gilyoines.com חזרה לאתר · Back to the site

שבת בשבתו - לאנדאן · SHABBOS BSHABATOI - LONDON — לך לך (2026-10-19)

מוציא לאור: שבת בשבתו - לאנדאן · SHABBOS BSHABATOI - LONDON

שבוע: לך לך (2026-10-19)

שבת בשבתו - לאנדאן · SHABBOS BSHABATOI - LONDON — לך לך (2026-10-19)

פתח את ה-PDF הורדה

‫בס"ד‬ ‫פרשת‬ ‫לך לך‬ ‫י"ג מרחשון תשפ"ז‬ ‫מוצ"ש ר"ת‬ ‫מוצ"ש גאונים‬ ‫הדלקת נרות‬ ‫‪7:02‬‬ ‫‪6:40‬‬ ‫‪5:35‬‬ ‫ְּב ֶעצֶם הַ יּוֹם הַ ֶּזה ּנִמוֹל ְ‬ ‫אַב ָרהָם‬ ‫דער‬ ‫מוהל‬ ‫פארציילט‬ ‫אינפארמאטיווער שמועס‬ ‫מיטן מוהל מומחה הרב‬ ‫שליט"א‬ ‫יואל קיש‬ ‫מיט אן אריינבליק אינעם‬ ‫וועלט פון מוהלות‬ ‫מוֹל ַ ְדתּ ְך ָ‬ ‫ל ֶך ְל ְך ָמֵאַרְצ ְך ָוּמִ ּ‬ ‫צדיקים‬ ‫היסטאריע פון די‬ ‫אונטער‬ ‫'גזירת צאדיקאוו'‬ ‫וואס די רוסישע‬ ‫רעגירונג האט‬ ‫שטא ָט‪-‬‬ ‫ארעסט‬ ‫ארויסגעגעבן‬ ‫אויף צדיקי בית‬ ‫טשערנאביל‬ ‫נומער ‪ // #551‬פר' לך לך תשפ"ז לפ"ק‬ ‫‪Unit 4 2a Northfield Road,‬‬ ‫‪London N16 5RN‬‬ ‫‪Tel: 020 39 815 815‬‬ ‫‪Fax: 020 3670 3882‬‬ ‫‪4‬‬ ‫‪Email: shabboslondon@gmail.com‬‬ ‫רעדאקטאר'ס טישל‬ ‫© כל הזכיות שמורות‬ ‫למעשה גערעדט‬ ‫‪6‬‬ ‫אפיס שעות‪:‬‬ ‫‪8‬‬ ‫זונטאג ביז מיטוואך‪ :‬פון ‪ 1‬ביז ‪ 4‬נאכמיטאג‪,‬‬ ‫על הפרק‬ ‫דאנערשטאג‪ :‬פון ‪ 12‬מיטאג ביז ‪ 11‬ביינאכט‬ ‫אין אנדערע שעות ביטע לאזט א מעסעדזש‬ ‫און מיר וועלן אייך צוריקרופען‬ ‫‪10‬‬ ‫מודעות דעדליין‪:‬‬ ‫מללו מילא‬ ‫גרייטע מודעות‪ 8:00 :‬דאנערשטאג נאכט‪.‬‬ ‫מודעות וואס דארפן נאך א נוסח אדער דעזיין‪:‬‬ ‫‪ 4:00‬דאנערשטאג נאכמיטאג‬ ‫‪14‬‬ ‫עס איז ראטזאם צו רעזערווירן ווי פריער‬ ‫ותימרון חידושא‬ ‫אייך צו קענען צושטעלן די בעסטע סערוויס‬ ‫‪14‬‬ ‫‪24‬‬ ‫לעטר פתורא‬ ‫אונזער גליון איז דא צו באקומען יעדע‬ ‫‪16‬‬ ‫וואך ביי די פאלגענדע אדדרעסן‪:‬‬ ‫פארזעצונג‬ ‫‪Getters‬‬ ‫‪Tannug -‬‬ ‫‪Dunsmure Road‬‬ ‫‪St Kildas Road‬‬ ‫חמרא טבא‬ ‫‪20‬‬ ‫‪Kol Tov–Dunsmure‬‬ ‫‪Road‬‬ ‫‪Watermint Grocery‬‬ ‫‪Makolet–High St‬‬ ‫‪22‬‬ ‫‪Breuer & Spitser‬‬ ‫‪Outside 52 Darenth‬‬ ‫הילולא דצדיקיא‬ ‫‪Egg Stores‬‬ ‫‪Outside‬‬ ‫‪41 Leadale Road‬‬ ‫– ‪Kosher Mart‬‬ ‫‪28‬‬ ‫‪Craven Park Rd‬‬ ‫‪86 Cazenove Road‬‬ ‫מחשבות‬ ‫‪Carmel–111 Craven‬‬ ‫סאטמאר‬ ‫‪Park Road‬‬ ‫‪42 Craven Walk‬‬ ‫סאטמאר‬ ‫‪Carmel–143‬‬ ‫‪31‬‬ ‫‪Clapton Common‬‬ ‫‪67 Heathland Road‬‬ ‫מתיקא כדובשא‬ ‫סאטמאר‬ ‫‪Hype–Hillwood‬‬ ‫סקווירא ‪47 East Bank‬‬ ‫‪Indigs Bakery‬‬ ‫לעטר פתורא‬ ‫‪40‬‬ ‫‪Kosher Spot‬‬ ‫‪87 Egerton Road‬‬ ‫באבוב‬ ‫‪Kleins mini market‬‬ ‫‪11 Elm Park Avenue‬‬ ‫‪41‬‬ ‫חברה ש''ס‬ ‫‪89 Stamford Hill‬‬ ‫ווער געדענקט‬ ‫וויזניץ‬ ‫‪121 Clapton‬‬ ‫ויזניץ לונדון ‪Common‬‬ ‫‪32‬‬ ‫‪Stamford Lodge‬‬ ‫‪26 Lampard Grove‬‬ ‫‪42‬‬ ‫‪Warwick Court‬‬ ‫פשעווארסק‬ ‫ואלין מליא‬ ‫‪45 Moundfield‬‬ ‫‪Yetev Lev Court‬‬ ‫ביאלא ‪Road‬‬ ‫‪Carlton Mansions‬‬ ‫‪44‬‬ ‫‪Vartery area‬‬ ‫למען תספר‬ ‫‪Symour Ct‬‬ ‫ביהמ''ד קנה בושם‬ ‫‪45 Heathland Road‬‬ ‫‪Fairview Grocery‬‬ ‫פינטער'ס‬ ‫‪Berrys‬‬ ‫ביהמ"ד אבני קודש‬ ‫‪Holmwood‬‬ ‫‪34 Theydon Road‬‬ ‫‪Hatzlacha Grocery‬‬ ‫קלארשטעלונג‪ :‬שבת בשבתו אויסגאבע איז געאייגענט אהיימצונעמען‬ ‫רוזין ‪33 Paget Road‬‬ ‫לכבוד שבת פאר די משפחה צו הנאה האבן און נישט צו טראגן אין די בתי‬ ‫מדרשים און זיכער נישט צו ליינען בשעת'ן דאווענען‪.‬‬ ‫מקואות און געשעפט אייגנטומער‪ :‬פאר סיי וועלכע‬ ‫הערות אדער אינפארמאציע בנוגע דעליווערי'ס און‬ ‫דיסטריוביושען ביטע רופט‪07894907879 :‬‬ ‫‪2‬‬ ‫‪#2‬‬ ‫|‬ ‫פרשת לך לך תשפ"ז‬ ‫הנה ימים באים!‬ ‫פייער‪-‬פלאקער ביי אלופי אלפי ישראל וואס קוקן‬ ‫ארויס מיט געגועים צום הייליגן "טשענגערער‬ ‫יארצייט" קומענדיגן ה' כסלו הבעל"ט פעדימט‬ ‫איין היסטאריש‪-‬מאסיווע העפטיגע צוגרייטונגען‬ ‫אינערהאלב לאנגיעריגן "ועד הכנסת אורחים‬ ‫טשענגער" בראשות הרבנים הצדיקים שליט"א‬ ‫אויסטערלישע נאכפראגע אויף טיקעטס און צרכי נסיעה ברענגט צום אויבערפלאך‬ ‫וויכטיגקייט פון מאכן טראוועל‪-‬אראנדשירונגען וואס פריער – והזריז נשכר!‬ ‫העכסטע ערווארטונגען ביים "ועד הכנסת אורחים טשענגער" צו אויפנעמען זעלטן שטארקער שטראם פון פוקדי ציון‬ ‫הקדוש וואס וועלן זיך צוזאמקומען צום געהויבענעם אומפארגעסליכן "שבת יארצייט" און נאכפאלגנדיגן "יומא דהילולא‬ ‫קדישא" מיט ריי מעמדי התעוררות ושמחה עילאה מיט הייליגע שעות של קדושה ורינה דורכאויס לאנגע ‪ 36‬שעות‬ ‫צו רעזערווירן אייער טריפ רופט נסיעה טרעוול‪845.444.8785 :‬‬ ‫ויתן לך אלקים!‬ ‫לקר את שבת לכו ונלכה‬ ‫תיכף נאכן הייליגן מעמד‬ ‫המרומם "שלש סעודות"‬ ‫לעכטיגער "שבת יארצייט" מיט‬ ‫בהתרוממות הנפש וועט‬ ‫הונדערטער געסט בראשות‬ ‫אפגעהאלטן ווערן מעמד הוד‬ ‫הרבנים הגאונים שליט"א מיט‬ ‫"אמירת ויתן לך" ברוב עם ווי מען‬ ‫ווארעמע תפילות און סעודות‬ ‫וועט אראפברענגען השפעות‬ ‫צוגעשטעלט דורכן בארימטן‬ ‫טובות ברוחניות ובגשמיות בזכות‬ ‫"ועד הכנסת אורחים טשענגער"‬ ‫רבינו הקדוש בעל ההילולא זי"ע‬ ‫ריזן ציבור וועלן זיך צוזאמענקומען אין עיר הקודש צו פארברענגען‬ ‫מעמד רעוא דרעוין וועט אפגעראכטן ווערן בהתעוררות רחמים רבים דורך‬ ‫געהויבענער שבת קודש פרשת תולדות הבעל"ט –תפילות און סעודות וועלן‬ ‫הונדערטער אידן בצל הקודש פונעם צדיק הדורות וואס האט אפגעראכטן‬ ‫געפראוועט ווערן אין ברודערליכע אטמאספערע בצל רבינו בעל הילולא זי"ע‬ ‫זיין הייליגע עבודה אזויפיל יארן בעיר טשענגער – "ויתן לך" פון די פרשת‬ ‫השבוע וועט ווערן אויסגעזאגט אינאיינעם כנהוג בחצרות הצדיקים און וועט‬ ‫אראפברענגען אלע ברכות הנכללות אין די פסוקי ברכה‬ ‫‪3‬‬ ‫רעדאקטאר'ס טישל‬ ‫פונעם רעדאקטאר'ס טישל‬ ‫ואם אקח מכל אשר לך ‪//‬‬ ‫האב רחמנות און נעם‬ ‫צוריק דאס געלט‬ ‫"טייערע אידן‪ ,‬ביטע האט רחמנות אויף מיר‬ ‫ווייטער און צאלן פארן ספר מער ווי די אפיציעלע‬ ‫עס איז באקאנט אז דער הייליגער חפץ חיים‬ ‫און זייטס מיר נישט מצער! דאס געלט גיי איך‬ ‫פרייז‪ ,‬וועלנדיג האבן די זכי' צו שטיצן אזא גרויסן‬ ‫פלעגט ארומגיין אין די שטעט און שטעטלעך‪,‬‬ ‫ממילא נישט נוצן‪ ,‬איך בעט דער וואס האט מיר‬ ‫צדיק‪ ,‬אבער דער חפץ חיים – וואס איז געווען‬ ‫און פארקויפן זיינע ספרים‪.‬‬ ‫געגעבן דאס געלט זאל זיך תיכף מעלדן צו מיר‪".‬‬ ‫באקאנט אז ער האט בשום אופן נישט געוואלט‬ ‫אין איינע פון די נסיעות איז דער חפץ‬ ‫הערנדיג דאס איז דער בעל השטר צוגעקומען‬ ‫נעמען קיין מתנות און נדבות פון מענטשן ‪ -‬האט‬ ‫חיים אנגעקומען צום שטעטל 'נובו‪-‬‬ ‫צום חפץ חיים און אים געזאגט אז ער האט דאס‬ ‫דאס קאטעגאריש אפגעזאגט‪.‬‬ ‫אלעקסאנדראווסקי'‪ .‬ער איז אנגעקומען פאר‬ ‫געגעבן במתנה גמורה‪ .‬דער חפץ חיים האט אבער‬ ‫איז געווען דארטן איין איד וואס האט דאך‬ ‫מנחה‪-‬מעריב‪ ,‬ווען דער עולם קומט זיך צוזאם‬ ‫פון גארנישט געוואלט הערן‪ ,‬און זיך געשטעלט‬ ‫געוואלט שטיצן דעם חפץ חיים‪ ,‬און ער האט‬ ‫אין בית המדרש‪ ,‬ער האט אויסגעלייגט זיינע‬ ‫דערויף אז יענער זאל דאס צוריקנעמען‪ .‬יענער‬ ‫געטראפן אן עצה; ער האט גענומען צוויי ספרים‬ ‫ספרים אויף א זייטיגן טישל און זיך געגאנגען‬ ‫האט דאס טאקע אויפגעטוישט מיט א איין‬ ‫און געזאגט פארן חפץ חיים אז ער גייט באלד‬ ‫שטעלן דאווענען מנחה צוזאמען מיטן ציבור‪.‬‬ ‫רובל'דיגע באנקנאט און דער חפץ חיים האט‬ ‫ברענגען דאס געלט‪ .‬ווען דער חפץ חיים איז שוין‬ ‫אין צייט וואס דער חפץ חיים איז נאך‬ ‫לייכט אפגעאטעמט‪.