‪ ,‬און טאקע‪ ,‬מיט די יארן‬ ‫ווערט געברענגט‪ ,‬אז בחייו פון זיין הייליגען‬ ‫איז אים געבוירן געווארן זיין זוהן רבי לייבוש‬ ‫טאטן‪ ,‬האט דער הייליגער שינאווער רב זי"ע‬ ‫מרדכי זי"ע‪ ,‬וואס איז געווען באוואוסט אלס א‬ ‫געדאוונט מוסף ימים נוראים‪ ,‬און דער זון רבי‬ ‫גרויסער צדיק‪.‬‬ ‫משה'לע האט געדאוונט שחרית‪ ,‬און די עלטערע‬ ‫•••‬ ‫חסידים פלעגן דערציילן‪ ,‬אז בשעת פסוקי דזמרה‬ ‫ווערט דערציילט‪ ,‬אז באלד נאך זיין חתונה איז‬ ‫איז ער געלעגן אין א חדר דערנעבן כמעט אן כח‪ ,‬און‬ ‫דער צדיק רבי משה'לע געפארן פון שינאווא קיין‬ ‫ווען דער בעל תפילה האט געענדיגט די ווערטער‬ ‫צאנז‪ ,‬און פון דארט צו זיין שווער קיין בריגל‪,‬‬ ‫"והנורא בנוראותיך"‪ ,‬איז ער אויפגעשפרונגען פון‬ ‫אנקומענדיג קיין בריגל האט ער געטראפן זיין‬ ‫‪56‬‬ ‫ווען מ'איז שוין אריין אין דער זעקסטער שעה מעג‬ ‫בעט‪ ,‬און אויסגעשריגן מיט א הויכן קול "המלך!"‪,‬‬ ‫מען עסן מילכיגס‪ ,‬און מ'דארף נישט ווארטן גאנצע‬ ‫אז דער גאנצער עולם האט זיך דערשראקן‪ ,‬און זיך‬ ‫זעקס שעה"‪.‬‬ ‫געוואונדערט‪" ,‬איז דאס דער זעלבער מענטש וואס‬ ‫•••‬ ‫איז מיט א רגע פריער געלעגן אן כח"‪.‬‬ ‫ווערט דערציילט‪ ,‬אז בשנת תרע"ג איז רבי‬ ‫•••‬ ‫משה'לע געקומען צו גאסט אין דער שטאט‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז דער צדיק רבי‬ ‫מיהאלאוויץ‪ ,‬און ער האט דארט געפראוועט א גאר‬ ‫משה'לע משינאווא זי"ע איז געווען א‬ ‫געהויבענע שבת‪ ,‬זונטאג איז געווען ראש חודש‪,‬‬ ‫געוואלדיגער חלוש‪ ,‬און עס האט זיך ממש נישט‬ ‫האט ער געפראוועט טיש מיט א סעודת ראש‬ ‫געהאלטן קיין עסן אינעם גוף קדוש‪ ,‬זיין גאנץ‬ ‫חודש‪ ,‬און מ'האט גערעדט פון צדיקים‪ ,‬האט‬ ‫לעבן איז נעבן זיין פלאץ געשטאנען א שיסל‪ ,‬ווייל‬ ‫איינער דערמאנט דעם קערעסטירער רבי'ן רבי‬ ‫גלייך נאכן עסן האט ער אויסגעבראכן דאס גאנצע‬ ‫ישעי'לע‪ ,‬וואס האט דעמאלט נאך געלעבט‪.‬‬ ‫עסן‪.‬‬ ‫האט זיך אויפגעשטעלט א איד און דערציילט‬ ‫אבער לפלא‪ ,‬ליל הסדר פסח אויפדערנאכט‪,‬‬ ‫א מעשה וואס ער האט געהערט פונעם בעל‬ ‫האט דער צדיק געגעסן אלע כזיתים כדין און‬ ‫המעשה‪ ,‬זיין שכן אין דארף‪ ,‬א איד ר' יחיאל פישל‪,‬‬ ‫געטרונקען די פיר כוסות‪ ,‬און דאס נישט‬ ‫א בהמות הענדלער‪ ,‬איז נאך א שווערן ווינטער און‬ ‫אויסגעבראכן‪ ,‬און כדי ער זאל קענען עסן דעם‬ ‫א קראנקע טאכטער געבליבן אן א גראשן‪ ,‬און איז‬ ‫כזית מצה‪ ,‬האט ער נישט געגעסן גארנישט פון‬ ‫געפארן קיין קערעסטיר מזכיר זיין זיין פרנסה און‬ ‫האלבן טאג י"ג ניסן‪.‬‬ ‫זיין קראנקע טאכטער‪.‬‬ ‫•••‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז דער צדיק רבי‬ ‫דער צדיק רבי ישעי'לע האט אים געגעבן פינף‬ ‫משה'לע משינאווא זי"ע איז אמאל געווען אין‬ ‫און צוואנציג רייניש פון זיין שאפע‪ ,‬און געזאגט ער‬ ‫שטאט בארדיוב‪ ,‬און דער צדיק רבינו יואל‬ ‫זאל פארן אויפן יריד קיין בארנעוו‪ ,‬אויפן יריד האט‬ ‫מסאטמאר זי"ע‪ ,‬וואס איז דעמאלט נאך געווען א‬ ‫ער געזען אז מיט דעם געלט קען ער גארנישט‬ ‫יונגערמאן )אונטער די צוואנציג יאר(‪ ,‬איז אויך‬ ‫קויפן‪ ,‬און ער איז ארומגעגאנגען אהין און אהער‪.‬‬ ‫דארט געווען און געגאנגען צו זיין טיש‪.‬‬ ‫פלוצלינג האט אים באגריסט זיין שכן קישלי‪,‬‬ ‫ביים טיש איז אויך געזעסן דער צדיק וקדוש‬ ‫דער שופט פונעם דארף‪ ,‬און אים געבארגט פופציג‬ ‫רבי יהושע'לע מטאמאשוב זי"ע‪ ,‬און רבי משה'לע‬ ‫רייניש‪ ,‬און ער האט געקויפט בהמות‪ ,‬זיי‬ ‫האט מכבד געווען דעם יונגערמאן דעם סאטמאר‬ ‫פארקויפט אין די דערבייאיגע דערפער מיט א‬ ‫רבי מיט "מנוחה ושמחה"‪ ,‬האט זיך רבי יהושע'לע‬ ‫שיינעם ריווח‪ ,‬און איז צוריקגעקומען אהיים‪ ,‬און‬ ‫אנגערופן‪" ,‬מיט מנוחה ושמחה איז מען אים מכבד?‬ ‫ער איז געגאנגען צו שופט זיך צו באדאנקען פאר די‬ ‫אים וועלן נאך טויזנטער מענטשן נאכלויפן‪ ,‬מיט‬ ‫הלוואה און אים דאס אפצאלן‪.‬‬ ‫בענטשן ברויך מען אים מכבד זיין!"‪ ,‬און רבי‬ ‫משה'לע האט אים מכבד געווען מיטן בענטשן‪.‬‬ ‫לפלא‪ ,‬האט דער שופט זיך געוואונדערט און‬ ‫•••‬ ‫געזאגט‪" ,‬וואס רעדסטו? איך בין שוין עטליכע טעג‬ ‫ווערט דערציילט‪ ,‬אז איינמאל זענען די צוויי‬ ‫נישט ארויס פון מיין פעלד"‪ ,‬און דער שופט איז גאר‬ ‫צדיקים‪ ,‬דער הייליגער נאסוידער רב און דער‬ ‫געקומען קויפן ביי דעם איד א קו‪ ,‬האט ר' יחיאל‬ ‫הייליגער ריסקעווער רב זי"ע‪ ,‬געקומען צום צדיק‬ ‫פישל פארשטאנען‪ ,‬אז א נס איז געשען אין זכות‬ ‫רבי משה'לע משינאווא זי"ע‪ ,‬און ער האט זיי מכבד‬ ‫פונעם צדיק רבי ישעי'לעס ברכה‪ ,‬און פון יענעם‬ ‫געווען מיט מילכיגע מאכלים‪ ,‬האט דער הייליגער‬ ‫טאג אן האט ער שטארק מצליח געווען‪ ,‬ווען דער‬ ‫נאסוידער רב געזאגט "אז ס'זענען נאך נישט‬ ‫איד האט געענדיגט דערציילן די מעשה‪ ,‬האט דער‬ ‫אריבער גאנצע זעקס שעה זינט זיי האבן געגעסן‬ ‫צדיק רבי משה'לע שינאוער זי"ע געזאגט‪" ,‬מעשה‬ ‫פלייש"‪ ,‬האט דער צדיק רבי משה'לע געזאגט‪" ,‬אז‬ ‫זה מצוה לפרסם‪ ,‬שיידעו שיש אלקים בישראל‪,‬‬ ‫ער האט א קבלה פון זיין זיידן דעם צאנזער רב‪ ,‬אז‬ ‫‪57‬‬ ‫ארויס וועל איך אנטפלעקן יעדן איינעם אלע זיינע‬ ‫והקב"ה עושה נסים ונפלאות על ידי עבדיו‬ ‫עבירות פון דעם טאג וואס ער איז געבוירן געווארן‬ ‫הצדיקים!"