gilyoines.com חזרה לאתר · Back to the site

דורשי יחודך רימ"ש · Dorshei Yechidchu — לך לך (2026-10-19)

מוציא לאור: דורשי יחודך רימ"ש · Dorshei Yechidchu

שבוע: לך לך (2026-10-19)

דורשי יחודך רימ"ש · Dorshei Yechidchu — לך לך (2026-10-19)

פתח את ה-PDF הורדה

‫פרנס החודש‬ ‫ברכת מזל טוב אל מעלת כבוד הנדיב רום המעלה‪ ,‬יחקק לתפארת‪,‬‬ ‫בעטרת תפארת‪ ,‬חשוב לראשו כותרת‪ ,‬האי גברא יקירא‪ ,‬עוסק במעשי‬ ‫צדקות בתדירא‪ ,‬תומך תורה ולומדיה‪ ,‬ואיהו גופיה מצורביה‪ ,‬תורה‬ ‫וגדולה אצלו משולבין‪ ,‬עמוד החסד ועבודה מדותיו מוזהבין‬ ‫הרה"ח‬ ‫מוה"ר אהרן אלימלך‬ ‫לעפקאוויטש הי"ו‬ ‫מעמודי התווך‬ ‫לרגל הולדת בנו למזל טוב‬ ‫ממעון הברכות יתברך שיזכה לראות רב תענוג ונחת דקדושה‪,‬‬ ‫שפע ברכה והצלחה במעשי ידיו לטובה ולברכה להרים קרן‬ ‫התורה‪ ,‬וכן אמינא יישר לפעלא טבא‪ ,‬ומגלגלין זכות על ידי‬ ‫זכאי‪ ,‬אשר נשאו לבו הטוב בחכמה ובהשכל לשאת בעול‬ ‫הוצאות המרובות‪ ,‬ועץ חיים היא למחזיקים בה‪ ,‬ובודאי שהקב"ה‬ ‫ישלם לו משכורתו שלימה‪ ,‬שבזכות הרבצת תורת מורינו הגה"צ‬ ‫שליט"א יתברך בכל מילי דמיטב ברוחניות ובגשמיות‪ ,‬ויתברך‬ ‫בכל הברכות האמורות בתורה‪ ,‬עושר ואושר‪ ,‬חיים נצחיים‬ ‫ומתוקים‪ ,‬ויזכה לשתי שלחנות בהרחבת הדעת ומנוחת הנפש‬ ‫בבריאות איתנה ונחת דקדושה מכל יוצ"ח אמן‪.‬‬ ‫אליעזר וואלדמאן‬ ‫נחמי' הכהן דייטש‬ ‫בשם מכון דורשי יחודך‬ ‫לשמיעת המאמר מפי מורינו הגה"צ שליט"א‪ ,‬ולהערות והארות‬ ‫קול דורשי יחודך‬ ‫‪718-586-5199‬‬ ‫בא"י ‪0765997840‬‬ ‫~~~‬ ‫ניתן לקבל מידי חודש הקונטרס באימעל‪dyyms12@gmail.com :‬‬ ‫וכן ניתן לקבל את הקונטרס דרך הדואר‪ ,‬במחיר חודשי של ‪ $20‬עבור הוצאת עריכת הקונטרסים‬ ‫נא להשאיר הודעה בקול דורשי יחודך נומער ‪9‬‬ ‫©‬ ‫כל הזכויות שמורות‬ ‫נסדר לדפוס ע"י‪:‬‬ ‫ישר‬ ‫‪Publishing & Production‬‬ ‫‪718.484.2189‬‬ ‫תוכן המאמר‬ ‫א חידוש איינס אין דער וועלט ‪.. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .‬א‬ ‫פון א קליין קערעלע ביז א פראכטפולע בוים ‪. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .‬ב‬ ‫אדער א קדוש אדער א רוצח ‪. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .‬ג‬ ‫פון ַַאן אויסשלאג ‪ -‬טייערע בריליאנטן ‪. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .‬ד‬ ‫קוק זיי ָָאן ‪.. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .‬ה‬ ‫געוואלט שטיין בלויז אויף איין פוס ‪.. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .‬ו‬ ‫נישט ווארטן ביז עס רעגנט ‪. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .‬ח‬ ‫זאג נאר "טאטע ‪ -‬העלף" ‪.. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .‬י‬ ‫זעלבסט פארטיידיגונג! ‪. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .‬יב‬ ‫'וָּתמים' ‪. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .‬טז‬ ‫'צדיק' �ָ‬ ‫אפילו עס שיינט נישט ‪.. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .‬יח‬ ‫ווערד צו השראת השכינה ‪. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .‬כא‬ ‫סיי ווען ס'גייט‪ ,‬סיי ווען ס'גייט נישט ‪. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .‬כב‬ ‫הסגולה להיות מתמיד ‪. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .‬כד‬ ‫זה השער לה' ‪. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .‬כז‬ ‫חלק מהוצאות נתנדב‬ ‫לע"נ שר הצדקות והחסד‬ ‫הרה"ח ר' חיים דוב (בער) ע"ה ב"ר חנני יו"ט הי"ו‬ ‫(מיייזעלס)‬ ‫דורשי יחודך | א‬ ‫התחדשות הזמן‬ ‫מאמר נ"ט‬ ‫התחדשות הזמן‬ ‫א חידוש איינס אין דער וועלט‬ ‫אין ליקוטי מוהר"ן אין סימן ל"ד ]א[ ברענגט דער רבי אראפ דעם‬ ‫כּעוּבדיה דאבּא אומנא"‪.‬‬ ‫חז"ל‪" :‬לא מצית למיעבד ְ ְ ֵ‬ ‫די גמרא זאגט אז 'אבא אומנא' האט מען אלע טאג געגעבן שלום‬ ‫פון הימל‪ ,‬און אביי האט מען געגעבן אלע פרייטאג שלום פון הימל‪.‬‬ ‫האט אביי געפרעגט‪' ,‬פארוואס גיט מען 'אבא אומנא'ן' אלע טאג‬ ‫שלום פון הימל ‪ -‬און אים גיט מען נאר אלע פרייטאג שלום פון‬ ‫הימל?' האט מען אים געענטפערט‪" ,‬לא מצית למיעבד כעובדיה‬ ‫דאבא אומנא"‪.‬‬ ‫דער רבי איז דארט מסביר‪ ,‬יעדער איד האט ַאן אנדערע סגולה‬ ‫'שאין בחבירו'‪ ,‬און אז ער דערוועקט זיין סגולה‪ ,‬איז ער א חידוש‬ ‫אין דער וועלט וואס קיינער קען נישט נאכטון דער זאך וואס ער‬ ‫האט ]ב[‪.‬‬ ‫א‪ .‬אות ד'‪ .‬וזל"ש‪ :‬יש בכל אחד מישראל דבר יקר שהוא בחינת נקודה מה שאין בחבירו‪,‬‬ ‫כמעשה דאביי ואבא אומנא )תענית כא ע"ב(‪ ,‬שהשיבו לו‪ ,‬לא מצית למיעבד כעובדא דאבא‬ ‫אומנא וכו'‪.‬‬ ‫ב‪ .‬עיין אוסף מכתבים )חלק ב' מכתב קכ"ג( מה שכתב מורינו הגה"צ שליט"א לבחור ישיבה‪,‬‬ ‫וז"ל‪ :‬והנה אחוז בזה וגם מזה אל תנח ידיך‪ .‬להתרגל מפעם לפעם לעשות התאמצות‬ ‫ולהתעקש על סוגיא חמורה או על תוספות קשה להבינם על בוריים‪ ,‬ולזה טוב הלימוד‬ ‫השבועי יחד עם המגיד שיעור‪ ,‬להתמצא היטב בשיעורים של המג"ש‪ .‬ותדע שלהיות בקי‬ ‫ולהבין היטב את הסוגיא השבועית יחד עם המגיד שיעור ‪ -‬זה נותן לבחור חיות מיוחדת‬ ‫והצלחה בכל הענינים רוחניים וגשמיים‪ .‬וזהו מציאות‪ ,‬שבחור שמתמצא היטב בהשיעור הוא‬ ‫שמח‪ ,‬וזה גורם לידידות אמת עם החברים ועם המגידי שיעור וכו'‪ .‬וגם בהמסכת השיטחית‬ ‫מאמר נ"ט‬ ‫ב | דורשי יחודך‬ ‫ווי גרויס אביי איז געווען‪ ,‬האט מען געזאגט אז 'אבא אומנא' האט‬ ‫אין זיך אזא מין סגולה‪ ,‬ווי די גמרא דערציילט דארטן‪ ,‬אין דעם ענין‬ ‫פון 'צניעות'‪ ,‬און פון 'צדקה'‪ ,‬זאכן וואס דו קענסט אים נישט נאכטון‪,‬‬ ‫דעם אמורא קענסטו נישט נאכטון‪.‬‬ ‫אט דאס איז דא אין יעדן מענטשן‪ ,‬יעדער מענטש האט אין זיך‬ ‫אזעלכע סארטן סגולות‪ ,‬אזעלכע סארטן געפילן‪ ,‬אזא סגולה ָיקרה‪,‬‬ ‫וואס אז ער זאל עס מגלה זיין‪ ,‬ווערט נתגלה אזא שיינקייט פאר‬ ‫השי"ת‪ ,‬און דער אויבערשטער קען האבן פון אים אזא מין כבוד‪ ,‬און‬ ‫ער קען זיין אזא מין חידוש אין דער וועלט‪ ,‬ממש איינער אין דער‬ ‫וועלט אין זיין זאך‪ .‬יעדער איינער איז א חידוש אין זיין זאך ]ג[‪.‬‬ ‫פון א קליין קערעלע ביז א פראכטפולע בוים‬ ‫נאר עס איז דא א כלל‪ ,‬אין יעדער זאך איז דא ַאן 'אתערותא‬ ‫דלתתא' און ַאן 'אתערותא דלעילא'‪ .‬אזוי ווי אז עס ליגט א קערעלע‬ ‫אין דער ערד‪ ,‬וואס די קערעלע קען אויסוואקסן ַאן 'אילנא רברבא‬ ‫ותקיפא'‪ ,‬און ארויסגעבן פירות נפלאים מיט אלע טעמים און מיט‬ ‫אלע ריחות‪ .‬אף־על־פי־כן דארף אראפגיין ַאן 'אתערותא' ‪ -‬רעגן‪ ,‬אז‬ ‫עס זאל דערוועקן דער רביעה פון דעם קערעלע‪.‬‬ ‫ג"כ טוב לפעמים לעמוד קצת על איזה ענין ולשאול עד שיגיע להבנה טובה‪ .‬כי יגיעת‬ ‫התורה יש בו תיקון נפלא להנשמה ואדם לעמל יולד ואשרי מי שעמלו בתורה‪ .‬ואם אין‬ ‫עמלין בתורה‪ ,‬אזי באותו העמל שהיה צריך להשתמש בו ללימוד התורה‪ ,‬כבר מזמינים לו‬ ‫בדברי הבלים כידוע‪.‬‬ ‫ולפעמים הבע"ד מחליש את הדעת ע"י שרואים שחבירו מבין את הסוגיא בקל‪ ,‬ע"ז אמר‬ ‫רבינו הק' במעשה של החכם והתם "דאס איז מיין מעשה און דאס איז יענעמ'ס מעשה"‪,‬‬ ‫כי מכל אחד צריכים מלמעלה לתיקונים אחרים‪ ,‬כל אחד לפי תיקוני נפשו רוחו ונשמתו‪.‬‬ ‫ג‪ .‬עיין 'ליקוטי מוהר"ן' סי' יז אות א'‪ :‬יש בכל אחד ואחד מישראל התפארות בפרטיות‪,‬‬ ‫שה' יתברך מתפאר עמו בפרטיות‪ ,‬ואפילו בפחות שבישראל‪ ,‬אפילו פושעי ישראל‪ ,‬כל זמן‬ ‫ששם ישראל נקרא עליו‪ ,‬כי נקרא פושעי ישראל‪ ,‬יש בו התפארות פרטי‪ ,‬שה' יתברך מתפאר‬ ‫עמו בפרטיות‪ .‬וכן בפרטי פרטיות‪ ,‬כי יש בכל איבר ואיבר ובכל תנועה ותנועה של ישראל‬ ‫התפארות אחר‪ .‬ויש לפעמים שאיזה פחות שבישראל עושה נענוע עם הפאה שלו‪ ,‬וה'‬ ‫יתברך יש לו התפארות גדול גם מזה‪.‬‬ ‫דורשי יחודך | ג‬ ‫התחדשות הזמן‬ ‫און ביז עס גייט אראפ רעגן‪ ,‬גייט איבער אויף דאס קערעלע ‪- -‬‬ ‫און וואס עס גייט איבער‪ ,‬און וואס עס קאכט זיך דורך‪ ,‬זי ווערט‬ ‫אויסגעפוילט און אויסגעריבן‪ ,‬דערנאך קומט אראפ ַאן אתערותא‬ ‫דלעילא‪ ,‬און זי ווערט דערוועקט‪ ,‬און עס גייט ארויס ַאן 'אילנא‬ ‫רברבא ותקיפא'‪ ,‬און זי נעמט ארויס פון דער ערד די סגולות נפלאות‬ ‫וואס זי האט ]ד[‪.‬‬ ‫אזוי ווערט יעדע זאך אויפגעבויעט דורך די צוויי זאכן‪' ,‬אתערותא‬ ‫דלתתא'‪ ,‬און 'אתערותא דלעילא'‪.‬‬ ‫יעדער מענטש דארף האבן ַאן 'אתערותא דלתתא' אז דער‬ ‫אויבערשטער זאל אים געבן די סייעתא דשמיא אז עס זאל נתגלה‬ ‫ווערן זיין סגולה‪ .