שבת בשבתו - לאנדאן · SHABBOS BSHABATOI - LONDON — לך לך (2026-10-19)

בס"ד
פרשת
לך לך
י"ג מרחשון תשפ"ז
מוצ"ש ר"ת מוצ"ש גאונים הדלקת נרות
7:02 6:40 5:35
ְּב ֶעצֶם הַ יּוֹם הַ ֶּזה ּנִמוֹל ְ
אַב ָרהָם
דער
מוהל
פארציילט
אינפארמאטיווער שמועס
מיטן מוהל מומחה הרב
שליט"א יואל קיש
מיט אן אריינבליק אינעם
וועלט פון מוהלות
מוֹל ַ ְדתּ ְך ָ
ל ֶך ְל ְך ָמֵאַרְצ ְך ָוּמִ ּ
צדיקים
היסטאריע פון די
אונטער
'גזירת צאדיקאוו'
וואס די רוסישע
רעגירונג האט
שטא ָט-
ארעסט
ארויסגעגעבן
אויף צדיקי בית
טשערנאביל
נומער // #551פר' לך לך תשפ"ז לפ"ק
Unit 4 2a Northfield Road,
London N16 5RN
Tel: 020 39 815 815
Fax: 020 3670 3882
4
Email: shabboslondon@gmail.com
רעדאקטאר'ס טישל
© כל הזכיות שמורות
למעשה גערעדט 6
אפיס שעות:
8
זונטאג ביז מיטוואך :פון 1ביז 4נאכמיטאג,
על הפרק דאנערשטאג :פון 12מיטאג ביז 11ביינאכט
אין אנדערע שעות ביטע לאזט א מעסעדזש
און מיר וועלן אייך צוריקרופען
10
מודעות דעדליין:
מללו מילא גרייטע מודעות 8:00 :דאנערשטאג נאכט.
מודעות וואס דארפן נאך א נוסח אדער דעזיין:
4:00דאנערשטאג נאכמיטאג
14
עס איז ראטזאם צו רעזערווירן ווי פריער
ותימרון חידושא אייך צו קענען צושטעלן די בעסטע סערוויס
14
24
לעטר פתורא
אונזער גליון איז דא צו באקומען יעדע
16
וואך ביי די פאלגענדע אדדרעסן:
פארזעצונג
Getters Tannug -
Dunsmure Road St Kildas Road
חמרא טבא 20 Kol Tov–Dunsmure
Road
Watermint Grocery
Makolet–High St
22
Breuer & Spitser Outside 52 Darenth
הילולא דצדיקיא Egg Stores Outside
41 Leadale Road
– Kosher Mart
28
Craven Park Rd 86 Cazenove Road
מחשבות Carmel–111 Craven
סאטמאר
Park Road 42 Craven Walk
סאטמאר
Carmel–143
31
Clapton Common 67 Heathland Road
מתיקא כדובשא סאטמאר
Hype–Hillwood
סקווירא 47 East Bank
Indigs Bakery
לעטר פתורא 40 Kosher Spot
87 Egerton Road
באבוב
Kleins mini market 11 Elm Park Avenue
41
חברה ש''ס
89 Stamford Hill
ווער געדענקט וויזניץ 121 Clapton
ויזניץ לונדון Common
32
Stamford Lodge
26 Lampard Grove
42
Warwick Court פשעווארסק
ואלין מליא 45 Moundfield
Yetev Lev Court
ביאלא Road
Carlton Mansions
44
Vartery area
למען תספר Symour Ct
ביהמ''ד קנה בושם
45 Heathland Road
Fairview Grocery
פינטער'ס
Berrys
ביהמ"ד אבני קודש
Holmwood
34 Theydon Road
Hatzlacha Grocery
קלארשטעלונג :שבת בשבתו אויסגאבע איז געאייגענט אהיימצונעמען רוזין 33 Paget Road
לכבוד שבת פאר די משפחה צו הנאה האבן און נישט צו טראגן אין די בתי
מדרשים און זיכער נישט צו ליינען בשעת'ן דאווענען. מקואות און געשעפט אייגנטומער :פאר סיי וועלכע
הערות אדער אינפארמאציע בנוגע דעליווערי'ס און
דיסטריוביושען ביטע רופט07894907879 :
2
#2 | פרשת לך לך תשפ"ז
הנה ימים באים!
פייער-פלאקער ביי אלופי אלפי ישראל וואס קוקן
ארויס מיט געגועים צום הייליגן "טשענגערער
יארצייט" קומענדיגן ה' כסלו הבעל"ט פעדימט
איין היסטאריש-מאסיווע העפטיגע צוגרייטונגען
אינערהאלב לאנגיעריגן "ועד הכנסת אורחים
טשענגער" בראשות הרבנים הצדיקים שליט"א
אויסטערלישע נאכפראגע אויף טיקעטס און צרכי נסיעה ברענגט צום אויבערפלאך
וויכטיגקייט פון מאכן טראוועל-אראנדשירונגען וואס פריער – והזריז נשכר!
העכסטע ערווארטונגען ביים "ועד הכנסת אורחים טשענגער" צו אויפנעמען זעלטן שטארקער שטראם פון פוקדי ציון
הקדוש וואס וועלן זיך צוזאמקומען צום געהויבענעם אומפארגעסליכן "שבת יארצייט" און נאכפאלגנדיגן "יומא דהילולא
קדישא" מיט ריי מעמדי התעוררות ושמחה עילאה מיט הייליגע שעות של קדושה ורינה דורכאויס לאנגע 36שעות
צו רעזערווירן אייער טריפ רופט נסיעה טרעוול845.444.8785 :
ויתן לך אלקים! לקר את שבת לכו ונלכה
תיכף נאכן הייליגן מעמד
המרומם "שלש סעודות" לעכטיגער "שבת יארצייט" מיט
בהתרוממות הנפש וועט הונדערטער געסט בראשות
אפגעהאלטן ווערן מעמד הוד הרבנים הגאונים שליט"א מיט
"אמירת ויתן לך" ברוב עם ווי מען ווארעמע תפילות און סעודות
וועט אראפברענגען השפעות צוגעשטעלט דורכן בארימטן
טובות ברוחניות ובגשמיות בזכות "ועד הכנסת אורחים טשענגער"
רבינו הקדוש בעל ההילולא זי"ע ריזן ציבור וועלן זיך צוזאמענקומען אין עיר הקודש צו פארברענגען
מעמד רעוא דרעוין וועט אפגעראכטן ווערן בהתעוררות רחמים רבים דורך געהויבענער שבת קודש פרשת תולדות הבעל"ט –תפילות און סעודות וועלן
הונדערטער אידן בצל הקודש פונעם צדיק הדורות וואס האט אפגעראכטן געפראוועט ווערן אין ברודערליכע אטמאספערע בצל רבינו בעל הילולא זי"ע
זיין הייליגע עבודה אזויפיל יארן בעיר טשענגער – "ויתן לך" פון די פרשת
השבוע וועט ווערן אויסגעזאגט אינאיינעם כנהוג בחצרות הצדיקים און וועט
אראפברענגען אלע ברכות הנכללות אין די פסוקי ברכה
3
רעדאקטאר'ס טישל
פונעם רעדאקטאר'ס טישל
ואם אקח מכל אשר לך //
האב רחמנות און נעם
צוריק דאס געלט
"טייערע אידן ,ביטע האט רחמנות אויף מיר ווייטער און צאלן פארן ספר מער ווי די אפיציעלע עס איז באקאנט אז דער הייליגער חפץ חיים
און זייטס מיר נישט מצער! דאס געלט גיי איך פרייז ,וועלנדיג האבן די זכי' צו שטיצן אזא גרויסן פלעגט ארומגיין אין די שטעט און שטעטלעך,
ממילא נישט נוצן ,איך בעט דער וואס האט מיר צדיק ,אבער דער חפץ חיים – וואס איז געווען און פארקויפן זיינע ספרים.
געגעבן דאס געלט זאל זיך תיכף מעלדן צו מיר". באקאנט אז ער האט בשום אופן נישט געוואלט אין איינע פון די נסיעות איז דער חפץ
הערנדיג דאס איז דער בעל השטר צוגעקומען נעמען קיין מתנות און נדבות פון מענטשן -האט חיים אנגעקומען צום שטעטל 'נובו-
צום חפץ חיים און אים געזאגט אז ער האט דאס דאס קאטעגאריש אפגעזאגט. אלעקסאנדראווסקי' .ער איז אנגעקומען פאר
געגעבן במתנה גמורה .דער חפץ חיים האט אבער איז געווען דארטן איין איד וואס האט דאך מנחה-מעריב ,ווען דער עולם קומט זיך צוזאם
פון גארנישט געוואלט הערן ,און זיך געשטעלט געוואלט שטיצן דעם חפץ חיים ,און ער האט אין בית המדרש ,ער האט אויסגעלייגט זיינע
דערויף אז יענער זאל דאס צוריקנעמען .יענער געטראפן אן עצה; ער האט גענומען צוויי ספרים ספרים אויף א זייטיגן טישל און זיך געגאנגען
האט דאס טאקע אויפגעטוישט מיט א איין און געזאגט פארן חפץ חיים אז ער גייט באלד שטעלן דאווענען מנחה צוזאמען מיטן ציבור.
רובל'דיגע באנקנאט און דער חפץ חיים האט ברענגען דאס געלט .ווען דער חפץ חיים איז שוין אין צייט וואס דער חפץ חיים איז נאך
לייכט אפגעאטעמט. געווען אויפן וואגן גרייט ארויסצופארן ,איז געווען געווען טיף פארזינקען אין זיין דאווענען ,האט
*** א שטיקל 'באגלייטן' ווען די אידן האבן אים א איד דערלאנגט פארן ארטיגן רב א קאפי
ארויסבאגלייט און עס איז געווען א בהלה'דיגע פונעם ספר 'חפץ חיים' .דער רב האט דאס
די וואך לערנען מיר אז אברהם אבינו האט
מצב דארטן. דורכגעבלעטערט ,און איז שטארק נתפעל
געזאגט פארן קעניג פון סדום' :אם מחוט ועד
שרוך נעל ,ואם אקח מכל אשר לך' – אברהם יענער איד איז דווקא דעמאלט צוגעגאנגען געווארן פונעם געוואלדיגן ספר.
אבינו האט בשו"א נישט געוואלט נעמען קיין צום חפץ חיים און דערלאנגט א פאפירענע געלט ווען דער חפץ חיים האט געענדיגט דאווענען
מתנות פונעם מלך סדום. באנקנאט צו באצאלן פאר זיין ספר .אזוי ווי עס איז דער רב צוגעגאנגען צו אים און געגעבן א
איז געווען א מצב ארום האט דער חפץ חיים נישט ווארעמען שלום עליכם ,און ווי דער חפץ חיימ'ס
דער רמב"ם (פירוש המשניות ,אבות ,פ"ה
געקוקט אויפן שטר ,זייענדיג זיכער אז דאס איז א שטייגער איז געווען – האט ער מרוב ענוותונתו
מי"ט) לערנט פון דעם ארויס איבער דאס מדת
שטר פון א רובל – וויפיל דער מענטש איז אים זיך פארגעשטעלט אלץ 'א שליח פון דער מחבר'.
ההסתפקות [עין טובה מתלמידיו של אברהם
שולדיג פאר די צוויי ספרים – און ער האט דאס דער רב האט אים געזאגט אז ער האט
אבינו] ,אז א מענטש זאל נישט הנאה האבן פון
אריינגעלייגט ביי זיך אין טאש .אבער אין פאקט געטראפן א סתירה צווישן א הלכה וואס ווערט
קיין געלט וואס איז נישט זיינס ,אפילו בדרך היתר
איז דאס געווען א שטר פון הונדערט רובל! געברענגט אין חפץ חיים און א תשובת מהרי"ק
פארשטייט זיך.
אנקומענדיג אהיים האט דער חפץ חיים וואס ווערט געברענגט סוף ספר .דער חפץ חיים
***
ארויסגענומען די געלט וואס ער האט פארדינט האט אים תיכף פארענטפערט דעם סתירה,
די וואך לערנען מיר איבער דאס וואס דער אין יענעם שטעטל ,און צו זיין שטוינונג טרעפט אבער דער רב האט דאס אפגעפרעגט ,דער חפץ
באשעפער האט געשיקט אברהם אבינו צו גיין ער דארטן א הונדערט רובל באנקנאט .ער איז חיים האט ווידער געענטפערט מיט א קלארקייט,
'אל הארץ אשר אראך' ,וואס ברענגט ארויס די געווען זיכער אז איינער האט אים דאס בטעות און אזוי איז פארגעקומען א מלחמתה של תורה
כח פון א נסיעה פון א צדיק .אין ליכט פון דעם געגעבן ,און האט תיכף מודיע געווען פארן בעל פאר עטליכע מינוט ,ביז דער חפץ חיים האט
ברענגען מיר אייך א רייכע שטיקל היסטאריע, עגלה אז מען דרייט זיך שוין צוריק און מען פארט אים אלעס מסביר געווען און אלע קשיות זענען
איבער די טרויעריג-באקאנטע גזירת צאדיקאוו, צוריק קיין נובו-אלעקסאנדראווסקי. פארענטפערט געווארן.
ווען די רוסישע רעגירונג האט נישט געלאזט די
אנקומענדיג דארט האט דער חפץ חיים אזוי ווי דער רב האט געזען דעם 'שליח'ס'
צדיקי בית טשערנאביל ארויספארן פון זייערע
אנגעהויבן מברר זיין ווער עס האט געמאכט דעם חריפות האט ער זיך אנגערופן מיט א זיכערקייט:
שטעט נאר מיט א ספעציעלע ערלויבעניש.
טעות ,אבער קיינער האט זיך נישט אנגערופן. "עס מוז זיין אז איר זענט דער מחבר!"
אז מען לערנט ווי אברהם אבינו האט זיך פאר א וואך צייט האט דער חפץ חיים זיך דער חפץ חיים האט געמוזט מודה זיין ,און
גע'מל'עט ,האלטן מיר אפ א שמועס מיטן מוהל ארומגעדרייט אין שטאט מיטן פרואוו צו כאפן דער רב האט אויפן פלאץ זיך איינגעהאנדלט א
מומחה הרה"ח ר' יואל קיש שליט"א ,וועלכער דעם בעל הטעות ,אבער קיינער האט זיך נישט ספר חפץ חיים ,וואס האט דאן געקאסט א האלבן
געבט ארויס סודות פון חדר און געבט א שטיקל געמאלדן. רובל .אזוי ווי די מתפללים האבן געזען דאס
אריינבליק אינעם וועלט פון מוהלות.
זעענדיג דאס איז דער חפץ חיים ארויף אויפן חשיבות וואס זייער רב ווייזט ארויס פארן מחבר
זאלט איר אלע האבן א ליכטיגן שבת בימה ,און מיט א בעטנדיגע קול און טרערן אין די האבן אלע אן אויסנאם געקויפט דעם ספר .עס
דער רעאדקטאר אויגן האט ער אויסגעקלאפט און אויסגערופן: זענען געווען עטליכע וואס האבן געוואלט גיין נאך
4
וזאת התורה אש"ר שם משה לפני בני ישראל
ערש"ק לפני כניסת השבת וועט פארקומען
דערהויבן-פרייליכער "מעמד גמר כתיבת
ספר תורה" בשמחת התורה וריקודי קודש
בראשות הרבנים הגאונים שליט"א
ספר תורה "ספר הישועות" מיוחד פאר עיר הקודש טשענגער דעם ספר תורה קורץ פאר כניסת שבת קודש וועט מען
ווערט אין יעצטיגע טעג פארענדיגט בבתי הרבנים האדמורי"ם שליט"א ברחבי מיט גרויס שמחה און התרגשות ענדיגן
ניו יארק רבתי – לעכטיגע השפעות פון ישועות וואס דער צדיק האט משפיע שרייבן די לעצטע אותיות אין היסטארישן
געווען בחיים חיותו בכח תורתו ווערט ווייטער נמשל בכח התורה הקדושה מיטן "ספר הישועות" וואס וועט זיין פאסיגער
ענדיגן "ספר הישועות" וואס וועט פערמאנענט דינען פאר באי עיר הקודש אריינפיר צום געהויבענעם שבת קודש
שישו ושמחו בשמחת התורה
כולם נקבצו באו לך
צענטראלער "סעודת
פייערליכער"הכנסת
הילולא" אינאיינעם ספר תורה" וועט
מיט סעודה לגומרה געפראוועט ווערן
של תורה וחנוכת
בית המדרש החדש
ברוב עם הדרת מלך
אין שטאט וועט שבת אינדערפרי
געפראוועט ווערן מוצאי לפני קריאת התורה
שבת תולדות בליל יומא וועט ווערן נאכגעפאלגט מיט ערשטע קריאה אין פרשת השבוע און מען וועט זיך אנשעפן
מיט די הייליגע ברכות וואס יעקב אבינו האט באקומען – ויתן לך את ברכה לך ולזרעך אתך!
דהילולא קדישא
ריזן מעמד וועט ווערן אפגעהאלטן אויף פארגרעסערטן פארנעם
בשעה 10:00בדויק – דרייפאכיגער מעמד וועט דינען אלס סעודת
הכנסת ספר תורה פארן ספר הישועות – מעמד חנוכת הבית :פארן
נייעם הערליכן בנין הביהמ"ד וואס וועט באנייעט ווערן ברוב פאר
והדר – סעודת הילולא :יערליכער התרגשות'דיגער מעמד "יארצייט
סעודה" וועט ווערן געפראוועט אויף פארברייטערן אופן
מזמור שיר חנוכת הבית
נייער בנין "בית המדרש"
מיט אלע צרכי ציבור וועט
באנייט ווערן ברוב פאר והדר
קומענדיגן "שבת יארצייט"
ביי די לעצטע בוי-שטאפלען סקיצע פונעם פראכטפולן ביהמ"ד
שבת תולדות לסדר "כי עתה
הרחיב ה' לנו" הבעל"ט
פראכטפולער בנין הגדול אויפגעבויט על תילה בנוי' צו באדינען
ציבור הפוקדים דורכאויס דעם גאנצן יאר -נייער הערליכער "קאווע
צימער" און מהודר'דיגע "מקוה טהרה" וועלן שטיין צודינסט רונדע ביי די לעצטע בוי-שטאפלען סקיצע פונעם הערליכן מקוה
דעם יאר פאר די עוברי דרכים צו די קדושים אשר בארץ המה
5
למעשה גערעדט
למעשה גערעדט //הרב י.ק.
הצלחה אין תורה!
גוטע הקדמה צו וויסן -וואס מיר ווייסן שוין גוט -אז דער וועג זיך מחזק אמאל האט א איד געבעטן פאר דעם הייליגן חזון איש זי"ע אז ער זאל
צו זיין אין אידישקייט איז דורך סיפורי צדיקים! אים זאגן חיזוק אויף לימוד התורה.
א איד בעט חיזוק פאר דעם חזון איש אין לימוד התורה ,פארציילט ער האט דער חזון איש אים צוליב געטון און פארציילט צוויי מעשיות:
אים מעשיות פון צדיקים. א) די ערשטע מעשה איז געווען וועגן דעם באקאנטן 'דיבוק' וואס
מיר שטייען יעצט בפתיחת הזמן ,ווען כלל ישראל איז זיך מחזק אין איז געווען אין די צייט פונעם חפץ חיים (געוויסע תלמידים פון דעם חפץ
לימוד התורה הקדושה ,וואס דאס איז אונזער לעבן כי הם חיינו ,און חיים האבן עס ארויסגענומען) ,וואס די תלמידים האבן געפרעגט פאר
יעדער זוכט עצות וויאזוי מיר קענען זיך מחזק זיין צו לערנען תורה. דעם דיבוק" ,מיט וואס איז דער חפץ חיים חשוב אין הימל?" און דער
די גמרא זאגט אז דער יצר הרע האט זיבן נעמען .דער רמז פון דעם איז, דיבוק האט געענטפערט" :מיט זיין התמדת התורה!"
אז דער יצה"ר האט אסאך אופנים וויאזוי ער ארבעט אויף א מענטש ,און זעען מיר – האט דער חזון איש אויסגעפירט – אז צווישן אלע
ער טוישט כסדר זיין נאמען ,זיין אידענטיטעט. מורא'דיגע מעלות און קדושות פון דער סבא קדישא דער חפץ חיים איז
זייער אסאך מאל כאפט נישט דער מענטש אז "דאס איז דער יצר דער עיקר געווען התמדת התורה.
הרע" .ווען דער מענטש וואלט דאס געכאפט און ער וואלט געקענט ווי ב) די צווייטע מעשה איז געווען א מעשה מיט דעם ב"ח און דער טורי
מ'זאגט 'פין-פוינטן' אז אט דאס איז דער אלטער בחור! וואלט געווען זהב.
לייכטער די גאנצע מלחמה. דער טורי זהב איז ווי באקאנט געווען דער איידעם פון דעם ב"ח .דער
איינע פון די כוחות פון דעם בעל דבר איז – אין אלע ענינים און וואס ב"ח האט צוגעזאגט קעסט פאר דעם טורי זהב צו געבן יעדן טאג א
מיר רעדן יעצט איז בנוגע לימוד התורה – אז ער איז מחליש דעת דעם געקעכטס פון פלייש.
מענטש; "עה! דו ביסט נישט מצליח!" מיט די צייט איז דער ב"ח ל"ע געווארן ארעם ,האט ער נאר געגעבן א
באמת איז א מענטש מחויב צו היטן די תורה און מצות אפילו ווען ער געקעכטס פון לונג און נישט פון פלייש .צו יעדנ'ס גרויסע וואונדער האט
איז נישט מצליח ,אבער דאס איז א שווערע עבודה און עס קען זיין אז דער טורי זהב גערופן זיין שווער -דער ב"ח -צו א דין תורה מיטן טענה;
דער מענטש איז נישט אייביג מסוגל דערצו. 'הלמאי ,ער האט צוגעזאגט פלייש און ער געבט נאר לונג'.
אבער מ'דארף צו כאפן אז דאס איז סתם אן איינרעדעניש פון דעם די רבנים האבן ג'פסק'נט אז לונג הייסט אויך פלייש און דער טורי זהב
בעל דבר ,ווייל יעדע מינוט איז א הצלחה פאר זיך! קען נישט האבן קיין טענות...
די גמרא פארציילט אונז אין הוריות ,אז רב פפא האט געהאט א שפעטער האט דער הייליגער טורי זהב מסביר געווען וואס איז געלעגן
שאלה אין אן ענין וואס איז בכלל נישט געווען נוגע למעשה אין זיין צייט אונטער די מעשה :די ערשטע טאג וואס ער האט געגעסן די געקעכטס
(אויב א משוח מלחמה וואס באקומט צרעת מעג חתונה האבן מיט אן פון די לונג ,האט ער נישט געהאט אזויפיל כח צו לערנען ,און פאר איין
אלמנה) ,און א געוויסער איד 'הונא בריה דרב נחמן' האט אים פושט מינוט איז זיין לערנען געווארן עפעס שוואכער ָאן די געווענליכע טיפקייט.
געווען די שאלה. גלייך איז נתעורר געווען אין הימל א גרויסע קטרוג רח"ל אויפן ב"ח,
פארציילט די גמרא אז רב פפא האט אים געקישט און גענומען פאר אז ער האט גורם געווען אז דער טורי זהב האט געלערנט שוואכער פאר
אן איידעם! איין מינוט" .דערפאר האב איך גערופן מיין שווער צום דין תורה ,כדי
רב פפא האט געוואוסט וואס תורה מיינט ,איין איינציגע ידיעה אין מ'זאל פסק'ענען אז דאס איז אויך פלייש ,און מיט דעם כח פון פסק בי"ד
תורה וואס האט אים געפעלט און איינער האט דאס אים געברענגט האט איז דער קטרוג אראפ פון דער ב"ח".
אים אינגאנצן פאר'שיכור'ט! זעט מען פון די מעשה – האט דער חזון איש צוגעענדיגט – די גרויסע
יעדע ווארט תורה איז א מצוה פאר זיך ,און יעדע ידיעה פון תורה איז כח פון א מינוט פון לימוד התורה בעיון! (מעשה איש ח"א עמוד ע"ט).
אן אוצר פאר זיך! ***
תצליחנו על ידו בתורה! ווען מיר גייען אריין אין די ליכטיגע ווינטערדיגע שבתים ,איז עס א
6
ת א ו ו א ת כ נ ש ו ל ה י ל ו ל א ד רב י נ ו הושענא ציון המציונת – הושענא קודש הקדשים
פילע אפציעס צו די ריזן ערווארטעטע
געהויבענע נסיעות צום שטראם פוקדי ציון
יארצייט אין טשענגער
צוגעשטעלט דורך הקדוש קומענדיגן
בארימטע "נסיעה זונטאג יארצייט ה'
טראוועל" אגענטור אין כסלו הבעל"ט להפקד
צוזאמארבעט מיט "וועד בדבר ישועה ורחמים
הכנסת אורחים טשענגער"
מיט 'אלעס' צוגעשטעלט בכל הישועות
לבל יחסר המזג פילע "שאטער" אפטיילונגען ווערן אהערגעשטעלט ווי יאר-יערליך דורכן
"ועד הכנסת אורחים טשענגער" מיט אלע הצטרכות'ן צו אקאמאדירן די
טויזנטער אידן וואס וועלן קומען אויסגיסן דאס הארץ אויפ'ן ציון הקדוש
צוגעשטעלט אויף העכסט באקוועמען אופן
-אש"ל מלא אין טשענגער אויפן געהויבענעם שבת קודש
מאסיווער בנין אדיר ווערט
ספעציעלע פלייט מוצש"ק וואס אויפגעבויט פאר'ן ריזן "סעודת
וועט זיין צוריק מאנטאג מיטאג! הילולא" און די גרעסערע מעמדים
ארום די ימי ההילולא קדישא
845.444.8785 NUAH 845.513.0001
פלעצער באגרעניצט!
רופט וואס פריער צו זונטאג ביומא דהילולא וועט אי"ה זיין צוגעשטעלט אלע הצטרכות מיט
פארזיכערן אייער ארט א ברייטקייט פאר די טויזנטער פוקדים " -ועד הכנסת אורחים טשענגער"
פיבערט מיט לעצטע צוגרייטונגען – טויזנטער אידן עיניהם צופיות צום
אינעם היסטארישן נסיעה! געלעגנהייט אויסצובעטן ישועות במקום קדוש ביום המסוגל – הונדערטער
אידן קומען צוריק להודות ולהלל להקב"ה נאכן געהאלפן ווערן דעם
פארלאפענעם יאר מיט ישועות למעלה מדרך הטבע!
טשענגער ספעציעל סאפיסטיקירטער ליניע צוגעשטעלט דורך "ועד
אינפא ליין הכנסת אורחים טשענגער" צו שיקן קוויטלעך און פאר
718.400.7768 אלע אנגעלעגנהייטן פונעם "יארצייט אין טשענגער"
פאר סיי וואס איר ווילט וויסן אדער זיך צו איינשרייבן צום יארצייט איז "טשענגער אינפא ליין" דער פלאץ דערפאר!
7
על הפרק
על הפרק
על הפרק //הרב ש .שטערן
לך לך – מ'דארף קענען גיין ווייטער
די מעגליכקייטן זענען נישט אזוי ווייט נישט דער וועג ,און נישט אפילו די אומבאקאנטע פאריגע וואך האבן מיר גערעדט וועגן דעם מצב
דער עיקר איז ,אז מיר רעדן נישט בלויז פון א אומשטענדן ,נאר די קאמפערט זאון -די פלאץ וואו פון די דירות ,און וועגן דעם וואס מ'דארף אנהייבן
נייעם ישוב אין אן אנדער מדינה .מ'הייסט קיינעם אלעס איז באקאנט ,וואו מ׳ווייסט שוין יעדן וועג, באטראכטן די מעגליכקייט ארויסצוגיין פון די
טשא ִּבי ...ב״ה ,ס׳זענען וואו מ׳דארף זיך נישט צוגעוואוינען צו קיין נייע זאך.