‪.‬‬ ‫ביז יעצט"‪ ,‬ווען דער עולם האט דאס געהערט‪,‬‬ ‫•••‬ ‫זענען אלע שנעל ארויסגעגאנגען‪ ,‬אויך דער זיידע‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז ווען דער צדיק רבי‬ ‫פונעם מחבר איז ארויס‪.‬‬ ‫משה'לע משינאווא זי"ע האט זיך אויפגעהאלטן‬ ‫אין פעסט‪ ,‬זענען צו אים געקומען אויף שבת דער‬ ‫אבער דער צדיק רבי משה'לע האט אים‬ ‫הייליגער נאסוידער רב‪ ,‬רבי אברהם יהושע פריינד‬ ‫צוריקגערופן און זיך פארענטפערט‪ ,‬אז זיין טאטע‬ ‫זי"ע‪ ,‬און אויך דער הייליגער ריסקעווער רב‪ ,‬רבי‬ ‫אוֹבים ָל ָר ָשׁע"‪ ,‬א גרויסער‬ ‫פלעגט זאגן‪ַ " ,‬ר ִבּים ַמכְ ִ‬ ‫אברהם שלמה כ"ץ זי"ע‪.‬‬ ‫בּוֹט ַח ַבּד'‬ ‫עולם טוט נאר וויי פאר א רשע‪ ,‬אבער "וְ ַה ֵ‬ ‫סוֹב ֶבנּוּ"‪ ,‬פאר איינער וואס איז בוטח בשם‬ ‫ֶח ֶסד יְ ְ‬ ‫דער ריסקעווער רב האט דערציילט‪ ,‬אז ביי‬ ‫איז עס א חסד ווען מען נעמט אים ארום‪" ,‬איך האב‬ ‫שלש סעודות בשעת רעוא דרעוין‪ ,‬האט ער‬ ‫דאך אבער נישט קיין כח"‪ ,‬האט רבי משה'לע‬ ‫געזאגט תורה מיט א גרויסע התעוררות‪ ,‬געזיפצט‬ ‫צוגעלייגט‪.‬‬ ‫און געקלאגט אויף די צרות וואס זענען‬ ‫דורכגעגאנגען אויף אסאך אידן אין דער וועלט‬ ‫האט דער חסיד דערציילט‪ ,‬אז דער רבי דער‬ ‫מלחמה‪ ,‬און אין די ווערטער האט ער געזאגט‪" ,‬איך‬ ‫צדיק רבי משה'לע האט געהייסן ברענגען זיין‬ ‫האב מורא וואס וועט נאך דורכגיין אויף כלל ישראל‬ ‫שטריימל און בעקיטשע‪ ,‬און אויך אביסל ברוינפן‪,‬‬ ‫פאר ביאת המשיח‪ ,‬און איך ווייס נישט צי ס'וועט‬ ‫ער האט געמאכט א שהכל‪ ,‬געטרונקען און געזאגט‬ ‫בלייבן לפליטה מער ווי א פינפטל פון כלל ישראל"‪.‬‬ ‫לחיים‪ ,‬ביי דעם מעמד איז אויך געווען רבי יחזקאל‬ ‫•••‬ ‫שרגא בראך‪ ,‬וואס איז דעמאלט געווען יונג‪ ,‬און‬ ‫אין די תולדות פונעם ספר שו"ת תפארת נפתלי‬ ‫האט איבערגעגעבן א קוויטל‪ ,‬רבי משה'לע האט‬ ‫ווערט דערציילט‪ ,‬אז דער זיידע פונעם מחבר איז‬ ‫עס נאך געליינט‪ ,‬און עטליכע מינוט דערנאך איז‬ ‫געווען אין צאנז ביי דער הסתלקות פונעם צדיק‬ ‫זיין הייליגע נשמה ארויס סמוך צו כניסת השבת‪.‬‬ ‫רבי משה'לע משינאווא זי"ע‪ ,‬עס איז געווען ערב‬ ‫שבת‪ ,‬סמוך צום שקיעה‪ ,‬און דער צדיק רבי‬ ‫משה'לע איז געלעגן אין זיין צימער‪ ,‬און דער עולם‬ ‫איז געשטאנען אינעם צימער דערנעבן‪ ,‬און דער‬ ‫דאקטער איז ארויסגעקומען און געזאגט‪ ,‬אז לויט‬ ‫זיין אפשאצונג האט דער רבי נאך בלויז א פערטל‬ ‫שעה צו לעבן‪.‬‬ ‫דער עולם האט זיך שטארק דערשראקן‪ ,‬און‬ ‫אלע האבן זיך געשטופט אריין צום רבי'ן‪ ,‬כדי צו‬ ‫זיין אין שטוב בשעת יציאת נשמה‪ ,‬און פון דעם‬ ‫גרויסן געדרענג איז אין צימער געווארן זייער הייס‬ ‫און עס איז נישט געווען קיין ליפט‪ ,‬דער צדיק רבי‬ ‫משה'לע האט געבעטן‪ ,‬אז מען זאל ארויסגיין‪ ,‬ווייל‬ ‫ער קען נישט אטעמען‪ ,‬אבער דער עולם האט אזוי‬ ‫שטארק געוואלט בלייבן ביי אים‪ ,‬אז מען איז נישט‬ ‫ארויסגעגאנגען‪ ,‬ער האט נאכאמאל געבעטן‪ ,‬און‬ ‫אויך דעמאלט איז מען געבליבן‪.‬‬ ‫ווען דער צדיק רבי משה'לע האט געזען‪ ,‬אז‬ ‫מען הערט אים נישט אויס‪ ,‬האט ער אויפגעהויבן‬ ‫זיין קול און געזאגט בזה"ל‪" ,‬אויב מען גייט נישט‬ ‫‪58‬‬ ‫ארום געפארן האלטן דרשות צו מעורר זיין‬ ‫יארצייט י"ג מרחשון‬ ‫אידישע קינדער צו תשובה און תיקון המעשים‪.‬‬ ‫רבינו הנשר הגדול הרה"ק רבי ברוך ב"ר אברהם‬ ‫אבער אלעס איז צו געגאנגען מיט א‬ ‫זי"ע‬ ‫געוואלדיגע צוגעלאזענע שפראך וואס האט‬ ‫בעל עמוד העבודה‪ ,‬מקאסוב‬ ‫באצויבערט יעדן איינעם‪ ,‬אויך האט ער גאר‬ ‫שטארק מיפץ געווען דעם דרך החסידות דעם דרך‬ ‫הבעש"ט הקדוש זי"ע‪.‬‬ ‫ער איז געבוירן בערך בשנת ת"ע‪.‬‬ ‫דער צדיק וקדוש האט געלעבט אין די צייט‬ ‫צו זיין טאטן הרה"ק רבי אברהם מקאסוב זי"ע‪,‬‬ ‫פון דעם רשע יעקב פראנק ימ"ש פון די‬ ‫)דער ברודער פון הרה"ק רבי משה מקיטוב זי"ע(‪,‬‬ ‫נאכפאלגערס פון דעם שבתי צבי ימ"ש‪ ,‬וואס האבן‬ ‫בן הרה"ק רבי שלמה זי"ע‪.‬‬ ‫זיך געריפן די פרענקיסטן‪ ,‬וואס האט ליידער אראפ‬ ‫געפירט א גרויס חלק פון כלל ישראל דורך‬ ‫ער איז געווען א גדול בתורה און א גאון‬ ‫השכלה‪.‬‬ ‫הגאונים בתורת הנגלה והנסתר‪ ,‬שר התורה בדורו‬ ‫און פון די חשובע רבנים בדורו‪ ,‬ער איז געווען א‬ ‫דער צדיק רבי ברוך מקאסוב זי"ע האט לוחם‬ ‫קדוש ישראל און א מקובל אלקי‪ ,‬חסידא ופרישא‬ ‫געווען מלחמת השם מיט א געוואלדיגע מסירת‬ ‫בוצינא קדישא‪ ,‬א סופר מומחה און א בעל דרשן‬ ‫נפש‪ ,‬און ער האט דורך דעם געראטעוועט גאר‬ ‫נפלא מאוד‪ ,‬דער צדיק איז געווען פון די ערשטע‬ ‫אסאך אידישע קינדער פון ח"ו אריין פאלן אין דעם‬ ‫מפיצים פונעם דרך החסידות‪ ,‬ער איז געווען‬ ‫נץ פון השכלה‪.