‬טאמער נישט‪ ,‬קען פון אים קיינמאל נישט נתגלה‬ ‫ווערן די סגולה‪ .‬און אמאל חלילה פארקערט‪ ,‬עס קען ווערן ‪ -‬דער‬ ‫אויבערשטער זאל אפהיטן וואס עס קען ווערן‪...‬‬ ‫אדער א קדוש אדער א רוצח‬ ‫עס איז דא א גמרא סוף שבת ]ה[‪" :‬האי מאן דבמאדים" ‪ -‬דער וואס‬ ‫ד‪ .‬עיין 'ליקוטי הלכות' הל' מנחה ה"ז אות צ'‪ :‬היחוד וההתוועדות של האתערותא דלתתא‬ ‫הוא ממש כמו צמיחת פירות הגינה‪ .‬כי אף על פי שהשי"ת בורא ומקיים הכל‪ ,‬כי הוא בורא‬ ‫פרי העץ ופרי האדמה וכל מיני צמחים שבעולם‪ ,‬אף על פי כן ברא העולם בהנהגה כזאת‬ ‫שההכרח שהאדם יחרוש ויזרע הארץ והגינה‪ ,‬ואחר כך הוא מוריד עליהם גשם מן השמים‪,‬‬ ‫ועל ידי זאת דייקא צומחים הפירות וכל הצמחים‪ .‬וכל זה הוא מחמת שכל מה שבעולם‬ ‫הכל נברא בשביל האדם הבעל בחירה‪ ,‬שעיקר גדולתו הוא מחמת בחינה הנ"ל‪ ,‬בחינת‬ ‫אתערותא דלתתא שתלוי בהאדם הבעל בחירה דייקא שבשבילו נברא הכל‪ .‬ועל כן כל‬ ‫הדברים שבעולם הכל צריכין אל האדם שיעסוק בתיקונם‪ ,‬כמו שאמרו רז"ל על פסוק אשר‬ ‫ברא אלקים לעשות וכו' )כמובא בדברינו מזה במקום אחר(‪ .‬וכמו שבענין הצמחים של הגינות‬ ‫לפעמים אף על פי שזורעין אינם צומחים או שמתעכב צמיחתם מחמת עיכוב הגשמים‪ ,‬אבל‬ ‫כשה' יתברך נותן הגשם בעתו הם צומחים מיד‪ .‬כמו כן הוא בענין האתערותא דלתתא‬ ‫ואתערותא דלעילא לפעמים כשאין האתערותא דלתתא כראוי מתעכב השפעת האור העליון‬ ‫לסייעו כראוי שהוא בחינת אתערותא דלעילא‪ ,‬ואזי אם אינו חזק בדעתו כראוי יכול ליפול‬ ‫על ידי זה ח"ו‪ ,‬ולפעמים יורד עליו בחינת האתערותא דלעלא מיד וכנ"ל לענין הצמחים‪.‬‬ ‫ה‪ .‬דף קנו ע"א‪.‬‬ ‫מאמר נ"ט‬ ‫ד | דורשי יחודך‬ ‫האט אין זיך מזל 'מאדים'‪' ,‬גבורות'‪ ,‬ער האט אין זיך 'רציחה' ‪ -‬זאגט‬ ‫די גמרא‪ ,‬אדער איז ער א רוצח‪ ,‬אדער א שוחט‪ ,‬אדער א מוהל‪.‬‬ ‫ווייזט אויף דער גר"א ]ו[‪ ,‬אז די גמרא דערציילט די דריי זאכן‪ ,‬ווייל‬ ‫פון זיין זאך וואס ער האט קען ער ווערן‪ ,‬אדער א 'רוצח' ‪ -‬א‬ ‫ליסטים‪ .‬אדער קען ער ווערן א 'שוחט' ‪ -‬דאס איז א 'בינוני'‪' .‬שחיטה'‬ ‫רופט זיך 'בינוני'‪ ,‬ווייל כאטש עס איז טאקע א מצוה צו שחט'ן‬ ‫בשעת מען דארף עסן‪ ,‬אבער עס איז נישט קיין מצוה דווקא צו‬ ‫שחט'ן‪" .‬או מוהל"‪' .‬מוהל' איז שוין מרמז אויף 'שמירת הברית'‪ ,‬וואס‬ ‫ער ניצט אויס דער גבורה אויף 'גבורת היצר'‪ ,‬וואס ער איז מכלה‬ ‫דער 'רע'‪ .‬איז פון אט די סגולה קען ווערן‪ ,‬אדער 'רע'‪ ,‬אדער 'בינוני'‪,‬‬ ‫אדער 'טוב'‪.‬‬ ‫פון ‪Ç‬אן אויסשלאג ‪ -‬טייערע בריליאנטן‬ ‫על־כל־פנים‪ ,‬עס קאכט זיך איבער מיט יעדן מענטשן‪ ,‬עס טוט זיך‬ ‫מיט יעדן מענטשן‪ .‬און אויב ער דערהאלט זיך‪ ,‬ווערט ער‬ ‫אויסגערייניגט פון די 'פגעי הנפש' וואס ער האט‪ ,‬און נאכדעם וואס‬ ‫ער ווערט אויסגערייניגט פון די 'פגעי הנפש'‪ ,‬איז דווקא פון דער‬ ‫'רע' ווערט דערוועקט דער 'טוב' וואס ער האט אין זיך‪.‬‬ ‫אזוי ווי דער רבי זאגט אין דער מעשה )'מהבן מלך של אבנים טובות'(‬ ‫אין סיפורי מעשיות ]ז[‪ ,‬אז עס איז געווען א 'בן מלך' וואס א צדיק‬ ‫האט געזאגט אז ער וועט זיין פון 'אבנים טובות ומרגליות'‪ .‬איז אבער‬ ‫ו‪ .‬בפירוש על משלי כב ו‪ ,‬עה"פ 'חנוך לנער על פי דרכו'‪ :‬האדם אי אפשר לו לשבור דרכו‬ ‫כלומר מזלו שנולד בו כמ"ש האי מאן דבצדק יהיה גבר צדקן כו' וכשנולד במזל רע אז‬ ‫על זה ניתנה הבחירה ביד האדם שיוכל לאחוז במזלו לאיזה דבר שירצה להיות או צדיק‬ ‫או רשע או בינוני‪ .‬וכמ"ש במסכת שבת האי מאן דבמאדים יהיה שופך דמים אר"א או‬ ‫מהולא או טבחה או ליסטים‪ .‬וזכר אלו הג' והוא לפי שמזלו מורה שיהיה שופך דמים אך‬ ‫בבחירתו יוכל לבחור באלו הג' או מהולא והוא צדיק שעושה מ"ע או טבחא הוא בינוני או‬ ‫ליסטים והוא רשע שופך דמים כמשמעו‪.‬‬ ‫ז‪ .‬מעשה ה'‪.‬‬ ‫דורשי יחודך | ה‬ ‫התחדשות הזמן‬ ‫נישט נתגלה געווארן אז ער איז פון 'אבנים טובות ומרגליות'‪ .‬ערשט‬ ‫נאכדעם וואס ער האט באקומען 'צרעת'‪ ,‬און די צרעת איז‬ ‫אראפגעפאלן‪ ,‬ערשט דעמאלס איז נתגלה געווארן אז ער איז פון‬ ‫'אבנים טובות ומרגליות'‪.‬‬ ‫ביי יעדער מענטש איז דא א 'צרעת'‪ ,‬אזעלכע 'פגעי הנפש'‪ ,‬וואס‬ ‫בשעת מען איז מזכך די 'פגעי הנפש'‪ ,‬איז דווקא לפי די 'פגעי הנפש'‬ ‫‪ -‬אזא מין סארט סגולה נפלאה האט ער אין זיך ]ח[‪.‬‬ ‫עס דארף אבער זיין ַאן 'אתערותא דלתתא' אז דער אויבערשטער‬ ‫זאל אים געבן די הארת פנים‪ ,‬אז דער אויבערשטער זאל אים עס‬ ‫מגלה זיין‪ ,‬ער דארף טון זיינס‪.‬‬ ‫קוק זיי ‪È‬אן‬ ‫א דוגמא לזה קען מען זאגן פון ליקוטי מוהר"ן תורה ע"ב דעם‬ ‫צווייטן חלק‪ .‬דער רבי זאגט דארט ]ט[ אז דער אויבערשטער האט‬ ‫געזאגט פאר משה רבינו ער זאל מאכן 'שרי עשרות'‪' ,‬שרי חמישים'‪,‬‬ ‫'שרי מאות'‪' ,‬שרי אלפים'‪ .‬האט דער אויבערשטער אים געזאגט‪:‬‬ ‫תחזה"‪.‬‬ ‫"ואתּה ֶ ֱ ֶ‬ ‫ְ ַ ָ‬ ‫עס קומט אויס פון רבי'ן אין דער תורה‪ ,‬אז יעדער איינער פון די‬ ‫ָשׂרים‪ ,‬צו עס איז געווען א ַשׂר אויף צען מענטשן‪ ,‬צו עס איז געווען‬ ‫א שר חמישים‪ ,‬צו א שר מאות‪ ,‬צו א שר אלף‪ ,‬איז כפי עבודתו וכפי‬ ‫ח‪ .‬עיין 'רמזי מעשיות' של הרב מטשעהרין על מעשה זו שם‪.‬‬ ‫ט‪ .‬וזל"ש‪ :‬וזה בחינת )שמות י"ח(‪" :‬ואתה תחזה מכל העם‪ ,‬ושמת עליהם שרי אלפים שרי‬ ‫מאות" וכו'‪' .‬ואתה תחזה' דייקא‪ ,‬כי על ידי הראיה לבד של משה רבינו‪ ,‬שהיה רואה ומסתכל‬ ‫בכל אחד ואחד‪ ,‬היה מתנוצץ מוחו של כל אחד‪ ,‬ועל ידי זה קיבל כל אחד ואחד גדולה‬ ‫ושררה כפי ערכו‪ ,‬כפי הראוי לו לפי מדריגת מוחו‪ ,‬דהיינו בחינת 'שרי אלפים ושרי מאות'‬ ‫וכו'‪ .‬וזהו‪' :‬ואתה תחזה וכו' ושמת עליהם שרי אלפים' וכו'‪ ,‬כי על ידי שיחזה משה ויסתכל‬ ‫בעם‪ ,‬על ידי זה בעצמו הוא משים אותם 'שרי אלפים' וכו'‪ ,‬כי על ידי הסתכלותו בהם‬ ‫מקבל כל אחד גדולתו‪ ,‬על ידי התנוצצות מוחו שמתנוצץ על ידי ההסתכלות שמסתכל בו‬ ‫חכם הדור‪ ,‬בחינת משה כנ"ל‪.‬‬ ‫מאמר נ"ט‬ ‫ו | דורשי יחודך‬ ‫קדושתו האט ער שוין געהאט דער זאך )בכח‪ ,‬להיות מנהיג(; אבער ער‬ ‫האט נאכנישט געהאט די התנוצצות המוחין צו ווערן א מנהיג )בפועל(‬ ‫אויף צען מענטשן‪ ,‬צו אויף פופציג מענטשן‪ ,‬צו אויף הונדערט‪ ,‬צו‬ ‫אויף טויזנט‪ ,‬דאס האט ער נאכנישט געהאט‪.‬‬ ‫האט דער אויבערשטער געזאגט פאר משה רבינו‪" :‬ואתה תחזה" ‪-‬‬ ‫'קוק זיי ָאן' ‪ -‬אז זיי זאלן באקומען דער הארה פון משה'ן‪ .‬מיט דעם‪,‬‬ ‫זאגט דער רבי‪ ,‬אז משה האט זיי אנגעקוקט‪ ,‬האט זיי אנגעהויבן‬ ‫שיינען דער מח‪ ,‬און כל אחד וואס ער האט געהאט כפי עבודתו וכפי‬ ‫קדושתו‪] ,‬דער רבי רעדט דארטן וועגן 'שמירת הברית'‪ ,‬פון 'תורה'‪,‬‬ ‫פון 'חידושי תורה'[‪ ,‬איז כפי עבודתו וכפי סגולתו‪ ,‬האט אים‬ ‫אנגעהויבן שיינען דער מח‪ ,‬איז דער ַשׂר וואס ער האט דאס געהאט‬ ‫פריער בהעלם אין זיך‪ ,‬האט אים משה רבינו א ַשיין געגעבן און עס‬ ‫איז נתגלה געווארן‪.‬‬ ‫דאס איז אזא סארט בחינה פון ַאן 'אתערותא דלתתא'; דער מענטש‬ ‫ארבעט אז ער זאל זיין ווערד דער סגולה און אז עס זאל אנהויבן‬ ‫צו וואקסן‪ ,‬דערנאך באקומט ער ַאן 'אתערותא דלעילא' פון השי"ת‪,‬‬ ‫אז ער באקומט טאקע דער סגולה און עס ווערט נתגלה‪.‬‬ ‫געוואלט שטיין בלויז אויף איין פוס‬ ‫דאס איז א גרויסער כלל‪ :‬איינע פון די נקודות וואס דאס איז‬ ‫דער ריכטיגער 'אתערותא דלתתא'‪ ,‬איז דער ענין וואס 'מען‬ ‫דערהאלט זיך' ]י[‪.‬‬ ‫י‪ .‬עיין ספר 'משיבת נפש' אות כ"ט )על פי ליקוטי הלכות הל' מנחה ה"ז אות כ"ג(‪ :‬ואלו‬ ‫הצמצומים נפלאים הנ"ל שהיו קודם כלל הבריאה‪ ,‬כולם בהכרח שיעברו על האדם שהוא‬ ‫גמר תיקון שלימות הבריאה‪ ,‬כי כולם לא היו כי אם בשביל האדם שהוא יתקן הכל על ידי‬ ‫אתערותא דלתתא דייקא‪ .‬וזה בחינת מה שה' יתברך מאיר פניו קצת ואחר כך מסתיר אותו‬ ‫וכעין שאמרו רז"ל על פסוק‪" :‬אתם נצבים היום" ‪ -‬היום הזה שהוא מאפיל ומאיר ‪ -‬כך‬ ‫עתיד להאפיל ולהאיר לכם‪ .‬וכל זה נעשה בכל דור ובכל אדם ובכל זמן והכל בשביל הבחירה‪,‬‬ ‫כי על ידי זה עיקר הבחירה‪ ,‬על ידי ההתגלות וההעלמה‪ ,‬שזה בחינת כלל העליות והירידות‬ ‫שעוברין על האדם‪.‬‬ ‫דורשי יחודך | ז‬ ‫התחדשות הזמן‬ ‫עס איז נישטא אזא זאך אין דער וועלט אז עס זאל א מענטשן‬ ‫גיין‪ ,‬עס זאל אים אלץ גיין‪.‬‬ ‫עס איז דא‪ ,‬דער טשעהרינער רב ברענגט אראפ ]יא[ פון די 'תלמידי‬ ‫בעל־שם' צו פון די 'תלמידי המגיד'‪ ,‬אויף דעם וואס דער 'גר' האט‬ ‫געזאגט ]יב[‪" :‬למדני תורה על מנת שאני עומד על רגל אחת"‪ .