gilyoines.com חזרה לאתר · Back to the site

לב שומע - אידיש · Lev Shomea - Yiddish — לך לך (2026-10-19)

מוציא לאור: לב שומע - אידיש · Lev Shomea - Yiddish

שבוע: לך לך (2026-10-19)

לב שומע - אידיש · Lev Shomea - Yiddish — לך לך (2026-10-19)

פתח את ה-PDF הורדה

‫אידיש‬ ‫ניתן לשמוע השיעורים ב'קול הלשון'‬ ‫‪020 81917000‬‬ ‫[‪]ex3,1.11.1‬‬ ‫'שגיאות מי יבין' ‪ -‬אי אפשר לבר בלא תבן‬ ‫בבקשה‪ ,‬המוצא שגיאה כלשהוא יואיל להודיע‬ ‫למו''ל למען יתוקן אי''ה‬ ‫להערות והארות ולקבלת הגליון יש לשלוח לאימעל‬ ‫‪levshomeya@gmail.com‬‬ ‫סדר ועימוד‪:‬‬ ‫א‪ .‬י‪ .‬גרינוואלד ‪)972( 054-8494370‬‬ ‫ניקוד‪ :‬ישראל פויגל ‪)972( 054-8435096‬‬ ‫תוכן הענינים‬ ‫נה‪   ‬‬ ‫‪‬רג‪‬‬ ‫אלקי‪   ‬‬ ‫‪‬בית ‪  ‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬כר ‪ ‬‬ ‫‪‬סיע‪‬ת ‪ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .‬ה‬ ‫‪‬‬ ‫אריי‪ ‬צ‪ ‬ית ‪   ‬‬ ‫ה‪‬דר‪ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ‬ה‬ ‫‪‬די ‪‬וועג ‪ ‬‬ ‫טרעפט ‪‬זי‪ ‬מיט ‪‬די ‪  ‬‬ ‫‪‬כינה ‪ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .‬ז‬ ‫‪‬מע‪   ‬‬ ‫'עקב' ‪  ‬‬ ‫‪‬מע‪ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ‬ז‬ ‫והיה ‪ ‬‬ ‫‪ ‬‬ ‫עקבי ‪  ‬‬ ‫יס‪‬ני ‪ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .‬ח‬ ‫‪‬‬ ‫דריי ‪ ‬‬ ‫טריט ‪ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .‬ח‬ ‫‪‬‬ ‫ר‪‬צה ‪ ‬‬ ‫'ליל‪ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . '‬ט‬ ‫‪‬אד‪ ‬‬ ‫‪‬ר‪   ‬‬ ‫‪‬‬ ‫ו‪‬ח‪‬בה ‪   ‬‬ ‫צדקה‬ ‫והאמ‪ ‬ה' ‪     ‬‬ ‫‪ ‬‬ ‫‪‬אלייכט ‪‬די ‪ ‬‬ ‫וועלט ‪ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .‬י‬ ‫אבינ‪   ‬‬ ‫אברה‪  ‬‬ ‫‪‬‬ ‫ה‪‬יר ‪‬את ‪‬‬ ‫‪‬רא‪ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ‬יא‬ ‫‪‬‬ ‫א‪‬נזער ‪ ‬‬ ‫טאטע ‪ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .‬יב‬ ‫אבינ‪   ‬‬ ‫אברה‪  ‬‬ ‫‪‬‬ ‫ציע‪ ‬דע‪ ‬קייט ‪ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .‬יג‬ ‫דארפ‪  ‬‬ ‫‪‬מיר ‪  ‬‬ ‫מע‪‬רר ‪‬את ‪  ‬‬ ‫ה‪‬מ‪ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ‬יג‬ ‫קריאה ‪ ‬‬ ‫‪ ‬‬ ‫‪‬על ‪  ‬‬ ‫ה‪‬ירה ‪ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .‬יד‬ ‫אני ה‪‬א ‪ ‬‬ ‫‪‬‬ ‫אפ‪     ‬‬ ‫‪‬הס‪‬רה ‪ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .‬יז‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬ ‫ה‬ ‫לב שומע ‪ ‬בבית אלקי‪ ‬נהל‪ ‬ברגש‬ ‫‪‬ר‪‬ת ֶל‪ְ ‬ל‪‬‬ ‫ָָ ַ‬ ‫‪‬רג‪‬‬ ‫נה‪ֶ ָ ְ ‬‬ ‫אלקי‪ֵ ַ ְ ‬‬ ‫‪‬בית ֱ ֹ ִ‬ ‫ְֵ‬ ‫‪‬כינה‬ ‫ה‪‬דר‪ֶ  ‬מע‪ְ ֶ ְ ‬‬ ‫טרעפט ִזי‪ִ ‬מיט ִדי ְ ִ ָ‬ ‫אריי‪ ‬צ‪ֵ ‬ית ַ ִ ְ ָ‬‫‪‬סיע‪‬ת ‪ִ ‬די ֶוועג ַ ֵ‬ ‫‪ְַ ‬‬ ‫‪‬כר ְ ִ‬ ‫'ליל‪'‬‬ ‫ר‪‬צה ֵ ֵ‬ ‫‪‬אד‪ֶ ‬‬ ‫טריט ‪ֶ ֶ ַ ‬‬ ‫‪‬ר‪ָ ָ ֶ ‬‬ ‫יס‪‬ני ‪ֵ ְ ‬‬ ‫דריי ְ ִ‬ ‫‪‬מע‪ַ ֵ ֲ  ‬‬ ‫עקבי ְ ֵ ִ‬ ‫'עקב' ִ ְ ְ‬ ‫‪ָָ ְ ‬‬ ‫והיה ֵ ֶ‬ ‫הערט ִמיר‬ ‫מענט‪ָ Ł‬וואס ֶ ְ‬ ‫ווא‪õ‬יל ִאיז ֶדער ֶ ְ ְ‬ ‫‪‬סיע‪‬ת‬ ‫‪‬כר ְ ִ‬ ‫ְַ‬ ‫‪â‬לתתי י‪õ‬ם י‪õ‬ם‪ ,‬צ‪ְ ַ ä‬‬ ‫וואכן‬ ‫ל‪Ł‬קד ַעל ַ ְ ֹ ַ‬ ‫א‪õ‬יס‪ֹ ְ ִ ,‬‬ ‫ס‪â‬רה ִווי ֶדער‬ ‫ִמיר ֶ ְ ֶ‬ ‫לערנען ִדי ָווא‪ִ ü‬אין ִדי ִ ְ ָ‬ ‫אמר‬‫מדר‪ַ ָ Ł‬‬ ‫זאגט ִדי ִ ְ ָ‬ ‫טירן‪ְ ָ .‬‬ ‫מיינע ִ ְ‬ ‫א‪õ‬יף ֵ ֶ‬ ‫אברהם‬ ‫‪à‬אפ‪õ‬ילן ַ ְ ָ ָ‬ ‫ְ‬ ‫איי‪à‬ער‪Ł‬טער ָהאט ַ‬ ‫ֵ ֶ ְ ְ ֶ‬ ‫געזאגט‬ ‫איי‪à‬ער‪Ł‬טער ָהאט ֶ ָ ְ‬ ‫הקב"ה‪ֶ :‬דער ֵ ֶ ְ ְ ֶ‬ ‫מארצ‪ý‬‬ ‫ה‪‬ל‪õ‬ם ֶל‪ְ ü‬ל‪ְ ְ ַ ֵ ý‬‬ ‫עליו ַ ָ‬ ‫אבינ‪ָ ָ ä‬‬‫ִָ‬ ‫ה‪é‬נסת‪ֶ ,‬ווען‬ ‫להת‪êï‬ל ְ‪à‬ת‪àֵ üõ‬ית ַ ְ ֶ ֶ‬ ‫הלכ‪ֵ ַ ְ ִ ְ ô‬‬ ‫ִאם ָ ַ ְ ָ‬ ‫א‪Ł‬ר ַ ְ ֶ ָ‬ ‫ארא‪ֵ ,è‬גיי‬ ‫הארץ ֲ ֶ‬‫‪ä‬מ‪õë‬לד‪ְ ýô‬וג‪ֶ 'õ‬אל ָ ָ ֶ‬ ‫ִ ְַ ְ‬ ‫ה‪ë‬דר‪ַ ,Ł‬אל‬ ‫דאווענען ִאין ֵ‪à‬ית ַ ִ ְ ָ‬ ‫גייסט ַ ֶ ֶ‬ ‫ד‪ְ ֵ ä‬‬ ‫גע‪äà‬רטס‪ï‬לאץ‬ ‫לאנד‪ ,‬פ‪ä‬ן ִדי ֶ ְ ְ ְ ַ‬ ‫ַאר‪õ‬יס פ‪ä‬ן ֵדיין ַ ְ‬ ‫להת‪êï‬ל ָ‪Ł‬ם‪,‬‬ ‫החיצ‪õ‬ן ְ ִ ְ ַ ֵ‬ ‫ה‪ï‬תח ַ ִ‬ ‫‪ô‬עמד ַעל ַ ֶ ַ‬ ‫ֲַ ֹ‬ ‫‪ï‬לאץ‬ ‫טאטע'ס ה‪õ‬יז צ‪ֶ ä‬דער ְ ַ‬ ‫א‪ä‬ן פ‪ä‬ן ֵדיין ַ ֶ‬ ‫דר‪õ‬יסנדיגן‬ ‫‪Ł‬טיין ֵ‪à‬יים ְ ְ ְ ִ ְ‬ ‫‪à‬ליי‪à‬ן ְ ֵ‬‫ני‪Ł‬ט ְ ֵ ְ‬ ‫זאלסט‪ְ ִ ä‬‬ ‫ָ ְ‬ ‫ווייזן צ‪ֵ ä‬גיין‪.‬‬ ‫ווא‪ִ ä‬אי‪ֶ ü‬וועל ִדיר ֵ ְ‬ ‫‪â‬לת‬‫לה‪é‬נס ֶ ֶ‬ ‫מת‪äé‬ן ְ ִ ָ ֵ‬ ‫הוי ִ ְ ַ ֵ‬ ‫א‪ê‬א ֱֵ‬ ‫אריינגאנג‪ָ ֶ ,‬‬ ‫ֵַ ְַ ְ‬ ‫ס‪à‬ה‬‫מדר‪) Ł‬לט ט( ַאז ֶדער ִ ָ‬ ‫‪Ł‬טייט ִאין ִ ְ ָ‬ ‫ֶעס ְ ֵ‬ ‫טירן ִ‪à‬יז‬‫צוויי ִ ְ‬ ‫אד‪ä‬ר‪ֵ ְ ü‬‬ ‫מ‪â‬לת‪ָ ,‬נאר ֵגיי ַ ְ‬ ‫לפנים ִ ֶ ֶ‬ ‫ְִִ‬ ‫איי‪à‬ער‪Ł‬טער ָהאט‬‫פארוואס ֶדער ֵ ֶ ְ ְ ֶ‬ ‫ַ ְָ‬ ‫ול‪ë‬ה ֵ‪é‬ן‪,‬‬ ‫ה‪ë‬דר‪ָ ָ ְ .Ł‬‬ ‫ק‪ä‬מסט ָאן ִאין ֵ‪à‬ית ַ ִ ְ ָ‬ ‫ד‪ְ ְ ä‬‬ ‫אבינ‪ַ ä‬אז‬ ‫אברהם ָ ִ‬‫גליי‪ַ ü‬פאר ַ ְ ָ ָ‬ ‫געזאגט ְ ֵ‬ ‫ני‪Ł‬ט ֶ ָ ְ‬ ‫ִ ְ‬ ‫פעלט ֶעס א‪õ‬יס?‬ ‫טאקע ֶ ְ‬ ‫פארוואס ַ ֶ‬ ‫א‪ä‬ן ַ ְ ָ‬ ‫י‪ł‬ראל‪ָ ,‬נאר ֶער ָהאט‬ ‫ארץ ִ ְ ָ ֵ‬‫ֶער ָזאל ֵגיין ֵקיין ֶ ֶ‬ ‫‪ł‬כר' ֵווייל‬ ‫ונ‪õ‬תן ְל‪ַ ְ ý‬‬ ‫‪ï‬סיעת‪ֵ ְ ý‬‬ ‫מ‪õ‬נה ְ ִ ָ ְ‬ ‫'שהקב"ה ֶ‬ ‫אימער ֶדער‬ ‫‪à‬אפ‪õ‬ילן צ‪ֵ ä‬גיין ווא‪ֶ ִ ä‬‬ ‫ְ‬ ‫ִאים ַ‬ ‫טריט‬ ‫יעדער ְ ִ‬ ‫ציילט ָא‪ֶ ֶ ï‬‬ ‫איי‪à‬ער‪Ł‬טער ֵ ְ‬‫ֶדער ֵ ֶ ְ ְ ֶ‬ ‫‪ł‬כר‬ ‫ל‪ô‬ן ְ ַ‬‫‪é‬די ִ ֵ‬‫ווייזן ְ ֵ‬ ‫איי‪à‬ער‪Ł‬טער ֶוועט ִאים ֵ ְ‬ ‫ֵ ֶ ְ ְ ֶ‬ ‫גי‪à‬ט‬‫טריט ִ ְ‬ ‫יעדער ְ ִ‬ ‫גייסט‪ ,‬א‪ä‬ן א‪õ‬יף ֶ ֶ‬ ‫ָוואס ד‪ְ ֵ ä‬‬ ‫‪ł‬כר‬ ‫‪Ł‬ענקן ְ ַ‬ ‫‪é‬די צ‪ְ ְ ֶ ä‬‬ ‫‪ä‬פסיעה‪ֵ ְ ,‬‬ ‫‪ï‬סיעה ְ ִ ָ‬ ‫ַעל ָ‪é‬ל ְ ִ ָ‬ ‫‪ł‬כר‪.‬‬ ‫עקסטער ְ ַ‬ ‫ֶער ִדיר ֶ ְ ְ ֶ‬ ‫טריט ָוואס‬ ‫יעדער ְ ִ‬ ‫אבינ‪ ä‬א‪õ‬יף ֶ ֶ‬ ‫אברהם ָ ִ‬ ‫ַפאר ַ ְ ָ ָ‬ ‫ער ֵגייט‪ .‬א‬ ‫ֶ‬ ‫חז"ל )סוטה כב‪ַ (.‬אז ֶמען ָזאל‬ ‫‪Ł‬טייט ִאין ֲ ַ‬‫ֶעס ְ ֵ‬ ‫ה‪é‬נסת ָוואס‬ ‫ענדער‪ֵ Ł‬גיין צ‪ַ ä‬א ֵ‪à‬ית ַ ְ ֶ ֶ‬‫ֶ ְֶ ְ‬ ‫ה‪‬דר‪‬‬ ‫אריין צ‪‬ם ֵ‪‬ית ַ ִ ְ ָ‬ ‫ִדי ֶוועג ַ ֵ‬ ‫‪é‬די צ‪ä‬‬‫אוועק פ‪ä‬ן ְ‪Ł‬ט‪ֵ ְ àä‬‬ ‫ִאיז ֶמער ֵווייט ַ ֶ‬ ‫‪â‬ר‪'Ł‬נט ִדי‬ ‫מדר‪) Ł‬פרשת כי תבוא ז ב( ַ ְ ְ ְ‬ ‫ִדי ִ ְ ָ‬ ‫פארציילט‬ ‫‪á‬מרא ַ ְ ֵ ְ‬ ‫‪ï‬סיע‪õ‬ת'‪ִ .‬די ְ ָ ָ‬ ‫'‪ł‬כר ְ ִ‬ ‫קריגן ְ ַ‬ ‫ְִ ְ‬ ‫‪õŁ‬מע ִלי‪,‬‬ ‫אדם ֵ ַ‬ ‫א‪Ł‬רי ָ ָ‬ ‫ָ‪ï‬ס‪ä‬ק )משלי ח לד( ַ ְ ֵ‬ ‫א‪ .‬הגאו‪ ‬רבי ברו‪ ‬בער לייבאווי‪ ‬זצ"ל ראש ישיבת קאמעני‪ ‬איז מסביר די מדרש‪ ,‬אז ווע‪‬‬ ‫דער אייבערשטער וואלט גליי‪ ‬אויסגעזאגט פאר אברה‪ ‬אבינו אז ער זאל גיי‪ ‬קיי‪ ‬אר‪‬‬ ‫פרשת ל‪ ‬ל‪  ‬לב שומע‬ ‫ו‬ ‫ווייטער‪ַ ,‬אז‬ ‫איינס ֵ ֶ‬ ‫נאנט א‪ä‬ן ֵ ְ‬ ‫איינס ָ ְ‬ ‫ס‪õéä‬ת‪ְ ֵ ,‬‬ ‫געפרעגט ַאן‬ ‫י‪õ‬חנן ָהאט ֶ ְ ֶ ְ‬ ‫ר‪à‬י ָ ָ‬ ‫דארט ַאז ַ ִ‬‫ָ ְ‬ ‫ס‪éä‬ה ָוואס ִאיז ֶמער‬ ‫ֶער ָזאל ֵגיין צ‪ֶ ä‬דער ָ‬ ‫ק‪ä‬מט צ‪ֵ ä‬זיין ֵ‪à‬ית‬ ‫ְ‬ ‫פארוואס ִזי‬ ‫אלמנה ַ ְ ָ‬ ‫ַ ְָָ‬ ‫ה‪é‬נסת‬ ‫ֵווייט‪ָ ,‬נאר ֶווען ֶמען ֵגייט צ‪àֵ ä‬ית ַ ְ ֶ ֶ‬ ‫ה‪é‬נסת ִאין‬ ‫ס'איז ָדא ַא ֵ‪à‬ית ַ ְ ֶ ֶ‬ ‫ה‪é‬נסת ֶווען ְ ִ‬‫ַ ְֶֶ‬ ‫ווי‪à‬אלד ֶדער‬ ‫הלכה‪ְ ַ ִ ,‬‬ ‫אזא ֲ ָ ָ‬ ‫געפינט ֶמען ַ ַ‬ ‫ֶ ִ ְ‬ ‫געענטפערט ַאז ִזי‬ ‫געגענט‪ ,‬א‪ä‬ן ִזי ָהאט ֶ ֶ ְ ְ ֶ ְ‬ ‫ִאיר ֶ ֶ ְ‬ ‫ה‪é‬נסת ַאז‪õ‬י‬ ‫ר‪ä‬הט ִאין ֵ‪à‬ית ַ ְ ֶ ֶ‬ ‫ה‪ñ‬ד‪Łõ‬ה ְ‬ ‫‪Ł‬כינה ַ ְ ָ‬ ‫ְ ִ ָ‬ ‫‪ł‬כר א‪õ‬יף‬ ‫‪à‬אק‪ä‬מען ֶמער ְ ַ‬ ‫ֶ‬ ‫‪é‬די צ‪ַ ä‬‬ ‫ט‪ä‬ט ָדאס ְ ֵ‬ ‫חז"ל )מגילה כט‪ַ (.‬אז ַא ֵ‪à‬ית‬ ‫‪Ł‬טייט ִאין ֲ ַ‬ ‫ִווי ֶעס ְ ֵ‬ ‫טריט ָוואס ִזי ֵגייט‪ .‬א‪ä‬ן ַאז‪õ‬י‬ ‫יעדער ִפיס ְ ִ‬ ‫ֶ ֶ‬ ‫דערי‪à‬ער ֶווען‬ ‫מעט‪ֶ ִ ֶ ,‬‬ ‫מק‪ַ ְ Łâ‬‬ ‫ה‪é‬נסת ִאיז ַא ִ ְ ָ‬ ‫ַ ְֶֶ‬ ‫הלכה )מג"א או"ח‬ ‫גע'‪ï‬סק'נט ִאין ֲ ָ ָ‬ ‫ווערט א‪õ‬י‪ְ ְ ְ ַ ֶ ü‬‬ ‫ֶ ְ‬ ‫ֶמען ֵגייט ִאין ‪äŁ‬ל ֵגייט ֶמען צ‪ä‬ם‬ ‫טאקע ַאז‪õ‬י‬ ‫סימן צ סקכ"ב( ַאז ֶמען ָזאל ִזי‪ֶ ַ ü‬‬ ‫אהין‬ ‫ווא‪õ‬ינארט‪ ,‬א‪ä‬ן ֶמען ֵגייט ַ ִ‬‫ְְָ‬ ‫‪à‬א‪Ł‬עפער'ס‬ ‫ַ ֶ ֶ ְ‬ ‫למע‪ł‬ה‪.