‬‬ ‫מפורסם אלס א בעל מופת נפלא און א גרויסע‬ ‫פועל ישועות‪.‬‬ ‫ער איז דאן ארום געפארן אין שטעט און‬ ‫דערפער און מיט א קול חוצב להבות אש האט ער‬ ‫ער האט חתונה געהאט מיט הרבנית הצדקת מרת‬ ‫מעורר געווען אידישע קינדער צו שטיין ווייט פון‬ ‫שרה ע"ה‪.‬‬ ‫די רשעים‪.‬‬ ‫ער איז געווען א ידיד נפש מיט הגה"ק רבי דוד‬ ‫ער האט מרביץ תורה געווען פאר הונדערטער‬ ‫צבי אויערבאך אב"ד קרעמניץ זי"ע‪ ,‬בן הגה"ק רבי‬ ‫תלמידים גאונים און גדולים בתורה‪ ,‬איין טאג איז‬ ‫ארי' לייב מסטאניסלאוו זי"ע מגדולי תלמידי‬ ‫דער צדיק אריין געקומען אין ביהמ"ד‪ ,‬און אפאר‬ ‫בעש"ט הק' זי"ע‪.‬‬ ‫תלמידים האבן זיך מפלפל געווען אין תורה‪ ,‬אבער‬ ‫עס איז אנגעקומען צו א דרגה אז מען האט שוין‬ ‫ער איז געווען פון די גרויסע תלמידים פון‬ ‫געמיינט דעם אייגענעם כבוד‪.‬‬ ‫הרה"ק רבי דוב בער המגיד הגדול ממזריטש זי"ע‪.‬‬ ‫ווען ער איז אריין געקומען האט ער געוואלט‬ ‫אויך איז ער געווען א תלמיד פון אנדערע‬ ‫אז די תלמידים זאלן זיך אפשטעלן פון קריגען‪,‬‬ ‫גדולים און צדיקים בדורו ובתוכם‪.‬‬ ‫האט ער זיי געזאגט‪ ,‬אז ער זעט א ביהמ"ד פיל מיט‬ ‫תורה‪ ,‬אבער דאן האט ער דאס מסביר געווען‪ ,‬אז‬ ‫הרה"ק רבי נחמן מקאסוב זי"ע‪,‬‬ ‫ווען א איד לערנט תורה לשמה‪ ,‬גייט די תורה ארויף‬ ‫הרה"ק רבי מנחם מענדל מפרמישלאן זי"ע‪,‬‬ ‫צום כסא הכבוד‪ ,‬קומט אויס אז די ביהמ"ד איז‬ ‫הרה"ק רבי מנחם מענדל מוויטעפסק זי"ע‪,‬‬ ‫ליידיג‪ ,‬אבער ווען א איד לערנט נישט תורה לשמה‪,‬‬ ‫הרה"ק רבי לייב פיסטינער זי"ע‪.‬‬ ‫דאן בלייבט די תורה אין ביהמ"ד‪ ,‬קומט אויס אז די‬ ‫ביהמ"ד איז פיל מיט תורה‪ ,‬די תלמידים האבן גאר‬ ‫ער האט זיין גאנץ לעבן אוועק געגעבן צו‬ ‫גוט פארשטאנען וואס זייער הייליגע רבי מיינט‬ ‫מקרב זיין לבבות ישראל לאביהם שבשמים‪ ,‬ער‬ ‫מיט די ווערטער‪.‬‬ ‫איז געווען א בעל דרשן נפלא‪ ,‬ער איז גאר אסאך‬ ‫‪59‬‬ ‫געענטפערט‪ ,‬אויב מיין תפילה וואלט טאקע געווען‬ ‫ער האט מחבר געווען זיינע הייליגע ספרים‪,‬‬ ‫ווי עס דארף צו זיין און אנגענומען געווארן‪ ,‬ווי‬ ‫וואס זענען געווען געשטעלט אויף אמונה אינעם‬ ‫קענסטו יעצט קומען צו מיר און מיך איבער רעדן‪,‬‬ ‫גרויסן באשעפער‪ ,‬וויבאלד יענע צייט איז געווען‬ ‫איך האב דאך געבעטן‪" ,‬והסר שטן מלפנינו‬ ‫גאר שווערע צייטן אויף כלל ישראל מיט די‬ ‫ומאחרינו"‪ ,‬און מיט די ווערטער האט ער אוועק‬ ‫השכלה וואס האט זיך דאן אריין געכאפט אין כלל‬ ‫געמאכט דעם יצר הרע‪.‬‬ ‫ישראל‪.‬‬ ‫•••‬ ‫ווערט געברענגט‪ ,‬אז איינמאל איז איינער‬ ‫ספר יסוד האמונה‪ ,‬יסודות לחכמת הקבלה‪,‬‬ ‫געקומען צום צדיק רבי ברוך מקאסוב זי"ע און זיך‬ ‫ספר עמוד העבודה‪,‬‬ ‫באקלאגט‪" ,‬רבינו הקדוש‪ ,‬אין אלעס וואס איך האב‬ ‫ספר נחמד ונעים‪ ,‬דרושים על תנ"ך ועל תלמוד‬ ‫זיך גענומען בין איך געווען א לא יוצלח‪ ,‬איך האב‬ ‫בבלי‪.‬‬ ‫אויסגעטראכט עצות אין אלערליי ארבעט‪ ,‬איך האב‬ ‫פראבירט אין יעדן האנדל‪ ,‬אין בויען און אין קויפן‪,‬‬ ‫ער האט איבער געלאזט זיינע קינדער‪.‬‬ ‫אבער פרנסה איז נאך אלץ נישטא"‪.‬‬ ‫הגה"ק רבי יוסף מגיד מישרים מבאטשאן זי"ע‪ ,‬אויף‬ ‫האט אים דער צדיק רבי ברוך געזאגט‪" ,‬מיין‬ ‫זיין נאמען איז דא א שוהל אין באטשאן וואס ריפט‬ ‫קינד‪ ,‬עס שטייט נישט "כי ברכך ד' בכל מעשה‬ ‫זיך "ר' יוסקי'ס שוהל"‪,‬‬ ‫"ראשך"‪ ,‬נאר "בכל מעשה ידך"‪ ,‬דער אייבערשטער‬ ‫הגה"ק רבי אברהם זי"ע‪,‬‬ ‫דארף נישט און וויל נישט דיינע עצות און‬ ‫חתנו הגה"ק רבי אברהם כ"ץ ממרמרוש זי"ע‪.‬‬ ‫תחבולות‪ ,‬טראכט נישט אזויפיל אהין און אהער‪,‬‬ ‫נאר גיי טו א מלאכה‪ ,‬און דו וועסט אי"ה געבענטשט‬ ‫נסתלק לגנזי מרומים י"ג מרחשון בשנת תקמ"ב‪,‬‬ ‫ווערן מיט א ברכה"‪.‬‬ ‫ומנוחתו כבוד איז אין שטאט קאסוב‪.‬‬ ‫•••‬ ‫עס ווערט דערציילט איבער א גביר א ערליכער‬ ‫זכותו הגדול יגן עלינו‬ ‫חסיד מיטן נאמען ר' משה‪ ,‬וואס האט געוואלט‬ ‫ועל כל ישראל אמן‪.‬‬ ‫זוכה זיין צו גילוי אליהו‪ ,‬און דער צדיק וקדוש רבי‬ ‫ברוך מקאסוב זי"ע האט אים געהייסן עוסק זיין אין‬ ‫צדקה און חסד‪ ,‬און דורך דעם וועט ער זוכה זיין צו‬ ‫מעשיות‬ ‫גילוי אליהו‪ ,‬שפעטער האט ער אים געזאגט‪ ,‬אז‬ ‫אויב עס וועט קומען אן ארעמאן און בעטן טויזנט‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬בשם דעם צדיק וקדוש‬ ‫גאלדענע רענדליך‪ ,‬זאל ער אים דאס געבן‪.‬‬ ‫רבי ברוך מקאסוב זי"ע‪ ,‬אז דער יצר הרע פראבירט‬ ‫צו שטערן דעם מענטש פאר דאווענען מיט‬ ‫אמאל איז געקומען אן ארימאן צום שטוב פון‬ ‫מחשבות זרות‪ ,‬און פראבירט צו רעדן צום מענטש‪,‬‬ ‫דעם גביר און פארלאנגט דווקא טויזנט גאלדענע‬ ‫אז ער איז באמת נישט חשוב צו דאווענען צום‬ ‫רענדליך‪ ,‬דער גביר האט אנגעבאטן ווייניגער‪ ,‬און‬ ‫גרויסן באשעפער‪.