‬‬ ‫געווען אויפן וואגן גרייט ארויסצופארן‪ ,‬איז געווען‬ ‫געווען טיף פארזינקען אין זיין דאווענען‪ ,‬האט‬ ‫***‬ ‫א שטיקל 'באגלייטן' ווען די אידן האבן אים‬ ‫א איד דערלאנגט פארן ארטיגן רב א קאפי‬ ‫ארויסבאגלייט און עס איז געווען א בהלה'דיגע‬ ‫פונעם ספר 'חפץ חיים'‪ .‬דער רב האט דאס‬ ‫די וואך לערנען מיר אז אברהם אבינו האט‬ ‫מצב דארטן‪.‬‬ ‫דורכגעבלעטערט‪ ,‬און איז שטארק נתפעל‬ ‫געזאגט פארן קעניג פון סדום‪' :‬אם מחוט ועד‬ ‫שרוך נעל‪ ,‬ואם אקח מכל אשר לך' – אברהם‬ ‫יענער איד איז דווקא דעמאלט צוגעגאנגען‬ ‫געווארן פונעם געוואלדיגן ספר‪.‬‬ ‫אבינו האט בשו"א נישט געוואלט נעמען קיין‬ ‫צום חפץ חיים און דערלאנגט א פאפירענע געלט‬ ‫ווען דער חפץ חיים האט געענדיגט דאווענען‬ ‫מתנות פונעם מלך סדום‪.‬‬ ‫באנקנאט צו באצאלן פאר זיין ספר‪ .‬אזוי ווי עס‬ ‫איז דער רב צוגעגאנגען צו אים און געגעבן א‬ ‫איז געווען א מצב ארום האט דער חפץ חיים נישט‬ ‫ווארעמען שלום עליכם‪ ,‬און ווי דער חפץ חיימ'ס‬ ‫דער רמב"ם (פירוש המשניות‪ ,‬אבות‪ ,‬פ"ה‬ ‫געקוקט אויפן שטר‪ ,‬זייענדיג זיכער אז דאס איז א‬ ‫שטייגער איז געווען – האט ער מרוב ענוותונתו‬ ‫מי"ט) לערנט פון דעם ארויס איבער דאס מדת‬ ‫שטר פון א רובל – וויפיל דער מענטש איז אים‬ ‫זיך פארגעשטעלט אלץ 'א שליח פון דער מחבר'‪.‬‬ ‫ההסתפקות [עין טובה מתלמידיו של אברהם‬ ‫שולדיג פאר די צוויי ספרים – און ער האט דאס‬ ‫דער רב האט אים געזאגט אז ער האט‬ ‫אבינו]‪ ,‬אז א מענטש זאל נישט הנאה האבן פון‬ ‫אריינגעלייגט ביי זיך אין טאש‪ .‬אבער אין פאקט‬ ‫געטראפן א סתירה צווישן א הלכה וואס ווערט‬ ‫קיין געלט וואס איז נישט זיינס‪ ,‬אפילו בדרך היתר‬ ‫איז דאס געווען א שטר פון הונדערט רובל!‬ ‫געברענגט אין חפץ חיים און א תשובת מהרי"ק‬ ‫פארשטייט זיך‪.‬‬ ‫אנקומענדיג אהיים האט דער חפץ חיים‬ ‫וואס ווערט געברענגט סוף ספר‪ .‬דער חפץ חיים‬ ‫***‬ ‫ארויסגענומען די געלט וואס ער האט פארדינט‬ ‫האט אים תיכף פארענטפערט דעם סתירה‪,‬‬ ‫די וואך לערנען מיר איבער דאס וואס דער‬ ‫אין יענעם שטעטל‪ ,‬און צו זיין שטוינונג טרעפט‬ ‫אבער דער רב האט דאס אפגעפרעגט‪ ,‬דער חפץ‬ ‫באשעפער האט געשיקט אברהם אבינו צו גיין‬ ‫ער דארטן א הונדערט רובל באנקנאט‪ .‬ער איז‬ ‫חיים האט ווידער געענטפערט מיט א קלארקייט‪,‬‬ ‫'אל הארץ אשר אראך'‪ ,‬וואס ברענגט ארויס די‬ ‫געווען זיכער אז איינער האט אים דאס בטעות‬ ‫און אזוי איז פארגעקומען א מלחמתה של תורה‬ ‫כח פון א נסיעה פון א צדיק‪ .‬אין ליכט פון דעם‬ ‫געגעבן‪ ,‬און האט תיכף מודיע געווען פארן בעל‬ ‫פאר עטליכע מינוט‪ ,‬ביז דער חפץ חיים האט‬ ‫ברענגען מיר אייך א רייכע שטיקל היסטאריע‪,‬‬ ‫עגלה אז מען דרייט זיך שוין צוריק און מען פארט‬ ‫אים אלעס מסביר געווען און אלע קשיות זענען‬ ‫איבער די טרויעריג‪-‬באקאנטע גזירת צאדיקאוו‪,‬‬ ‫צוריק קיין נובו‪-‬אלעקסאנדראווסקי‪.‬‬ ‫פארענטפערט געווארן‪.‬‬ ‫ווען די רוסישע רעגירונג האט נישט געלאזט די‬ ‫אנקומענדיג דארט האט דער חפץ חיים‬ ‫אזוי ווי דער רב האט געזען דעם 'שליח'ס'‬ ‫צדיקי בית טשערנאביל ארויספארן פון זייערע‬ ‫אנגעהויבן מברר זיין ווער עס האט געמאכט דעם‬ ‫חריפות האט ער זיך אנגערופן מיט א זיכערקייט‪:‬‬ ‫שטעט נאר מיט א ספעציעלע ערלויבעניש‪.‬‬ ‫טעות‪ ,‬אבער קיינער האט זיך נישט אנגערופן‪.‬‬ ‫"עס מוז זיין אז איר זענט דער מחבר!"‬ ‫אז מען לערנט ווי אברהם אבינו האט זיך‬ ‫פאר א וואך צייט האט דער חפץ חיים זיך‬ ‫דער חפץ חיים האט געמוזט מודה זיין‪ ,‬און‬ ‫גע'מל'עט‪ ,‬האלטן מיר אפ א שמועס מיטן מוהל‬ ‫ארומגעדרייט אין שטאט מיטן פרואוו צו כאפן‬ ‫דער רב האט אויפן פלאץ זיך איינגעהאנדלט א‬ ‫מומחה הרה"ח ר' יואל קיש שליט"א‪ ,‬וועלכער‬ ‫דעם בעל הטעות‪ ,‬אבער קיינער האט זיך נישט‬ ‫ספר חפץ חיים‪ ,‬וואס האט דאן געקאסט א האלבן‬ ‫געבט ארויס סודות פון חדר און געבט א שטיקל‬ ‫געמאלדן‪.‬‬ ‫רובל‪ .‬אזוי ווי די מתפללים האבן געזען דאס‬ ‫אריינבליק אינעם וועלט פון מוהלות‪.‬‬ ‫זעענדיג דאס איז דער חפץ חיים ארויף אויפן‬ ‫חשיבות וואס זייער רב ווייזט ארויס פארן מחבר‬ ‫זאלט איר אלע האבן א ליכטיגן שבת‬ ‫בימה‪ ,‬און מיט א בעטנדיגע קול און טרערן אין די‬ ‫האבן אלע אן אויסנאם געקויפט דעם ספר‪ .‬עס‬ ‫דער רעאדקטאר‬ ‫אויגן האט ער אויסגעקלאפט און אויסגערופן‪:‬‬ ‫זענען געווען עטליכע וואס האבן געוואלט גיין נאך‬ ‫‪4‬‬ ‫וזאת התורה אש"ר שם משה לפני בני ישראל‬ ‫ערש"ק לפני כניסת השבת וועט פארקומען‬ ‫דערהויבן‪-‬פרייליכער "מעמד גמר כתיבת‬ ‫ספר תורה" בשמחת התורה וריקודי קודש‬ ‫בראשות הרבנים הגאונים שליט"א‬ ‫ספר תורה "ספר הישועות" מיוחד פאר עיר הקודש טשענגער דעם ספר תורה‬ ‫קורץ פאר כניסת שבת קודש וועט מען‬ ‫ווערט אין יעצטיגע טעג פארענדיגט בבתי הרבנים האדמורי"ם שליט"א ברחבי‬ ‫מיט גרויס שמחה און התרגשות ענדיגן‬ ‫ניו יארק רבתי – לעכטיגע השפעות פון ישועות וואס דער צדיק האט משפיע‬ ‫שרייבן די לעצטע אותיות אין היסטארישן‬ ‫געווען בחיים חיותו בכח תורתו ווערט ווייטער נמשל בכח התורה הקדושה מיטן‬ ‫"ספר הישועות" וואס וועט זיין פאסיגער‬ ‫ענדיגן "ספר הישועות" וואס וועט פערמאנענט דינען פאר באי עיר הקודש‬ ‫אריינפיר צום געהויבענעם שבת קודש‬ ‫שישו ושמחו בשמחת התורה‬ ‫כולם נקבצו באו לך‬ ‫צענטראלער "סעודת‬ ‫פייערליכער"הכנסת‬ ‫הילולא" אינאיינעם‬ ‫ספר תורה" וועט‬ ‫מיט סעודה לגומרה‬ ‫געפראוועט ווערן‬ ‫של תורה וחנוכת‬ ‫בית המדרש החדש‬ ‫ברוב עם הדרת מלך‬ ‫אין שטאט וועט‬ ‫שבת אינדערפרי‬ ‫געפראוועט ווערן מוצאי‬ ‫לפני קריאת התורה‬ ‫שבת תולדות בליל יומא‬ ‫וועט ווערן נאכגעפאלגט מיט ערשטע קריאה אין פרשת השבוע און מען וועט זיך אנשעפן‬ ‫מיט די הייליגע ברכות וואס יעקב אבינו האט באקומען – ויתן לך את ברכה לך ולזרעך אתך!‬ ‫דהילולא קדישא‬ ‫ריזן מעמד וועט ווערן אפגעהאלטן אויף פארגרעסערטן פארנעם‬ ‫בשעה ‪ 10:00‬בדויק – דרייפאכיגער מעמד וועט דינען אלס סעודת‬ ‫הכנסת ספר תורה פארן ספר הישועות – מעמד חנוכת הבית‪ :‬פארן‬ ‫נייעם הערליכן בנין הביהמ"ד וואס וועט באנייעט ווערן ברוב פאר‬ ‫והדר – סעודת הילולא‪ :‬יערליכער התרגשות'דיגער מעמד "יארצייט‬ ‫סעודה" וועט ווערן געפראוועט אויף פארברייטערן אופן‬ ‫מזמור שיר חנוכת הבית‬ ‫נייער בנין "בית המדרש"‬ ‫מיט אלע צרכי ציבור וועט‬ ‫באנייט ווערן ברוב פאר והדר‬ ‫קומענדיגן "שבת יארצייט"‬ ‫ביי די לעצטע בוי‪-‬שטאפלען‬ ‫סקיצע פונעם פראכטפולן ביהמ"ד‬ ‫שבת תולדות לסדר "כי עתה‬ ‫הרחיב ה' לנו" הבעל"ט‬ ‫פראכטפולער בנין הגדול אויפגעבויט על תילה בנוי' צו באדינען‬ ‫ציבור הפוקדים דורכאויס דעם גאנצן יאר ‪ -‬נייער הערליכער "קאווע‬ ‫צימער" און מהודר'דיגע "מקוה טהרה" וועלן שטיין צודינסט רונדע‬ ‫ביי די לעצטע בוי‪-‬שטאפלען‬ ‫סקיצע פונעם הערליכן מקוה‬ ‫דעם יאר פאר די עוברי דרכים צו די קדושים אשר בארץ המה‬ ‫‪5‬‬ ‫למעשה גערעדט‬ ‫למעשה גערעדט ‪ //‬הרב י‪.‬ק‪.‬‬ ‫הצלחה אין תורה!‬ ‫גוטע הקדמה צו וויסן ‪ -‬וואס מיר ווייסן שוין גוט ‪ -‬אז דער וועג זיך מחזק‬ ‫אמאל האט א איד געבעטן פאר דעם הייליגן חזון איש זי"ע אז ער זאל‬ ‫צו זיין אין אידישקייט איז דורך סיפורי צדיקים!‬ ‫אים זאגן חיזוק אויף לימוד התורה‪.‬‬ ‫א איד בעט חיזוק פאר דעם חזון איש אין לימוד התורה‪ ,‬פארציילט ער‬ ‫האט דער חזון איש אים צוליב געטון און פארציילט צוויי מעשיות‪:‬‬ ‫אים מעשיות פון צדיקים‪.