‬אז דער‬ ‫פשט איז‪ ,‬איך וויל לערנען‪ ,‬אבער איך וויל 'על רגל אחת'‪ ,‬איך וויל‬ ‫עס זאל מיר גיין‪ ,‬איך וויל עס זאל גיין אין איין שניט‪ ,‬איך וויל נישט‬ ‫קיין עליות מיט קיין ירידות‪.‬‬ ‫שבידו"; דער‬ ‫ָ‬ ‫אז ער איז געקומען צו שמאי'ן ‪" -‬דחפו באמת הבנין‬ ‫'בנין העולם' איז נישט אזוי; אז דו ווילסט נישט ‪ -‬גיי! דער 'בנין‬ ‫העולם' איז 'עליות' מיט 'ירידות'; דו ווילסט נישט קיין עליות מיט‬ ‫ירידות ‪ -‬גיי געזונטערהייט‪.‬‬ ‫אז ער איז געקומען צו הלל'ן‪ ,‬האט אים הלל געזאגט‪" :‬דעלך סני‬ ‫לחברך לא תעביד ‪ -‬ואהבת לרעך כמוך"‪ .‬הלל האט אים מסביר‬ ‫געווען‪ ,‬ער האט אים געזאגט‪ ,‬אז א איד געפינט זיך אין א ירידה‬ ‫און ער איז ממליך דעם אויבערשטן בתוך הירידה‪ ,‬ער איז ממליך‬ ‫השי"ת‪ ,‬נעמט ער ארויס א פארוואלגערטע נשמה וואס געפינט זיך‬ ‫דארט אין דער ירידה וואס זי קען נעבעך נישט ארויסגיין‪ ,‬און מיט‬ ‫דעם וואס ער איז ממליך דארט דעם אויבערשטן‪ ,‬נעמט ער ארויס‬ ‫דער נשמה‪.‬‬ ‫האט ער אים געזאגט‪ ,‬דו ביסט דאך געווען א גוי ביז ערשט‪ ,‬וואס‬ ‫ברענט דיר די הארץ צו ווערן א איד? איז דער פשט‪ ,‬א איד איז‬ ‫אריינגעפאלן אין א ירידה‪ ,‬און ער האט ממליך געווען ה' יתברך בתוך‬ ‫הירידה‪ ,‬איז בכח זה האט ער דיר ארויסגענומען‪.‬‬ ‫יא‪ .‬עיין 'לשון חסידים' ערך 'יראה ועבודת ה''‪ ,‬אות רצ"ט מה שמעתיק שם מספר 'כתונת‬ ‫פסים'; ובספר 'דרך חסידים' ערך 'התחזקות' אות כ"א מה שמעתיק שם מספר 'מאור‬ ‫עינים'‪ ,‬עיי"ש‪.‬‬ ‫יב‪ .‬גמ' שבת לא ע"א‪.‬‬ ‫מאמר נ"ט‬ ‫ח | דורשי יחודך‬ ‫האט ער אים געזאגט‪" ,‬דעלך סני לחברך לא תעביד"; יענער‬ ‫דארף האבן א ירידה צוליב דיר‪ ,‬און דו צוליב יענעם ‪ -‬נישט?!‬ ‫ער האט אים מסביר געווען אז עס איז דא א סוד אין די ירידות‬ ‫מיט עליות ]יג[‪.‬‬ ‫נישט ווארטן ביז עס רעגנט‬ ‫על־כל־פנים‪ ,‬דאס דארף מען וויסן‪ ,‬דאס אז עס זאל נתגלה ווערן‬ ‫ביי א מענטשן זיין סגולה איז נאר טאמער דערהאלט ער זיך אין‬ ‫דער זאך‪ ,‬מען דערהאלט זיך אין תורה און אין תפילה‪' ,‬בין בירידה‬ ‫בין בעליה'‪.‬‬ ‫אוודאי‪ ,‬שכר באקומט מען אפילו מען לערנט אויף אזא סארט‬ ‫אופן )רק בעליה(‪ ,‬וואס איז שייך צו זאגן‪ ,‬עס ווערט נישט פארלוירן‬ ‫קיין פעולה טובה וואס א איד טוט‪ ,‬קיין רצון טוב וואס א איד טוט‪.‬‬ ‫סוף־כל־סוף קומען זיך צונויף ביי א מענטשן לעתיד לבוא אלע‬ ‫פעולות טובות‪ ,‬אלע התגברות היצר‪ ,‬אלע תורה‪ ,‬אלע תפילה‪ ,‬און‬ ‫מיט דעם לעבט ער חיים נצחיים‪.‬‬ ‫יג‪ .‬עיין 'ליקוטי הלכות' הל' ברכת הריח ה"ד אות מ"ה‪ :‬וזה סוד גלות ישראל בכלל‪ ,‬ובפרטיות‬ ‫הנפילות של כל אחד ואחד כנ"ל שזהו עיקר הגלות‪ ,‬כי כל מה שנופל למקום נמוך ורחוק‬ ‫מהקדושה יותר‪ ,‬יש לו שם איזה עבודה ונחת רוח לעשות לה' יתברך‪ ,‬מה שאינו זוכה לזה‬ ‫אפילו צדיק גדול וכנ"ל‪ .‬ועל ידי זה מעלה כל הניצוצות והקדושות שנפלו לשם למקום‬ ‫הטמא הזה‪ ,‬כי יש כמה וכמה ניצוצות הקדושות שנפלו משנים קדמוניות הרבה לעמקי‬ ‫עמקי הקליפות מאד מאד‪ .‬ומחמת שמונחים ביון מצולה בעמקי תהומות מאד מאד בודאי‬ ‫אין מי שיכנוס לשם להעלותם‪ .‬ועל כן כשמזדמן אדם שחטא עד שנפל לשם ח"ו‪ ,‬תיכף‬ ‫כשמזכיר את עצמו בה' יתברך ונתעורר לעבוד את ה' יתברך באיזה עבודה בעלמא שהוא‬ ‫יכול לעשות שם לפי מקומו הנמוך כנ"ל‪ ,‬אזי מתדבקים בו כל אלו הניצוצות‪ ,‬ומעלה אותם‬ ‫משם‪ ,‬ובזה עושה נחת רוח ותענוג גדול לה' יתברך בלי שיעור; גם עיין 'ילקוט הראובני'‬ ‫פר' ויגש אות י"א‪' :‬ויאמר ועתה אל תעצבו וגו' כי למחיה שלחני ה'' וגו'‪ .‬אשריכם לבעלי‬ ‫תשובה כי למחיה שלחם אלקים לטהר המקומות אשר נפוצו שם לקרב ניצוצי קדושה‬ ‫למקומם‪ .‬וזה שאמר יוסף 'כי למחיה שלחני אלקים'‪.‬‬ ‫דורשי יחודך | ט‬ ‫התחדשות הזמן‬ ‫אבער אף־על־פי־כן‪ ,‬דאס אז עס זאל נתגלה ווערן ביי א מענטשן‬ ‫די סגולה אמיתית‪ ,‬איז נאר בשעת ער דערהאלט זיך‪ ,‬ער דערהאלט‬ ‫ארפּנּוּ" ]יד[‪,‬‬ ‫ולא ַ ְ ֶ‬ ‫זיך אין א זאך‪' ,‬בין בעליה בין בירידה'‪ ,‬בבחינת ֲ ַ ְ ִ‬ ‫"אחזתּיו ְ ֹ‬ ‫'רבונו־של־עולם‪ ,‬איך לאז דיר נישט אפ‪ ,‬איך האלט זיך!' דווקא‬ ‫דעמאלס ווערט עס נתגלה‪.‬‬ ‫עס איז א דבר ידוע‪ ,‬די אלע וואס שטייגן אין לערנען‪ ,‬יעדער‬ ‫מענטש קען דאך מגלה זיין אין תורה זיין חלק התורה‪ ,‬און ער קען‬ ‫ווערן א חידוש אין תורה 'כפי נשמתו'‪ ,‬דאס איז אבער דווקא אז ער‬ ‫לערנט צו ס'גייט אים צו ס'גייט אים נישט‪ ,‬ער לערנט אויף אלע‬ ‫אופנים‪ ,‬אויף אלע אופנים שהוא‪.‬‬ ‫בעבים ֹלא ִ ְיקצוֹר"‪ .‬וואס איז‬ ‫עס איז פארהאן א פסוק ]טו[‪ֶ ֹ ְ :‬‬ ‫"וראה ֶ ָ ִ‬ ‫פשט "ורואה בעבים לא יקצור"? אז עס זאל קומען דער זמן פון‬ ‫גשמים‪ ,‬דארף מען האבן איינגעזייעט‪ .‬מען זייעט איין‪ ,‬דערנאך ווען‬ ‫דער אויבערשטער וועט אראפגעבן א רעגן‪ ,‬וועט וואקסן‪ .‬איז קודם‬ ‫זייעט מען איין‪ ,‬און אז עס גייט אריבער א זמן און עס האט נאכנישט‬ ‫גערעגנט און נישט געוואקסן‪ ,‬צו עס איז גאר קאליע געווארן וואס‬ ‫מען האט איינגעזייעט‪ ,‬זייעט מען ווייטער איין‪ ,‬און מען זייעט‬ ‫ווייטער איין‪ ,‬ביז עס קומט א טאג און עס רעגנט און עס וואקסט‬ ‫ארויס די תבואה‪ ,‬דעמאלס לוינט די אלע זריעות וואס מען האט‬ ‫אריינגעלייגט‪ ,‬ווייל עס וואקסט אים ארויס‪ ,‬ער האט תבואה פאר א‬ ‫גאנץ יאר‪.‬‬ ‫דער וואס זאגט אבער ‪' -‬ניין‪ ,‬איך וועל ערשט איינזייען? איך גיי‬ ‫קודם קוקן צו עס גייט ווינטן‪ ,‬צו עס גייט שוין רעגן‪ ,‬דערנאך וועל‬ ‫איך איינזייען' ‪ -‬דער זייעט טאקע נישט איין‪.‬‬ ‫דאס איז אויך אזא סארט בחינה‪ ,‬דער וואס ער ווארט אז ער זאל‬ ‫לערנען בשעת ער האט חשק‪ ,‬דער בלייבט נישט קיין תלמיד חכם‪,‬‬ ‫יד‪ .‬שיר השירים ג‪ ,‬ד‪.‬‬ ‫טו‪ .‬קהלת יא‪ ,‬ד‪.‬‬ ‫מאמר נ"ט‬ ‫י | דורשי יחודך‬ ‫דער לערנט נישט‪' .‬לערנען' איז דער טייטש‪ ,‬מען שטימט אפ אז מען‬ ‫לערנט אויף אלע סארטן אופנים‪ ,‬אויף אלע סארטן אופנים ]טז[‪.‬‬ ‫זאג נאר "טאטע ‪ -‬העלף"‬ ‫מיר האבן געלערנט יענע וואך דער תורה ]יז[‪ ,‬דער רבי זאגט‪" :‬הנה‬ ‫כל אדם צריך לרפאות נפשו" ‪ -‬יעדער איינער דארף היילן זיין‬ ‫נשמה‪ .‬דער נפש פון א מענטש היילט מען דורך תורה‪ .‬און‬ ‫דורכדעם‪ ,‬זאגט דער רבי ]יח[‪ ,‬איז מען מעלה דער נשמה 'למקום‬ ‫שרשה' ‪ -‬צו איר שורש‪.‬‬ ‫דער שורש פון א איד איז א זייער א הויכע פלאץ וואס מען קען‬ ‫נישט צוקומען דערצו נאר דורך תורה‪.‬‬ ‫זאגט דארט דער רבי ]יט[‪ :‬עס איז דא צוויי סארטן דיבורים אין‬ ‫תורה; עס איז דא 'דיבורים' וואס רופט זיך 'דיבור בלא דעה'‪ ,‬דאס‬ ‫איז דער סוד פון 'הושענא רבה'; און עס איז דא א 'דיבור' וואס‬ ‫הייסט 'דיבור בדעה'‪ ,‬דאס איז דער סוד פון 'שמחת תורה'‪.‬‬ ‫טז‪] .‬עיין 'ביכורי אבי"ב' פר' שלח‪ :‬וכמו שאמר המגיד הקדוש בשם הקדוש רבי בער‪" ,‬שומר‬ ‫רוח לא יזרע ורואה בעבים לא יקצור"‪ .‬שומר רוח ‪ -‬שממתין עד שיבוא לו רוח מ' רוח‬ ‫טהרה‪ ,‬אז יהי' טוב‪ ,‬יכול להמתין שנה ולא יבוא‪ ,‬רק בעוד שהוא בעבים שהוא בחושך ג"כ‬ ‫יעבוד וידחוק עצמו לבוא לאור‪ ,‬אז לא יקצר מה'[‪.‬‬ ‫יז‪ .‬ליקוטי מוהר"ן סי' עד‪.‬‬ ‫יח‪ .‬עיין 'ליקוטי עצות' ערך 'תלמוד תורה'‪ ,‬על פי התורה שם‪ ,‬וז"ל‪ :‬על ידי שמתייגע בתורה‬ ‫עד שזוכה לידע אותה ולהבינה‪ ,‬על ידי זה הוא מרפא את נפשו ומעלה אותה למקום שרשה‬ ‫וממתיק כל הדינים והוא נוטע אילנא דחיי לעילא דכולא אסוותא‪ .‬גם הוא מקיים ומחדש‬ ‫כל העולמות ומגלה כבודו יתברך בעולם שזה עיקר התכלית של כל עבודת האדם‪ ,‬כדי‬ ‫שיתגדל כבודו יתברך שמו‪.‬‬ ‫יט‪ .‬וזל"ש‪ :‬כי יש דיבור בלא דעה‪ ,‬ויש דיבור בדעה‪ .‬ושני בחינות אלו‪ ,‬הן בחינת 'הושענא‬ ‫רבא ושמחת תורה'‪ ,‬שהן בחינת יצחק ויעקב‪ .‬כי 'הושענא רבא'‪ ,‬הוא בחינת 'דיבור בלא‬ ‫דעה'‪ ,‬שהוא בחינת ערבה‪ ,‬כי ערבה דומה לשפתיים‪ ,‬כי איתא בזוהר הקדוש‪' :‬אית מאן‬ ‫דלעי באורייתא ומגמגם בה בגמגומא דלא ידע‪ ,‬כל מלה ומלה סלקא לעילא‪ ,‬וקודשא בריך‬ ‫הוא חדי בהאי מלה‪ ,‬ונטע לה סחרנין דההוא נחלא‪ ,‬ואתעבדו מאינון מילין אילנין רברבין‪,‬‬ ‫ואיקרון ערבי נחל'‪ .‬נמצא שערבי נחל הם בחינת דבור בלא דעה‪.‬‬ ‫דורשי יחודך | יא‬ ‫התחדשות הזמן‬ ‫א מענטש דארף עוסק זיין אסאך אין 'דיבור בלא דעה'‪ ,‬אפילו עס‬ ‫שיינט אים נישט‪ ,‬אפילו ער האט נישט דעם פולסטן חיות‪ ,‬א‬ ‫גרעסערע חיות ‪ -‬א קלענערע חיות‪ ,‬אפילו ער האט נישט דעם‬ ‫ריכטיגן חיות‪ ,‬דארף ער זיצן און לערנען‪' ,‬דיבור'‪ ,‬זיצן און לערנען‪.