‬‬ ‫ווען יענער האט נישט געוואלט מסכים זיין‪ ,‬האט‬ ‫ער אים ארויסגעשיקט‪ ,‬ווען ער האט שפעטער‬ ‫און ווען מען האט זיך מתגבר געווען און‬ ‫דערציילט דעם צדיק וואס איז געשען‪ ,‬האט דער‬ ‫געדאווענט מיט כוונה‪ ,‬קען ער קומען נאכדעם‬ ‫צדיק רבי ברוך אים געזאגט‪ ,‬אז דאס איז געווען‬ ‫מיט א צווייטן נסיון‪ ,‬אז ער רעדט צו דעם מענטש‪,‬‬ ‫אליהו הנביא‪ ,‬נאר ער האט נישט געהאלטן דעם‬ ‫אז ער זאל זיך האלטן גרויס אז ער האט אזוי שיין‬ ‫נסיון‪.‬‬ ‫געדאווענט‪.‬‬ ‫•••‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז איינמאל איז דער‬ ‫האט דער צדיק רבי ברוך מקאסוב זי"ע‬ ‫צדיק וקדוש רבי ברוך מקאסוב זי"ע אריין אין א‬ ‫געזאגט‪ ,‬אז ווען דער יצר האט אים געוואלט‬ ‫בית המדרש אין איינע פון די קהילות קדושות‬ ‫אריינגעבן אזא מחשבה‪ ,‬האט ער אים‬ ‫‪60‬‬ ‫אהבה‪ ,‬מ'האט אים געפרעגט צי ער שפירט א‬ ‫בישראל‪ ,‬און געטראפן דארט א גאנצע חבורה‬ ‫ווייטאג‪ ,‬האט ער געענטפערט אז ביז יעצט האט‬ ‫יונגע בחורים‪ ,‬שארפע קעפ‪ ,‬וואס האבן זיך‬ ‫ער גארנישט געשפירט‪ ,‬נאר יעצט‪ ,‬ווען מ'פרעגט‬ ‫געשלאגן אין לערנען מיט גרויסע חידושים‪ ,‬דער‬ ‫אים צי ער שפירט‪ ,‬האט ער ערשט אנגעהויבן‬ ‫צדיק האט אבער גלייך מרגיש געווען אז זייער‬ ‫שפירן יסורים‪.‬‬ ‫פלפול איז נאר הבל‪ ,‬און דער גאנצער תכלית פון‬ ‫זייער לערנען איז ארויסצוווייזן ווי גרויס און ווי‬ ‫און דער צדיק רבי ברוך האט ערקלערט‪ ,‬אז‬ ‫שטארק זיי זענען‪ ,‬און נישט לשם שמים און נישט‬ ‫דאס איז געווען פון זיין גרויסע דביקות אין דעם‬ ‫צו טרעפן דעם אמת‪.‬‬ ‫אייבערשטן און פון זיין שמחה מיטן גן עדן וואס‬ ‫האט אויף אים געווארט אין א קורצע ווייל‪ ,‬און‬ ‫האט ער זיך אנגערופן ווי אין א דרך צחות‪" ,‬א‬ ‫דעריבער האבן זיינע גשמיות'דיגע חושים‬ ‫דאנק אז מ'האט מיך געבראכט אין אזא ביהמ"ד‬ ‫גארנישט געשפירט‪ ,‬און דער צדיק רבי ברוך‬ ‫וואס איז פיל מיט תורה"‪ ,‬די בחורים האבן זיך‬ ‫שרייבט‪" ,‬אז זיין נשמה איז נישט ארויס דורך דעם‬ ‫געפרייט‪ ,‬ווייל זיי האבן געמיינט אז ער זאגט עס‬ ‫וואס מען האט אים אומגעברענגט‪ ,‬נאר ער איז‬ ‫בתמימות‪ ,‬האט דער צדיק געזאגט פאר די בחורים‪,‬‬ ‫נסתלק געווארן דורך דבקות המחשבה‪ ,‬און די‬ ‫"ניין‪ ,‬קינדער‪ ,‬עס איז דאך באקאנט‪ ,‬אז ווען א איד‬ ‫נשמה איז ארויף בשמי מעל‪ ,‬און די גוים האבן‬ ‫לערנט לשמה‪ ,‬בלייבט די תורה נישט אפילו איין‬ ‫געמיינט אז זיי האבן אים גע'הרג'ט"‪.‬‬ ‫רגע אונטן‪ ,‬נאר זי איילט זיך ארויף‪ ,‬זי ברעכט דורך‬ ‫•••‬ ‫די פענסטער פונעם הימל‪ ,‬צוריק צום אייבערשטן"‪.‬‬ ‫אינעם "דרוש התשובה" אין ספר עמוד‬ ‫העבודה‪ ,‬ברענגט דער צדיק רבי ברוך מקאסוב‬ ‫האט דער צדיק אויסגעפירט‪" ,‬אבער אויב די‬ ‫זי"ע א משל‪ ,‬א סוחר פירט יעדעס יאר צוויי דריי‬ ‫תכלית פונעם לערנען איז נישט לשמו יתברך‪,‬‬ ‫וועגענער סחורה צום יריד אין ברעסלא‪ ,‬און פיר‬ ‫בלייבט זי אויף אייביג אונטן און גייט מער נישט‬ ‫פינף וואכן פארן יריד זעצט ער זיך אוועק און‬ ‫ארויף‪ ,‬און יעצט זעען מיינע אויגן אז אייער גאנצער‬ ‫טראכט‪ ,‬וועלכע סחורה צו נעמען‪ ,‬ווי אזוי זיך גוט‬ ‫פלפול איז נישט לשמו יתברך‪ ,‬איך הער נאר א קול‬ ‫צוצוגרייטן‪ ,‬און צי ער זאל אויסטוישן אויף אן‬ ‫פון א פלפול של הבל‪ ,‬און אפילו איין בלאט פון‬ ‫אנדערע סחורה‪.‬‬ ‫אייער לערנען וויל נישט ארויף‪ ,‬נאר אלעס בלייבט‬ ‫אונטן‪ ,‬ביז די גאנצע שטוב איז פול‪ ,‬און דעריבער‬ ‫זאגט דער צדיק‪ ,‬אז אין יענע שעה‪ ,‬איז דער‬ ‫האב איך געזאגט‪ ,‬אז איך האב דא געטראפן א בית‬ ‫סוחר שוין אין ברעסלא‪ ,‬כאטש מיר זעען אים פאר‬ ‫מלא תורה"‪.‬‬ ‫די אויגן דא אין בראד‪ ,‬ווייל דער עיקר פונעם‬ ‫•••‬ ‫מענטש איז זיין מחשבה‪ ,‬און מ'קען נישט זאגן אז‬ ‫אין זיין ספר עמוד העבודה‪ ,‬אין "דרוש‬ ‫ער איז אין בראד און "נאר" זיין מחשבה איז אין‬ ‫המחשבה"‪ ,‬שרייבט דער צדיק רבי ברוך מקאסוב‬ ‫ברעסלא‪ ,‬פארקערט‪ ,‬ער איז אין ברעסלא‪ ,‬און נאר‬ ‫זי"ע אליין‪" ,‬והנה שמעתי"‪ ,‬אז אין זיין דור האבן די‬ ‫זיין גוף איז אין בראד‪.‬‬ ‫גוים געמאכט א בלוט בלבול אויף א איד א קדוש‪,‬‬ ‫און ער איז אומגעקומען על קידוש השם מיט א‬ ‫האט דער צדיק פארענדיגט דעם נמשל‪ ,‬אזוי‬ ‫שרעקליכן טויט‪ ,‬מען האט דעם איד רח"ל‬ ‫אויך‪ ,‬ווען א מענטש ווערט נפטר און ליגט אויף‬ ‫אומגעברענגט מיט א מיתה משונה‪ ,‬און דאס איז‬ ‫דער ערד‪ ,‬זאגט מען אז ער איז שוין אין עלמא‬ ‫געווען נאנט צו זמן פון ערב שבת‪ ,‬דער איד דער‬ ‫דקשוט‪ ,‬וואס מ'זעט דא איז נאר זיין שטויב‪ ,‬דער‬ ‫קדוש האט די גאנצע וואך ממש גארנישט‬ ‫גוף‪ ,‬אבער זיין נשמה און זיין מחשבה זענען שוין‬ ‫פארזוכט‪ ,‬ווייל ער האט געפאסט אלע זעקס טעג‪,‬‬ ‫דארט‪ ,‬און א מחשבה קען אין איין רגע אנקומען‬ ‫און נאענט צו קידוש האבן זיי אים אומגעברענגט‬ ‫קיין ברעסלא‪.‬‬ ‫אויף קידוש השם רחמנא ליצלן‪.