‬‬ ‫פירן ְ ַ ֲ ֶ‬ ‫ִ ְ‬ ‫‪Ł‬כינה‬ ‫מד‪à‬ק ֵזיין ִמיט ִדי ְ ִ ָ‬ ‫‪é‬די ִזי‪ ü‬צ‪ֵ ַ ְ ä‬‬ ‫ְֵ‬ ‫חז"ל ֶדער‬ ‫ֶמען ֶזעט פ‪ä‬ן ִדי ַ ֲ ָ ֵ‬ ‫מאמרי ֲ ַ‬ ‫געוויסע‬ ‫ה‪ñ‬ד‪Łõ‬ה‪ .‬א‪ä‬ן ֶווען ֶמען ֵגייט צ‪ַ ä‬א ֶ ִ ֶ‬ ‫ְַ ָ‬ ‫גר‪õ‬יסקייט פ‪ä‬ן ֵגיין צ‪ ä‬ביהמ"ד‪ ,‬א‪ä‬ן‬ ‫ְ ְֵ‬ ‫‪â‬בק‪ä‬ת‬ ‫גי‪à‬ט ָדאס ֶמער ַא ְ ֵ‬ ‫‪ï‬לאץ ִ ְ‬ ‫ח‪äŁ‬ב'ע ְ ַ‬ ‫ָ ֶ‬ ‫א‪ä‬נז ֶדער‬ ‫גי‪à‬ט ְ‬ ‫טריט ֶמען ֵגייט‪ְ ִ ,‬‬‫ָוואס ֶמער ְ ִ‬ ‫דארף ִזי‪ü‬‬ ‫ח‪Ł‬יב‪ä‬ת ֶווען ֶמען ַ ְ‬ ‫א‪ä‬ן ֲ ִ‬ ‫‪ł‬כר‪.‬‬ ‫איי‪à‬ער‪Ł‬טער ֶמער ְ ַ‬ ‫ֵ ֶ ְ ְ ֶ‬ ‫מ‪ë‬ילא ָהאט‬ ‫אהין ֵגיין‪ָ ֵ ִ ,‬‬ ‫אנ‪Ł‬טרענגען א‪ä‬ן ַ ִ‬ ‫ָ ְ ְ ְ ֶ ְֶ‬ ‫געזאגט ַאז ֶווען ֶמען‬ ‫איי‪à‬ער‪Ł‬טער ֶ ָ ְ‬ ‫ֶדער ֵ ֶ ְ ְ ֶ‬ ‫ֶדער ַ ֲ ַ‬ ‫מהר"ל )נתיבות עולם נתיב העבודה פרק ה(‬ ‫טריטן‪,‬‬ ‫ציילט ֶער ָא‪ִ ï‬די ְ ִ ְ‬ ‫ה‪é‬נסת ֵ ְ‬ ‫ֵגייט צ‪àֵ ä‬ית ַ ְ ֶ ֶ‬ ‫‪é‬דר‪ִ õé‬מיט ַא‬‫ענין ְ ַ ְ‬ ‫ערקלערט ֶדעם ִ ְ ָ‬ ‫ְֶ ְ ֶ ְ‬ ‫נאנטער א‪ä‬ן ֶמער‬ ‫‪à‬רענגט ָ ְ ֶ‬ ‫טריט ְ ֶ ְ ְ‬ ‫יעדער ְ ִ‬ ‫ֵווייל ֶ ֶ‬ ‫טרעפט‬ ‫מס‪à‬יר ַאז ֶמען ְ ֶ ְ‬ ‫הבנה‪ֶ ,‬ער ִאיז ַ ְ ִ‬ ‫טיפע ֲ ָ ָ‬ ‫ִ ֶ‬ ‫‪à‬א‪Ł‬עפער‪ .‬ב‬ ‫‪â‬בק‪ä‬ת צ‪ä‬ם ַ ֶ ֶ‬ ‫ְֵ‬ ‫צוויי‬ ‫איינער ָהאט ְ ֵ‬ ‫הלכה ַאז א‪õ‬י‪ֶ ֵ à‬‬ ‫ני‪Ł‬ט ֵקיין ֲ ָ ָ‬ ‫ִ ְ‬ ‫ישראל‪ ,‬וואלט די עצ‪ ‬מצוה געווע‪ ‬צו אריי‪ ‬גיי‪ ‬אי‪ ‬אר‪ ‬ישראל‪ ,‬אבער דער וועג אהי‪ ‬וואלט‬ ‫נאר געווע‪ ‬א 'הכשר מצוה' ‪ ‬א היכי תמצי וויאזוי אנצוקומע‪ ‬קיי‪ ‬אר‪ ‬ישראל‪ .‬וועג‪ ‬דע‪‬‬ ‫האט דער אייבערשטער נישט געזאגט פאר אברה‪ ‬אבינו וואו אהי‪ ‬ער זאל גיי‪ ,‬כדי דער‬ ‫עצ‪ ‬גיי‪ ‬זאל ווער‪ ‬פאררעכנט ווי א מצוה או‪ ‬נישט פאר א 'הכשר מצוה'‪.‬‬ ‫ב‪ .‬הרה"ק רבי יודעלע מדזיקוב זי"ע פלעגט שטענדיג לערנע‪ ‬דע‪ ‬שטיקל מהר"ל‪ ,‬או‪ ‬יאר‪‬‬ ‫לאנג פלעגט ער איבער זאג‪ ‬דער מהר"ל אויפ‪ ‬וועג צו‪ ‬בית המדרש‪.‬‬ ‫ווע‪ ‬רביה"ק מסאטמאר זי"ע איז אנגעקומע‪ ‬קיי‪ ‬ירושלי‪ ,‬זענע‪ ‬טויזענטער מענטשע‪‬‬ ‫ארויסגעגאנגע‪ ‬מקבל פני‪ ‬זיי‪ ‬דע‪ ‬רבי'‪ ,‬אוי‪ ‬רבי יודעלע איז געווע‪ ‬צוויש‪ ‬די וואס זענע‪‬‬ ‫געגאנגע‪ ,‬אינמיט‪ ‬וועג האט איינער זי‪ ‬אפגעשטעלט או‪ ‬פארגעלייגט פאר רבי יודעלע אז‬ ‫ער זאל אריינקומע‪ ‬אי‪ ‬זיי‪ ‬קאר‪ ,‬או‪ ‬ער וועט אי‪ ‬אהי‪ ‬טראג‪ ,‬אבער רבי יודעלע האט‬ ‫אפגעזאגט יענעמ'ס פארשלאג‪ ,‬ער האט אי‪ ‬געזאגט בדר‪ ‬מליצה "עס שטייט חייב אד‪‬‬ ‫להקביל פני רבו 'ברגל' מיט די פיס‪ ,‬אויב מ'גייט מיט די פיס איז מע‪ ‬זוכה צו 'שכר פסיעות'‪,‬‬ ‫אי‪ ‬וויל נישט פארליר‪ ‬דע‪ ‬שכר"‪.‬‬ ‫אזוי אוי‪ ‬פלעגט רבי יודעלע שטענדיג גיי‪ ‬צופיס צו יעדער דבר מצוה‪ ,‬ווע‪ ‬ער פלעגט גיי‪‬‬ ‫מנח‪ ‬אבל זיי‪ ‬אדער ביקור חולי‪ ,‬האט ער נישט געוואלט פאר‪ ‬מיט א‪ ‬אויטא‪.‬‬ ‫איינמאל ווע‪ ‬רבי יודעלע איז געגאנגע‪ ‬באזוכ‪ ‬אלמנות או‪ ‬יתומי‪ ,‬איז ער געפאר‪ ‬מיט א‬ ‫ז‬ ‫לב שומע ‪ ‬בבית אלקי‪ ‬נהל‪ ‬ברגש‬ ‫אריין‬ ‫‪à‬רען‪ָ ,‬אט ַאז‪õ‬י ֵגייט ֶמען ַ ֵ‬‫א‪ä‬ן ִמיט ַא ְ ֶ‬ ‫‪‬כינה‬ ‫טרעפט ִזי‪ִ ‬מיט ִדי ְ ִ ָ‬ ‫ֶמען ְ ֶ ְ‬ ‫ה‪é‬נסת‪.‬‬ ‫דאווענען ִאין ֵ‪à‬ית ַ ְ ֶ ֶ‬ ‫ַ ֶ ֶ‬ ‫מענט‪ֵ Ł‬גייט ִמיט ַא ִציל צ‪ä‬‬ ‫ֶווען ַא ֶ ְ ְ‬ ‫‪ï‬לאץ ָוואס ִאיז ִאים‬ ‫אנק‪ä‬מען צ‪ַ ä‬א ְ ַ‬ ‫ְָ ֶ‬ ‫‪‬מע‪‬ן‬ ‫'עקב' ִ ְ ְ‬ ‫ְוהיה ֵ ֶ‬ ‫ָָ‬ ‫טריט ֶמער‬ ‫יעדער ְ ִ‬‫‪à‬אלי‪à‬ט א‪ä‬ן ָח‪äŁ‬ב‪ִ ,‬מיט ֶ ֶ‬ ‫ַ ִ ְ‬ ‫לערנט ַאז‬ ‫‪à‬ח‪ç‬י )אנפאנג פרשת עקב( ֶ ְ ְ‬ ‫ר‪à‬נ‪ֵ ַ ְ ä‬‬‫ֶדער ַ ֵ‬ ‫לי‪Łà‬אפט א‪ä‬ן ִדי‬ ‫ווערן ִדי ִ ְ ַ ְ‬‫ָוואס ֶער ֵגייט‪ְ ֶ ,‬‬ ‫‪à‬אק‪ä‬מט ַפאר‬ ‫ְ‬ ‫‪ł‬כר ָוואס ֶמען ַ‬ ‫ִדי ְ ַ‬ ‫אנגעווארעמט‪,‬‬ ‫‪Ł‬טערקער א‪ä‬ן ֶמער ָ ְ ֶ ַ ֶ ְ‬ ‫געפילן ְ ֶ ְ ֶ‬ ‫ֶ ִ ְ‬ ‫געזאגט‬ ‫‪â‬וקא ֶ ָ ְ‬ ‫ני‪Ł‬ט ַ ְ ָ‬ ‫טריט‪ִ ,‬איז ִ ְ‬ ‫יעדער ְ ִ‬‫ֶ ֶ‬ ‫א‪ä‬נז‪,‬‬ ‫ְ‬ ‫‪à‬א‪Ł‬עפער פ‪ä‬ן‬ ‫א‪ä‬ן ָדאס ִוויל ֶדער ַ ֶ ֶ‬ ‫ה‪é‬נסת ָנאר‬ ‫געווארן ֶווען ֶמען ֵגייט צ‪àֵ ä‬ית ַ ְ ֶ ֶ‬‫ֶ ָ ְ‬ ‫זאלן ִמיר ֵגיין‬‫דאווענען ָ ְ‬ ‫גייען ַ ֶ ֶ‬ ‫ַאז ֶווען ִמיר ֵ ֶ‬ ‫מצוה ווא‪ä‬‬‫יעדע ָמאל ֶווען ֶמען ֵגייט צ‪ַ ä‬א ִ ְ ָ‬ ‫ֶ ֶ‬ ‫‪â‬בק‪ä‬ת‪ ,‬א‪ä‬ן ָוואס‬ ‫‪à‬רען א‪ä‬ן ִמיט ַא ְ ֵ‬ ‫ִמיט ַא ְ ֶ‬ ‫ציילן‬ ‫אימער ֶעס ָזאל ָנאר ֵזיין‪ ,‬ט‪ä‬ט הקב"ה ֵ ְ‬ ‫ִ ֶ‬ ‫דבק‪õ‬ת‬ ‫ווערט ִדי ְ ֵ‬ ‫לענגער ֶמען ֵגייט ֶ ְ‬ ‫ֶ ְֶ‬ ‫‪ł‬כר א‪õ‬יף‬ ‫‪Ł‬ענקט ְ ַ‬ ‫טריט א‪ä‬ן ֶער ֶ ְ ְ‬ ‫ִדי ִפיס ְ ִ‬ ‫‪à‬אק‪ä‬מט ֶמען‬‫ְ‬ ‫דערפאר ַ‬ ‫‪Ł‬טערקער א‪ä‬ן ֶ ְ ַ‬ ‫ְ ֶ ְֶ‬ ‫‪à‬אז‪ä‬נדער‪ .‬ג‬ ‫טריט ַ ְ ֶ‬‫יעדע ְ ִ‬ ‫ֶ ֶ‬ ‫‪ł‬כר‪.‬‬ ‫ֶמער ְ ַ‬ ‫הרב‬‫‪à‬רענגט ַאז ָ ַ‬ ‫י‪õ‬עץ )ערך הכנה( ְ ֶ ְ ְ‬ ‫‪ï‬לא ֵ‬ ‫ֶדער ֶ ֶ‬ ‫גר‪õ‬יסע‬ ‫חז"ל )ברכות ו‪ֶ (:‬דער ְ ֶ‬ ‫ֶמען ֶזעט פ‪ä‬ן ֲ ַ‬ ‫פלעגט ֵגיין‬‫ה‪ê‬וי ַז"ל ְ ֶ ְ‬ ‫אברהם ַ ֵ ִ‬ ‫ר‪à‬י ַ ְ ָ ָ‬ ‫ִַ‬ ‫ח‪Ł‬יב‪ä‬ת פ‪ä‬ן ֵגיין צ‪ä‬ם ביהמ"ד‪ַ ,‬אז ֶמען‬ ‫ֲִ‬ ‫‪àŁ‬ת‬‫לכב‪õ‬ד ַ ָ‬ ‫איינק‪õ‬יפן ְ ָ‬ ‫ווייטער צ‪ְ ְ ֵ ä‬‬ ‫ָוואס ֵ ֶ‬ ‫ה‪é‬נסת‬ ‫ל‪õ‬יפן צ‪ä‬ם ֵ‪à‬ית ַ ְ ֶ ֶ‬‫געווען צ‪ְ ä‬‬ ‫מ‪ô‬יר ֶ ֶ‬ ‫ָהאט ַ ִ‬ ‫פארדינען‬ ‫געוואלט ַ ְ ִ ֶ‬‫ווי‪à‬אלד ֶער ָהאט ֶ ָ ְ‬ ‫ק‪õ‬ד‪ְ ַ ִ ,Ł‬‬ ‫ֶ‬ ‫ס‪ô‬ם ַאז‪õ‬י‬ ‫כאט‪ָ Ł‬וואס ְ ַ‬ ‫‪àŁ‬ת‪ְ ָ  ,‬‬ ‫אפ‪ äê‬א‪õ‬יף ַ ָ‬ ‫ֲִ‬ ‫‪ï‬סיע‪õ‬ת‪] .‬דער פלא יועץ לייגט צו‪ ,‬אז‬ ‫‪ł‬כר ְ ִ‬ ‫ְ ַ‬ ‫‪àŁ‬ת ‪ֵ ‬ווייל ֶווען‬ ‫ל‪õ‬יפן ִאין ַ ָ‬ ‫ְ‬ ‫ִאיז ָאס‪ä‬ר צ‪ä‬‬ ‫ער האט בשעת'ן גיין געלערנט און געווען‬ ‫‪Ł‬כינה‬ ‫טרעפן ִמיט ֶדעם ְ ִ ָ‬ ‫ֶמען ֵגייט ִזי‪ְ ֶ ְ ü‬‬ ‫דערפ‪ä‬ן‬‫דבוק אינעם אייבערשטן[ ֶמען ֶזעט ֶ ְ‬ ‫‪ï‬נים ֵזיין ֶדער‬ ‫מק‪à‬ל ָ ִ‬ ‫ה‪ñ‬ד‪Łõ‬ה‪ֶ ,‬מען ֵגייט ְ ַ ֵ‬ ‫ְַ ָ‬ ‫גר‪õ‬יסע‬ ‫אפ‪ֶ ְ äê‬‬ ‫ח‪Ł‬יב‪ä‬ת ַאז ֲ ִ‬ ‫געוואלדיגע ֲ ִ‬ ‫ֶדער ֶ ַ ְ ִ ֶ‬ ‫געפיל‬‫אריין ַא ֶ ִ‬ ‫גע‪à‬ט ָדאס ַ ֵ‬‫איי‪à‬ער‪Ł‬טער‪ְ ֶ ,‬‬ ‫ֵ ֶ ְ ְ ֶ‬ ‫געווען‬ ‫מטריח ֶ ֶ‬ ‫הא‪à‬ן ִזי‪ַ ִ ְ ַ ü‬‬ ‫חכמים‪ְ ָ ,‬‬ ‫‪ô‬למידי ֲ ָ ִ‬ ‫ַ ְִ ֵ‬ ‫אינעם ֶזעל‪ַ ,‬אז‪õ‬י ִווי‬ ‫ווארעמקייט ִ ֶ‬ ‫א‪ä‬ן ַא ַ ֶ ְ ֵ‬ ‫געוואלט‬ ‫הא‪à‬ן ֶ ָ ְ‬ ‫מצוה‪ֵ ,‬ווייל ֵזיי ָ ְ‬ ‫ַפאר ַא ִ ְ ָ‬ ‫אחרי ה'‬ ‫דרש'נען ִדי ָ‪ï‬ס‪ä‬ק )הושע יא י( ַ ֲ ֵ‬‫חז"ל ַ ְ ֶ ֶ‬ ‫‪é‬די צ‪ä‬‬ ‫מצ‪õ‬ת‪ ,‬א‪ä‬ן ְ ֵ‬ ‫אריינכא‪ï‬ן ָוואס ֶמער ִ ְ‬‫ֵַ ְ ַ ְ‬ ‫זאלסט‪ä‬‬ ‫י‪Ł‬אג‪ ,‬צ‪ä‬ם ַ ֶ ֶ‬ ‫‪à‬א‪Ł‬עפער ָ ְ ְ‬ ‫‪é‬אריה ִ ְ ָ‬ ‫ילכ‪ֵ ְ ַ ְ ä‬‬ ‫ְֵ‬ ‫וועלט‪.‬‬ ‫יענער ֶ ְ‬ ‫‪ł‬כר א‪õ‬יף ֶ ֶ‬ ‫איינזאמלען ֶמער ְ ַ‬ ‫ֵ ְַ ְ ֶ‬ ‫‪à‬רימט‪ִ ,‬מיט ַא ָקא‪ü‬‬ ‫ֵגיין ִווי ַא ֵליי‪ָ à‬וואס ְ ִ ְ‬ ‫קאר‪ ,‬אינמיט‪ ‬וועג האט ער באצאלט דער טעקסי או‪ ‬פו‪ ‬דארט‪ ‬איז ער געגאנגע‪ ‬צופיס‪ .‬ער‬ ‫האט מסביר געווע‪ ‬אז דער סיבה פארוואס ער האט גענומע‪ ‬א טעקסי‪ ,‬וויבאלד ער האט‬ ‫געוואלט אויסגעב‪ ‬געלט פאר א מצוה‪ ,‬אבער ער האט אוי‪ ‬געוואלט גיי‪ ‬צופיס כדי צו באקומע‪‬‬ ‫'שכר פסיעות' ממילא איז ער האלבע וועג געפאר‪ ,‬או‪ ‬א האלבע וועג געגאנגע‪ ,‬אזוי האט‬ ‫ער פארדינט ביידע מעלות‪.‬‬ ‫ג‪ .‬צדיקי‪ ‬האב‪ ‬פארשטאנע‪ ‬אז פאר א מצוה שוינט מע‪ ‬נישט קיי‪ ‬צייט‪ ,‬או‪ ‬אלע‬ ‫שוועריגקייט‪ ‬וואס קומע‪ ‬מיט די מצוה קריגט מע‪ ‬דערוי‪ ‬שכר‪ .‬אי‪ ‬געדענק ווע‪ ‬הגאו‪‬‬ ‫רבי משה אריה פריינד זצ"ל איז איינגעשטאנע‪ ‬ביי מיי‪ ‬טאטע אי‪ ‬בארנמוטה‪ ,‬איז ער געגאנגע‪‬‬ ‫שפאציר‪ ‬א שעה צייט ביז‪ ‬מקוה אהי‪ ‬או‪ ‬צוריק‪ ,‬כאטש וואס ס'איז אי‪ ‬דא‪ ‬געווע‪ ‬זייער‬ ‫שווער צו גיי‪ ,‬האט ער זי‪ ‬מוסר נפש געווע‪ ‬צו גיי‪ ‬אזוי לאנג‪.