‬‬ ‫דערנאך‪ ,‬דורכדעם‪ ,‬זאגט דער רבי‪ ,‬איז ער זוכה אז ער קומט צו‬ ‫'דיבור בדעה'‪ ,‬וואס דאס רופט זיך 'שמחת תורה'‪' ,‬דיבור בדעת'‪ ,‬וואס‬ ‫עס ווערט נתגלה חכמה‪ ,‬עס ווערט נתגלה כבוד ה'‪.‬‬ ‫על־כל־פנים‪ ,‬עס קען גארנישט זיין אז א מענטש זאל זוכה זיין‬ ‫צו 'דיבור בדעה' אויב ער איז נישט מוכן צו עוסק זיין אין תורה‬ ‫אפילו בשעת ער איז אין א מדריגה פון 'דיבור בלא דעה'‪.‬‬ ‫ווארט ‪ -‬און‬ ‫מען זעט טאקע אויך‪" ,‬הושענא רבה"; מען זאגט א ָ‬ ‫ווארט ‪ -‬און מען זאגט "הושענא"‪,‬‬ ‫מען זאגט "הושענא"‪ ,‬נאך א ָ‬ ‫ווארט ‪ -‬און מען זאגט "הושענא" )וכו'(‪ .‬מען זאגט "אדם‬ ‫נאך א ָ‬ ‫וקרמה"‬ ‫ועצם ְ ָ ְ ָ‬ ‫ובהמה" ‪ -‬און מען זאגט "הושענא"‪ ,‬מען זאגט‪"ִ :‬גּיד ְ ֶ ֶ‬ ‫‪" -‬הושענא"‪ ,‬נאך א דיבור ‪" -‬הושענא"‪ ,‬אויף יעדעס ווארט זאגט‬ ‫מען "הושענא"‪.‬‬ ‫דאס הייסט‪ ,‬אפילו איך קען נישט מסביר זיין ‪' -‬רבונו־של־עולם‪,‬‬ ‫העלף‪ ,‬העלף!'‪ .‬אט דאס איז דער סוד פון 'דיבור בלא דעה'‪ .‬א מענטש‬ ‫דארף קענען זאגן "הושענא"‪' ,‬טאטע ‪ -‬העלף'‪' ,‬העלף' ]כ[‪.‬‬ ‫כ‪ .‬עיין 'ליקוטי מוהר"ן' תניינא סי' צו‪ :‬ואמר‪ :‬שאפילו כשאין יכולין לדבר כלל‪ ,‬אפילו‬ ‫כשמדברין רק דיבור אחד‪ ,‬גם כן טוב מאד‪ .‬ואמר‪ :‬שאפילו אם אינו יכול לדבר רק דיבור‬ ‫אחד‪ ,‬יהיה חזק בדעתו‪ ,‬וידבר אותו הדיבור כמה וכמה פעמים בלי שיעור וערך‪ ,‬ואפילו אם‬ ‫יבלה כמה וכמה ימים בדיבור זה לבד גם זה טוב‪ .‬ויהיה חזק ואמיץ‪ ,‬וירבה לדבר אותו‬ ‫הדיבור פעמים אין מספר‪ ,‬עד שירחם עליו ה' יתברך‪ ,‬ויפתח פיו‪ ,‬ויוכל לפרש שיחתו; גם‬ ‫עיין 'חיי מוהר"ן' אות ת"מ‪ :‬אמר אפילו כשאין יכולין לדבר בהתבודדות רק תיבת "רבונו‬ ‫של עולם"‪ ,‬גם כן טוב מאד‪.‬‬ ‫מאמר נ"ט‬ ‫יב | דורשי יחודך‬ ‫אפילו ער קען נישט ארויסרעדן 'כל אשר עם לבבו'‪ ,‬האלט ער אין‬ ‫איין שרייען "הושענא"‪ ,‬ביז דער אויבערשטער העלפט און עס ווערט‬ ‫'דיבור בדעה' ]כא[‪.‬‬ ‫דער רבי ברענגט דארט אראפ‪ ,‬אפילו א מענטש רעדט א 'דיבור‬ ‫בלא דעה'‪ ,‬זאל ער נישט מיינען אז עס גייט 'לריק'‪ ,‬נאר יעדעס‬ ‫דיבור נעמט דער אויבערשטער און פלאנצט עס איין און עס וואקט‬ ‫ארויס ביימער ‪ -‬גאנצענע תיקונים ווערט פון דעם 'דיבור' אפילו‬ ‫'בלא דעה' ]כב[‪.‬‬ ‫זעלבסט פארטיידיגונג!‬ ‫אלקים ֵחן‬ ‫וּמגן ה' ֱ ִֹ‬ ‫שׁמשׁ ָ ֵ‬ ‫דער רבי ברענגט דארט א פסוק ]כג[‪ִ :‬‬ ‫"כּי ֶ ֶ‬ ‫בּתמים"‪ .‬זאגט דער רבי אזוי ]כד[‪:‬‬ ‫להלכים ְ ָ ִ‬ ‫ימנע טוֹב ַ ֹ ְ ִ‬ ‫יתּן ה' ֹלא ִ ְ ַ‬ ‫וכבוֹד ִ ֵ‬ ‫ְ ָ‬ ‫עס איז פארהאן 'שמש'‪ ,‬און עס איז פארהאן 'מגן'‪ .‬עס איז פאראן‬ ‫'הוי"ה'‪ ,‬און עס איז פארהאן 'אלקים'‪.‬‬ ‫'הוי"ה' איז מרמז אויף 'רחמים'‪ ,‬דאס איז מרמז בשעת עס שיינט‬ ‫אויף א מענטש ַאן 'הארת פנים'‪ ,‬וואס דער אויבערשטער פירט זיך‬ ‫מיט אים בבחינת הוי"ה‪ .‬און 'אלקים' איז 'הסתרה'‪ַ ,‬אן ענין פון 'דין'‪.‬‬ ‫כא‪ .‬עיין גם 'ליקוטי מוהר"ן' סי' קיב‪ ,‬וז"ל‪ :‬אף על פי שאי אפשר לו לדבר שום דיבור‬ ‫בתפילה ותחנונים מגודל החושך והבלבול המסבב אותו מאד מאד מכל צד‪ ,‬אף על פי כן‪,‬‬ ‫על כל פנים יראה לדבר הדיבור באמת‪ ,‬באיזה מדריגה נמוכה שהוא‪ .‬כגון למשל‪ ,‬שיאמר‪:‬‬ ‫"ה' הושיעה"‪ ,‬באמת‪ .‬אף על פי שאינו יכול לדבר בהתלהבות והתעוררות כראוי‪ ,‬אף על פי‬ ‫כן יאמר הדיבור באמת‪ ,‬כפי מה שהוא‪ .‬ועל ידי הדיבור האמת‪ ,‬יזכה לראות הפתחים שבתוך‬ ‫החושך‪ ,‬ועל ידי זה יזכה לצאת מחושך לאור‪ ,‬ולהתפלל כראוי; גם עיין שם תניינא סי' צ"ח;‬ ‫'חיי מוהר"ן' אות תק"ח‪.‬‬ ‫כב‪ .‬עיין לעיל הערה יט‪.‬‬ ‫כג‪ .‬תהלים פד‪ ,‬יב‪.‬‬ ‫כד‪ .‬וזל"ש‪ :‬וזה בחינת "שמש ומגן ה' אלקים"‪' ,‬ה' אלקים'‪ ,‬זה בחינת רחמים ודין‪ ,‬בחינת‬ ‫יעקב ויצחק‪ ,‬שהם בחינת שמש ומגן‪ .‬וזה בחינת "והיה אור הלבנה כאור החמה"‪ ,‬כי הלבנה‬ ‫היא בחינת יצחק‪ ,‬והחמה היא בחינת יעקב‪.‬‬ ‫דורשי יחודך | יג‬ ‫התחדשות הזמן‬ ‫'אלקים' איז בגימטריא 'הטב"ע'‪ .‬דאס איז וואס דער אויבערשטער‬ ‫פירט זיך מיט א מענטשן בעת ההסתרה‪.‬‬ ‫איז א מענטש זאל דינען דעם אויבערשטן סיי 'בבחינת הוי"ה'‪,‬‬ ‫בשעת דער אויבערשטער פירט זיך מיט אים מיט דער הארה וואס‬ ‫רופט זיך 'הוי"ה'‪ ,‬און סיי 'בבחינת אלקים'‪ ,‬בשעת דער אויבערשטער‬ ‫פירט זיך מיט אים מיט דער הארה וואס רופט זיך 'אלקים'‪.‬‬ ‫'שמש' דאס איז די הארה וואס הייסט 'הוי"ה'‪ .‬און 'מגן' איז די‬ ‫הארה וואס רופט זיך 'אלקים'‪ .‬אט דאס איז "שמש ומגן ה' אלקים"‪.‬‬ ‫עס איז א גרויסער כלל‪ ,‬אין א פראנט איז דא צוויי סארטן‬ ‫תקופות‪ :‬עס איז דא א זמן וואס מען קען אייננעמען‪ ,‬אייננעמען ‪-‬‬ ‫מען נעמט איין‪ ,‬דעמאלס אויב מען נעמט נישט איין איז מען 'חייב‬ ‫מיתה'‪ ,‬מען דארף האלטן אין איין אייננעמען‪ ,‬מען דארף זיך האלטן‬ ‫אין איין מתקדם זיין‪ ,‬מען קען אייננעמען‪ ,‬מען קען אייננעמען‪ ,‬עס‬ ‫איז א זמן פון 'התקדמות'‪.‬‬ ‫און עס איז דא א זמן וואס דעמאלס אויב מען גייט איינעמען איז‬ ‫א סכנה‪ .‬דעמאלס איז די גאנצע ארבעט ‪' -‬התגוננות'! 'התגוננות' ‪-‬‬ ‫זיך באשיצן! באשיץ זיך! אלע פעולות איז נאר התגוננות‪ .‬עס קען‬ ‫אריבערגיין א וואך‪ ,‬צוויי וואכן‪ ,‬דריי וואכן ‪ -‬נאר התגוננות; מען קען‬ ‫טאקע נישט גיין ווייטער ‪ -‬אבער די פעולות איז 'התגוננות'‪ .‬דערנאך‪,‬‬ ‫אז מען איז ממשיך א זמן רב אויף 'התגוננות'‪ ,‬קומט א צייט ‪-‬‬ ‫'התקדמות'‪ ,‬מען קען גיין ווייטער‪.‬‬ ‫דאס איז ביי יעדן מענטש אויך; עס איז דא א תקופה וואס דער‬ ‫מענטש שטייגט‪ ,‬ער שטייגט‪ ,‬ער שטייגט‪ ,‬ער לערנט‪ ,‬ער נעמט‬ ‫איין‪ .‬און עס איז דא א תקופה וואס עס דאכט זיך אז ער שטייגט‬ ‫נישט‪ ,‬ער לערנט ‪ -‬און עס גייט נישט אזוי‪ .‬אבער ‪ -‬לערן‪ ,‬לערן‪.‬‬ ‫אט דאס איז 'מגן' ‪ -‬דו ווערסט באשיצט! דו ביסט זיך טאקע‬ ‫נישט מתקדם‪ ,‬אבער דו ווערסט באשיצט‪ ,‬דו טוסט נישט קיין‬ ‫שלעכטס‪ ,‬דו טראכסט נישט קיין שלעכטס‪ ,‬דו ביסט ממליך דעם‬ ‫מאמר נ"ט‬ ‫יד | דורשי יחודך‬ ‫אויבערשטן‪ ,‬דו לערנסט‪ ,‬דו ביסט א איד‪ ,‬פון דעם ווערט דערנאך‬ ‫געוואלדיגע תיקונים‪.‬‬ ‫דווקא בזכות וואס מען דערהאלט זיך אין דער ירידה‪ ,‬דווקא בזכות‬ ‫דעם איז מען זוכה צו דער עליה; וועדליג 'כל אחד ואחד' כפי וואס‬ ‫ער דערהאלט זיך אין די ירידות‪ ,‬אזא עליה האט ער‪.‬‬ ‫דער רבי זאגט ]כה[‪ ,‬אז דער אויבערשטער איז מאיר א מענטשן ַאן‬ ‫הארת פנים‪ ,‬זעט ער ווי פון אלע ירידות‪ ,‬פון אלע התגברות'ן וואס‬ ‫ער האט זיך דערהאלטן אין די ירידות‪ ,‬ווערט פון דעם כלים נפלאים‬ ‫צו מקבל זיין וואס ער דארף מקבל זיין ]כו[‪ .‬אט דאס איז "שמש ומגן‬ ‫ה' אלוקים"‪.‬‬ ‫מען זעט אויך‪ ,‬רבי צדוק מלובלין זאגט ]כז[‪ ,‬אז עס קומט ביינאכט‪,‬‬ ‫דער מענטש דארף זיך לייגן שלאפן‪ ,‬איך קען אים נישט הייסן‬ ‫לערנען‪ ,‬איך קען אים נישט הייסן דאווענען‪ ,‬ער איז פארמאטערט‪.‬‬ ‫איין זאך הייס איך אים ‪ -‬זיי מקבל 'עול מלכות שמים'‪ ,‬א 'שמירה‬ ‫למזיקין'‪ ,‬שלאף מיט אמונה‪ ,‬מיט 'קבלת עול מלכות שמים'‪ ,‬שלאף‬ ‫איין ווי א איד‪ ,‬מיט אמונה‪ ,‬מיט קדושה‪.‬‬ ‫כה‪ .‬עיין 'ליקוטי מוהר"ן' סי' קפה‪ ,‬וז"ל‪ :‬כל אלו היגיעות והטרחות שיש לו בתחילת‬ ‫ההתקרבות‪ ,‬הם טובה גדולה להאדם‪ ,‬כי על ידי זה זוכה אחר כך לקבל הרבה קדושה‬ ‫וטהרה‪ ,‬כי על ידי היגיעות שבתחילה נעשה הכלי‪ ,‬וכל מה שיש לו יותר יגיעות וטרחות‬ ‫וכו' יש לו כלי גדול ביותר לקבל אחר כך בתוכו שפע קדושה וטהרה להתקרב לה' יתברך‪.‬‬ ‫כו‪ .‬עיין 'ליקוטי הלכות' הל' תפילת המנחה ה"ז אות לב‪ :‬על ידי התשובה נתהפכין העוונות‬ ‫לזכיות‪ .‬כי נעשה תיקון על ידי הקלקולים‪ .‬כי כל מה שקלקל והמשיך האור למקום שהמשיך‬ ‫למקומות המזוהמים רח"ל שזה עיקר הקלקול‪ .‬אבל אחר כך כשנתעורר בתשובה הוא מקיים‬ ‫הכל‪ ,‬ואזי נעשה על ידי זה דייקא כלים חדשים ונמשך לתוכן אור חדש נפלא‪ .‬כי על ידי‬ ‫שהמשיך האור למקומות גסים וכו'‪ ,‬על ידי זה נתעבו הכלים ויכולין אחר כך לזככם שיתהפך‬ ‫לטובה‪ ,‬שדייקא על ידי זה יתהוו כלים נפלאים לקבל האור חדש שלא היו יכולים לקבל‬ ‫מקודם‪ .‬כי לא היה אפשר להתעבות הכלים כי אם על ידי זה‪ .‬שזהו בחינת ירידה תכלית‬ ‫העליה‪ ,‬עוונות נתהפכין לזכיות‪ ,‬התרחקות תכלית התקרבות; עיין עוד שם בהמשך אות נ"ב‪.‬‬ ‫כז‪ .‬עיין 'צדקת הצדיק' אות רמ"ג‪.‬‬ ‫דורשי יחודך | טו‬ ‫התחדשות הזמן‬ ‫אט דאס איז דער פשט 'התגוננות'‪ ,‬אפילו דו קענסט ערשט נישט‬ ‫לערנען‪ ,‬דו קענסט נישט דאווענען ‪ -‬טוה א פעולה‪ ,‬א פעולה אז‬ ‫די מזיקים זאלן אויף דיר נישט שולט זיין‪.