‬‬ ‫•••‬ ‫דער צדיק דער הייליגער תולדות יעקב יוסף‬ ‫פאר מען האט דעם איד אומגעברענגט‪ ,‬האט‬ ‫מפולנאה זי"ע‪ ,‬וואס זיין ספר איז געווען פון די‬ ‫ער געזינגען שירות ותשבחות מיט א שטארקע‬ ‫‪61‬‬ ‫מלאכה אחוץ יראת שמים‪ ,‬וואס דאס איז ביי דעם‬ ‫ערשטער ספרי חסידות‪ ,‬ברענגט אין פרשת צו‪,‬‬ ‫איד נישט אזוי גוט‪ ,‬וועלן מיר גארנישט אויפטון‪,‬‬ ‫"שמעתי בשם הרב ר' ברוך מוכיח"‪ ,‬אויף דעם‬ ‫מיר וועלן נאר אויסטוישן אונזער מלאכה אויף אן‬ ‫מאמר‪" ,‬לפום צערא אגרא"‪ ,‬אז "לפומא"‪ ,‬גייט ארויף‬ ‫אנדערע וואס וועט נישט געלינגען‪ ,‬און מאכן דעם‬ ‫אויף די מויל‪ ,‬אז ביי די מויל פון א מענטש איז דא‬ ‫עיקר די טפל און דעם טפל די עיקר‪.‬‬ ‫"צער" און אויך איז דא "שכר"‪ ,‬פאר "לשון הרע" און‬ ‫דאס גלייכן האט דאס מויל "צער"‪ ,‬און ווען‬ ‫מ'לערנט תורה און מען דינט דעם באשעפער מיטן‬ ‫מויל‪ ,‬האט דאס מויל "שכר"‪.‬‬ ‫•••‬ ‫אין ספר יסוד האמונה שרייבט‪ ,‬דער צדיק‬ ‫וקדוש רבי ברוך מקאסוב זי"ע‪ ,‬בשם האריז"ל‬ ‫אויפן פסוק‪" ,‬ויפתוהו בפיהם ובלשונם יכזבו לו‬ ‫ולבם לא נכון עמו"‪ ,‬אז א אידישע תפילה פועל'ט‬ ‫אין די העכסטע הימלען‪ ,‬אפילו אן קיין כוונת הלב‪,‬‬ ‫און ער איז דאס מדייק פונעם לשון "ויפתוהו"‪ ,‬אז‬ ‫דער אייבערשטער לאזט זיך כביכול "איבעררעדן"‬ ‫פון די תפילות פון אידן‪ ,‬אפילו ווען זיי זענען נאר‬ ‫אין מויל און דאס הארץ איז נישט מיט זיי‪.‬‬ ‫•••‬ ‫עס ווערט געברענגט‪ ,‬אז דער צדיק וקדוש רבי‬ ‫ברוך מקאסוב זי"ע האט געזאגט א משל‪ ,‬א בעל‬ ‫הבית האט א משרת‪ ,‬און דער משרת דארף טון‬ ‫צוויי ארבעט‪ ,‬אבער ער קען נאר איינע פון זיי ווי‬ ‫עס דארף צו זיין‪ ,‬און די צווייטע קען ער נאר‬ ‫אביסל‪ ,‬בשעת דער בעל הבית קען גוט ביידע‪.‬‬ ‫איז קלאר‪ ,‬אז דער בעל הבית וועט אים געבן צו‬ ‫טון די מלאכה וואס ער קען‪ ,‬ווייל אנדערש וועט‬ ‫דער בעל הבית מוזן אליין טון ביידע מלאכות‪ ,‬און‬ ‫דער משרת וועט זיצן ליידיג‪ ,‬און אוודאי‪ ,‬אויב דער‬ ‫בעל הבית קען אליין נישט די מלאכה פונעם‬ ‫משרת‪ ,‬דארף ער זי נישט טון‪ ,‬ווייל אז זיי וועלן זיך‬ ‫אויסטוישן‪ ,‬וועט אלעס ארויסקומען קאליע‪.‬‬ ‫אזוי‪ ,‬זאגט דער צדיק רבי ברוך מקאסוב זי"ע‪,‬‬ ‫האט אונז דער אייבערשטער צוגעזאגט כמה‬ ‫פעמים‪ ,‬אז אויב מיר וועלן אים דינען דארפן מיר‬ ‫זיך נישט זארגן פאר גארנישט‪ ,‬ווי עס שטייט‬ ‫"השלך על ד' יהבך והוא יכלכלך"‪ ,‬און דערנאך‬ ‫שטייט‪" ,‬סור מרע ועשה טוב ושכון לעולם"‪ ,‬דו‬ ‫קענסט רואיג וואוינען‪ ,‬ווייל אלעס איז גרייט‪.‬‬ ‫און דער צדיק האט געזאגט‪ ,‬אז אונזער עיקר‬ ‫מלאכה איז יראת שמים‪ ,‬און דערין דארפן מיר זיך‬ ‫האלטן‪ ,‬אבער אויב מיר נעמען זיך צו אן אנדערע‬ ‫‪62‬‬ ‫חתן הרה"ק רבי דובער האדמו"ר האמצעי‬ ‫יארצייט י"ג מרחשון‬ ‫מלויבאוויטש זי"ע‪.‬‬ ‫הרה"ק רבי אליהו יוסף ב"ר גדליהו אהרן זי"ע‬ ‫בזיווג שני האט ער חתונה געהאט מיט הרבנית‬ ‫)ראבינאוויטש(‬ ‫הצדקת מרת חיה ע"ה‪,‬‬ ‫הצדיק מבאפאלא‬ ‫בת דודו הרה"ק רבי יעקב יצחק ממאקארוב זי"ע‪,‬‬ ‫בן הרה"ק רבי מנחם נחום ממאקארוב זי"ע‪) ,‬נכד‬ ‫הרה"ק רבי דוד לייקעס זי"ע‪ ,‬ונכד הרה"ק החוזה‬ ‫ער איז געבוירן אין שטעטל סאקאליווקא‪ ,‬וואס איז‬ ‫מלובלין זי"ע(‪.‬‬ ‫אויך באקאנט אלס יוסטינגראד‪ ,‬אין קיעווער‬ ‫חתן הרה"ק רבי שמואל אברהם אבא שפירא‬ ‫גובערניע‪ ,‬בשנת תר"י‪.‬‬ ‫מסלאוויטא זי"ע‪.‬‬ ‫צו זיין טאטע הרה"ק רבי גדליהו אהרן‬ ‫ער איז געווען גאר שטארק מקושר צו זיין‬ ‫ראבינאוויטש בעל חן אהרן מליניץ זי"ע‪,‬‬ ‫גרויסן שוואגער בזיווג ראשון הרה"ק רבי מרדכי‬ ‫בן הרה"ק רבי יצחק יואל מליניץ זי"ע‪,‬‬ ‫דוב מהורנאסטייפל זי"ע‪ ,‬און די צוויי צדיקים האבן‬ ‫בן הרה"ק רבי גדליה בעל תשואות חן מליניץ זי"ע‪,‬‬ ‫גאר אסאך געלערנט צוזאמען בחברותא‪.‬‬ ‫)מגדולי תלמידי בעש"ט הקדוש זי"ע(‪.‬‬ ‫שפעטער האט דער צדיק רבי אליהו יוסף זיך‬ ‫און צו זיין מאמע הרבנית הצדקת מרת ביילא ע"ה‪,‬‬ ‫באזעצט אין דער שטאט קעשענעוו‪ ,‬וואו ער איז‬ ‫בת הרה"ק רבי שמואל אברהם אבא שפירא‬ ‫געזעסן און געלערנט מיט א געוואלדיגע התמדת‬ ‫מסלאוויטא זי"ע‪,‬‬ ‫התורה‪ ,‬דער צדיק האט נישט געוואלט נעמען קיין‬ ‫בן הרה"ק רבי משה שפירא מסלאוויטא זי"ע‪,‬‬ ‫רבנות שטעלע‪ ,‬נאר ער האט זיך באהאלטן‪ ,‬און‬ ‫בן הרה"ק רבי פנחס מקאריץ זי"ע‪.‬‬ ‫האט נישט געזוכט קיין כבוד און עוסק געווען‬ ‫בתורה ועבודת השם מיט א געוואלדיגע קדושה‪.‬‬ ‫ער איז געווען א גרויסער תלמיד חכם‪ ,‬א חריף‬ ‫עצום און א בקי נפלא בתורה‪ ,‬און האט זיך געפירט‬ ‫פון שטאט קעשענעוו איז ער אוועקגעפארן‬ ‫מיט גרויס ענוה‪ ,‬צדיקים און געהויבענע אידן‬ ‫קיין אמעריקע‪ ,‬און לויט רוב מקורות איז ער‬ ‫בדורו האבן מעיד געווען אויף זיין געוואלדיגע‬ ‫אנגעקומען בערך בשנת תרנ"ט‪ ,‬און לויט אנדערע‬ ‫יראת שמים און קדושה‪ ,‬און איבער זיין‬ ‫מקורות איז ער ערשט אנגעקומען בשנת תרס"ז‪,‬‬ ‫געוואלדיגע מידת ענוה‪.‬‬ ‫ער האט זיך ערשט באזעצט אין דער איסט סייד אין‬ ‫ניו יארק‪.