‬‬ ‫פרשת ל‪ ‬ל‪  ‬לב שומע‬ ‫ח‬ ‫‪à‬יינאכט ַאר‪õ‬יס‬ ‫נ‪í‬י‪õ‬ן ֵ ַ ְ‬ ‫אנדערע ָ ְ‬ ‫הא‪à‬ן ַא ִ ָ‬ ‫ַ ְֶ ֶ‬ ‫יס‪‬ני‬ ‫עקבי ְ ֵ ִ‬ ‫ֲֵ ַ‬ ‫מעריב‪ֶ ,‬עס‬ ‫דאווענען ַ ֲ ִ‬ ‫צ‪ֵ ä‬גיין ַ ֶ ֶ‬ ‫טאמער‬‫‪à‬רענגט ַאר‪õ‬יס ַאז ָ ֶ‬ ‫‪à‬ח‪ç‬י ְ ֶ ְ ְ‬ ‫ֶדער ַ ֵ‬ ‫ר‪à‬נ‪ֵ ַ ְ ä‬‬ ‫ני‪Ł‬ט ֵקיין‬ ‫ט‪ä‬נקל א‪ä‬ן ֶמען ָהאט ִ ְ‬ ‫פרי ְ ְ‬ ‫ווערט ְ ִ‬ ‫ֶ ְ‬ ‫מצ‪õ‬ת ָוואס‬ ‫פארנאכלעסיגט ִדי ִ ְ‬ ‫ֶמען ַ ַ ְ ֶ ִ ְ‬ ‫דארף‬ ‫דאווענען‪ְ ַ ,‬‬‫לערנען א‪ä‬ן ַ ֶ ֶ‬‫‪é‬ח צ‪ֵ ä‬גיין ֶ ְ ֶ‬ ‫ַֹ‬ ‫דארף ֵגיין צ‪ֵ ä‬זיי‪ִ ,‬ווי ֵגיין ִאין ֵ‪à‬ית‬ ‫ֶמען ַ ְ‬ ‫ני‪Ł‬ט‬‫געדענקען ַאז ֶמען ָטאר ִזי‪ְ ִ ü‬‬ ‫ֶמען ֶ ֶ ְ ֶ‬ ‫אבלים‪ַ ,‬דאן‬ ‫ח‪õ‬לים א‪ä‬ן ִנח‪ä‬ם ַ ֵ ִ‬ ‫המדר‪àִ ,Ł‬ק‪ä‬ר ִ‬ ‫ַ ִ ְָ‬ ‫אנ‪Ł‬טרענגן צ‪ä‬‬ ‫דארף ִזי‪ְ ְ ֶ ְ ְ ְ ָ ü‬‬‫פ‪õ‬ילן‪ָ ,‬נאר ֶמען ַ ְ‬ ‫ְ‬ ‫‪á‬דר פ‪ä‬ן )תהלים מט ו(‬ ‫אריין ִאין ִדי ֶ ֶ‬ ‫ֵגייט ָדאס ַ ֵ‬ ‫ֵגיין ִאין ביהמ"ד‪ ,‬א‪ä‬ן ָוואס ֶמער ֶמען‬ ‫טריט‬ ‫מיינע ְ ִ‬ ‫זינד פ‪ä‬ן ֵ ֶ‬ ‫יס‪àä‬ני'‪ִ ,‬די ִ ְ‬ ‫עקבי ְ ֵ ִ‬ ‫'ע‪õ‬ן ֲ ֵ ַ‬ ‫ֲ‬ ‫‪Ł‬ווער ֶעס ִאיז‪,‬‬ ‫‪Ł‬טרענגט ִזי‪ ü‬א‪ä‬ן ִווי ְ ֶ‬‫ְ ְֶ ְְ‬ ‫ווערט‬ ‫אר‪ä‬מנעמען‪ֶ ,‬מען ֶ ְ‬ ‫וועלן ִמי‪ֶ ֶ ְ ַ ü‬‬ ‫ֶ ְ‬ ‫‪ł‬כר‪.‬‬ ‫‪à‬אק‪ä‬מט ֶמען ֶמער ְ ַ‬ ‫ְ‬ ‫ַ‬ ‫דארפן‬ ‫‪à‬א‪Ł‬טראפט ֶדער‪õ‬יף‪ ,‬א‪ä‬ן ֶמען ֶוועט ַ ְ ְ‬ ‫ַ ְ ְָ ְ‬ ‫טריט‬ ‫דריי ְ ִ‬ ‫ְֵ‬ ‫וח‪õàŁ‬ן‪.‬‬ ‫א‪ï‬גע‪à‬ן ַא ִ‪â‬ין ְ ֶ ְ‬ ‫ָ ְֶ ְ‬ ‫לערנען ֶדער‬ ‫ֶמען ֶקען ִזי‪ַ ü‬אר‪õ‬יס ֶ ְ ֶ‬ ‫ווינטער א‪ä‬ן ֶווען‬ ‫אנפאנג ִ ְ ֶ‬ ‫יעצט ָ ְ ַ ְ‬ ‫האלט ֶ ְ‬‫ֶמען ַ ְ‬ ‫מ'קריגט‬ ‫‪ł‬כר ָוואס ְ ְ ִ ְ‬ ‫געוואלדיגע ְ ַ‬ ‫ֶ ַ ְִ ֶ‬ ‫אינדערפרי ִאיז ָנא‪ü‬‬ ‫‪Ł‬טייט א‪õ‬יף ִ ְ ֶ ְ ְ ִ‬ ‫ֶמען ְ ֵ‬ ‫פאלגענדע‬ ‫מצוה‪ ,‬פ‪ä‬ן ִדי ָ ְ ֶ ְ ֶ‬ ‫ֶווען ֶמען ֵגייט צ‪ַ ä‬א ִ ְ ָ‬ ‫רעגנדיג א‪ä‬ן‬‫אינדר‪õ‬יסן‪ֶ ,‬עס ִאיז ֶ ְ ְ ִ‬ ‫ט‪ä‬נקל ִ ְ ְ ְ‬ ‫ְְ‬ ‫מרד‪ü‬‬ ‫‪ï‬אסירט ִמיט ְ ַֹ‬ ‫גע‪Ł‬יכטע ָוואס ָהאט ַ ִ ְ‬ ‫ֶ ִ ְֶ‬ ‫ק‪ä‬מען ִמיט‬ ‫הרע ֶקען ֶ‬ ‫יצר ָ ַ‬‫פארוואלקנט‪ֶ ,‬דער ֵ ֶ‬ ‫ַ ְָ ְְ ְ‬ ‫‪à‬בל‪.‬‬ ‫קעניג פ‪ä‬ן ָ ֶ‬‫‪à‬לאדן ֶדער ֶ ִ‬ ‫ַ ְֲָ‬ ‫א‪à‬יסל ִאין‬ ‫‪à‬ליי‪à‬ן ַ ִ ְ‬ ‫מח‪Ł‬ב‪õ‬ת‪ַ ,‬אז ֶמען ָזאל ְ ֵ ְ‬ ‫ֲַָ‬ ‫פארציילט‪ַ ,‬אז‬ ‫מדר‪) Ł‬אסתר רבה ג א( ַ ְ ֵ ְ‬ ‫ִדי ִ ְ ָ‬ ‫‪ïŁ‬עטער‪,‬‬ ‫א‪à‬יסל ְ ֶ ֶ‬ ‫דאווענען ַ ִ ְ‬ ‫ֶ‪à‬עט‪ֶ ,‬מען ָזאל ַ ֶ ֶ‬ ‫זרה‬‫עב‪õ‬דה ָ ָ‬ ‫געדינט ֲ ָ‬ ‫‪à‬לאדן ָהאט ֶ ִ ְ‬ ‫מר‪õ‬ד‪ָ ֲ ְ ַ ü‬‬ ‫ְ ַ‬ ‫יעדער‬‫געדענקט ַאז א‪õ‬יף ֶ ֶ‬ ‫א‪à‬ער ֶווען ֶמען ֶ ֶ ְ ְ‬ ‫ֶָ‬ ‫געווען ַאז ֶער‬ ‫‪Ł‬טייגער ִאיז ֶ ֶ‬‫צ‪ä‬ם 'ז‪ä‬ן'‪ֵ .‬זיין ְ ֵ ֶ‬ ‫זאגט ֶמען‬ ‫‪ł‬כר‪ְ ָ ,‬‬ ‫‪à‬אק‪ä‬מט ֶמען ָנא‪ַ ְ ü‬‬ ‫ְ‬ ‫טריט ַ‬ ‫ְִ‬ ‫פ‪ä‬נעם‬‫‪Ł‬עה ֶ‬ ‫זעקסטע ָ ָ‬ ‫עסן ִאין ֶדער ֶ ְ ְ ֶ‬ ‫פלעגט ֶ ְ‬‫ְֶ ְ‬ ‫דאנעט‪ ,‬ד‪ä‬‬‫אוועק פ‪ä‬ן ַ ֶ‬ ‫הרע ֵגיי ַ ֶ‬‫יצר ָ ַ‬‫ַפאר ִדי ֵ ֶ‬ ‫‪Ł‬לאפן‬ ‫פלעגט ֶער ֵגיין ְ ָ ְ‬ ‫עסן ְ ֶ ְ‬ ‫נאכן ֶ ְ‬ ‫ָטאג‪ ,‬א‪ä‬ן ָ ְ‬ ‫‪ł‬כר ִאי‪ü‬‬ ‫וויפיל ְ ַ‬ ‫אנ‪ä‬נג ִ ִ‬ ‫ני‪Ł‬ט ֵקיין ַ ְ‬ ‫האסט ִ ְ‬ ‫ָ ְ‬ ‫‪Ł‬עה פ‪ä‬ן ָטאג‪.‬‬ ‫ניינטער ָ ָ‬ ‫ִ‪à‬יז ֶדער ֵ ְ ֶ‬ ‫טריט‪ .‬ד‬‫איינציגער ְ ִ‬ ‫יעדער ֵ ְ ִ ֶ‬ ‫ַ‪à‬אק‪ä‬ם ַפאר ֶ ֶ‬ ‫ד‪ .‬אי‪ ‬האב געהערט פו‪ ‬א תלמיד פונע‪ ‬הייליג‪ ‬חפ‪ ‬חיי‪  ‬רבי אלטער וויליאמסקי זצ"ל‪,‬‬ ‫אז איינמאל איז דער חפ‪ ‬חיי‪ ‬אריי‪ ‬געקומע‪ ‬אינדערפרי אי‪ ‬ביהמ"ד אינגאנצע‪ ‬צוקלאפט‪.‬‬ ‫איינער פו‪ ‬די תלמידי‪ ‬האב‪ ‬אי‪ ‬געפרעגט ביראת הכבוד וואס איז געשע‪ ‬אז דער רבי האט‬ ‫זי‪ ‬אזוי צוקלאפט? האט ער פארציילט "דער יצר הרע האט זי‪ ‬גענומע‪ ‬צו מיר"‪ ,‬או‪ ‬ער‬ ‫האט מסביר געווע‪" ‬יעד‪ ‬טאג שטיי אי‪ ‬אוי‪ ‬פינע‪ ‬אזייגער אינדערפרי‪ ,‬היינט איז דער יצר‬ ‫הרע געקומע‪ ‬צו מי‪ ‬או‪ ‬געזאגט "דו ביסט שוי‪ ‬אלט‪ ,‬פארוואס דארפסטו אויפשטיי‪ ‬אזוי‬ ‫פאר‪ ‬טאג"‪ ,‬האב אי‪ ‬אי‪ ‬צוריק‬ ‫פרי? דו דארפסט מער רוע‪ ,‬דארפסט האב‪ ‬מער כח ַ‬ ‫געענטפערט "דו ביסט שוי‪ ‬אוי‪ ‬אלט‪ ,‬שוי‪ ‬כמעט הונדערט יאר וואס דו פייניגסט מי‪ ‬יעד‪‬‬ ‫טאג‪ ,‬דו דארפסט זי‪ ‬אוי‪ ‬אפרוע‪ ,‬פארוואס ארבעסטו ווייטער אזוי שווער?" האט דער חפ‪‬‬ ‫אראפ געווארפ‪ ‬פונע‪ ‬בעט‬ ‫חיי‪ ‬אויסגעפירט "אי‪ ‬האב אי‪ ‬געוואלט שטראפ‪ ,‬האב אי‪ ‬מי‪ָ ‬‬ ‫נאר דאס האב אי‪ ‬געטוה‪ ‬אי‪ ‬צו באזיג‪,‬‬ ‫צו‪ ‬ערד או‪ ‬אזוי בי‪ ‬אי‪ ‬אויפגעשטאנע‪ .‬או‪ ‬נישט ָ‬ ‫נאר אי‪ ‬האב מי‪ ‬אונטער גענומע‪ ‬צו אויפשטיי‪ ‬מארג‪ ‬פיר אזייגער אינדערפרי‪ ,‬א שעה‬ ‫פריער ווי געווענלי‪] !"‬ועיי‪ ‬בחפ‪ ‬חיי‪) ‬דבר בעתו פרק ח( ווי ער שמועסט אויס דער עני‪ ‬פו‪‬‬ ‫'שכר פסיעות' צו גיי‪ ‬אי‪ ‬ביהמ"ד[‪.‬‬ ‫ט‬ ‫לב שומע ‪ ‬בבית אלקי‪ ‬נהל‪ ‬ברגש‬ ‫ו‪Ł‬ל‪õ‬ם‬ ‫לחזק‪ç‬ה‪ָ ְ ,ä‬‬ ‫חזק‪ç‬ה‪Łָ :ä‬ל‪õ‬ם ְ ִ ְ ִ ָ‬ ‫‪à‬ריוו צ‪ָ ִ ְ ִ ä‬‬ ‫ַא ְ ִ‬ ‫קראנק ָהאט ִאים‬ ‫געווען ְ ַ ְ‬ ‫חזק‪ç‬ה‪ִ ä‬איז ֶ ֶ‬ ‫ֶווען ִ ְ ִ ָ‬ ‫ליר‪Łä‬לים‪ְ ִ ְ .‬‬ ‫פרידן צ‪ä‬‬ ‫ו‪Ł‬ל‪õ‬ם ִ ָ ַ ִ‬ ‫חזק‪ç‬ה‪ָ ְ ,ä‬‬ ‫לאלקי ִ ְ ִ ָ‬ ‫ֶ ֱ ֵֹ‬ ‫נביא‪õ‬ת ַאז ֶער‬‫געזאגט ְ ִ‬ ‫ה‪ì‬ביא ֶ ָ ְ‬ ‫י‪Ł‬עיה ַ ָ ִ‬‫ְַ ְָ‬ ‫פרידן‬ ‫פרידן צ‪ֵ ä‬זיין ָגאט‪ ,‬א‪ä‬ן ְ ִ ְ‬ ‫חזק‪ç‬ה‪ ,ä‬א‪ä‬ן ְ ִ ְ‬ ‫ְִִָ‬ ‫גע‪à‬עטן‬ ‫חזק‪ç‬ה‪ָ ä‬האט ֶ ֶ ְ‬ ‫געז‪ä‬נט‪ָ ִ ְ ִ ,‬‬‫ווערן ֶ ְ‬ ‫ֶוועט ֶ ְ‬ ‫יר‪Łä‬לים‪.‬‬ ‫צ‪ִ ַ ָ ְ ä‬‬ ‫גע‪à‬ן ַא‬ ‫ה‪ì‬ביא ַאז ֶער ָזאל ִאים ֶ ְ‬ ‫י‪Ł‬עיה ַ ָ ִ‬ ‫פ‪ä‬ן ְ ַ ְ ָ‬ ‫זענען ָוואר‪ ,‬א‪ä‬ן ַאז ֶער‬ ‫זיינע ֵרייד ֶ ֶ‬ ‫סימן ַאז ֵ ֶ‬ ‫ִ ָ‬ ‫זיינע‬ ‫‪à‬ריוו צ‪ֶ ֵ ä‬‬ ‫ֶער ָהאט ִ ֶ ְ ֶ ֶ ְ‬ ‫אי‪à‬ערגעגע‪à‬ן ִדי ְ ִ‬ ‫געז‪ä‬נט‪ָ ,‬האט‬ ‫צ‪ä‬ריק ֶ ְ‬ ‫ִ‬ ‫ווערן‬ ‫טאקע ֶ ְ‬ ‫ֶוועט ַ ֶ‬ ‫טראגן צ‪ä‬‬ ‫זאלן ָדאס ְ ָ ְ‬ ‫‪à‬אדינער ַאז ֵזיי ָ ְ‬ ‫ַ ִ ֶ‬ ‫וועסט ֶזען ַאז ִדי‬‫געזאגט ֶ ְ‬ ‫ה‪ì‬ביא ֶ ָ ְ‬ ‫י‪Ł‬עיה ַ ָ ִ‬ ‫ְַ ְָ‬ ‫חזק‪ç‬ה‪ַ ,ä‬א ִמינ‪ä‬ט ֶדער‪õ‬יף ָהאט ֶער ִזי‪ü‬‬ ‫ְִִָ‬ ‫פריער‪,‬‬ ‫‪Ł‬עה ְ ִ ֶ‬ ‫צ‪ä‬ריק ֵגיין ִמיט ֶצען ָ ָ‬ ‫ז‪ä‬ן ֶוועט ִ‬ ‫ס‪à‬ה‬ ‫גאנצע ִ ָ‬ ‫געטראכט ַאז ֶדער ַ ְ ֶ‬ ‫געכא‪ï‬ט א‪ä‬ן ֶ ְ ַ ְ‬ ‫ֶ ַ ְ‬ ‫סימן ַאז‬ ‫א‪ä‬ן ָדאס ֶוועט ֵזיין ַפאר ִדיר ַא ִ ָ‬ ‫צעטיל‬ ‫גע‪Ł‬רי‪à‬ן ָדאס ֶ ִ‬ ‫פארוואס ֶער ָהאט ֶ ְ ִ ְ‬ ‫ַ ְָ‬ ‫ערה‪õ‬ילן‪ ,‬א‪ä‬ן ַאז‪õ‬י ָהאט‬ ‫ְ‬ ‫וועסט ִזי‪ְ ֶ ü‬‬ ‫ד‪ְ ֶ ä‬‬ ‫א‪ï‬גע‪à‬ן ָ‪é‬ב‪õ‬ד צ‪ä‬ם ָגאט פ‪ä‬ן‬ ‫‪é‬די צ‪ְ ֶ ְ ָ ä‬‬ ‫ִאיז ָנאר ְ ֵ‬ ‫‪ï‬אסירט‪.‬‬ ‫טאקע ַ ִ ְ‬ ‫ַ ֶ‬ ‫‪à‬א‪Ł‬עפער‪ ,‬א‪ä‬ן ִאי‪ü‬‬ ‫גר‪õ‬יסע ַ ֶ ֶ‬ ‫חזק‪ç‬ה‪ֶ – ä‬דער ְ ֶ‬ ‫ְִִָ‬ ‫‪łà‬ר‬‫לחזק‪ç‬ה‪ – 'ä‬צ‪ַ ä‬א ָ ָ‬ ‫'‪Ł‬ל‪õ‬ם ְ ִ ְ ִ ָ‬ ‫ער‪Ł‬ט ָ‬ ‫‪Ł‬ריי‪ְ ְ ֶ à‬‬‫ְֵ‬ ‫צ‪ä‬ריק‬‫ִ‬ ‫יענער ָטאג ‪ֶ ‬ווען ִדי ז‪ä‬ן ִאיז‬ ‫ֶ ֶ‬ ‫קדם‬‫‪Ł‬ריי‪à‬ן ֶֹ‬ ‫געזאלט ְ ֵ ְ‬ ‫וואלט ֶ ָ ְ‬ ‫ודם? ִאי‪ְ ָ ü‬‬ ‫ָָ‬ ‫‪Ł‬עה ‪ֶ ‬ווען‬ ‫געגאנגען ִמיט ֶצען ָ ָ‬ ‫ֶ ַ ְֶ‬ ‫א‪õ‬יפגע‪Ł‬טעלט‬ ‫ְֶ ְ ֶ ְ‬ ‫לאלקי'‪ֶ .‬ער ָהאט ִזי‪ü‬‬ ‫'‪Ł‬ל‪õ‬ם ֶ ֱ ֵֹ‬ ‫ָ‬ ‫א‪õ‬יפגעוועקט פ‪ä‬ן‬ ‫ְֶ ֶ ְ‬ ‫‪à‬לאדן ָהאט ִזי‪ü‬‬ ‫מר‪õ‬ד‪ָ ֲ ְ ַ ü‬‬‫ְ ַ‬ ‫דריי‬ ‫געגאנגען ְ ֵ‬ ‫‪ï‬לאץ א‪ä‬ן ֶער ִאיז ֶ ַ ְ ֶ‬ ‫פ‪ä‬ן ֵזיין ְ ַ‬ ‫געזען ַאז ֶעס ִאיז‬‫‪Ł‬לאף א‪ä‬ן ֶער ָהאט ֶ ֶ‬ ‫ֵזיין ְ ָ‬ ‫‪à‬ריוו פ‪ä‬ן‬ ‫גע‪à‬עטן ֶדעם ְ ִ‬‫צ‪ä‬ריק ֶ ֶ ְ‬ ‫טריט א‪ä‬ן ִ‬ ‫ְִ‬ ‫אינדערפרי )דער פערטער שעה אין טאג(‬ ‫ָנא‪ִ ְ ְ ֶ ְ ִ ü‬‬ ‫גע‪Ł‬רי‪à‬ן ַא‬ ‫‪à‬אדינער‪ ,‬א‪ä‬ן ֶער ָהאט ֶ ְ ִ ְ‬ ‫זיינע ַ ִ ֶ‬ ‫ֵ ֶ‬ ‫זיינע‬ ‫אלע ֵ ֶ‬ ‫הרג'נען ַ ֶ‬ ‫געוואלט ַ ְ ְ ֶ‬ ‫ָהאט ֶער ֶ ָ ְ‬ ‫חזק‪ç‬ה‪,ä‬‬ ‫ר‪à‬א ֶ‪Ł‬ל ִ ְ ִ ָ‬ ‫לאלקא ַ ָ‬ ‫נ‪í‬ח‪Łָ :‬ל‪õ‬ם ֶ ֱ ָ ָ‬ ‫נייע ֻ ָ‬ ‫ֵ ֶ‬ ‫גע‪Ł‬ריגן א‪õ‬יף ֵזיי ִמיט‬ ‫‪à‬אדינער‪ֶ ,‬ער ָהאט ֶ ְ ִ ְ‬ ‫ַ ִ ֶ‬ ‫ליר‪Łä‬לים‪.‬‬ ‫ו‪Ł‬ל‪õ‬ם ִ ָ ַ ִ‬ ‫לחזק‪ç‬ה‪ָ ְ ,ä‬‬ ‫ו‪Ł‬ל‪õ‬ם ְ ִ ְ ִ ָ‬ ‫ְָ‬ ‫געלאזט‬ ‫ענק ִמי‪ְ ָ ֶ ü‬‬ ‫הא‪à‬ן ֶ ְ‬‫"פארוואס ָ ְ‬ ‫צארן ַ ְ ָ‬ ‫ָ ְ‬ ‫זיינע‬ ‫נאכט?" ֵ ֶ‬ ‫גאנצע ָטאג א‪ä‬ן ַ ְ‬ ‫‪Ł‬לאפן ַא ַ ְ ֶ‬ ‫ְ ָ ְ‬ ‫אמר ל‪ õ‬הקב"ה‪ֶ :‬דער‬ ‫מדר‪ַ ָ :Ł‬‬ ‫זאגט ִדי ִ ְ ָ‬ ‫ָ ְ‬ ‫געזאגט‬ ‫‪à‬אר‪ä‬היגט א‪ä‬ן ֶ ָ ְ‬ ‫ִ ְ‬ ‫הא‪à‬ן ִאים ַ‬ ‫‪à‬אדינער ָ ְ‬ ‫ַ ִ ֶ‬ ‫א‪ô‬ה‬ ‫געזאגט‪ָ ַ " ,‬‬ ‫איי‪à‬ער‪Ł‬טער ָהאט ֶ ָ ְ‬ ‫ֵ ֶ ְ ְ ֶ‬ ‫א‪õ‬יפגע‪Ł‬טאנען‬ ‫ְֶ ְ ַ ֶ‬ ‫היינט‬ ‫‪à‬אמת ִאיז ֶער ֵ ְ‬ ‫ַאז ֶ ֱ ֶ‬ ‫‪ï‬סיע‪õ‬ת‬ ‫‪Ł‬ל‪Ł‬ה ְ ִ‬ ‫‪ä‬פסע‪ָ ֹ ְ ô‬‬‫מ‪é‬סא‪ָ ְ ַ ָ ý‬‬ ‫עמד‪ֶ ְ ִ ִ ô‬‬‫ְַָ ָ‬ ‫יעדן ָטאג‪ָ ,‬נאר ִדי ז‪ä‬ן‬ ‫זעל‪à‬ע ֵצייט ִווי ֶ ְ‬ ‫ֶדער ֶ ְ ֶ‬ ‫האסט ִזי‪ü‬‬ ‫‪Ł‬מי‪ ,‬ד‪ְ ָ ä‬‬ ‫‪Łà‬ביל ְ‪é‬ב‪õ‬ד ְ ִ‬ ‫ִ ְ ִ‬ ‫‪Ł‬עה‬‫צ‪ä‬ריקגעגאנגען ִמיט ֶצען ָ ָ‬ ‫היינט ִ ְ ֶ ַ ְ ֶ‬ ‫ִאיז ֵ ְ‬ ‫‪à‬ענקל א‪ä‬ן‬ ‫א‪õ‬יפגע‪Ł‬טעלט פ‪ä‬ן ֵדיין ֶ ְ ְ‬ ‫ְֶ ְ ֶ ְ‬ ‫דערי‪à‬ער ֶזעט ִאים א‪õ‬יס ִווי ֶמען‬ ‫פריער‪ ,‬א‪ä‬ן ֶ ִ ֶ‬ ‫ְִ ֶ‬ ‫ח‪ç‬י‪ý‬‬ ‫טריט ַפאר ֵמיין ָ‪é‬ב‪õ‬ד‪ֶ ַ ,‬‬ ‫דריי ְ ִ‬ ‫געגאנגען ְ ֵ‬ ‫ֶ ַ ְֶ‬ ‫אנהיי‪ָ à‬טאג‪.