‬‬ ‫אלעמאל מוז גיין ביי א מענטשן אנדערש‪ ,‬עס קען גארנישט זיין‬ ‫אנדערש‪ ,‬אזוי דארף עס גיין‪ ,‬אמאל 'שמש'‪ ,‬אמאל 'מגן'‪ .‬אמאל איז‬ ‫'התקדמות'‪ ,‬און אמאל איז די עבודת ה' בבחינת‬ ‫ַ‬ ‫די עבודת ה' בבחינת‬ ‫וואס מען באשיצט זיך‪ ,‬מען טוט נישט קיין שלעכטס‪.‬‬ ‫דאס איז ַאן ענין וואס אנהויב זמן מוז מען דאס וויסן‪ ,‬מען מוז‬ ‫וויסן דער זאך‪ .‬אלע ווילן זיך נעמען צום לערנען אנהויב זמן ‪ -‬אלע!‬ ‫מען מיינט אבער אז 'זיך נעמען צום לערנען' איז דער פשט‪ ,‬עס‬ ‫וועט אלעמאל שיינען‪ .‬דאס איז א גרויסער טעות‪ .‬שטייגן שטייגט‬ ‫מען אין לערנען בשעת מען איז מוכן צו לערנען אויף אלע אופנים‬ ‫אין דער וועלט‪ ,‬אויף אלע אופנים אין דער וועלט‪ ,‬איך פארמאך נישט‬ ‫דעם מויל‪ ,‬מען זיצט און מען לערנט ]כח[‪.‬‬ ‫אין זוהר שטייט אלעמאל דאס לשון ]כט[‪" :‬מרננין ברינה דאורייתא"‪.‬‬ ‫טאן‪ ,‬דער זעלבער געשמאק‪.‬‬ ‫מיט דעם זעלבן קול‪ ,‬דעם זעלבן ָ‬ ‫אינעווייניג קען טאקע אמאל זיין א חילוק‪ ,‬אמאל איז דא א‬ ‫געוואלדיגער חיות‪ ,‬א געוואלדיגער שטייגן‪) ,‬ולפעמים לא(‪ .‬בחיצוניות‬ ‫דארף עס אבער אלעמאל זיין אויף דעם זעלבן סארט אופן‪.‬‬ ‫כח‪ .‬עיין 'ליקוטי הלכות' הל' שילוח הקן ה"ה אות טו‪ :‬וכבר מבואר בשם הבעל שם טוב ז"ל‬ ‫על זה שהוא בחינת "והוא ינהגנו על מות"‪ ,‬כמו שמוליכין את התינוק ומלמדין אותו לילך‬ ‫שבתחילה מוליכין אותו בידים ואחר כך פתאום מסלקין הידים ממנו כדי שילך מעצמו‪ ,‬כמו‬ ‫כן הוא בעבודת ה' שבתחילת ההתקרבות מסייעין להאדם ומוליכין אותו בדרך הישר‪ .‬ועל‬ ‫כן אין חוזק כתחילת החסידות ואחר כך נופל מהתלהבות הזאת‪ ,‬כי מסלקין ממנו ההתלהבות‬ ‫שבא עליו מלמעלה ומניחין לו לילך בעצמו‪ ,‬שזהו בחינת פסח וספירה כנ"ל‪ .‬וענין זה מתנהג‬ ‫בכל אדם כמה וכמה פעמים אין מספר בכמה וכמה בחינות שונות וכמו שפירש רש"י על‬ ‫פסוק‪ ,‬אתם נצבים היום כלכם‪ .‬ופרש רש"י‪ ,‬כיום שהוא מאפיל ומאיר‪ ,‬כך הוא עתיד להאפיל‬ ‫לכם ולהאיר לכם‪.‬‬ ‫כט‪ .‬עיין הקדמת הזוהר דף ח' ע"א‪.‬‬ ‫מאמר נ"ט‬ ‫טז | דורשי יחודך‬ ‫'צדיק' ‪È‬‬ ‫'ותּמים'‬ ‫אין סיפורי מעשיות ביי דער 'מעשה מחיגר' ]ל[ ‪ -‬א מעשה נפלאה‬ ‫‪ -‬דערציילט דער רבי א מעשה‪ :‬עס איז געווען א קייסער וואס ער‬ ‫האט געמאכט אלעמען פאר אפיקורסים‪ .‬איז געווען א חכם וואס‬ ‫האט געוואלט באשיצן זיין משפחה‪ ,‬האט ער זיך אויפגעהויבן און‬ ‫ער איז געגאנגען מיט זיין משפחה אין א מדבר וואס איז געווען‬ ‫השׁדים‪ .‬האט דער חכם געמאכט ַאן 'עיגול' ארום‬ ‫נאנט צו די מקום ֵ‬ ‫זיי אז קיינער זאל נישט קענען צוטרעטן צו זיי ‪ -‬א גאנצע מעשה‬ ‫דערציילט דער רבי דארטן‪.‬‬ ‫'עיגול' איז דער כלל‪' ,‬עיגול' איז אמונה ]לא[‪ ,‬אמונה פשוטה‪ ,‬נאר‬ ‫אמונה פשוטה‪ָ ,‬אן חכמות‪ ,‬מען גייט נישט אוועק פון השי"ת‪.‬‬ ‫תּמים"‪ .‬וואס איז‬ ‫צדּיק ָ ִ‬ ‫נח ִאישׁ ַ ִ‬ ‫נח ֹ ַ‬ ‫תּוֹלדת ֹ ַ‬ ‫ביי נח שטייט ]לב[‪ֶ ֵ :‬‬ ‫"אלּה ְ ֹ‬ ‫די זאך ָ'תּמים'? ָ'תּמים' איז דער ענין וואס א מענטש האלט זיך בייי‬ ‫השי"ת אויף אלע אופנים אין דער וועלט‪ ,‬אט דאס רופט זיך 'ער‬ ‫גאנץ'‪.‬‬ ‫איז ַ‬ ‫אז ער דערהאלט זיך אין השי"ת נאר בשעת ס'גייט אים‪ ,‬איז אויך‬ ‫א גרויסע זאך‪ ,‬גוט‪ ,‬עס איז דא אמאל וואס ס'גייט יא‪ .‬אבער זיין‬ ‫'גאנץ'‪' ,‬גאנץ מיטן אויבערשטן'‪ ,‬סיי ווען ס'גייט‪ ,‬סיי ווען ס'גייט נישט‪,‬‬ ‫ַ‬ ‫'תּמים'! ]לג[‬ ‫אט דאס רופט זיך ָ‬ ‫עס ווערט טאקע געברענגט; רש"י פרעגט ]לד[‪ ,‬פארוואס אמאל‬ ‫שטייט סתם "צדיק"‪ ,‬און אמאל שטייט "איש צדיק תמים"? זאגט‬ ‫ל‪ .‬מעשה ג'‪.‬‬ ‫לא‪ .‬עיין 'ליקוטי מוהר"ן' סי' ז' אות א'‪ :‬דמיא לעגלא )תענית כה‪ ,(:‬שהוא בחינת עיגולים‪,‬‬ ‫בחינת אמונה‪ ,‬כמו שכתוב )תהלים פ"ט(‪" :‬ואמונתך סביבותיך"‪.‬‬ ‫לב‪ .‬בראשית ו‪ ,‬ט‪.‬‬ ‫לג‪ .‬עיין 'ליקוטי הלכות' הל' שילוח הקן ה"ד אות י"ב מה שפירש על הפסוק 'תורת ה'‬ ‫תמימה'‪ ,‬עיי"ש‪.‬‬ ‫לד‪ .‬בראשית ז א‪ ,‬עה"פ 'כי אותך ראיתי צדיק לפני בדור הזה'‪.‬‬ ‫דורשי יחודך | יז‬ ‫התחדשות הזמן‬ ‫רש"י‪" :‬מכאן שאומרים מקצת שבחו של אדם בפניו‪ ,‬וכולו שלא בפניו"‪.‬‬ ‫צו נח'ן אליין האט דער אויבערשטער געזאגט "צדיק"‪ .‬אבער צו משה‬ ‫רבינו האט דער אויבערשטער געזאגט ער זאל שרייבן "איש צדיק‬ ‫תמים"‪ ,‬דאס איז דער 'וכולו שלא בפניו'‪.‬‬ ‫דער ערבי נחל זאגט ]לה[‪" ,‬איש צדיק תמים היה בדורותיו"‪ ,‬אז נח‬ ‫האט געהאט צוויי דורות‪ ,‬צוויי דורות האט ער געהאט; ביים 'דור‬ ‫'השחתה' רחמנא־ליצלן‪ ,‬וואס דעמאלס האט נח‬ ‫ָ‬ ‫המבול'‪ ,‬דער דור פון‬ ‫מקבל געווען פון זיינע רבי'ס‪' ,‬נח למד תורה' ]לו[‪ ,‬אז א מענטש דארף‬ ‫זיין א שומר הברית‪ ,‬און ער האט זיך נישט איבערגעשראקן פאר'ן‬ ‫גאנצן דור‪ ,‬דעמאלס איז ער געווען א "צדיק"; "מאן צדיק? מאן דנטר‬ ‫ברית" ]לז[; דערפאר האט ער זיך דערהאלטן; בשעת די גאנצע וועלט‬ ‫איז אנטלאפן פון השי"ת‪ ,‬האט ער זיך דערהאלטן ביי השי"ת מיט‬ ‫דער בחינה פון 'קדושה'‪ ,‬פון 'שמירת הברית'‪.‬‬ ‫דערנאך‪ ,‬ביים 'דור הפלגה'‪ ,‬דארטן איז שוין געווען א פגם אין‬ ‫"ונעשׂה ָלּנוּ ֵשׁם" ]לח[‪ ,‬עבודה זרה‪,‬‬ ‫אמונה‪ ,‬פון כפירה‪ ,‬פון מינות‪ ,‬פון ְ ַ ֲ ֶ‬ ‫"תּמים"‪ ,‬ער האט זיך געהאלטן ביים‬ ‫דארט איז נח געווען א ָ‬ ‫אויבערשטן 'בתמימות'‪' ,‬איך גיי נישט אוועק פון דער אמונה הקדושה‬ ‫‪ -‬אפילו עס זענען געקומען אלע רשעים און האבן מגלה געווען‬ ‫סברות פון עבודות זרות ]לט[‪.‬‬ ‫לה‪ .‬פר' נח‪ ,‬עיי"ש‪.‬‬ ‫לו‪ .‬עיין רש"י בראשית ז‪ ,‬ב‪.‬‬ ‫לז‪ .‬זוה"ק פר' נח דף נט ע"ב‪.‬‬ ‫לח‪ .‬בראשית יא‪ ,‬ד‪.‬‬ ‫לט‪ .‬עיין זוה"ק פר' נח דף עד ע"ב‪ .‬גם עיין 'ליקוטי הלכות' הל' בית הכנסת ה"ו אות ט'‪:‬‬ ‫"ויהי כל הארץ שפה אחת ודברים אחדים" ‪ ...‬בודאי לא היו משוגעים וטפשים גמורים‬ ‫שאמרו שיעשו מלחמה עם הבורא יתברך‪ ,‬רק כל כונתם היה שיעשו מלחמה בדעותיהם‬ ‫הרעות שיבנו ֵשׁם נגד הדעות האמתיות של אמונת חידוש העולם שהם מכניסים וקובעים‬ ‫בלב כל אחד ידיעת אלקותו יתברך‪ .‬והם רצו לסלק שכינתו מן התחתונים שלא יזכר ח"ו‬ ‫שם ה' עוד‪ ,‬שזה כל פנימיות כונתם הרעה של בוני המגדל שהיה אז ושל כל הכופרים של‬ ‫עכשיו שהם גם כן בבחינת בוני המגדל‪.‬‬ ‫מאמר נ"ט‬ ‫יח | דורשי יחודך‬ ‫תמימות‪ .‬גאנצקייט‪.‬‬ ‫הזּה"‬ ‫לפני ַבּדּוֹר ַ ֶ‬ ‫צדּיק ְ ָ ַ‬ ‫ראיתי ַ ִ‬ ‫את‪ִ ִ ָ ‬‬ ‫אט דאס איז דער פשט ]מ[‪ִ :‬‬ ‫"כּי ֹ ְ‬ ‫השׁחית‬ ‫"כּי ִ ְ ִ‬ ‫‪ -‬אין דעם דור ביסטו א 'צדיק'‪ ,‬ווייל אלע זענען געווען ִ‬ ‫דּרכּוֹ"‪ ,‬און דו ביסטו א 'צדיק'; 'מאן צדיק? מאן דנטר‬ ‫בּשׂר ֶאת ַ ְ‬ ‫ָכּל ָ ָ‬ ‫ברית'‪ .‬און ביים 'דור הפלגה'‪ ,‬דארט איז ער געווען א ָ'תּמים'‪' .‬תמימות'‬ ‫איז מרמז אויף 'אמונה'‪.‬‬ ‫דאס איז דער פשט‪" ,‬כי אותך ראיתי צדיק לפני בדור הזה" ‪-‬‬ ‫דאס גייט אויפן 'דור המבול'‪ .‬און "איש צדיק תמים היה בדורותיו"‬ ‫‪ -‬דאס האט דער אויבערשטער געזאגט פאר משה רבינו אז נח איז‬ ‫געווען א 'צדיק תמים' ‪' -‬בדורותיו' ‪ -‬אין ביידע דורות; א 'צדיק'‬ ‫איז ער געווען אין 'דור המבול'‪ ,‬און א ָ'תּמים' איז ער געווען אין‬ ‫'דור הפלגה' ]מא[‪.‬‬ ‫אפילו עס שיינט נישט‬ ‫על־כל־פנים‪ ,‬עס איז דא נאך א טייטש אין דעם ענין פון ָ'תּמים';‬ ‫דער ענין פון ָ'תּמים' איז‪' ,‬זיך אלעמאל דערהאלטן'‪ ,‬אט דאס רופט‬ ‫זיך ָ'תּמים'‪ ,‬זיך דערהאלטן אין אלע סארטן אופנים ]מב[‪.‬‬ ‫מען זעט‪ ,‬דער רבי הויבט ָאן דעם ליקוטי מוהר"ן ]מג[‪" :‬אשרי תמימי‬ ‫דרך ההולכים בתורת ה'"‪ .‬דער כלליות פון דער תורה דארט איז‪ ,‬אז‬ ‫עס איז דא 'מלכות'‪ ,‬און עס איז דא 'חכמה'‪' .‬חכמה' דאס איז די‬ ‫שׁבּכל דבר'‪ ,‬וואס עס שיינט‪ ,‬וואס א מענטש‬ ‫שבדבר‪ ,‬דער ֵ'שׂכל ֶ ְ ָ‬ ‫ָ‬ ‫חיות‬ ‫שפירט א חיות פון השי"ת‪ ,‬אט דאס רופט זיך 'חכמה' ]מד[‪.‬‬ ‫מ‪ .‬בראשית ז'‪ ,‬א'‪.‬‬ ‫מא‪ .‬עיין גם חת"ס עה"ת בראשית ו ט‪ ,‬ד"ה נח איש צדיק תמים היה בדורותיו‪.‬‬ ‫מב‪ .‬עיין 'ליקוטי הלכות' הל' ר"ח ה"ו אות י"ב מה שביאר על הפסוק 'תמימות תהיינה'; גם‬ ‫עיין שם הל' פקדון ה"ד אות ה'‪.‬‬ ‫מג‪ .‬סי' א'‪ ,‬עיי"ש‪.‬‬ ‫מד‪ .‬וזל"ש בקיצור )מקיצור ליקו"מ(‪ :‬עיקר החיות שיש בכל דבר הוא רק השכל והחכמה‪,‬‬ ‫דורשי יחודך | יט‬ ‫התחדשות הזמן‬ ‫דער רבי זאגט אבער דארט מפורש אז מען קען נישט זוכה זיין‬ ‫צו 'חכמה' נאר דורך 'מלכות'‪' .‬מלכות' דאס איז 'אמונה' ]מה[‪' .‬קבלת עול‬ ‫מלכות שמים'‪ָ ,‬אן קיין פארוואס‪ .‬מען פאלגט השי"ת‪ .‬מען איז נישט‬ ‫מורד במלכות שמים אפילו מען שפירט נישט ]מו[‪.