קא ָ הא ָנישט צו גיין קיין ָ אלטע גרעניצן פון סטעמפארד הילל .ס'איז נישט
דא די נייע (נייע? שוין גארנישט אזוי ניי! )...היימישע ישובים ,מ׳ווייסט וואו די שול איז ,וואו די קינדער גייען אין קיין קליינע זאך .א מענטש איז צוגעוואוינט צו זיין
ווי קענווי איילענד און וועסטקליף ,וואו אידישע חדר ,וואו מ׳טרעפט די באקאנטע ,און וויאזוי דער פלאץ ,צו די גאסן ,צו די שולן ,צו די מענטשן וואס
משפחות האבן זיך באזעצט און בויען זייער לעבן .טאג טעגליכער לעבן גייט .ארויסצוטרעטן פון דעם ער טרעפט יעדן טאג .אבער ווען די מציאות ווערט
און דערווייל קען מען נישט זאגן אז זיי זענען שוין מיינט אז מ׳דארף זיך צוגעוואוינען ,זיך אריינטון שווערער ,דארף מען זיך כאטש פרעגן צי דאס
אויסגעלאפן פון פלאץ און ס'הערשט שוין א דירות אין א נייעם סביבה ,און אפשר בויען געוויסע זאכן וואס איז אמאל געווען די איינציגסטע מעגליכקייט,
פון אנהייב .דאס פארלאנגט שטארקייט .אבער קריזיס דארט.... מיינט דאס אויטאמאטיש אז ס'איז היינט נישט דא
מ׳דארף אויך געדענקען אז די באקוועמליכקייט פון קיין וועג ארויס?!
דאס זעלבע איז ממש ארום אונזער געגנט,
היינט קען אמאל קאסטן זייער טייער דעם מארגן.. די וואך ,ווען מיר לערנען ווי דער אויבערשטער
אראפ טאטנהעם און ביי וועסט גרין געגנטער ,און
ווייטער אין דער ריכטונג פון אפפער-קלעפטאן אויב א משפחה קען ,נאכן ערנסטן אויסרעכענען, רופט אברהם אבינו מיט די ווערטער "לך לך
-נארטוואלד געגנט ,זענען דא הייזער פאר אסאך זיך באזעצן אין א נייעם ישוב אדער אין א געגנט מארצך וממולדתך ומבית אביך" ,קומט דער
ביליגערע פרייזן ,און גאסן וואס מ׳קען כאטש אביסל ווייטער ,און דערמיט געבן פאר זיך און פאר געדאנק נאנטער .אברהם אבינו ווערט גערופן צו
די קינדער מער פלאץ און מער מנוחת הנפש ,איז באטראכטן .ס׳איז נישט קיין לאזן אונטער זיך דאס באקאנטע און זיך ארויסלאזן
כדאי צו זיין גרייט צום שריט. אנדערע וועלט ,און מ׳דארף אויף א וועג צום ארט וואס דער אויבערשטער וועט
נישט ווייל דער נייער פלאץ איז נישט אויפבויען אלעס פון אים ווייזן .ער האט נישט געוואוסט פון אנהויב אלע
מושלם ,און נישט ווייל עס וועלן איך בין גרייט פריש .אסאך אידן וואוינען שוין פרטים ,אבער ער האט פארשטאנען אז דאס וואס
נישט זיין קיין שוועריגקייטן. צו טוישן מיין דארט ,און זענען זייער צופרידן. ער קען ביז היינט ,איז נישט קיין סיבה נישט צו גיין
יעדע נייע התחלה האט געווענליכן ווייטער.
אירע שוועריקייטן .נאר ווייל סדר ,און איך די וועג עפנט זיך
מ׳פארשטייט אז מ׳קען נישט מ'דארף נישט איבערלאזן אלעס
בין גרייט אסאך מאל רעדט מען זיך
שטענדיג ערווארטן אז די איין אז מ׳וועט זיך טוישן ווען פארשטייט זיך ,אונזער מצב איז בכלל נישט
מציאות זאל זיך טוישן ,בשעת צו געבן ס׳וועט זיין גרינגער ,ווען מ׳וועט גלייך צו דעם נסיון פון אברהם אבינו .מיר רעדן
מ׳איז אליין נישט גרייט צו פאר מיינע זיין אינגאנצן זיכער ,ווען מ׳וועט נישט פון פארלאזן א לאנד און א משפחה ,נאר פון
טוישן קיין שום זאך. קינדער די שוין וויסן ווי אזוי אלעס וועט באטראכטן וואו מ׳קען בויען א שטוב און אויפציען
"לך לך" דערמאנט אונז אז מעגליכקייט אויסקוקן .אבער דער אמת איז, קינדער .אבער אין דער נקודה פון זיין גרייט צו גיין
דער ערשטער שריט הייבט אז מ׳קען ווארטן א גאנץ לעבן ווייטער איז דא א לימוד פאר אונז אויך .אמאל קען
צו וואקסן אין דער באקאנטער וועג ווערן אזוי איינגעווארצלט ,אז
זיך אן מיט א החלטה .אברהם אויף דעם מאמענט ווען מ׳וועט
אבינו איז געגאנגען ,און דער
א בעסערן מ׳פארגעסט אז ס׳איז בכלל דא א צווייטער וועג.
זיך שפירן אינגאנצן באקוועם
וועג האט זיך געעפנט .מיר מצב מיטן טויש .א מענטש וואס וויל ווען מ׳רעדט פון זיך ארויסציען ,הערט מען
דארפן האבן די שטארקייט קודם זיין זיכער אז ער וועט זיך אפט דעם ענטפער" :ס'איז מיר נישט מעגליך זיך
צו זאגן :איך בין גרייט צו נישט דארפן צוגעוואוינען צו ארויסצוציען!" אבער דאס איז דאך נישט קיין
קיין שום נייע זאך ,וועט אפט בלייבן פונקט אויפן באטראכטן א נייעם וועג ,אפילו אויב ער פירט מיך ענטפער ,נאר כאילו א 'טרוקענע פאקט' ,אזוי צו
זעלבן ארט .אמאל דארף מען האבן די שטארקייט ארויס פון דעם וואס איז מיר באקאנט .אפשר איז זאגן ..אויב מ׳וואוינט נישט דארט ,קען מען זיך
צו מאכן א החלטה :איך בין גרייט צו קוקן ווייטער ,דאס די החלטה וואס מער משפחות דארפן היינט אפשר יא באזעצן דארט .און אויב מ׳האט עס
איך בין גרייט צו טוישן מיין געווענליכן סדר ,און איך נעמען -נישט אז מ׳גייט שוין מארגן אוועק ,נאר נאך נישט אויסגעפרואווט ,ווי אזוי ווייסט מען אז
בין גרייט צו געבן פאר מיינע קינדער די מעגליכקייט אז מ׳איז גרייט צו קוקן ,אויספארשן און ערנסט ס׳איז נישט פאר אונז? מ׳דארף נישט גלייך מאכן
באטראכטן די מעגליכקייט .ווייל ווען מ׳שליסט צו וואקסן אין א בעסערן מצב. א באשלוס ,און זיכער נישט יעדע משפחה קען טון
נישט דעם טיר פאראויס ,קען זיך עפענען א וועג דאס זעלבע .אבער מ׳דארף כאטש עפענען דעם
וואס מ׳האט ביז היינט קיינמאל נישט געזען. ארויס פון דער קאמפערט זאנע שמועס אויפן טיש ,אנשטאט צו שליסן די טיר נאך
דאס איז אפשר דער גרעסטער שטערונג :לך -לך ,פאר דיינעט וועגן! איידער מ׳האט געקוקט וואס ליגט דערנעבן.
8
ברוך הבא בשם ה'
מיט גרויס פרייד טוען מיר מעלדן
אז דער באוואוסטער עין-הרע-אפשפרעכער
הרה''ג ר'
משה
טייטלבוים
שליט''א
פון ארץ ישראל
ר' משה איז ברייט באקאנט פאר די געפינט זיך
לאנדאנער אידן ,נאך וואס ער קומט
שוין אהער פאר לאנגע יארן כולן שוין
לטובה ,און האט שוין זוכה געווען צו זיין
אין די
דער גוטער שליח צו ברענגען השפעות
אין פילע הינזיכטן פאר תושבי עירנו. יעצטיגע טעג
ר' משה טוט אפשפרעכן עין הרע מיט די אור-
אלטע סגולה פון גיסן בליי ,לויט וואס ער האט
דא אין לאנדאן
מקבל געווען פון אידן פון פריערדיגן דור וועלכע
האבן עס געהאט בקבלה למעלה בקודש און ארויסצוהעלפן
אידן וועלכע
ער פארמאגט פילע המלצות פון גדולי הרבנים
שליט''א פון איבער די גאנצע וועלט.
צווישן אנדערע איז דאס אפשפרעכן עין
הרע א סגולה בדוק ומנוסה פאר הצלחה
מיט קינדער ,שידוכים ,זרע-של-קיימא,
נויטיגן זיך
רפואות ,הצלחה מיט פרנסה ,שמחת
החיים און פיל נאך. אין ישועות
צו באשטעלן א פריוואטע אפוינטמענט
קענט איר זיך פארבינדן מיט אים
אויף07393-075-254 :
בכבוד רב
ידידיו ומעריציו בלאנדאן
9
מללו מילא
נעשכיזער
ספר תורהא
שרייבעריי .דער סדר איז געווען אז דער טייערע פארמעט און די פארמעט לאזן מערערע מאל האט דער הייליגער
צדיק האט געשריבן די ווערטער און די אים נישט שלאפן ביי די נעכט ,ער בעט צדיק פון נעשכיז אויסגעדרוקט רצון קדשו
שמות הק' האט דער נעשכיזער אליין אים ער זאל קומען צו גיין אבער דער צדיק אז ער וויל זיך לאזן שרייבן אן אייגענער
געשריבן. האבנדיג דער באפעל פון דעם הייליגן רבי ספר תורה.
ווען די ספר תורה איז ענדליך פערטיג ר' אלימלך איז נישט אנגעקומען. דער באקאנטער סופר בימים ההם
געווארן האבן די צוויי הייליגע צדיקים דער הייליגער נעשכיזער האט גע'שמ'ט איז געווען דער הייליגער צדיק הרה"ק ר'
וועלנדיג עס זאל זיין א דבר השלם געלאזט איבעראל אלץ אן אויסטערלישער בעל משה פשעווארסקער זצוק"ל און ווען דער
אויסרופן אין שטאט אז אלע מגיהים זאלן מופת .טויזנטער זענע געקומען צו פארן הייליגער נעשכיזער האט געוואלט שרייבן
קומען צוגיין און יעדער זאל איבערקוקן קיין נעשכיז פאר א ישועה און האבן געזען א ספר תורה האט ער ארויסגעשיקט א
דעם ספר. ביי אים ישועות למעלה מדרך הטבע שליחות קיין פשעווארסק בעטנדיג ער
וועלנדיג אז די מגיהים זאלן גוט זוכן און עס איז אריבער א שטיק צייט און די זאל אריבערקומען צו אים און שרייבן די
האבן זיי געלאזט אויסרופן אז פאר יעדער טאכטער פון דער הייליגער צדיק הרה"'ק ספר תורה.
טעות וואס מען וועט דערינען טרעפן ר' משה איז קראנק געווארן מיט אן א לענגערע צייט איז פארביי און
וועט מען באקומען א באלוינונג פון דריי ערנסטע קרענק. הרה"ק ר' משה מפשעווארסק איז
גאלדענע רענדלעך. דער צדיק האט גלייך פארשטאנען נישט אנגעקומען .די סיבה איז ווייל
דריי גאלדענע רענדלעך איז געווען א אז דאס איז נישט קיין פשוט'ער זאך. דער הייליגער צדיק ר' אלימלך איז אים
סכון הגון בימים ההם און עס איז געווארן ער האט געפאקט פעק און זעק און זיך געקומען אין חלום און געזאגט ער זאל
אן אנלויף פון מגיהים ,יעדער איז געווען ארויסגעלאזט קיין נעשכיז מזכיר צו זיין נישט אננעמען די הצעה ,ער זאל נישט
זיכער אז ערגעצוואו וועט מען טרעפן א פאר אים זיין טאכטער. פארן קיין נעשכיז שרייבן דעם ספר.
טעות און מען וועט לייזן דערביי א שיינע דער נעשכיזער האט אים אנגעוואונטשן ווען דער נעשכיזער האט געזען אז
מטבע. און זי האט באלד געהאט א ישועה און דער הרה"ק ר' משה קומט נישט ,האט ער אים
צווישן די מגיהים איז געווען איין איד צדיק הרה"ק ר' משה איז שוין פארבליבן אפגעשריבן נאך א בריוו בעטנדיג ער זאל
וועלכער האט גע'שמ'ט אין די געגענט אין נעשכיז אנהייבנדיג מיט די עבודת הק' קומען .אין דעם בריוו שרייבט ער אים
אלץ א גוטער מגיה און אויך אלץ א פון שרייבן דעם ספר תורה. אז ער האט זיך געלאזט קאסטן גרויסע
זעלטן שנעלער מגיה ,ער האט געבעטן עטליכע יאר האט געדויערט די געלטער ,ער האט זיך איינגעהאנדעלט
10
11
דער צדיק האט אים געגעבן די קמיע און דער איד איז ארויס ערלויבעניש צו קענען מגיה זיין דעם ספר תורה זאגענדיג אז זיכער
פון שטוב. וועט ער שוין טרעפן עפעס.
עס איז נישט אריבער קיין צוויי מינוט און דער הייליגער ישמח מען האט מסכים געווען נאך דעם וואס מען האט אין א זייט
משה האט ברוח קדשו מרגיש געווען אז עפעס איז דא נישט אוועקגערוקט אלע מעסערלעך און פעדערס ,ער זאל נישט קענען
גלאטיג .אין איין אטעם איז דער ישמח משה ארויסגעלאפן פון בשעת מעשה מאכן א פרישע פסול.
זיין שטוב און געלאזט צוריקרופן דעם איד וואס איז יעצט געווען דער מגיה האט אנגעהויבן איבערצוגיין איין פרשה נאך די
ביי אים. צווייטע און אין קיין שום ארט האט ער נישט געטראפן קיין גרייז.
דער ישמח משה האט אים צוריקגעבעטן די קמיע און דער ער האט איבערגעקוקט איין פרשה נאך די צווייטע און איבעראל
איד האט עס אים צוריקגעגעבן .נאכ'ן צוריקגעבן האט דער ישמח איז אלעס געווען ריין פון גרייזן.
משה אים געזאגט אז ער שפירט אז די קרעץ וואס ער האט איז אן אנטוישונג האט אים ארומגענומען .ער האט עס נישט
נישט קיין נאטורליכע ,עס האט עפעס שייכות מיט א קללה און אז געקענט אראפשלינגען .ער האט אוועקגעגעבן שעות אויף שעות
בלויז פאר די הגה און דא טרעפט ער גארנישט.
עס קומט וועגן א קללה וויל ער אים נישט געבן די קמיע.
א שלעכטע מחשבה האט זיך אריינגעכאפט ביי אים אין
שפעטער האט זיך ארויסגעשטעלט אז דער איד וואס איז
געדאנק .ער האט באשלאסן אז אויב עס איז נישט דא קיין פסול
געקומען בעטן די קמיע פאר זיינע קרעץ איז געווען דער יעניגער
וועט ער אליין ממציא זיין א פסול .קיין געצייג האט ער דאך נישט
מגיה וואס האט גע'פסל'ט דעם ספר תורה און די קללה וואס איז געהאט אין די הענט צו מאכן א פסול האט ער געטראכט אז ער
געלעגן אויף אים האט געשטאמט פון דעם דערמאנטן צדיק. וועט נוצן זיין שפייעכטס און נאס מאכן אן אות ביז עס וועט ווערן
דער ספר תורה פון דעם הייליגן נעשכיזער איז שפעטער פסול און אזוי ארום וועט ער פארדינען דריי גאלדענע רענדלעך.
אריבער קיין בעלזא און אין בעלזא האט עס געהאט א באזונדערע צווישן אלע ווערטער האט ער אויסגעטראפן אז די גרינגסטע
חשיבות ,מען פלעגט דערינען צו ליינען אין דערהויבענע זמנים. ווארט צו פסל'נען איז דער אות ג' פון די ווארט 'נגע' צרעת .פאר
מען דערציילט אז ווען דער הייליגער בעלזער רב האט זיך א לאנגער צייט אין איין ציה האט ער אפגעלעקט די שטיקל וואס
משדך געווען מיט'ן שינאווער רב און דער שינאווער רב איז געווען גייט ארויס פון דעם 'גימל' ביז עס איז געווארן אזוי ווי א נ' און עס
אין בעלזא אויף שבת האט ער שטארק מפציר געווען דעם בעלזער האט זיך געליינט 'ננע' צרעת.
רב אז ער זאל ארויסנעמען דעם ספר תורה צו ליינען יענעם שבת, ווען די פסול איז שוין געווען פארטיג איז ער מיט איין שמחה
אבער דער בעלזער רב האט בשום אופן נישט געוואלט. ארויס צום צדיק הרה"ק ר' משה און אים דערציילט אז ער האט
דער בעלזער רב האט געגעבן צו פארשטיין אז כידוע איז דער געטראפן א פסול אין די ווארט 'נגע' צרעת און אנשטאט נגע
שינאווער רב געווען א שטארקער איש הלכה און זיכער וועט ער שטייט ננע צרעת.
טרעפן שאלות אויף דעם ספר און ער האט נישט געוואלט מען ווען דער הייליגער צדיק ר' משה האט עס בודק געווען איז ער
זאל מערער זיין קעגן דעם ספר. געווארן דערציטערט און זיך אויסגעדרייט צום מגיה זאגענדיג :זיי
ווען דער שינאווער רב האט געהערט די סיבה צו דעם התנגדות זיך מודה! דו האסט אליין געמאכט דעם טעות.
האט ער צוגעזאגט פאר'ן בעלזער רב אז אפילו אויב ער וועט זען דער צדיק האט דערביי געזאגט אז ער געדענקט נאך דעם שם
עפעס וועט ער נישט מערער זיין. וואס ער האט אינזינען געהאט ווען ער האט געשריבן דעם ווארט
און עס קען נישט זיין אז ער האט עס געשריבן פעלעריג.
דער בעלזער רב האט נאכגעגעבן זיין בקשה אבער וויסענדיג
"אויב בין איך גערעכט און דו אליין האסט געברענגט דעם
אז ווען עס וועט קומען למעשה און דער שינאווער רב וועט זען
פסול וועסטו געשאלטן ווערן אז א גאנץ לעבן וועסטו זיין קרעציג
עפעס וואס איז נישט אים ארדענונג וועט ער זיך נישט קענען
ווי א נגע" .האט אים דער צדיק ר' משה געזאגט.
איינהאלטן און עס זאגן האט ער געלאזט רופן צוויי גרויסע תלמידי
עס האט נישט געדויערט לאנג ,דער איד איז געווארן
חכמים און שטארקע בקיאים אין הלכות סופרים און זיי באפוילן
איבערגעדעקט מיט קרעץ פון קאפ ביז פוס און כל ימיו האט ער
איבערצוגיין די דינים אין סופרות און ווען דער שינאווער רב וועט
געליטן פון די קרעץ און עס איז מקויים געווארן די קללה וואס דער
עולה זיין זאלן זיי שטיין נעבן אים און אויף יעדער טענה וואס ער צדיק האט אים געגעבן.
וועט זאגן זאלן זיי אים ענטפערן.
מען דערציילט אז יארן שפעטער איז אמאל געקומען צוגיין א
וכך הוה אז ווען דער שינאווער רב האט עולה געווען האט ער איד צום ישמח משה און געבעטן אז דער צדיק זאל אים אויסלייזן
געטראפן פארשידענע זאכן וואס עס האט אים נישט געשמעקט פון די שווערע קרעץ וואס ער ליידט שוין אזויפיל יארן.
און ווען ער האט זיך אנגעהויבן מפלפל זיין האבן די צוויי סופרים כידוע איז געווען דער שטייגער פון דעם הייליגן ישמח משה
גלייך פארענטפערט יעדער שאלה און עס איז ארויס כשר כדין. אז ער פלעגט געבן קמיעות און נאכדעם וואס דער איד האט זיך
די ספר תורה איז אריבער בירושה און איז נאך געווען בנמצא אזוי אויסגערעדט פאר אים באוויינענדיג זיין גורל האט דער ישמח
ביז צום צווייטן וועלט קריג. משה רחמנות באקומען אויף אים און זיך געזעצט אפשרייבן פאר
[רשפי אש] אים א קמיע.
12
13
ותימרון חידושא
י .ק .קענווי איילענד
הלכות צניעות הגוף (ג)
בכלליות זיין מער נזהר אין די אלע הלכות. נעמען די וועש אין מקוה
[א] ווי דערמאנט קומט אויס אין שלחן ערוך אז ווען מ'טוישט
זהירות ווען מ'גייט אין מקוה וכדו' זיך די נאכט קליידער אויף די טאג קליידער אדער פארקערט,
[ג] אין בית המרחץ וכדו' ,איז ווי פארשטענליך מותר זיך דארף מען זיין געווארנט עס צו טוישן אויף א וועג וואס דער גוף
אויסצוטון די קליידער ,אבער מיר טרעפן אין די פוסקים וואס זאגן, ווערט בכלל נישט אויפגעדעקט [ווי למשל אונטער די דעקע וואס
א) אז מען זאל זיך אויסטון די קליידער ווי נענטער צו די פלאץ וואו מ'שלאפט אדער א גרויסע ליילעך].
מ'וואשט זיך (ב) .ב) און אוודאי זיך נישט זוימען אן די קליידער מער וויבאלד דאס איז א שווערע זאך אויסצופירען למעשה ,איז
ווי די צייט וואס עס פאדערט זיך פארן זיך ארום וואשן. דא אן עצה צו נעמען די וועש און זיך טוישן אין מקוה [זע ווייטער],
וואס דאס איז א לכתחלה'דיגע וועג אן קיין שאלות[ .אזוי אויך ווען
דער באקאנטער צדיק און קדוש ר' אהר'לע ראטה זי"ע וואס
מ'נעמט א שויער אין שטוב].
האט כל ימיו זיך מוסר נפש געווען צו פארמערן קדושה וטהרה
ביי אידישע קינדער ,שרייבט אין זיין ספר (טהרת הקודש מקוה ישראל טוישן די וועש אין באדע צימער
פ"ו והלאה) זייער שטארקע לשונות וועגן די גרויסע ווארעניש וואס [ב] עס איז דא וואס ווילן מחדש זיין ,אז אין א צימער וואס עס
מ'דארף האבן ווען מ'גייט אין מקוה ,און ער רעדט דארט ארום וועגן איז געמאכט זיך ארום צו וואשן מעג מען זיך טוישן די קליידער
געוויסע "פתאים מבוהלים" (קשה לתרגמו לאידיש )..וואס קענען שטיין געהעריג אפילו מ'וואשט זיך יעצט נישט ארום (א).
אן די בגדים און שמועסן. עס איז נישטא קיין געהעריגע מקורות צו דעם חידוש אין די
און נאך שרייבט ער דארט (סוף פרק ז') ,אז צומאל דאס וואס א פריערדיגע פוסקים ,אבער 'המקיל יש לו על מי לסמוך' (דער וואס איז
מענטש היט זיך אין מקוה פון אלעס וואס מ'דארף זיך היטן ,איז עס מקיל צו טון אזוי האט אויף וועמען זיך צו פארלאזן).
אים נאך מער מקדש ווי די גאנצע מקוה! אבער מיר האבן שוין דערמאנט אז תלמידי חכמים דארפן
מקורות והערות
(א) כ"כ באגר"מ חלק יו"ד ח"ג סימן ס"ח [ולפי דבריו יותר טוב לחלוף בגדיו בבאדע צימער ששם מיוחד לחלוץ בגדיו לגמרי ,מלהחליף בגדיו בביה"כ,
יעו"ש] .והנה לכו"ע אין היתר לעמוד בבית המרחץ ערום שלא לצורך [כמבואר להלן] ,רק כוונתו לחדש דכיון שבמקום זה מותר לצורך רחיצה ,ה"ה דמותר
לצורך אחר.
והנה הדברים מחודשים ,ומ"מ מכיון שיש כמה שהבינו דכל איסור של לעמוד ערום אינו איסור ממש ,אלא הוא מדת חסידות (כמו השועה"ר במהדו"ק,
אלא שמהד"ב חזר בו ,וע"ע בפרמ"ג מ"ז בשם הרמב"ם ,ועוד[ ,וכן האגר"מ עצמו כותב כן כמה פעמים ,ולולי שסובר כן כנראה לא היה מקיל בדבר]) ,ולהרבה
אנשים היום הוא יתכן שהוא צורך גדול יש מקום לסמוך ע"ז [ואגב יעו"ש עוד שכתב דבבית הכסא ובית המרחץ לא שייך עצם איסור גילוי בשר שהרי אין שם
דין כבוד ,מיהו מלשון שועה"ר (מהד"ת סימן ב' ס"א) לכאורה לא משמע כדבריו].
(ב) הנה הפרמ"ג (סימן ב' א"א סק"ד) כתב דבר זה" :ודע ,דרוחץ ראוי ליזהר להניח מלבושיו מיד סמוך לשפת הנהר ,לא כאותן שהולכין כמה אמות בגילוי
הגוף וראש" ,וכן כתבו דבר זה בשועה"ר (מהד"ת סימן ב') ובמ"ב (סק"א) .והגם שכולם מדברים מרוחץ בנהר ,ולא מבית המרחץ (והיה אולי מקום לחלק ביניהם),
מ"מ מרהיטת דבריהם (של השועה"ר והמ"ב) נראה להדיא כי גם בבית המרחץ כל ההיתר הוא רק משום הצורך הגמור ,ואין שום היתר לעמוד שם ערום יותר
מהצורך (וע"ע בספרי הגה"ק ר' אהרן ראטה זי"ע שלחן הטהור מאמר הצניעות פ"ד ,וטהרת הקודש מקוה ישראל פ"ז).
לעטר פתורא
די תנאי זוכה צו זיין צו עולם הבא
לך לך מארצך וממולדתך.
דער וואונטש פון יעדער איד איז אוועקצוגיין פון די וועלט ריין ָאן עבירות ,אזוי ווי ער איז אראפגעקומען אויף די וועלט ,ווי
חז"ל זאגן שוין [בבא מציעא ק"ז] הלוואי שתהא יציאתי כביאתי.
די בחינה איז מרומז אין די ווערטער פון דעם פסוק .לך לך מארצך -ווען א איד גייט אוועק פון די וועלט זאל ער זוכה זיין צו
זיין ריין ,אזוי ווי וממולדתך -ווי ווען ער איז געבוירן געווארן ,און דעמאלט וועט מקויים ווערן וואס עס שטייט ווייטער אין פסוק,
אל הארץ אשר אראך – דורכדעם וועט ער זוכה זיין צו עולם הבא.
[עטרת ישועה]
14
15
פרישע שפאנענדע און
דראמאטישע
צווישן
פארזעצונג 5
פארזעצונג
אשר יאקאב
צוויי
נעמען
אין קורצן פון פריער:
מרת שטיינבערגער איז פלוצים נפטר געווארן אין איר פארשלאסן הויז אין סטעמפארד הילל ,איבערלאזנדיג נאך זיך א רייע
מיסטעריעזע שאלות .גדלי' קליין ,וועלכער האט געוואוינט נעבן איר ,האט זיך אנגעהויבן אינטערעסירן אין איר פארגאנגענהייט
און האט אריינגעצויגן זיין ברודער יוסי אין דער פארשונג ,אין צייט וואס זיין חברותא האט אים קלארגעמכאט אז זיין קאפ איז
לעצטנס נישט דא און מען קען נישט אזוי ממשיך זיין.