‬‬ ‫יעצט ָנא‪ֵ ְ ָ ü‬‬ ‫האלט ֶ ְ‬ ‫ַ ְ‬ ‫‪à‬זכ‪ä‬ת‬ ‫מלכים‪ְ ִ ,‬‬ ‫‪Ł‬ל‪Ł‬ה ְ ָ ִ‬ ‫מ‪ָ ֹ ְ ýë‬‬ ‫מעמיד ִ ְ‬ ‫‪Ł‬אני ַ ֲ ִ‬ ‫ֶ ֲִ‬ ‫‪à‬אדינער "צ‪ֶ ä‬דען‬ ‫זיינע ַ ִ ֶ‬ ‫ָהאט ֶער ֶ ְ ֶ ְ‬ ‫געפרעגט ֵ ֶ‬ ‫אייניקלע‪ü‬‬ ‫דריי ֵ ִ ְ ֶ‬ ‫גע‪à‬ן ְ ֵ‬ ‫ֶדעם ֶוועל ִאי‪ִ ü‬די‪ְ ֶ ü‬‬ ‫גרעסער ָגאט א‪õ‬יף‬ ‫פארהאן ַא ְ ֶ ֶ‬ ‫ִאיז ַ ְ ַ‬ ‫הע‪õ‬לם ַעד‬ ‫קעניג ִמ‪õí‬ף ָ ָ‬ ‫וועלן ֵזיין ֶ ִ‬ ‫ָוואס ֶ ְ‬ ‫איינער ָזאל‬ ‫וועלט ִווי ֶדער ז‪ä‬ן‪ַ ,‬אז ֵ ֶ‬ ‫ֶדער ֶ ְ‬ ‫‪à‬ל‪Ł‬צר"‪.‬‬ ‫מר‪õ‬ד‪ ,ü‬א‪ä‬ן ַ ְ ַ ָ‬ ‫אויל ְ ַ‬ ‫נב‪ä‬כדנצר‪ִ ֱ ,‬‬ ‫ס‪õ‬פ‪ַ ֶ ְ ַ ְ :õ‬‬ ‫הא‪à‬ן ֵזיי‬ ‫צ‪ä‬ר‪ä‬קן ִדי ז‪ä‬ן?" ָ ְ‬ ‫ְ‬ ‫צ‪ä‬ריק‬ ‫‪é‬ח ִ‬‫הא‪à‬ן ַא ֹ ַ‬ ‫ָ ְ‬ ‫ה‪ì‬ביא ָהאט ָדאס‬‫י‪Ł‬עיה ַ ָ ִ‬ ‫פארציילט ַאז ְ ַ ְ ָ‬ ‫ִאים ַ ְ ֵ ְ‬ ‫'ליל‪'‬‬ ‫ר‪‬צה ֵ ֵ‬ ‫‪‬אדם ֶ‬ ‫‪‬ר‪ָ ָ ֶ ‬‬ ‫ֶֶַ‬ ‫סימן ַפאר‬ ‫דערמיט ַא ִ ָ‬‫ווייזן ֶ ְ ִ‬‫גע'‪õï‬על'ט צ‪ְ ֵ ä‬‬ ‫ְ‬ ‫ֶ‬ ‫דערציילט ַאן‬ ‫ווערט ֶ ְ ֵ ְ‬ ‫ִאין ְ ָ ָ‬ ‫‪á‬מרא )סנהדרין צו‪ְ ֶ (.‬‬ ‫זייער‬ ‫געווארן ֵ ֶ‬ ‫קעניג ִאיז ֶ ָ ְ‬ ‫חזק‪ç‬ה‪ֶ .ä‬דער ֶ ִ‬ ‫ְִִָ‬ ‫אליין‪,‬‬ ‫נב‪ä‬כדנ‪ð‬ר ַ ֵ‬ ‫מע‪ł‬ה ִמיט ְ ַ ְ ֶ ַ‬ ‫ענליכע ַ ֲ ֶ‬ ‫ְִֶ ֶ‬ ‫ע‪ï‬יזאד‪ ,‬א‪ä‬ן ֶער‬ ‫אי‪à‬ערגענ‪ä‬מען פ‪ä‬ן ֶדעם ֶ ִ ָ‬‫ִ ֶ ְֶ ֶ‬ ‫לכב‪õ‬ד‬‫‪ï‬סיע‪õ‬ת ִ ְ‬ ‫געלאפן ִפיר ְ ִ‬ ‫ָוואס ִאיז ֶ ָ ְ‬ ‫גע‪Ł‬רי‪à‬ן‬ ‫צעטיל א‪ä‬ן ֶ ְ ִ ְ‬‫גענ‪ä‬מען ַא ֶ ִ‬ ‫‪à‬אלד ֶ ֶ‬ ‫ָהאט ַ ְ‬ ‫פרשת ל‪ ‬ל‪  ‬לב שומע‬ ‫י‬ ‫‪à‬א‪Ł‬עפער‬ ‫פארן ַ ֶ ֶ‬ ‫לע‪à‬ט ַ ְ‬ ‫ְוכ‪ë‬ה ַא ִאיד ָוואס ֶ ְ‬ ‫ַָ‬ ‫געווא‪ä‬נדערט‬ ‫ְֶ ְ‬ ‫ירמיה‪ָ ä‬האט ִזי‪ֶ ü‬‬ ‫‪Ł‬מים‪ֶ .‬ווען ִ ְ ְ ָ‬ ‫ָ ִַ‬ ‫‪Ł‬עה ַא ָטאג‪ִ ,‬מיט ֶדעם‬ ‫צוואנציג ָ ָ‬ ‫ִפיר א‪ä‬ן ְ ָ ְ ִ‬ ‫הצלחה‪ָ ,‬האט ֶמען ִאים‬ ‫א‪õ‬יף ֵזיין ַ ְ ָ ָ‬ ‫א‪õ‬יגן‪ ,‬א‪ä‬ן ַא‬ ‫ְ‬ ‫פארן‬ ‫תמיד ַ ְ‬ ‫לנג‪â‬י ָ ִ‬ ‫ְו‪äŁ‬יתי ה' ְ ֶ ְ ִ‬ ‫ִִ ִ‬ ‫‪ï‬סיע‪õ‬ת‬ ‫געענטפערט‪ ,‬א‪õ‬י‪ à‬א‪õ‬יף ִפיר ְ ִ‬ ‫ֶ ְְֶ ֶ ְ‬ ‫למען ְ‪é‬ב‪õ‬ד‬ ‫‪Ł‬ווער ְ ַ ַ‬‫אר‪à‬עט ֶער ְ ֶ‬ ‫לע‪à‬ן ַ ְ ֶ‬ ‫גאנצע ֶ ְ‬ ‫ַ ְֶ‬ ‫אחת‬‫‪ł‬כר‪ִ ,‬איז ַעל ַ ַ‬ ‫אזא ְ ַ‬‫ר‪Ł‬ע ַ ַ‬ ‫‪à‬אק‪ä‬מט ַא ָ ָ‬‫ְ‬ ‫ַ‬ ‫א‪Łï‬אצן‬ ‫מעגלי‪ ü‬צ‪ְ ַ ְ ָ ä‬‬ ‫ני‪Ł‬ט ֶ ְ ִ‬ ‫‪Ł‬מים‪ִ ,‬איז ָדא‪ְ ִ ü‬‬ ‫ָ ִַ‬ ‫יצחק‬ ‫אברהם ִ ְ ָ‬ ‫‪ł‬כר פ‪ä‬ן ַ ְ ָ ָ‬ ‫וכ‪ë‬ה ֶדער ְ ַ‬ ‫‪ëé‬ה ְ ַ ָ‬‫ַָ‬ ‫‪ł‬כר ָוואס ֶמען ֵגייט‬ ‫מעכטיגע ְ ַ‬ ‫גר‪õ‬יסע ֶ ְ ִ ֶ‬ ‫ֶדער ְ ֶ‬ ‫פערדן‬ ‫געלאפן ִווי ֶ ְ ְ‬ ‫זענען ֶ ָ ְ‬ ‫יעקב‪ָ ,‬וואס ֶ ֶ‬ ‫א‪ä‬ן ַ ֲ ֹ‬ ‫טריט ָוואס ֶמען‬ ‫יעדער ְ ִ‬ ‫‪à‬אק‪ä‬מען ַפאר ֶ ֶ‬ ‫ֶ‬ ‫ַ‬ ‫‪à‬א‪Ł‬עפער'ס ָ‪é‬ב‪õ‬ד‪ֶ ,‬וועט ֶדער‬ ‫פאר'ן ַ ֶ ֶ ְ‬ ‫ַ ְ‬ ‫מצוה‪.‬‬ ‫ל‪õ‬יפט צ‪ַ ä‬א ִ ְ ָ‬ ‫ְ‬ ‫הצלחה א‪ä‬ן‬ ‫גע‪à‬ן ַ ְ ָ ָ‬ ‫זיכער ֶ ְ‬ ‫‪à‬א‪Ł‬עפער ִ ֶ‬ ‫ַ ֶ ֶ‬ ‫אייניקלע‪.ü‬‬ ‫זייער ֵ ִ ְ ֶ‬ ‫‪à‬אצאלן ַפאר ֵ ֶ‬ ‫ַ ָ ְ‬ ‫אר‪õ‬יסנעמען‬ ‫דארף ַ ְ ֶ ֶ‬ ‫עיקר ָוואס ֶמען ַ ְ‬ ‫ֶדער ִ ָ‬ ‫דערין‪ֶ ,‬קען ֶמען‬ ‫אריין ֶ ִ‬ ‫ֶווען ֶמען ְ ַ ְ‬ ‫טראכט ַ ֵ‬ ‫וועלן‬ ‫‪Ł‬טרע‪à‬ן א‪ä‬ן ֶ ְ‬ ‫דערפ‪ä‬ן‪ִ ,‬איז צ‪ְ ֶ ְ ְ ä‬‬ ‫ֶ ְ‬ ‫מל‪ü‬‬ ‫מר‪õ‬ד‪ֶ ֶ ü‬‬ ‫אסא‪ִ ü‬ח‪äå‬ק‪ ,‬א‪õ‬י‪ַ ְ à‬‬ ‫‪Ł‬ע‪ï‬ן ַ ַ‬ ‫ֶ ְ‬ ‫ר‪ä‬ח צ‪ä‬ם‬‫נחת ַ‬ ‫‪Ł‬אפן ַא ַ ַ‬ ‫מצ‪õ‬ת א‪ä‬ן ַ ְ‬ ‫מקיים ֵזיין ִ ְ‬ ‫ְ ֵַ‬ ‫גארני‪Ł‬ט‬ ‫קעניג ָוואס ָהאט ָ ְ ִ ְ‬‫‪à‬בלי‪Ł‬ע ֶ ִ‬ ‫‪à‬בל ַא ַ ְ ִ ֶ‬‫ֶָ‬ ‫‪Ł‬טרענגט‬ ‫‪à‬א‪Ł‬עפער‪ ,‬א‪ä‬ן ָוואס ֶמער ֶמען ְ ְ ֶ ְ ְ‬ ‫ַ ֶ ֶ‬ ‫א‪õ‬יסער ִדי‬ ‫ֶ‬ ‫‪à‬א‪Ł‬עפער'ס‪‬וועגן‬ ‫פאר'ן ַ ֶ ֶ ְ ֶ ְ‬ ‫ֶגעט‪ä‬ן ַ ְ‬ ‫קריגט‬ ‫מצוה‪ְ ִ ְ ,‬‬ ‫מקיים ֵזיין ַא ִ ְ ָ‬ ‫קענען ְ ַ ֵ‬ ‫ִזי‪ָ ü‬אן צ‪ֶ ֶ ä‬‬ ‫געגאנגען‪ ,‬א‪ä‬ן ָדא‪ü‬‬ ‫טריט ָוואס ֶער ִאיז ֶ ַ ְ ֶ‬ ‫דריי ְ ִ‬ ‫ְֵ‬ ‫נצחים‪.‬‬ ‫‪ä‬לנצח ְ ָ ִ‬ ‫לעד ְ ֵ ַ‬ ‫‪ł‬כר ְ ַ‬ ‫אסא‪ַ ְ ü‬‬ ‫ֶמען ֶדער‪õ‬יף ַ ַ‬ ‫‪ëé‬ה‬‫אחת ַ ָ‬ ‫‪ł‬כר‪ַ ,‬על ַ ַ‬‫‪à‬אק‪ä‬מען ְ ַ‬ ‫ֶ‬ ‫ָהאט ֶער ַ‬ ‫‪‬‬ ‫צדקה‬ ‫ו‪‬ח‪‬בה ‪ָ ָ ְ ‬‬ ‫והאמ‪ַ ‬ה' ַ ַ ְ ְ ֶ ָ‬ ‫ְֱֶ ִ‬ ‫טאטע‬ ‫א‪‬נזער ַ ֶ‬ ‫אבינ‪ֶ ְ  ‬‬ ‫‪‬רא‪ָ ָ ְ ַ  ‬‬ ‫אברה‪ִ ָ ‬‬ ‫ה‪‬יר ֶאת ְ‬ ‫וועלט ‪ִ ִ ‬‬ ‫‪‬אלייכט ִדי ֶ ְ‬ ‫אבינ‪ְ ֵ ַ ‬‬ ‫‪ָ ְָ ַ ‬‬ ‫אברה‪ִ ָ ‬‬ ‫ה‪‬ירה‬ ‫‪‬על ַ ִ ָ‬ ‫ה‪‬מ‪ִ ֲ  ‬‬ ‫אני ה‪‬א ַ ַ‬ ‫מע‪‬רר ֶאת ַ ְ ַ‬ ‫קריאה ֵ ֵ‬ ‫ציע‪ֶ ‬דע‪ֵ ‬קייט ‪ָ ִ ְ ‬‬ ‫‪ִ ‬מיר ַ ְ ְ‬ ‫דארפ‪ֶ ִ ‬‬ ‫‪‬הס‪‬רה‬ ‫אפ‪ָ ָ ְ ַ ְ ‬‬‫‪ֲִ ‬‬ ‫מיינט א‪õ‬י‪ַ ü‬אז ִדי‬ ‫ליידיג‪ְ ֵ ,‬‬ ‫‪äï‬סט א‪ä‬ן ֵ ִ‬ ‫ְ‬ ‫ָיאר‬ ‫וועלט‬ ‫‪‬אלייכט ִדי ֶ ְ‬ ‫אבינ‪ְ ֵ ַ ‬‬ ‫אברהם ָ ִ‬ ‫ַ ְָ ָ‬ ‫ערליכקייט א‪ä‬ן‬ ‫ליידיג פ‪ä‬ן ֶ ְ ִ ְ ֵ‬ ‫געווען ֵ ִ‬ ‫וועלט ִאיז ֶ ֶ‬ ‫ֶ ְ‬ ‫וועלט‬ ‫זאגט‪ִ ,‬די ֶ ְ‬ ‫‪á‬מרא )עבודה זרה ט‪ְ ָ (.‬‬ ‫ִדי ְ ָ ָ‬ ‫פארדאר‪à‬נקייט‪.‬‬ ‫אנגעפילט ִמיט ַ ְ ָ ְ ְ ְ ֵ‬ ‫ָ ְֶ ִ ְ‬ ‫ט‪õ‬יזנט‬ ‫ְְ‬ ‫זעקס‬‫צאמגע‪Ł‬טעלט פ‪ä‬ן ֶ ְ‬ ‫ִאיז ַ ְ ֶ ְ ֶ ְ‬ ‫אנגעה‪õ‬י‪à‬ן ָהאט ִזי‪ֶ ü‬עס פ‪ä‬ן ִדי ‪õâ‬ר‬ ‫ְ‬ ‫ָ ְֶ‬ ‫צוויי‬ ‫ער‪Ł‬טער ְ ֵ‬‫‪ô‬ה‪ִ ,ä‬די ֶ ְ ְ ֶ‬ ‫אלפים ֹ‬ ‫‪Ł‬ני ֲ ָ ִ‬ ‫ָיאר‪ֵ ְ ,‬‬ ‫געזינדיגט‬ ‫הא‪à‬ן ֶ ִ ְ ִ ְ‬‫ה‪äàë‬ל‪ָ ,‬וואס ָ ְ‬‫ַַ‬ ‫געווען ִדי‬ ‫ט‪õ‬יזנט ָיאר ‪ָ ‬וואס ָדאס ִאיז ֶ ֶ‬ ‫ְְ‬ ‫הפלגה ָוואס‬‫דערנא‪ִ ü‬די ‪õâ‬ר ַ ְ ָ ָ‬ ‫ִאין הקב"ה‪ָ ְ ֶ ,‬‬ ‫נח‪ ,‬א‪ä‬ן‬ ‫הרא‪õŁ‬ן ִ‪à‬יז ֹ ַ‬ ‫אדם ָ ִ‬‫ֶצען ‪õâ‬ר‪õ‬ת פ‪ä‬ן ָ ָ‬ ‫ווידערגע‪ïŁ‬עניגט א‪ä‬ן ֵזיי ָ ְ‬ ‫הא‪à‬ן‬ ‫הא‪à‬ן ִ ֶ ְ ֶ ְ ֶ ִ ְ‬ ‫ָ ְ‬ ‫אברהם ‪ִ ‬איז‬ ‫נח ִ‪à‬יז ַ ְ ָ ָ‬ ‫ִדי ֶצען ‪õâ‬ר‪õ‬ת פ‪ä‬ן ֹ ַ‬ ‫‪Ł‬טעלן ִמיט‬ ‫קעגן ְ ֶ ְ‬ ‫קריגן א‪ä‬ן ֶ ְ‬ ‫געוואלט ִזי‪ְ ִ ְ ü‬‬ ‫ֶ ָ ְ‬ ‫‪äï‬סט‪ָ .‬דאס‬ ‫ְ‬ ‫ליידיג א‪ä‬ן‬ ‫געווען ֵ ִ‬‫וועלט ֶ ֶ‬ ‫ִדי ֶ ְ‬ ‫וועלט‪àִ ,‬יז‬ ‫פירט ִדי ֶ ְ‬ ‫‪à‬א‪Ł‬עפער ָוואס ִ ְ‬ ‫ֶדער ַ ֶ ֶ‬ ‫ט‪õ‬יזנט‬ ‫ְְ‬ ‫צוויי‬ ‫ער‪Ł‬טער ְ ֵ‬ ‫ר‪ä‬פן ִדי ֶ ְ ְ ֶ‬ ‫חז"ל ְ‬ ‫ָוואס ֲ ַ‬ ‫יא‬ ‫לב שומע ‪ ‬והאמ‪ ‬בה' ויחשבה לו צדקה‬ ‫מדר‪ַ Ł‬אז ָדאס ֵגייט‬ ‫זאגט ִדי ִ ְ ָ‬ ‫ליכטיג‪ְ ָ ,‬‬ ‫ווערן ִ ְ ִ‬ ‫ֶ ְ‬ ‫גאנצע‬ ‫געק‪ä‬מען ַא ֵצייט ָוואס ִדי ַ ְ ֶ‬ ‫ֶ‬ ‫ֶעס ִאיז ֶ‬ ‫ה‪‬ל‪õ‬ם‪ .‬ה‬ ‫עליו ַ ָ‬ ‫אבינ‪ָ ָ ä‬‬‫אברהם ָ ִ‬ ‫ַאר‪õ‬יף א‪õ‬יף ַ ְ ָ ָ‬ ‫זרה‪ ,‬א‪ä‬ן‬‫עב‪õ‬דה ָָ‬ ‫געדינט ֲ ָ‬ ‫האריזאנט ָהאט ֶ ִ ְ‬ ‫ָ ִ ָ ְ‬ ‫געווען‬ ‫ני‪Ł‬ט ֶ ֶ‬‫געט‪Ł‬קעס‪ֶ ,‬עס ִאיז ִ ְ‬ ‫זייערע ֶ ְ ְ ֶ‬ ‫ֵ ֶֶ‬ ‫‪‬רא‪‬‬ ‫ה‪‬יר ֶאת ְ‬ ‫ִִ‬ ‫פ‪ä‬נעם‬ ‫מק‪ֵ Łâ‬זיין ֶדעם ָנא ֶמען ֶ‬ ‫ֶווער ֶעס ָזאל ְ ַ ֵ‬ ‫געווען‬ ‫ליידער ֶ ֶ‬ ‫וועלט ִאיז ֵ ֶ‬ ‫איי‪à‬ער‪Ł‬טן‪ִ ,‬די ֶ ְ‬ ‫ֵ ֶ ְ ְ ְ‬ ‫געטראכט;‬ ‫געזעצן א‪ä‬ן ֶ ְ ַ ְ‬ ‫אבינ‪ִ ä‬איז ֶ ֶ ְ‬ ‫אברהם ָ ִ‬‫ַ ְָ ָ‬ ‫‪äï‬סט‪.‬‬ ‫ליידיג א‪ä‬ן ְ‬ ‫ֵ ִ‬ ‫וועלט?‬‫‪à‬א‪Ł‬אפן ִדי ֶ ְ‬ ‫ֶווער ָהאט ַ ַ ְ‬ ‫גרינצייגן‬ ‫גראזן א‪ä‬ן ְ ִ ְ ֵ ְ‬ ‫אלע ְ ָ ְ‬ ‫מאכט ִדי ַ ֶ‬ ‫ֶווער ַ ְ‬ ‫‪â‬ר‪'Ł‬נט‬ ‫מדר‪) Ł‬בראשית רבה פרשה ב סימן ג( ַ ְ ְ ְ‬ ‫ִדי ִ ְ ָ‬ ‫ט‪ä‬נקל?‬ ‫ליכטיג א‪ä‬ן ְ ְ‬ ‫מאכט ִ ְ ִ‬ ‫וואקסען? ֶווער ַ ְ‬ ‫ַ ְ ֶ‬ ‫ובה‪ä‬‬‫תה‪ֹ ָ ä‬‬ ‫היתה ֹ‬ ‫והארץ ָ ְ ָ‬‫ִדי ָ‪ï‬ס‪ä‬ק )א ב( ְ ָ ָ ֶ‬ ‫מאכט ַאז‬ ‫‪Ł‬יינען ִדי ז‪ä‬ן? ֶווער ַ ְ‬ ‫מאכט ֵ ֶ‬ ‫ֶווער ַ ְ‬ ‫תה‪ä‬‬ ‫מדר‪ֹ ,Ł‬‬ ‫זאגט ִדי ִ ְ ָ‬ ‫‪ï‬ני ְתה‪õ‬ם‪ְ ָ ,‬‬ ‫וח‪ַ üŁ‬על ְ ֵ‬ ‫ְ ֶֹ‬ ‫וועלט? ָאט ִדי‬ ‫דרייען ַאר‪ä‬ם ִדי ֶ ְ‬ ‫ֶעס ָזאל ִזי‪ֶ ֵ ְ ü‬‬ ‫הרא‪õŁ‬ן‪ֹ ,‬בה‪ְ ֵ ä‬‬ ‫מיינט‬ ‫אדם ָ ִ‬ ‫ֵגייט ַאר‪õ‬יף א‪õ‬יף ָ ָ‬ ‫הא‪à‬ן ִאים‬ ‫פראגעס א‪ä‬ן ָנא‪ְ ָ ,ü‬‬ ‫אלע ְ ַ ֶ‬ ‫ֶַ‬ ‫‪ï‬ני‬ ‫מיינט ִדי ‪õâ‬ר ֱאנ‪ ,Łõ‬א‪ä‬ן ַעל ְ ֵ‬ ‫ח‪ְ ֵ üŁ‬‬ ‫קין‪ֶ ֹ ,‬‬ ‫ִַ‬ ‫געוואלט‬ ‫גע‪à‬אדערט‪ֶ ,‬ער ָהאט ֶ ָ ְ‬ ‫נאכאנאנד ֶ ַ ֶ ְ‬‫ָ ְ ַַ ְ‬ ‫מדר‪Ł‬‬ ‫זאגט ִדי ִ ְ ָ‬ ‫ְתה‪õ‬ם ִאיז ִדי ‪õâ‬ר ַמ‪äà‬ל‪ְ ָ .