‬‬ ‫אלע צדיקי הדור וואס זענען געווען די גרעסטע בעלי־השגות און‬ ‫האבן געהאט די גרעסטע השראת השכינה‪ ,‬איז וואס זענען זיי געווען‬ ‫גרעסערע צדיקים‪ ,‬זענען זיי געווען גרעסערע 'תמימים' ]מז[‪.‬‬ ‫אפילו בשעת זיי האבן געהאט 'הסתלקות המוחין'‪ ,‬זענען זיי‬ ‫געבליבן פשוט'ע תמימים‪ ,‬תמימות‪ ,‬פשיטות‪ ,‬פשוט געלערנט‪,‬‬ ‫געדאוונט‪ ,‬נישט געטון קיין שלעכטס‪ ,‬נישט געטראכט קיין שלעכטס‪,‬‬ ‫גוטע מידות‪ ,‬גוטע מעשים‪ ,‬בתכלית התמימות ]מח[‪.‬‬ ‫כמו שכתוב‪" :‬החכמה תחיה וכו'" )קהלת ז‪ ,‬יב(‪ .‬והשכל הוא אור גדול ומאיר להאדם בכל‬ ‫דרכיו כמו השמש‪ ,‬ואפילו כשבא האדם לפעמים למקום שהוא אפל וחושך ח"ו‪,‬‬ ‫אף־על־פי־כן כשזוכה להסתכל על השכל והחיות שיש בכל דבר‪ ,‬אזי מאיר לו השכל ומקרב‬ ‫אותו לה' יתברך‪.‬‬ ‫מה‪ .‬עיין זוה"ק תרומה קלד ע"ב‪.‬‬ ‫מו‪ .‬וזל"ש בהמשך‪ :‬אי אפשר לזכות אל אור השכל הנ"ל כי אם על־ידי בחינת מלכות‪ ,‬דהיינו‬ ‫שיקבל עליו מלכות שמים באמת ובאמונה שלימה‪ ,‬ויצמצם דעתו ויסלק כל חכמתו לגמרי‪,‬‬ ‫כאילו אין לו שום שכל עצמו כלל‪ ,‬וימאס בכל החכמות והשכליות חיצוניות‪ ,‬ויצפה ויכסוף‬ ‫וישתוקק רק לקבל אור וחיות מהשכל והחכמה אמיתיות‪ ,‬שהוא בחינת השכל העליון‬ ‫דקדושה שהוא עיקר החיות דקדושה שיש בכל דבר‪.‬‬ ‫מז‪ .‬עיין 'ליקוטי הלכות' הל' נדרים ה"ד אות טז‪ :‬הצדיק הגדול במעלה שזכה לקדושת ארץ‬ ‫ישראל כל מה שבא לאיזה השגה ומדריגה אפילו כשזכה לעליה גדולה‪ ,‬הוא משים עצמו‬ ‫תיכף כאינו יודע וחוזר בכל פעם אל האמונה כי הוא יודע ומאמין שכפי גדולת ה' יתברך‬ ‫עדיין אינו יודע כלל‪ ,‬כי גבוה מעל גבוה שומר וכו'‪ ,‬כי לגדולתו אין חקר‪ .‬ועל כן אף על‬ ‫פי שזכה להשגה גבוה ועצומה מאד אף על פי כן אינו סומך שיעבוד את ה' יתברך בחכמות‬ ‫לבד‪ ,‬רק הוא חוזר בכל פעם לעבוד את ה' יתברך בתמימות בעבודות פשוטות ומוריד את‬ ‫עצמו לכל המדריגות התחתונות להעלות נחת רוח לפניו מכולם‪ ,‬כי זה עיקר שעשועיו וכו'‪.‬‬ ‫מח‪ .‬עיין 'ליקוטי מוהר"ן' תניינא סי' ה' אות טו‪ :‬לפעמים נסתלקין המוחין אצל הרב‪ ,‬וכן אצל‬ ‫התלמידים‪ ,‬כי אין המוחין קבועים תמיד‪ .‬ובשעת ההסתלקות אזי הוא בחינת הסתלקות‬ ‫מאמר נ"ט‬ ‫כ | דורשי יחודך‬ ‫אט דאס איז איז געווען דער כלי‪ ,‬וואס אין דעם כלי איז‬ ‫אריינגעגאנגען די חכמה ]מט[‪.‬‬ ‫דאס הייסט‪ ,‬דער כלי פון 'חכמה' איז נאר 'תמימות' ]נ[‪.‬‬ ‫טאמער א מענטש האלט זיך ביי תמימות‪ ,‬באקומט ער א‬ ‫געוואלדיגע כלי נפלאה צו די גרעסטע חכמות אין דער וועלט; לאזט‬ ‫ער אפ די תמימות‪ ,‬אפילו ער האט חכמה‪ ,‬ווערט די חכמה א 'מגדל‬ ‫הפורח באויר'‪ ,‬היינט רעדט אים דער בעל־דבר איין אזוי‪ ,‬און מארגן‬ ‫אזוי‪ ,‬און די גאנצע חכמה ווערט בטל פון אים‪.‬‬ ‫דערפאר הויבט דער רבי ָאן די ערשטע תורה‪" :‬אשרי תמימי‬ ‫דרך"‪ ,‬מיט דעם ענין פון 'תמימות'‪ .‬דערנאך רעדט דער רבי דארט‬ ‫וועגן 'מלכות'‪' ,‬מלכות שמים'‪' ,‬אמונה'‪ ,‬וואס דורכדעם איז מען זוכה‬ ‫צו 'חכמה'‪.‬‬ ‫משה שהוא הדעת‪ ,‬בחינת שינה‪ ,‬ועל ידי תיקון המוחין על ידי הישיבה כנ"ל‪ ,‬אזי גם בשעת‬ ‫ההסתלקות הדעת‪ ,‬שהוא בחינת הסתלקות משה‪ ,‬בחינת שינה‪ ,‬אזי גם בחינת השינה מתוקה‬ ‫וטובה‪ ,‬בבחינת‪" :‬מתוקה שנת העובד"‪ ,‬וכו' עיי"ש; גם עיין 'ליקוטי הלכות' הל' שומר שכר‬ ‫ה"ד אות ז'‪ :‬גדולים צדיקים במיתתן יותר מבחייהן‪ ,‬כי חיים הם בחינת החכמה והמוחין‬ ‫שהם עיקר החיות‪ ,‬כמו שכתוב‪ ,‬החכמה תחיה‪ .‬ומיתה היא בחינת הסתלקות המוחין שהיא‬ ‫החיות‪ ,‬אבל הצדיקים גם במיתתן קרויים חיים‪ ,‬כי גם בעת הסתלקות המוחין הם מקבלים‬ ‫חיות וכו'‪.‬‬ ‫מט‪ .‬עיין 'ליקוטי הלכות' הל' בית הכנסת ה"ה אות לג‪ :‬עיקר הוא אמונה ותמימות שהוא‬ ‫בחינת כלי שלם ותמים לקבל על ידו כל טוב ‪ ...‬כי אי אפשר להשיג שום דבר על פי‬ ‫חכמה בשלימות כידוע ‪ ...‬ועל כן אין שלימות כי אם מי שזוכה לאמונה ותמימות‪ .‬ועל כן‬ ‫נקרא בשם תמים‪ ,‬כמו שכתוב )דברים יח(‪" ,‬תמים תהיה עם ה' אלקיך"‪ .‬כי כשמו כן הוא‪,‬‬ ‫שׁלם‪ ,‬כי מי שזוכה לתמימות באמת זה עיקר השלימות‪.‬‬ ‫כי תמים פירושו ָ ֵ‬ ‫נ‪ .‬עיין 'ליקוטי הלכות' הל' הכשר כלים ה"ב אות א'‪ :‬אמונה היא בבחינת כלי לקבל את‬ ‫האור החכמה בתוכה‪ ,‬כי אור ה' יתברך בעצמו‪ ,‬כביכול‪ ,‬אי אפשר לקבל מחמת ריבוי אור‪,‬‬ ‫כי הוא אור אין סוף ברוך הוא ואי אפשר לקבלו כי אם על ידי כמה וכמה כלים‪ ,‬ועיקר‬ ‫כלל כל הכלים של הקדושה נעשין רק על ידי אמונה‪ ,‬כי על ידי אמונה‪ ,‬שמאמינים בו‬ ‫יתברך בלי שום חכמה ושכל‪ ,‬על ידי זה נעשה כלי‪ .‬וכשזוכה להיות חזק ותקיף באמונתו‬ ‫אז זוכה אחר כך שיתהוה מבחינת האמונה כלי‪ ,‬עד שיקבל בתוכו בחינת האור‪ ,‬עד שיזכה‬ ‫לאיזה השגה‪ ,‬והכל כפי תוקף האמונה שהיה לו‪.‬‬ ‫דורשי יחודך | כא‬ ‫התחדשות הזמן‬ ‫טאקע ביי דער פסוק "כי שמש ומגן ה' אלקים" וואס דער רבי‬ ‫ברענגט אראפ ]נא[‪ ,‬שטייט טאקע דארט אויסגעפירט‪" :‬חן וכבוד יתן‬ ‫ה'‪ ,‬לא ימנע טוב להולכים בתמים"‪' .‬טוב' איז טאקע די חיות‪ ,‬די חיות‬ ‫אין עבודת ה'‪ ,‬און פאר וועמען? "להולכים בתמים"‪.‬‬ ‫ווערד צו השראת השכינה‬ ‫אלע צדיקים האט דער אויבערשטער אויסגעפרואווט מיט דעם‪,‬‬ ‫אלע צדיקים וואס זענען געבליבן צדיקים‪.‬‬ ‫עס איז פארהאן א חז"ל ]נב[‪" :‬צוויי־און־צוואנציג יאר" 'נסתלקה‬ ‫שכינה מדוד'! א מענטש וואס האט השראת השכינה און עס גייט‬ ‫אוועק פון אים‪ ,‬שפירט ער זיך זייער נישט גוט ‪' -‬רבונו־של־עולם‪,‬‬ ‫דו ביסט אוועק פון מיר‪ ,‬דו ביסט אוועק פון מיר‪ ,‬איך שפיר נישט‬ ‫קיין חיות!'‪ .‬האט ער צוויי־און־צוואנציג יאר געהאט הסתלקות‬ ‫השכינה‪ ,‬און ער איז געזעסן א גאנצן טאג און געוויינט פאר'ן‬ ‫אויבערשטן‪' ,‬והיה אוכל פתו באפר'‪.‬‬ ‫"אישׁ ָתּם"‪ .‬מען געפינט נישט אז‬‫מען זעט אפילו ביי יעקב אבינו ִ‬ ‫עס איז געווען עפעס א פגם אין יעקב אבינו אז ער האט געהאט‬ ‫הסתלקות השכינה צוויי־און־צוואנציג יאר‪ ,‬מען געפינט נישט‪ .‬און אז‬ ‫מען קוקט אריין ‪ -‬ער איז געבליבן דער זעלבער יעקב‪ ,‬דער זעלבער‬ ‫שומר הברית‪ ,‬דער זעלבער ָתּמים‪ ,‬דער זעלבער חכם‪ ,‬דער זעלבער‬ ‫צדיק ‪ָ -‬אן השראת השכינה!‬ ‫אט דער איז ווערד צו השראת השכינה ]נג[‪.‬‬ ‫נא‪ .‬בליקוטי מוהר"ן סי' ע"ד המובא לעיל‪.‬‬ ‫נב‪ .‬תנא דבי אליהו רבה פרק ב'‪.‬‬ ‫נג‪ .‬עיין 'נתיבות עולם' )מהר"ל מפראג( ב' ‪ -‬נתיב התמימות ‪ -‬פ"א‪ :‬וכבר התבאר כי מפני‬ ‫מידה זאת זכה יעקב כי צורתו חקוקה בכסא הכבוד‪ ,‬כמו שאמרו )חולין צ"א( "צורת תם‬ ‫חקוקה בכסא הכבוד"‪ ,‬כיון שאמר 'צורת תם חקוקה בכסא הכבוד' מוכח כי מצד התמימות‬ ‫זכה לזה‪.‬‬ ‫מאמר נ"ט‬ ‫כב | דורשי יחודך‬ ‫דער מהר"ל מפראג זאגט ]נד[‪ ,‬א מענטש וועט נישט האבן קיין‬ ‫השגות אלוקות לעתיד‪ ,‬נאר וויפיל ער האט געגלויבט אין השי"ת‬ ‫'בעת ההסתרה' ‪ -‬אזויפיל השגות אלוקות וועט ער האבן לעתיד‪.‬‬ ‫דאס איז בכללות אויף דער וועלט‪ ,‬און בכללות אויף לעתיד‪.‬‬ ‫אפילו אויף דער וועלט אליין‪ ,‬ווער איז ווערד ַאן עליה? ווער‬ ‫קדשׁוֹ?" ]נה[ ווער בלייבט?‬ ‫בּמקוֹם ָ ְ‬ ‫וּמי ָיקוּם ִ ְ‬ ‫בהר ה' ִ‬ ‫יעלה ְ ַ‬ ‫בלייבט? ִ‬ ‫"מי ַ ֲ ֶ‬ ‫דער וואס ווייסט דעם סוד פון זיך דערהאלטן אין השי"ת‪ ,‬נישט‬ ‫אוועקגיין באיזה אופן שהוא‪ ,‬איך גיי נישט אוועק פון השי"ת‪ ,‬צו איך‬ ‫שפיר צו איך שפיר נישט ]נו[‪.‬‬ ‫סיי ווען ס'גייט‪ ,‬סיי ווען ס'גייט נישט‬ ‫די זעלבע זאך איז דער ענין פון 'התמדת הלימוד'‪ .‬תורה איז אזוי‬ ‫ווי 'אויר לנשימה'‪ ,‬אזוי ווי א פיש אין וואסער ]נז[‪ ,‬ער אטעמט מיט‬ ‫וואסער‪ ,‬ער אטעמט מיט תורה‪ ,‬אט דאס איז דער טייטש 'תורה'‪.‬‬ ‫אז א מענטש וויל בלייבן ביי תורה‪ ,‬ער זאל בלייבן א תלמיד חכם‪,‬‬ ‫ער זאל זוכה זיין צו מגלה זיין זיינע סגולות‪ ,‬דאס הייסט ‪ -‬אז דער‬ ‫נד‪ .‬עיין 'חידושי אגדות' על מס' סוטה דף מח ע"ב‪ ,‬וז"ל בא"ד‪ :‬והנה המאמין כמו זה‬ ‫שמאמין בדבר שאינו יודע שכך הוא רק שהוא נסתר ונעלם‪ ,‬כשיגיע הזמן שהוא נסתר‬ ‫ונעלם מאתנו‪ ,‬וזהו לעולם הבא‪ ,‬יהיה שולחנם מלא גם כן כפי גודל האמונה שהיה לו בו‬ ‫יתברך בדבר הנעלם‪.‬‬ ‫נה‪ .‬תהלים כד‪ ,‬ג‪.‬‬ ‫נו‪ .‬עיין ספר תהלים קאפיטל טו‪ :‬מזמור לדוד‪ ,‬ה'‪ ,‬מי יגור באהלך? מי ישכון בהר קדשך?‬ ‫הולך תמים וכו'‪ .