‬‬ ‫א) די ערשטע מעשה איז געווען וועגן דעם באקאנטן 'דיבוק' וואס‬ ‫מיר שטייען יעצט בפתיחת הזמן‪ ,‬ווען כלל ישראל איז זיך מחזק אין‬ ‫איז געווען אין די צייט פונעם חפץ חיים (געוויסע תלמידים פון דעם חפץ‬ ‫לימוד התורה הקדושה‪ ,‬וואס דאס איז אונזער לעבן כי הם חיינו‪ ,‬און‬ ‫חיים האבן עס ארויסגענומען)‪ ,‬וואס די תלמידים האבן געפרעגט פאר‬ ‫יעדער זוכט עצות וויאזוי מיר קענען זיך מחזק זיין צו לערנען תורה‪.‬‬ ‫דעם דיבוק‪" ,‬מיט וואס איז דער חפץ חיים חשוב אין הימל?" און דער‬ ‫די גמרא זאגט אז דער יצר הרע האט זיבן נעמען‪ .‬דער רמז פון דעם איז‪,‬‬ ‫דיבוק האט געענטפערט‪" :‬מיט זיין התמדת התורה!"‬ ‫אז דער יצה"ר האט אסאך אופנים וויאזוי ער ארבעט אויף א מענטש‪ ,‬און‬ ‫זעען מיר – האט דער חזון איש אויסגעפירט – אז צווישן אלע‬ ‫ער טוישט כסדר זיין נאמען‪ ,‬זיין אידענטיטעט‪.‬‬ ‫מורא'דיגע מעלות און קדושות פון דער סבא קדישא דער חפץ חיים איז‬ ‫זייער אסאך מאל כאפט נישט דער מענטש אז "דאס איז דער יצר‬ ‫דער עיקר געווען התמדת התורה‪.‬‬ ‫הרע"‪ .‬ווען דער מענטש וואלט דאס געכאפט און ער וואלט געקענט ווי‬ ‫ב) די צווייטע מעשה איז געווען א מעשה מיט דעם ב"ח און דער טורי‬ ‫מ'זאגט 'פין‪-‬פוינטן' אז אט דאס איז דער אלטער בחור! וואלט געווען‬ ‫זהב‪.‬‬ ‫לייכטער די גאנצע מלחמה‪.‬‬ ‫דער טורי זהב איז ווי באקאנט געווען דער איידעם פון דעם ב"ח‪ .‬דער‬ ‫איינע פון די כוחות פון דעם בעל דבר איז – אין אלע ענינים און וואס‬ ‫ב"ח האט צוגעזאגט קעסט פאר דעם טורי זהב צו געבן יעדן טאג א‬ ‫מיר רעדן יעצט איז בנוגע לימוד התורה – אז ער איז מחליש דעת דעם‬ ‫געקעכטס פון פלייש‪.‬‬ ‫מענטש; "עה! דו ביסט נישט מצליח!"‬ ‫מיט די צייט איז דער ב"ח ל"ע געווארן ארעם‪ ,‬האט ער נאר געגעבן א‬ ‫באמת איז א מענטש מחויב צו היטן די תורה און מצות אפילו ווען ער‬ ‫געקעכטס פון לונג און נישט פון פלייש‪ .‬צו יעדנ'ס גרויסע וואונדער האט‬ ‫איז נישט מצליח‪ ,‬אבער דאס איז א שווערע עבודה און עס קען זיין אז‬ ‫דער טורי זהב גערופן זיין שווער ‪ -‬דער ב"ח ‪ -‬צו א דין תורה מיטן טענה;‬ ‫דער מענטש איז נישט אייביג מסוגל דערצו‪.‬‬ ‫'הלמאי‪ ,‬ער האט צוגעזאגט פלייש און ער געבט נאר לונג'‪.‬‬ ‫אבער מ'דארף צו כאפן אז דאס איז סתם אן איינרעדעניש פון דעם‬ ‫די רבנים האבן ג'פסק'נט אז לונג הייסט אויך פלייש און דער טורי זהב‬ ‫בעל דבר‪ ,‬ווייל יעדע מינוט איז א הצלחה פאר זיך!‬ ‫קען נישט האבן קיין טענות‪...‬‬ ‫די גמרא פארציילט אונז אין הוריות‪ ,‬אז רב פפא האט געהאט א‬ ‫שפעטער האט דער הייליגער טורי זהב מסביר געווען וואס איז געלעגן‬ ‫שאלה אין אן ענין וואס איז בכלל נישט געווען נוגע למעשה אין זיין צייט‬ ‫אונטער די מעשה‪ :‬די ערשטע טאג וואס ער האט געגעסן די געקעכטס‬ ‫(אויב א משוח מלחמה וואס באקומט צרעת מעג חתונה האבן מיט אן‬ ‫פון די לונג‪ ,‬האט ער נישט געהאט אזויפיל כח צו לערנען‪ ,‬און פאר איין‬ ‫אלמנה)‪ ,‬און א געוויסער איד 'הונא בריה דרב נחמן' האט אים פושט‬ ‫מינוט איז זיין לערנען געווארן עפעס שוואכער ָאן די געווענליכע טיפקייט‪.‬‬ ‫געווען די שאלה‪.‬‬ ‫גלייך איז נתעורר געווען אין הימל א גרויסע קטרוג רח"ל אויפן ב"ח‪,‬‬ ‫פארציילט די גמרא אז רב פפא האט אים געקישט און גענומען פאר‬ ‫אז ער האט גורם געווען אז דער טורי זהב האט געלערנט שוואכער פאר‬ ‫אן איידעם!‬ ‫איין מינוט‪" .‬דערפאר האב איך גערופן מיין שווער צום דין תורה‪ ,‬כדי‬ ‫רב פפא האט געוואוסט וואס תורה מיינט‪ ,‬איין איינציגע ידיעה אין‬ ‫מ'זאל פסק'ענען אז דאס איז אויך פלייש‪ ,‬און מיט דעם כח פון פסק בי"ד‬ ‫תורה וואס האט אים געפעלט און איינער האט דאס אים געברענגט האט‬ ‫איז דער קטרוג אראפ פון דער ב"ח‪".‬‬ ‫אים אינגאנצן פאר'שיכור'ט!‬ ‫זעט מען פון די מעשה – האט דער חזון איש צוגעענדיגט – די גרויסע‬ ‫יעדע ווארט תורה איז א מצוה פאר זיך‪ ,‬און יעדע ידיעה פון תורה איז‬ ‫כח פון א מינוט פון לימוד התורה בעיון! (מעשה איש ח"א עמוד ע"ט)‪.‬‬ ‫אן אוצר פאר זיך!‬ ‫***‬ ‫תצליחנו על ידו בתורה!‬ ‫ווען מיר גייען אריין אין די ליכטיגע ווינטערדיגע שבתים‪ ,‬איז עס א‬ ‫‪6‬‬ ‫ת א ו ו א ת כ נ ש ו ל ה י ל ו ל א ד רב י נ ו‬ ‫הושענא ציון המציונת – הושענא קודש הקדשים‬ ‫פילע אפציעס צו די‬ ‫ריזן ערווארטעטע‬ ‫געהויבענע נסיעות צום‬ ‫שטראם פוקדי ציון‬ ‫יארצייט אין טשענגער‬ ‫צוגעשטעלט דורך‬ ‫הקדוש קומענדיגן‬ ‫בארימטע "נסיעה‬ ‫זונטאג יארצייט ה'‬ ‫טראוועל" אגענטור אין‬ ‫כסלו הבעל"ט להפקד‬ ‫צוזאמארבעט מיט "וועד‬ ‫בדבר ישועה ורחמים‬ ‫הכנסת אורחים טשענגער"‬ ‫מיט 'אלעס' צוגעשטעלט‬ ‫בכל הישועות‬ ‫לבל יחסר המזג‬ ‫פילע "שאטער" אפטיילונגען ווערן אהערגעשטעלט ווי יאר‪-‬יערליך דורכן‬ ‫"ועד הכנסת אורחים טשענגער" מיט אלע הצטרכות'ן צו אקאמאדירן די‬ ‫טויזנטער אידן וואס וועלן קומען אויסגיסן דאס הארץ אויפ'ן ציון הקדוש‬ ‫צוגעשטעלט אויף העכסט באקוועמען אופן‬ ‫‪ -‬אש"ל מלא אין טשענגער אויפן געהויבענעם שבת קודש‬ ‫מאסיווער בנין אדיר ווערט‬ ‫ספעציעלע פלייט מוצש"ק וואס‬ ‫אויפגעבויט פאר'ן ריזן "סעודת‬ ‫וועט זיין צוריק מאנטאג מיטאג!‬ ‫הילולא" און די גרעסערע מעמדים‬ ‫ארום די ימי ההילולא קדישא‬ ‫‪845.444.8785‬‬ ‫‪NUAH 845.513.0001‬‬ ‫פלעצער באגרעניצט!‬ ‫רופט וואס פריער צו‬ ‫זונטאג ביומא דהילולא וועט אי"ה זיין צוגעשטעלט אלע הצטרכות מיט‬ ‫פארזיכערן אייער ארט‬ ‫א ברייטקייט פאר די טויזנטער פוקדים ‪" -‬ועד הכנסת אורחים טשענגער"‬ ‫פיבערט מיט לעצטע צוגרייטונגען – טויזנטער אידן עיניהם צופיות צום‬ ‫אינעם היסטארישן נסיעה!‬ ‫געלעגנהייט אויסצובעטן ישועות במקום קדוש ביום המסוגל – הונדערטער‬ ‫אידן קומען צוריק להודות ולהלל להקב"ה נאכן געהאלפן ווערן דעם‬ ‫פארלאפענעם יאר מיט ישועות למעלה מדרך הטבע!‬ ‫טשענגער‬ ‫ספעציעל סאפיסטיקירטער ליניע צוגעשטעלט דורך "ועד‬ ‫אינפא ליין‬ ‫הכנסת אורחים טשענגער" צו שיקן קוויטלעך און פאר‬ ‫‪718.400.7768‬‬ ‫אלע אנגעלעגנהייטן פונעם "יארצייט אין טשענגער"‬ ‫פאר סיי וואס איר ווילט וויסן אדער זיך צו איינשרייבן צום יארצייט איז "טשענגער אינפא ליין" דער פלאץ דערפאר!‬ ‫‪7‬‬ ‫על הפרק‬ ‫על הפרק‬ ‫על הפרק ‪ //‬הרב ש‪ .‬שטערן‬ ‫לך לך – מ'דארף קענען גיין ווייטער‬ ‫די מעגליכקייטן זענען נישט אזוי ווייט נישט דער וועג‪ ,‬און נישט אפילו די אומבאקאנטע‬ ‫פאריגע וואך האבן מיר גערעדט וועגן דעם מצב‬ ‫דער עיקר איז‪ ,‬אז מיר רעדן נישט בלויז פון א אומשטענדן‪ ,‬נאר די קאמפערט זאון ‪ -‬די פלאץ וואו‬ ‫פון די דירות‪ ,‬און וועגן דעם וואס מ'דארף אנהייבן‬ ‫נייעם ישוב אין אן אנדער מדינה‪ .‬מ'הייסט קיינעם אלעס איז באקאנט‪ ,‬וואו מ׳ווייסט שוין יעדן וועג‪,‬‬ ‫באטראכטן די מעגליכקייט ארויסצוגיין פון די‬ ‫טשא ִּבי‪ ...‬ב״ה‪ ,‬ס׳זענען וואו מ׳דארף זיך נישט צוגעוואוינען צו קיין נייע זאך‪.‬‬ ‫קא ָ‬ ‫הא ָ‬‫נישט צו גיין קיין ָ‬ ‫אלטע גרעניצן פון סטעמפארד הילל‪ .‬ס'איז נישט‬ ‫דא די נייע (נייע? שוין גארנישט אזוי ניי!‪ )...‬היימישע ישובים‪ ,‬מ׳ווייסט וואו די שול איז‪ ,‬וואו די קינדער גייען אין‬ ‫קיין קליינע זאך‪ .‬א מענטש איז צוגעוואוינט צו זיין‬ ‫ווי קענווי איילענד און וועסטקליף‪ ,‬וואו אידישע חדר‪ ,‬וואו מ׳טרעפט די באקאנטע‪ ,‬און וויאזוי דער‬ ‫פלאץ‪ ,‬צו די גאסן‪ ,‬צו די שולן‪ ,‬צו די מענטשן וואס‬ ‫משפחות האבן זיך באזעצט און בויען זייער לעבן‪ .‬טאג טעגליכער לעבן גייט‪ .‬ארויסצוטרעטן פון דעם‬ ‫ער טרעפט יעדן טאג‪ .