‬‬ ‫וועלט‪ֶ ,‬ווער‬ ‫‪à‬א‪Ł‬אפן ִדי ֶ ְ‬ ‫ִוויסן ֶווער ָהאט ַ ַ ְ‬ ‫ְ‬ ‫הע‪õ‬לם‬ ‫יהא ָ ָ‬ ‫מתי ְ ֵ‬ ‫ה‪ñ‬ד‪àָ Łõ‬ר‪ üä‬ה‪ä‬א ַעד ָ ַ‬ ‫אמר ַ ָ‬ ‫ַָ‬ ‫ה‪à‬י ת ָוואס צ‪ִ ä‬אים‬ ‫‪à‬על ַ ַ ִ‬ ‫אמת'ע ַ ַ‬ ‫ִאיז ֶדער ֱ ֶ ֶ‬ ‫‪à‬א‪Ł‬עפער ָהאט‬ ‫‪à‬אפלה‪ֶ ,‬דער ַ ֶ ֶ‬ ‫מתנהג ַ ֲ ֵ ָ‬ ‫ִ ְ ֵַ‬ ‫דארף‬‫וועמען ַ ְ‬‫וועלט א‪ä‬ן ַפאר ֶ ֶ‬ ‫געהערט ִדי ֶ ְ‬ ‫ֶ ֶ ְ‬ ‫וועלט‬ ‫ווילאנג ֶוועט ֶדער ֶ ְ‬ ‫"נא‪ְ ַ ִ ü‬‬ ‫געזאגט ָ‬ ‫ֶ ָ ְ‬ ‫ריכטיגע ָ‪é‬ב‪õ‬ד‪àִ ,‬יז ֶעס ָהאט‬ ‫א‪ï‬גע‪à‬ן ִדי ִ ְ ִ ֶ‬ ‫ֶמען ָ ְ ֶ ְ‬ ‫אזעלכע‬ ‫ט‪ä‬נקלקייט‪ִ ,‬מיט ַ ֶ ְ ֶ‬ ‫אזא ְ ְ ֵ‬ ‫אנגיין ִמיט ַ ַ‬ ‫ָ ְֵ‬ ‫דריי‬‫ליכטיגקייט א‪ä‬ן ֵ‪à‬יי ִדי ְ ֵ‬ ‫א‪õ‬יפגע‪Ł‬יינט ִדי ִ ְ ִ ְ ֵ‬ ‫ְֶ ֵ ְ‬ ‫פירן ִזי‪ ü‬א‪õ‬יף‬ ‫מענט‪Ł‬ען ָוואס ִ ְ‬ ‫סארט ֶ ְ ְ ֶ‬ ‫ָ ְ‬ ‫אליין‬‫אלט ָהאט ֶער ‪õŁ‬ין פ‪ä‬ן ִזי‪ֵ ַ ü‬‬ ‫ָיאר ו ַ ְ‬ ‫הא‪õ‬רה‪ָ ,‬זאל ‪õŁ‬ין‬ ‫‪Ł‬לעכט" ָ‪ô‬ב‪õ‬א ָ ָ‬ ‫ְ ֶ ְ‬ ‫איינגעזען ַאז ֶעס מ‪ä‬ז ָדא‪ֵ ü‬זיין ַאז ֶעס ִאיז‬ ‫ֵ ְֶ ֶ‬ ‫ליכטיגקייט ָוואס ָזאל‬ ‫א‪õ‬יפ‪Ł‬יינען ִדי ִ ְ ִ ְ ֵ‬‫ְֵ ֶ‬ ‫גאנצע‬ ‫פירט ֶדער ַ ְ ֶ‬ ‫‪à‬א‪Ł‬עפער ָוואס ִ ְ‬ ‫ָדא ַא ַ ֶ ֶ‬ ‫יהי א‪õ‬ר‪,‬‬ ‫אלקים ְ ִ‬ ‫ו‪ç‬אמר ֱ ֹ ִ‬ ‫וועלט‪ֶ ֹ ַ ,‬‬ ‫‪à‬א‪Ł‬יינען ִדי ֶ ְ‬ ‫ַ ֵ ֶ‬ ‫גר‪õ‬יסע‬ ‫‪ä‬מל‪õ‬א‪ ,ã‬א‪ä‬ן ֶדער ְ ֶ‬ ‫הארץ ְ ָ‬ ‫וועלט ַלה' ָ ָ ֶ‬ ‫ֶ ְ‬ ‫געזאגט ֶעס ָזאל ‪õŁ‬ין‬ ‫‪à‬א‪Ł‬עפער ָהאט ֶ ָ ְ‬ ‫ֶדער ַ ֶ ֶ‬ ‫ה‪ .‬דער חת‪ ‬סופר ברענגט א מדרש אז אברה‪ ‬אבינו איז געווע‪ ‬נ"ח שני‪  ‬אכט או‪ ‬פופציג‬ ‫יאר ווע‪ ‬נח איז נפטר געוואר‪ .‬זאגט דער חת‪ ‬סופר אז נח איז אוועק פו‪ ‬דער וועלט‬ ‫מיט א רוהיגע געפיל; ער האט געזע‪ ‬ווי ער האט א‪ ‬אייניקל וואס האט ליכטיג געמאכט די‬ ‫וועלט‪ ,‬ער האט זוכה געווע‪ ‬אז עס איז ארויס געקומע‪ ‬פו‪ ‬אי‪ ‬אזא צדיק ווי אברה‪ ‬אבינו‪.‬‬ ‫דער חת‪ ‬סופר טייטש דאס אריי‪ ‬אי‪ ‬די פסוק )ו ט( אלה תולדות נח‪ ,‬דער עיקר תולדות פו‪‬‬ ‫נח איז געווע‪ ‬אז נ"ח אברה‪ ‬אבינו וואס זיי‪ ‬יארגאנג איז געווע‪ ‬אכט או‪ ‬פופציג ווע‪ ‬נח‬ ‫איז נפטר געוואר‪ ,‬האט ער געהאט דער זכיה צו זע‪ ‬א‪ ‬איש צדיק 'תמי‪ '‬אזוי ווי די תורה‬ ‫זאגט אוי‪ ‬אברה‪ ‬אבינו )יז א( התהל‪ ‬לפני והיה 'תמי‪ ,'‬וואס איז ארויס געקומע‪ ‬בדורותיו‬ ‫פו‪ ‬דער דורות פו‪ ‬נח‪ ,‬את האלקי‪ ‬התהל‪ ‬נח אזוי האט נח געקענט אוועק גיי‪ ‬פו‪ ‬די וועלט‪,‬‬ ‫מיט גאר א גוטע געפיל‪ ,‬אז ער האט א‪ ‬אייניקל וואס גייט אי‪ ‬זיינע וועג‪.‬‬ ‫ו‪ .‬עס איז דא עטליכע מדרשי‪ ‬ווי אלט אברה‪ ‬אבינו איז געווע‪ ‬ווע‪ ‬ער האט מכיר געווע‪‬‬ ‫את בוראו‪ ,‬אי‪ ‬געוויסע מדרשי‪ ‬שטייט אז אברה‪ ‬איז געווע‪ ‬אי‪ ‬די עלטער פו‪ ‬אכט או‪‬‬ ‫פערציג יאר ווע‪ ‬ער האט אנערקענט אז דער באשעפער פירט די וועלט‪.‬‬ ‫פרשת ל‪ ‬ל‪  ‬לב שומע‬ ‫יב‬ ‫ער‪Ł‬טער ִאין ִדי ֵקייט פ‪ä‬ן‬ ‫י‪ł‬ראל‪ֶ ,‬דער ֶ ְ ְ ֶ‬‫‪é‬לל ִ ְ ָ ֵ‬‫ְַ‬ ‫ה‪à‬ר‪ä‬אים‪,‬‬ ‫לכל ַ ְ ִ‬‫מנהיג ְ ָ‬ ‫‪à‬א‪Ł‬עפער ִאיז ֶדער ַ ְ ִ‬ ‫ַ ֶ ֶ‬ ‫א‪ä‬נז‬ ‫ְ‬ ‫ה‪ñ‬ד‪Łõ‬ים‪ֶ ,‬ער ָהאט‬ ‫ִדי ָאב‪õ‬ת ַ ְ ִ‬ ‫פאלגן א‪ä‬ן ט‪ä‬ן ָוואס ֶער‬‫דארף ִאים ָ ְ ְ‬ ‫א‪ä‬ן ֶמען ַ ְ‬ ‫א‪ä‬נז‬ ‫ְ‬ ‫א‪õ‬יסגעטראטן ִדי ֶוועג‪ֶ ,‬ער ָהאט‬‫ְֶ ְָ ְ‬ ‫דינען‪ .‬ז‬ ‫דארף ֶמען ִ ֶ‬ ‫‪à‬אפעלט‪ ,‬א‪ä‬ן ָנאר ִאים ַ ְ‬ ‫ַ ֶ ְ‬ ‫אמ‪ä‬נה ַ‪à‬ה'‪ִ ,‬ווי ַא‬‫מיינט ֱ ָ‬‫א‪õ‬יסגעלערנט ָוואס ֵ ְ‬ ‫ְֶ ֶ ְ ְ‬ ‫קלארע ֶוועג‬ ‫‪Ł‬טעלט א‪õ‬יס ַא ְ ָ ֶ‬ ‫טאטע ָוואס ְ ֶ ְ‬ ‫ַ ֶ‬ ‫גע‪à‬אקן ִאין ִזי‪ַ ü‬א‬ ‫אריין ֶ ַ ְ‬ ‫א‪ä‬ן ַאז‪õ‬י ָהאט ֶער ַ ֵ‬ ‫אוועק‬ ‫אברהם ַ ֶ‬‫קינדער‪ָ ,‬האט ַ ְ ָ ָ‬‫זיינע ִ ְ ֶ‬‫ַפאר ֵ ֶ‬ ‫געלאזט‬ ‫אמ‪ä‬נה‪ֶ ,‬ער ָהאט ִזי‪ְ ָ ֶ ü‬‬ ‫פעסטע ֱ ָ‬ ‫ֶ ְֶ‬ ‫י‪ł‬ראל‪ ,‬צ‪ä‬‬ ‫‪é‬לל ִ ְ ָ ֵ‬‫גע‪Ł‬טעלט ִדי ְיס‪õ‬ד‪õ‬ת ַפאר ְ ַ‬‫ֶ ְ ֶ ְ‬ ‫קאלע‪ü‬א‪õ‬יווען‪ ,‬א‪ä‬ן ֶער‬ ‫ֶ‬ ‫ווארפן ִאין ַ ֶ‬ ‫אריין ַ ְ ְ‬‫ֵַ‬ ‫‪à‬א‪Ł‬עפער‬ ‫הייליגן ַ ֶ ֶ‬ ‫אינעם ֵ ִ ְ‬‫גליי‪à‬ן ִ ֶ‬ ‫ִוויסן א‪ä‬ן ְ ֵ ְ‬‫ְ‬ ‫אמ‪ä‬נה‬ ‫פאר‪ïŁ‬רייטן ֱ ָ‬ ‫געגאנגען ַ ְ ְ ְ ֵ ְ‬ ‫ִאיז ַאר‪ä‬ם ֶ ַ ְ ֶ‬ ‫אי‪à‬עראל‪ .‬ט‬ ‫אלעמאל א‪ä‬ן ִ ֶ ָ‬ ‫מ‪ð‬ב ַ ֶ ָ‬ ‫יעדן ַ ָ‬‫ִאין ֶ ְ‬ ‫טאקע ַאז‬ ‫זאגט ַ ֶ‬ ‫‪á‬מרא ָ ְ‬ ‫ַ‪à‬ה'‪ .‬א‪ä‬ן ִווי ִדי ְ ָ ָ‬ ‫‪õô‬רה‪ֵ ְ ,‬‬ ‫צוויי‬ ‫אלפים ָ‬ ‫‪Ł‬ני ֲ ָ ִ‬ ‫געווען ְ ֵ‬‫נאכדעם ִאיז ֶ ֶ‬ ‫ָ ְֶ‬ ‫‪õô‬ספ‪õ‬ת יו"ט )אבות‬ ‫ְ‬ ‫‪Ł‬טייט ִאין‬ ‫ְ ֵ‬ ‫נאכמער‬ ‫ָ ְֶ‬ ‫געלאכטן‬ ‫וועלט ָהאט ֶ ָ ְ ְ‬ ‫ט‪õ‬יזנט ָיאר ָוואס ֶדער ֶ ְ‬ ‫ְְ‬ ‫ס‪à‬ה‬‫פרק ה משנה ג( ֶדער ִ ָ‬ ‫אבינ‪ä‬‬‫אברהם ָ ִ‬ ‫גע‪Ł‬יינט פ‪ä‬ן ֶדעם ָוואס ַ ְ ָ ָ‬ ‫א‪ä‬ן ֶ ֵ ְ‬ ‫אנגער‪ä‬פן ִמיט ַא‬ ‫ווערט ָ ְ ֶ ְ‬ ‫אברהם ֶ ְ‬ ‫פארוואס ַ ְ ָ ָ‬ ‫ַ ְָ‬ ‫מענט‪Ł‬ען ַאז ֶעס‬ ‫אלע ֶ ְ ְ ֶ‬ ‫א‪õ‬יסגעלערנט ַ ֶ‬ ‫ְֶ ֶ ְ ְ‬ ‫ָהאט‬ ‫ווי‪à‬אלד‬ ‫טאטע'‪ְ ַ ִ ,‬‬ ‫א‪ä‬נזער ַ ֶ‬ ‫'אבינ‪ֶ ְ – ä‬‬ ‫צ‪ä‬נאמען ָ ִ‬ ‫ָ ֶ‬ ‫‪à‬א‪Ł‬עפער ָוואס ָהאט‬ ‫ִאיז ְ‪à‬ל‪õ‬יז ָדא ֵאיין ַ ֶ ֶ‬ ‫געניסן פ‪ä‬ן ֶדעם ָוואס‬ ‫אלס ֶ ִ ְ‬ ‫ט‪ä‬ען ָנא‪ְ ַ ü‬‬‫ִמיר ֶ‬ ‫‪à‬א‪Ł‬עפער‬ ‫וועלט‪ ,‬א‪ä‬ן ָנאר ֶדער ַ ֶ ֶ‬ ‫‪à‬א‪Ł‬אפן ִדי ֶ ְ‬ ‫ַ ַ ְ‬ ‫וועלט‪ .‬ח‬ ‫גאנצע ֶ ְ‬ ‫פירט ֶדער ַ ְ ֶ‬ ‫ִ ְ‬ ‫‪à‬ייגע‪Ł‬טאנען ִדי ֶצען‬ ‫אבינ‪ִ ä‬איז ֵ ֶ ְ ַ ֶ‬ ‫אברהם ָ ִ‬ ‫ַ ְָ ָ‬ ‫ד‪ä‬רך ֶדעם ָוואס ֶער ִאיז‬ ‫נסי‪õ‬נ‪õ‬ת‪ֵ ,‬ווייל ְ‬ ‫ְִ‬ ‫הא‪à‬ן ִמיר ַא‬ ‫נסי‪õ‬נ‪õ‬ת‪ְ ָ ,‬‬ ‫אלע ִ ְ‬ ‫‪à‬ייגעק‪ä‬מען ִדי ַ ֶ‬ ‫ֶ‬ ‫ֵ ֶ‬ ‫טאטע‬ ‫א‪‬נזער ַ ֶ‬ ‫אבינ‪ֶ ְ  ‬‬ ‫אברהם ָ ִ‬ ‫ַ ְָ ָ‬ ‫פארדינסט‪ .‬י‬ ‫ַ ִ ְְ‬ ‫פ‪ä‬נדאמענט פ‪ä‬ן‬ ‫אברהם ָ ִ‬ ‫אבינ‪ִ ä‬איז ֶדער ְ ַ ֶ ְ‬ ‫ַ ְָ ָ‬ ‫ז‪ .‬עס איז כדאי צו ציטיר‪ ‬א שיינע רמז וואס ווערט געברענגט אי‪ ‬ספר 'ברכת פר‪ '‬דער‬ ‫ווארט אבר"‪ ‬איז ראשי תיבות ראו מי ברא אלה ‪ ‬קוק ווער עס האט דאס באשאפ‪.‬‬ ‫באזירט אוי‪ ‬די פסוק )ישעיה מ כו( 'שאו מרו‪ ‬עיניכ‪ ‬וראו מי ברא אלה' קוק ארוי‪ ‬צו‪‬‬ ‫הימל או‪ ‬זע ווער עס האט באשאפ‪ ‬די וועלט‪ ,‬וואס דאס איז געווע‪ ‬דער יסוד פו‪ ‬אברה‪‬‬ ‫אבינו ער האט זי‪ ‬אומגעקוקט אוי‪ ‬די וועלט או‪ ‬אנערקענט אז דער באשעפער איז דער‬ ‫בעל הבירה!‬ ‫ח‪ .‬הג‪ ‬אז עס איז נאכנישט געווע‪' ‬זמ‪ ‬מת‪ ‬תורה' אבער פו‪ ‬ווע‪ ‬אברה‪ ‬האט אנגעהויב‪‬‬ ‫משפיע צו זיי‪ ‬או‪ ‬פארשפרייט‪ ‬אמונה‪  ,‬זאגט די גמרא ‪ ‬אז פו‪ ‬דעמאלט ווערט שוי‪‬‬ ‫די וועלט אנגערופ‪' ‬שני אלפי‪ ‬תורה'‪.‬‬ ‫ט‪ .‬דער שפת אמת )אבות פרק ה משנה יט( זאגט ווע‪ ‬איינער פאררעכט זיינע שלעכטע מדות‪,‬‬ ‫או‪ ‬ער פירט זי‪ ‬אוי‪ ‬מיט ערליכער באשיידנע מדות‪ ,‬ווערט ער אנגערופ‪ ‬א תלמיד פו‪‬‬ ‫אברה‪ ‬אבינו‪ ,‬פונקט ווי אברה‪ ‬אבינו וואס ער האט אריי‪ ‬געלייגט כוחות‪ ,‬או‪ ‬ער איז‬ ‫בייגעקומע‪ ‬אלע שווערע נסיונות‪ ,‬פאר זי‪ ‬או‪ ‬פאר די דורות ווייטער‪  ,‬זאגט דער שפת אמת‬ ‫‪ ‬ווע‪ ‬איינער וועט ארבעט‪ ‬אוי‪ ‬זיינע מדות העלפט אי‪ ‬אברה‪ ‬אבינו בייקומע‪ ‬זיינע נסיונות‪.‬‬ ‫י‪ .‬אי‪ ‬משנה ב' וואו דער משנה רעכנט אויס די דורות פו‪ ‬נח ביז אברה‪ ‬שטייט נישט 'אבינו'‪,‬‬ ‫יג‬ ‫לב שומע ‪ ‬והאמ‪ ‬בה' ויחשבה לו צדקה‬ ‫ני‪Ł‬ט צ‪ ä‬ט‪ä‬ן פ‪ä‬ן‬ ‫מאכן ִזי‪ְ ִ ü‬‬‫אמ‪ä‬נה‪ ,‬א‪ä‬ן ִמיר ַ ְ‬ ‫ֱ ָ‬ ‫מדר‪) Ł‬בראשית רבה מב ח(‬ ‫‪Ł‬טייט ִאין ִ ְ ָ‬ ‫ְ ֵ‬ ‫ֶעס‬ ‫דרייט ִזי‪ ü‬אר‪ä‬ם ִאין‬ ‫‪à‬ל‪äà‬ל ַהמ‪õ‬ח‪õ‬ת ָוואס ְ ֵ‬ ‫ִדי ִ ְ‬ ‫לאברם‬ ‫ו‪áç‬ד ְ ַ ְ ָ‬ ‫א‪õ‬יף ִדי ָ‪ï‬ס‪ä‬ק )יד יג( ַ ַ ֶ‬ ‫פירער'ס"‪ָ ,‬נאר‬ ‫"גר‪õ‬יסע ִ ֶ ְ‬ ‫אלע ְ ֶ‬ ‫ִדי ַגאס א‪ä‬ן פ‪ä‬ן ַ ֶ‬ ‫אחד‪ִ ,‬די‬ ‫מעבר ֶ ָ‬ ‫הע‪õ‬לם ֻ‪ֶ ֵ ֵ õêé‬‬ ‫העברי‪éָ ,‬ל ָ ָ‬ ‫ָ ִ ְִ‬ ‫אלעס‬ ‫ל‪à‬ירה‪ ,‬א‪ä‬ן ַ ֶ‬ ‫מנהיג ַ ִ ָ‬ ‫ווייסן ַאז ֵי‪ִ ְ ַ Ł‬‬ ‫ִמיר ֵ ְ‬ ‫גע‪Ł‬טאנען א‪õ‬יף ֵאיין‬ ‫וועלט ִאיז ֶ ְ ַ ֶ‬ ‫גאנצע ֶ ְ‬ ‫ַ ְֶ‬ ‫ח‪õàŁ‬ן‪.