‬‬ ‫גרויסע צדיקים און אפילו די פשוטע אידן‬ ‫האבן דעם צדיק זייער מעריץ געווען און מכבד‬ ‫ער איז געווען פון די ערשטע חסידישע רבי'ס‬ ‫געווען‪ ,‬ער האט געהאט א געוואלדיגע אהבת‬ ‫וואס האבן זיך באזעצט אין אמעריקע‪ ,‬דארט האבן‬ ‫ישראל‪ ,‬זיין אחריות איז נישט געווען נאר פאר זיין‬ ‫זיך שוין מדבק געווען אין דעם צדיק אסאך אידן‬ ‫אייגענע קהלה‪ ,‬ער האט זיך אויך געקימערט‬ ‫יראים ושלימים‪ ,‬וואס האלטן אידישקייט איז דאן‬ ‫איבער דעם רוחניות און גשמיות און אויך איבער‬ ‫געווען גאר א שווערע זאך בימים ההם אין‬ ‫די חינוך פון די אידן אין דער גאנצער געגנט‪.‬‬ ‫אמעריקע‪.‬‬ ‫ער האט חתונה געהאט מיט הרבנית הצדקת מרת‬ ‫אין יענע יארן האבן זיך שוין געהאט באזעצט‬ ‫פייגא ע"ה‪,‬‬ ‫אין דעם שטאט באפאלא איבער צוויי הונדערט‬ ‫בת הרה"ק רבי משולם זושא אויערבאך זי"ע‪) ,‬בן‬ ‫משפחות פון סאקאליווקא‪ ,‬מיט זייער אייגענעם‬ ‫הרה"ק רבי יחיאל מיכל מקורימא זי"ע(‪,‬‬ ‫שוהל "אנשי סאקאליווקא"‪ ,‬ווען די אידן אין‬ ‫חתן הרה"ק רבי יעקב ישראל מטשערקאס זי"ע‪) ,‬בן‬ ‫באפאלא‪ ,‬וואס זענען געווען חסידים פון זיין‬ ‫הרה"ק רבי מרדכי המגיד מטשערנאביל זי"ע‪ ,‬נכד‬ ‫משפחה‪ ,‬האבן זיך דערוואוסט אז דעם רבי'נס זון‬ ‫הרה"ק רבי אהרן הגדול מקארלין זי"ע(‪,‬‬ ‫‪63‬‬ ‫עס איז דא וואס זאגן אז דער צדיק האט איבער‬ ‫וואוינט אין ניו יארק‪ ,‬האבן זיי אים איינגעלאדנט‬ ‫געלאזט א זון רבי מרדכי דוב )בער(‪.‬‬ ‫צו קומען צו זיי‪.‬‬ ‫ער איז פלוצלונג נסתלק געווארן אין זיין‬ ‫בשנת תרס"ח איז ער אריבער קיין באפאלא‪,‬‬ ‫שטוב מאנטאג פארנאכטס‪ ,‬י"ג מרחשון בשנת‬ ‫און איז געווארן רב אין שוהל "ברית שלום – אנשי‬ ‫תרע"א‪ ,‬זייענדיג בערך פיר און פופציג יאר אלט‪ ,‬ביי‬ ‫רוסיא" אויף דזשעפערסאן גאס‪ ,‬אין א אידישער‬ ‫דער לויה האבן זיך משתתף געווען הונדערטער‬ ‫צייטונג פון יענער צייט שרייבט מען‪ ,‬אז ער איז‬ ‫אידן און אין אלע שוהלען אין באפאלא אין אויך אין‬ ‫געווען "רב פון אלע אנשי ספרד ונוסח האר"י ז"ל"‬ ‫די ארומיגע געגענטער האט זיך אראפגעלאזט א‬ ‫אין באפאלא‪ ,‬און ער האט געוואוינט אין זיין שטוב‬ ‫שרעקליכע טרויער מיט די הסתלקות פון דעם‬ ‫אויף וואלנאט גאס‪.‬‬ ‫צדיק‪.‬‬ ‫אפילו נאר זייענדיג צוויי יאר אין באפאלא‪,‬‬ ‫ער איז געקומען למנוחתו כבוד אויפן אידישן‬ ‫האט מען גאר שטארק געשפירט זיין השפעה אין‬ ‫בית החיים אויף פיין רידזש )טשיקטאוואגע( לעבן‬ ‫אלע עניני הדת‪ ,‬די אידישע צייטונג האט אים‬ ‫באפאלא‪ ,‬ביים אריינגאנג‪ ,‬און ארום שנת תר"פ‬ ‫באשריבן אלס "א גרויסער למדן און בקי וחריף‪ ,‬א‬ ‫האט מען אויפגעשטעלט אן אוהל איבער זיין קבר‪,‬‬ ‫בעל מדות טובות"‪ ,‬און אן ענגלישע אידישע‬ ‫ער ווערט פארעכנט אלס דער ערשטער‬ ‫צייטונג האט געשריבן‪" ,‬אז ער איז געווען באקאנט‬ ‫חסידישער רבי וואס ליגט באגראבן אין אמעריקע‪.‬‬ ‫מיט זיין פרומקייט‪ ,‬זיין ענוה‪ ,‬און זיין‬ ‫פילע יארן איז דער ציון כמעט געווען‬ ‫אויסערגעווענליכע למדנות"‪.‬‬ ‫פארגעסן‪ ,‬חוץ ביי די באפאלאער אידן און די‬ ‫אייניקלעך פון די סאקאליווקער לאנדסלייט‪,‬‬ ‫ער איז געווען שטארק באליבט ביי א גרויסן‬ ‫שפעטער האט הרה"ח ר' יונה לאנדא‪ ,‬דער מייסד‬ ‫קרייז פריינט‪ ,‬און ער האט אויף זיך גענומען‪,‬‬ ‫אויסער זיין אייגענע שוהל‪ ,‬אויך די אלגעמיינע‬ ‫און ראש פונעם "ועד הנסיעות לקברי צדיקים‬ ‫באמעריקא"‪ ,‬אויפגעוועקט דאס אינטערעסע אין‬ ‫ענינים פון דת און חינוך פון די אידן אין זיין געגנט‪,‬‬ ‫דעם ציון‪ ,‬און ארגאניזירט נסיעות קיין באפאלא‪,‬‬ ‫און כאטש ער איז נאר עטליכע יאר געווען אין‬ ‫באפאלא‪ ,‬האט ער תיכף געמאכט זיין השפעה פילן‬ ‫צום ציון אויפן יארצייט‪.‬‬ ‫אין אסאך ריכטונגען‪.‬‬ ‫בשנת תשפ"ב האט מען דעם אוהל באנייט און‬ ‫פארגרעסערט‪ ,‬און היינט קומען צענדליגע‬ ‫זיין הארץ האט שטארק געבלוטיגט פאר די‬ ‫טויזנטער אידן פון ניו יארק‪ ,‬טאראנטא און פון‬ ‫אומגליקליכע עגונות‪ ,‬וואס עס זענען דעמאלט‬ ‫אלע עקן אמעריקע צו דאווענען ביים ציון‪ ,‬בפרט‬ ‫געווען אסאך פון זיי צווישן די אימיגראנטן‪ ,‬ווען‬ ‫אויפן יומא דהילולא י"ג מרחשון‪ ,‬ווען מ'קומט‬ ‫מענער זענען אוועקגעפארן און פארלוירן‬ ‫אפילו אין קעלט און שניי‪.‬‬ ‫געווארן‪ ,‬ער האט זיך אריינגעלייגט מיט א מסירת‬ ‫נפש און געזוכט א וועג על פי הלכה צו באפרייען‬ ‫דאס איז די פשוטע נוסח המצבה פון דעם צדיק‬ ‫עגונות אין גאר שווערע פעלער‪.‬‬ ‫וקדוש אין ביה"ח אין באפאלא‪.‬‬ ‫ער האט זיך דאן געשריבן און זיך מתייעץ‬ ‫פ"נ‬ ‫געווען מיט גדולי התורה‪ ,‬און געבעטן די רבנים פון‬ ‫בן פורת יוסף‪ ,‬גאון חריף וחכם לב‬ ‫זיין דור זיך אריינצולייגן אין די זאך צו טרעפן א‬ ‫סיני ועוקר הרים‪ ,‬מורנו הרב ר'‬ ‫היתר פאר די עגונות‪.‬‬ ‫אליהו יוסף בהה"צ הר' גדליה אהרן זצ"ל‬ ‫מחצבתם קודש‪ ,‬שלשלת היחוס‬ ‫אבער ליידער איז דאס זייער שווער געגאנגען‬ ‫מקדושי סלאוויטא וליניץ זי"ע‬ ‫און ער האט נישט מצליח געווען דעראון‪ ,‬און דאס‬ ‫נפ' י"ג מרחשון תרע"א לפ"ק‬ ‫האט זייער שטארק מצער געווען דעם צדיק וואס‬ ‫ת' נ' צ' ב' ה‬ ‫האט באמת מיט געשפירט די צער פון די עגונות‪.