‬אבער ווען די מציאות ווערט‬ ‫און דערווייל קען מען נישט זאגן אז זיי זענען שוין מיינט אז מ׳דארף זיך צוגעוואוינען‪ ,‬זיך אריינטון‬ ‫שווערער‪ ,‬דארף מען זיך כאטש פרעגן צי דאס‬ ‫אויסגעלאפן פון פלאץ און ס'הערשט שוין א דירות אין א נייעם סביבה‪ ,‬און אפשר בויען געוויסע זאכן‬ ‫וואס איז אמאל געווען די איינציגסטע מעגליכקייט‪,‬‬ ‫פון אנהייב‪ .‬דאס פארלאנגט שטארקייט‪ .‬אבער‬ ‫קריזיס דארט‪....‬‬ ‫מיינט דאס אויטאמאטיש אז ס'איז היינט נישט דא‬ ‫מ׳דארף אויך געדענקען אז די באקוועמליכקייט פון‬ ‫קיין וועג ארויס?!‬ ‫דאס זעלבע איז ממש ארום אונזער געגנט‪,‬‬ ‫היינט קען אמאל קאסטן זייער טייער דעם מארגן‪..‬‬ ‫די וואך‪ ,‬ווען מיר לערנען ווי דער אויבערשטער‬ ‫אראפ טאטנהעם און ביי וועסט גרין געגנטער‪ ,‬און‬ ‫ווייטער אין דער ריכטונג פון אפפער‪-‬קלעפטאן אויב א משפחה קען‪ ,‬נאכן ערנסטן אויסרעכענען‪,‬‬ ‫רופט אברהם אבינו מיט די ווערטער "לך לך‬ ‫‪ -‬נארטוואלד געגנט‪ ,‬זענען דא הייזער פאר אסאך זיך באזעצן אין א נייעם ישוב אדער אין א געגנט‬ ‫מארצך וממולדתך ומבית אביך"‪ ,‬קומט דער‬ ‫ביליגערע פרייזן‪ ,‬און גאסן וואס מ׳קען כאטש אביסל ווייטער‪ ,‬און דערמיט געבן פאר זיך און פאר‬ ‫געדאנק נאנטער‪ .‬אברהם אבינו ווערט גערופן צו‬ ‫די קינדער מער פלאץ און מער מנוחת הנפש‪ ,‬איז‬ ‫באטראכטן‪ .‬ס׳איז נישט קיין‬ ‫לאזן אונטער זיך דאס באקאנטע און זיך ארויסלאזן‬ ‫כדאי צו זיין גרייט צום שריט‪.‬‬ ‫אנדערע וועלט‪ ,‬און מ׳דארף‬ ‫אויף א וועג צום ארט וואס דער אויבערשטער וועט‬ ‫נישט ווייל דער נייער פלאץ איז‬ ‫נישט אויפבויען אלעס פון‬ ‫אים ווייזן‪ .‬ער האט נישט געוואוסט פון אנהויב אלע‬ ‫מושלם‪ ,‬און נישט ווייל עס וועלן‬ ‫איך בין גרייט‬ ‫פריש‪ .‬אסאך אידן וואוינען שוין‬ ‫פרטים‪ ,‬אבער ער האט פארשטאנען אז דאס וואס‬ ‫נישט זיין קיין שוועריגקייטן‪.‬‬ ‫צו טוישן מיין‬ ‫דארט‪ ,‬און זענען זייער צופרידן‪.‬‬ ‫ער קען ביז היינט‪ ,‬איז נישט קיין סיבה נישט צו גיין‬ ‫יעדע נייע התחלה האט‬ ‫געווענליכן‬ ‫ווייטער‪.‬‬ ‫אירע שוועריקייטן‪ .‬נאר ווייל‬ ‫סדר‪ ,‬און איך‬ ‫די וועג עפנט זיך‬ ‫מ׳פארשטייט אז מ׳קען נישט‬ ‫מ'דארף נישט איבערלאזן אלעס‬ ‫בין גרייט‬ ‫אסאך מאל רעדט מען זיך‬ ‫שטענדיג ערווארטן אז די‬ ‫איין אז מ׳וועט זיך טוישן ווען‬ ‫פארשטייט זיך‪ ,‬אונזער מצב איז בכלל נישט‬ ‫מציאות זאל זיך טוישן‪ ,‬בשעת‬ ‫צו געבן‬ ‫ס׳וועט זיין גרינגער‪ ,‬ווען מ׳וועט‬ ‫גלייך צו דעם נסיון פון אברהם אבינו‪ .‬מיר רעדן‬ ‫מ׳איז אליין נישט גרייט צו‬ ‫פאר מיינע‬ ‫זיין אינגאנצן זיכער‪ ,‬ווען מ׳וועט‬ ‫נישט פון פארלאזן א לאנד און א משפחה‪ ,‬נאר פון‬ ‫טוישן קיין שום זאך‪.‬‬ ‫קינדער די‬ ‫שוין וויסן ווי אזוי אלעס וועט‬ ‫באטראכטן וואו מ׳קען בויען א שטוב און אויפציען‬ ‫"לך לך" דערמאנט אונז אז‬ ‫מעגליכקייט‬ ‫אויסקוקן‪ .‬אבער דער אמת איז‪,‬‬ ‫קינדער‪ .‬אבער אין דער נקודה פון זיין גרייט צו גיין‬ ‫דער ערשטער שריט הייבט‬ ‫אז מ׳קען ווארטן א גאנץ לעבן‬ ‫ווייטער איז דא א לימוד פאר אונז אויך‪ .‬אמאל קען‬ ‫צו וואקסן אין‬ ‫דער באקאנטער וועג ווערן אזוי איינגעווארצלט‪ ,‬אז‬ ‫זיך אן מיט א החלטה‪ .‬אברהם‬ ‫אויף דעם מאמענט ווען מ׳וועט‬ ‫אבינו איז געגאנגען‪ ,‬און דער‬ ‫א בעסערן‬ ‫מ׳פארגעסט אז ס׳איז בכלל דא א צווייטער וועג‪.‬‬ ‫זיך שפירן אינגאנצן באקוועם‬ ‫וועג האט זיך געעפנט‪ .‬מיר‬ ‫מצב‬ ‫מיטן טויש‪ .‬א מענטש וואס וויל‬ ‫ווען מ׳רעדט פון זיך ארויסציען‪ ,‬הערט מען‬ ‫דארפן האבן די שטארקייט‬ ‫קודם זיין זיכער אז ער וועט זיך‬ ‫אפט דעם ענטפער‪" :‬ס'איז מיר נישט מעגליך זיך‬ ‫צו זאגן‪ :‬איך בין גרייט צו‬ ‫נישט דארפן צוגעוואוינען צו‬ ‫ארויסצוציען!" אבער דאס איז דאך נישט קיין‬ ‫קיין שום נייע זאך‪ ,‬וועט אפט בלייבן פונקט אויפן באטראכטן א נייעם וועג‪ ,‬אפילו אויב ער פירט מיך‬ ‫ענטפער‪ ,‬נאר כאילו א 'טרוקענע פאקט'‪ ,‬אזוי צו‬ ‫זעלבן ארט‪ .‬אמאל דארף מען האבן די שטארקייט ארויס פון דעם וואס איז מיר באקאנט‪ .‬אפשר איז‬ ‫זאגן‪ ..‬אויב מ׳וואוינט נישט דארט‪ ,‬קען מען זיך‬ ‫צו מאכן א החלטה‪ :‬איך בין גרייט צו קוקן ווייטער‪ ,‬דאס די החלטה וואס מער משפחות דארפן היינט‬ ‫אפשר יא באזעצן דארט‪ .‬און אויב מ׳האט עס‬ ‫איך בין גרייט צו טוישן מיין געווענליכן סדר‪ ,‬און איך נעמען ‪ -‬נישט אז מ׳גייט שוין מארגן אוועק‪ ,‬נאר‬ ‫נאך נישט אויסגעפרואווט‪ ,‬ווי אזוי ווייסט מען אז‬ ‫בין גרייט צו געבן פאר מיינע קינדער די מעגליכקייט אז מ׳איז גרייט צו קוקן‪ ,‬אויספארשן און ערנסט‬ ‫ס׳איז נישט פאר אונז? מ׳דארף נישט גלייך מאכן‬ ‫באטראכטן די מעגליכקייט‪ .‬ווייל ווען מ׳שליסט‬ ‫צו וואקסן אין א בעסערן מצב‪.‬‬ ‫א באשלוס‪ ,‬און זיכער נישט יעדע משפחה קען טון‬ ‫נישט דעם טיר פאראויס‪ ,‬קען זיך עפענען א וועג‬ ‫דאס זעלבע‪ .‬אבער מ׳דארף כאטש עפענען דעם‬ ‫וואס מ׳האט ביז היינט קיינמאל נישט געזען‪.‬‬ ‫ארויס פון דער קאמפערט זאנע‬ ‫שמועס אויפן טיש‪ ,‬אנשטאט צו שליסן די טיר נאך‬ ‫דאס איז אפשר דער גרעסטער שטערונג‪ :‬לך ‪ -‬לך‪ ,‬פאר דיינעט וועגן!‬ ‫איידער מ׳האט געקוקט וואס ליגט דערנעבן‪.‬‬ ‫‪8‬‬ ‫ברוך הבא בשם ה'‬ ‫מיט גרויס פרייד טוען מיר מעלדן‬ ‫אז דער באוואוסטער עין‪-‬הרע‪-‬אפשפרעכער‬ ‫הרה''ג ר'‬ ‫משה‬ ‫טייטלבוים‬ ‫שליט''א‬ ‫פון ארץ ישראל‬ ‫ר' משה איז ברייט באקאנט פאר די‬ ‫געפינט זיך‬ ‫לאנדאנער אידן‪ ,‬נאך וואס ער קומט‬ ‫שוין אהער פאר לאנגע יארן כולן שוין‬ ‫לטובה‪ ,‬און האט שוין זוכה געווען צו זיין‬ ‫אין די‬ ‫דער גוטער שליח צו ברענגען השפעות‬ ‫אין פילע הינזיכטן פאר תושבי עירנו‪.‬‬ ‫יעצטיגע טעג‬ ‫ר' משה טוט אפשפרעכן עין הרע מיט די אור‪-‬‬ ‫אלטע סגולה פון גיסן בליי‪ ,‬לויט וואס ער האט‬ ‫דא אין לאנדאן‬ ‫מקבל געווען פון אידן פון פריערדיגן דור וועלכע‬ ‫האבן עס געהאט בקבלה למעלה בקודש און‬ ‫ארויסצוהעלפן‬ ‫אידן וועלכע‬ ‫ער פארמאגט פילע המלצות פון גדולי הרבנים‬ ‫שליט''א פון איבער די גאנצע וועלט‪.‬‬ ‫צווישן אנדערע איז דאס אפשפרעכן עין‬ ‫הרע א סגולה בדוק ומנוסה פאר הצלחה‬ ‫מיט קינדער‪ ,‬שידוכים‪ ,‬זרע‪-‬של‪-‬קיימא‪,‬‬ ‫נויטיגן זיך‬ ‫רפואות‪ ,‬הצלחה מיט פרנסה‪ ,‬שמחת‬ ‫החיים און פיל נאך‪.‬‬ ‫אין ישועות‬ ‫צו באשטעלן א פריוואטע אפוינטמענט‬ ‫קענט איר זיך פארבינדן מיט אים‬ ‫אויף‪07393-075-254 :‬‬ ‫בכבוד רב‬ ‫ידידיו ומעריציו בלאנדאן‬ ‫‪9‬‬ ‫מללו מילא‬ ‫נעשכיזער‬ ‫ספר תורה‬‫א‬ ‫שרייבעריי‪ .‬דער סדר איז געווען אז דער‬ ‫טייערע פארמעט און די פארמעט לאזן‬ ‫מערערע מאל האט דער הייליגער‬ ‫צדיק האט געשריבן די ווערטער און די‬ ‫אים נישט שלאפן ביי די נעכט‪ ,‬ער בעט‬ ‫צדיק פון נעשכיז אויסגעדרוקט רצון קדשו‬ ‫שמות הק' האט דער נעשכיזער אליין‬ ‫אים ער זאל קומען צו גיין אבער דער צדיק‬ ‫אז ער וויל זיך לאזן שרייבן אן אייגענער‬ ‫געשריבן‪.‬‬ ‫האבנדיג דער באפעל פון דעם הייליגן רבי‬ ‫ספר תורה‪.‬‬ ‫ווען די ספר תורה איז ענדליך פערטיג‬ ‫ר' אלימלך איז נישט אנגעקומען‪.‬‬ ‫דער באקאנטער סופר בימים ההם‬ ‫געווארן האבן די צוויי הייליגע צדיקים‬ ‫דער הייליגער נעשכיזער האט גע'שמ'ט‬ ‫איז געווען דער הייליגער צדיק הרה"ק ר'‬ ‫וועלנדיג עס זאל זיין א דבר השלם געלאזט‬ ‫איבעראל אלץ אן אויסטערלישער בעל‬ ‫משה פשעווארסקער זצוק"ל און ווען דער‬ ‫אויסרופן אין שטאט אז אלע מגיהים זאלן‬ ‫מופת‪ .‬טויזנטער זענע געקומען צו פארן‬ ‫הייליגער נעשכיזער האט געוואלט שרייבן‬ ‫קומען צוגיין און יעדער זאל איבערקוקן‬ ‫קיין נעשכיז פאר א ישועה און האבן געזען‬ ‫א ספר תורה האט ער ארויסגעשיקט א‬ ‫דעם ספר‪.