‬‬‫‪ï‬ינקטליכן ֶ ְ‬ ‫געפירט ִמיט ַא ִ ְ ְ ְ ִ ְ‬ ‫ווערט ֶ ִ ְ‬ ‫ֶ ְ‬ ‫אברהם ִאיז‬ ‫אחד‪ ,‬א‪ä‬ן ַ ְ ָ ָ‬ ‫מעבר ֶ ָ‬‫ֵזייט‪ְ ,‬וה‪ä‬א ֵ ֵ ֶ‬ ‫א‪ä‬נזער ְ ִ ְ‬ ‫מענט‪ָ Ł‬וואס ִאיז‬ ‫איינציגסטער ֶ ְ ְ‬ ‫געווען ֶדער ֵ ְ ִ ְ ְ ֶ‬ ‫ֶ ֶ‬ ‫צ‪ä‬טאג'ס ִאיז‪ ,‬צ‪ä‬‬ ‫ָ ְ‬ ‫היינט‬ ‫פליכט ֵ ְ‬ ‫ְֶ‬ ‫גר‪õ‬יסע‬ ‫מאכן ַאז ִדי ְ ֶ‬ ‫ִזיכער ַ ְ‬ ‫ֶ‬ ‫מיסיע‬ ‫מענט‪Ł‬ען‪ֵ ,‬זיין ִ ְ ֶ‬ ‫אלע ֶ ְ ְ ֶ‬ ‫קעגן ַ ֶ‬ ‫געגאנגען ֶ ְ‬ ‫ֶ ַ ְֶ‬ ‫ארא‪ï‬‬ ‫אבינ‪ָ ä‬האט ַ ָ‬ ‫אברהם ָ ִ‬ ‫ליכטיגקייט ָוואס ַ ְ ָ ָ‬ ‫ִ ְ ִ ְֵ‬ ‫פאר‪ïŁ‬רייטן ַאז ֶעס ִאיז ָדא‬ ‫פ‪ä‬ן ַאר‪ä‬ם ֵגיין ַ ְ ְ ְ ֵ ְ‬ ‫ווייטער‬ ‫וועלט‪ָ ,‬זאל ִזי‪ֶ ֵ ü‬‬ ‫גע‪à‬רענגט א‪õ‬יף ִדי ֶ ְ‬ ‫ֶ ְֶ ְ ְ‬ ‫וועלט‪,‬‬ ‫‪à‬א‪Ł‬עפער א‪õ‬יף ִדי ֶ ְ‬ ‫איינציגער ַ ֶ ֶ‬ ‫ֵאיין ֵ ִ ֶ‬ ‫אפ‪ֶ äê‬ווען‬ ‫אנהאלטן‪ִ ֲ ,‬‬ ‫ווייטער ָ ְ ַ ְ ְ‬‫ציען א‪ä‬ן ִזי‪ֶ ֵ ü‬‬ ‫ִ ֶ‬ ‫מ‪ִ ,Łë‬ווי‬ ‫נפ‪ָ ַ Ł‬‬ ‫מסיר‪ä‬ת ֶ ֶ‬ ‫ָהאט ֶער ֶגעט‪ä‬ן ִמיט ְ ִ‬ ‫ווייטער‬ ‫‪à‬ר‪õ‬יכן ִמיר ֵ ֶ‬ ‫‪Ł‬ווער‪ְ ְ ,‬‬ ‫ק‪ä‬מט ָאן ְ ֶ‬ ‫ְ‬ ‫ֶעס‬ ‫רמ‪"à‬ם )פרק א עבודה זרה הלכה ג(‬ ‫ֶדער ַ ְ ַ‬ ‫מח‪å‬ק‬ ‫אמ‪ä‬נה‪ ,‬א‪ä‬ן ִזי‪ֵ ַ ְ ü‬‬ ‫ציען ָדאס ֵקייט פ‪ä‬ן ֱ ָ‬ ‫ִ ֶ‬ ‫ה‪ôŁ‬ל‪Ł‬ל‪ä‬ת ִווי‬‫גאנצע ִ ְ ַ ְ ְ‬ ‫‪Ł‬מ‪ä‬עסט א‪õ‬יס ֶדער ַ ְ ֶ‬ ‫ְ ְ ְ‬ ‫‪ï‬אסירט א‪õ‬יף ֶדער‬ ‫יעדע ַזא‪ָ ü‬וואס ַ ִ ְ‬ ‫ַאז ֶ ֶ‬ ‫געגאנגען א‪ä‬ן‬ ‫אבינ‪ִ ä‬איז ַאר‪ä‬ם ֶ ַ ְ ֶ‬ ‫אברהם ָ ִ‬‫ַ ְָ ָ‬ ‫אליין‪.‬‬ ‫‪à‬א‪Ł‬עפער ַ ֵ‬ ‫פ‪ä‬נעם ַ ֶ ֶ‬ ‫ק‪ä‬מט ֶ‬ ‫וועלט‪ְ ,‬‬‫ֶ ְ‬ ‫מענט‪Ł‬ען ַאז ֶעס ִאיז ָדא‬ ‫א‪õ‬יפגעקלערט ִדי ֶ ְ ְ ֶ‬ ‫ְֶ ְ ֶ ְ‬ ‫אברהם‬ ‫ר‪ä‬פט ָאן ַ ְ ָ ָ‬ ‫רמ‪"à‬ם ְ‬ ‫‪à‬א‪Ł‬עפער‪ֶ ,‬דער ַ ְ ַ‬‫ַא ַ ֶ ֶ‬ ‫ה‪‬מן‬ ‫מע‪‬רר ֶאת ַ ְ ַ‬ ‫קריאה ֵ ֵ‬ ‫ְִ ָ‬ ‫'‪Ł‬טארקער‬ ‫‪à‬אדייט ֶדער ְ ַ ְ ֶ‬ ‫'איתן' ָדאס ַ ֵ‬ ‫אבינ‪ָ ֵ ä‬‬ ‫ִָ‬ ‫‪ï‬ר‪õçŁ‬ת פ‪ä‬ן‬ ‫‪à‬פרט ֶווען ִמיר ַ ְ ְ‬ ‫האלטן ֵ‪à‬יי ִדי ַ ְ ִ‬ ‫ִ ְָ‬ ‫אקעגן ִדי‬‫געגאנגען ַ ֶ ְ‬ ‫מענט‪ָ 'Ł‬וואס ִאיז ֶ ַ ְ ֶ‬ ‫ֶ ְְ‬ ‫רעדט ִזי‪ü‬‬ ‫ס‪â‬ר‪õ‬ת ָוואס ֶ ְ‬ ‫אמ‪ä‬נה‪ִ ,‬די ִ ְ‬‫ֱ ָ‬ ‫וועלט‪.‬‬‫‪Ł‬טראם פ‪ä‬ן ִדי ֶ ְ‬ ‫ְ ְָ‬ ‫‪ï‬אסיגע‬ ‫אבינ‪ִ ,ä‬איז ָדא‪ֶ ü‬דער ַ ִ ֶ‬ ‫אברהם ָ ִ‬‫וועגן ַ ְ ָ ָ‬ ‫ֶ ְ‬ ‫ה‪å‬מן‪ֶ ,‬דער‬ ‫מע‪õ‬רר ֶאת ַ ְ ַ‬ ‫קריאה ְ ֵ‬ ‫ֵצייט פ‪ä‬ן ְ ִ ָ‬ ‫ציען ֶדעם ֵקייט‬ ‫דארפן ִ ֶ‬ ‫ִמיר ַ ְ ְ‬ ‫הרי"ם )לך לך ד"ה על השבת( ָהאט‬ ‫ח‪Łäâ‬י ָ ִ‬‫ִ ֵ‬ ‫אסא‪õâ ü‬ר‪õ‬ת‬ ‫האלטן ‪õŁ‬ין ַ ַ‬ ‫אפ‪ִ äê‬מיר ַ ְ ְ‬ ‫ֲִ‬ ‫‪ï‬ר‪Ł‬ה פ‪ä‬ן ֶל‪ü‬‬ ‫לערנט ֶדער ָ ָ ָ‬‫געזאגט ֶווען ֶמען ֶ ְ ְ‬ ‫ֶ ָ ְ‬ ‫איצטיגן ָטאג‬ ‫‪à‬יזן ִ ְ ִ ְ‬ ‫א‪à‬ער ִ ְ‬ ‫ווייטער‪ֶ ָ ,‬‬ ‫ֵ ֶ‬ ‫אבינ‪ä‬‬ ‫אברהם ָ ִ‬ ‫ה‪‬מ‪ä‬עה ‪ָ ָ ְ ַ ‬‬ ‫‪à‬על ַ ְ ָ‬ ‫ְל‪ִ ý‬איז ֶדער ַ ַ‬ ‫א‪õ‬יסגעטראטענעם ֶוועג‬ ‫ְֶ ְָ ֶ ֶ‬ ‫לע‪à‬ן ִמיר ִמיט ֶדער‬ ‫ֶ ְ‬ ‫א‪ä‬נזער‬‫ְֶ‬ ‫‪à‬אלייכט‬ ‫‪é‬נג‪ ,õâ‬א‪ä‬ן ֶער ַ ֵ ְ‬ ‫ע‪õ‬מד ְ ֶ ְ‬ ‫ֵ‬ ‫טראץ ָוואס‬ ‫אברהם‪ָ ְ ,‬‬ ‫פאטער ַ ְ ָ ָ‬ ‫א‪ä‬נזער ָ ֶ‬ ‫פ‪ä‬ן ְ ֶ‬ ‫יר‪Łä‬למי )שקלים‬ ‫‪Ł‬טייט ִאין ְ ַ ְ ִ‬ ‫נ‪Ł‬מה‪ִ ,‬ווי ֶעס ְ ֵ‬ ‫ְָָ‬ ‫פאר‪Ł‬ידענע‬ ‫‪äà‬דז‪Ł‬עוועט ִמיט ַ ְ ִ ֶ ֶ‬ ‫וועלט ְ ְ ֶ ֶ‬ ‫ֶדער ֶ ְ‬ ‫ע‪õ‬מד‬‫ֵ‬ ‫‪é‬א‪äê‬‬ ‫ה‪‬מ‪ä‬עה ְ ִ‬ ‫‪à‬על ַ ְ ָ‬ ‫יראה ַ ַ‬ ‫פ"ב ה"ה( ִ ְ ֶ‬ ‫פארק‪õ‬יפט ִזי‪ִ ü‬אין ִדי‬ ‫ערליי ִ‪Ł‬יט‪õ‬ת‪ ,‬א‪ä‬ן ֶעס ַ ְ ְ‬ ‫ְֶ ֵ‬ ‫נסי‪õ‬נ‪õ‬ת‪,‬‬ ‫‪à‬יי‪Ł‬טיין ִדי ֶצען ִ ְ‬ ‫‪é‬ח פ‪ä‬ן ֵ ְ ֵ‬ ‫לנג‪ֵ ,õâ‬זיין ֹ ַ‬ ‫ְְֶ‬ ‫ועצם ָ ִידי‪ָ ...‬וואס‬ ‫‪é‬חי ְ ֹ ֶ‬ ‫געדאנקען פ‪ä‬ן ֹ ִ‬ ‫ַגאס ֶ ַ ְ ֶ‬ ‫איי‪à‬ער‪Ł‬טער'ס‬ ‫מג‪ê‬ה ֵזיין ֶדער ֵ ֶ ְ ְ ֶ ְ‬ ‫‪é‬ח פ‪ä‬ן ְ ַ ֶ‬ ‫ֵזיין ֹ ַ‬ ‫ני‪Ł‬ט ַאז‬‫דערקענט ִזי‪ְ ִ ü‬‬ ‫‪à‬ליק ֶ ְ ֶ ְ‬ ‫ער‪Ł‬טער ְ ִ‬ ‫מיטן ֶ ְ ְ ֶ‬ ‫ִ ְ‬ ‫‪é‬ח‬ ‫דאזיגע ֹ ַ‬‫וועלט‪ִ ,‬די ָ ִ ֶ‬ ‫נאמען א‪õ‬יף ֶדער ֶ ְ‬ ‫ָ ֶ‬ ‫וועלט‪,‬‬ ‫פירט ֶדער ֶ ְ‬ ‫ע‪õ‬לם ִ ְ‬ ‫ָ‬ ‫ֶדער ִר‪õà‬נ‪Łֶ õ‬ל‬ ‫לערנען‬ ‫א‪ä‬נז ֶווען ִמיר ֶ ְ ֶ‬ ‫אריין ִאין ְ‬ ‫‪Ł‬יינט ֶער ַ ֵ‬ ‫ֵ ְ‬ ‫מח‪Ł‬בה‬ ‫הת‪õà‬ננ‪ä‬ת א‪ä‬ן ַ ֲ ָ ָ‬ ‫א‪à‬יסל ִ ְ ְ‬ ‫א‪à‬ער ִמיט ַ ִ ְ‬ ‫ֶָ‬ ‫אבינ‪ .ä‬יא‬ ‫אברהם ָ ִ‬ ‫‪ï‬ר‪Ł‬י‪õ‬ת פ‪ä‬ן ַ ְ ָ ָ‬ ‫ִדי ָ ָ ִ‬ ‫פעסטע‬ ‫פעלזן ֶ ְ ֶ‬ ‫מח‪å‬ק ִמיט ַא ֶ ְ ְ‬ ‫ִאיז ֶמען ִזי‪ֵ ַ ְ ü‬‬ ‫אבער באלד דערנא‪ ‬ווע‪ ‬דער משנה רעדט וועג‪ ‬דער נסיונות פו‪ ‬אברה‪ ‬אבינו רופט דער‬ ‫משנה אברה‪ ‬מיט‪ ‬צונאמע‪' ‬אבינו'‪.‬‬ ‫יא‪ .‬דער חוזה מלובלי‪ ‬זי"ע האט געזאגט "פו‪ ‬זונטאג פרשת ל‪ ‬ל‪ ‬האב אי‪ ‬שוי‪ ‬געשפירט‬ ‫פרשת ל‪ ‬ל‪  ‬לב שומע‬ ‫יד‬ ‫ק‪Ł‬יא‪,‬‬ ‫פרעגט ַא ֻ ְ ָ‬ ‫מ‪‬מ‪ä‬אל ְ ֶ ְ‬ ‫ֶדער ֵ‪Ł‬ם ִ ְ ֵ‬ ‫ה‪‬ירה‬ ‫‪‬על ַ ִ ָ‬ ‫אני ה‪‬א ַ ַ‬ ‫ֲִ‬ ‫גר‪õ‬יסע‬ ‫געווען ֶדער ְ ֶ‬ ‫אברהם ִאיז ָדא‪ֶ ֶ ü‬‬ ‫ַ ְָ ָ‬ ‫אברהם ִאיז ַאר‪ä‬ם‬ ‫‪õìà‬גע ֶדער ְ ָ‬ ‫‪ô‬ק‪ä‬פה ָוואס ַ ְ ָ ָ‬ ‫ַ ֵַ‬ ‫אנגען‬ ‫געג ְ ֶ‬ ‫מאמין ֶדער ָוואס ִאיז ַאר‪ä‬ם ֶ ַ‬ ‫ֲִַ‬ ‫אמ‪ä‬נה ִאין‬ ‫מ‪ïŁ‬יע ֵזיין ֱ ָ‬ ‫געגאנגען ַ ְ ִ ַ‬ ‫ֶ ַ ְֶ‬ ‫פעלקער‪,‬‬‫אלע ֶ ְ ֶ‬ ‫אמ‪ä‬נה ַ‪à‬ה' צ‪ֶ ַ ä‬‬ ‫א‪õ‬יסלערנען ֱ ָ‬ ‫ְֶ ְֶ‬ ‫מדר‪ָ Ł‬וואס‬ ‫‪à‬אקאנט ִדי ִ ְ ָ‬ ‫הקב"ה‪ִ ,‬איז ַ ַ ְ‬ ‫צ‪àä‬ראכן‬ ‫געווען א‪ä‬ן ְ ָ ְ‬ ‫ל‪õ‬חם ֶ ֶ‬ ‫ֶדער ָוואס ָהאט ֵ‬ ‫מענט‪Ł‬‬ ‫מ‪Ł‬ל‪ :‬צ‪ַ ä‬א ֶ ְ ְ‬ ‫גלייכט ָדאס צ‪ִ ä‬מיט ַא ָ ָ‬‫ְֵ ְ‬ ‫נפ‪Ł‬‬ ‫מ‪õ‬סר ֶ ֶ‬ ‫זרה'ס‪ֶ ,‬ער ָהאט ִזי‪ֵ ü‬‬ ‫עב‪õ‬דה ָָ‬ ‫ִדי ֲ ָ‬ ‫גאסן‪ ,‬א‪ä‬ן ֶער‬‫דרייט ִזי‪ַ ü‬אר‪ä‬ם ִאין ִדי ַ ְ‬ ‫ָוואס ְ ֵ‬ ‫אינעם‬‫ווארפן ִ ֶ‬ ‫אריין ַ ְ ְ‬ ‫געלאזט ַ ֵ‬ ‫געווען א‪ä‬ן ִזי‪ְ ָ ֶ ü‬‬ ‫ֶ ֶ‬ ‫צווייטן‪ ,‬א‪ä‬ן‬ ‫‪ï‬לאץ צ‪ä‬ם ְ ֵ ְ‬ ‫‪ïŁ‬אצירט פ‪ä‬ן ֵאיין ְ ַ‬ ‫ְ ַ ִ ְ‬ ‫פעסטע‬ ‫פעלזן ֶ ְ ֶ‬ ‫א‪õ‬יווען‪ ,‬א‪ä‬ן ֶדער ֶ ְ ְ‬ ‫ֶ‬ ‫קאלע‪ü‬‬ ‫ַ ֶ‬ ‫‪ï‬אלאץ ִאיז‬ ‫‪à‬אמערקט ִווי ַא ַ ַ‬ ‫ֶער ַ ֶ ְ ְ‬ ‫קליין‬ ‫אלץ ְ ֵ‬ ‫געהאט ַ ְ‬ ‫אמ‪ä‬נה ָהאט ֶער ‪õŁ‬ין ֶ ַ‬ ‫ֱ ָ‬ ‫ווא‪ä‬נדערט ִזי‪ü‬‬ ‫ְֶ ְ‬ ‫פייער‪ֶ ,‬ער‬ ‫איינגעהילט ִאין ַא ֵ ֶ‬ ‫ֵ ְֶ ִ ְ‬ ‫אלט‪ִ ,‬איז ִווי ֶקען ֵזיין‬ ‫דריי ָיאר ַ ְ‬ ‫קינד ֵ‪à‬יים ְ ֵ‬ ‫ִ ְ‬ ‫פרעגט "צ‪ֶ ä‬דען ֶקען ֵזיין ַאז ַא ה‪õ‬יז‬ ‫א‪ä‬ן ֶער ְ ֶ ְ‬ ‫פירט ֶדער‬ ‫"ווער ִ ְ‬ ‫געפרעגט ֶ‬‫ַאז ֶער ָהאט ֶ ְ ֶ ְ‬ ‫ני‪Ł‬טא ֶווער ֶעס‬ ‫‪à‬רענען‪ ,‬א‪ä‬ן ֶעס ִאיז ִ ְ ָ‬‫ָזאל ְ ֶ ֶ‬ ‫געהאט‬ ‫‪à‬כלל ֶ ַ‬ ‫וועלט?" צ‪ֶ ä‬דען ָהאט ֶער ִ ְ ַ‬ ‫ֶ ְ‬ ‫א‪ä‬מק‪ä‬קן ֶדער‪õ‬יף?"‬ ‫ָזאל ִזי‪ְ ְ ü‬‬ ‫פרעגט ֶדער‬ ‫נאכמער ְ ֶ ְ‬ ‫אמ‪ä‬נה? ָ ְ ֶ‬ ‫ספיק‪õ‬ת ִאין ֶ ָ‬ ‫ְֵ‬ ‫מ‪Ł‬מ‪ä‬אל‪ֶ ,‬ווען ִדי רבוש"ע ָהאט ִאים‬ ‫ֵ‪Ł‬ם ִ ְ ֵ‬ ‫ה‪à‬ירה‪àֵ ,‬יים ֵזייט ִאיז‬ ‫‪à‬על ַ ִ ָ‬ ‫הציץ ָ ָ‬ ‫עליו ַ ַ‬ ‫ִִ‬ ‫ה‪à‬ירה ‪ִ ‬אי‪ü‬‬ ‫‪à‬על ַ ִ ָ‬ ‫"אני ה‪ä‬א ַ ַ‬ ‫געענטפערט ֲ ִ‬ ‫ֶ ְְֶ ְ‬ ‫אייגענט‪ä‬מער פ‪ä‬ן‬ ‫ֶ‬ ‫גע‪Ł‬טאנען ֶדער ֵ ֶ‬ ‫ֶ ְ ַ ֶ‬ ‫געטאן‬ ‫‪à‬ליק ֶ ָ‬‫‪ï‬אלאץ‪ ,‬א‪ä‬ן ֶער ָהאט ַא ְ ִ‬ ‫ֶדער ַ ַ‬ ‫א‪à‬ער ֵזיין‬ ‫וועלט"‪ֶ ָ ,‬‬ ‫פירט ֶדער ֶ ְ‬ ‫ִ‪à‬ין ֶדער ָוואס ִ ְ‬ ‫‪à‬אר‪ä‬היגט‬ ‫ִ ְ‬ ‫ד‪ä‬רכגייער א‪ä‬ן ִאים ַ‬ ‫ְֵ ֶ‬ ‫א‪õ‬יף ֶדער‬ ‫פארענטפערט‬ ‫נאכני‪Ł‬ט ַ ֶ ְ ֶ ְ‬ ‫ִאיז ָ ְ ִ ְ‬ ‫פראגע‬ ‫ְַ ֶ‬ ‫‪à‬על‬ ‫ה‪à‬ירה‪ִ ,‬אי‪àִ ü‬ין ֶדער ַ ַ‬‫‪à‬על ַ ִ ָ‬‫"אני ה‪ä‬א ַ ַ‬ ‫ֲִ‬ ‫וועלט?"‬ ‫‪à‬רענט ִדי ֶ ְ‬ ‫"פארוואס ְ ֶ ְ‬ ‫געווארן‪ָ ַ ,‬‬ ‫ֶ ָ ְ‬ ‫‪ï‬אלאץ‪ ,‬א‪ä‬ן ִאי‪ ü‬ק‪ä‬ק ָדאס‬ ‫ה‪à‬ית פ‪ä‬ן ֶדער ַ ַ‬ ‫ַ ִַ‬ ‫‪à‬רענט ַא‬ ‫ָנא‪ ,ü‬א‪ä‬ן ִאי‪ֶ ü‬זעה ווא‪ֶ ä‬עס ְ ֶ ְ‬ ‫אוודאי ָהאט‬‫מס‪à‬יר ֵזיין‪ַ ַ ַ ,‬‬‫אפ‪Ł‬ר ַ ְ ִ‬‫ֶמען ֶקען ֶ ְ ָ‬ ‫פייער"‪.