פרובירנדיג צו דערגיין ווער זי איז געווען ,האבן די צוויי ברידער זיך דערמאנט אז זייער טאטע ,הרב שלום קליין ,האט אמאל
עפעס דערמאנט איבער דעם נאמען שטיינבערגער .דערווייל זענען זיי נאך ווייט פון פארשטיין וואס דער קשר איז ,אבער ביידע
שפירן אז דער נאמען באהאלט עפעס וואס זיי דארפן אויסגעפינען.
אין בני ברק איז יוסף חיים ראזען אריינגעפאלן אין א גאנץ אנדערע מיסטעריע ,ווען ער האט באקומען צוואנציג קאלס פון אן
אינטערנאציאנאלן נומער איבער א דאקומענט וואס ער האלט ביי זיך.
און יעצט ליינט ווייטער:
נאשעריי. סטעמפארד הילל ,לאנדאן –
"דאכט זיך מיר אז איך האב דיר שוין געזאגט אז איך געדענק טבת תשס''ח
גארנישט ",הייבט יוסי אן געמיטליך" ,טא פארוואס רופסטו אין צייט וואס גדלי' טראכט איבער זיין חברותא'ס ווארענונג און
נאכאמאל?" זיין שטימע הייבט זיך עטליכע טענער העכער. קלערט וויאזוי ער קען זיך ארויסלאזן פונעם פלאנטער מיט מרת
"אבער איך זע אז דו פארשטייסט נישט אז איך קען נישט שלאפן, שטיינבערגער'ס אויספארשונג ,פאלט ער צוריק אריין אינעם פעקל
איך קען נישט עסן ,און איך קען אויך נישט לערנען .איך קען נישט און די מחשבות פליען אים גלייך צוריק צו וויאזוי מ'קען לעזן די
שטיין גראד ביז איך ווייס ווער זי איז געווען ,און איך שפיר אז אויב מיסטעריע.
מען וועט וויסן וואס טאטי האט דיר געזאגט ,וועט זיך די געשיכטע מיטאמאל דערמאנט ער זיך אז ער געדענקט עפעס וואס יוסי
שליסן און שוין ",עקשנ'ט ער זיך. האט געהערט אז זיין טאטע האט געזאגט וועגן מרת שטיינבערגער;
"איך זע אז דו פארשטייסט נאך ווייניגער ",רעאגירט יוסי בייז. ער קען נישט מוחל זיין זיין ברודער פארן נישט געדענקען.
"איך בין היינט אהיים פונעם אפיס נאך בלויז צען מינוט זיין דארטן; "יוסי!" שרייט גדלי' איבערן טרייבל ,כאילו ער דארף רעדן העכער
איך האב זיך נישט באטייליגט ביי א וויכטיגע זיצונג און איך קען אויף אן אינטערנאציאנאלן רוף.
אויך נישט ארבעטן .איך דערלייג פאטענציאלע קאנטראקטן ,איך "יא ,וואס ווילסטו יעצט?" האט יוסי געכאפט אז אויפהייבן דעם
זיץ אינדערהיים און מעסט מיר דעם פיבער יעדע פאר מינוט ,און רוף איז געווען א טעות ,און איז א באלדיגע געפאר צו העכערן זיין
דאס אלעס איז דיינע ווערק ,מעשי ידיך להתפאר ר' גדלי' ",שוינט פיבער...
ער אים נישט קיין קאמפלימענטן... "זאג מיר ,דו געדענקסט טאקע נישט וואס טאטי האט געזאגט?"
"אפגעזען ווער עס איז שולדיג ,עס זיצן דא צוויי ברידער אויף פרעגט ער ווי א קינד וואס בעט טויזנט און איין מאל די זעלבע
16
כוס תנחומים
מעמקא דליבא משגרים אנו בזה כוס מלאה תנחומים ,לכבוד ידידנו היקר,
יעקב קעניג
העוסק בצרכי ציבור באמונה ,והמסור בלב ובנפש למען הכלל והפרט,
הי״ו הר״ר
דיספעטשער B04
בלב כואב שמענו את השמועה המרה על פטירת זוגתו החשובה,
האשה החשובה מרת שרה קעניג ע"ה,
בת יבלחט"א הרה"ח ר' יצחק אברהם פריעדמאן הי"ו.
אשר היתה אשה יראת ה׳ ,כשרה וישרה ,צנועה בכל דרכיה ,כל כבודה בת מלך פנימה.
מלאה מידות טובות ומעשים טובים ,והניחה אחריה שם טוב וזכרון טוב לכל מכיריה.
הננו בזה להשתתף בצערו העמוק ובצער כל בני המשפחה הי"ו ,ועינינו נשואות למרום
שמים :יהי רצון מלפני אבינו שבשמים ,אבי היתומים ,המנחם אבלים ורופא לשבורי
לב ,שישלח לכם נחמה שלמה .זכות מעשיה הטובים וצדקתה העומדת לעד תעמוד לכם
וליוצאי חלציה ,ותהא מליצת יושר בעד כל המשפחה.
המקום ינחם אתכם בתוך
שאר אבלי ציון וירושלים,
ולא תוסיפו לדאבה עוד.
בלע המות לנצח ומחה ה'
דמעה מעל כל פנים.
המשתתפים בצערכם בלב ובנפש,
שמפחת חברים
17
"אבער איך בעט דיר יעצט!" דער אנדערער זייט אקעאן און קענען גארנישט טון צוליב א נישט
"נו ,יעצט בין איך שוין אנגעקומען ",האט גדלי' צוריקגעענטפערט. לעבעדיגע פרוי .קען מען דען נישט די מעשה ענדיגן?" פרעגט גדלי'.
"אבער איך האב געוואלט א קליינע רויטע לאנדאנער באס ",האט "אפשר זאלן מיר זיך טרעפן און ארבעטן עטליכע טעג עס
חנינא געבעטן. אויסצוגעפינען ,און דערנאך וועלן מיר קענען צוריקגיין צו אונזער
"און איך האב אזוי שטארק געוואלט האבן א לאנדאנער קענדי", נארמאלן מהלך החיים ווי פאר דער שטיינבערגער געשיכטע ",האט
האט חיים צוגעלייגט. יוסי פארגעשלאגן.
"אקעי ,קומענדיגע מאל ווען איך וועל קומען ,וועל איך אי"ה "א גוטע איינפאל! איך וועל קומען צו פארן קיין מאנסי ,כ'פארשטיי
ברענגען פאר יעדן גאר גוטע זאכן; יעצט לאזט מיך אריין פליז ",האט אז פאר דיר איז שווער צו פארן .איך וועל זיך דורכשמועסן מיט מיין
ער שוין עטוואס נערוועזערהייט געדארפט בעטן פאר איינטריט. רביצין און האפנטליך זיין ביי דיר ענדע וואך .מען וועט פארברענגען
"גדלי' ,שלום עליכם!" האט יוסי ארומגעכאפט זיין ברודער, א שבת ,און דערנאך זונטאג-מאנטאג שליכטן די געשיכטע און
כאילו ער איז יעצט געקומען צו א משפחה שמחה וואו אלעס איז צוריק ווערן נארמאלע מענטשן ,ציווילע בירגער ",האט גדלי'
בליטשקעדיג און גלאנציג. געהאט א פלאן גרייט.
"עליכם השלום ,א פארגעניגן צו זיין דא ",האט ער געענטפערט "געגאנגען ",קומט די הסכמה.
מיט א האלבן שמייכל. גדלי' קומט אהיים און דערציילט פאר זיין פרוי די פלענער פון
די שטוב האט זיך נאטורליך אנגעפילט מיט געלעכטער ,און זיין נסיעה .זיין רביצין ,וואס האט קוים מיט רחמנות טאלערירט זיין
פאר עטליכע מינוט האט גדלי' זיך געלאזט פארטראגן מיט דער אויפפירונג די לעצטערע טעג ,האט געוויס איינגעשטימט אויפן
ווארעמער משפחה-אטמאספער .ער האט געשמועסט מיט די טריפ ,האפנדיג אז עס וועט אים בארואיגן און ער וועט צוריק ווערן
קינדער ,געגעסן פון די היימישע געבעקסן ,און אפילו פאר א קורצע א נארמאלער מענטש ווי אמאל.
וויילע פארגעסן פון דער פארמאכטער שטוב אין סטעמפארד הילל מיטן פאספארט אין האנט און א קליין רענצל ביי דער זייט ,זיצט
און די פרוי וועמענס פארגאנגענהייט האט אים שוין אזויפיל נעכט ער אין א טעקסי אויפן וועג צום לאנדאן-היטראו לופטפעלד צו
נישט געלאזט רואיג שלאפן. כאפן זיין 'בריטיש ערוועיס' פליגער קיין דזשעי-עף-קעי ,ניו יארק.
ווי דער שטייגער ווען ברידער טרעפן זיך ,האט מען ער פארט אנגעצויגן ,באזארגט און אינגאנצן אויסער זיך ,אבער
ארויפגעברענגט גוטע זכרונות פון די קינדער יארן; שטיקלעך ער האפט אז זיך אומקערן אהיים וועט ער רואיגערהייט ,מיט זיין
וואס מען האט אפגעטאן אין חדר ,וואו מען פלעגט פארן ,און מען אלטער שלוות הנפש ,און ער וועט קענען שלאפן גאנצע נעכט און
האט איבערגעקייט די ווערטער וואס פעטער שמעי' פלעגט אלץ טון וואס ער האט צו טון.
איבערזאגן אין בית המדרש .צוויי שעה זענען יוסי און גדלי' געזעצן
איבער געבעקס און א גרויס זעקל פאפקארן מיט א פלעשל "גאלדן מאנסי ,ניו יארק – טבת תשס''ח
פלאו" ארענדזש דזשוס און פיין פארברענגט. מרת קליין גרייט צו דעם הכנסת אורחים צימער שיין פאר גדלי'ן;
אבער ווען די שטערנס האבן זיך שוין אפיציעל באוויזן אין הימל א פיינע בעט מיט אלע קלאפער-געצייג ,און אלס א ווערטל לייגט
און געוויזן אז עס איז שוין צייט צו גיין שלאפן ,די קינדער זענען מען אויך 'שלאף טאבלעטן' ביי דער זייט ...זי לייגט אויך אוועק
ענדליך זיך געגאנגען לייגן און די גערודער אין שטוב האט זיך היימישע געבעקס ,אז ווען ער קומט אן זאל ער האבן וואס צו
פארשטילט ,איז יוסי געבליבן זיצן מיט גדלי' ,בשעת יוסי פארמאכט עסן טראץ די שפעטע שעה .יוסי בעט די קינדער נישט צו שטערן
די טיר. גדלי'ן און אים נישט נערווירן; טראץ וואס געווענליך איז ער דער
באקאנטער 'געשמאקער פעטער' ,איז ער יעצט נערוועז'' .ענק זעען
''נו ",האט יוסי געזאגט און זיך אראפגעזעצט צום טיש" .יעצט
לאמיר זען וואס מיר ווייסן''. דאך אז טאטי איז נישט אין די גוסטע לעצטנס ...גדלי' איז צוואנציג
מאל ערגער '',טרעפט ער א גוטן ווארענונגס-מיטל.
גדלי' האט פלוצלינג צוריקגעכאפט זיין אנגסט; זיין שטערן האט
זיך ,אנדערש ווי די דרויסנדיגע שטערנס ,גאר שטארק צוקנייטשט. ''אבער פארוואס?'' פרעגן די קינדער אין א כאר.
זיינע אויגן זענען געווען רויט און פייכט און זיין קול איז געווען דין. ''זארגט אייך נישט ,עס איז נישט עפעס ערנסט ,סתם א משוגעת
"איך האב אראפגעשריבן אויף א צעטל וואס מיר ווייסן דערווייל, פון גדלי' .א 'טאטע' משוגעת''...
און מיר מוזן די געשיכטע שליכטן איידער איך פאר אהיים!" האט ''אבער גייט טאטי אמאל צוריק זיין פרייליך?'' פרעגט חני מיט
ער הייס געבעטן. אזא ריינקייט.
יוסי האט אים אנגעקוקט מיט א שמייכל" .גדלי' ,דו ביסט זיכער ''אוודאי '',צווינגט ער ארויס א שמייכל מיט א צווענגל.
אז מיר זענען געזונטע באשעפענישן? מיר זענען צורודערט גדלי' האט קוים אריינגעטרויטן ביי יוסי אין שטוב ,ווען די
געווארן פון א נפטרת אויף אזוי ווייט אז דו האסט זיך אנגערוקט ביז קליינע קינדער זענען שוין אויף אים ארויפגעשפרונגען" .פעטער
אמעריקע? איז עס נישט היבש איבערגעטריבן?" גדלי'! האסטו מיר עפעס געברענגט?" האבן זיי אלע אויסגעשריגן
"ניין ",האט גדלי' געענטפערט" .מאך זיך נישט נאריש ,עס לאזט ווי אן ארגאניזירטע קאפעליע ,יעדער וועלנדיג וויסן וואס דער
מיר נישט צורו ,און עס לאזט דיר אויך נישט צורו". באליבטער פעטער האט דאס מאל מיטגעברענגט פון לאנדאן.
"אה ,טאקע טאקע ",האט יוסי געכאפט אין וואספארא בלאטע "איך האב אייך גארנישט געברענגט ",האט גדלי' געלאכט.
ער האט נארוואס אריינגעטרויטן. "פארוואס נישט?" האט איינער פון די קינדער זיך באליידיגט.
גדלי' האט זיך באקוועם געמאכט און אנגעהויבן אויסצולייגן "ווייל דו האסט מיך נישט געבעטן".
18
0333 070 6583
oraysa.org/yiddish
uk@oraysa.org
19
יוסי האט פארמאכט די אויגן פאר א סעקונדע ,פרובירנדיג זיינע נקודות" .ערשטנס ,מרת שטיינבערגער האט געוואוינט אין
צוריקצוגיין מיט די מחשבה יארן צוריק" .עס איז געווען אמאל"... דעם הויז א גאר לאנגע צייט ,און כמעט קיינער אין די געגנט האט
האט ער זיך אנגעהויבן דערמאנען ,אבער גלייך דערנאך האט ער זיך נישט געוואוסט ווער זי איז באמת .אפילו די שכנים וואס האבן איר
אפגעשטעלט" .ניין ...ווארט". געזען פון מאל צו מאל ,האבן כמעט גארנישט געקענט דערציילן
גדלי' האט זיך גלייך פאראויסגעבויגן" .יא?" וועגן איר.
"עס איז נישט געווען קיין געהעריגער שמועס .איך מיין אז טאטי דערנאך איז דא פיני .דער בחור האט אויסגעזען ווי איינער
איז אמאל געשטאנען אין קיך מיט איינעם ,און איך האב געהערט וואס איז נישט סתם געווען אן אייניקל וואס פלעגט אמאל קומען
דעם נאמען". באזוכן די באבע; ער האט זיך באוואויגן ארום איר הויז מיט אן
"שטיינבערגער?" אויסערגעווענליכע באקוועמליכקייט ,כאילו ער האט געהאט
"יא". א שליסל צו א טייל פון איר לעבן וואס זי האט פאר יעדן אנדערן
"און?" געהאלטן פארשלאסן".
"נישטא קיין 'און'". "אבער ער האט דאך כמעט גארנישט געזאגט ",האט יוסי
גדלי' האט אים אומגעדולדיג אנגעקוקט" .וואס הייסט נישטא באמערקט.
קיין 'און'?" "דאס איז פונקט די פראבלעם ,און נאך מער פון דעם זענען די
"ער האט נאר געזאגט דעם נאמען". צוויי טעכטער".
"אבער פארוואס וואלסטו דעמאלט געדענקט דעם נאמען?" יוסי האט געשאקלט מיטן קאפ" .יא ,דאס איז טאקע מאדנע".
יוסי האט געשמייכלט" .ווייל דו האסט מיר יעצט אזוי לאנג "קיינער אין די געגנט האט נישט געוואוסט אז זי האט בכלל
געמוטשעט". טעכטער ,און דא קומען זיי פלוצלינג צו די לויה ,שטייען דארט,
"נישט יעצט .איך רעד פון דעמאלט". וויינען ,רעדן כמעט מיט קיינעם נישט ,און פארשווינדן גלייך
נאכדעם .זייט דעמאלט האב איך גארנישט געהערט פון זיי".
יוסי האט געשאקלט מיטן קאפ" .איך ווייס נישט .אפשר ווייל עס
איז געווען עפעס וואס איך האב געהערט מער ווי איינמאל .אבער יוסי האט אראפגעקוקט אויפן טיש" .עס איז טאקע מער ווי
איך קען דיר באמת נישט זאגן". מאדנע".
די צוויי ברידער האבן זיך אנגעקוקט .זיי האבן ביידע אנגעהויבן גדלי' האט זיך צוריקגעלענט אין בענקל" .און יעצט קומט דער
פילן אז דער נאמען 'שטיינבערגער' איז מעגליך נישט סתם וויכטיגסטער חלק".
אריינגעפלויגן אין א שמועס פון זייער פאטער .עס האט געקענט יוסי האט אים שוין פארשטאנען" .טאטי".
זיין עפעס טיפער הינטער דעם -עפעס וואס זיי האבן נאך נישט "יא .וואס האט טאטי געזאגט?"
פארשטאנען. "גדלי' ,איך האב דיר שוין געזאגט"...
"תכלית ,וואו גייט מען ווייטער פון דא?'' פרעגט גדלי' מיט זיין "ניין ",האט גדלי' אים איבערגעהאקט" .דו האסט מיר געזאגט אז
ערפארענע אנגסט. דו געדענקסט נישט .איך פרעג דיך יעצט צי עס איז דא עפעס וואס
"איך האב א פלאן!'' שפרינגט יוסי אויף. דו קענסט יא געדענקען".
פארזעצונג קומט אי"ה
חמרא טבא
דער כח פון אמונה פשוטה
והאמין בה' ויחשבה לו צדקה.
דער הייליגער צדיק הרה"ק רבי ר' אלימלך פון ליזענסק זי"ע האט אמאל -רעדנדיג איבער די גרויסע כח פון אמונה פשוטה -
זיך געגעבן א רוף אן ,אז די גרויסקייט פון אמונה פשוטה איז זייער גרויס און אז דער עיקר שכר פאר אמונה וועט א איד באקומען
פאר די אמונה פשוטה.
דער צדיק האט אויסגעפירט אויף זיך ,אז דער עיקר שכר לעולם הבא וועט ער באקומען אויף די צייט ווען ער איז געווען
'מיילעך' און נישט אויף די צייט ווען ער איז שוין געווען 'רבי ר' אלימלך'.
דערביי האט ער געגעבן צו פארשטיין ,אז אין די צייט ווען ער איז געווען 'מיילעך' האט ער געהאט די אמונה פשוטה ,אבער
אין די שפעטערע יארן האט שוין געפעלט אין די אמונה פשוטה און וועגן דעם איז נישט דא דער גרויסער שכר פון לעבן באמונה
פשוטה.
[אוצרות החן]
20
ר ב - לת ו ד ה
כת
מור
ת ו דה
מז
קדם האברך היקר והנעלה איש המעלה לתורה ולחסידות
רב הפעלים מגזע קדושים מלאכתו מלאכת שמים ענף עץ
אבות בצדקה וחסד לו עשר ידות
אדמו"ר כ"ק
שליט"א מזלאטשוב-ספינקא
איתן מושבו בעיר מאנטשעסטער יצ"ו
על העבודת הקודש
כבעל קורא
בבית מדרשנו בשבת קודש פר' נח איש צדיק,
נח לעליונים נח לתחתונים בטוב טעם ודעת שלא
על מנת לקבל פרס בלי שום תשלום וגמול והכל
מתוך לב ונפש חפיצה בסבר פנים יפות
וזאת הברכה ערוכה ושמורה לכ"ק אדמו"ר שליט"א ישלם ה' את
מעשיך הטובים בכפל כפליים ויזכה כ"ק אדמו"ר שליט"א להרבות כבוד
שמים ולהרחיב גבולי הקדושה כשאיפת לבך הטהורה לתפארת אבותיך
הקדושים מתוך שפע ברכה והצלחה ואורה וכל טוב סלה עד עולם
כעתירת וכברכת מתפללי בי מדרשא שבת פר' נח
אברהם ישעיה ראטבארד
גבאי
אברהם שוארץ דוד ישראל מאיר זאלצמן אשר צבי משה הכהן ווארמבערג
בן איש חי"ל ז"ל אבד"ק אילפורד הרבי מיערסלוב גזבר הקהל
יצחק אלחנן איטצינגער אברהם משה קראוס הרב יואל גאלדשטיין
הרבי מפראנפורט אבד"ק וואגאש אבד"ק באגואש
שמשון גאלדשטיין יהושע סג"ל האפפמאנן יוסי איטצינגער
ר"מ ישיבת קנין תורה אבד"ק מרצלטה הרבי הצעיר מפ"פ
אברהם ברוך בלוי מאיר יעקב ליוי בצלאל מרגליות אברהם משה אפרים קראוס
אבד"ק גראו ליין)בעל קורא קבוע( חבר שטאט-ראט העקני הרבי מפרעמישלן ראב"ד ש'פאטאק
ג"א מצטרף לברכה ולהצלחה גיסו
מנחם מאניש שווארץ
אבד"ק קארלסבורג
21
הילולא דצדיקיא יארצייטן פון די קומענדיגע וואך
רבי משולם פייוויש מבראדשין בן רבי ברוך יצחק בצפת
(העליר) מזוואניץ זי"ע ,תקצ”ט שב"ק פרשת לך לך -י"ג חשון
רבי יוסף משה בן רבי אברהם יהושע העשיל מאפטא
רבי יחזקאל בן רבי אברהם ישכר דוב הכהן זי"ע ,תרי"ב ,ומנו"כ במעזשיבוזש רבי ברוך מקאסוב בן רבי אברהם בעל 'יסוד האמונה'
מראדאמסק זי"ע ,תרע"א ,ומנו"כ בראדאמסק רבי שמואל בן רבי שרגא פייוויש (פרענקל) מדאראג ו'עמוד העבודה' זי"ע ,תק"מ ,ומנו"כ בקאסוב
רבי אלטר מנחם מענדל מבערהאמעט בן רבי זי"ע ,תרמ"ב ,ומנו"כ בדאראג רבי אליהו יוסף בן רבי גדליה אהרן (ראבינאוויטש)
פנחס יוסף (דאכנער) מקאסוב זי"ע ,תרפ"ד ,ומנו"כ רבי אברהם ישעיהו בן רבי שמריהו יוסף (קארעליץ) מליניץ זי"ע ,תרע"א ,ומנו"כ בבאפעלא בארה"ב
בבערהאמעט ה'חזון איש' זי"ע ,תשי"ד ,ומנו"כ בב"ב רבי אברהם פנחס שלום מטשענסטחויב בן רבי
רבי יעקב (פרידמאן) מהוסיאטין בן רבי יצחק רבי שלמה בן רבי נחום מרדכי (פרידמאן) אלטר מאיר דוד (ראטטענבערג) מוואלברום זי"ע,
מבאהוש זי"ע ,תשי"ז ,ומנו"כ בטבריא מטשארטקוב זי"ע ,תשי"ט ,ומנו"כ בנחלת יצחק תר"צ
רבי מנחם ישראל בן רבי פנחס שלום הלוי רבי מיכאל אליעזר בן רבי אברהם משה הכהן
(ראטטענבערג) מקאסאני זי"ע ,תשס"ג ,ומנו"כ בניו רבי אשר ישעיה מרימאנאוו בן רבי מאיר (הורוויץ)
(פארשלאגער) ,תשי"ט ,בעל תורת מיכאל ,ומנו"כ מדזשיקוב בעל 'מעדני מלך' זי"ע ,תרצ"ה ,ומנו"כ
דזשערסי בבאלטימאר בקראקא
רבי אהרן בן רבי מנחם נחום (פרידמאן) מבאיאן -
ער"ש -י"ט חשון יום ג' -ט"ז חשון טשערנאוויץ הי"ד זי"ע ,תש"ב ,ומנו"כ בקבר אחים
באוואדיווקא
רבי שמשון (העלער) מאוזיראן בן רבי משולם רבי עמרם בן רבי משה נחום זי"ע 'ר' עמרם חסידא',
פייוויש הלוי מזבאריז זי"ע ,תר"ח ,ומנו"כ
אב"ד מאד ,תק"ץ ,ומנו"כ בצפת
בלאשקאוויטץ יום א' -י"ד חשון
רבי אהרן לוי מדאמטשאווא בן רבי נח נפתלי
רבי אברהם מרדכי (קלינגבערג) מזאלושיץ בן רבי
(ראבינאוויטש) מקאברין זי"ע ,תר"ע ומנו"כ בוויען רבי שלמה דוב (שפירא) מבארשיווקא בן רבי אפרים
מנשה יעקב מבריגל זי"ע ,תרע"ה ,ומנו"כ בקראקא
רבי דוד (גאלדמאן) מחאמעלניק -קיעלץ בן רבי חיים זי"ע
רבי שלום בן רבי חיים שמואל (הורוויץ
אברהם מאיר זי"ע ,תרפ"ד ,ומנו"כ בקיעלץ רבי אהרן בן רבי שמואל צבי (ווייס) אבד"ק
שטערנפעלד) מחענטשין זי"ע ,תרע"ט ,ומנו"כ
בקילץ רבי יצחק (גליקמאן -רובין) מסאסנאווצא בן רבי בנעדיקאוויץ וראב"ד מונקאטש בעל 'מדרש אהרן'
אשר ישעיה (רובין) מזאלקאווא זי"ע ,תר"צ ,ומנו"כ זי"ע ,תרצ"ג ,ומנו"כ בקראפיטץ
רבי יצחק מחאצמער בן רבי שלום מרדכי הכהן
בסאסנאווצא הרה"ק רבי אברהם אלימלך מקארלין הי"ד בהרה"ק
(שוואדראן) מברעזאן ירושלים בעל 'מנחת יצחק'
זי"ע ,תר"פ ,ומנו"כ בהה"ז רבי ישראל מסטאלין [יום זה נקבע להיא"צ ע"י
רבי דוב בערצי בן רבי חיים שמעון (שפירא) מטלוסט החסידים בארה"ק שאז הגיע אליהם הידיעה] תש"ג
רבי אלימלך אהרן שניאור זלמן (טווערסקי)
זי"ע ,תרצ"ב
מקראסנא בן רבי מרדכי דוב מהארנאסטייפל זי"ע,
תרפ"ד ,ומנו"כ בקראקא
רבי יעקב ישראל (ראבינאוויטש) מחארסון בן רבי יום ב' -ט"ו חשון
רבי חיים (מייזליש) מסארוואש בן רבי דוד דוב אב"ד פנחס מקאנטיקאזיווא זי"ע ,תש"ב ,ומנו"כ בהר
אוהעל זי"ע ,תשמ"ה ,ומנו"כ בניו דזשערסי הזיתים בירושלים רבי צבי הירש מטשארטקוב בן רבי מאיר הלוי
מטיקטין זי"ע( ,אבי האחים הק' מניקלשבורג
שב"ק פרשת וירא -כ' חשון רבי יעקב שמשון בן רבי משה יהושע (לאנדמאן) ופראנקפורט) תקי"ד ,ומנו"כ בטשארטקוב
מבענדער זי"ע ,תש"ס ,ומנו"כ בבני ברק רבי לייב (בעל היסורים) מצפת זי"ע ,תקצ"ז ,ומנו"כ
רבי שלום בן רבי יעקב יוסף מקאמינקא זי"ע ,תרי"ב,
ומנו"כ בקאמינקא
יום ד' -י"ז חשון
רבי אלימלך (רובין) מיאברוב בן רבי יצחק מבראד
זי"ע ,תרי"ג ,ומנו"כ בבעלזא רבי מנחם מענדל מקאסוב בן רבי יעקב קאפיל
סגולה גדולה ונפלאה
רבי שלמה זלמינא בן רבי יחיאל יוסף (צוקערמאן) [חסיד -מקאלאמייא] בעל 'אהבת שלום' זי"ע, מאת מופת הדור
מראשקוב זי"ע ,תרפ"א ,ומנו"כ בראשקוב
רבי ישראל יצחק בן רבי שמעון (קאליש)
תקפ"ו ,ומנו"כ בקאסוב הגה"ק מטשענגער זי"ע
רבי יהושע בן רבי שלום הלוי (ראזענפעלד)
מסקראנאוויץ זי"ע הי"ד ,תש"ב( ,וזכה להיקבר מקאמינקא זי"ע ,תרנ"ז ,ומנו"כ בקאמינקא
בווארשא) רבי שמואל אברהם אבא בן רבי ישראל (האגער) לומר בכל יום
רבי חיים משולם פייבוש בן רבי יצחק אייזיק
(לאנגנער) מסטרעטין זי"ע ,תשי"ג ,ומנו"כ בביה"ח
מוויזניץ זי"ע ,ת"ש ,ומנו"כ בב"ב
רבי משולם פייבוש מפאלטיטשאן בן רבי יעקב
שני מזמורי
'מאונט חברון' בקווינס -ניו יארק
רבי צבי הירש בן רבי שמעון יהודה לייב (פערבער)
זי"ע ,תשכ"ז ,מרבני עירנו ,בעל קרן הצבי ,ומנו"כ
יצחק (וואהרמאן) מזבאריז זי"ע ,תש"ז
רבי משולם זוסיא (טווערסקי) מטשערנאביל בן רבי תהלים
קאפיטל פ' ואח"כ קאפיטל ע"ב
חיים יצחק מטשערנאביל -לאיעוו זי"ע ,תשמ"ח,
בענפיעלד
ומנו"כ בב"ב
רבי משה נתן נטע בן רבי מנחם מענדל להצלחה ולשמירה ולכ"ט
(לעמבערגער) ממאקאווע זי"ע ,תשמ"ג ,ומנו"כ נתפרסם לזכות אליעזר בן זלאטא לזיווג הגון
בקרית אתא יום ה' -י"ח חשון
22
23
ת־ב ִר ִ֜יתי ּ ֵבינִ֣י וּבֵי ֶנ ָ֗ך
ַהֲקמ ִ ֹ֨תי אֶ ְּ
ו ִ
אינפארמאטיווער שמועס
מיטן מוהל מומחה הרה"ח ר' דער
מוהל
יואל קיש שליט"א וועלכער
וויקלט אויף אינטערעסאנטע
פארציילט
דעטאלן און מעשיות
איבער זיין ערפארונג אלץ
לאנגיעריגער מוהל |
הוא שנתן לו עצה על המילה
לכבוד פרשת לך לך ,ווען מיר לערנען איבער דעם הייליגן ברית פון אברהם אבינו ,האבן מיר געוואלט כאפן א נאנטן
שמועס מיט אן ערפארענעם מוהל ,און הערן פון דער נאנט וואס עס ליגט אלץ אונטער דער הייליגער מלאכה -די
זכיה ,די אחריות ,די מומחיות ,און אויך אביסל פון הינטער די קוליסן ,דאס וואס דער עולם זעט נישט אלעמאל פון
דרויסן.