‬‬ ‫‪64‬‬ ‫•••‬ ‫נסתלק לגנזי מרומים י"ג מרחשון בשנת תרע"א‪,‬‬ ‫דער צדיק מבאפאלא זי"ע האט געהאט צוויי‬ ‫ומנחתו כבוד איז אין ביה"ח בני ישראל נעבן דעם‬ ‫ברודער וואס זענען אויך געווען מפורסם אלס‬ ‫שטאט באפאלא‪.‬‬ ‫גרויסע צדיקים‪.‬‬ ‫מ'דערציילט‪ ,‬אז ער איז געווען א גרויסער‬ ‫איין ברודער איז געווען הרה"ק רבי יצחק יואל‬ ‫עניו‪ ,‬און האט נישט געוואלט אז מ'זאל אים בעפאר‬ ‫זי"ע‪ ,‬ער איז געווען רב אין שטאט ליניץ נאכן‬ ‫זיין לעבן רופן מיטן טיטל "אדמו"ר"‪ .‬און עס ווערט‬ ‫הסתלקות פונעם טאטן דער הייליגער חן אהרן‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז דער צדיק האט צוגעזאגט‪" ,‬ווער עס‬ ‫זי"ע‪ ,‬דער ברודער רבי יצחק יואל האט גאר אסאך‬ ‫וועט קומען צו זיין ציון אויף זיין יארצייט‪ ,‬י"ג‬ ‫געליטן פון דער רעגירונג דארט אין שטאט ליניץ‪,‬‬ ‫מרחשון‪ ,‬און וועט דארט בעטן א בקשה‪ ,‬וועט זיין‬ ‫און מ'האט אים ארעסטירט און פארשיקט‪ ,‬נאך א‬ ‫בקשה מקוים ווערן אין משך פון א יאר"‪.‬‬ ‫שטיק צייט איז ער באפרייט געווארן און אריבער‬ ‫קיין קאנטאקוזאווקע‪.‬‬ ‫מ'דערציילט‪ ,‬אז בשנת תשנ"ט האט זיך‬ ‫פארשפרייט דער רוף פון ישועות ביי די וואס‬ ‫דער ברודער רבי יצחק יואל זי"ע איז נסתלק‬ ‫זענען געקומען דאווענען צום קליינעם ציגל‪-‬‬ ‫געווארן יונגערהייט‪ ,‬כ"ד תמוז בשנת תרמ"ה‪ ,‬און‬ ‫אוהל‪.‬‬ ‫זיין זון איז געווען דער הייליגער צדיק רבי יהושע‬ ‫העשל פון מאנאסטרישטש זי"ע‪ ,‬וואס האט‬ ‫און זינט דעמאלט פארן מענטשן אהין מער‬ ‫שפעטער ארויסגעגעבן אין ניו יארק דעם ספר‬ ‫און מער‪ ,‬באזוכער שרייבן אז זיי האבן געזען‬ ‫"תורת אבות" מיט די תולדות פון דער משפחה‪.‬‬ ‫ישועות‪ ,‬בפרט אין שידוכים‪ ,‬און עטליכע שרייבן אז‬ ‫•••‬ ‫זיי האבן געטראפן זייער שידוך אין משך פון א פאר‬ ‫זיין צווייטער ברודער איז געווען‪ ,‬הרה"ק רבי‬ ‫וואכן נאכן דאווענען ביים ציון‪.‬‬ ‫פנחס'ל זי"ע‪ ,‬וואס איז געווארן רב אין שטאט‬ ‫סאקאליווקא אלס ממלא מקום פונעם טאטן‪ ,‬און‬ ‫זכותו הגדול יגן עלינו‬ ‫ער האט דארט געדינט אלס רב ארום פערציג יאר‪.‬‬ ‫ועל כל ישראל אמן‪.‬‬ ‫אין סאקאליווקער יזכור בוך שרייבט מען‬ ‫אויפן ברודער רבי פנחס‪ ,‬אז ער איז געווען א‬ ‫גרויסער למדן‪ ,‬א הייליגער איד און א גרויסער עניו‪,‬‬ ‫מעשיות‬ ‫אלע זיינע טעג איז דער צדיק געזעצן על התורה‬ ‫ועבודת השם‪ ,‬ער האט כמעט נישט גערעדט‪ ,‬און‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז זיין פאטער‪ ,‬רבי‬ ‫ביים טיש האט ער געזאגט קורצע ווערטער תורה‪,‬‬ ‫גדליהו אהרן ראבינאוויטש בעל חן אהרן מליניץ‬ ‫רוב מאל איז דאס געווען פון זיין הייליגן פאטער‪,‬‬ ‫זי"ע‪ ,‬האט אין זיין יוגנט געלערנט און זיך מסתופף‬ ‫דער ברודער רבי פנחס איז ליידער אומגעקומען על‬ ‫געווען ביים הייליגן צדיק רבי משה צבי מסאווראן‬ ‫קידוש השם אין די פאגראמען‪ ,‬ז' מנחם אב בשנת‬ ‫זי"ע‪ ,‬און ביים הייליגן רוזשינער זי"ע און ביים‬ ‫תרע"ט‪.‬‬ ‫הייליגן צדיק רבי שמואל מקאמינקא זי"ע‪.‬‬ ‫•••‬ ‫אין "מורשת חכמי אמעריקא" ווערט‬ ‫נאך זיין חתונה איז ער געזעסן עטליכע יאר‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז דער צדיק רבי אליהו יוסף‬ ‫ביי זיין שווער אין סלאוויטא‪ ,‬און בשנת תקצ"ט‬ ‫מבאפאלא זי"ע האט זיך שטארק געקימערט‬ ‫האט ער אנגעהויבן פירן רבנות און אדמו"רות אין‬ ‫איבער די עגונות‪ ,‬אין אמעריקע זענען געווען‬ ‫שטאט ליניץ‪ ,‬אונטער זיין פאטער רבי יצחק יואל‬ ‫פרויען וועמענס מענער האבן זיי איבערגעלאזט‬ ‫מליניץ זי"ע‪ ,‬בשנת תר"י איז ער אריבער קיין‬ ‫אן א גט און אוועקגעפארן‪ ,‬און די פרויען זענען‬ ‫סאקאליווקא‪ ,‬וואו ער איז געווען דער ערשטער רב‬ ‫געבליבן אין א שווערע מצב און האבן נישט‬ ‫פון דער יונגער קהילה‪ ,‬און חסידים האבן זיך‬ ‫געקענט אויפבויען א נייע שטוב‪.‬‬ ‫צוזאמגעקליבן צו אים פון דער גאנצער געגנט‪.‬‬ ‫‪65‬‬ ‫זאל זיין א מליץ טוב פאר כלל ישראל און פאר די‬ ‫דער צדיק האט געשריבן א הצעה פאר די‬ ‫מענטשן וואס האבן געהאט א שייכות צו אים‪ ,‬דער‬ ‫רבנים‪ ,‬אז מען זאל זיך צוזאמעננעמען און דורכטון‬ ‫הספד איז א עדות פון א רב פון יענע צייט‪ ,‬וואס איז‬ ‫צי עס איז דא א וועג זיי צו העלפן על פי הלכה‪ ,‬ער‬ ‫געשטאנען ביים לויה און האט אויסגעדריקט דעם‬ ‫האט זיך נישט באגנוגנט מיטן שרייבן אליין‪ ,‬נאר‬ ‫צער איבער דעם גרויסן פארלוסט‪.‬‬ ‫איז אויך אריינגעגאנגען אין דער רעדאקציע פון‬ ‫•••‬ ‫דער צייטונג "די ווארהייט"‪ ,‬כדי אויפצואוועקן די‬ ‫א איד האט דערציילט די מעשה‪ ,‬א פרוי וואס‬ ‫רבנים איבער דעם ענין‪.‬‬ ‫איז געווען אן עגונה וואס האט שוין צוועלף יאר‬ ‫געווארט אויף א גט‪ ,‬און עס האט נישט אויסגעזען‬ ‫נאכדעם וואס דער צדיק איז נסתלק געווארן‪,‬‬ ‫ווי די ישועה גייט קומען בקרוב‪.‬‬ ‫האבן די ראשי הקהלות פון באפאלא געפונען דעם‬ ‫כתב און עס געשיקט צו דער צייטונג‪ ,‬און זיי האבן‬ ‫זי איז געפארן צום ציון פונעם צדיק מבאפאלא‬ ‫דערביי געשריבן אז דער צדיק האט געוואלט‬ ‫זי"ע און זיך דארט אויסגעבעטן ביים צדיק‪ ,‬אז ער‬ ‫מפרסם זיין זיין הצעה בחייו‪ ,‬אבער ער האט עס‬ ‫זאל פועלן א ישועה אז זי זאל שוין געהאלפן ווערן‬ ‫נישט מער באוויזן‪.