‬עיין גם 'ספר המידות' ערך 'תשובה' אות ע"ו‪ :‬המתחיל לעבוד את ה'‪,‬‬ ‫הקב"ה אומר לו‪ :‬יודע אני‪ ,‬שחפצך ורצונך לעבוד אותי‪ ,‬אבל מה הוא הבטוחות‪ ,‬שמא למחר‬ ‫תעזוב אותי? אם כן איך אקרב אותך בשביל הרצון שרצית‪ ,‬ואיך אגלה לך תיכף דברים‬ ‫נסתרים? אלא כן תעשה‪ :‬בתחילה אהוב אותי כך ותעשה מצוותי‪ ,‬אף על פי שאין אתה‬ ‫יודע השכל של המצוה‪ ,‬ועבוד אותי פשוט בלא חכמות‪ ,‬וכשתעבוד אותי כמה זמנים‪ ,‬אזי‬ ‫אאמין לך ואגלה לך טעם ושכל של כל דבר ודבר ואקרב אותך בכל מיני התקרבות‪ ,‬כי‬ ‫הזמן הרב שעבדת אותי מקודם הוא בטוחות שלא תעזוב אותי ]"הן אמת" וכו'[‪.‬‬ ‫נז‪ .‬עיין גמ' ברכות דף סא ע"ב‪.‬‬ ‫דורשי יחודך | כג‬ ‫התחדשות הזמן‬ ‫אויבערשטער זאל אים שיינען די הארה אז עס זאל נתגלה ווערן‬ ‫זיין סגולה‪ ,‬זיינע חידושים דאורייתא‪' ,‬זיין' תלמיד חכם וואס קיין‬ ‫אנדער אזא סארט תלמיד חכם איז נישטא נאר ער‪ ,‬אזוי ווי עס‬ ‫שטייט פון אר"י הקדוש ]נח[ אז יעדער איינער האט א 'פנים לתורה';‬ ‫אט דאס ווערט נישט נתגלה ביי א מענטשן‪ ,‬סיידן אז ער האלט זיך‬ ‫ביים השי"ת און ער איז עוסק בתורה ‪ -‬צו ס'גייט צו ס'גייט נישט‬ ‫‪ -‬גיי נישט אוועק! מיין זאך איז זיצן לערנען! עס איז נישטא ‪-‬‬ ‫'נישט לערנען'!‬ ‫ולילה" ]נט[‪ .‬א בחור דארף וויסן‪ ,‬עס איז נישטא קיין‬ ‫יוֹמם ָ ַ ְ ָ‬ ‫"והגית בּוֹ ָ‬ ‫ְ ָ ִ ָ‬ ‫אנדערע זאך ‪ -‬נאר זיצן און לערנען ]ס[‪.‬‬ ‫נח‪ .‬שער רוח הקודש דף לח ע"ב; שער הגלגולים הקדמה י"ז‪.‬‬ ‫נט‪ .‬יהושע א‪ ,‬ח‪.‬‬ ‫ס‪ .‬עיין אוסף מכתבים )חלק ה' מכתב רצ"ט( וז"ל מורינו הגה"צ שליט"א‪ :‬ותאמין לי שכמה‬ ‫וכמה שהיו עובדי ה' ימים ושנים‪ ,‬והשקידה על דלתי התורה לא היתה עיקר בחייהם‪ ,‬אמרו‬ ‫לי שאין הם מרגישים שום טעם בחייהם‪ ,‬ולא נשאר כלום מכל העבודות שלהם‪ .‬אינני רוצה‬ ‫לפרט שמות מסיבת עוון לשון הרע‪ ,‬ואם הייתי מפרט אותם לפניך‪ ,‬היית נרעש מאד מלראות‬ ‫בעיניך איך שאחריתה של דרך ישרה היתה לדרך מות ה"י‪ .‬ובכן בני חביבי‪ ...‬ובחרת בחיים‪,‬‬ ‫ו"מרבה תורה מרבה חיים" )אבות ב"פ מ"ז( וממנה תוצאות חיים להמשיך לך נועם בגוף ובנפש‬ ‫בזה ובבא‪.‬‬ ‫עיין עוד שם )מכתב רצ"ז( וז"ל מורינו הגה"צ שליט"א‪ :‬תאמין לי בני כי "אין חכם כבעל‬ ‫הנסיון" )מובא ב"עקידה" שער י"ד וב"מילי דאבות"(‪ ,‬כי אני ידעתי מעשרות בחורים שהיו מקורבים‪,‬‬ ‫ואני מכיר את כולם איך הם היום‪ .‬וגם שמעתי הרבה מרבי לוי יצחק בנדר שליט"א )זצ"ל(‪,‬‬ ‫ואין להאריך בזה‪ ,‬ורק אתן לך דוגמא כדלהלן‪ :‬היה זה בעת שנתקרב רבי משה קרעמער‬ ‫שליט"א )שלמד אז בישיבת מיר(‪ ,‬היו אז כמה מקורבים בישיבה זו‪ ,‬והיו בוערים בעניני רבינו‬ ‫אפי' יותר מר' משה קרמער‪ ,‬והוא שהיה שקדן בגמרא ותוספות‪ ,‬נשאר ברסלב'ער חסיד‪,‬‬ ‫וכהיום הוא עובד השם ומחדש נפלא בתורת רבינו הק'‪ ,‬ואילו חבריו שחשבו שישארו עם‬ ‫העבודות וכו' בלי שקידת התורה‪ ,‬זה וזה לא נשאר בידם‪ ,‬ודי למבין‪.‬‬ ‫רבינו הק' כותב במכתבו לחתנו שיכתוב לו כמה דפים גמרא הוא לומד בכל יום‪ ,‬ואל יעשה‬ ‫מהטפל עיקר ח"ו )המכתב הובא בתחילת "עלים לתרופה"( מכל זה רואים איך שרבינו הק' הרהיב‬ ‫עוז על חתניו‪ ,‬ולא היה מסתפק לעורר אותם על לימוד התורה‪ ,‬כי אם שחתנו יכתוב לו‬ ‫כמה דפין הוא לומד בכל יום‪ ...‬ו"מרבה תורה מרבה חיים" )אבות פ"ב מ"ז(‪.‬‬ ‫נא בני חביבי‪ ,‬שים לבך לעצתי‪ ,‬לשקוד באופן תמידי על השיעור השבועי‪ ,‬ואז בעת נייחא‬ ‫דמוחין תוכל ללמוד גם השיעורים קטנים‪ ,‬וכן שיחה בינך לבין קונך‪ ,‬זה וזה יתקיימו בידך‪.‬‬ ‫מאמר נ"ט‬ ‫כד | דורשי יחודך‬ ‫בשעת מען איז מחליט דער זאך‪ ,‬דעמאלס שטייגט מען אזויפיל‪,‬‬ ‫נאך אסאך מער ווי מען האט געלערנט‪ ,‬אסאך מער ווי מען האט‬ ‫געלערנט‪ .‬פארוואס? ווייל בשעת דער אויבערשטער גיבט א שיין‬ ‫דעם מענטש און עס ווערט נתגלה זיין סגולה‪ ,‬איז עס ַאן ענין וואס‬ ‫ער ווערט א 'צלם אלקים'‪ ,‬וואס דעמאלס איז ער משיג אסאך מער‬ ‫פון וויפיל ער איז‪ .‬פארוואס? ווייל ער האט ַאן 'הארה דלעילא'‪.‬‬ ‫די אלע צדיקים וואס האבן משיג געווען 'דברים בלתי גבולים'‪,‬‬ ‫'אין־סוף' ממש‪ ,‬דאס איז אלץ געווען ווייל דער אויבערשטער האט‬ ‫זיי אויפגעשיינט זייער הארה‪ ,‬און בצירוף זייער עצם קדושת הנשמה‬ ‫מיט דער הארה פון השי"ת‪ ,‬זענען זיי געווארן א בחינה פון אין־סוף‪,‬‬ ‫אז עס האט זיי געשיינט אזעלכע זאכן וואס איז ממש נישט טבעי‬ ‫ווי זיי האבן צו דעם זוכה געווען; נאר וואס דען‪ ,‬זיי האבן געטון א‬ ‫פעולה וואס זיי האבן זוכה געווען צו דער הארה‪.‬‬ ‫און די פעולה איז‪' ,‬זיי האבן זיך דערהאלטן ביי השי"ת בכל אופן‬ ‫שהוא'‪ .‬אזוי ווי דער רבי זאגט ]סא[‪" :‬בין בטיבו בין בעקו‪ ,‬תמיד ימצא‬ ‫בו השי"ת"‪ .‬דאס גייט ארויף סיי אויף תורה‪ ,‬סיי אויף תפילה‪ ,‬און‬ ‫אויף אלע סארטן ענינים‪.‬‬ ‫הסגולה להיות מתמיד‬ ‫מען האט פריער געזאגט אז דער חכם האט געמאכט ַאן 'עיגול'‪.‬‬ ‫ַאן 'עיגול' איז אמאל ַאן ענין פון 'גדרים'‪ .‬מען מוז זיך מאכן‬ ‫'גדרים'‪ .‬אוודאי דארף מען אכטונג געבן עס זאל נישט זיין מיט קיין‬ ‫יכּשׁל בעון נדרים'‪ .‬נאר מען מאכט זיך 'בלי נדר' א‬ ‫נדר‪' ,‬שלא ָ ֵ‬ ‫שטיקל קנס‪ ,‬א שטיקל ענין‪ ,‬אז די ערשטע שעה אין סדר ‪ -‬לערנען‬ ‫'בלי הפסק'! אז עס קומט די ערשטע שעה ‪ -‬לערן 'בלי הפסק'!‬ ‫סיי פארמיטאג‪ ,‬סיי נאכמיטאג ‪ -‬די ערשטע שעה לערנט מען ָאן‬ ‫א הפסק‪.‬‬ ‫סא‪ .‬ליקוטי מוהר"ן סי' לג‪ ,‬אות א'‪.‬‬ ‫דורשי יחודך | כה‬ ‫התחדשות הזמן‬ ‫דער ענין פון לערנען ָאן א הפסק האט אין זיך בכלל א‬ ‫באזונדערע סגולה‪.‬‬ ‫עס איז דא א סגולה פון גאון אז לערנען ביינאכט דריי שעה‬ ‫נאכאנאנד איז ממש ַאן ענין פון עפעס ‪ -‬א גוזמא'דיגע זאך ‪ -‬צו‬ ‫'מוחלין לו על כל עונותיו'‪ ,‬צו אזוי ווי תעניתים‪ ,‬צו א געוויסע סגולה‬ ‫מיוחדת‪ ,‬צו עפעס אנדערש‪ ,‬איך קען נישט ערשט איבערזאגן‬ ‫בדיוק ]סב[‪ .‬על־כל־פנים‪ ,‬זיצן ביינאכט און לערנען דריי שעה נאכאנאנד‪,‬‬ ‫דאס האט אין זיך א באזונדערע סגולה‪.‬‬ ‫דאס ענין פון זיצן און לערנען נאכאנאנד 'בלי הפסק' האט אין זיך‬ ‫א באזונדערע סגולה‪.‬‬ ‫אוודאי‪ ,‬יעדע זאך דארף מען זיך איינגעוואוינען‪ .‬עס איז ערשט‬ ‫אנהויב זמן; זאל מען זיך מאכן א גדר 'בלי נדר'‪ ,‬אז סיי דעם ערשטן‬ ‫סדר פארמיטאג‪ ,‬סיי נאכמיטאג‪ ,‬די ערשטע שעה רעדט מען נישט‬ ‫אויס‪ ,‬מען זיצט און מ'לערנט‪.‬‬ ‫במשך הזמן; היט מען די גדרים‪ ,‬איז אז עס גייט אריבער א‬ ‫צוויי וואכן‪ ,‬באנייט מען עס איבער א נייעס ווייטער און מען‬ ‫מאכט ווייטער דעם גדר‪ ,‬און אז עס קומט נאך אפאר וואכן‪ ,‬באנייט‬ ‫עס ווייטער‪.‬‬ ‫דאס איז אלעמאל דער כלל‪ :‬מען דארף זיך קיינמאל נישט‬ ‫איבערשרעקן טאמער עס ווערט בטל‪.‬‬ ‫דער אור החיים הקדוש זאגט אין 'אחרי‪-‬מות' ]סג[‪ :‬אלעמאל זאל מען‬ ‫געבן א קלאפ דעם בעל־דבר 'בהתחלת ההרהור' אדער 'בהתחלת‬ ‫סב‪ .‬עיין ספר 'כתר ראש' אות ס"ג‪ ,‬וז"ל‪ :‬מי שרגיל ללמוד בלילה ג' שמעות למשה מוחלין‬ ‫לו על כל עוונותיו‪ ,‬זולת עבירות שבין אדם לחבירו‪ ,‬כי כוחות הנפש אינו שב ונתקן אלא‬ ‫בתלמוד תורה‪] .‬גם עיין ספר 'דעת תורה' פר' שופטים ע' רל"ט בזה"ל‪ :‬שמעתי מגדולים‬ ‫בעלי סמכא שהגר"א ז"ל אמר שכאשר יהיה לאחד ספק באיזה ענין איך לעשות ישב ללמוד‬ ‫ג' שעות ואח"כ כפי אשר יפול במחשבתו הראשונה לאחר הלימוד כן יעשה[‪.‬‬ ‫סג‪ .‬ויקרא יח‪ ,‬ב‪.‬‬ ‫מאמר נ"ט‬ ‫כו | דורשי יחודך‬ ‫הראיה' ‪ -‬גלייך געבן א קלאפ דעם בעל־דבר‪ .‬וואס שפעטער‪ ,‬איז‬ ‫שווערער‪ .‬אז מען געוואוינט זיך איין צו זיין א זריז די ערשטע רגע‬ ‫וואס ער דערמאנט זיך אז די מחשבה איז פארגאנגען ‪ -‬געבן א‬ ‫קלאפ‪ ,‬ממליך זיין דעם אויבערשטן‪ ,‬מ'טאר נישט טראכטן וואס‬ ‫מ'טאר נישט‪ ,‬אדער ביי דער ערשטע 'התחלת הראיה' ‪ -‬גלייך ממליך‬ ‫זיין דעם אויבערשטן און זיין א 'מעביר עיני מראות ברע' וואס גיכער‪,‬‬ ‫דעמאלס‪ ,‬זאגט ער‪ ,‬נעמט מען איין דער מלחמה‪ .‬די וואס ווארטן‬ ‫אויף שפעטער‪ ,‬זענען איינגעשטעלט‪.‬‬ ‫די זעלבע זאך‪ ,‬ביים לערנען איז אויך אזוי‪ .‬עס איז דא אמאל‪,‬‬ ‫ווארט'‪ .‬אז מען‬ ‫מ'הויבט ָאן צו רעדן און מ'קלערט ‪' -‬יא‪ ,‬נאר איין ָ‬ ‫איז נישט מפסיק אויפ'ן פלאץ און מ'פארלאזט זיך אז איך וועל באלד‬ ‫אויפהערן צו רעדן אין צוויי מינוט ארום‪ ,‬רעדט מען אפ ַאן‬ ‫אנדערהאלבן שעה‪.‬‬ ‫אויפ'ן פלאץ! אז איך האב זיך דערמאנט אז איך האב אויסגערעדט‬ ‫‪' -‬אפגעשטעלט'‪.‬‬ ‫עס איז דא צייט צו רעדן אין ַאן אנדער פלאץ; ערשט אין דער‬ ‫זמן הישיבה ‪ -‬זיץ און לערן! דאס איז א גרויסער כלל‪ .‬מען פארדינט‬ ‫שעה'ן ‪ -‬גוזמאות מיט שעה'ן ‪ -‬בשעת מען ווייסט דעם כלל‪.‬‬ ‫כל־שכן‪ ,‬ערשט אנהויב זמן איז עס גאנץ כדאי צו דערמאנען‪ ,‬אלע‬ ‫זאלן זיך פארנעמען 'בלי נדר' אז די ערשטע שעה פון פארמיטאג‬ ‫און די ערשטע שעה פון נאכמיטאג ‪ -‬לערנען 'בלי הפסק'‪.