נאכן זיך אביסל נאכפרעגן איבער א גוטער ערפארענער לאקאלער מוהל ,האבן אונז א שיינע פאר אידן גע'עצה'ט
אז דער ריכטיגער קאנדידאט וואלט געווען הרה"ח ר' יואל קיש שליט"א ,וועלכער האט אין א קורצע צייט זיך
איינגעקויפט גאר א גוטן נאמען ביים היימישן ציבור ,מיט זיין מומחיות און ברייטע מעדיצינישע ידיעות ,זיין רואיגע
און מסודר'דיגע צוגאנג .מיר האבן אויך געהערט פון עלטערן גאר פאזיטיווע גריסן ,וואס עטליכע האבן שטארק
ארויסגעברענגט איבער דעם פארזיכערטן און רואיגן געפיל וואס ר' יואל געבט ,וואס מאכט זיי וויסן און פילן אז זייער
קינד איז אין גוטע הענט.
מיר האבן זיך געוואנדן צו ר' יואל ,וועלכער איז גרייט געווען מיטצוטיילן מיטן ציבור פארשידענע אינטערעסאנטע
אינפארמאציע אנבאלאנגט די הייליגע מצוה פון ברית מילה .אין דעם אפענעם שמועס הערן מיר פון אים וויאזוי זיין
וועג אין מוהלות האט זיך אנגעהויבן ,וואס עס פאדערט צו ווערן באמת געניט אין דער מלאכה ,און וואס עס מיינט
צו טראגן די אחריות פון אריינברענגען א אידיש קינד בבריתו של אברהם אבינו.
24
איך האב דארט געלערנט די דארט באקומען גאר א גוטן נאמען, •א גוטן ר' יואל ,לאמיר
אנאטאמיע פונעם קינד ,די בלוט און פון דארט האט זיך עס ווייטער אנהייבן פון אנהייב .פון
וואו איז געקומען אייער
וועסעלס ,און וויאזוי צו דערקענען אנטוויקלט. רצון צו ווערן א מוהל?
ווען עפעס איז נישט אויסגעשטעלט
אויפן געווענליכן אופן .א גרויסער •און ווען איר האט שוין דער אמת? ביי מיר האט זיך עס
גענומען דעם שריט - נישט אנגעהויבן אלס א פאך .איך האב
חלק איז געווען בלידינ"ג און בלאד ביי וועמען האט איר זיך
קלאטינג -וויאזוי די פלעיטלעטס און למעשה געלערנט? פשוט געהאט א שטארקע פנימיות'דיגע
קלאטינג פעקטארס ארבעטן צוזאמען תשוקה צו מצות מילה.
איך האב געלערנט און מקבל געווען
אפצושטעלן א בלוטונג ,און וועלכע פון אסאך גרויסע מוהלים אין ארץ דורך דעם הייליגן ברית פארבינדט
מצבים קענען מאכן אז דאס בלוט זאל ישראל ,צווישן זיי הרב שלמה געלבער זיך א איד מיטן אויבערשטן ,דאס
זיך שווערער אפשטעלן. שליט"א ,הרב קרעמער שליט"א און איז דער געוואלדיגער באדייט פון א
איך האב זיך אויך געלערנט צו הרב אהרן עקשטיין שליט"א .זיי זענען ברית -א בונד צווישן צוויי צדדים :מיר
דערקענען פארשידענע קאנדישאנס מוהלים וואס קענען האבן כסדר פינף, פארפליכטן זיך צום אויבערשטן ,צו זיין
און קאמפליקאציעס; וואס דארף א און אפילו צען ,ברית'ן אין איין טאג. זיינע קנעכט און אים דינען ,און דער
בירור ,ווען מען דארף אריינברענגען א איך פלעג מיטפארן מיט זיי א גאנצן אויבערשטער כביכול פארבינדט זיך
דאקטער אדער ספעציאליסט אינעם טאג ,פון איין ברית צום צווייטן און פון מיט אונז" ,להיות לך לאלקים" -צו זיין
בילד ,און וואס מען דארף דורכשמועסן איין שטאט צום אנדערן -ירושלים ,בני אונזער גאט ,אונז צו היטן און באשיצן.
אדער פידיעטריסט א מיט ברק ,בית שמש ,ביתר און נאך -און דער טור אין יו"ד סימן ר"ס איז
יוראלאדזשיסט וכדו' .און באמת ,דאס אזוי האב איך געהאט די געלעגנהייט מקדיש א גאנצע סימן איבער די
איז נאר אויפן שפיץ גאפל ,ס'איז נישט מיטצוהאלטן הונדערטער ברית'ן פון גרויסקייט פון דער מצוה ,ווי ער זאגט
דא דער פלאץ אויסצושמועסן אלע דער נאנט און זיך אנזאמלען מיט אסאך 'וגדולה מצוה זו משאר מצות עשה'.
פרטים; ס'איז א גאנצע חכמה פאר זיך, ערפארונג אין אלע סארטן מצבים. דער אריז"ל איז מאריך איבער די
און א ברייטע וועלט פון מעדיצינישע דערצו בין איך אריבער א ספעציעלן געוואלדיגע זכיות און השפעות וואס א
ידיעות וואס ליגט אונטער א ברית. קורס ,וואו איך בין אריין זייער טיף קינד איז זוכה דורך דעם הייליגן ברית
אין די מעדיצינישע זייט פון מילה ,און ווען עס איז געמאכט מיט די ריכטיגע
•און וויאזוי ברענגט מען כוונה ,וביניהם אז דער קינד וועט זיין
די אלע מעדיצינישע נאכן פארענדיגן דעם קורס האב איך
ידיעות למעשה אין באקומען א תעודת מוהל .אין ראם אלעמאל אפגעהיטן און וואקסן א מורה
פראקטיק? הוראה בישראל.
פונעם קורס האבן מיר אויך געהאט
דא קומט אריין דער שימוש למעשה. שיעורים פון גרויסע דאקטוירים און •אבער פון האבן א
אין דעם חלק האב איך געהאט א ספעציאליסטן פון שערי צדק שפיטאל, תשוקה ביז למעשה
באזונדערע זכיה צו באקומען א און נאך מומחים אין פארשידענע ווערן א מוהל איז דאך
א לאנגער וועג ...איז
שטארקן שימוש ביי כ"ק הגה"צ אדמו"ר געביטן. געווען איינער וואס
האט אייך ספעציעל
געשטופט עס למעשה
אויסצופירן?
זיכער .מורי ורבי ,הגה"ק המקובל
רבי יצחק מאיר מארגנשטערן שליט"א,
איז למעשה געווען דער וואס האט מיר
ממש אריינגעשטופט אין מוהלות .ער
פלעגט מיר כסדר זאגן" :דו דארפסט
ווערן א מוהל!" דער עולם האט
מיטגעהאלטן אז דער רבי האלט מיר
אין איין שטופן דערצו .און אז א צדיק
זאגט -ווערן זיינע ווערטער מקוים...
איך בין געווארן א מוהל ,און מיינע
סאמע ערשטע ברית'ן זענען טאקע
ר' יואל שליט"א ביים אריינברענגען א אידיש קינד בבריתו של אברהם אבינו ע"ה געווען מבית מדרשו .ב"ה האט מען
25
נאכקוקן אז אלעס אנטוויקלט זיך ווי דארף מען פערזענליך ארויפגיין זען מנאדבורנא שליט"א פון ירושלים.
עס דארף צו זיין. און איבערקוקן דאס קינד פארן ברית. אגב ,ער האט דא אין לאנדאן א זון,
עס מאכט זיך נישט זעלטן אז אין פאל דאס קינד איז געל ,געב איך הרה"ג רבי יהושע לייפער שליט"א,
מען דארף צוריקגיין מערערע מאל, די עלטערן פראפעסיאנעלע עצות רב דביהמ"ד נאדבורנא ,וואס איז אויך
בפרט ווען עס איז דא עפעס וואס און פראקטישע מעטאדן וויאזוי זיך גאר א חשוב'ער און ערפארענער מוהל.
מען דארף נאכגיין ,אדער עפעס איז דער רבי איז א ריזיגער תלמיד חכם ,א
דערמיט אומצוגיין ,וואס מען קען טון,
נישט הונדערט פראצענט קלאר, מורה הוראה און א מחבר פון אסאך
און וויאזוי עס ריכטיג צו באהאנדלען,
וואס דעמאלט הייבט זיך אן א גאנצע ספרים וואס זענען שטארק מקובל ביי
אז מען זאל בס"ד קענען מאכן דעם כלל ישראל ,א שטייגער ווי "משמרת
ארבעט פון נאכגיין ,נאכפרעגן פרטים, ברית בזמנו.
זיך פארבינדן מיט דאקטוירים אדער המועדות" און האט אויך מחבר געווען
מומחים ,און ביי א הלכה'דיגע שאלה בדרך כלל גייט מען ארויף אפאר גאר חשוב'ע ספרים בעניני מילה.
מיט א רב אדער מורה הוראה ,ביז מען מאל ביזן ברית ,צו האלטן אן אויג און אין מוהלות אליין האט דער
איז רואיג אז אלעס איז אין ארדענונג רבי א געוואלדיגע ערפארונג פון
און מען קען מאכן דעם ברית. טויזנטער ברית'ן ,און במשך די יארן
זיך אנגעטראפן מיט אלע סארטן
•מיר האבן געהערט פון שאלות און אומגעווענליכע מצבים,
אסאך עלטערן וועלכע
האבן באוואונדערט די סיי בהלכה און סיי אין די מעדיצינישע
רואיגקייט ביי אייערע זייט ,און במשך די יארן האט ער אויך
ברית'ן ,וויאזוי אלעס אסאך געהאט צו טון מיט דאקטוירים
גייט אזוי מסודר און און מומחים איבער פארשידענע
פונקטליך ,אן קיין
בהלה .ווי אזוי באווייזט אומגעווענליכע פעלער.
מען דאס ביי אזא איך האב געהאט די זכיה צו זיין
אחריות'דיגן מאמענט?
זיין עוזר ביי אסאך ברית'ן ,און דארט
איך מיין אז עס הייבט זיך אן ביים דער בעכער וואס ר' יואל ברענגט מיט צו די ברית'ן באקומען א געוואלדיגן פראקטישן
מוהל אליין; איך פרוביר אלעס צו טון שימוש .איך פלעג איבערקוקן דאס
רואיג ,מסודר און מיט פערפעקשן. קינד פארן ברית ,צוגרייטן די גאנצע
און ווען דער מוהל איז רואיג ,ווערן די ברית ,און דערנאך מטפל זיין מיטן
עלטערן אויך רואיגער ,און די גאנצע קינד -באנדאזשירן ,און אלעס וואס
אטמאספערע איז אנדערש. קומט ארום .אזוי האב איך געקענט
ב"ה ,בדרך כלל בארואיגט זיך אפילו דער מוהל-מעסער וואס ר' יואל האט געלאזט
מיטהאלטן פון דער נאנט דעם רבינ'ס
דאס קינד זייער שנעל ,און הערט שיין
גיסן פון גאלד און זילבער לחביבות המצוה געוואלדיגע ערפארונג ,און אויך מקבל
אויס די ברכות (אפשר איז ער שוין נייגעריג צו Yoel Kish יואל קיש
בס"ד
זיין פון אים אסאך פסקים און הדרכות
הערן וועלכן נאמען מען גייט אים געבן.)...
Certified Mohel
מוהל מומחה
אין הלכות מילה .איך האב דארט קונה
געווען א געוואלד ,סיי אין שימוש און
איך געב ספעציעל אכטונג אז ווען קוואטע"ר | מכבדים איש ואשה להכניס התינוק למעמד הברית.
................................................................................
חיקות | מכבדים כמה אנשים כדי שיהיו שותפים במצוה לקרב התינוק להכסא של א ליה"נ
סיי אין הלכה.
מען איז פארטיג ,זאל דאס קינד זיין ................................... .............................................
כסא של אליהו | מניחין התינוק על כסא של אליהו
שיין ריין און מסודר ווען ער גייט צוריק ................................................................................
| לוקחים התינוק מהכסא ומעבירים לאבי הבן כדי שהוא בעצמו יכניס ויעביר התינוק להסנדק מהכסא
•דער אחריות פון א מוהל
צו די מאמע .איך זאג אלעמאל" :דאס ........................................................................... .....
סנדקאות | הסנדק יושב על הכסא שליד הכסא של אליהו ואבי הבן מניח התינוק על ברכי
הייבט זיך שוין אן אסאך
הסנדק פארן ברית ,ריכטיג?
קינד קומט אריין ווי א חתן ,און דארף ................................................................................
המוהל מכריז ברית קודש ומברך אקב"ו על המילה ו כורת את הערלה ותיכף ומיד
ארויסגיין ווי א חתן".
כדי שיהא ברכתו בין מילה לפריעה ולא יהא עובר לעשייתן מברך אבי הבן להכניסו בבריתו של א"א
והמוהל פורע את הקרום הרך ולוקח יין אדום לתוך פיו ומוצץ את הדם
וכל הקהל עונים כשם שנכנס לברית כן יכנס לתורה ולחופה ולמע"ט.
זיכער .מענטשן זעען דעם מוהל
מהסנדק | לוקחין חתן המילה מיד הסנדק ביים ברית פאר אפאר מינוט ,אבער
•איר דערמאנט כסדר ................................................................................
וכיבוד זה נחשב כהמשך להסנדקאות עמידה לברכות | החזקת הילד בשעת אמירת הברכות
וואס זיי זעען נישט איז וויפיל ארבעט
"מסודר" .וויפיל ................................................................................
ליגט טאקע אין די
ברכות | לוקחין כוס יין מלא ומברכין בפה"ג וברכת אשר קידש ידיד מבטן
................................................................................
און צייט עס ליגט ארום דעם.
צוגרייטונגען וואס דער סדר הכיבודים לפי חשיבתם
סנדקאות ,עמידה לברכות ,ברכות ,קוואטע"ר ,כסא של אליהו ,מהכסא ,מהסנדק ,חיקות. עס הייבט זיך אן פון דעם ערשטן
עולם זעט נישט?
טעלעפאן-קאל פונעם אבי הבן .מען
זייער אסאך .איך לייג א גרויסן ~ 07919 602 540 020 8001 1966
דארף דורכגיין די נויטיגע פרטים און
דגש אויף ריינקייט ,היגיענע און דער צעטל וואס ר' יואל געבט פאר יעדן בעל ברית בעפארן זיך נאכפרעגן איבערן קינד .דערנאך
ברית אז די אלע כיבודים זאלן זיין קלאר און מסודר
26
מעשה וואס איך האב מיטגעהאלטן. גדולי ישראל? סטעריליזאציע .אלע כלים דארפן זיין
אן אמעריקאנער איד (נישט ממש פון געהעריג סטעריליזירט ,און אלעס
קודם כל ,אליהו הנביא איז דאך ביי
אונזערע קרייזן )...האט געמאכט א ברית וואס מען דארף צום ברית דארף זיין
יעדע ברית...
ביי הגה"צ רבי יעקב מאיר שעכטער ריין ,מסודר און גרייט פון פאראויס.
אבער ברוך ה' ,איך האב זוכה געווען פאר מיר זענען דאס נישט קיין
שליט"א ,און רבי יעקב מאיר האט
צו מאכן ברית'ן ביי זייער אסאך צדיקים קלייניגקייטן -ביי א ברית דארף יעדע
דעמאלט אויך געזאגט די ברכות.
און אדמו"רים ,ס'איז שווער אלעמען זאך זיין אויסגערעכנט און מסודר ביז
ווען ער איז אנגעקומען צו קריאת אויסצורעכענען .צווישן זיי מרן גאב"ד צום לעצטן פרט.
השם ,האט ער געזאגט" :ויקרא שמו ירושלים רבי יצחק טוביה ווייס זצ"ל,
בישראל" און זיך אויסגעדרייט צום כ"ק אדמו"ר מזוועהיל זצ"ל ,ולהבדיל •און נאכן ברית -דארט
טאטן צו הערן די נאמען .דער טאטע בין חיים לחיים מורי ורבי הגה"ק רבי ענדיגט זיך עס?
רופט זיך אן" :יוסף הצדיק" .רבי יצחק מאיר מארגנשטערן שליט"א, ניין .דער Aftercareאיז זייער א
יעקב מאיר דרייט זיך צו אים מיט א הגה"צ רבי יעקב מאיר שעכטער וויכטיגע חלק .די עלטערן באקומען
פרעגנדיגע תנועה ,ער זאל איבערזאגן שליט"א ,כ"ק אדמו"ר מגור שליט"א, פון מיר זייער קלארע געשריבענע
דעם נאמען ,מסתמא האט ער געמיינט און דא אין לאנדאן ביי כ"ק אדמו"ר אנווייזונגען ,שריט ביי שריט ,וויאזוי זיך
אז ער האט נישט גוט געהערט .דער מוויזשניץ שליט"א ,צווישן נאך פילע. צו פירן און אויף וואס אכטונג צו געבן.
טאטע זאגט נאכאמאל" :יוסף הצדיק". •זענען דא עפעס און פארשטייט זיך ,ביי יעדע שאלה
רבי יעקב מאיר מאכט נאכאמאל א באזונדערע מאמענטן אדער זארג ,ווייסן זיי אז זיי קענען זיך
פרעגנדיגע תנועה ,און דער טאטע וואס זענען אייך געבליבן אלעמאל פארבינדן מיט מיר.
אין זכרון?
זאגט צום דריטן מאל" :יוסף הצדיק".
רבי יעקב מאיר פארלירט זיך נישט ,ער א באזונדערע זכיה האב איך געהאט •איך מעג אייך
פרעגן אביסל אן
האט אויפן פלאץ געטראפן א שיינעם ביי א ברית וואו הגה"צ רבי יעקב מאיר אומבאקוועמע
וועג ארויס ,און ער רופט אויס" :יוסף שעכטער שליט"א איז געווען סנדק, שאלה?...
ָצדֹוק"! פי צדיק יהגה חכמה... און איך האב געמאכט דעם ברית .רבי
קענסט פרובירן...
יעקב מאיר איז דאך אליין א גרויסער
•צום שלוס ,נאך אזויפיל מוהל ,און נאכן ברית האט ער מיר •טאר מען טאקע נישט
ברית'ן ,איז נאך אלץ דא קאמפלימענטירט אויף מיין ארבעט. באצאלן פאר א מוהל?
דער זעלבער התרגשות
ביי יעדן ברית? פארשטייט זיך ,אז דאס איז געווען אז דו פרעגסט וועל איך דיר
פאר מיר א באזונדערע חיזוק. ענטפערן ...עס איז נישט דא אזא
אוודאי! יעדעס מאל פון פריש
•און עפעס א געשמאקע זאך אז מ'טאר נישט באצאלן .א מוהל
שפירט מען די געוואלדיגע זכיה ,אז
מעשה וואס איר שטעלט טאקע בדרך כלל נישט קיין
מען איז זוכה אריינצוברענגען נאך א געדענקט? פרייז ,און איך פערזענליך בעט אויך
אידיש קינד בבריתו של אברהם אבינו.
יא .ביי איין ברית איז הגאון הגדול נישט קיין באשטימטע פרייז .אבער
•א גרויסן יישר כח ,ר' רבי שמואל אויערבאך זצ"ל געווען למעשה ,רובא דרובא עלטערן געבן
יואל ,פארן ווארעמען און סנדק .ער פלעגט האבן א גאר לאנגן שיין פארן מוהל -יעדער לויט זיין
אינהאלטסרייכן שמועס. מעגליכקייט.
טלית קטן ,כמעט ביז צו דער ערד.
מיר וואונטשן אייך פון
הארצן אסאך סייעתא ווען מען האט אים געברענגט א •ס'איז אינטערעסאנט,
דשמיא ווייטער אין די טלית זיך איינצוהילן כמנהג הסנדק, ווייל דער איינדרוק אז
הייליגער שליחות ,איר מען באצאלט נישט
האט ער געמאכט א תנועה מיט די
זאלט ווייטער מצליח זיין קיין מוהל הערט מען
און מיט אייער מומחיות, הענט אז ער דארף עס נישט -און בעיקר דא אין לאנדאן;
אחריות און מסירות פשוט אנגעוויזן אויף זיין אייגענעם אין אנדערע פלעצער
אריינברענגען נאך לאנגן טלית קטן... עקזיסטירט כמעט נישט
טויזנטער ילדי ישראל אזא מושג.
בבריתו של אברהם •אינטערעסאנט .פארן
אבינו ,מתוך שמחה ענדיגן ,אפשר נאך א יא ,ריכטיג.
ונחת! מעשה'לע?
•האט איר שוין געהאט די
אמן. איך דערמאן מיך אן אינטערעסאנטע זכיה צו מאכן ברית'ן ביי
27
טייטלבוים הרב שלמה
מחשבות
יו"ר מכון מחשבת החינוך
גליון קפח שנה ה פרשת בה"ב
מ"ה ה' אלוקיך דורש
וואס איז די סוד פון די מופתים? סוף פרשת בחוקותי נאך די שווערע תוכחה שרייב אונז
מעמך? -ונחנו מ"ה!
נאך א דריטע וועג פון א מחשבה וואס ס'לוינט
זיך צו טראכטן פון דעם.
לעצטע וואך האט כלל ישראל מיט געלעבט
א שווערע טראגעדיע ווען פינעף און פערציג
די תורה די פרשה פון ערכין ,דער דין פון א יוד וואס
נעמט זיך אונטער צו געבן פאר צדקה זיין ערך ,זיין ווערט. יידישע קינדער זענען אום געקומען אויף א
* שרעקליכע אופן ,אינמיטן די גרויסע הילולא פון
וואס האט צו טוהן די פרשה פון ערכין מיט די תוכחה? רבי שמעון בר יוחאי אין מירון.
פארוואס זענען זיי צוזאמען געשטעלט? משה'לה איז זייער א זיסער און לעבעדיגער יינגל,
דער דין פון ערכין איז געזאגט געווארן נאר ביי יודען און ער האט ליב צו פארברענגען מיט זיינע חברים יעדער איינער פרעגט זיך קשיות ,פארוואס און
נישט ביי גויים ,דאס הייסט אז ווען א מענטש נעמט זיך צו לאכן און צו שפילען ,און אלע חברים האבן ווי אזוי קען דאס זיין? און וואס וויל מען פון אונז?
אונטער צו צאלן די ווערט פון א גוי פאר הקדש ,נעמט אים אויך ליב ווייל ער האט א גוט הארץ און ער און ווי קען זיין אז רבי שמעון'ס זכות האט נישט
מען דעם גוי און מ'קוקט וויפיל ער איז ווערט ,אויב ער ברענגט אריין א געשמאקע און א לעבעדיגע מגין געווען? און נאך אנדערע פארשידענע
איז א שטארקער גוי וואס קען גוט שלעפן זאכן און גוט מצב אין כיתה. קשיות וואס קומען ארויף אין אזעלכע סארטן
ארבעטן איז ער ווערט מער ,און אויב ער איז א קליינער
שניידער האט נישט געהאט ארבעט פאר זיי ,און צוזאמען גע'חלומ'ט באווייזט זיך צו אברהם אויבערשטער חברים
דעראלע גוטע מעלות וואס די
און א שוואכער וועט מען צאלן אויף אים אסאך ווייניגער. די וואך לערנען מיר וויאבער די
מטבע הבריאה ווען ס'געשעהט א גרויסע דערציילן אויף משה'לה האבן זיך ארויס געוויזן
מצבים.
דאס איז ביי א גוי ,אבער ביי א יוד ווען איינער זאגט אז
אויף דעם טאג וואס זיי וועלן איבערנעמען די שניידעריי און אליין און לאנד דיין פון ארויס
ווען און גיי
חברים,- מארצך"...
די צווישן חיידער
ער נעמט זיך אונטער צו צאלן די ווערט פון א יוד פאר מענטשן"לךנארלך
אין הייסטוואסאים אוןסארטן זאכן
טוהן ,די ערשטע זאך איז מברר צו זיין פונקטליך משה'לה איז אנגעקומען אהיים איז ער געווען
הקדש ,דא קוקט מען נישט ווי שטארק ער איז און וויפיל
דא צווייאבינואומגליק איז
אלע פרטים ווי אזוי איז דאס געשעהן און ווער אינגאנצן א אנדערע יינגעל.