‬‬ ‫ֵ ֶ‬ ‫געגליי‪à‬ט א‪ä‬ן ֶער ָהאט‬ ‫אבינ‪ְ ֵ ְ ֶ ä‬‬ ‫אברהם ָ ִ‬ ‫ַ ְָ ָ‬ ‫ספק ַאז ֶדער‬ ‫געהאט ֵקיין ‪äŁ‬ם ָ ֵ‬ ‫ני‪Ł‬ט ֶ ַ‬‫ִ ְ‬ ‫מדר‪ Ł‬א‪õ‬יס ‪‬‬ ‫פירט ֶדער ִ ְ ָ‬ ‫זעל‪à‬ער ‪ְ ִ ‬‬‫ֶדער ֶ ְ ֶ‬ ‫פירט ֶדער‬ ‫‪à‬א‪Ł‬עפער ִאיז ֶדער ָוואס ִ ְ‬ ‫ַ ֶ ֶ‬ ‫וועלט‬ ‫געזען ַא ֶ ְ‬ ‫אבינ‪ָ ä‬האט ֶ ֶ‬ ‫אברהם ָ ִ‬ ‫ַ ְָ ָ‬ ‫פאר‪Ł‬טאנען‬ ‫ני‪Ł‬ט ַ ְ ְ ַ ֶ‬ ‫וועלט‪ָ ,‬נאר ֶער ָהאט ִ ְ‬ ‫ֶ ְ‬ ‫גל‪õ‬י‪à‬יגע‬ ‫מיינ‪ä‬נגען‪ֶ ִ ְ ,‬‬ ‫‪Ł‬לעכטע ֵ ְ ֶ‬ ‫אנגעפילט ִמיט ְ ֶ ְ ֶ‬ ‫ָ ְֶ ִ ְ‬ ‫לאזט צ‪ַ ä‬אז‬ ‫ע‪õ‬לם ָ ְ‬ ‫פארוואס ִדי ִר‪õà‬נ‪Łֶ õ‬ל ָ‬ ‫ַ ְָ‬ ‫וועלט‬ ‫‪õâ‬לקת' ֶדער ֶ ְ‬ ‫'‪à‬ירה ֶ ֶ‬ ‫געט‪Ł‬קעס‪ַ ,‬א ִ ָ‬ ‫ִאין ֶ ְ ְ ֶ‬ ‫פאר‪Ł‬וועכט‪,‬‬ ‫ווערן ַ ְ ְ ֶ ְ‬ ‫נאמען ָזאל ֶ ְ‬ ‫ֵזיין ָ ֶ‬ ‫א‪ï‬יק‪õ‬רס‪ä‬ת‪,‬‬ ‫‪é‬פירה א‪ä‬ן ִמיט ַ ִ ְ‬ ‫‪à‬רענט ִמיט ְ ִ ָ‬ ‫ְֶ ְ‬ ‫אנגעפילט ִמיט‬ ‫וועלט ִאיז ָ ְ ֶ ִ ְ‬ ‫פארוואס ִדי ֶ ְ‬ ‫ַ ְָ‬ ‫"ווער‬‫איי‪à‬ער‪Ł‬טען ֶ‬ ‫געפרעגט ֶדעם ֵ ֶ ְ ְ ֶ‬ ‫ָהאט ֶער ֶ ְ ֶ ְ‬ ‫נעמט ִזי‪ֶ ü‬דער‬ ‫פארוואס ֶ ְ‬ ‫זרה‪ ,‬א‪ä‬ן ַ ְ ָ‬ ‫עב‪õ‬דה ָָ‬ ‫ֲ ָ‬ ‫ה‪à‬ירה‪,‬‬ ‫‪à‬על ַ ִ ָ‬‫עליו ַ ַ‬ ‫הציץ ָ ָ‬‫וועלט?" ֵ ִ‬‫פירט ֶדער ֶ ְ‬ ‫ִ ְ‬ ‫נאמען ַאז‪õ‬י‬ ‫‪à‬א‪Ł‬עפער ִני‪Ł‬ט ָאן א‪õ‬יף ֵזיין ָ ֶ‬ ‫ַ ֶ ֶ‬ ‫אנט‪ï‬לעקט א‪ä‬ן‬ ‫‪à‬א‪Ł‬עפער ִזי‪ְ ֶ ְ ְ ְ ַ ü‬‬‫ָהאט ֶדער ַ ֶ ֶ‬ ‫ה‪äàë‬ל‬‫ִווי ֶער ָהאט ֶגעט‪ä‬ן ִמיט ֶדער ‪õâ‬ר ַ ַ‬ ‫ה‪à‬ירה‪,‬‬ ‫‪à‬על ַ ִ ָ‬ ‫אני ה‪ä‬א ַ ַ‬ ‫אברהם ֲ ִ‬‫געזאגט צ‪ָ ָ ְ ַ ä‬‬ ‫ֶ ָ ְ‬ ‫פארוואס ֶקען ֶדער‬ ‫הפלגה‪ָ ְ ַ ,‬‬ ‫א‪ä‬ן ֵ‪à‬יי ִדי ‪õâ‬ר ַ ְ ָ ָ‬ ‫‪à‬א‪Ł‬עפער א‪ä‬ן ִאי‪ִ ü‬פיר ֵמיין‬ ‫ִאי‪àִ ü‬ין ֶדער ַ ֶ ֶ‬ ‫הפקר?‬ ‫יעצט ֵזיין ֶ ְ ֵ‬ ‫וועלט ֶ ְ‬ ‫ֶ ְ‬ ‫פאר‪Ł‬טיי‪.‬‬ ‫וועלטל ַאז‪õ‬י ִווי ִאי‪ֵ ְ ְ ַ ü‬‬ ‫ֶ ְְ‬ ‫א‪ ‬עקסטערע ליכטיגקייט‪ ,‬וויבאלד עס איז שוי‪ ‬אראפ געקומע‪ ‬דער השפעה פו‪ ‬אברה‪ ‬אבינו‪,‬‬ ‫או‪ ‬דאס האט ליכטיג געמאכט דער וועלט"‪.‬‬ ‫טו‬ ‫לב שומע ‪ ‬והאמ‪ ‬בה' ויחשבה לו צדקה‬ ‫מארצ‪ְ ý‬וג‪ֵ 'õ‬גיי ַאר‪õ‬יס פ‪ä‬ן ֵדיין‬ ‫"ל‪ְ ü‬ל‪ְ ְ ַ ֵ ý‬‬ ‫ֶ‬ ‫ה‪ñ‬ד‪àָ Łõ‬ר‪ üä‬ה‪ä‬א‬ ‫א‪ä‬ן א‪õ‬יף ֶדעם ָהאט ִאים ַ ָ‬ ‫זאגן"‪,‬‬ ‫ווא‪õ‬ינארט א‪ä‬ן ֵגיי ווא‪ִ ä‬אי‪ֶ ü‬וועל ִדי‪ְ ָ ü‬‬ ‫ְְָ‬ ‫ה‪à‬ירה‪,‬‬ ‫‪à‬על ַ ִ ָ‬ ‫"אני ה‪ä‬א ַ ַ‬ ‫געענטפערט ֲ ִ‬ ‫ֶ ְְֶ ֶ ְ‬ ‫דערפ‪ä‬ן‬‫נ‪í‬י‪õ‬ן ֶ ְ‬‫אמת ַאז ֶדער ִ ָ‬‫‪ł‬פת ֱ ֶ‬ ‫זאגט ֶדער ְ ַ‬ ‫ָ ְ‬ ‫‪äï‬נקט‬ ‫וועלט‪ ,‬א‪ä‬ן ְ ְ‬ ‫יעצט ִפיר ִאי‪ִ ü‬די ֶ ְ‬ ‫א‪õ‬י‪ְ ֶ ü‬‬ ‫ט‪ä‬נקל‬ ‫אפ‪ֶ äê‬עס ֶזעט א‪õ‬יס ְ ְ‬ ‫געווען‪ֵ :‬גיי ֲ ִ‬‫ִאיז ֶ ֶ‬ ‫ווערן‬ ‫וועלט ָזאל ֶ ְ‬ ‫ַאז‪õ‬י ִוויל ִאי‪ַ ü‬אז ֶדער ֶ ְ‬ ‫אהין ד‪ä‬‬ ‫ני‪Ł‬ט ווא‪ִ ַ ä‬‬ ‫ווייסט ִ ְ‬ ‫‪Ł‬ווער‪ ,‬ד‪ְ ֵ ä‬‬ ‫א‪ä‬ן ְ ֶ‬ ‫‪à‬א‪Ł‬עפער ָהאט ַאן‬ ‫געפירט"‪ֶ .‬דער ַ ֶ ֶ‬ ‫ֶ ִ ְ‬ ‫וויסן ַאז ִאי‪ ü‬ק‪ä‬ק‬ ‫זאלסט‪ְ ִ ä‬‬‫א‪à‬ער ָ ְ ְ‬ ‫גייסט‪ֶ ָ ,‬‬ ‫ֵ ְ‬ ‫ז‪ä‬כט ִאים ִאין‬ ‫ר‪ä‬ח ֶווען ֶמען ְ‬ ‫נחת ַ‬ ‫עקסטערע ַ ַ‬ ‫ְֶ ְ ֶ ֶ‬ ‫‪à‬א‪Ł‬יץ ִדי‪ ü‬פ‪ä‬ן‬ ‫ארא‪ ï‬א‪õ‬יף ִדי‪ ü‬א‪ä‬ן ִאי‪ִ ַ ü‬‬ ‫ַָ‬ ‫ע‪õ‬לם ָהאט‬ ‫‪à‬אהעלטעני‪ֶ ,Ł‬דער ִר‪õà‬נ‪Łֶ õ‬ל ָ‬ ‫ִדי ַ ֶ ְ ֶ ִ‬ ‫מצב ָוואס‬ ‫געווען ִאין ַא ַ ָ‬ ‫אברהם ִאיז ֶ ֶ‬‫א‪õ‬יבן‪ָ ָ ְ ַ ,‬‬ ‫ְ‬ ‫דערנענטערט ִזי‪ ü‬צ‪ä‬‬ ‫פארגעניגן ֶווען ֶמען ֶ ְ ֶ ְ ֶ ְ‬ ‫ַא ַ ְ ֶ ִ ְ‬ ‫קלאר ווא‪ ä‬צ‪ֵ ä‬גיין‪,‬‬ ‫געווא‪ä‬סט ְ ָ‬ ‫ְ‬ ‫ני‪Ł‬ט ֶ‬‫ֶער ָהאט ִ ְ‬ ‫איינגעהילט ִאין ִדי‬ ‫ִאים ֶווען ֶמען ִאיז ֵ ְ ֶ ִ ְ‬ ‫ז‪ä‬כן ֶדעם ֶוועג‪ָ ,‬אט ָדאס‬ ‫געדארפט ְ‬ ‫ֶער ָהאט ֶ ַ ְ ְ‬ ‫אבינ‪ָ ä‬האט‬ ‫אברהם ָ ִ‬ ‫ט‪ä‬נקלקייט‪ַ ,‬אז‪õ‬י ִווי ַ ְ ָ ָ‬ ‫ְְ ְֵ‬ ‫נסי‪õ‬ן‪ ,‬א‪ä‬ן ָדאס ָהאט ֶדער‬ ‫געווען ֵזיין ִ ָ‬‫ִאיז ֶ ֶ‬ ‫געדינט‬ ‫געז‪ä‬כט א‪ä‬ן ֶ ִ ְ‬ ‫טאקע ֶגעט‪ä‬ן‪ֶ ,‬ער ָהאט ֶ ְ‬ ‫ַ ֶ‬ ‫געוואלט פ‪ä‬ן ִאים‪.‬‬ ‫ע‪õ‬לם ֶ ָ ְ‬ ‫ִר‪õà‬נ‪Łֶ õ‬ל ָ‬ ‫געווען‬‫וועלט ִאיז ֶ ֶ‬‫טראץ ִדי ֶ ְ‬ ‫‪à‬א‪Ł‬עפער‪ָ ְ ,‬‬ ‫ֶדעם ַ ֶ ֶ‬ ‫נ‪í‬י‪õ‬ן ֵווייל‬ ‫‪à‬ייגעק‪ä‬מען ֶדער ִ ָ‬ ‫ֶ‬ ‫אברהם ִאיז ֵ ֶ‬ ‫ַ ְָ ָ‬ ‫פאל‪Ł‬ע‬ ‫‪é‬פירה א‪ä‬ן ִמיט ַ ְ ֶ‬ ‫אנגעפילט ִמיט ְ ִ ָ‬ ‫ָ ְֶ ִ ְ‬ ‫אינעם‬‫געגליי‪à‬ט ִ ֶ‬ ‫ֶער ָהאט ֶ ְ ֵ ְ‬ ‫‪Ł‬יינט ַאר‪õ‬יס ִדי‬ ‫ט‪ä‬נקלקייט ֵ ְ‬‫ְ ֵ‬ ‫אזא‬ ‫ֵ‪â‬ע‪õ‬ת‪ ,‬פ‪ä‬ן ַ ַ‬ ‫געווא‪ä‬סט ַאז ווא‪ä‬‬ ‫ְ‬ ‫‪à‬א‪Ł‬עפער א‪ä‬ן ֶער ָהאט ֶ‬ ‫ַ ֶ ֶ‬ ‫אסא‪ֶ ü‬מער‪ ,‬א‪ä‬ן ִדי ִקיד‪Łֵ Łä‬ם‬ ‫ליכט ָנא‪ַ ַ ü‬‬ ‫ִ ְ‬ ‫‪à‬א‪Ł‬עפער‬ ‫אימער ֶער ֵגייט ָנאר ִאיז ֶדער ַ ֶ ֶ‬ ‫ִ ֶ‬ ‫‪à‬אקאנט‬ ‫אסא‪ֶ ü‬מער‪ִ ,‬ווי ֶעס ִאיז ַ ַ ְ‬ ‫‪Ł‬מים ִאיז ַ ַ‬‫ָ ִַ‬ ‫ִמיט ִאים‪ ,‬א‪ä‬ן ָדאס ִאיז ֶדער ִלימ‪ä‬ד ָוואס‬ ‫ה‪ñ‬ד‪) Łõ‬זוהר חדש‬ ‫זהר ַ ָ‬ ‫פ‪ä‬נעם ֹ ַ‬ ‫ווערטער ֶ‬ ‫ִדי ֶ ְ ֶ‬ ‫אפל‪ֶ ä‬ווען‬ ‫נעמען ֶדערפ‪ä‬ן‪ִ ַ ,‬‬ ‫דארפן ַאר‪õ‬יס ֶ ֶ‬ ‫ִמיר ַ ְ ְ‬ ‫‪â‬נפיק ִמ‪õá‬‬ ‫א‪ê‬א ַהה‪ä‬א ְ ָ ִ‬ ‫נה‪õ‬רא ֶ ָ‬ ‫קפד א( ֵלית ְ ָ‬ ‫ני‪Ł‬ט‬ ‫ווייזט ִ ְ‬ ‫‪à‬א‪Ł‬עפער ֵ ְ‬‫ט‪ä‬נקל‪ֶ ,‬דער ַ ֶ ֶ‬‫ֶעס ִאיז ְ ְ‬ ‫אזא‬‫ני‪Ł‬ט ָדא ָנא‪ַ ַ ü‬‬ ‫ח‪äŁ‬כא‪ֶ ,‬עס ִאיז ִ ְ‬ ‫ֲ ָ‬ ‫ט‪ä‬נקלקייט‪ .‬יב‬ ‫ק‪ä‬מט פ‪ä‬ן ִדי ְ ְ ֵ‬ ‫ליכטיגקייט ָוואס ְ‬‫ִ ְ ִ ְֵ‬ ‫דארף ֶמען‬ ‫קלארע ֶוועג‪ָ ,‬דא‪ְ ַ ü‬‬ ‫ֶדער ְ ָ ֶ‬ ‫ק‪ä‬קט‬ ‫ְ‬ ‫איי‪à‬ער‪Ł‬טער‬ ‫געדענקען ַאז ֶדער ֵ ֶ ְ ְ ֶ‬ ‫ֶ ֶ ְֶ‬ ‫ערקלערט ַאז ָדאס‬ ‫אמת )תרל"ד( ֶ ְ ְ ֶ ְ‬ ‫ֶדער ְ ַ‬ ‫‪ł‬פת ֱ ֶ‬ ‫פארלאזט‬ ‫‪ïŁ‬אלט א‪ä‬ן ֶער ַ ְ ָ ְ‬ ‫ַאר‪õ‬יס פ‪ä‬ן ֵזיין ְ ַ ְ‬ ‫נסי‪õ‬ן ָוואס ֶדער‬ ‫געווען ִדי ִ ָ‬ ‫ִאיז ֶ ֶ‬ ‫רגע‪ .‬יג‬ ‫ני‪Ł‬ט ַפאר ֵקיין ֵאיין ֶ ַ‬ ‫א‪ä‬נז ִ ְ‬ ‫אבינ‪ä‬‬ ‫אברהם ָ ִ‬ ‫גע‪ï‬ר‪ä‬אווט ַ ְ ָ ָ‬‫‪à‬א‪Ł‬עפער ָהאט ֶ ְ‬ ‫ַ ֶ ֶ‬ ‫יב‪ .‬תוספות אי‪ ‬פסחי‪) ‬ד‪ ‬ח( ברענגט אראפ א ירושלמי אז עס איז געווע‪ ‬פו‪ ‬די חכמי‪‬‬ ‫וואס זענע‪ ‬געווע‪ ‬באהאלט‪ ‬אי‪ ‬א הייל‪ ,‬כאטש עס איז א גאנצע צייט געווע‪ ‬דארט‪‬‬ ‫טונקל‪ ,‬אבער פארט האב‪ ‬זיי דערקענט א חילוק צוויש‪ ‬נאכט או‪ ‬טאג‪ ,‬ווייל ביינאכט האט‬ ‫די פלא‪ ‬פו‪ ‬די ליכט שטערקער געלאכט‪ ‬ווי בייטאג‪.‬‬ ‫יג‪ .‬הגאו‪ ‬ר' מאיר צוויבל שליט"א האט פארציילט א וואונדערליכער סיפור‪ :‬א אינגל וואס האט‬ ‫זייער שטארק פארפירט אי‪ ‬כתה‪ ,‬די מלמדי‪ ‬או‪ ‬די קינדער האב‪ ‬אי‪ ‬נישט געקענט‬ ‫פארנעמע‪ ,‬יעד‪ ‬טאג איז דער אינגל געקומע‪ ‬מיט א‪ ‬אנדערע מהל‪ ‬ווי אזוי צו איבערדרייע‪‬‬ ‫די חדר‪ ,‬ביז דער טאטע האט געדארפט אפיר נעמע‪ ‬דאס קינד או‪ ‬אי‪ ‬שיק‪ ‬צו א "דאקטאר"‬ ‫וואס זאל שמועס‪ ‬מיט דע‪ ‬קינד או‪ ‬זע‪ ‬ווי אזוי מע‪ ‬קע‪ ‬פועל'‪ ‬ביי‪ ‬קינד‪ ,‬אז ער זאל זי‪‬‬ ‫עטוואס בארוהיג‪ ‬או‪ ‬זי‪ ‬אויפפיר‪ ‬וואויל צוויש‪ ‬די קינדער‪.‬‬ ‫נא‪ ‬צוויי שעה וואס דער דאקטאר האט גערעדט מיט אי‪ ,‬האט ער געלאזט וויס‪ ‬פאר די‬ ‫פרשת ל‪ ‬ל‪  ‬לב שומע‬ ‫טז‬ ‫עלטער‪ ,‬אז ביז צוויי טעג וועט ער שיק‪ ‬די צעטלע‪ ‬מיט פונקטליכע אנווייזונגע‪ ‬ווי אזוי זי‪‬‬ ‫צו באגיי‪ ‬מיט דע‪ ‬קינד‪.‬‬ ‫פונקט יענע‪ ‬טאג‪ ,‬האט דער באשעפער צוגעפירט אז דער טאטע פונע‪ ‬קינד זאל פארליר‪‬‬ ‫זיי‪ ‬פרנסה‪ ,‬דער מצב האט אויסגעזע‪ ‬שווער‪ ,‬ער וועט נישט האב‪ ‬מער מיט וואס צו שפייז‪‬‬ ‫זיי‪ ‬פאמיליע‪ ,‬אבער אפילו אי‪ ‬דער גרויסע הסתרה האט ער זי‪ ‬מחזק געווע‪ ‬מיט אמונה‪,‬‬ ‫או‪ ‬געגלייבט אז כל מה דעביד רחמנא‪ ,‬וואס אימער דער באשעפער טוט‪ ,‬לטב עביד‪ ,‬איז‬ ‫גוט או‪ ‬עס איז זיכער נאר לטובה‪ ,‬או‪ ‬ער האט זי‪ ‬געשטארקט אזוי ווי א איד דאר‪ ‬צו‬ ‫טו‪ ‬אי‪ ‬אזא געלעגנהייט‪.‬‬ ‫בהשגחה עליונה האט דער באשעפער ארויס געקוקט פו‪ ‬זיי‪ ‬שפאלטענעס‪ ,‬או‪ ‬אינע‪‬‬ ‫זעלבע‪ ‬טאג האט ער באקומע‪ ‬א רו‪ ‬פו‪ ‬א יוגנט‪‬פריינד א גרויסער גביר וואס וואוינט‬ ‫אי‪ ‬שיקאגא‪ ,‬אז ער זאל אריבער קומע‪ ‬וואוינע‪ ‬אי‪ ‬שיקאגא או‪ ‬ער זאל אי‪ ‬ארויס‬ ‫העלפ‪ ‬מיט זיינע געשעפט‪.‬‬ ‫באלד דערנא‪ ‬האט ער געפאקט זיינע פעק‪ ,‬או‪ ‬ער האט מקיי‪ ‬געווע‪ ‬דע‪ ‬ל‪ ‬ל‪ ‬מארצ‪,‬‬ ‫או‪ ‬ער האט געמאכט זיי‪ ‬רייזע קיי‪ ‬שיקאגא‪ ,‬דארט האט ער פארדינט שיי‪ ‬פרנסה‪ ,‬או‪‬‬ ‫צוביסלע‪ ‬איז ער געוואר‪ ‬א שות‪ ‬מיט זיי‪ ‬בעל הבית‪ ,‬אזוי איז ער געוואר‪ ‬א שטיקל גביר‪.