‬‬ ‫ביי אים ישועות למעלה מדרך הטבע‬ ‫שליחות קיין פשעווארסק בעטנדיג ער‬ ‫וועלנדיג אז די מגיהים זאלן גוט זוכן‬ ‫און עס איז אריבער א שטיק צייט און די‬ ‫זאל אריבערקומען צו אים און שרייבן די‬ ‫האבן זיי געלאזט אויסרופן אז פאר יעדער‬ ‫טאכטער פון דער הייליגער צדיק הרה"'ק‬ ‫ספר תורה‪.‬‬ ‫טעות וואס מען וועט דערינען טרעפן‬ ‫ר' משה איז קראנק געווארן מיט אן‬ ‫א לענגערע צייט איז פארביי און‬ ‫וועט מען באקומען א באלוינונג פון דריי‬ ‫ערנסטע קרענק‪.‬‬ ‫הרה"ק ר' משה מפשעווארסק איז‬ ‫גאלדענע רענדלעך‪.‬‬ ‫דער צדיק האט גלייך פארשטאנען‬ ‫נישט אנגעקומען‪ .‬די סיבה איז ווייל‬ ‫דריי גאלדענע רענדלעך איז געווען א‬ ‫אז דאס איז נישט קיין פשוט'ער זאך‪.‬‬ ‫דער הייליגער צדיק ר' אלימלך איז אים‬ ‫סכון הגון בימים ההם און עס איז געווארן‬ ‫ער האט געפאקט פעק און זעק און זיך‬ ‫געקומען אין חלום און געזאגט ער זאל‬ ‫אן אנלויף פון מגיהים‪ ,‬יעדער איז געווען‬ ‫ארויסגעלאזט קיין נעשכיז מזכיר צו זיין‬ ‫נישט אננעמען די הצעה‪ ,‬ער זאל נישט‬ ‫זיכער אז ערגעצוואו וועט מען טרעפן א‬ ‫פאר אים זיין טאכטער‪.‬‬ ‫פארן קיין נעשכיז שרייבן דעם ספר‪.‬‬ ‫טעות און מען וועט לייזן דערביי א שיינע‬ ‫דער נעשכיזער האט אים אנגעוואונטשן‬ ‫ווען דער נעשכיזער האט געזען אז‬ ‫מטבע‪.‬‬ ‫און זי האט באלד געהאט א ישועה און דער‬ ‫הרה"ק ר' משה קומט נישט‪ ,‬האט ער אים‬ ‫צווישן די מגיהים איז געווען איין איד‬ ‫צדיק הרה"ק ר' משה איז שוין פארבליבן‬ ‫אפגעשריבן נאך א בריוו בעטנדיג ער זאל‬ ‫וועלכער האט גע'שמ'ט אין די געגענט‬ ‫אין נעשכיז אנהייבנדיג מיט די עבודת הק'‬ ‫קומען‪ .‬אין דעם בריוו שרייבט ער אים‬ ‫אלץ א גוטער מגיה און אויך אלץ א‬ ‫פון שרייבן דעם ספר תורה‪.‬‬ ‫אז ער האט זיך געלאזט קאסטן גרויסע‬ ‫זעלטן שנעלער מגיה‪ ,‬ער האט געבעטן‬ ‫עטליכע יאר האט געדויערט די‬ ‫געלטער‪ ,‬ער האט זיך איינגעהאנדעלט‬ ‫‪10‬‬ 11 ‫דער צדיק האט אים געגעבן די קמיע און דער איד איז ארויס‬ ‫ערלויבעניש צו קענען מגיה זיין דעם ספר תורה זאגענדיג אז זיכער‬ ‫פון שטוב‪.‬‬ ‫וועט ער שוין טרעפן עפעס‪.‬‬ ‫עס איז נישט אריבער קיין צוויי מינוט און דער הייליגער ישמח‬ ‫מען האט מסכים געווען נאך דעם וואס מען האט אין א זייט‬ ‫משה האט ברוח קדשו מרגיש געווען אז עפעס איז דא נישט‬ ‫אוועקגערוקט אלע מעסערלעך און פעדערס‪ ,‬ער זאל נישט קענען‬ ‫גלאטיג‪ .‬אין איין אטעם איז דער ישמח משה ארויסגעלאפן פון‬ ‫בשעת מעשה מאכן א פרישע פסול‪.‬‬ ‫זיין שטוב און געלאזט צוריקרופן דעם איד וואס איז יעצט געווען‬ ‫דער מגיה האט אנגעהויבן איבערצוגיין איין פרשה נאך די‬ ‫ביי אים‪.‬‬ ‫צווייטע און אין קיין שום ארט האט ער נישט געטראפן קיין גרייז‪.‬‬ ‫דער ישמח משה האט אים צוריקגעבעטן די קמיע און דער‬ ‫ער האט איבערגעקוקט איין פרשה נאך די צווייטע און איבעראל‬ ‫איד האט עס אים צוריקגעגעבן‪ .‬נאכ'ן צוריקגעבן האט דער ישמח‬ ‫איז אלעס געווען ריין פון גרייזן‪.‬‬ ‫משה אים געזאגט אז ער שפירט אז די קרעץ וואס ער האט איז‬ ‫אן אנטוישונג האט אים ארומגענומען‪ .‬ער האט עס נישט‬ ‫נישט קיין נאטורליכע‪ ,‬עס האט עפעס שייכות מיט א קללה און אז‬ ‫געקענט אראפשלינגען‪ .‬ער האט אוועקגעגעבן שעות אויף שעות‬ ‫בלויז פאר די הגה און דא טרעפט ער גארנישט‪.‬‬ ‫עס קומט וועגן א קללה וויל ער אים נישט געבן די קמיע‪.‬‬ ‫א שלעכטע מחשבה האט זיך אריינגעכאפט ביי אים אין‬ ‫שפעטער האט זיך ארויסגעשטעלט אז דער איד וואס איז‬ ‫געדאנק‪ .‬ער האט באשלאסן אז אויב עס איז נישט דא קיין פסול‬ ‫געקומען בעטן די קמיע פאר זיינע קרעץ איז געווען דער יעניגער‬ ‫וועט ער אליין ממציא זיין א פסול‪ .‬קיין געצייג האט ער דאך נישט‬ ‫מגיה וואס האט גע'פסל'ט דעם ספר תורה און די קללה וואס איז‬ ‫געהאט אין די הענט צו מאכן א פסול האט ער געטראכט אז ער‬ ‫געלעגן אויף אים האט געשטאמט פון דעם דערמאנטן צדיק‪.‬‬ ‫וועט נוצן זיין שפייעכטס און נאס מאכן אן אות ביז עס וועט ווערן‬ ‫דער ספר תורה פון דעם הייליגן נעשכיזער איז שפעטער‬ ‫פסול און אזוי ארום וועט ער פארדינען דריי גאלדענע רענדלעך‪.‬‬ ‫אריבער קיין בעלזא און אין בעלזא האט עס געהאט א באזונדערע‬ ‫צווישן אלע ווערטער האט ער אויסגעטראפן אז די גרינגסטע‬ ‫חשיבות‪ ,‬מען פלעגט דערינען צו ליינען אין דערהויבענע זמנים‪.‬‬ ‫ווארט צו פסל'נען איז דער אות ג' פון די ווארט 'נגע' צרעת‪ .‬פאר‬ ‫מען דערציילט אז ווען דער הייליגער בעלזער רב האט זיך‬ ‫א לאנגער צייט אין איין ציה האט ער אפגעלעקט די שטיקל וואס‬ ‫משדך געווען מיט'ן שינאווער רב און דער שינאווער רב איז געווען‬ ‫גייט ארויס פון דעם 'גימל' ביז עס איז געווארן אזוי ווי א נ' און עס‬ ‫אין בעלזא אויף שבת האט ער שטארק מפציר געווען דעם בעלזער‬ ‫האט זיך געליינט 'ננע' צרעת‪.‬‬ ‫רב אז ער זאל ארויסנעמען דעם ספר תורה צו ליינען יענעם שבת‪,‬‬ ‫ווען די פסול איז שוין געווען פארטיג איז ער מיט איין שמחה‬ ‫אבער דער בעלזער רב האט בשום אופן נישט געוואלט‪.‬‬ ‫ארויס צום צדיק הרה"ק ר' משה און אים דערציילט אז ער האט‬ ‫דער בעלזער רב האט געגעבן צו פארשטיין אז כידוע איז דער‬ ‫געטראפן א פסול אין די ווארט 'נגע' צרעת און אנשטאט נגע‬ ‫שינאווער רב געווען א שטארקער איש הלכה און זיכער וועט ער‬ ‫שטייט ננע צרעת‪.‬‬ ‫טרעפן שאלות אויף דעם ספר און ער האט נישט געוואלט מען‬ ‫ווען דער הייליגער צדיק ר' משה האט עס בודק געווען איז ער‬ ‫זאל מערער זיין קעגן דעם ספר‪.‬‬ ‫געווארן דערציטערט און זיך אויסגעדרייט צום מגיה זאגענדיג‪ :‬זיי‬ ‫ווען דער שינאווער רב האט געהערט די סיבה צו דעם התנגדות‬ ‫זיך מודה! דו האסט אליין געמאכט דעם טעות‪.‬‬ ‫האט ער צוגעזאגט פאר'ן בעלזער רב אז אפילו אויב ער וועט זען‬ ‫דער צדיק האט דערביי געזאגט אז ער געדענקט נאך דעם שם‬ ‫עפעס וועט ער נישט מערער זיין‪.‬‬ ‫וואס ער האט אינזינען געהאט ווען ער האט געשריבן דעם ווארט‬ ‫און עס קען נישט זיין אז ער האט עס געשריבן פעלעריג‪.‬‬ ‫דער בעלזער רב האט נאכגעגעבן זיין בקשה אבער וויסענדיג‬ ‫"אויב בין איך גערעכט און דו אליין האסט געברענגט דעם‬ ‫אז ווען עס וועט קומען למעשה און דער שינאווער רב וועט זען‬ ‫פסול וועסטו געשאלטן ווערן אז א גאנץ לעבן וועסטו זיין קרעציג‬ ‫עפעס וואס איז נישט אים ארדענונג וועט ער זיך נישט קענען‬ ‫ווי א נגע"‪ .‬האט אים דער צדיק ר' משה געזאגט‪.‬‬ ‫איינהאלטן און עס זאגן האט ער געלאזט רופן צוויי גרויסע תלמידי‬ ‫עס האט נישט געדויערט לאנג‪ ,‬דער איד איז געווארן‬ ‫חכמים און שטארקע בקיאים אין הלכות סופרים און זיי באפוילן‬ ‫איבערגעדעקט מיט קרעץ פון קאפ ביז פוס און כל ימיו האט ער‬ ‫איבערצוגיין די דינים אין סופרות און ווען דער שינאווער רב וועט‬ ‫געליטן פון די קרעץ און עס איז מקויים געווארן די קללה וואס דער‬ ‫עולה זיין זאלן זיי שטיין נעבן אים און אויף יעדער טענה וואס ער‬ ‫צדיק האט אים געגעבן‪.‬‬ ‫וועט זאגן זאלן זיי אים ענטפערן‪.‬‬ ‫מען דערציילט אז יארן שפעטער איז אמאל געקומען צוגיין א‬ ‫וכך הוה אז ווען דער שינאווער רב האט עולה געווען האט ער‬ ‫איד צום ישמח משה און געבעטן אז דער צדיק זאל אים אויסלייזן‬ ‫געטראפן פארשידענע זאכן וואס עס האט אים נישט געשמעקט‬ ‫פון די שווערע קרעץ וואס ער ליידט שוין אזויפיל יארן‪.‬‬ ‫און ווען ער האט זיך אנגעהויבן מפלפל זיין האבן די צוויי סופרים‬ ‫כידוע איז געווען דער שטייגער פון דעם הייליגן ישמח משה‬ ‫גלייך פארענטפערט יעדער שאלה און עס איז ארויס כשר כדין‪.‬‬ ‫אז ער פלעגט געבן קמיעות און נאכדעם וואס דער איד האט זיך‬ ‫די ספר תורה איז אריבער בירושה און איז נאך געווען בנמצא‬ ‫אזוי אויסגערעדט פאר אים באוויינענדיג זיין גורל האט דער ישמח‬ ‫ביז צום צווייטן וועלט קריג‪.