כח ער האט ,דא איז דא א פרייז וואס די תורה האט
פארדינען אפאר פונט. וואס אאיך וועל דיר הייסן. דערווייטער זיך פון דיין משפחה צו די לאנד
געשריבן אז ער מוז צאלן ,די גמרא לערנט ארויס פון
איז שולדיג? ווער האט געדארפט מאכן וואס? משה'לה איז אויף געוואקסן אין זייער
דעם פסוק "בערכך נפשות" – אפילו מנוול ומוכה שחין"
און ווער האט געדארפט פאלגן וועמען? און מסודר'דיגע שטוב ,יעדע זאך האט געהאט א
אפילו א אויסגעשלאגענער צובראכענער יוד וועט מען
"אבער וויפיל קען מען שוין פארדינען אין אזא קליינע שניידעריי?" ס'איזפעקל פון גוטע זאכן. גאנצע אינאיינעם א
געהאט א צייט, און יעדע זאך האט
צאלן אויף אים די זעלבע פרייז ווי אויף א געזונטער און אדעםמיט פלאץ באקומט
אין קאפ אברהםזיך אויף ביי זיך
א מסקנא מיט א קלארע בילד וואס איז דא געווען א צייט צו שפילן און א צייט איינצופאקן
יעדער איינער בויעט
שטאררקער מענטש ,ווייל דא קוקט מען לויט דעם נפש פונקטליך געשעהן.
האט זיך מאיר אנגערופן. גדול" – איך וועל מאכן צו צייט אויבערשטער זאגט אים צו "ואעשך לגוי
א און עסן צו צייט א שפילערייען,
פון דעם יוד און נישט לויט דעם גוף. די
די צווייטע זאך וואס קומט גלייך נאך דעם איז גיין שלאפן ,א פלאץ צו עסן און א פלאץ צו
פארוואס טאקע?
דער
צו טרעפן די רוחניות'דיגע סיבה ,יעדער איינער שפילען ,א פלאץ פאר די שיך און א פלאץ פאר
"און אז מיר וועלן זיך נאך דארפן צוטיילן צווישן אונז וועט דאך טאקע דיר בענטשן מיט געלט, וועלגעקענט האט איך "ואברכך" –
פאלק ,די טאש ,און דאס
ווייל א יוד וואס ליידט ,א יוד וואס ס'קומען אויף אים
משה'לה נישט
יסורים ,ווערט נישט ווייניגער ,פארקערט ער ווערט מער עבירה וואס גרויסע
וואס איז די וויסןא פוןווילדיר זוכט און
אויסגערייניגט און מער חשוב ,זיין נפש ווערט נאך מער
וועגן דעם איז דאס געעשעהן ,און וועלכע זאך פארטראגן.
גארנישט בלייבן ",האט בערל צוריק געענטפערט. געב איך - ברכה" "והיה מאכן, באוואוסט דיר
חשוב נאך ער האט יסורים.
משה'לה האט ליב געהאט צו מאכן לעבעדיג און וועל איך
ממשיך -
ס'איז שמך"
און זיין, מחזק"ואגדלה
מיר מוז'ן פונקטליך
מיט אנדערע וואס ווייסן צו טרעפן די רמזים אריין ברענגען א מצב ,משה'לה האט נישט ליב
וועגן דעם איז די פרשה פון ערכין געשריבן געווארן נאך
"איז וואס? וועלן מיר בלייבן צוויי ארעמע שניידערס דא אין דערפל?" ווילסט. דו וואס יעדן
בענטשן האט קענען וועסטהאלטן
די תוכחה ,אז אויב ס'וועט קומען א יוד א בעל יסורים
סדרים מיט שעות ,ער
און ער וועט טראכטן ביי זיך ,אוי וויי ,אזוי פיל צרות
זייער ליב געהאט אז מ'קען עסן ווען מ'וויל און
גייטדו געהאט צו
בענטשן,
פריהער אז דאס געוואוסטצו
כח די וואסדיר
מ'האט שוין
געשעהן און פארוואס.
וואס איך גיי אריבער ,וואס בין איך שוין ווערט סתם א
האט מאיר געטראכט הויך. אזויגורם צו דריי סארט איזדי צוויי נטיות פון דעם מענטש שטאמט פון ווי מ'וויל און שפילן מיט וואס מ'וויל און ווי
וועג
אטוהן אז וויבאלד מען
אויסגעשלאגענע הושענא! מסתמא בין איך א גרויסער
אינדערהיים מ'וויל ,אבער וואס זאל
בעל עברה און וועגן דעם האב איך אזוי פיל צרות.
אונז אז
ערקלערט זיך א
יעדער מענטש האט אין איין נקודה,רש"י
נאטורליכע פחד און ער האט מורא אז אפשר איז נישטא קיין פלאץ פאר אזא סארט אויף
"מיר מוזן טאקע טראכטן אויף א געדאנק אז מיר זאלן נישט אויסזען אינדערהייםפרנסה ,און מיט דיקינדער,אז מיט מיט זאל מען טוה
זאגט אים די תורה קוק דיך נישט אזוי שטארק אראפ, ס'איזווען ערשווער
פירונג ,און וואס
אויך ווען דו וואלסט אריבער געגאנגען חלילה די גאנצע
אים ,ממילא שועריגקייטן;
וועט עס געשהען אויך פאר
פארשטייט שוין ווער ס'איז שולדיג און ווי אזוי איז דא געזעצן און משה'לה האט פיינט געזעצן.
תוכחה ביסטו ווערט ,א ווערט פון א געשלאגענער יוד
אזוי ווי דער אלטער שניידער וואס האט קוים צו עסן ",האבן זיי ביידע דעריבער האט אים דער פארדעם.
האטמשה'לה געטראפן
איז מיט גארנישט נישט ווייניגער פון א אנדערער יוד
טאג נאך טאג פונקטליךוואס דער מענטש
אזוי האט זיך די זענען וואס און געשעהן,
עבירות וואס האבן דאס גורם געווען ,קען ער זיך מיט א גרויסע שוועריגקייט ,און מיט שווערע
וואס ס'גייט אים גוט ,ווייל דער נפש איז די וויכטיגסטע.
נאמען דאס איז
די אויף נישט איז ער אז מסקנא די מיט בארוהיגן
מסכים געווען. משה'להזאכן וועלן אים נישט עלטערן,דריי אז די ברכות
מיט זיינע דרייצווישן אים
א שטר פון געלד בלייבט די זעלבע ווערט אויך ווען ער אויבערשטער געגעבן דימלחמות
ליסט פון די בעלי עבירה און ער מאכט נישט די מאך נישט ,משה'לה גיי נישט ,קום אהער גיי אהין,
איז צוקנייטשט און צוטרויטן -א ווערט פון א יידישע
טעותים ,מ'קען ווייטער רוהיג שלאפן ובא לציון א.א.וו .די אטמאספער אין דערהיים איז געווען
נשמה ווערט קיינמאל נישט ווייניגער אויך ווען ס'איז נאך
אויךאויסזיין גוטע נאמען וועט און פראבירט פרנסה
עלטערן האבן קינדער
א תוכחה.
אנגעצויגן ,די זייער גואל.פעלן ,ער וועט האבן
א קורצע צייט שפעטער האבן זיך מאיר און בערל געזעגנט פונעם מיר קומען נישט פארשטעלן דא וואס איז צו לערנען משה'לה ווי אזוי זיך צו פירן ריכטיג,
"בערכך נפשות להשם"
אים.דער משה'לה האט נישט געקענט פארשטיין וואס מיט טאקע מיטקומעןוואס וויל
די ריכטיגע סיבה און
אלטן שניידער און פון די גאנצע דארף.א גוטן שבת אייבישטער פון אונז מיר ווילן דא פארשטעלן מ'וויל פון אים ,די עלטערן האבן אים אנגעשריגן
אבער דער אויבערשטער האט אים געגעבן נאך א ברכה ,די פערטע
"מיר פארן ארויס צו די גרויסע שטאט לערנען ריכטיג די פאך פון
ברכה פון "והיה ברכה" ,אז ער וועט באקומען א כח צו בענטשן יעדן
שניידעריי .אזוי וועלן מיר קענען נייען שיינע קליידער און פארדינען שיין
וואס ער וויל .דאס איז א ספעציעלע ברכה וואס קיינער האט נאך
פרנסה ",האבן זיי דערציילט פאר יעדן איינעם.
קיינמאל נישט באקומען ביז יעצט ,דא האט דער אויבערשטער אריבער
מאיר און בערל זענען ארויסגעפארן צו די גרויסע שטאט ,אפאר געגעבן א כח פאר א מענטש צו בענטשן יעדן איינעם וואס ער וויל.
יאר האבן זיי זיך געלערנט די סודות פון די פאך ,זיי האבן זיך געלערנט
מען דארף פארשטיין פארוואס האט אברהם זוכה געווען צו די
וויאזוי צו באמערקן די סארטן שטאף און וויאזוי צו נייען הערליכע שיינע גרויסע און וויכטיגע ברכה? פונקט ביי די ברכה ערקלערט אונז נישט
קליידער. רש"י פארוואס ער האט דאס באקומען?
נאך וואס זיי האבן שוין געקענט די פאך זענען זיי ארומגעפארן אין די *
גרויסע שטעט ,גענייט קליידער פאר די רייכע משפחות און פארדינט
מאיר און בערל זענען געווען צוויי גוטע פריינט ,שוין אלץ קליינע
אסאך געלט.
קינדער זענען זיי צוזאמען ארום געלאפן אין די דארף און זיך געשפילט
נאך אפאר יאר פון ארומפארן האבן זיי באשלאסן אז ס'איז געקומען מיט די שעפעלעך .ווען זיי זענען אביסל געוואקסן זענען זיי געגאנגען
די צייט צוריק אהיים צו פארן צו זייער משפחה און הנאה האבן פון די צו דער זעלבער מלמד וואס האט זיי אויסגעלערנט די א' ב' ,וויאזוי צו
געלט וואס זיי האבן פארדינט. ליינען ,און סידור.
אויפן וועג צוריק זענען זיי אריבערגעפארן א קליינע שטעטל ,ארום ווען זיי האבן שוין געקענט ליינען און געוואוסט וויאזוי צו דאווענען
געזוכט און געטראפן א אידישע הויז ,אריין געקלאפט און געבעטן פונעם סידור ,האבן די עלטערן זיי ארויסגענומען פון חדר און געשיקט
הכנסת אורחים. לערנען א פאך .אזוי זענען זיי ביידע אנגעקומען צו דעם אלטן שניידער
דער בעל הבית האט זיי זייער שיין אויפגענומען ,זיי געגעבן א שיינע וואס האט זיי אויסגעלערנט וויאזוי צו האלטן א נידל און נייען א קנעפל.
סעודה און צוגעגרייט א פיינע ווארעמע צימער אז זיי זאלן קענען מיט די יארן האבן זיי זיך אפילו געלערנט צו פאררעכטן די אלטע
איבערנעכטיגן ביי אים. קליידער וואס מענטשן האבן אריין געברענגט צום שניידער.
זיצנדיג מיטן בעל הבית האבן זיי באמערקט אז ער איז זייער באזארגט. מאיר און בערל זענען געווען גוטע פריינט און זיך גוט פארשטאנען
"ס'זעט אויס אז עפעס באדערט אייך ",האבן זיי געפרעגט. איינער מיטן צווייטן .זיי זענען צוזאמען געזעצן און פארברענגט ווען דער
28
אפגעשטעלט דערשראקן. "יא ס'איז ריכטיג ",האט ער געענטפערט" .איך וועל אייך דערציילן,
זיי האבן זיך דערנענטערט צו די פלאץ פון וואו די קול איז געקומען, אפשר וועט איר האבן עפעס א גוטע געדאנק.
און געהערט א שרעקליכע געוויין פון א יונגע ווייבל מיט א קליין קינד. "איך פיר דא די גאנצע ביזנעס פונעם פריץ אין שטעטל ,אין אפאר
"וואס איז דא געשען?" האבן זיי זיך אינטערעסירט. וואכן ארום מאכט דער פריץ חתונה זיין טאכטער ,און איך דארף זארגן
"יא דאס איז א שרעקליכע טראגעדיע ",האט זיי דער איד דערציילט. קליידער פאר די גאנצע משפחה און פאר אלע באדינערס וואס גייען
"דאס איז א איד וואס וואוינט דא אין שטעטל ,ער איז שולדיג פארן באדינען ביי די חתונה .דאס איז אסאך ארבעט.
פריץ זייער אסאך געלט .דער פריץ האט אים שוין געווארנט אפאר מאל "איך לויף שוין ארום וועגן דעם אפאר חדשים ,איך האב אהער
צו באצאלן אבער ער האט נישט באצאלט ,האט ער זיי אריין געלייגט געברענגט די בעסטע שניידערס פון די געגנט ,אבער קיינער פון זיי האט
אין די תפיסה גרוב .דאס איז א טיפע גרוב קאלט און פייכט פיל מיט נישט געפאלן פארן פריץ .לעצטע וואך בין איך אריבערגעפארן צו די
קריכעדיגס ,און זיי גייען בלייבן דארט ביז דער פריץ וועט באקומען זיין הויפט שטאט און געברענגט דער גרעסטער שניידער פון ווילנא ,אבער
געלט ,ירחם השם!" האט דער איד געענדיגט מיט א קרעכץ. היינט נאכמיטאג האט אים דער פריץ אויך אפגעזאגט.
"פון וויפיל געלט רעדט זיך דאס?" האבן די שניידערס געפרעגט. "איך מוז צושטעלן פארן פריץ קליידער ,די צייט ריקט זיך און איך
ווייס נישט וואס צו טון .אויב איך וועל נישט צושטעלן זיינע שגעונות ווי
"דריי הונדערט רובל".
ס'דארף צו זיין וועל איך מיך טרעפן אין א גרויסע צרה ,דער פריץ איז
מאיר קוקט אויף בערל און בערל קוקט אויף מאיר. נישט קיין לייכטער מענטש".
"לאמיר העלפן מיט פדיון שבויים ",זאגט מאיר פאר בערל" .מיר האבן מאיר קוקט אויף בערל און בערל אויף מאיר ,ווער ווייסט אויב ס'איז
דאך פארדינט יעצט א ריזיגע סומע געלט ,מיר האבן גענוג געלט ,לאמיר נישט א געלעגנהייט פון הימל צו מאכן אסאך געלט.
זיי באפרייען .ס'איז דאך א רחמנות אויף די צובראכענע משפחה".
"קענסט זיין רואיג ",האבן זיי זיך אנגערופן נאך א קורצע שטומע
"ס'איז זייער שיין פון דיר מאיר ",ענטפערט בערל" .אבער איך האב שמועס מיט די אויגן" .דיין ישועה איז שוין דא ,ווייל מיר זענען גאר גוטע
שווער געארבעט פאר די געלט און איך קען דאס נישט אזוי אוועקגעבן שניידערס .מיר זענען יעצט אונטערוועגנס אהיים ,אבער מיר זענען
פאר אן אומבאקאנטע משפחה". מסכים צו בלייבן דא דיך ארויס צו העלפן".
"אבער דו פארשטייסט וואס גייט געשען מיט זיי אויב מיר וועלן זיי "די בעסטע שניידערס פון די לאנד האב איך געברענגט און ס'האט
נישט אויסלייזן"... אים נישט געפאלן ",זאגט דער איד" .איז פארוואס מיינט איר אז צוויי
"איך שטעל מיך פאר ,ס'איז טאקע זייער ווייטאגליך ,אבער ס'איז שניידערס פון א פארווארפענע דארף וועלן זיין גוט?"
אויך זייער ווייטאגליך אוועק צו געבן די געלט וואס כ'האב געארבעט "וואס קענסטו פארלירן אויב דו וועסט אונז פארשטעלן פארן פריץ?"
אויף דעם אזוי שווער". האבן זיי געפרעגט.
"לאמיר זען וויפיל געלט מיר האבן אין די קאסע". צומארגנס האט זיי דער איד גענומען צום פריץ און פארגעשטעלט
"מיר האבן צוזאמען זעקס הונדערט רובל וואס מיר האבן געזאמלט די צוויי ספעציעלע שניידערס וואס ער האט געשיקט ברענגען פון
אין די אלע יארן וואס מיר זענען ארומגעפארן די וועלט אוועק פון אויסלאנד.
אונזער משפחה ",זאגט בערל. "לאמיר זיי אויספרובירן ",זאגט דער פריץ ,און האט זיי דערביי געגעבן
"נו ,וועט אונז נאך בלייבן גאנץ א שיינע סומע ",זאגט מאיר. צו נייען א קלייד.
"מיר זענען נישט מחויב אוועקצוגעבן אזויפיל געלט פאר די שניידערס האבן זיך אנגעשטרענגט ,זיי האבן אריינגעלייגט כוחות,
אומבאקאנטע מענטשן .פארגעס נישט אז מיר האבן געוואלט עפענען און נאך צוויי טעג געברענגט א גרייטע קלייד צום פריץ.
א ביזנעס מיט די געלט און יעדע פרוטה איז יעצט וויכטיג ,איך בין נישט און ...ס'האט אים געפאלן!
מסכים אוועקצוגעבן פון מיין געלט!" האט בערל געשלאסן די שמועס. "אזעלכע שניידערס האב איך געזוכט!" האט ער זיך אנגערופן
"אויב אזוי לאמיר זיך צוטיילן ",זאגט מאיר. צעפרידן.
"יעדער זאל זיך נעמען זיין חלק ,דו וועסט טון וואס דו די צוויי שניידערס האבן באקומען די דזשאב און
פארשטייסט און איך וועל טון וואס איך פארשטיי". ''וואס איז זיין זיך גענומען ארבעטן טאג און נאכט; מעסטן ,שניידן,
נאך אין די זעלבע טאג האט זיך מאיר געשטעלט נייען ,ווידער מעסטן .זיי האבן נישט געהאט קיין טאג גרויסע הצלחה? '
פארן פריץ מיט א פעקל געלט – די דריי הונדערט האט זיך דער און נישט קיין נאכט ,און נאך אפאר וואכן זענען די
רובל וואס האט באטראפן זיין גאנצע פארמעגן -און עולם געוואונדערט קליידער פאר די חתונה געווען גרייט.
באפרייט די אידישע משפחה פון די גרוב.
אויף דעם סוחר. דער פריץ איז געווען זייער צופרידן און באצאלט
צומארגנס זענען זיי צוזאמען ווייטער געפארן .בערל
איז אנגעקומען אהיים מיט דריי הונדערט רובל און
מיט א ברייטע האנט און נאך צוגעלייגט אביסל מער'' .ער איז דאך נישט
משה איז אנגעקומען ווי א בלוטיגער ארימאן ,אן קיין
באקומען דער גרויסער חכם, אויך דער איד וואס האט זיי געברענגט האט
א שיינע נתינה אויף די גוטע שניידערס וואס ער האט
פרוטה אין טאש. וויאזוי מאכט ער געטראפן ,אלע זענען ארויס צופרידן.
בערל האט געעפנט א שיינע ביזנעס ,געווארן א אזעלכע לעצטנס אויפן וועג ארויס פונעם פאלאץ האבן די שניידערס
שיינער באלעבאטישער איד און געהאלטן אסאך ' ?געשעפטן גוטע געהערט א שרעקליכע געשריי ,זיי האבן זיך
29
דער גאנצער עולם בסודי סודות וועגן די ברכות פון מאיר דער שניידער איינגעשטעלטע .מיט די צייט איז ער אויך געווארן פון די חשוב'ע
וואס פועל'ט גרויסע ישועות. מענטשן אין שטעטל און געהאט א דעה אין יעדע זאך .בקיצור א
זייט יענעם טאג האט מאיר נישט געהאט קיין איין רואיגע טאג ,דער שיינער איד...
עולם איז געשטאנען צו נעמען ברכות און איבערגעלאזט פדיונות ,מאיר מאיר איז אהיים געקומען אן קיין פרוטה אין טאש ,ער האט
האט געהאט פרנסה און דער עולם האט גע'פועל'ט ישועות. אויפגעמאכט א קליינע שניידעריי און פארראכטן אלטע קליידער
פון די גאנצע לאנד איז מען געקומען צו פארן ,די שמועות איבער די פונקט אזוי ווי די ערשטע יארן ביים אלטן שניידער.
מופתים וואס וואלגערן זיך ביי מאיר דער שניידער זענען ארום געפארן אבער ווער קומט אזוי שנעל פאררעכטן קליידער ביי מאיר ווען נישט
איבעראל און יעדער איז געלאפן געהאלפן צו ווערן. ווייט פון דארט איז דא א שיינע קליידער געשעפט פון בערל? נאר די
אויך צום הייליגן בעל שם טוב הק' איז אנגעקומען די שמועה איבער ארימעלייט וואס האבן נישט צו באצאלן .אזוי האט מאיר געלעבט מיט
דער שניידער וואס טיילט ברכות .צו זיין וואונדער האט ער געהערט ארימקייט און אסאך מאל נישט געהאט וואס צו עסן אינדערהיים.
אז דער שניידער איז נישט קיין תלמיד חכם און קוים וואס ער קען איין טאג ווען מאיר איז געווען זייער הונגעריג ,נאך אפאר טעג אן
דאווענען. ארבעט ,איז ער צוגעגאנגען צו איינע פון סוחרים אין שטאט און געבעטן
דער בעל שם הקדוש איז געקומען צו פארן צו יענע שטעטל זיך צו ער זאל אים אביסל העלפן מיט געלט.
טרעפן מיט מאיר דער שניידער ,און אים אויסגעפרעגט איבער זיין "וואס וועסטו מיר געבן דערפאר?" האט אים דער סוחר געפרעגט.
לעבן. "איך האב דיר נישט קיין סאך וואס צו געבן ,אבער איך קען דיר
ווען דער בעל שם הקדוש האט געהערט די מעשה פון די פדיון שבוים וואונטשן א ווארעמע ברכה פון א צובראכענע הארץ ",האט מאיר
האט ער אויסגערופן'' :נישט קיין וואונדער אז דו האסט באקומען אזא געענטפערט.
כח צו בענטשן ,ווייל איינער וואס איז זיך אינגאנצן מוסר נפש צו טון רצון דער סוחר האט נישט געגלייבט צופיל אין זיינע ברכות ,אבער ער
ה' ,ווען איינער געבט אוועק פון זיך ,איז קלאר אז דער אויבערשטער האט רחמנות געהאט אויף מאיר און אים געגעבן א שיינע נדבה.
געבט אים צוריק אלעס וואס ער וויל''.
"ווייסט וואס ",זאגט אים דער סוחר" .איך האב היינט גאר א וויכטיגע
* מיטינג מיט א גרויסער פריץ פאר א גאר גרויסע געשעפט ,וואונטש מיר
א מענטש איז געקומען אויף די וועלט זיך אויסצוארבעטן און זיך ס'זאל מצליח זיין און אויב ס'וועט גיין גוט וועל איך דיר עפעס צוגעבן".
דערנענטערן צום באשעפער ,יעדער איינער האט די געלעגנהייטן וואס מאיר האט אים געוואונטשן מיט די גאנצע הארץ ,און די געשעפט איז
דער אויבערשטער שיקט אים אונטער ,וואס דורך דעם וועט ער זיך געלונגען אסאך מער ווי וואס ער האט זיך פארגעשטעלט.
דערהייבן .יעדער איינער באקומט געלעגנהייטן צו געבן פון זיך פארן
'אפשר איז טאקע דא עפעס אין די ברכות פון מאיר ,ווער ווייסט?'
באשעפער ,ער דארף עס נאר באמערקן און דאס אויסנוצן.
האט דער סוחר געטראכט אויפן וועג אהיים.
ווען א מענטש איז זיך מוסר נפש און ער געבט אוועק זיינע אייגענע
אפאר טעג שפעטער האט דער סוחר געהאט נאך עפעס א געשעפט
רצונות און ער איז מקריב פון זיך למען כבוד שמים ,באקומט ער אזא
אויפן טיש .ער איז צוגעגאנגען צו מאיר און אים געגעבן א שיינע נתינה ער
נאנטקייט צום באשעפער ,אז אויטאמאטיש וואס ער זאגט ארויס פון
זאל אים וואונטשן ס'זאל מצליח זיין ,און ס'האט נאכאמאל געהאלפן.
מויל ווערט אנגענומען אויבן ,די תוצאה פון אזא נאנטקייט איז אז אויב
ער בענטשט איינעם ווערט עס מקוים. דער סוחר האט נישט דערציילט פאר קיינעם איבער די ברכות פון
אברהם אבינו האט נישט באקומען א מתנה פון "והיה ברכה" אז ער מאיר ,ער האט מורא געהאט אז מ'וועט אים אויסנוצן די ברכות ,אבער
וועט קענען בענטשן ווייל ער איז ארויס פון זיין לאנד און געשטאנען אין יעדע מאל פאר ווען ער איז ארויס צו א געשעפט איז ער אריבער צו
די נסיון ,נאר די תוצאה פון איינער וואס שטייט אין שווערע נסיונות און מאיר און גענומען פון אים א ברכה ,און די ברכות האבן געהאלפן אויף
איז זיך מוסר נפש אינגאנצן פארן הייליגן באשעפער איז אז וועמען ער א וואונדערליכע אופן ,דער סוחר איז געווארן זייער רייך און געהאט אן
בענטשט ווערט עס מקוים. אויסערגעווענליכע הצלחה.
וועגן דעם ביי די ערשטע דריי ברכות וואס אברהם אבינו האט ''וואס איז זיין גרויסע הצלחה?'' האט זיך דער עולם געוואונדערט
באקומען האט רש"י מאריך געווען און ערקלערט פארוואס ער באקומט אויף דעם סוחר'' .ער איז דאך נישט דער גרויסער חכם ,וויאזוי מאכט
פונקט די סארט ברכות און וואס עס האט צו טון מיט די נסיון ,אבער ביי ער לעצטנס אזעלכע גוטע געשעפטן?''
"והיה ברכה" האט רש"י נישט ערקלערט פארוואס ,ווייל דאס איז נישט פורים ביי די סעודה האט דער עולם אויסגענוצט די געלעגנהייט און
א ברכה און נישט א מתנה ,דאס איז א "תוצאה" פון איינער וואס שטייט אים אויסגעפרעגט איבער די סוד פון זיין הצלחה וואס ער האט אין די
ביי שווערע נסיונות און איז זיך מוסר נפש ,קומט ארויס פון דעם אז זיינע לעצטע תקופה.