‬‬ ‫'ראשית כל' האט מען פארדינט צוויי שעה לערנען 'בלי הפסק';‬ ‫און ווייטער וועט ער זען אז רוב מאל וועט מען אפלערנען דעם‬ ‫גאנצן סדר 'בלי הפסק'‪.‬‬ ‫על־כל־פנים‪ ,‬אט די צוויי דרכים איז א גרויסער כלל וואס דאס‬ ‫מוז מען וויסן; סיי דעם דרך פון זיך האלטן ביי השי"ת בשעת עס‬ ‫איז 'הסתרת פנים'‪ ,‬בשעת עס איז בחינת 'אלקים'‪ ,‬בחינת 'מגן'; און‬ ‫דורשי יחודך | כז‬ ‫התחדשות הזמן‬ ‫סיי זיך האלטן ביי השי"ת בשעת עס גייט; אט די צוויי זאכן מוז‬ ‫מען וויסן‪.‬‬ ‫זה השער לה'‬ ‫כ'האב אמאל געזאגט‪ ,‬דער רבי ברענגט אראפ אין ליקוטי מוהר"ן‬ ‫מתניו‬ ‫צדק ֵאזוֹר ָ ְ ָ‬ ‫אין סימן ז' ]סד[‪ ,‬אז ביי משיח'ן שטייט ]סה[‪ָ ָ ְ :‬‬ ‫"והיה ֶ ֶ‬ ‫חלציו"‪ .‬פרעגט דער זוהר ]סו[‪" :‬היינו צדק היינו אמונה"‬ ‫והאמוּנה ֵאזוֹר ֲ ָ ָ‬ ‫ְ ָ ֱ ָ‬ ‫‪' -‬צדק' מיט 'אמונה' איז דאך די זעלבע זאך? פארוואס איז דער‬ ‫'צדק'‪ ,‬און דא שטייט 'אמונה'? ענטפערט‬ ‫משׁנה אז דא שטייט ֶ ֶ‬ ‫פסוק ַ‬ ‫דער זוהר‪" ,‬אמונה אתקריאת כד אתחבר בה אמת"‪.‬‬ ‫איז על־פי קבלה איז דער פשט אזוי‪ :‬דער 'ספירת המלכות' רופט‬ ‫זיך 'צדק'‪ ,‬און אזוי אויך רופט זיך דער 'ספירת המלכות'‪' ,‬אמונה'‪.‬‬ ‫פרעגט דער זוהר‪ ,‬וואס איז דער חילוק פון 'צדק' מיט 'אמונה'?‬ ‫פארוואס אמאל רופט זיך 'מלכות' ‪' -‬צדק'‪ ,‬און אמאל רופט זיך‬ ‫'מלכות' ‪' -‬אמונה'? ענטפערט דער זוהר‪" ,‬אמונה אתקריאת כד‬ ‫אתחבר בה אמת"‪.‬‬ ‫דאס הייסט אזוי‪ ,‬בשעת דער 'ספירת התפארת' שיינט אריין אין‬ ‫'מלכות'‪ ,‬און דער 'ספירת המלכות' ווערט זייער ליכטיג ווייל דער‬ ‫'תפארת' שיינט אריין דארטן‪' .‬תפארת' רופט זיך 'אמת'‪ .‬דעמאלס‬ ‫רופט זיך עס 'אמונה'‪ .‬אבער בשעת דער 'ספירת התפארת' שיינט‬ ‫'צדק'‪.‬‬ ‫נישט אריין אין 'ספירת המלכות'‪ ,‬דעמאלס רופט זיך 'מלכות'‪ֶ ֶ ,‬‬ ‫אזוי ענטפערט דער זוהר‪ .‬אט דאס איז דער פשט; לכאורה "היינו‬ ‫צדק היינו אמונה?" ענטפערט דער זוהר‪" ,‬אמונה אתקריאת כד‬ ‫אתחבר בה אמת"‪ .‬אז דער מידת אמת‪ ,‬דער 'תפארת'‪ ,‬שיינט אין דעם‪,‬‬ ‫דעמאלס רופט זיך עס 'אמונה'‪.‬‬ ‫סד‪ .‬אות ב'‪.‬‬ ‫סה‪ .‬ישעיה יא‪ ,‬ה‪.‬‬ ‫סו‪ .‬פר' בלק דף קצח ע"ב‪.‬‬ ‫מאמר נ"ט‬ ‫כח | דורשי יחודך‬ ‫האב איך געקלערט‪ ,‬ווי טייטשט זיך עס איין אין 'עבודה'? אין‬ ‫עבודה גייט עס אזוי‪ :‬עס איז דא צוויי דרגות אין אמונה; אז א‬ ‫'צדק'‪.‬‬ ‫מענטש איז זיך מקשר צו השי"ת מיט 'אמונה'‪ ,‬דאס רופט זיך ֶ ֶ‬ ‫דאס וואס אונז רופן 'אמונה'‪ ,‬דאס איז נאכנישט די אמונה אמיתית‪,‬‬ ‫'צדק'‪ ,‬דאס הייסט‪ ,‬דער מענטש איז זיך מקשר מיט‬ ‫דאס רופט זיך ֶ ֶ‬ ‫דער אמונה‪ ,‬ער דינט דעם אויבערשטן מיט אמונה‪ ,‬ער לערנט מיט‬ ‫אמונה‪ ,‬ער דאוונט מיט אמונה‪ ,‬ער גלויבט‪ ,‬ער פארבינדט זיך מיט‬ ‫דער אמונה‪.‬‬ ‫בשעת עס שיינט אים אבער די אמונה‪ ,‬די אמונה הויבט אים ָאן‬ ‫שיינען‪ ,‬עס ווערט אים ליכטיג די אמונה‪ ,‬ער הויבט ָאן צו שפירן‪,‬‬ ‫דאס איז 'אמונה'‪' .‬אמונה' איז א לשון 'אימון' )געטרויען(‪' .‬אמונה' איז‬ ‫דער פשט‪ ,‬איך האב אמונה אין איינעם‪ ,‬איך פארלאז זיך אויף אים‬ ‫הונדערט פראצענט‪ .‬איז בשעת די אמונה שיינט‪ ,‬דעמאלס רופט זיך‬ ‫עס 'אמונה'‪.‬‬ ‫אראה‬ ‫שּׁמים ָו ֶ ְ ֶ‬ ‫דערפאר זאגט רבי נתן ]סז[‪ ,‬אמונ"ה מאכט ]סח[‪ִ " :‬נ ְ ְ‬ ‫פתּחוּ ַה ָ ַ ִ‬ ‫ַמ ְראוֹת ֱא ִֹלקים"‪.‬‬ ‫'צדק'‪ ,‬וואס‬ ‫קומט אויס‪ ,‬עס איז דא צוויי דרגות‪ :‬עס איז דא דרגת ֶ ֶ‬ ‫א מענטש פארבינדט זיך צו דער אמונה‪ ,‬ער נייט זיך צו גלויבן‪ ,‬ער‬ ‫פארבינדט זיך מיט דער אמונה הקדושה 'בכח'‪ ,‬דעמאלס איז א בחינה‬ ‫'צדק'‪ .‬אבער עס איז דא א צייט וואס עס שיינט אים די אמונה‪,‬‬ ‫פון ֶ ֶ‬ ‫דעמאלס רופט זיך עס 'אמונה'‪.‬‬ ‫סז‪ .‬עיין 'אוצר היראה' ערך 'אמונה' אות ר"ז‪ :‬מי שיש לו אמונה שלימה‪ ,‬הרי זה כאילו רואה‬ ‫בעינים את הדבר שמאמין בו‪ .‬ועל־כן מי שזוכה לאמונה שלימה‪ ,‬הרי כל השמים פתוחים‬ ‫לפניו ורואה מראות אלקים עין בעין מחמת תוקף אמונתו השלימה באמת‪ .‬וזהו‪ :‬אותיות‬ ‫"אמונה" ראשי־תיבות‪" :‬נ'פתחו ה'שמים ו'אראה מ'ראות א'לקים"‪ .‬עיין גם 'כוכבי אור' ‪-‬‬ ‫שיחות וסיפורים אות ז'‪.‬‬ ‫סח‪ .‬יחזקאל א‪ ,‬א‪.‬‬ ‫דורשי יחודך | כט‬ ‫התחדשות הזמן‬ ‫דערפאר זעט מען‪ ,‬דוד המלך האט געזאגט דעם אויבערשטן ]סט[‪:‬‬ ‫אוֹדה ָיהּ" ‪ -‬עפן מיר אויף דעם טויער‬ ‫אבא ָבם ֶ‬ ‫צדק ָ ֹ‬ ‫שׁערי ֶ ֶ‬ ‫"פּתחוּ ִלי ַ ֲ ֵ‬ ‫ִ ְ‬ ‫אז איך זאל זיך פארבינדן מיט דער אמונה‪ .‬פארוואס? ווייל "זה‬ ‫השער לה'" ‪ -‬דאס איז דער שער‪ ,‬עס איז נישטא קיין אנדער שער‪,‬‬ ‫דאס איז דער שער‪.‬‬ ‫מען דארף וויסן‪ ,‬דער אויבערשטער האט פארמאכט אלע שערים‪,‬‬ ‫מען קען נישט צוקומען צום אויבערשטן נישט מיט קיין חכמה‪ ,‬נישט‬ ‫'צדק'‪ ,‬מיט דעם וואס מען‬‫מיט קיין זאך‪ ,‬נאר מיט דעם‪ ,‬מיט ֶ ֶ‬ ‫פארבינדט זיך מיט דער אמונה 'בכח' מיט השי"ת‪ ,‬דווקא דורך דעם‬ ‫ווערט פון 'צדק'‪' ,‬אמונה'‪ ,‬און נאכדעם ווערט עס העכער‪ ,‬עס ווערט‬ ‫'אמת'‪ ,‬און עס ווערט נאך העכער און נאך העכער‪ ,‬דווקא דעמאלס‬ ‫ווערט ער מקורב צו השי"ת ]ע[‪.‬‬ ‫סט‪ .‬תהלים קיח‪ ,‬יט‪.‬‬ ‫ע‪ .‬עיין 'ליקוטי הלכות' הל' גילוח ה"ד אות ט"ז‪ :‬אי אפשר להתקרב ולדעת מה' יתברך על‬ ‫ידי שום ספירה ומידה וחכמה ושכל כי אם על ידי אמונה שנקראת "זאת"‪ ,‬שהיא השער‬ ‫והפתח להתקרב ולדעת מה' יתברך‪.‬‬ ‫ע מ ו ד י ה ת ו וך‬ ‫בס”ד‬ ‫ברכת השיר והשבח לכבוד הני נדיבים בעם‪ ,‬אנשי חיל יראי‬ ‫אלקים‪ ,‬שנדבה לבם הטוב‪ ,‬להיות חבר ושותף מידי חודש‬ ‫בחודשו במפעל הקדוש כזה‪ ,‬להרביץ תורה ויראה טהורה‬ ‫בקרב עם סגולה‬ ‫ה”ה‬ ‫מוה”ר ישכר דוב קויפמאן הי“ו‬ ‫ואחיו מוה”ר אברהם שמעון קויפמאן הי”ו‬ ‫מוה”ר צבי קליין הי”ו‬ ‫מוה”ר שלמה פעדער הי”ו‬ ‫מוה”ר יוסף מרדכי כהנא הי”ו‬ ‫מוה”ר יוסף בנציון שווארטץ הי”ו‬ ‫מוה”ר אהרן אלימלך לעפקאוויטש הי”ו‬ ‫מוה”ר יואל הירשפעלד הי”ו‬ ‫מוה”ר יודא ארי' מיללער הי”ו‬ ‫מוה”ר מאיר מרדכי בערקאוויטש הי”ו‬ ‫ויה”ר מן קדם אבוהון דבשמיא‪ ,‬דזכות זה יעמוד להם ולזרעם‬ ‫עד עולם‪ ,‬עם רוב תענוג ונחת דקדושה כל הימים‬ ‫ברכת מזל טוב‬ ‫לכבוד ידידינו‪ ,‬הנדיבים בעם‪ ,‬אנשי חיל יראי אלקים‪,‬‬ ‫המחזיקים תורה ויראה באהבה‬ ‫ה"ה‬ ‫הרב מאיר גרינפעלד שליט"א‬ ‫ממוקרבי מורינו הגה"צ שליט"א‬ ‫לרגל נישואי בתו הכלה הצוה"ח שתחי"ו בשעטו"מ‬ ‫עב"ג החה"ח קלונימוס יהודה ני"ו‬ ‫בן הרה"ג רבי משה אסטרייכער שליט"א‬ ‫דומ"ץ בבארא פארק‬ ‫מוה"ר צבי בוקסבוים הי"ו‬ ‫לרגל ארוסי בנו‬ ‫הבה"ח משה הי"ו למזל טוב בשעטו"מ‬ ‫עב"ג מוה"ר משה יצחק זילבער הי"ו‬ ‫הבחור החשוב בנש"ק‬ ‫הרב משה שפיטץ ני"ו‬ ‫מבאי ביתו ומכותבי אמרותיו של מורינו הגה"צ שליט"א‬ ‫בן הרב מרדכי דוד שליט"א‬ ‫לרגל ארוסיו למזל טוב בשטו"מ‬ ‫עב"ג הרב שמעון ישראל פישער שליט"א‬ ‫ויה"ר מן קדם אבוהון דבשמיא שמשמחות זו ישפע שפע רב‪ ,‬לנו‬ ‫ולכל בני ישראל‪ ,‬והבעלי שמחה יראו אך טוב וחסד‪ ,‬נחת מכל‬ ‫יוצ"ח‪ ,‬באנפין נהירין ובחדווא עילאה‪ ,‬בביאת משיח צדקינו בב"א‬ ‫יאמץ לבך‬ ‫ַַאן אינטערסאנטע זאך‪ ,‬דאס לשון הרמב"ם (אבות ג' ה'‪,‬‬ ‫'המקבל עליו עול תורה') איז‪' :‬התמדת הקריאה'‪ ,‬בלויז‬ ‫צוויי ווערטער‪ .‬ווען ער לייגט ווען צו "בחשק"‪ ,‬איז‬ ‫אוועקגע'פטר'ט די גאנצע מעשה‪ ,‬עס איז אויס עצה‪ ,‬חשק‬ ‫איז נישט בידינו‪ ,‬עס איז נישט בידינו‪ ,‬אבער‬ ‫דאס מויל איז בידינו!‬ ‫חשק איז נישט בידינו!‬ ‫ווייטער‪ ,‬איז דאך דאס נישט דער פשט אין דער משנה‪ ,‬עס‬ ‫שטייט דאך 'עול תורה'‪ ,‬און התמדת הקריאה 'בחשק' איז‬ ‫דאך נישט קיין עול‪ַַ ,‬אן עול איז דאך ָָאן קיין חשק‪.‬‬ ‫חשק גיט דער אויבערשטער לעמלי תורה‪ ,‬וואס דער‬ ‫אויבערשטער העלפט אים אז די תורה הקדושה ווערט‬ ‫‘כַאויר לנשימה’‪ ,‬די תורה ווערט ‘כי הם חיינו ואורך ימינו’‪.‬‬ ‫ַ‬ ‫"ִּכי ֹמ ְְֹצ ִִאי ָָמ ָָצא ַַח ִ �ִּיים" ‪ -‬אז‬ ‫ווי שטייט? (משלי ח' לה) �ִ‬ ‫"ִל � ְְׁשֹקֹד‬ ‫מען געפינט די תורה‪ ,‬געפינט מען לעבן! דורך ִ‬ ‫ַַעל ַּד�ַ ְְלֹת ַַֹתי יֹוֹם יֹוֹם" געפינט מען לעבן! חיים בעולם‬ ‫הזה‪ ,‬חיים בעולם הבא! ממש ‪ -‬מען שפירט‪ ,‬מען לעבט!‬ ‫דאס איז דער לעבן! מען הויבט שוין ָָאן צו לעבן אויף דער‬ ‫וועלט א חיים נצחיים‪ ,‬נישט נאר אויף יענער וועלט!‬ ‫עס איז אזוי זיס‪ ,‬אזא נעימות איז דא אין דער תורה וואס‬ ‫יעדער איינער קען דאס משיג זיין לפי שורש נשמתו!‬ ‫(ספר דורשי יחודך יסודי היהדות מאמר ד')‬