‬‬ ‫משה רחמנות באקומען אויף אים און זיך געזעצט אפשרייבן פאר‬ ‫[רשפי אש]‬ ‫אים א קמיע‪.‬‬ ‫‪12‬‬ 13 ‫ותימרון חידושא‬ ‫י‪ .‬ק‪ .‬קענווי איילענד‬ ‫הלכות צניעות הגוף (ג)‬ ‫בכלליות זיין מער נזהר אין די אלע הלכות‪.‬‬ ‫נעמען די וועש אין מקוה‬ ‫[א] ווי דערמאנט קומט אויס אין שלחן ערוך אז ווען מ'טוישט‬ ‫זהירות ווען מ'גייט אין מקוה וכדו'‬ ‫זיך די נאכט קליידער אויף די טאג קליידער אדער פארקערט‪,‬‬ ‫[ג] אין בית המרחץ וכדו'‪ ,‬איז ווי פארשטענליך מותר זיך‬ ‫דארף מען זיין געווארנט עס צו טוישן אויף א וועג וואס דער גוף‬ ‫אויסצוטון די קליידער‪ ,‬אבער מיר טרעפן אין די פוסקים וואס זאגן‪,‬‬ ‫ווערט בכלל נישט אויפגעדעקט [ווי למשל אונטער די דעקע וואס‬ ‫א) אז מען זאל זיך אויסטון די קליידער ווי נענטער צו די פלאץ וואו‬ ‫מ'שלאפט אדער א גרויסע ליילעך]‪.‬‬ ‫מ'וואשט זיך (ב)‪ .‬ב) און אוודאי זיך נישט זוימען אן די קליידער מער‬ ‫וויבאלד דאס איז א שווערע זאך אויסצופירען למעשה‪ ,‬איז‬ ‫ווי די צייט וואס עס פאדערט זיך פארן זיך ארום וואשן‪.‬‬ ‫דא אן עצה צו נעמען די וועש און זיך טוישן אין מקוה [זע ווייטער]‪,‬‬ ‫וואס דאס איז א לכתחלה'דיגע וועג אן קיין שאלות‪[ .‬אזוי אויך ווען‬ ‫דער באקאנטער צדיק און קדוש ר' אהר'לע ראטה זי"ע וואס‬ ‫מ'נעמט א שויער אין שטוב]‪.‬‬ ‫האט כל ימיו זיך מוסר נפש געווען צו פארמערן קדושה וטהרה‬ ‫ביי אידישע קינדער‪ ,‬שרייבט אין זיין ספר (טהרת הקודש מקוה ישראל‬ ‫טוישן די וועש אין באדע צימער‬ ‫פ"ו והלאה) זייער שטארקע לשונות וועגן די גרויסע ווארעניש וואס‬ ‫[ב] עס איז דא וואס ווילן מחדש זיין‪ ,‬אז אין א צימער וואס עס‬ ‫מ'דארף האבן ווען מ'גייט אין מקוה‪ ,‬און ער רעדט דארט ארום וועגן‬ ‫איז געמאכט זיך ארום צו וואשן מעג מען זיך טוישן די קליידער‬ ‫געוויסע "פתאים מבוהלים" (קשה לתרגמו לאידיש‪ )..‬וואס קענען שטיין‬ ‫געהעריג אפילו מ'וואשט זיך יעצט נישט ארום (א)‪.‬‬ ‫אן די בגדים און שמועסן‪.‬‬ ‫עס איז נישטא קיין געהעריגע מקורות צו דעם חידוש אין די‬ ‫און נאך שרייבט ער דארט (סוף פרק ז')‪ ,‬אז צומאל דאס וואס א‬ ‫פריערדיגע פוסקים‪ ,‬אבער 'המקיל יש לו על מי לסמוך' (דער וואס איז‬ ‫מענטש היט זיך אין מקוה פון אלעס וואס מ'דארף זיך היטן‪ ,‬איז עס‬ ‫מקיל צו טון אזוי האט אויף וועמען זיך צו פארלאזן)‪.‬‬ ‫אים נאך מער מקדש ווי די גאנצע מקוה!‬ ‫אבער מיר האבן שוין דערמאנט אז תלמידי חכמים דארפן‬ ‫מקורות והערות‬ ‫(א) כ"כ באגר"מ חלק יו"ד ח"ג סימן ס"ח [ולפי דבריו יותר טוב לחלוף בגדיו בבאדע צימער ששם מיוחד לחלוץ בגדיו לגמרי‪ ,‬מלהחליף בגדיו בביה"כ‪,‬‬ ‫יעו"ש]‪ .‬והנה לכו"ע אין היתר לעמוד בבית המרחץ ערום שלא לצורך [כמבואר להלן]‪ ,‬רק כוונתו לחדש דכיון שבמקום זה מותר לצורך רחיצה‪ ,‬ה"ה דמותר‬ ‫לצורך אחר‪.‬‬ ‫והנה הדברים מחודשים‪ ,‬ומ"מ מכיון שיש כמה שהבינו דכל איסור של לעמוד ערום אינו איסור ממש‪ ,‬אלא הוא מדת חסידות (כמו השועה"ר במהדו"ק‪,‬‬ ‫אלא שמהד"ב חזר בו‪ ,‬וע"ע בפרמ"ג מ"ז בשם הרמב"ם‪ ,‬ועוד‪[ ,‬וכן האגר"מ עצמו כותב כן כמה פעמים‪ ,‬ולולי שסובר כן כנראה לא היה מקיל בדבר])‪ ,‬ולהרבה‬ ‫אנשים היום הוא יתכן שהוא צורך גדול יש מקום לסמוך ע"ז [ואגב יעו"ש עוד שכתב דבבית הכסא ובית המרחץ לא שייך עצם איסור גילוי בשר שהרי אין שם‬ ‫דין כבוד‪ ,‬מיהו מלשון שועה"ר (מהד"ת סימן ב' ס"א) לכאורה לא משמע כדבריו]‪.‬‬ ‫(ב) הנה הפרמ"ג (סימן ב' א"א סק"ד) כתב דבר זה‪" :‬ודע‪ ,‬דרוחץ ראוי ליזהר להניח מלבושיו מיד סמוך לשפת הנהר‪ ,‬לא כאותן שהולכין כמה אמות בגילוי‬ ‫הגוף וראש"‪ ,‬וכן כתבו דבר זה בשועה"ר (מהד"ת סימן ב') ובמ"ב (סק"א)‪ .‬והגם שכולם מדברים מרוחץ בנהר‪ ,‬ולא מבית המרחץ (והיה אולי מקום לחלק ביניהם)‪,‬‬ ‫מ"מ מרהיטת דבריהם (של השועה"ר והמ"ב) נראה להדיא כי גם בבית המרחץ כל ההיתר הוא רק משום הצורך הגמור‪ ,‬ואין שום היתר לעמוד שם ערום יותר‬ ‫מהצורך (וע"ע בספרי הגה"ק ר' אהרן ראטה זי"ע שלחן הטהור מאמר הצניעות פ"ד‪ ,‬וטהרת הקודש מקוה ישראל פ"ז)‪.‬‬ ‫לעטר פתורא‬ ‫די תנאי זוכה צו זיין צו עולם הבא‬ ‫לך לך מארצך וממולדתך‪.‬‬ ‫דער וואונטש פון יעדער איד איז אוועקצוגיין פון די וועלט ריין ָאן עבירות‪ ,‬אזוי ווי ער איז אראפגעקומען אויף די וועלט‪ ,‬ווי‬ ‫חז"ל זאגן שוין [בבא מציעא ק"ז] הלוואי שתהא יציאתי כביאתי‪.‬‬ ‫די בחינה איז מרומז אין די ווערטער פון דעם פסוק‪ .‬לך לך מארצך ‪ -‬ווען א איד גייט אוועק פון די וועלט זאל ער זוכה זיין צו‬ ‫זיין ריין‪ ,‬אזוי ווי וממולדתך ‪ -‬ווי ווען ער איז געבוירן געווארן‪ ,‬און דעמאלט וועט מקויים ווערן וואס עס שטייט ווייטער אין פסוק‪,‬‬ ‫אל הארץ אשר אראך – דורכדעם וועט ער זוכה זיין צו עולם הבא‪.‬‬ ‫[עטרת ישועה]‬ ‫‪14‬‬ 15 ‫פרישע שפאנענדע און‬ ‫דראמאטישע‬ ‫צווישן‬ ‫פארזעצונג‬ ‫‪5‬‬ ‫פארזעצונג‬ ‫אשר יאקאב‬ ‫צוויי‬ ‫נעמען‬ ‫אין קורצן פון פריער‪:‬‬ ‫מרת שטיינבערגער איז פלוצים נפטר געווארן אין איר פארשלאסן הויז אין סטעמפארד הילל‪ ,‬איבערלאזנדיג נאך זיך א רייע‬ ‫מיסטעריעזע שאלות‪ .‬גדלי' קליין‪ ,‬וועלכער האט געוואוינט נעבן איר‪ ,‬האט זיך אנגעהויבן אינטערעסירן אין איר פארגאנגענהייט‬ ‫און האט אריינגעצויגן זיין ברודער יוסי אין דער פארשונג‪ ,‬אין צייט וואס זיין חברותא האט אים קלארגעמכאט אז זיין קאפ איז‬ ‫לעצטנס נישט דא און מען קען נישט אזוי ממשיך זיין‪.‬‬ ‫פרובירנדיג צו דערגיין ווער זי איז געווען‪ ,‬האבן די צוויי ברידער זיך דערמאנט אז זייער טאטע‪ ,‬הרב שלום קליין‪ ,‬האט אמאל‬ ‫עפעס דערמאנט איבער דעם נאמען שטיינבערגער‪ .‬דערווייל זענען זיי נאך ווייט פון פארשטיין וואס דער קשר איז‪ ,‬אבער ביידע‬ ‫שפירן אז דער נאמען באהאלט עפעס וואס זיי דארפן אויסגעפינען‪.‬‬ ‫אין בני ברק איז יוסף חיים ראזען אריינגעפאלן אין א גאנץ אנדערע מיסטעריע‪ ,‬ווען ער האט באקומען צוואנציג קאלס פון אן‬ ‫אינטערנאציאנאלן נומער איבער א דאקומענט וואס ער האלט ביי זיך‪.‬‬ ‫און יעצט ליינט ווייטער‪:‬‬ ‫נאשעריי‪.‬‬ ‫סטעמפארד הילל‪ ,‬לאנדאן –‬ ‫"דאכט זיך מיר אז איך האב דיר שוין געזאגט אז איך געדענק‬ ‫טבת תשס''ח‬ ‫גארנישט‪ ",‬הייבט יוסי אן געמיטליך‪" ,‬טא פארוואס רופסטו‬ ‫אין צייט וואס גדלי' טראכט איבער זיין חברותא'ס ווארענונג און‬ ‫נאכאמאל?" זיין שטימע הייבט זיך עטליכע טענער העכער‪.‬‬ ‫קלערט וויאזוי ער קען זיך ארויסלאזן פונעם פלאנטער מיט מרת‬ ‫"אבער איך זע אז דו פארשטייסט נישט אז איך קען נישט שלאפן‪,‬‬ ‫שטיינבערגער'ס אויספארשונג‪ ,‬פאלט ער צוריק אריין אינעם פעקל‬ ‫איך קען נישט עסן‪ ,‬און איך קען אויך נישט לערנען‪ .‬איך קען נישט‬ ‫און די מחשבות פליען אים גלייך צוריק צו וויאזוי מ'קען לעזן די‬ ‫שטיין גראד ביז איך ווייס ווער זי איז געווען‪ ,‬און איך שפיר אז אויב‬ ‫מיסטעריע‪.‬‬ ‫מען וועט וויסן וואס טאטי האט דיר געזאגט‪ ,‬וועט זיך די געשיכטע‬ ‫מיטאמאל דערמאנט ער זיך אז ער געדענקט עפעס וואס יוסי‬ ‫שליסן און שוין‪ ",‬עקשנ'ט ער זיך‪.‬‬ ‫האט געהערט אז זיין טאטע האט געזאגט וועגן מרת שטיינבערגער;‬ ‫"איך זע אז דו פארשטייסט נאך ווייניגער‪ ",‬רעאגירט יוסי בייז‪.‬‬ ‫ער קען נישט מוחל זיין זיין ברודער פארן נישט געדענקען‪.‬‬ ‫"איך בין היינט אהיים פונעם אפיס נאך בלויז צען מינוט זיין דארטן;‬ ‫"יוסי!" שרייט גדלי' איבערן טרייבל‪ ,‬כאילו ער דארף רעדן העכער‬ ‫איך האב זיך נישט באטייליגט ביי א וויכטיגע זיצונג און איך קען‬ ‫אויף אן אינטערנאציאנאלן רוף‪.‬‬ ‫אויך נישט ארבעטן‪ .