ברכות ווערן מקויים ווייל ער ווערט אזוי נאנט צום באשעפער. דער סוחר וואס איז געווען גוט אנגעטרונקען האט דערציילט פאר
צו באקומען דעם פולן גליון "מחשבות" שיקט אן אימעיל צום מערכת
30
מתיקא כדובשא
י .אריק
עשרה נסיונות
און באוויזן מורא'דיגע גבורות אברהם אבינו ביי די 3יאר
כאטש עס האט אויסגעזען סתירות האט אריינגעטראכט זייער קלאר
דא איז ער אין אויוון געווארפן געווארן מען זעט א גאנצע וועלט
דורך נמרוד וואס האט עס געטון מיט צארן ווער האט דאס אהערגעשטעלט
אבער השי"ת האט אים געהאלפן באלד דער מדרש איז מסביר דארט
און דאס פייער געמאכט קאלט א משל -איינער גייט פון ארט צו ארט
ענדליך האט מען געמוזט משלים זיין און ער זעט א פאלאץ ברענט
הייסט אים דער בורא לך לך אוועקגיין קיין באלעבאס האט מען נישט געקענט
ער איז אנגעקומען קיין ארץ ישראל ווייל ווי אזוי לאזט ער דאס
איז געווען א הונגער דער מצב איז שמאל קען דען זיין עס האט נישט קיין באלעבאס
איז ער געגאנגען קיין מצרים צוליב די צרה האט זיך דער באלעבאס באוויזן זיין צורה
תיכף האט פרעה צוגענומען שרה איך בין דער באלעבאס דער בעל הבירה
און אזוי איז געווען א גאנצע צייט דאס זעלבע איז דא פארהאנען
נסיון נאך נסיון איין לאנגע קייט אברהם אבינו האט דאס פארשטאנען
אבער מיט די אלע פראבלעמען עס קען נישט עפעס זיך רירן
שטייט ומצאת את לבבו נאמן אן א מנהיג וואס זאל די וועלט פירן
אפילו ער האט נישט פארשטאנען קיין פשט האט זיך השי"ת באוויזן מיט התגלות
אבער קיין קשיות נישט געהאט און ס'איז פארענטפערט געווארן אלע שאלות
און מיר קינדער פון אברהם דעם טאטן אבער נאך אלעם איז געווען באשערט
דארף מען זיך איינ'חזר'ן אין אלע צייטן הקב"ה האט אאע"ה מיט א בחינה פארהערט
לעבן מיט אמונה און זיך לאזן פירן מיט 10נסיונות געטון אויספרובירן
ביי אלעס וואס קען פאסירן זען צי ער וועט זיך ח"ו אוועקרירן
בעטן דעם רבוש"ע אליין אבער אונזער טאטע אברהם אבינו
מען זאל קענען די נסיונות ביישטיין האט געהאט א שטארקע אמונה
אזוי וועט מען אי"ה גוט גיין וואס עס זאל נאר נישט זיין
די הארץ און מח וועלן בלייבן ריין וועט ער די נסיונות ביישטיין
31
מוֹל ַ ְדתּ ְך ָוּמִב ֵּית אָב ִיך ָ
ל ֶךְ-ל ְך ָמֵאַרְצ ְך ָוּמִ ּ
היסטארישע
צדיקים
באשרייבונג איבער
די 'גזירת צאדיקאוו'
וואס די רוסישע
אונטער
רעגירונג האט
ארויסגעגעבן אויף
די צדיקים הק' לבית שטא ָט-
ארעסט
טשערנאביל נישט
ארויסצופארן פון
זייערע שטעט
דאס חסידות פון טשערנאביל זייער עלטער] :הרה"ק רבי אהרן
און די אכט ברידער ,איז געווען מטשערנאביל ,הרה"ק רבי משה
די אכט הייליגע
קאנצענטרירט הויפטזעכליך איבער מקאריסטשאוו ,הרה"ק רבי יעקב ברידער -קינדער
אוקריינע ,וואס איז דאן געווען אונטער
די הערשאפט פון רוסלאנד .א טייל פון
ישראל מטשערקאס ,הרה"ק רבי מנחם פון טשערנאבילער
נחום ממאקארוב ,הרה"ק רבי אברהם
זייערע הייליגע פעולות צו פארשפרייטן מטריסק ,הרה"ק רבי דוד מטאלנא,
מגיד זי"ע
דעם אור-החסידות און קדושה וטהרה הרה"ק רבי יצחק מסקווירא און הרה"ק אכט זין זענען זיי געווען ,די קינדער
צווישן אידישע קינדער ,איז געקומען רבי יוחנן מראחמיסטריווקא -זכותם פון דער הייליגער מגיד -הרה"ק רבי
צום אויבערפלאך ביי די 'נסיעות' יגן עלינו ועל כל ישראל .זיי האבן מרדכי פון טשערנאביל זי"ע -א זון פון
וואס די צדיקים פלעגן אונטערנעמען באשיינט דעם וועלט פון חסידות מיטן הרה"ק דער 'מאור עינים' זי"ע (וועמען מיר
צו מחזק זיין אידישע קינדער אין די פארזעצן דעם הייליגן וועג פון זייער האבן פאריגע וואך ברייט באשריבן דא אין 'שבת
רוסישע שטעט און דערפער. זיידע דער מאור-עינים און פאטער דער בשבתו' לרגל די יארצייט דעם דאנערשטאג).
ביי די נסיעות האבן זיך מיטגעכאפט טשערנאבילער מגיד זי"ע. די קינדער זענען געווען [לויט
32
אין די וואכעדיגע פרשה לערנען מיר ווי דער אויבערשטער זאגט פאר אברהם-אבינו :לך-לך!
אברהם נעם דיינע זאכן און ציה זיך! דער אויבערשטער זאגט נישט וואו אהין ער זאל זיך ציען
און וואו ער זאל זיך אפשטעלן .די ערשטע זאך - :פָאר אוועק פון דיין הויז און געבורט-ארט!
צדיקים הק' האבן אייביג געהאט געהויבענע ענינים ביי א 'נסיעה' .מ'האט געוואוסט
ביי צדיקים אז אונטערוועגנס קען מען פועל'ן גרויסע ישועות מער ווי ווען דער צדיק איז
אינדערהיים .די פרשה פון לך-לך איז געוויס טאקע געווען א נסיון פאר אברהם-אבינו אז ער
זאל גיין צו אן אומבאשטימטע ארט ,אבער אין דער זעלבער צייט איז דאס א שטיקל באווייז
אז די 'נסיעה' פון א צדיק זעלבסט איז שוין א גרויסע זאך ,אפגעזען וואו אהין דער צדיק פארט
און וואו ער וועט זיך אפשטעלן.
דאס קען מען אויך זען ווען די תורה הק' שרייבט אראפ די מ"ב-מסעות פון די אידן אין מדבר
(פר' מסעי) .וואס כאטש וואס מיר ווייסן נישט היינט גענוי וואו אין די מדבר איז 'סוכות' און וואו
איז 'חצרות' ,אבער די תורה שרייבט א גאנצע פרשה פון די 'נסיעה' פון די אידישע קינדער.
דערפאר איז פארשטענדליך אז צדיקים האבן גענוי געוואוסט די סודות פון א רייזע וואס
טראגט א שטארקע געוויכט אין עבודת השי"ת און פארשפרייטן אידישקייט אויף די וועלט.
אבער לעומת זה ,די זעלבע האט די כח-הטומאה אויך געפילט אז א נסיעה פון א צדיק איז
עטוואס מער ווי אן איינפאכע רייזע ,און זיי האבן האבן פרובירט דאס צו שטערן מיט וואס
מעגליך.
פאר אומגעפער 155יאר צוריק ,איז ארויס די אומדערהערטע גזירה וואס איז באקאנט אין
די היסטאריע אלס 'גזירת צאדיקאוו' ,וואס האט גענצליך געוואלט אפשאפן דער באגריף פון
רייזעס פון צדיקים ,איבערהויפט די צדיקים און מגידים לבית טשערנאביל זי"ע ,וואס פלעגן
ארומפארן צו זייערע חסידים אין די שטעט און דערפער איבער אוקריינע און רוסלאנד .ביז...
'גזירת צאדיקאוו' איז אונטערגעקומען און בלאקירט די צדיקים פון ארומפארן איבערן לאנד.
אינעם דאזיגן ארטיקל וועלן מיר דורכגיין די גאנצע היסטאריע פון די גזירה ,פון די סיבה
פארוואס און ווען די גזירה איז צושטאנד געקומען ביז ווען עס איז בס"ד בטל געווארן.
זייער שטארקע איינפלוס וואס זיי
האבן געהאט אויף אידן איבערן לאנד.
די 'טומאה' קען ארטיגע חסידים ,און איז געווען א
פארזאמלונג-געלעגנהייט פאר חסידים
צו די הילף פון די רוסישע רעגירונג, נישט פארנעמען פון אומעטום צו מיטהאלטן שבתות
איז צוגעשטאנען דער משכילישער- די 'קדושה' ביים צדיק און שעפן יראת-שמים פונעם
באוועגונג .די 'משכילים' און סתם הייליגן קוואל .אבער פאר די רוסישע
פרייע אידן וועלכע האבן געהאט א די רוסישע רעגירונג האט גוט געזען
ווי די צדיקים האבן א שטארקן איינפלוס הערשאפט ,וועלכע האט געקוקט
ציל אריינצוברענגען 'פרייהייט' צווישן
און א גוטן שפראך צו פיל אידן ,וואס מיט א שלעכט אויג אויף פארשפרייטן
ערליכע אידן רח"ל ,האבן גוט געוואוסט
דאס זעט מען אין די ליסטעס פון אידישקייט ,זענען אט די נסיעות פון
אז 'חסידות' איז א זאך וואס שטייט זיי
אין וועג ,נאכדעם וואס חסיד'ישע אידן צענדליגער טויזנטער אידן וואס פלעגן די צדיקים געווען ווי א דארן אין אויג,
האבן זיך געהאלטן פעסט ביי די אור געבן 'מעמדות' פאר די אכט ברידער - איינזעענדיג אז די רייזעס טוען פיל
אלטע 'מסורה' און אוועקגעשטופט די קינדער פון טשערנאבילער מגיד ,און אויף אין דער געביט פון פארשפרייטן
יעדע סארט נייע באוועגונג. די רעגירונג האט געוואלט פארמינערן תורת-החסידות איבערן לאנד.
33
די צדיקים און חסיד'ישע רבי'ס,
מיט זייער געוואלדיגע קדושה ,האבן
געהאט א שטארקן איינפלוס אויף
זייערע חסידים ,נישט לאזנדיג די
נייע מאדערנע ווינטן אריינבלאזן ביי
די ערליכע אידן .דערפאר זענען די
משכילים ארויס אין א קאמף קעגן
די צדיקים און זייער הנהגה ,און
פרובירט אויף יעדן וועג צו שטערן
זייערע אקטיוויטעטן ,אדער כאטש
פארמינערן זייער איינפלוס און
דערמיט קענען גרינג אריינברענגן די
טמא'נע השכלה ווינטן אין כלל-ישראל.
די משכילים אין יענער צייט האבן
אויסגענוצט זייערע קאנטאקטן מיט
די אהל אויפן ציון הק׳ פון הרה״ק רבי מרדכי פון טשערנאביל זי״ע
די הויכראנגיגע רעגירונג באאמטע און
האבן גע'מסר'ט אויף רעכטס און אויף
א גענויער באריכט אנגעפילט מיט דאס שטערן און האלטן צוריק דעם לינקס די חסיד'ישע רבי'ס מיט אלע
העסליכע רייד און פיינטשאפט איבער באוועגונג ,און זענען משפיע אויף אידן סארט פרעכע רייד וואס די האר פון
זיך צו האלטן פעסט ביי די אור אלטע קאפ שטעלט זיך אויף דערפון.
די טעטיגקייטן פון די צדיקי בית
טשערנאביל. מסורה ,און אלע זייערע טעטיגקייטן
אט איז דער אידישער איבערזעצונג טוט צוריקהאלטן דאס אנטוויקלען און א 'רב' קעגן רבי'ס..
פון זייער פראטאקאל אין קורצן :צום בילדונג פון דאס אידישע פאלק ,און
פון צווישן פיל מסירות ,האט נאך
מיליטערישן אלגעמיינער האר פון דאס איז קעגן די רעגירונג געזעצן.
די שטערקסטע צוגעגעבן ,די מסירה
קיעוו .פון וויפיל איך האב ערהאלטן פון אין טריט פון זיין פרעכע מסירה ,איז פון עמיצער וואס האט זיך גערופן 'דער
די פאליצייאישע פירער אין פארשידענע אום כ' אייר תרכ"א ארויס א באפעל פון רב אין שטאט זיטאמיר' ,וואס איז
געגנטער אויף א ספעציפישער כת דער ארטיגער 'גענעראל-גובערנאטאר', אויפגענומען געווארן אלס רב דורך די
'צדיקים' וועלכע ארבעט צווישן די וועלכער שרייבט צו די הערשער פון די רעגירונג .זעלבסט פארשטענדליך אז
אידן ,ווערט קלארגעשטעלט אז די דרום-שטעט אין רוסלאנד ,צו נאכקוקן יענער פארשוין איז געווען ווייט פון א
הויפט פארשטייער פון דער דאזיגער כת די טעטיגקייטן וואס די צדיקים מאכן תלמיד-חכם און ירא-שמים ,און האט
זענען קינדער פון 'משפחת טווערסקי' אין זייערע געגנטער און די איינפלוס בלויז געטראגן דער טיטול 'רב' דורך די
וועלכע ווערן געשעצט דורך די אידן, וואס עס האט אויפן ארטיגן אידנטום, רעגירונג ,ווען די ערליכע אידן האבן זיך
וועלכע געפינען זיך אין די שטעט פון און אים שיקן א פונקטליכער באריכט דערווייטערט פון אים ווי ווייט מעגליך.
טשערנאביל און קאריסטשוב וואס דערוועגן. ער האט אום יאר תרי"ט אריינגעגעבן
איז אין דעם געגנט פון טשערקאס, א דעטאלירטן 'פראטאקאל' אין וואס
און אין דער שטעטל טאלנא וואס איז העסליכע בריוו ער באריכטעט גענוי די טעטיגקייטן
אין געגנט פון אומאן ,אין דער שטאט
מקארוב און אין שטאט סקווירא וואס
מיט אלע היימישע פון די צדיקים לענגאויס די לאנד.
מיט זיין וויסטער פיינטשאפט צו די
זענען אין די געגנט פון קיעוו. נייעס... חסיד'ישע רבי'ס האט ער געשילדערט
די מענטשן וואס ווערן גערופן די הערשער אין די שטעטלעך מיט שווארצע פארבן ווי ווייט די
'מגידים' אדער 'רבי'ס' ,צייכענען וועלכע זענען נישט געווען קיין צדיקים האבן אן איינפלוס אויף די
זיך אויס אין זייער פאנאטישע און אויסערגעווענליכע אידן פריינט ,האבן אידישע קינדער ,און אין זיינע ווערטער
פרימיטיווע מיינונגען ,און זיי האבן א מיט גרויס חשק זיך צוגעכאפט צום שרייבט ער ,אז טראץ וואס די
גרויסע און שטארקע איינפלוס אויף די באפעל און אום כ"ה תמוז ,בלויז צוויי רעגירונג וויל מיט איר גרויס גוטסקייט
אלגעמיינע אידנטום .זייערע שטיצער חדשים נאך דער פארלאנג פון דער אריינברענגען די 'השכלה' ווינטן
און גלויבער רעכענען זיך מיט די כת רעגירונג ,איז אריינגעשיקט געווארן ביי די אידן ,טוען אבער די צדיקים
34
מאדנע מסירות שפראך .און אין פאל עס פעלט אויס
נוצן זיי א דאלמעטשער.
צדיקים ,מיט אן איינפלוס וואס שאדט
אויף די בירגער און מאראלישער
ווי אויבן דערמאנט זענען די געווענליך פירן די מגידים אריבער אנטוויקלונג פון דער אידישער
משכילים צוגעשטאנען צו די רוסישע געזעלשאפט.
זייער שטעלע צו זייערע קינדער נאך
רעגירונג און רעגעלמעסיג אריינגעגעבן די הויפט קאנצענטראציע פון די
זייער טויט ,און דורך דעם גייט אריבער
נידריגע מסירות קעגן די צדיקים לבית צדיקים איז געוואנדן צו 'חינוך הבנים',
טשערנאביל .אין א מסירה וואס איז די 'פאנאטיזם' פון דור צו דור .אויף אזוי
זיי געבן בלויז אן ערליכער חינוך און
געשיקט געווארן אום י"ז אב תרכ"ד ווייט איז גרויס דער כח און ווירקונג פון
פארוואנדלען זייערע נאכפאלגער דורך
צו דעם גענעראל-גובערנאטאר, די מגידים אויף דאס אידישע פאלק ,אז
דעם צו גענצליך פאנאטישע ,און זיי
אונטערגעשריבן דורך די משכילים רוב אידן ,איבערהויפט די אומוויסנדע שלעפן אויך מיט אנדערע .די צדיקים
אין ווייספעלד ,גיסן זיי אויס האס פון צווישן זיי ,זענען איבערצייגט אז טוען זיך גענצליך פארהוילן פון בילדונג
און פיינטשאפט קעגן הרה"ק רבי דוד זיי קענען רעדן מיטן אויבערשטן ,און פאר די פרויען און מיידלעך .די פרויען
מטאלנא זי"ע ,וואס איז אנגעקומען אין אז זייער געבעט פאר די ארימעלייט, זענען בלויז פארנומען מיט די הויזגעזינד
יענעם טאג באזוכן זייער שטאט. קינדערלאזע עלטערן ,קראנקע און צומאל אויך פארשידענע האנדל,
אין יענעם בריוו האבן זיי זיך נישט מענטשן ,האט א כח זיי צו ראטעווען. אין דער צייט וואס זייערע מענער די
געשעמט צו שרייבן אז די צדיקים אפילו די קריסטליכע בירגער ווענדן זיך חסידים גיבן זיך אפ צו לערנען בלויז
ארבעטן האנט ביי האנט מיט די צום מגיד מיט קלאגעס אויף די אידן ספרי-קודש.
קעגן אויפשטענדלער פוילישע אין פעלער וואס עס פעלט באווייזן, צו די רבי'ס פון פאמיליע טווערסקי,
רוסלאנד ,און דערפאר דארף מען און זיי ווערן צופרידן געשטעלט... קומען צו פארן אידן פון די אומגעגנט,
זיי פארטרייבן צו א צווייטן לאנד! און פארברענגען א צאל טעג בלויז אין
אין א צווייטן מסירה פון די פרעכע די אלע אינפארמאציע האב
דאווענען .צו זיי ווענדט מען זיך אויך
משכילים ,שרייבן זיי איבער די פוילישע איך די עהרע צו אריבערפירן צו די
פאר עצות אין פארשידענע ארבעט'ס
אויפשטענדלער ,אז יעדעס מאל וואס הויכגעשעצטע רעיגירונג באאמטע ,אין
און האנדל אנגעלעגנהייטן ,און זייערע
זיי גרייטן זיך צו ארויסגיין אין א קאמף איינקלאנג מיט דער באפעל פון דער
באשלוסן ווערן פאררעכנט ווי א
קעגן רוסלאנד ,קומען זיי צום ערשט '18טער אין אפריל ,וואס זיין נומער איז פעסטער געזעץ אין זייערע אויגן .די
צו די צדיקים צו באקומען זייער ברכה - .3079גענעראל לוטענאנט עסקאר. אידן בעטן פון די צדיקים צו דאווענען
פאר הצלחה. אין פעלער פון קינדערלאזע עלטערן,
די משכילים האבן גוט געוואוסט קרענק ,און פארשידענע שווערע
אז די רוסישע רעגירונג פירט זיך אומשטענדן.
מיטן שטרענגסטן אופן קעגן יעדע די צדיקים באקומען געלט פון די
מינדעסטע מיטארבעט מיט די פוילישע חסידים ,וואס א קליינע טייל דערפון
אויפשטענדלער ,און האבן געוואוסט ווערט צוטיילט צווישן די ארימעלייט
אז אזעלכע מסירות קען קאסטן א צו דינען אלס א הצלחה צייכן פאר
טייערן פרייז .אבער זייער וויסטע האס זייערע תפילות ...ווען עס קומען די
קעגן די צדיקים און חסיד'ישע אידן קינדער פון פאמיליע טווערסקי צו
האט זיי אינגאנצן אראפגעפירט פון אידישע ישובים ,זענען זיי זוכה צו א
גלייכגעוויכט און זין ,אז זיי האבן זיך ספעציעלע קבלת-פנים ,און זייערע
נישט צוריקגעהאלטן פון אריינגעבן באזוכן בכלל ווערן פאררעכנט אין די
נידעריגע פאלשע מסירות ,אלעס אז די אויגן פון די אידן ווי א גרויסער יום-
צדיקים זאלן פארלירן זייער איינפלוס טוב .די קינדער פון פאמיליע טווערסקי
און אנוועזנהייט אין אוקריינע און אין זענען איינגעשריבן ביי די רעגירונג
רוסלאנד. אלס 'ביזנעסלייט' ,אבער זיי פירן
עס זענען פארהאן פיל דאקומענטן נישט קיין שום געשעפטן .די חסידים
וואס צייגן וויאזוי די רעגירונג האט זענען פארזינקען אין פאנאטיזם אין
געהאלטן א געניט אויג אויף די צדיקים אזא פארנעם ,וועלכע רעדן נישט אין
די פראטאקאל מיט די מסירה קעגן די צדיקים
און זייערע רייזעס .פון מאל צו מאל לבית טשערנאביל אנדערע שפראכן אויסער די אידישע
35
געשיקט א באפעל פאר דער הויפט א מסירה נאך א מסירה האט געטון
פון די פאליציי צו ארומגיין נעמען אן דאס זייניגע ,און האט געברענגט די
אונטערשריפט פון די צדיקים ,אז זיי רעגירונג צו ווערן שטרענגער אויף
נעמען זיך אונטער נישט ארויסצופארן די צדיקים ,וואס האט ענדגילטיג
אויסער די שטאט אן קיין ערלויבעניש געפירט צו דער רשעות'דיגער 'גזירת
פון די הויפט פאליציי פון די אומגעגנט. צאדיקאוו' ,וואס די צאר'ישער
די רשעות'דיגע גזירה ,וואס האט זיך רעגירונג האט ארויסגעגעבן אויף די
ליידער געצויגן פאר לאנגע יארן ,איז צדיקים לבית טשערנאביל.
געווען זייער שווער סיי פאר די צדיקים אום יאר תרכ"ד האט דער צענזור
זעלבסט ,און פארשטייט זיך פאר די דער רשע 'וולאדימיר פיודראוו'
טויזנטער חסידים פון אומעטום וואס דער ראטגעבער פון דעם גענעראל-
האבן געלעכצט און געבענקט צו קענען פארגעשלאגן גובערנאטאר,
זיך טרעפן מיט זייער רבי'ן. א פארשלאג פארן גענעראל-
אין א בריוו פון דער גענעראל- גובערנאטאר אז כדי צו קלענער מאכן
גובערנאטאר שרייבט ער :אייגענטליך די איינפלוס פון די צדיקים ,זאל מען
וואלט איך אינגאנצן געדארפט פארבאטן די צדיקים פון ארויסצופארן
פארטרייבן די צדיקים פון דעם גאנצן פון זייערע וואוין-ערטער צו קיין שום
לאנד ,נאר עס העלפט סייווי נישט... אנדערע ארט .סיידן אז זיי ערהאלטן הרה״ק רבי אהרן מטשערנאביל זי״ע
ווי מיר האבן זיך איבערצייגט ביים א ספעציעלע ערלויבעניש פון די
צדיק פרידמאן פון רוזין (= הרה"ק מרוזשין רעגירונג ,וואס זאל קומען בלויז אין
זי"ע) ,אז זינט ער האט זיך פון דא דרינגענדע פעלער ,ווי א פאמיליע-
אוועקגעצויגן האט זיך זיין איינפלוס שמחה ,אדער פאר היילונג.
פילפאכיג פארגרעסערט...
אום י"ב תמוז תרכ"ה איז ענדגילטיג
ארויס דער אורטייל פון די רוסישע
רעגירונג וועלכע פארבאט די צדיקים
די גזירה קאסט א צו רייזן ארויס פון זייערע שטעט.
ביטערן קרבן פאר דער פראטאקאל שרייבט :נעמענדיג
אין באטראכט אז אין אונזער געגנט
בית טשערנאביל ארבעטן העפטיג די כת צדיקים וועלכע
אויסער די פילע שוועריגקייטן וואס צייכענען זיך אויס אין פאנאטישע
דער גזירה האט געברענגט פיזיש און מיינונגען ,און האבן א שעדליכע
גייסטיש פאר די צדיקים ,האט דאס איינפלוס אויף די אידישע מאסן,
ליידער אויך געקאסט א טייערן פרייז, און דערמיט וואס די צדיקים פארן
ווען אין יענער צייט איז קראנק געווארן רעגעלמעסיג ארום צו שטעט און הרה״ק רבי יצחק מסקווירא זי״ע
הרה"ק רבי מרדכי -א זון פון הרה"ק שטעטלעך וואס זענען באוואוינט
מטאלנא זי"ע ,און די דאקטוירים דורך די אידן ,און צאפן ארויס פון זיי
האבן געזאגט אז ער מוז דרינגענד געלטער אין גרויסע סומעס ,דערפאר פלעגן די אינסטאנצן איבערגעבן
אריבערפארן זיך היילן אין די געגנט פון טוען מיר אנווייזן און לאזן וויסן דעטאלירטע אינפארמאציע איבער
'קריימיע' אין אוקריינע ,צוליב די ריינע פאר אלע צדיקים וואס וואוינען אין די רייזעס פון די צדיקים צו באזוכן די
לופט דארט. רוסלאנד ,אז זיי זאלן נישט ארויסגיין חסידים און זייערע וואוין-ערטער און
די חסידים און עסקנים ,און אויך פון זייערע באשטימטע וואוין-ערטער האבן געשילדערט ווי די חסידים פירן
גרויסע עשירים ,האבן געארבעט מיט אן קיין ערלויבעניש פון די רעגירונג זיך אונטערן השפעה פון די צדיקים.
די גרעסטע קאנטאקטן צו ערהאלטן באאמטע אין דעם געגנט ,און צו הייסן
אן ערלויבעניש פאר רבי מרדכי די פאליציי דאס נאכצוקוקן.
צו קענען אנקומען אהין ,נאכדעם אין די נאכפאלגנדע טעג האט דער גזירת צאדיקאוו גייט
וואס ער איז אויך געווען אונטער די גענעראל-גובערנאטאר פון קיעוו, אריין אין קראפט
36
ער שרייבט אז ער ערלויבט זיי צו פרשה פון 'ויהי בנסוע הארון' ,קען 'גזירת צאדיקאוו' .אבער ליידער האט
פארן מיט 4באדינגונגען )1 :אז זיי וועלן נישט פארשטיין דעם טעם פון אונזער גארנישט געהאלפן און מ'האט אים
נישט פארן צו קיין שום אנדערע ארט, רייזע!"... נישט ערלויבט צו ארויספארן .דאס
בלויז וואו זיי באקומען ערלויבעניש)2 . ערשט נאך איינס און א האלב יאר האט געפירט אז אין ענדע איז ער
אז אין די רייזעס וועלן בלויז מיטפארן האט ער נאכגעגעבן די פארלאנגען פון פריצייטיג נפטר געווארן ,אום ו' תשרי
פאמיליע מיטגלידער און נישט די חסידים אין טאלנא ,און ער האט זיך תרל"ז .און הרה"ק מטאלנא האט לויט
חסידים )3 .אין די שטעט וואו זיי זענען צוריקגעקערט קיין אוקריינע ,ביז צו די חסידים ,געהאלטן אז זיין פטירה איז
ערלויבט צו פארן און אריבערפארן, זיין פטירה אום יאר תרמ"ב. דירעקט פארבינדן מיט די רשעות'דיגע
וועלן זיך נישט פארזאמלען ארום זיי גזירה.
קיין מענטשן ,און זיי וועלן נישט מאכן
קיין פארברענגען מיט חסידים ,און זיי די פרייד ביי די
זאלן זיך קלאר קעגנשטעלן קעגן דעם. חסידים ווען די הרה"ק מ'טאלנא
)4אויב זיי וועלן נישט איינהאלטן די
רבי'ס פארן ארויס זי"ע אנטלויפט פון
באדינגונגען וועלן זיי מער נישט האבן
די מעגליכקייט ארויסצופארן פון מיט ערלויבעניש אוקריינע
זייערע גרעניצן אין קיין שום פאל. אין דער זעלבער צייט ,נאך זיין זונ'ס
ווי דערמאנט ,האבן די צדיקים
פטירה ,איז דער טאלנער מגיד זעלבסט
דער גענעראל-גובערנאטאר האט געקענט ערהאלטן א ספעציעלע
דאס טאקע באשטעטיגט אויף דעם ארויסגעפארן מיט די רעגירונג'ס
ערלויבעניש ארויסצופארן פון שטאט
פארנעם ,אבער אין דער זעלבער צייט ערלויבעניש פון אוקריינע קיין גאליציע,
אין צייט פון שמחות אין די פאמיליע.
האט דער גובערנאטאר פון קיעוו און האט געלאזט וויסן פאר די חסידים
א ספעציעלע פרייד איז געווען ביי
ארויסגעשיקט אגענטן נאכצוקוקן די אז ער פארלאזט אוקריינע.
די חסידים יעדעס מאל וואס די
צדיקים אין זייערע רייזעס. רבי'ס האבן ערהאלטן ערלויבעניש צו ווען ער איז אוועקגעפארן האט ער
ארויספארן צו אנדערע שטעט .ביי די נישט געזאגט פאר די חסידים פארוואס
ער פארט אוועק אויף עטליכע יאר.