‬‬ ‫ווי נאר דער "ווילדער" אינגל איז אנגעקומע‪ ‬קיי‪ ‬שיקאגא‪ ,‬האט ער באשלאס‪ ‬מיט א פעסטע‬ ‫החלטה‪ ,‬אז ער גייט זי‪ ‬בייט‪ ,‬קיינער קע‪ ‬אי‪ ‬נאכנישט דא‪ ,‬או‪ ‬קיינער ווייסט נישט‬ ‫וואספארא אינגעל ער איז געווע‪ ‬ביז היינט‪ ,‬או‪ ‬מיט די היל‪ ‬פו‪ ‬זיינע מלמדי‪ ‬איז ער‬ ‫געשטיג‪ ‬או‪ ‬עס האט זי‪ ‬דערקענט א שטארקער טויש אי‪ ‬זיי‪ ‬אויפפירונג‪ ,‬אז זיינע עלטער‪‬‬ ‫האב‪ ‬געשעפט אסא‪ ‬אידיש נחת פו‪ ‬אי‪.‬‬ ‫עטליכע יאר זענע‪ ‬פארביי או‪ ‬דער ערשטער בעל הבית פו‪ ‬דער געשעפט איז געשטארב‪,‬‬ ‫או‪ ‬דער שות‪ ‬האט איבערגענומע‪ ‬דע‪ ‬געשעפט מיט אלע פארצווייגטע איינצלהייט‪ .‬דער‬ ‫באשעפער האט אריי‪ ‬געלייגט א ברכה אי‪ ‬די געשעפט‪ ,‬או‪ ‬די פארדינסט‪ ‬האב‪ ‬זי‪ ‬שיי‪‬‬ ‫געהויב‪ ,‬או‪ ‬ער איז געוואר‪ ‬א פארמעגליכער איד‪.‬‬ ‫ווע‪ ‬דער אינגעל איז עלטער געוואר‪ ‬או‪ ‬ער האט חתונה געהאט‪ ,‬איז ער געזעצ‪ ‬או‪ ‬געלערנט‬ ‫או‪ ‬צו דער זייט האט ער ארויס געהאלפ‪ ‬זיי‪ ‬טאטע מיט די געשעפט‪ .‬נא‪ ‬א וויילע האט‬ ‫ער געענדיגט גאנ‪" ‬תלמוד בבלי" או‪ ‬ער האט זי‪ ‬געגרייט צו פראווענע‪ ‬א סיו‪ ‬הש"ס!‬ ‫זיינע קינדער האב‪ ‬אי‪ ‬געוואלט ארויס ווייז‪ ‬עהרע או‪ ‬זייער גרויס שעצונג צו דע‪ ‬טייער‪‬‬ ‫מאמענט פו‪ ‬זאג‪" ‬הדר‪ ‬על‪ ‬ש"ס" האב‪ ‬זיי זי‪ ‬באראט‪ ‬אז זיי שענקע‪ ‬פאר זייער טאטע‬ ‫א טייערע מתנה‪ .‬אבער זיי האב‪ ‬נישט געקענט טרעפ‪ ‬א פאסיגע מתנה וואס זאל צופריד‪‬‬ ‫שטעל‪ ‬זייער טאטע‪ .‬ביז זיי האב‪ ‬זי‪ ‬באראט‪ ‬אז זיי וועל‪ ‬פרעג‪ ‬זייער טאטע זעלבסט‪,‬‬ ‫וועלכע מתנה ער וויל?‬ ‫ווע‪ ‬דער טאטע האט געזע‪ ‬אז זיי מיינע‪ ‬דאס ערנסט או‪ ‬זיי וויל‪ ‬אי‪ ‬שענקע‪ ‬עפעס א‬ ‫ווערטפולע זא‪ ,‬האט ער זיי פארציילט "אלס קינד בי‪ ‬אי‪ ‬געווע‪ ‬א "לעבעדיגע" קינד‪ ,‬או‪‬‬ ‫מע‪ ‬האט מי‪ ‬געשיקט צו א "מומחה" אז ער זאל מי‪ ‬געב‪ ‬א מהל‪ ‬או‪ ‬א מיטל ווי אזוי‬ ‫יז‬ ‫לב שומע ‪ ‬והאמ‪ ‬בה' ויחשבה לו צדקה‬ ‫אמ‪ä‬נה‬ ‫מח‪å‬ק ִאין ֱ ָ‬ ‫‪Ł‬ווער‪ִ ,‬איז ֶמען ִזי‪ֵ ַ ְ ü‬‬ ‫ֵגייט ְ ֶ‬ ‫‪‬הס‪‬רה‬ ‫אפ‪ָ ָ ְ ַ ְ ‬‬ ‫ֲִ‬ ‫צלמות‪,‬‬ ‫‪à‬גיא ַ ְ ָ ֶ‬ ‫אל‪ֵ ְ ü‬‬ ‫גליי‪à‬ן ַאז ַ‪á‬ם ִ‪é‬י ֵ ֵ‬ ‫א‪ä‬ן ִמיר ְ ֵ ְ‬ ‫‪Ł‬ווער ֶעס ִאיז ָדא ַאן‬ ‫אפ‪ֶ äê‬ווען ֶעס ֵגייט ְ ֶ‬ ‫ֲִ‬ ‫זענען ִטיף ִאין ִ‪â‬י‬ ‫אפ‪ֶ äê‬ווען ִמיר ֶ ֶ‬ ‫ֲִ‬ ‫ני‪Ł‬ט ִדי‬ ‫מ'פאר‪Ł‬טייט ִ ְ‬ ‫‪ï‬נים ְ ַ ְ ְ ֵ‬ ‫הס‪ô‬רת ָ ִ‬ ‫ַ ְ ַָ‬ ‫‪Ł‬טענדיג‬ ‫‪à‬א‪Ł‬עפער ְ ֶ ְ ִ‬‫פינסטערני‪ִ Ł‬איז ֶ‪â‬ער ַ ֶ ֶ‬ ‫ִ ְְֶ ְִ‬ ‫אנערקענט א‪ä‬ן‬ ‫א‪à‬ער ֶמען ַ ֶ ְ ֶ ְ‬ ‫‪Ł‬מים‪ֶ ָ ,‬‬ ‫ח‪õàŁ‬נ‪õ‬ת ָ ַ ִ‬ ‫ֶ ְ‬ ‫ע‪ë‬די! יד‬ ‫א‪ô‬ה ִ ָ ִ‬‫א‪ä‬נז‪éִ ,‬י ַ ָ‬ ‫ִמיט ְ‬ ‫נ‪í‬י‪õ‬ן פ‪ä‬ן הקב"ה‪,‬‬ ‫מ'ווייסט ַאז ָדאס ִאיז ַא ִ ָ‬ ‫ְֵ ְ‬ ‫‪é‬סדר‬ ‫אמ‪ä‬נה ִאיז ַא ְיס‪õ‬ד ָוואס ֶמען ַ ְ‬ ‫‪â‬ארף ְ ֵ ֶ‬ ‫ֱ ָ‬ ‫זאלן ִאים‬ ‫א‪ä‬נז ַאז ִמיר ָ ְ‬ ‫ערווארט פ‪ä‬ן ְ‬‫א‪ä‬ן ֶער ֶ ְ ַ ְ‬ ‫‪â‬ערמיט! ֶמען ָזאל‬ ‫לע‪à‬ן ֶ ְ ִ‬ ‫חזר'ן א‪ä‬ן ֶ ְ‬ ‫ַ ְְ‬ ‫‪à‬אהעלטעני‪ָ ,Ł‬דאס ִאיז ֶדער‬ ‫ז‪ä‬כן ִאין ִדי ַ ֶ ְ ֶ ִ‬ ‫ְ‬ ‫איינמאל ֶמען ִאיז ‪õŁ‬ין ַא‬ ‫מיינען ַאז ֵ ְ ָ‬ ‫ני‪Ł‬ט ֵ ֶ‬ ‫ִ ְ‬ ‫פארגעניגן ָוואס השי"ת ָהאט פ‪ä‬ן‬ ‫גרעסטער ַ ְ ֶ ִ ְ‬ ‫ְֶ ְ ֶ‬ ‫מ‪Ł‬נה‬ ‫פארזיכערט‪âִ ,‬י ִ ְ ָ‬ ‫מאמין ִאיז ֶמען ‪õŁ‬ין ַ ְ ִ ֶ ְ‬ ‫ֲִַ‬ ‫ט‪ä‬נקלקייט ֶווען ֶעס‬ ‫‪â‬יקא ִאין ֶדער ְ ְ ְ ֵ‬ ‫א‪ä‬נז ַאז ַ ְ ָ‬ ‫ְ‬ ‫זי‪ ‬צו באגיי‪ ,‬אבער א טאג דערוי‪ ‬בי‪ ‬אי‪ ‬שוי‪ ‬געווע‪ ‬אויפ‪ ‬פליגער אוי‪ ‬די וועג קיי‪‬‬ ‫שיקאגא‪ ,‬או‪ ‬אי‪ ‬האב קיינמאל נישט באקומע‪ ‬דער באריכט פו‪ ‬יענע‪" ‬דאקטאר"‪ ,‬אויב ענק‬ ‫וויל‪ ‬מי‪ ‬באמת א טובה טו‪ ,‬וואלט אי‪ ‬זייער הנאה געהאט צו זע‪ ‬דער באריכט וואס יענער‬ ‫האט אלס געשריב‪ ‬אוי‪ ‬מי‪ ‬בימי‪ ‬הה‪ "‬האט ער צוגעענדיגט זיינע ווערטער‪.‬‬ ‫די קינדער האב‪ ‬זי‪ ‬נישט געפוילט‪ ,‬או‪ ‬אפירגעזוכט אי‪ ‬די ארכיוו‪ ‬פו‪ ‬יענע "מומחה" או‪‬‬ ‫מיט גרויס מיה או‪ ‬מיט אסא‪ ‬געלט האב‪ ‬זיי ערלעדיגט צו באקומע‪ ‬דע‪ ‬צעטל‪ ,‬אוי‪ ‬וועלכ‪‬‬ ‫עס איז געשטאנע‪ ‬דערוי‪ ‬ווי פאלגענד‪" :‬אי‪ ‬האב גערעדט מיט דע‪ ‬אינגל פאר צוויי שעה‪,‬‬ ‫או‪ ‬אי‪ ‬האב געפונע‪ ‬אז ער איז קליני"ש גענצלי‪ ‬צודרייט‪ ,‬או‪ ‬אי‪ ‬קע‪ ‬נישט טרעפ‪ ‬קיי‪‬‬ ‫שו‪ ‬היילונגס מיטל‪ ,‬זיי‪ ‬התנהגות איז עפעס וואס מע‪ ‬קע‪ ‬נישט פאררעכט‪ ,‬מיי‪ ‬שיטה איז‬ ‫אז מע‪ ‬זאל אי‪ ‬שיק‪ ‬צו א משוגעי‪ ‬הויז‪ ,‬דאס איז דער איינציגער וועג אפצוהאלט‪ ‬פו‪‬‬ ‫שטער‪ ‬זיינע ארומיגע ווייל גארנישט אנדערש וועט אי‪ ‬קענע‪ ‬פארבעסער‪."‬‬ ‫ווע‪ ‬דער טאטע האט דאס געזע‪ ,‬האט ער געוויז‪ ‬פאר זיינע קינדער א לעבעדיגע מוסר השכל‪,‬‬ ‫אז קיי‪ ‬שו‪ ‬קינד איז קיינמאל נישט פארפאל‪ ,‬או‪ ‬אפילו ווע‪ ‬עס זעט אויס ביטערלי‪ ‬שווער‪,‬‬ ‫דאר‪ ‬מע‪ ‬שטענדיג גלייב‪ ‬אז דער באשעפער קוקט זי‪ ‬צו פו‪ ‬אויב‪ ‬או‪ ‬ער פירט דער מענטש‬ ‫אי‪ ‬די ריכטיגע וועג‪.‬‬ ‫יד‪ .‬עס שטייט אי‪ ‬פסוק )שיר השירי‪ ‬ב ט( 'משגיח' מ‪ ‬החלונות 'מצי‪ '‬מ‪ ‬החרכי‪ ‬דער‬ ‫באשעפער קוקט ארויס פו‪ ‬פענסטער‪ ,‬ער בליקט פו‪ ‬צוויש‪ ‬די שפאלעטנעס‪ .‬רבינו סעדיה‬ ‫גאו‪) ‬מובא בספר עסיס רמוני ‪ ‬להישמח משה על מגילת אסתר ג ט( אנטשייד דע‪ ‬חילוק צוויש‪ ‬די צוויי‬ ‫לשונות פו‪ ‬די פסוק‪' ,‬משגיח' מ‪ ‬החלונות מיינט א‪ ‬הנהגה וואס דער רבונו של עול‪ ‬פירט‬ ‫זי‪ ‬בהתגלות‪ ,‬מיט א‪ ‬אפענע הנהגה פאר אלעמע‪ ‬צו זע‪ ‬קלאר‪ ,‬אז מע‪ ‬קע‪ ‬אי‪ ‬זע‪ ‬פו‪ ‬די‬ ‫פענסטער‪' ,‬מצי‪ '‬מ‪ ‬החרכי‪ ‬באדייט אז ער קוקט ארויס פו‪ ‬א שפאלט אבער מיר קענע‪‬‬ ‫אי‪ ‬נישט זע‪ ,‬ווע‪ ‬דער רצו‪ ‬הש‪ ‬איז דוקא אז עס זאל זי‪ ‬פיר‪ ‬מיט א הסתר פני‪ .‬לויט‬ ‫דע‪ ‬יסוד קע‪ ‬מע‪ ‬זאג‪ ‬וועג‪ ‬דע‪ ‬נוצט דער מדרש דע‪ ‬לשו‪' ‬הצי‪ '‬בעל הבירה‪ ,‬וויבאלד‬ ‫דער באשעפער האט זי‪ ‬באוויז‪ ‬צו אברה‪ ‬אבינו מיט א הסתר פני‪ ,‬מע‪ ‬זאל זי‪ ‬דארפ‪‬‬ ‫מוטשענע‪ ‬צו זע‪ ‬די הנהגת הבורא יתבר‪.‬‬ ‫פרשת ל‪ ‬ל‪  ‬לב שומע‬ ‫יח‬ ‫אברהם ַפאר‬ ‫אמ‪ä‬נה פ‪ä‬ן ַ ְ ָ ָ‬‫געווען ֶדער ֶ ָ‬ ‫מח‪Ł‬יב ֶ ֶ‬ ‫ֲַ ִ‬ ‫‪à‬עצמ‪ַ ý‬עד י‪õ‬ם‬ ‫‪ô‬אמין ְ ַ ְ ְ‬ ‫זאגט ַאל ַ ֲ ִ‬ ‫)אב‪õ‬ת ב ד( ָ ְ‬ ‫ָ‬ ‫ערקלערן ִדי‬ ‫מפר‪Ł‬ים ֶ ְ ֶ ְ‬ ‫צדק‪õ‬ת‪ִ ,‬די ְ ָ ְ ִ‬ ‫גר‪õ‬יסע ִ ְ‬ ‫ַא ְ ֶ‬ ‫לעצטן ָטאג‬ ‫‪à‬יז'ן ֶ ְ ְ‬ ‫ני‪Ł‬ט ִאין ִדיר‪ְ ִ ,‬‬ ‫מ‪õ‬ת‪ֵ ְ ,ý‬‬ ‫גליי‪ְ ִ à‬‬ ‫ְ‬ ‫צ‪ä‬געק‪ä‬מען צ‪ַ ä‬א‬ ‫ֶ‬ ‫אברהם ִאיז ֶ‬ ‫ָ‪ï‬ס‪ä‬ק‪ַ ,‬אז ַ ְ ָ ָ‬ ‫א‪ä‬נטער‪‬ק‪ä‬מען‬ ‫ֶ‬ ‫‪é‬סדר ְ ֶ‬ ‫לע‪à‬ן‪ֶ ,‬עס ֶקען ְ ֵ ֶ‬‫פ‪ä‬ן ֵדיין ֶ ְ‬ ‫לע‪à‬ן‬ ‫גאנצע ֶ ְ‬ ‫אמ‪ä‬נה‪ַ ,‬א ַ ְ ֶ‬‫מדרגה ִאין ֶ ָ‬ ‫העכערע ַ ְ ֵ ָ‬ ‫ֶ ֶ ֶ‬ ‫איי‪à‬יג‬ ‫דארף ֵ ִ‬‫נסי‪õ‬נ‪õ‬ת‪ֶ ,‬מען ַ ְ‬ ‫‪Ł‬וועריגקייטן א‪ä‬ן ִ ְ‬ ‫ְֶ ִ ְֵ ְ‬ ‫געווען‬‫אפ‪ֶ äê‬ער ִאיז ‪õŁ‬ין ֶ ֶ‬ ‫גע‪Ł‬טיגן‪ִ ֲ ,‬‬ ‫ִאיז ֶער ֶ ְ ִ ְ‬ ‫ני‪Ł‬טא‬ ‫אמ‪ä‬נה‪ֶ ,‬עס ִאיז ִ ְ ָ‬‫ווייטער ִאין ֱ ָ‬ ‫‪Ł‬טייגן ֵ ֶ‬ ‫ְ ֵ ְ‬ ‫יעצט‬‫א‪à‬ער ֶ ְ‬ ‫מאמין ַ‪à‬ה' ִאיז ֶער ָ ֶ‬ ‫גר‪õ‬יסע ַ ֲ ִ‬‫ֶדער ְ ֶ‬ ‫זענען‬ ‫אפל‪ִ ä‬מיר ֶ ֶ‬ ‫אמ‪ä‬נה‪ִ ַ ,‬‬ ‫ֵקיין ִ‪Ł‬יע‪ä‬ר ִאין ֱ ָ‬ ‫אמ‪ä‬נה‬ ‫מדרגה ִאין ֱ ָ‬ ‫‪ïŁ‬יץ ַ ְ ֵ ָ‬ ‫צ‪ä‬געק‪ä‬מען צ‪ä‬ם ְ ִ‬‫ֶ‬ ‫ֶ‬ ‫פארט‬ ‫א‪à‬ער ָ ְ‬ ‫מאמינים‪ֶ ָ ,‬‬ ‫‪à‬ני ַ ֲ ִ ִ‬‫מאמינים ְ ֵ‬ ‫אלע ַ ֲ ִ ִ‬ ‫ֶַ‬ ‫יחיה‪,‬‬ ‫‪à‬אמ‪ä‬נת‪ֶ ְ ִ õ‬‬‫וצ‪â‬יק ֶ ֱ ָ‬ ‫ית‪à‬ר‪ִ ַ ְ ,ü‬‬ ‫‪à‬ה‪‬ם ִ ְ ָ ַ‬‫ְֵַ‬ ‫דארף‬ ‫אמ‪ä‬נה ַא ְיס‪õ‬ד ָוואס ֶמען ַ ְ‬ ‫ִאיז ֶ ָ‬ ‫אנהאלטן ִמיטן‬ ‫פליכט ִאיז ִזי‪ ü‬צ‪ְ ְ ַ ְ ָ ä‬‬ ‫א‪ä‬נזער ְ ִ ְ‬ ‫ְֶ‬ ‫אר‪à‬עטן ֶדער‪õ‬יף‪.‬‬ ‫נאכאנאנד ַ ְ ֶ ְ‬ ‫ָ ְ ַַ ְ‬ ‫עתידין‬ ‫אמ‪ä‬נה ַ ִ ִ‬ ‫‪à‬זכ‪ä‬ת ֶ ָ‬ ‫אמ‪ä‬נה‪ ,‬א‪ä‬ן ִ ְ‬ ‫ריינעם ֶ ָ‬ ‫ֵ ֶ‬ ‫‪à‬מהרה‬ ‫להגאל )ילקוט שמעוני הושע תקי''ט( ִ ְ ֵ ָ‬ ‫ְ ִֵָ‬ ‫והאמין ַ‪à‬ה'‬ ‫‪Ł‬טייט ִאין ָ‪ï‬ס‪ä‬ק )טו ו( ְ ֶ ֱ ִ‬ ‫ֶעס ְ ֵ‬ ‫אמן‪.‬‬ ‫‪à‬ימינ‪ֵ ָ ä‬‬ ‫ְֵָ‬ ‫צדקה‪ֶ ,‬דער רבש"ע ָהאט‬ ‫ו‪ç‬ח‪Ł‬בה ל‪ָ ָ ְ õ‬‬ ‫ַַ ְ ְ ֶ ָ‬ ‫‪‬‬