‬איך דערלייג פאטענציאלע קאנטראקטן‪ ,‬איך‬ ‫"יא‪ ,‬וואס ווילסטו יעצט?" האט יוסי געכאפט אז אויפהייבן דעם‬ ‫זיץ אינדערהיים און מעסט מיר דעם פיבער יעדע פאר מינוט‪ ,‬און‬ ‫רוף איז געווען א טעות‪ ,‬און איז א באלדיגע געפאר צו העכערן זיין‬ ‫דאס אלעס איז דיינע ווערק‪ ,‬מעשי ידיך להתפאר ר' גדלי'‪ ",‬שוינט‬ ‫פיבער‪...‬‬ ‫ער אים נישט קיין קאמפלימענטן‪...‬‬ ‫"זאג מיר‪ ,‬דו געדענקסט טאקע נישט וואס טאטי האט געזאגט?"‬ ‫"אפגעזען ווער עס איז שולדיג‪ ,‬עס זיצן דא צוויי ברידער אויף‬ ‫פרעגט ער ווי א קינד וואס בעט טויזנט און איין מאל די זעלבע‬ ‫‪16‬‬ ‫כוס תנחומים‬ ‫מעמקא דליבא משגרים אנו בזה כוס מלאה תנחומים‪ ,‬לכבוד ידידנו היקר‪,‬‬ ‫יעקב קעניג‬ ‫העוסק בצרכי ציבור באמונה‪ ,‬והמסור בלב ובנפש למען הכלל והפרט‪,‬‬ ‫הי״ו‬ ‫הר״ר‬ ‫דיספעטשער ‪B04‬‬ ‫בלב כואב שמענו את השמועה המרה על פטירת זוגתו החשובה‪,‬‬ ‫האשה החשובה מרת שרה קעניג ע"ה‪,‬‬ ‫בת יבלחט"א הרה"ח ר' יצחק אברהם פריעדמאן הי"ו‪.‬‬ ‫אשר היתה אשה יראת ה׳‪ ,‬כשרה וישרה‪ ,‬צנועה בכל דרכיה‪ ,‬כל כבודה בת מלך פנימה‪.‬‬ ‫מלאה מידות טובות ומעשים טובים‪ ,‬והניחה אחריה שם טוב וזכרון טוב לכל מכיריה‪.‬‬ ‫הננו בזה להשתתף בצערו העמוק ובצער כל בני המשפחה הי"ו‪ ,‬ועינינו נשואות למרום‬ ‫שמים‪ :‬יהי רצון מלפני אבינו שבשמים‪ ,‬אבי היתומים‪ ,‬המנחם אבלים ורופא לשבורי‬ ‫לב‪ ,‬שישלח לכם נחמה שלמה‪ .‬זכות מעשיה הטובים וצדקתה העומדת לעד תעמוד לכם‬ ‫וליוצאי חלציה‪ ,‬ותהא מליצת יושר בעד כל המשפחה‪.‬‬ ‫המקום ינחם אתכם בתוך‬ ‫שאר אבלי ציון וירושלים‪,‬‬ ‫ולא תוסיפו לדאבה עוד‪.‬‬ ‫בלע המות לנצח ומחה ה'‬ ‫דמעה מעל כל פנים‪.‬‬ ‫המשתתפים בצערכם בלב ובנפש‪,‬‬ ‫שמפחת חברים‬ ‫‪17‬‬ ‫"אבער איך בעט דיר יעצט!"‬ ‫דער אנדערער זייט אקעאן און קענען גארנישט טון צוליב א נישט‬ ‫"נו‪ ,‬יעצט בין איך שוין אנגעקומען‪ ",‬האט גדלי' צוריקגעענטפערט‪.‬‬ ‫לעבעדיגע פרוי‪ .‬קען מען דען נישט די מעשה ענדיגן?" פרעגט גדלי'‪.‬‬ ‫"אבער איך האב געוואלט א קליינע רויטע לאנדאנער באס‪ ",‬האט‬ ‫"אפשר זאלן מיר זיך טרעפן און ארבעטן עטליכע טעג עס‬ ‫חנינא געבעטן‪.‬‬ ‫אויסצוגעפינען‪ ,‬און דערנאך וועלן מיר קענען צוריקגיין צו אונזער‬ ‫"און איך האב אזוי שטארק געוואלט האבן א לאנדאנער קענדי‪",‬‬ ‫נארמאלן מהלך החיים ווי פאר דער שטיינבערגער געשיכטע‪ ",‬האט‬ ‫האט חיים צוגעלייגט‪.‬‬ ‫יוסי פארגעשלאגן‪.‬‬ ‫"אקעי‪ ,‬קומענדיגע מאל ווען איך וועל קומען‪ ,‬וועל איך אי"ה‬ ‫"א גוטע איינפאל! איך וועל קומען צו פארן קיין מאנסי‪ ,‬כ'פארשטיי‬ ‫ברענגען פאר יעדן גאר גוטע זאכן; יעצט לאזט מיך אריין פליז‪ ",‬האט‬ ‫אז פאר דיר איז שווער צו פארן‪ .‬איך וועל זיך דורכשמועסן מיט מיין‬ ‫ער שוין עטוואס נערוועזערהייט געדארפט בעטן פאר איינטריט‪.‬‬ ‫רביצין און האפנטליך זיין ביי דיר ענדע וואך‪ .‬מען וועט פארברענגען‬ ‫"גדלי'‪ ,‬שלום עליכם!" האט יוסי ארומגעכאפט זיין ברודער‪,‬‬ ‫א שבת‪ ,‬און דערנאך זונטאג‪-‬מאנטאג שליכטן די געשיכטע און‬ ‫כאילו ער איז יעצט געקומען צו א משפחה שמחה וואו אלעס איז‬ ‫צוריק ווערן נארמאלע מענטשן‪ ,‬ציווילע בירגער‪ ",‬האט גדלי'‬ ‫בליטשקעדיג און גלאנציג‪.‬‬ ‫געהאט א פלאן גרייט‪.‬‬ ‫"עליכם השלום‪ ,‬א פארגעניגן צו זיין דא‪ ",‬האט ער געענטפערט‬ ‫"געגאנגען‪ ",‬קומט די הסכמה‪.‬‬ ‫מיט א האלבן שמייכל‪.‬‬ ‫גדלי' קומט אהיים און דערציילט פאר זיין פרוי די פלענער פון‬ ‫די שטוב האט זיך נאטורליך אנגעפילט מיט געלעכטער‪ ,‬און‬ ‫זיין נסיעה‪ .‬זיין רביצין‪ ,‬וואס האט קוים מיט רחמנות טאלערירט זיין‬ ‫פאר עטליכע מינוט האט גדלי' זיך געלאזט פארטראגן מיט דער‬ ‫אויפפירונג די לעצטערע טעג‪ ,‬האט געוויס איינגעשטימט אויפן‬ ‫ווארעמער משפחה‪-‬אטמאספער‪ .‬ער האט געשמועסט מיט די‬ ‫טריפ‪ ,‬האפנדיג אז עס וועט אים בארואיגן און ער וועט צוריק ווערן‬ ‫קינדער‪ ,‬געגעסן פון די היימישע געבעקסן‪ ,‬און אפילו פאר א קורצע‬ ‫א נארמאלער מענטש ווי אמאל‪.‬‬ ‫וויילע פארגעסן פון דער פארמאכטער שטוב אין סטעמפארד הילל‬ ‫מיטן פאספארט אין האנט און א קליין רענצל ביי דער זייט‪ ,‬זיצט‬ ‫און די פרוי וועמענס פארגאנגענהייט האט אים שוין אזויפיל נעכט‬ ‫ער אין א טעקסי אויפן וועג צום לאנדאן‪-‬היטראו לופטפעלד צו‬ ‫נישט געלאזט רואיג שלאפן‪.‬‬ ‫כאפן זיין 'בריטיש ערוועיס' פליגער קיין דזשעי‪-‬עף‪-‬קעי‪ ,‬ניו יארק‪.‬‬ ‫ווי דער שטייגער ווען ברידער טרעפן זיך‪ ,‬האט מען‬ ‫ער פארט אנגעצויגן‪ ,‬באזארגט און אינגאנצן אויסער זיך‪ ,‬אבער‬ ‫ארויפגעברענגט גוטע זכרונות פון די קינדער יארן; שטיקלעך‬ ‫ער האפט אז זיך אומקערן אהיים וועט ער רואיגערהייט‪ ,‬מיט זיין‬ ‫וואס מען האט אפגעטאן אין חדר‪ ,‬וואו מען פלעגט פארן‪ ,‬און מען‬ ‫אלטער שלוות הנפש‪ ,‬און ער וועט קענען שלאפן גאנצע נעכט און‬ ‫האט איבערגעקייט די ווערטער וואס פעטער שמעי' פלעגט אלץ‬ ‫טון וואס ער האט צו טון‪.‬‬ ‫איבערזאגן אין בית המדרש‪ .‬צוויי שעה זענען יוסי און גדלי' געזעצן‬ ‫איבער געבעקס און א גרויס זעקל פאפקארן מיט א פלעשל "גאלדן‬ ‫מאנסי‪ ,‬ניו יארק – טבת תשס''ח‬ ‫פלאו" ארענדזש דזשוס און פיין פארברענגט‪.‬‬ ‫מרת קליין גרייט צו דעם הכנסת אורחים צימער שיין פאר גדלי'ן;‬ ‫אבער ווען די שטערנס האבן זיך שוין אפיציעל באוויזן אין הימל‬ ‫א פיינע בעט מיט אלע קלאפער‪-‬געצייג‪ ,‬און אלס א ווערטל לייגט‬ ‫און געוויזן אז עס איז שוין צייט צו גיין שלאפן‪ ,‬די קינדער זענען‬ ‫מען אויך 'שלאף טאבלעטן' ביי דער זייט‪ ...‬זי לייגט אויך אוועק‬ ‫ענדליך זיך געגאנגען לייגן און די גערודער אין שטוב האט זיך‬ ‫היימישע געבעקס‪ ,‬אז ווען ער קומט אן זאל ער האבן וואס צו‬ ‫פארשטילט‪ ,‬איז יוסי געבליבן זיצן מיט גדלי'‪ ,‬בשעת יוסי פארמאכט‬ ‫עסן טראץ די שפעטע שעה‪ .‬יוסי בעט די קינדער נישט צו שטערן‬ ‫די טיר‪.‬‬ ‫גדלי'ן און אים נישט נערווירן; טראץ וואס געווענליך איז ער דער‬ ‫באקאנטער 'געשמאקער פעטער'‪ ,‬איז ער יעצט נערוועז‪'' .‬ענק זעען‬ ‫''נו‪ ",‬האט יוסי געזאגט און זיך אראפגעזעצט צום טיש‪" .‬יעצט‬ ‫לאמיר זען וואס מיר ווייסן‪''.‬‬ ‫דאך אז טאטי איז נישט אין די גוסטע לעצטנס‪ ...‬גדלי' איז צוואנציג‬ ‫מאל ערגער‪ '',‬טרעפט ער א גוטן ווארענונגס‪-‬מיטל‪.‬‬ ‫גדלי' האט פלוצלינג צוריקגעכאפט זיין אנגסט; זיין שטערן האט‬ ‫זיך‪ ,‬אנדערש ווי די דרויסנדיגע שטערנס‪ ,‬גאר שטארק צוקנייטשט‪.‬‬ ‫''אבער פארוואס?'' פרעגן די קינדער אין א כאר‪.‬‬ ‫זיינע אויגן זענען געווען רויט און פייכט און זיין קול איז געווען דין‪.‬‬ ‫''זארגט אייך נישט‪ ,‬עס איז נישט עפעס ערנסט‪ ,‬סתם א משוגעת‬ ‫"איך האב אראפגעשריבן אויף א צעטל וואס מיר ווייסן דערווייל‪,‬‬ ‫פון גדלי'‪ .‬א 'טאטע' משוגעת‪''...‬‬ ‫און מיר מוזן די געשיכטע שליכטן איידער איך פאר אהיים!" האט‬ ‫''אבער גייט טאטי אמאל צוריק זיין פרייליך?'' פרעגט חני מיט‬ ‫ער הייס געבעטן‪.‬‬ ‫אזא ריינקייט‪.‬‬ ‫יוסי האט אים אנגעקוקט מיט א שמייכל‪" .‬גדלי'‪ ,‬דו ביסט זיכער‬ ‫''אוודאי‪ '',‬צווינגט ער ארויס א שמייכל מיט א צווענגל‪.‬‬ ‫אז מיר זענען געזונטע באשעפענישן? מיר זענען צורודערט‬ ‫גדלי' האט קוים אריינגעטרויטן ביי יוסי אין שטוב‪ ,‬ווען די‬ ‫געווארן פון א נפטרת אויף אזוי ווייט אז דו האסט זיך אנגערוקט ביז‬ ‫קליינע קינדער זענען שוין אויף אים ארויפגעשפרונגען‪" .‬פעטער‬ ‫אמעריקע? איז עס נישט היבש איבערגעטריבן?"‬ ‫גדלי'! האסטו מיר עפעס געברענגט?" האבן זיי אלע אויסגעשריגן‬ ‫"ניין‪ ",‬האט גדלי' געענטפערט‪" .