די שונאים שימפן אלע נסיעות זענען זיך צוזאמגעלאפן
לויט טייל איז דאס געווען אין ליכט
שווערע מאסן פון חסידים פון
איבער די שטארקע אומעטום מיטצוהאלטן די געהויבענע פון די פטירה פון זיין זון ,וואס האט
אנלויפעניש מאמענטן. געצייגט אז די רוסן זענען אומשטאנד
אויף אלעס ,און דערפאר האט ער
אין די נאכפאלגנדע טעג האט דער איינע פון אט די געלעגנהייטן
געוואלט פארלאזן דאס לאנד.
קיעווער גובערנאטאר געשריבן א איז געווען ,ביי א גרויסע חתונה אין
שטאט מקארוב ,ווען ס'איז געגאנגען יענע פסח ,האט זיך דער טאלנער
בריוו צום גענעראל-גובערנאטאר,
אונטער די חופה הרה"ק רבי ברוך מגיד געפינען אין בראד ,און די
וואו ער שרייבט אז די צדיקים האבן
מאיר מ'אזאראניץ זי"ע ,דער זון פון חסידים האבן ערלעדיגט אז זיין
נישט איינגעהאלטן די באדינגונגען,
שרייבנדיג אז רבי אהרן און רבי הרה"ק רבי מנחם נחום מטשערנאביל באליבטער אייניקל רבי נחום ,וואס
יצחק זענען אנגעקומען קיין מקארוב זי"ע ,דער זון פון הרה"ק רבי אהרן איז מיטגעפארן מיט אים אין די רייזע,
מיט גרויסע גרופעס פון פאמיליע מטשערנאביל זי"ע ,וואס איז זאל אים פרעגן ביי די פיר קשיות נאך
מיטגלידער און חסידים מיט גבאים, פארגעקומען אום יאר תרכ"ו. א קשיא :פארוואס ער איז אוועק פון
אנקומענדיג איין טאג נאכן צווייטן. טאלנא פאר א לאנגע צייט?...
אין א דאקומענט פון דער קיעווער
און ביים אריבערפארן פארשידענע גובערנאטאר ,געוואנדן צו דער ווען דער אייניקל האט זיך געשטעלט
שטעט ,האבן זיך די גרופעס בלויז גענעראל-גובערנאטאר ,שרייבט ער, פרעגן די פיר קשיות ביים סדר האט
פארגרעסערט און פיל אידן זענען אז רבי אהרן האט געבעטן ערלויבעניש ער געזאגט" :איידער איך פרעג די
ארויסגעקומען לכבודם ,קושנדיג די פאר זיך צו פארן צו די חתונה ,און פיר קשיות האב איך נאך איין קשיא:
רעדער פון זייערע וועגענער... פאר זיין זון -רבי משולם זוסיא זי"ע פארוואס זענען מיר דא אין בראד?"...
ווען רבי יצחק האט זיך צו פארן קיין קיעוו זיך היילן פאר אן דער טאלנער מגיד האט
דערנענטערט צו מקארוב ,האבן א אויגן קראנקהייט ,און הרה"ק רבי פארשטאנען פון וואו די פראגע קומט,
גרויסער קרייז אידן פון גאנצן ארום יצחק מסקווירא זי"ע האט געבעטן און ער האט געענטפערט" :אפילו
אים מקבל-פנים געווען .געוויסע זענען ערלויבעניש צו פארן צום ציון הק' פון דער וואס פארשטייט דעם טעם פון
געקומען א וועג צופיס א שטרעקע פון זיין פאטער פאר 5טעג. דעם איבערגעדרייטן 'נ' הפוך ביים
37
די חסידים ,צווישן זיי אזעלכע וואס באדינגונגען ,ווערט אויף זיי פארבאטן אכט קילאמעטער ווייט .און אינאיינעם
האבן נישט באוויזן אין לויף פון די יארן צו פארלאזן זייערע וואוין-ערטער ,מיט זענען זיי אריינגעפארן אין שטאט מיט
צו פארן צו זייער רבי'ן .אויך אום יאר קיין שום אויסרייד! מוזיק און פאראדע .ער שילדערט אז
תרמ"ד איז פארגעקומען א קבלת- איבער טויזנט געסט זענען געווען
פנים אין שטעט 'יארוהא' פאר הרה"ק עס איז נאכאלץ באטייליגט ביי די חתונה ,אויסער די
שטאטישע איינוואוינער ,און אז דריי
מראחמיסטריווקא וועלכער האט אויך
געוויילט דארט א שבת.
געווען אויסנאמען טויזנט מענטשן האבן געגעבן פדיונות
אין דעם שטאפל איז 'גזירת פאר די צדיקים.
צאדיקאוו' אריין אין פילן קראפט אויך שילדערט ער וויפיל עסן און
די משכילים מיט מאקסימום שטרענגקייט .אבער טרינקען איז פארנוצט געווארן דארט.
לאקערן נאך אויך אין די קומענדיגע יארן האבן אין די גאסן איז געווען צוגעשטעלט
די צדיקים באוויזן ארויסצופארן בראנפן און טרינקען ,און די מקארובער
זעלבסט פארטענדליך אז די מיט געוויסע ערלויבענישן און האבן פויערן האבן זיך אויך אנגע'שיכור'ט
משכילים זענען נישט געשלאפן און שטילערהייט ארומגערייזט צו די אויף א פארנעם אז עס איז נישט
האבן פאר'מסר'ט די צדיקים אויף שטעט און שטעטלעך פון די חסידים. געווען מעגליך צו טרעפן איינעם מיט
טריט און שריט .צווישן אנדערע האבן ווי צום ביישפיל ,אום יאר תרל"ט האט א ניכטערן קאפ אין די גאנצע שטאט...
זיי נאך פסח תרל"ט ,ווען הרה"ק הרה"ק מראחמיסטריווקא ערהאלטן די פאליציי האט נישט געקענט האלטן
מראחמיסטריווקא האט זיך נאך ערלויבעניש צו פארן קיין טיטשעלניק, ארדענונג נאר האבן זיך באהאלטן די
געפינען אויסערן שטאט ,באקומענדיג און האט שוין אויסגענוצט דעם גאנצע צייט .ער שרייבט אז די פויערן,
אן ערלויבעניש ,האט דער רבי געוויילט אין אריינפארנדיג געלעגנהייט טראץ וואס זיי זענען געווארנט געווארן
פאדאליע צו באזוכן זיינע חסידים. נישט צו קומען צו די חתונה ,זענען זיי
אין עטליכע שטעט אן קיין ערלויבעניש
אבער אלע געקומען און געברענגט
פון די אינסטאנצן .די משכילים האבן די פרייד איז געווען זייער גרויס ביי
ברויט און זאלץ לכבוד דער חתן ,מיטן
אויסרייד אז דער ראבינער טוט זיי
שטענדיג טובות אין זייער נויט ,מיט
געלט און מיט אנדערע וועגן.
ער שרייבט ,אז מען שאצט אז די
חתונה פון פאמיליע טווערסקי האט
געקאסט אומגעפער 2טויזנט רובל,
וואס וועט זיכער געדעקט ווערן דורך
נדבות פון די חסידים .אויך שרייבט ער
אז די משכילים האבן זיך כמעט נישט
אנגעזען ביי די חתונה .פארקערט ,די
פאליציי האט גערעדט מיט עטליכע פון
זיי וואס האבן געשימפט און גערעדט
מיט אפענע צארן קעגן דעם צדיק,
אז טראץ וואס ער געפינט זיך אין א
שווערן צושטאנד ,נעמט ער נאך צו די
געלט פון די ארימע אידן...
זיין פראטאקאל וואס שפריצט מיט
שנאת-ישראל ,איז געשיקט געווארן
צום גענעראל-גובערנאטאר .עס האט
נישט לאנג גענומען ,און אום י"ב חשון
תרכ"ו איז באשלאסן געווארן דורך דעם
גענעראל-גובערנאטאר ,אז וויבאלד די
די אהל אויפן ציון הק׳ פון הרה״ק רבי יצחק פון סקווירא צדיקים האבן נישט איינגעהאלטן די
38
זיין פערד ,און פלוצלינג האט דער פערד פאר'מסר'ט דעם רבי'ן וועלכער איז
געכאפט א שגעון און אראפגעווארפן ארעסטירט געווארן פאר דעם זינד!
דעם גובערנאטאר און אים צודרוקט ערשט נאכדעם וואס די חסידים
צום טויט .ויהי לפלא! האבן העפטיג געארבעט פאר זייער
רבי ,האט דער פאליציי-קאמאנדאנט
די היסטארישע פארארדנט אז מ'זאל אים נישט פירן
אין ארעסט הויז ,נאר שטילערהייט
באגעגעניש פון די אריבערפירן צו א שטוב פון א חסיד,
פינף ברידער פון וואו ער איז נאך עטליכע טעג
פריער איז געווען געשריבן איבער אנטלאפן צוריק אהיים.
די חתונה אין שטאט מקארוב ,ווען אויפן וועג האבן זיך גרופירט חסידים
עס איז געגאנגען אונטער די חופה אין עטליכע שטעט צו מקבל-פנים זיין
הרה"ק רבי ברוך מאיר מאזאראניץ דעם רבי'ן ,אבער די פאליציי האט אים
זי"ע -זון פון הרה"ק רבי מנחם נחום ווייטער געיאגט און נישט געלאזט זיך
מטשערנאביל זי"ע -זון פון הרה"ק אפשטעלן אין ערגעץ ,נאר ער האט
רבי אהרן מטשערנאביל זי"ע ,וואס געמוזט אנטלויפן צוריק אהיים.
איז פארגעקומען אום יאר תרכ"ו.
ווי דערמאנט פריער ,האט דער דער טריסקער מגיד – הרה״ק רבי אברהם
זיידע -הרה"ק רבי אהרן -באקומען טווערסקי זי״ע
ערלויבעניש צו פארן צו די חתונה ,אין
ער וועט נישט
דער זעלבער צייט וואס הרה"ק רבי דערלעבן די חתונה
יצחק פון סקווירא האט אויך באקומען אויך ווערט דערציילט ,אז ביי די
ערלויבעניש צו פארן צום טאטנ'ס ציון. חתונה פון הרה"ק רבי מרדכי יוסף
דער 'חתן' פון יענע געהויבענע מזלאטאפלי זי"ע -אן אייניקל פון
חתונה -הרה"ק רבי ברוך מאיר - הרה"ק מראחמיסטריווקא זי"ע ,מיט די
האט שפעטער דערציילט אז זיין טאכטער פון הרה"ק רבי אברהם יהושע
זיידע הרה"ק רבי אהרן מטשערנאביל העשיל מסקווירא זי"ע ,האט הרה"ק
איז געפארן פאר די חתונה צום מראחמיסטריווקא געהאט חשק צו
טאטנ'ס ציון אין אנאטיווקא .און פארן און זיך טרעפן מיט זיין ברודער
ווען די ברידער הרה"ק מסקווירא, -הרה"ק רבי יצחק פון סקווירא זי"ע.
הרה"ק מראחמאסטריווקא ,הרה"ק האט ער דערפאר געשיקט בעטן ביים
מטריסק און הרה"ק מטאלנא ,האבן גובערנאטאר אן ערלויבעניש צו קענען
געהערט דערוועגן ,זענען אלע גלייך פארן.
ארויסגעפארן אהין צו מקבל-פנים
אינמיטן דער אויסטויש צווישן די
זיין זייער עלטסטער ברודער -הרה"ק
חסידים און דער גובערנאטאר ,האט
מטשערנאביל.
דער גובערנאטאר געפרעגט וויאזוי
זיי זענען אלע אנגעקומען אויפן וועג הרה״ק רבי דוד מטאלנא זי״ע הייסט די כלה? ווען מ'האט אים
און האבן זיך אפגעשטעלט ביי איין געזאגט אז זי הייסט 'טווערסקי' ,האט
פונקט אינאיינעם מיט פיל חסידים ער געפרעגט וויאזוי הייסט דער חתן?
און דערהויבענע אידן ,וואס האבן ווען ס'איז געווארן נענטער צו די און ווען ער האט געהערט אז אויך ער
געוואלט מיטהאלטן די היסטארישע חתונה ,איז די רביצין אריין צו איר מאן הייסט 'טווערסקי' ,האט ער געזאגט
באגעגעניש .ווען זיי זענען אנגעקומען און געקלאגט דערויף וואס זיי האבן אז דער נאמען 'טווערסקי' געפעלט
צום ארט וואו ס'האט געוויילט הרה"ק נישט באקומען קיין ערלויבעניש צו אים נישט ...און טראץ וואס אלע
מטשערנאביל ,האט זיי גענומען א פארן .האט דער רבי זיך אנגערופן" :ער פאמיליע מיטגלידער האבן ערהאלטן
לאנגע צייט אנצוקומען צו אים צוליב וועט אויך נישט דערלעבן די חתונה!" - אן ערלויבעניש ,האט ער אבער פארן
דער געדרענג. א שבת דערויף איז דער גובערנאטאר זיידן -דער ראחמיסטריווקער רבי -
אין ענדע ,ווען זיי זענען ענדליך ארויס אויף א שפאציר אין גאס אויף נישט געגעבן קיין ערלויבעניש.
39
פארוואס זאגט מען ברכת 'ולמלשינים',
נעבן 'על הצדיקים' און נישט ביים
דער באזוך אנגעקומען און אים באגעגנט ,איז
דער איבערראשונג און פרייד געווען
ענדע שמונה-עשרה ,מ'האט דאך דאס פוו הרה"ק אומגעהויער גרויס ,נישט מעגליך צו
שפעטער צוגעלייגט אלס '19טער
ברכה צו שמונה-עשרה ,וואלט דאס
מטשערנאביל ביי שילדערן .דאן האבן אים די ברידער
געפאסט צו זיין ביים ענדע? הרה"ק מסקווירא געפרעגט צי אויך אין עולם-האמת
וועט זיין אזוי שווער אנצוקומען צו
נאר דאס איז ווייל אנשי כנסת- שפעטער ווען הרה"ק רבי אהרן אים? האט זיי רבי אהרן געענטפערט:
הגדולה האבן פאראויס געזען אז אין מטשערנאביל האט זיך געפונען אין "אין עולם האמת וועלן מיר אלע זיין
יעדע דור וועלן זיין 'מלשינים' אויף די מקארוב צו די חתונה ,וואו ס'איז אינאיינעם אין דעם היכל פון אונזער
צדיקים ,און דערפאר האבן זיי דאס אויך אנגעקומען הרה"ק רבי יצחק הייליגער טאטע!"
אריינגעלייגט דארט ...און רבי יצחק מסקווירא ,איז דער עלטערער ברודער
האט צוגעלייגט ,ביים דאס איבער רבי אהרן טשערנאבילער אנגעקומען דאן זענען די פינף ברידער אריין
דערצעהלן שפעטער ,אז ער האט באזוכן זיין יונגערער ברודער אין דער אין שטוב ,און די מאסן חסידים
געזען ווי די ווערטער ווערן אנגענומען סטאנציע .דורכאויס דער געשפרעך האבן אנגעהויבן זינגען' :הנה מה טוב
ביי זיין ברודער. האט זיך רבי אהרן אנגערופן צו רבי ומה נעים שבת אחים גם יחד' ...ווען
די ביטערע גזירה האט זיך געצויגן יצחק" :וואס ווילן די רשעים פון אונז? דער עקסטאז שפאלט הימלען און די
פאר נאהנט צו 30יאר ,ווען ערשט אום צי זענען זיי אונז מקנא ווייל זיי קלערן פרייד גיסט איבער די גרעניצן .דאן
יאר תר"ן איז דאס צושטערט געווארן. אז מיר זענען צדיקים ,מיר ווייסן דאך איז הרה"ק רבי אהרן צוגעגאנגן צום
אין פאקט איז דאס א שווערע תקופה, די אמת אז מיר זענען גארנישט מיט פענסטער מיטן פנים צו די חסידים,
וואס אין לויף פון דער גאנצער צייט גארנישט?!"... און געזאגט'" :הנה מה טוב ומה נעים',
האבן די צדיקים און זייערע חסידים רבי יצחק האט שפעטער דערצעהלט איז' :שבת אחים' -ווען עס זיצן
מיטגעמאכט א שווערן מיטלעבעניש, אז ער האט געפילט דעמאלטס אז זיין ברידער אינאיינעם ,ווער רעדט נאך
אלעס מיטן ציל אז מ'זאל נישט קענען עלטערער ברודער האלט באמת אז ער אזעלכע הייליגע ברידער ,דעמאלט
פארשפרייטן אור תורת-החסידות בפרט איז גארנישט .און דער אויבערשטער איז' :גם יחד' -אויך דער 'יחידו של
און אידישקייט בכלל איבער אוקריינע. האט אים אויפן ארט אריינגעשיינט עולם' דער אויבערשטער ,געפונט זיך
ורגלי חסידיו ישמור צו זאגן פאר'ן עלטערן ברודער ,אז אינאיינעם מיט זיי!"
לעטר פתורא
להנאתך איז געווען א טייל פון דער נסיון
וילך אברם כאשר דבר אליו ה'.
אנהייב פון די פרשה איז רש"י מדייק דער דאפלטער לשון פון לך לך ,און זאגט אז עס קומט מרמז צו זיין אז השי"ת האט
געזאגט פאר אברהם אבינו אז ער זאל גיין אין זיין וועג פאר זיין טובה וועגן.
לכאורה איז שווער צו פארשטיין; אויב וועט אברהם אבינו וויסן אז ער וועט באקומען באצאלט פאר זיינע מעשים איז דאך
דער נסיון שוואכער ,און כידוע איז דער באפעל צו גיין אין גלות געווען איינע פון די נסיונות מיט וואס השי"ת האט מנסה געווען
אברהם אבינו.
נאר עס קען זיין אז דאס איז טאקע געווען א טייל פון דער נסיון .דער בורא כל העולמים האט אויספרובירט אברהם אבינו
מיט א דאפלטער נסיון .ער האט אים געהייסן גיין אין גלות ,און אויך צוגעזאגט פאר דעם שכר .דער נסיון איז געווען צי ער וועט
גיין אין זיין וועג צוליב די שכר וואס ער וועט באקומען פון השי"ת אדער נאר מקיים צו זיין דעם רצון ה'.
און דאס איז דער פסוק מעיד דא מיטן זאגן וילך אברם כאשר דבר אליו ה' -אז ער איז נישט געגאנגען וועגן די שכר ,נאר ווייל
ער האט געוואלט מקיים זיין דער דיבור וואס השי"ת האט אים געהייסן.
[מעינה של תורה]
40
ווער
די ליינער קענען אריינצוגעבן אינפארמאציע אויף די בילדער דורך:
לאזן א מעסעדזש אוף שבת בשבתו טעלפון סיסטעם #223
020 39 815 815 #5
געדענקט?!
ווער
אריינפאסטן אין שבת בשבתו לעטער באקס
Unit 4, 2a Northfield Road, London N16 5RN
שיקן אן אימייל צו:
ווער געדענקט
sbsvergedenkt@gmail.com
אזוי אויך בעהט מען פון די ליינער זיי זאלן אריינשיקן
אינטערסאנטע בילדער להנות בהם בני אדם געדענקט?!
ענטפער פון ווער געדענקט #222
דער בילד איז פון א הכנסת ספר תורה וועלכע
איז פארגעקומען אין יאר תשס"ח בראשות
כ"ק אדמו"ר מסלאנים שליט"א .דער ספר
תורה איז ארויסגעגאנגען פון שטוב פון הרה"ח
ר' אהרן שמואל הכהן פאקשער הי"ו אין 'יטב
לב' קאורט ,און איז אריין צום סלאנימער
ביהמ"ד אויף קלעפטאן קאממאן.
מען דערקענט אויפן בילד:
)1הרה"ח ר' יוסל גאלדמאן הי"ו [אנטווערפן]
)2הרה"ח ר' מאיר כהן הי"ו
)3הרה"ח ר' חיים משה הערשטיין הי"ו [שווייץ]
)4הרה"ח ר' שלמה כהן הי"ו
)5הרה"ח ר' שלום מאיר גראהמאן שליט"א
)6הרה"ג ר' חיים ברייש זצ"ל
)7הרה"ח ר' יוסף לידער הי"ו
)8הרה"ח ר' יהושע שיינבערגער הי"ו
)9הרה"ח ר' אורי שלעזינגער הי"ו
)10הרה"ח ר' יודא לייב רובין הי"ו [ירושלים]
זעט ביי די בריוון אפטיילונג א שיינעם
בריוו מיט הוספות איבער די בילד פון
א דאנק פאר ידידנו הרה"ח ישכר בעריש ווייס שליט"א פון ניו יארק פארן אונז צושטעלן דעם שיינעם בילד
פאריגע וואך
41
שיקט אריין אייער בריוו צו:
Unit 4 2a Northfield Road, N16 5RN
Fax: 020 3670 3882
Tel: 020 39 815 815 Ext. 6
Email: sbsbriven@gmail.com
הרה"ק מבאבוב זצוק"ל. באדאנקט זיך פארן בילד מיט עטליכע הערות
נאך איין הוספה צום באבובער בילד ,איר האט געשריבן אויף נומער 1 לכבוד די רעדאקציע פונעם געוואלדיגן שבת בשבתו אויסגאבע
אז דאס איז 'מעגליך' הגה"צ ר' שמעלקא פינטער זצ"ל ,וויל איך זאגן אז צום ערשט וויל איך זיך באדאנקען אויף די הערליכע אויסגאבע
דאס איז זיכער אזוי ,וויבאלד דער באזוך איז אינעם הויז פון ר' שמעלקא וואס איר געבט ארויס יעדע וואך ,מיט אזויפיל אינטערעסאנטע און
ווי מען זעט אויפן בילד .אזוי אויך איז נומער – 9אויף וועם איר האט אינהאלטסרייכע חומר.
נישט געשריבן קיין תשובה – ווארשיינליך הרה"ח ר' עוזיאל הערבסט עקסטער וויל איך אויסדרוקן מיין הכרת הטוב פאר די גאר
ז"ל ,פאטער פון די צוויי הערבסט ברידער וועמען מען זעט אויפן בילד און אינטערעסאנטע 'ווער געדענקט' קאלום ,וואס געבט א געשמאקע
שוואגער מיט הגה"צ ר' שמעלקא פינטער. צוריקקער צום לאנדאן פון אמאל און בויט דעם בריק צום אלטן דור.
א דאנק נאכאמאל און זייט ממשיך צו ברענגען גוטע תוכן און שיינע בילדער
בפרט האב איך שטארק הנאה געהאט פון די לעצטיגע סוכות בילד,
פ.י.ל.
וואו מען האט געזען הונדערטער קינדער ביים קבלת פנים פון כ"ק
אדמו"ר מסקולען זצוק"ל .כאטש דער בילד איז נישט אזוי אלט,
איז אינטערעסאנט צו האבן אמאל אויך יונגערע בילדער ,פאר דער
הערת המערכת: עולם וואס קענען שוין נישט די אלטע ,ובפרט אז אסאך פון די יעניגע
מיר האבן טאקע באקומען זייער אסאך פידבעק אויפן בילד פון קינדער זענען שוין היינט טאטעס צו מערערע קינדער.
ווער געדענקט פון סוכות ,מיר באדאנקען זיך פאר אלע וועלכע איך האב גלייכצייטיג געוואלט מעורר זיין אויף די בילד פון פרשת
האבן געגעבן גוטע גריסן. בראשית ,וואו מען זעט הגה"ק מבאבוב זצוק"ל ,האט איר געשריבן ביי
אין דעם געלעגנהייט ווילן מיר זייער שטארק בעטן פון כל הקהל די תשובות פאריגע וואך אויף נומער 5אז דאס איז הרה"ח ר' שלמה
הקודש :דער עולם גלייכט ב"ה זייער די אלטע בילדער ,אבער קליינמאן ז"ל ,עס איז וויכטיג צו וויסן פאר די יונגע דור אז דער ר' שלמה
אויב דער עולם שיקט נישט אריין קענען מיר נישט ווייטער איז נישט געווען סתם א איד ,ער איז געווען אן איש מורם מעם ,ער איז
אנגיין .מען מוז האבן די הילף פונעם ציבור! געווען א נאנטער אייניקל פון הרה"ק מראדושיץ זי"ע .הרה"ק ר' איציקל
מענטשן כאפן געווענליך נישט וואספארא אוצרות זיי פארמאגן מפשעווארסק זצוק"ל האט אים שטארק געשטופט ער זאל ווערן א רבי,
ביי זיך .יעדער איד העכער די 40-50האט לכאורה בילדער און אים געזאגט אז ער וועט אים געבן דאס ערשטע קוויטל! דאך איז ער
וואס קענען אינטערעסירן דעם עולם .דאס קען אפילו זיין די געווען א בורח מן הכבוד און קיינמאל נישט געוואלט נעמען א שטעלע.
אייגענע חתונה אדער שמחות פון נאנטע משפחה ,וואו עס ער איז געווען נאנט צו פילע צדיקים ,אריינגערעכנט כ"ק האדמורי"ם
איז דא בילדער פון די משתתפים ,צי די אויבן-אן ,דער עולם לבית פשעווארסק ,הרה"ק מסאטמאר ,ער איז געווען א תלמיד חביב
ביים סעודה ,די טאנצן וכדו' .און אזוי ווייטער מיט אנדערע פון הגה"צ דער טשעבינער רב זצוק"ל און נאך .ער איז געווען א גרויסער
אינטערעסאנטע בילדער .דעריבער זייט אזוי גוט ,קוקט איבער תלמיד חכם און זיין דאווענען איז געווען א מחזה הוד צוצוקוקן .מען קען
אייערע בילדער אלבומס און ארכיוון ,און זעט אויב עס איז שרייבן גאר אסאך ,דא איז נישט די פלאץ פארדעם ,כ'האב נאר געוואלט
דא דערין פאסיגע סחורה .אויב טרעפט איר אינטערעסאנטע אז די יונגע דור זאל וויסן פון וועמען מען רעדט דא (ער איז דער שווער פון
בילדער שיקט דאס ביטע אריין [מיר קענען עס קומען אפנעמען להבחל"ח הרה"ח הישיש בנש"ק ר' לייבל סטעמפל שליט"א ,וועלכער
פון אייך און עס צוריקברענגען] ,און זייט מזכה את הציבור. האט חתונה געהאט מיט זיין בת יחידה).
אזוי אויך ,אויב האט איר סיי וועלכע אינפארמאציע אויף א בילד איך שיק אייך דא מיט א שיין בילד ווי ער שמועסט בסוד שיח מיט
וואס מ'לייגט אריין ,צי די נעמען ,פלאץ ,צייט וכו' ,ביטע לאזט
אונז וויסן דורך לאזן א מעסעדזש אדער שיקן אן אימעיל און
פארלאזט זיך נישט אז א צווייטער וועט שוין מודיע זיין .אסאך
מאל געשעט אז נאכן פובליצירן די ענטפערס קומען מענטשן
צולייגן תשובות ,אבער דאן קענען מיר עס שוין נישט אריינלייגן.
[אויב האט איר אן אינטערעסע אין די זאכן און איר זענט א
שטיקל 'מענטשן קענער' קענט איר זיך אויפסיינען אויף די
אימעיל-ליסטע צו וועמען מיר שיקן יעדע וואך ארויס סיי דעם
בילד און סיי די תשובות בעפאר עס ווערט פובליצירט .ווי מער
מענטשן עס זענען אויף די ליסטע קען מען בס"ד אנקומען צו
קלארערע תשובות .זיך אויפצוסיינען שיקט אן אימעיל צו:
]sbsvergedenkt@gmail.com
42
ואלין מליא
מי כעמך ישראל! אבער מ'דארף אביסל אריינטראכטן; א איד האט לאז זיי נישט ווערן צוגעוואוינט!