‬‬ ‫מיט די צרה‪.‬‬ ‫דער כתב איז געווען א הצעה וואס האט‬ ‫דער איד דערציילט מיט גרויס וואונדער‪ ,‬אז‬ ‫געדארפט א בירור ביי גדולי ישראל‪ ,‬עס איז נישט‬ ‫פלוצלונג ארום א וואך און א האלב נאכן באזוך‪,‬‬ ‫דא קיין מקור צו זאגן אז מען האט טאקע‬ ‫האט דער מאן פלוצלונג אן קיין שום סיבה ענדליך‬ ‫גע'פסק'נט אדער זיך געפירט אזוי ווי ער האט‬ ‫מסכים געווען צו געבן דעם גט‪ ,‬און די פרוי איז‬ ‫געשריבן‪.‬‬ ‫געהאלפן געווארן מיט א ישועה וואס איז נישט‬ ‫געווען אפילו פארשטענדליך בדרך הטבע‪.‬‬ ‫וואס מען זעט יא אין דער מעשה איז ווי דער‬ ‫צער פון די עגונות האט אים גאר שטארק מצער‬ ‫מען האט ממש געזען ווי דער צדיק האט‬ ‫געווען‪ ,‬און ווי ער האט געזוכט א וועג אז די רבנים‬ ‫איינגעריסן אויבן בעולם העליון און געברענגט א‬ ‫זאלן זיך אננעמען פאר זיי‪.‬‬ ‫ישועה‪ ,‬אזוי ווי ער האט צוגעזאגט בעפאר זיין‬ ‫•••‬ ‫הסתלקות‪.‬‬ ‫אין ספר קול שמחה ווערט געברענגט דער‬ ‫•••‬ ‫הספד‪ ,‬וואס הגה"צ רבי שמחה פאלטראוויטש זי"ע‬ ‫א איד דערציילט א מעשה נפלא‪ ,‬א פרוי האט‬ ‫האט געזאגט ביים לויה פונעם צדיק רבי אליהו‬ ‫געווארט יארן צו באקומען א גט פון איר מאן‪,‬‬ ‫יוסף מבאפאלא זי"ע‪ ,‬דער הספד הייבט זיך אן‪" ,‬על‬ ‫אבער עס האט זיך געצויגען און מען האט נישט‬ ‫הרב הגדול בן של קדושים כמו"ה ר' יוסף הרב‬ ‫געזען א וועג ארויס‪ ,‬די טאטע פון די פרוי האט‬ ‫בבאפפאלא"‪.‬‬ ‫געהערט פון זיינע חברים‪ ,‬אז אידן זעען גרויסע‬ ‫ישועות ביים צדיק אין באפאלא‪.‬‬ ‫דער מספיד דערציילט‪ ,‬אז ער האט זיך נישט‬ ‫געהאט געראכטן אויף אזא בשורה‪ ,‬עס איז אים‬ ‫איז דער טאטע אריבער געפארן צום יארצייט‬ ‫געקומען ווי א דונער‪ ,‬און ער פרעגט מיט צער‬ ‫י"ג מרחשון‪ ,‬און האט זיך גוט אויסגעוויינט ביים‬ ‫פארוואס דער גרויסער גאון דארף שוין אפגעריסן‬ ‫ציון קדשו פונעם צדיק‪ ,‬לפלא‪ ,‬האט דער מאן אפאר‬ ‫ווערן פון כלל ישראל‪ ,‬און ער רעדט פון דער‬ ‫וואכן שפעטער געגעבן דעם גט‪ ,‬און א חודש‬ ‫אחריות וואס ליגט אויף דעם דור נאכן פארלירן אזא‬ ‫דערויף איז די פרוי געווארן א כלה‪.‬‬ ‫גדול בתורה ועבודה‪.‬‬ ‫•••‬ ‫א איד דערציילט‪ ,‬אז אין זיין משפחה האט מען‬ ‫אינעם המשך פונעם הספד ווערט דערמאנט‪,‬‬ ‫געזען ישועות למעלה מדרך הטבע ממש‪ ,‬נאכן‬ ‫אז ער איז געווען א גדול בתורה ועבודה‪ ,‬און רעדט‬ ‫פארן צום ציון אין באפאלא‪ ,‬אין צוויי חדשים נאכן‬ ‫וועגן דער טובה וואס דער לימוד התורה ברענגט‬ ‫באזוך זענען דריי פון דער משפחה געהאלפן‬ ‫פאר אידישע קינדער‪ ,‬און דער מספיד בעט אז ער‬ ‫‪66‬‬ ‫געווארן מיט א שידוך‪ ,‬אויך דערציילט דער איד‪ ,‬אז‬ ‫א שוועסטער זיינער‪ ,‬וואס האט געווארט צוויי און‬ ‫א האלב יאר אויף קינדער‪ ,‬איז געפארן צום ציון אין‬ ‫באפאלא‪ ,‬און שפעטער האט זי זוכה געווען‬ ‫געהאלפן צו ווערן מיט א קינד‪.‬‬ ‫•••‬ ‫א איד דערציילט‪ ,‬אז ביי זיין משפחה האט מען‬ ‫געהערט בשנת תשס"ו פונעם ציון אין באפאלא‪,‬‬ ‫זיין ברודער איז דעמאלט געווען צוויי און צוואנציג‬ ‫יאר אלט און עס איז גאר שווער געגאנגען א שידוך‪,‬‬ ‫די משפחה איז דאן געפארן אויף א נסיעה צום ציון‬ ‫אין באפאלא צו מתפלל זיין פאר דעם ברודער‪.‬‬ ‫לפלא נישט לאנג נאכדעם איז די ברודער א‬ ‫חתן געווארן‪ ,‬און לפלא איז די חתונה פונעם‬ ‫ברודער פארגעקומען דאס קומענדיגע יאר אויף‬ ‫דעם זעלבן דאטום פון זייער באזוך‪ ,‬נאך דער‬ ‫חתונה האט דער ברודער געווארט אויף קינדער‪,‬‬ ‫און עס איז נישט געגאנגען אזוי גרינג‪ ,‬ביז ער האט‬ ‫זיך דערמאנט‪ ,‬אז ער האט זיך פארגענומען‬ ‫צוריקצוקומען נאכן געהאלפן ווערן מיטן שידוך‪,‬‬ ‫ער איז טאקע צוריקגעפארן צום ציון‪ ,‬און ניין‬ ‫חדשים שפעטער האט זיין ווייב געהאט א קינד‪.‬‬ ‫•••‬ ‫א איד דערציילט‪ ,‬אז ער האט פאר יארן לאנג‬ ‫געווארט אויף קינדער און ער איז נישט געהאלפן‬ ‫געווארן‪ ,‬איין טאג האט א חבר זיינער אים‬ ‫גע'עצה'ט אז ער זאל זיך אריבערכאפן קיין‬ ‫באפאלא צום ציון קדשו פונעם צדיק רבי אליהו‬ ‫יוסף זי"ע‪ ,‬אז ער איז געפארן צום ציון זיך‬ ‫אויסבעטן פאר א אינגל‪ ,‬א יאר שפעטער איז דער‬ ‫ברית פון זיין זון אויסגעקומען אינעם טאג פונעם‬ ‫יארצייט פונעם צדיק מבאפאלא זי"ע‪ ,‬און ער האט‬ ‫א נאמען געגעבן פארן קינד נאכן צדיק‪.‬‬ ‫•••‬ ‫א איד האט דערציילט‪ ,‬אז א חבר זיינער האט‬ ‫אים דערציילט‪ ,‬אז ער האט געהאט אין שטוב צוויי‬ ‫קינדער‪ ,‬איינער איז געווען א גרוש‪ ,‬און דער‬ ‫צווייטער א בחור פון ניינצן יאר‪ ,‬און עס איז זייער‬ ‫שווער געגאנגען א שידוך פאר ביידע‪ ,‬איין טאג‬ ‫האט זיך דער איד אויפגעהויבן און געפארן מיט די‬ ‫קינדער צום ציון פונעם צדיק אין באפאלא צום‬ ‫יארצייט י"ג מרחשון‪ ,‬דערציילט דער איד‪ ,‬אז ביידע‬ ‫קינדער זענען געווען חתנים אויף יענעם יאר פסח‪.‬‬ ‫‪67‬‬