פארלאזט זיין שטוב פאר אפאר וואכן/טעג/חדשים צוזאמצושטעלן צו צו שבת בשבתו
קענען לעבן אביסל ,ה-א-ב ר-ח-מ-נ-ו-ת און געב אים שיין .איך בין היינט
איך שרייב יעצט די שורות זיצנדיג אויף א פליגער אויף די וועג צוריק פון
צוגעגאנגען צו א משולח און אים געגעבן 5פונט ,ער איז געווארן בשמחה אמעריקע קיין לאנדאן ,אסרו חג סוכות.
פון אזא שיינע סומע ,און דאס איז נאך פרוטות אנטקעגן אנדערע
פילע משפחות וואס זענען געפארן לכ' יו"ט צו זייערע רבי'ס שעפן יראת
פלעצער.
שמים און עוסק זיין אין חסידות וכו' זענען יעצט אויך אויפן וועג אהיים.
איי וועסטו פרעגן אויב אזוי פארוואס קומען דא משולחים? עס איז דא א
עס טוט מיר זייער וויי צו זען ווי פילע פון אט די משפחות ,פארברענגען
פשוט'ע תירוץ ,ווייל נישט יעדער איינער קען זיך ערלויבן אזויפיל געלט צו
די קינדער שעות זיך ארומצושפילן מיט די סקרינס וואס איז דא אויפן
פארן קיין אמעריקע ,עס קאסט דאך אסאך טייערער ווי פארן קיין לאנדאן).
פליגער ביי יעדנ׳ס זיץ.
צו שלוס טייערע אידן רחמנים בני רחמנים :געבט אויף די ענגלישע נאטור
קען זיין אז די עלטערן לאזן דאס צו מיט די תירוץ אז ס'איז נאר געימס.
פון קארגשאפט ,ואהבת לרעך כמוך ,און געבט שיינע סכומים. זיי פארשטייען אבער נישט אז מיט נאר די קליינע געימס הייבט זיך אן די
תזכו למצות
געוואוינהייט ,תאוות און נסיונות.
א איד וואס קוקט צו די צער פון עניי אר''י
איז דאס וואס זיי האבן געוואלט אויפטון מיטן פארן צום רבי'ן?!
האלטס אן אויג אויף די קינדער אלע וואס פארן קיין אמעריקע ווייסן גוט ווי לאנג די נסיעה נעמט ,און
ס'איז כדאי (אויב מ'וויל זען נחת פון די קינדער) צו פלאנען מיט וואס די
איך וויל אויפמערקן די עלטערן ,אז ביי קארנער בעטיון און פעירהאלט קינדער זאלן זיך באשעפטיגן אויפן וועג ,פונקט אזוי ווי מ'איז זיך מסדר
איז דא א נייע טרעפיק לעידי ,און איך זע כסדר פרייטאג נאכמיטאג ווען פארדעם מיט צידה לדרך.
אינגלעך קומען אהיים פון חדר ,אז זי שמועסט און פארברענגט מיט זיי,
יש"כ פאר אריין לייגן מיין בריוו
און זיי לאכן און האבן הנאה.
דער אויבערשטער זאל זיין דער היטער ,און עס איז וויכטיג די עלטערן עיר החסד? ווענדט זיך מיט וואס...
זאלן וויסן דערוועגן.
לכבוד די חשוב'ע שבת בשבתו ,וואס העלפט אזויפיל אידן צו קענען ליינען
אסאך הצלחה
ערליכע פיינע זאכן בחינם אויף א כשר'ן אופן.
מען קען טרעפן אנדערע וועגן איך וויל מיך באציען אויף א בריוו וואס איז געווען אין שבת בשבתו פר' כי
תצא אונטערן קעפל "טייערע אידן אין לאנדאן געבט היטשעס" .דארט
א גוט יאר און א געזונטן ווינטער פאר די מערכת פון שבת בשבתו
איז געשטאנען אז לאנדאן איז דאך די "עיר החסד" ,ממילא פאסט נישט
קודם כל ,א יישר כח פאר אייער הערליכע ערליכע אויסגאבע. אז דא זאל מען נישט געבן קיין היטשעס.
ביי די געלעגנהייט וויל איך אויסנוצן אייער פלאטפארמע אויסצודריקן איך וויל זיך דא נישט באציען אויף די היטשעס חלק ,נאר אויף די 'עיר
מיין גרויסע וואונדער. החסד' חלק .איך הער כסדר פון משולחים פון ארץ ישראל אז לאנדאן איז
אויף מיין וועג צוריק פון יום טוב אין אויסלאנד ,זענען געווען נאך אסאך די איינציגסטע פלאץ וואס מ'געבט אזוי ווייניג פאר צדקה ,מ'פלאגט זיך
היימישע משפחות ,און אסאך האבן געלאזט זייערע קינדער נוצן די ארומצוגיין אין די בתי מדרשים -אין קעלט און אין היצן -און מ'דעקט זיך
אומגעפילטערטע קאמפיוטער-סקרינס וואס זענען פלאצירט פארנט פון קוים .אפילו די וואס קלאפן אויס אין ביהמ"ד און זאגן די [ווייטאגליכע]
יעדע זיץ( ,פארשטייט זיך ,נאר פאר מעפס און געימס). צוועק פארוואס זיי גייען ,גייען זיי נאך דעם ארום און חוץ פון קליינגעלט
אבער איך וואונדער מיך ,איז דאס א כשר'ע כלי?! און אפילו ווען יא ,איז און באטראכטן פון קאפ ביז פיס ,מאכן זיי כמעט גארנישט.
דאס לצורך פרנסה?! זיי געבן א קלארע מעסעדזש פאר די קינדער אז איינמאל איז צוגעקומען צו מיר א משולח און ער זאגט מיר אז ער איז שוין
מ'מעג נוצן אן אומגעפילטערטע כלי! איך בין זיכער אז עס קומט פשוט דא אפאר טעג ,ער פארט שוין אהיים היינט ביינאכט און ער האט זיך קוים
וויבאלד די עלטערן כאפן זיך נישט. מיט צרות געדעקט די וועג.
איך האב ברוך השם עלף קינדער בלי עין הרע ,און איך בין אסאך מאל אויך האב איך געזען אז עס איז דא בתי מדרשים וואו עס קאסט געלט צו
געפארן קיין ניו יארק אהין און צוריק מיט אלע יארגענג קינדער ,און איך קענען מאכן אן אפיעל -אויסצוקלאפן אין בית מדרש .האב איך געהערט
האב זיי אויסגעלערנט אז דאס איז אן אפענע כלי וואס איז אסור ,און ווי א משולח קלאפט אויס אין א ביהמ"ד און זאגט אז ער האט נאכנישט
מיר האבן זיך ב"ה פיין אן עצה געגעבן וויאזוי זיי צו האלטן פארנומען צוריק געמאכט זיין געלט פון די אפיעל...
כשר'ערהייט. זאגט מיר ,דאס הייסט עיר החסד??? חס ושלום איך מאך נישט אוועק
יישר כח פאר אריינלייגן מיינע ווערטער לתועלת דורות הבאים. לאנדאן ,ס'איז זיכער דא אסאך מעלות דא; מ'אינטערעסירט זיך איינער
א.י.ג. אינעם צווייטן ,מ'העלפט זיך ארויס איינער דעם צווייטן (ביז געלט),
43
פרשת
תשנח
פ"ז
למען תספר
געלט ,אזוי וויינט זיך ר' יוסל אויס צום הייליגן צדיק .האט אים טייערע ליכטיגע קינדערלעך!
דער רבי געזאגט" ,ר' יוסל עס איז געקומען די צייט זאלסט זיך ס'שטייט אין די וואכעדיגע סדרה אז דער אויבערשטער
עפענען א געשעפט ,עפן אויף א געשעפט ,טאקע אין מארק האט געזאגט פאר אברהם אבינו – צווישן אנדערע ברכות -
דארטן זאלסטו עפענען א געשעפט ,גיי און זיי מצליח". ואברכך ,זאגט רש"'י איך וועל דיר בענטשן "בממון" מיט געלט!
ר' יוסף האט נישט צו לאנג געטראכט ,ער איז געגאנגען עס איז געווען אמאל א איד ר' יוסל ,א גרויסער ארימאן .ער
צום מארק און זיך געדינגען א געשעפטל ,געבארגט אסאך האט געהאט עטליכע קינדער וואס ער האט שוין געדארפט
געלט ,פארשטייט זיך מיט אסאך האפענונג אז נאך א שטיק חתונה מאכן ,ער האט קיין געלט ניטאמאל געהאט צו קענען
צייט וועט ער עס קענען באצאלן ,ווייל די געשעפט וועט אים שפייזן די משפחה ,ווער רעדט נאך פון חתונה מאכן .ר' יוסל
אריינברענגען אסאך אסאך געלט און ער וועט קענען באצאלן האט געזען אז די מצב ווערט גאר ביטער ,זיין פרוי האט זיך
וואס ער האט געבארגט .ער האט געהאט שטארקע אמונת געבעטן ביי אים אונז מוזן דאך האבן געלט חתונה צו מאכן
צדיקים אין זיין רבי'ן און געפאלגט אלעס וואס דער רבי האט אונזערע קינדער ,ר' יוסל זעט ער האט נישט קיין געלט ער
געהייסן. האט נישט פון וואו צו נעמען ,זיין ארבעט וואס ער טוט אביסל
ער האט וואס ברענגט אים אריין זייער
פארקויפט? פלעשער ווייניג ,קוים קוים צו
אויל ,טרוקענע פרוכט, קענען לעבן.
געשטריקטע בילדער ר' יוסל האט באשלאסן
וואס זיין פרוי פלעגט צו אריבערפארן צום
קענען גוט שטריקן ,און הייליגן בארדיטשובער
אזוי כל מיני זאכן וואס רב ,צום הייליגן צדיק ר'
ער האט געהאט ,ער לוי יצחק פון בארדיטשוב
האט נישט געהאט קיין זי"ע.
ספעציעלע געשעפט פון ר' יוסל וויינט זיך אויס
איין זאך ,נאר וואס עס דאס הארץ אז ער האט
איז אים אונטערגעקומען עטליכע טעכטער אין
האט ער געקויפט פאר שטוב וואס זענען שוין
ביליג און פארקויפט. עלטער געווארן און ער
האט יוסל ר' אידישע קינדערלעך אינעם שטעטל בארדיטשוב פארן קריג דארף זיי שידוכים טון
נישט כוחות צופיל און ער האט נישט קיין
44
יוסל טראכט צו זיך; עס איז דאך נישט פאסיג אז עס זאל אריינגעלייגט אין געשעפט ,ווייל ער איז געזעצן פארטיפט
הענגען א בילד מיט אידישע ווערטער אין א גוי'אישע הויז, אין לערנען די גאנצע צייט ,ער פלעגט אינגאנצן פארגעסן פון
אבער נאך פאר ער האט געקענט עפעס טראכטן האט דער זיינע דאגות ,ער האט געוואוסט איך האב געטון וואס איך האב
באדינער שוין געגעבן א לייג אראפ פיר הונדערט זילבערנע געדארפט ,דער רבי האט געהייסן עפענען א געשעפט און דער
מטבעות און ארויסגעלאפן מיטן בילד. באשעפער וועט שוין שיקן זיין גרויסע שפע און עס וועט זיין
יוסל איז געווען זיכער אז דער שליח האט דער אויבערשטער געלט.
געשיקט פשוט אין זכות פון זיין גרויסן רבי'ן ,א גוי זאל גיין איין טאג ממש פארנאכטס ,ר' יוסל איז נאך געווען אין
קויפן פונקט די בילד און ער האט מיר געצאלט אזוי טייער נאך. געשעפט פארטיפט אין זיינע ספרים ,ער האט נישט באמערקט
נאכדעם וואס דער באדינער האט באצאלט פיר הונדערט ווי עס איז שוין נאכט געווארן ,אלע געשעפטן האבן זיך שוין
זילבערנע מטבעות פאר דעם גרויסן הערליכן בילד ,האט ר' לאנג פארמאכט .פלוצלינג הערט ער ווי א רייטוואגן מיט פערד
יוסל געקלערט ,איך קען שוין פארמאכן די געשעפט ,איך האב קומען צו גיין שנעל און זיי שטעלן זיך אפ אינדרויסן פון זיין
דאך שוין גענוג געלט ,איך קען דאך שוין חתונה מאכן מיט געשעפט .זיצנדיג אינעווייניג האט ער געהערט ווי זיי האבן זיך
דעם אלע קינדער .אבער דער רבי האט אים געזאגט ניין ניין אפגעשטעלט דא אינדרויסן .עס קומט אראפ אזא עלעגאנטער
ניין ,דו האלט נאך אפן דאס געשעפט. האר ,ער קומט אריין.
דער גראף מאקאוויסקי האט געהאט אסאך גוטע פריינט, ר' יוסל פרעגט אים" ,ווער זענט איר?"
אבער ער האט געהאט אסאך גוטע פיינט אויכעט ..ער האט "איך בין דער באדינער פון דער גראף מאקאוויסקי ,מיין
געמיינט אז זיי זענען זיינע פריינט אבער זיי זענען געווען באל ,א גרויסעגראף מיין האר גרייט זיך צו מאכן א גרויסע ַ
זיינע פיינט ,זיי האבן זיך געמאכט ווי זיי זענען זיינע פריינט סעודה ,און ער וויל האבן אויסגעשטעלט אלע סארטן אלטע
נאר ווייל ער האט געלט ,אן זיין געלט זענען זיי זיינע פיינט, ווערדפולע זאכן ,יעדע זאך וואס איז אלט זאל זיין דארטן שיין
די אנדערע גראפן וואס אויסגעשטעלט ,אינטערעסאנט ,אז עס זאל ציען אלע געסט
האבן פיינט געהאט דעם וואס זענען דארטן .איך
גראף מאקאוויסקי האבן האב שוין געקויפט אסאך
געזוכט א געלעגנהייט אים זאכן וואס זענען זייער אלט
אוועקצולייגן און הרג'ענען. אנטיק אבער איך זוך עפעס
וויבאלד דו ביזט
ַ מער ,איז
איין נאכט ,די אלע
דער איינציגער געשעפט
פריצים וואס זיי האבן פיינט
וואס איז נאך אפן אין אזא
דער גראף מאקאוויסקי
שפעטע שעה האף איך דא
האבן זיך צוזאמגעזעצט
עפעס צו טרעפן".
און געטראכט א פלאן
וויאזוי צו פטור ווערן פון יוסל זאגט אים" ,נו נו,
אים .איינער פון די גראפן קוק דיך ארום וואס דו
שטעלט זיך אויף" :איך דער מארק אין שטעטל בארדיטשוב -פארן קריג ווילסט".
האב א גוטע פלאן ,יעצט ער הייבט טאקע אן זיך
באל וועט מען אים נאך ערלעדיגן".טאקע פארן גרויסן ַ ארומצוקוקן אין די קליינע געשעפטל .ער באמערקט א שיינע
אן אנדערער גראף פרעגט אים" ,נו וואס איז דיין פלאן?" בילד וואס יוסל'ס פרוי האט געשטריקט ,א שיינע קאלירטע
בילד און עס איז געשטאנען אויפגעשריבן אויף דעם אידישע
"דו ווייסט דאך דער איד בערקע ,בערקע ער איז דער ווערטער" :איזהו חכם הרואה את הנולד" (דאס איז טייטש:
שערער ,ער שערט דעם גראף מאקאוויסקי יעדן טאג אן ווער איז א קלוגער? דער וואס זעט זאכן וואס גייט פאסירן.
אנדערע מין סטיי"ל ,אזוי און אזוי ,איין מאל הענגט פון דא נישט ער איז א נביא ,ער איז קלוג ער פארשטייט אז טאמער
און איינמאל הענגט פון דארטן ,ער גייט זיכער אפשערן דעם איך גיי טון דאס וועט פון דעם ארויסקומען דאס ,וועט פון
באל .דער בערקע איז א גרויסער תם, גראף פאר דעם גרויסן ַ יענץ ארויסקומען דאס און פון יענץ דאס ,ער פארשטייט פון
מען קען אים זאגן און מען קען אים גוט סטראשענען און ער זיין קלוגשאפט ,אזוי זאגט די משנה ,די משנה זאגט דאס איזהו
וועט עס ערלעדיגן. חכם הרואה את הנולד).
בערקע ענדיגט זיין ארבעט פון שערן ,עס איז געווען שוין דער באדינער ,ער האט נישט געטראכט קיין סאך און ער
ממש פארנאכטס און עס קומען אריבער צו אים צוויי גראפן, רופט זיך אן" :דער בילד געפעלט מיר ,פשיהא ..א הערליכע
"אונז האבן זייער וויכטיג עפעס צו רעדן מיט דיר". בילד! דער בילד געפעלט מיר זייער שטארק ,איך דארף דאס
"או-הא ,גראפן ווילן רעדן מיט מיר בערקע דער שערער, פאר מיין האר און איך וועל צאלן די גרעסטע פרייז וואס דו
וואס האב איך די כבוד?" וועסט נאר בעטן".
45
שילד מיט די ווערטער "איזהו חכם הרואה את הנולד"?! יאוי "דו האסט א גרויסע כבוד און מיר גייען דיך מכבד זיין מיט
זיכער האט דער גראף אויפגעהאנגען די בילד פאר מיר ,אז א זייער א מכובד'יגע ארבעט".
איך זאל זיין א חכם און איך זאל טראכטן אז איך זאל אים "וואס ,איך זאל ענק אפשערן? ענק זענען דאך שוין
נישט הרג'ענען ,פארדעם האט עס דער גראף אויפגעהאנגען געשוירן?"
דא קעגנאיבער דעם טיר אז איך זאל גלייך זען אז איזהו חכם
"ניין ניין ניין ,אונז ווילן רעדן צו דיר שטילערהייט
הרואה את הנולד ,זיי נישט קיין נאר ,דו טראכסט נישט וואס
רואיגערהייט".
גייט זיין שפעטער ,וואס וועט זיין אז דו וועסט הרג'ענען דעם
גראף וואס קען ארויסקומען פון דעם ,שרעקליכע זאכן ,זיכער זיי האבן זיכער געמאכט אז קיינער איז נישט דארטן ,און זיי
האט עס דער גראף אויפגעהאנגען וועגן מיר .טראכטנדיג דאס זאגן פאר בערקע אזוי" :אונז זאגן דיר ,אונז פרעגן דיר נישט!
האט ער געגעבן א חלש אפ אויף די ערד. מארגן ווען דו גייסט שערן דעם גראף מאקאוויסקי וועסטו
מיטנעמען א מעסער און אים אוועקלייגן אויפן פלאץ! אויב דו
דער גראף זיצט ביי זיך אין זיין צימער און ער ווארט .עס
וועסט אים נישט אוועקלייגן וועט מען דיך אוועקלייגן .האסטו
איז שוין זיבן אזייגער בערקע דארף דא זיין ער דארף מיך שוין
געהערט בערקע?"
שערן .פלוצלינג הערט ער עפעס פאלט אראפ.
"עה ..איך האב געהערט ..אבער ..אבער איך פארשטיי
דער גראף איז שנעל ארויסגעלאפן פון זיין צימער און ער
נישט"...
איז געלאפן צו די ריכטונג פון וואו דער קלאפ איז געקומען און
ער זעט אז בערקע ליגט פאר'חלש'ט ביים אריינגאנג פון דעם "אז דו פארשטייסט נישט וועסטו מוזן פארשטיין אויף דיין
גרויסן זאל .מען האט שנעל גערופן באדינערס ,מען האט אים אייגן לעבן!"
שנעל דערמונטערט ,און דער גראף פרעגט אים "וואס גייט דא בערקע האט זיך זייער דערשראקן ,און די צוויי גראפן זענען
פאר? וואס איז געשען צו דיר בערקע?" אנטלאפן.
בערקע איז נעבעך געווען אזוי דערשראקן ,און אזוי ווי מען בערקע האט נישט געהאט קיין ברירה און דער קומענדיגער
דערמינטערט אים הייבט ער אן אינדערפרי ,בערקע דארף גיין
שרייען" ,איך בין גארנישט שולדיג! שערן דעם גראף מאקאוויסקי,
איך האב גארנישט געוואלט טון! עס ציטערן אים הענט און פיס,
איך האב נישט געהאט קיין ברירה, ער שפאצירט אדורך די גאנצע
מען האט מיך געסטראשעט אז לאנגע קארידאר פונעם גראף
מען גייט מיך הרג'ענען! איך האב מאקאוויסקי'ס פאלאץ ,אט
גארנישט געוואלט טון ".אזוי האט אט קומט ער שוין אן צו דעם
בערקע געשריגן כאילו איינער גראף ,אט אט גייט ער אים
וואלט אים עפעס געפרעגט, שוין אפשערן .זיינע פיס האבן
ווייל בערקע איז געווען אזוי אבער נישט געוואלט ווייטער
דערשראקן ,ער איז געווען אזוי גיין ,ער האט געטראכט צו זיך
זיכער אז דער גראף ווייסט און ווי אזוי קען איך אויספירן אזא
דער גראף האט אויפגעהאנגען די ר' יוסל האט געדינגען א געשעפטל ביים מארק מערדערליכע שליחות ,הרג'ענען
בילד נאר וועגן אים. אן אומשולדיגן מענטש .אבער
דער גראף איז געווען א קלוגער וואס זאל איך טון ,אויב איך
און ער האט פארשטאנען אז וועל עס נישט טון וועלן דאך די
עפעס איז דא פארגעגאנגען .האט פריצים מיך הרג'ענען.
ער אויסגעפארשט דעם בערקע'ן, פונקט דעמאלט איז ער
נאך וואס בערקע איז געקומען צו דורכגעגאנגען די גרויסע זאל
זיך און ער האט ארויסבאקומען באל דארףוואו דער גרויסער ַ
פון בערקע אלע אינפארמאציע שפעטער נאכמיטאג פארקומען.
פונקטליך ,ווער עס האט אים ער געבט אזא בליק אריין אינעם
געוואלט הרג'ענען און ווער גרויסן צימער אין די ריזיגע
עס האט אים אונטערגעשיקט. זאל און זיינע אויגן האט אים
דערנאך האט בערקע ווייטער גלייך געצויגן אויף די הערליכע
פארציילט" ,אזוי ווי איך קום געשטריקטע שיינע בילד וואס
דא איך האב געהאלטן אט אט עס האט אידישע אותיות .איך
ביים אויספירן די שרעקליכע גלייב נישט ,וואס?! דער גראף
א פארצייטישע געשעפטל ביים מארק
שרעקליכע איבערפאל און דיך האט אויפגעהאנגען א אידישע
46
אז ר' יוסל זאל בלייבן אזוי שפעט הרג'ענען דו געהערטער גראף ,גיי
אפן מיט די געשעפט ,און אז די איך אדורך דעם זאל און איך זע
רביצין פון ר' יוסל זאל דוקא נייען אז עס הענגט א גרויסער בילד מיט
אזא סארט בילד מיט די מאמר אידישע ווערטער ,וואס דאס האט
"איזהו חכם הרואה את הנולד", דער גראף זיכער געהאנגען פאר
און פונקט דאס האט דער באדינער מיר ,דאס איז די ווערטער "איזהו
פונעם גראף געקויפט ,און עס חכם הרואה את הנולד" אז איך זאל
אויפגעהאנגען אזוי פונקט ביים טיר נישט טון דאס וואס איך טראכט צו
דוקא ,און דארטן איז דורכגעגאנגען טון ווייל עס קען ארויסקומען פון
בערקע ,און דארטן האט ער זיך דעם שרעקליכע זאכן".
אפגעשטעלט ,און דאס האט ער דער פריץ געבט א קלאפ צאם
פונקט געזען ,און דוקא פארשטאנען זיינע הענט ,איי געוואלד" ,די בילד
אז מען מיינט אים. האט געראטעוועט מיין לעבן! ווי
דער אויבערשטער האט אלעס וואונדערליך!! איך דארף געוואויר
בערקע דער שערער האט שוין געענדיגט זיין ארבעט
ווערן פון וואו די בילד קומט".
עטליכע טעג שפעטער ,ר' יוסל
זיצט ווייטער אין זיין געשעפטל
פארטיפט אין זיין גמרא'לע ,ער
האט שוין געהאט פרנסה גענוג און
נאך פון דעם איזהו חכם בילד וואס
יענער באדינער האט געקויפט ,ער
האט שוין געהאט גענוג און נאך
געלט און ער איז געזעצן אזוי רואיג
אין געשעפט און געלערנט פלייסיג.
פלוצלינג שטעלט זיך אפ א וואגן
אינדרויסן פון זיין געשעפט .ר' יוסף
האט שוין דערקענט פונדערווייטנס
אז די וואגן איז די זעלבע וואגן וואס
איז געווען לעצטע מאל .האט ער
ער שפאצירט אדורך די לאנגע קארידאר פונעם גראף מאקאוויסקי'ס פאלאץ געטראכט צו זיך' ,אוי ,איך בין זיכער
אז דער גראף צי דער באדינער איז
געפירט אזוי וואונדערליך צו ראטעווען סיי דער פריץ און צוריקגעקומען און ער קומט יעצט צוריקנעמען דאס געלט ,אוי
פארשטייט זיך אז דורכדעם זאל ר' יוסל באקומען נאך מער וויי ,איך האב דאך שוין אנגעהויבן נוצן דאס געלט'.
רייכטום. אבער צו זיין גרויס איבערראשונג קומט אים דער גראף
דער פריץ האט אים באשאנקען מיט געלט ,ער האט אים אנטקעגן מיט זיינע אויסגעשטרעקטע הענט און ער זאגט
געגעבען נאך דריי הונדערט גאלדענע מטבעות און ר' יוסל אים" ,ר' איד! דו האסט מיך געראטעוועט! דו האסט מיך
האט שוין קיין ארימקייט נישט געזען פאר זיינע אויגן ,ער איז געראטעוועט!" ער האט ארומגענומען ר' יוסל" ,איך האב דיר
געווארן א גרויסער עושר .ר' יוסל האט שוין געקענט חתונה צו פארדאנקען מיין לעבן ,דו האסט מיך געראטעוועט דו האסט
מאכן אלע זיינע קינדער רואיגערהייט און דאס האט טאקע באלוינען".
געראטעוועט מיין לעבן ,איך וויל דיך שטארק ַ
דער רבי געוואלט .יעצט האט שוין ר' יוסל פארשטאנען ר' יוסל קען נישט גלייבן ,וואס געראטעוועט? ווען
פארוואס ער האט געדארפט האלטן די געשעפט נאך אביסל געראטעוועט? האסט געקויפט א פיקטשער דא פון איזהו חכם
אפן. הרואה את הנולד ,דו ווייסט דאך אפילו נישט וואס דאס מיינט.
זכותו יגן עלינו וכל כל ישראל אמן! נאך ווי איך ווייס! און ער האט אים פארציילט די גאנצע
זאל דער אויבערשטער העלפן אז אלע אידן זאלן שוין מעשה וואס איז געווען מיט בערקע אז בערקע האט אים
געהאלפן ווערן מיט די ברכה וואס שטייט די וואך אין פסוק געוואלט הרג'ענען און דורכדעם וואס ער האט געזען די בילד
ואברכך און איך וועל דיך בענטשן מיט געלט און ווי אויך מיט די הענגען דאס האט עס אים אפגעהאלטן אז ער זאל מיך נישט
ברכה פון ואעשך לגוי גדול ,יעדער זאל געבענטשט ווערן מיט הרג'ענען.
קינדערלעך ,און מיר זאלן שוין געהאלפן ווערן מיט די גרויסע יאוי ,ר' יוסף האט געזען וויאזוי דער אויבערשטער האט
ישועת כל ישראל מיט ביאת משיח צדקינו במהרה בימינו אמן. געפירט זיין השגחה די השגחה עליונה האט געפירט קודם
47
0333 070 6583
oraysa.org/yiddish
uk@oraysa.org
48