‬מאך זיך נישט נאריש‪ ,‬עס לאזט‬ ‫ווי אן ארגאניזירטע קאפעליע‪ ,‬יעדער וועלנדיג וויסן וואס דער‬ ‫מיר נישט צורו‪ ,‬און עס לאזט דיר אויך נישט צורו‪".‬‬ ‫באליבטער פעטער האט דאס מאל מיטגעברענגט פון לאנדאן‪.‬‬ ‫"אה‪ ,‬טאקע טאקע‪ ",‬האט יוסי געכאפט אין וואספארא בלאטע‬ ‫"איך האב אייך גארנישט געברענגט‪ ",‬האט גדלי' געלאכט‪.‬‬ ‫ער האט נארוואס אריינגעטרויטן‪.‬‬ ‫"פארוואס נישט?" האט איינער פון די קינדער זיך באליידיגט‪.‬‬ ‫גדלי' האט זיך באקוועם געמאכט און אנגעהויבן אויסצולייגן‬ ‫"ווייל דו האסט מיך נישט געבעטן‪".‬‬ ‫‪18‬‬ 0333 070 6583 oraysa.org/yiddish uk@oraysa.org 19 ‫יוסי האט פארמאכט די אויגן פאר א סעקונדע‪ ,‬פרובירנדיג‬ ‫זיינע נקודות‪" .‬ערשטנס‪ ,‬מרת שטיינבערגער האט געוואוינט אין‬ ‫צוריקצוגיין מיט די מחשבה יארן צוריק‪" .‬עס איז געווען אמאל‪"...‬‬ ‫דעם הויז א גאר לאנגע צייט‪ ,‬און כמעט קיינער אין די געגנט האט‬ ‫האט ער זיך אנגעהויבן דערמאנען‪ ,‬אבער גלייך דערנאך האט ער זיך‬ ‫נישט געוואוסט ווער זי איז באמת‪ .‬אפילו די שכנים וואס האבן איר‬ ‫אפגעשטעלט‪" .‬ניין‪ ...‬ווארט‪".‬‬ ‫געזען פון מאל צו מאל‪ ,‬האבן כמעט גארנישט געקענט דערציילן‬ ‫גדלי' האט זיך גלייך פאראויסגעבויגן‪" .‬יא?"‬ ‫וועגן איר‪.‬‬ ‫"עס איז נישט געווען קיין געהעריגער שמועס‪ .‬איך מיין אז טאטי‬ ‫דערנאך איז דא פיני‪ .‬דער בחור האט אויסגעזען ווי איינער‬ ‫איז אמאל געשטאנען אין קיך מיט איינעם‪ ,‬און איך האב געהערט‬ ‫וואס איז נישט סתם געווען אן אייניקל וואס פלעגט אמאל קומען‬ ‫דעם נאמען‪".‬‬ ‫באזוכן די באבע; ער האט זיך באוואויגן ארום איר הויז מיט אן‬ ‫"שטיינבערגער?"‬ ‫אויסערגעווענליכע באקוועמליכקייט‪ ,‬כאילו ער האט געהאט‬ ‫"יא‪".‬‬ ‫א שליסל צו א טייל פון איר לעבן וואס זי האט פאר יעדן אנדערן‬ ‫"און?"‬ ‫געהאלטן פארשלאסן‪".‬‬ ‫"נישטא קיין 'און'‪".‬‬ ‫"אבער ער האט דאך כמעט גארנישט געזאגט‪ ",‬האט יוסי‬ ‫גדלי' האט אים אומגעדולדיג אנגעקוקט‪" .‬וואס הייסט נישטא‬ ‫באמערקט‪.‬‬ ‫קיין 'און'?"‬ ‫"דאס איז פונקט די פראבלעם‪ ,‬און נאך מער פון דעם זענען די‬ ‫"ער האט נאר געזאגט דעם נאמען‪".‬‬ ‫צוויי טעכטער‪".‬‬ ‫"אבער פארוואס וואלסטו דעמאלט געדענקט דעם נאמען?"‬ ‫יוסי האט געשאקלט מיטן קאפ‪" .‬יא‪ ,‬דאס איז טאקע מאדנע‪".‬‬ ‫יוסי האט געשמייכלט‪" .‬ווייל דו האסט מיר יעצט אזוי לאנג‬ ‫"קיינער אין די געגנט האט נישט געוואוסט אז זי האט בכלל‬ ‫געמוטשעט‪".‬‬ ‫טעכטער‪ ,‬און דא קומען זיי פלוצלינג צו די לויה‪ ,‬שטייען דארט‪,‬‬ ‫"נישט יעצט‪ .‬איך רעד פון דעמאלט‪".‬‬ ‫וויינען‪ ,‬רעדן כמעט מיט קיינעם נישט‪ ,‬און פארשווינדן גלייך‬ ‫נאכדעם‪ .‬זייט דעמאלט האב איך גארנישט געהערט פון זיי‪".‬‬ ‫יוסי האט געשאקלט מיטן קאפ‪" .‬איך ווייס נישט‪ .‬אפשר ווייל עס‬ ‫איז געווען עפעס וואס איך האב געהערט מער ווי איינמאל‪ .‬אבער‬ ‫יוסי האט אראפגעקוקט אויפן טיש‪" .‬עס איז טאקע מער ווי‬ ‫איך קען דיר באמת נישט זאגן‪".‬‬ ‫מאדנע‪".‬‬ ‫די צוויי ברידער האבן זיך אנגעקוקט‪ .‬זיי האבן ביידע אנגעהויבן‬ ‫גדלי' האט זיך צוריקגעלענט אין בענקל‪" .‬און יעצט קומט דער‬ ‫פילן אז דער נאמען 'שטיינבערגער' איז מעגליך נישט סתם‬ ‫וויכטיגסטער חלק‪".‬‬ ‫אריינגעפלויגן אין א שמועס פון זייער פאטער‪ .‬עס האט געקענט‬ ‫יוסי האט אים שוין פארשטאנען‪" .‬טאטי‪".‬‬ ‫זיין עפעס טיפער הינטער דעם ‪ -‬עפעס וואס זיי האבן נאך נישט‬ ‫"יא‪ .‬וואס האט טאטי געזאגט?"‬ ‫פארשטאנען‪.‬‬ ‫"גדלי'‪ ,‬איך האב דיר שוין געזאגט‪"...‬‬ ‫"תכלית‪ ,‬וואו גייט מען ווייטער פון דא?'' פרעגט גדלי' מיט זיין‬ ‫"ניין‪ ",‬האט גדלי' אים איבערגעהאקט‪" .‬דו האסט מיר געזאגט אז‬ ‫ערפארענע אנגסט‪.‬‬ ‫דו געדענקסט נישט‪ .‬איך פרעג דיך יעצט צי עס איז דא עפעס וואס‬ ‫"איך האב א פלאן!'' שפרינגט יוסי אויף‪.‬‬ ‫דו קענסט יא געדענקען‪".‬‬ ‫פארזעצונג קומט אי"ה‬ ‫חמרא טבא‬ ‫דער כח פון אמונה פשוטה‬ ‫והאמין בה' ויחשבה לו צדקה‪.‬‬ ‫דער הייליגער צדיק הרה"ק רבי ר' אלימלך פון ליזענסק זי"ע האט אמאל ‪ -‬רעדנדיג איבער די גרויסע כח פון אמונה פשוטה ‪-‬‬ ‫זיך געגעבן א רוף אן‪ ,‬אז די גרויסקייט פון אמונה פשוטה איז זייער גרויס און אז דער עיקר שכר פאר אמונה וועט א איד באקומען‬ ‫פאר די אמונה פשוטה‪.‬‬ ‫דער צדיק האט אויסגעפירט אויף זיך‪ ,‬אז דער עיקר שכר לעולם הבא וועט ער באקומען אויף די צייט ווען ער איז געווען‬ ‫'מיילעך' און נישט אויף די צייט ווען ער איז שוין געווען 'רבי ר' אלימלך'‪.‬‬ ‫דערביי האט ער געגעבן צו פארשטיין‪ ,‬אז אין די צייט ווען ער איז געווען 'מיילעך' האט ער געהאט די אמונה פשוטה‪ ,‬אבער‬ ‫אין די שפעטערע יארן האט שוין געפעלט אין די אמונה פשוטה און וועגן דעם איז נישט דא דער גרויסער שכר פון לעבן באמונה‬ ‫פשוטה‪.‬‬ ‫[אוצרות החן]‬ ‫‪20‬‬ ‫ר‬ ‫ב‬ ‫‪-‬‬ ‫לת ו ד ה‬ ‫כת‬ ‫מור‬ ‫ת ו דה‬ ‫מז‬ ‫קדם האברך היקר והנעלה איש המעלה לתורה ולחסידות‬ ‫רב הפעלים מגזע קדושים מלאכתו מלאכת שמים ענף עץ‬ ‫אבות בצדקה וחסד לו עשר ידות‬ ‫אדמו"ר‬ ‫כ"ק‬ ‫שליט"א‬ ‫מזלאטשוב‪-‬ספינקא‬ ‫איתן מושבו בעיר מאנטשעסטער יצ"ו‬ ‫על העבודת הקודש‬ ‫כבעל קורא‬ ‫בבית מדרשנו בשבת קודש פר' נח איש צדיק‪,‬‬ ‫נח לעליונים נח לתחתונים בטוב טעם ודעת שלא‬ ‫על מנת לקבל פרס בלי שום תשלום וגמול והכל‬ ‫מתוך לב ונפש חפיצה בסבר פנים יפות‬ ‫וזאת הברכה ערוכה ושמורה לכ"ק אדמו"ר שליט"א ישלם ה' את‬ ‫מעשיך הטובים בכפל כפליים ויזכה כ"ק אדמו"ר שליט"א להרבות כבוד‬ ‫שמים ולהרחיב גבולי הקדושה כשאיפת לבך הטהורה לתפארת אבותיך‬ ‫הקדושים מתוך שפע ברכה והצלחה ואורה וכל טוב סלה עד עולם‬ ‫כעתירת וכברכת מתפללי בי מדרשא שבת פר' נח‬ ‫אברהם ישעיה ראטבארד‬ ‫גבאי‬ ‫אברהם שוארץ‬ ‫דוד ישראל מאיר זאלצמן‬ ‫אשר צבי משה הכהן ווארמבערג‬ ‫בן איש חי"ל ז"ל‬ ‫אבד"ק אילפורד‬ ‫הרבי מיערסלוב גזבר הקהל‬ ‫יצחק אלחנן איטצינגער‬ ‫אברהם משה קראוס‬ ‫הרב יואל גאלדשטיין‬ ‫הרבי מפראנפורט‬ ‫אבד"ק וואגאש‬ ‫אבד"ק באגואש‬ ‫שמשון גאלדשטיין‬ ‫יהושע סג"ל האפפמאנן‬ ‫יוסי איטצינגער‬ ‫ר"מ ישיבת קנין תורה‬ ‫אבד"ק מרצלטה‬ ‫הרבי הצעיר מפ"פ‬ ‫אברהם ברוך בלוי‬ ‫מאיר יעקב ליוי‬ ‫בצלאל מרגליות‬ ‫אברהם משה אפרים קראוס‬ ‫אבד"ק גראו ליין)בעל קורא קבוע(‬ ‫חבר שטאט‪-‬ראט העקני‬ ‫הרבי מפרעמישלן‬ ‫ראב"ד ש'פאטאק‬ ‫ג"א מצטרף לברכה ולהצלחה גיסו‬ ‫מנחם מאניש שווארץ‬ ‫אבד"ק קארלסבורג‬ ‫‪21‬‬ ‫הילולא דצדיקיא‬ ‫יארצייטן פון די קומענדיגע וואך‬ ‫רבי משולם פייוויש מבראדשין בן רבי ברוך יצחק‬ ‫בצפת‬ ‫(העליר) מזוואניץ זי"ע‪ ,‬תקצ”ט‬ ‫שב"ק פרשת לך לך ‪ -‬י"ג חשון‬ ‫רבי יוסף משה בן רבי אברהם יהושע העשיל מאפטא‬ ‫רבי יחזקאל בן רבי אברהם ישכר דוב הכהן‬ ‫זי"ע‪ ,‬תרי"ב‪ ,‬ומנו"כ במעזשיבוזש‬ ‫רבי ברוך מקאסוב בן רבי אברהם בעל 'יסוד האמונה'‬ ‫מראדאמסק זי"ע‪ ,‬תרע"א‪ ,‬ומנו"כ בראדאמסק‬ ‫רבי שמואל בן רבי שרגא פייוויש (פרענקל) מדאראג‬ ‫ו'עמוד העבודה' זי"ע‪ ,‬תק"מ‪ ,‬ומנו"כ בקאסוב‬ ‫רבי אלטר מנחם מענדל מבערהאמעט בן רבי‬ ‫זי"ע‪ ,‬תרמ"ב‪ ,‬ומנו"כ בדאראג‬ ‫רבי אליהו יוסף בן רבי גדליה אהרן (ראבינאוויטש)‬ ‫פנחס יוסף (דאכנער) מקאסוב זי"ע‪ ,‬תרפ"ד‪ ,‬ומנו"כ‬ ‫רבי אברהם ישעיהו בן רבי שמריהו יוסף (קארעליץ)‬ ‫מליניץ זי"ע‪ ,‬תרע"א‪ ,‬ומנו"כ בבאפעלא בארה"ב‬ ‫בבערהאמעט‬ ‫ה'חזון איש' זי"ע‪ ,‬תשי"ד‪ ,‬ומנו"כ בב"ב‬ ‫רבי אברהם פנחס שלום מטשענסטחויב בן רבי‬ ‫רבי יעקב (פרידמאן) מהוסיאטין בן רבי יצחק‬ ‫רבי שלמה בן רבי נחום מרדכי (פרידמאן)‬ ‫אלטר מאיר דוד (ראטטענבערג) מוואלברום זי"ע‪,‬‬ ‫מבאהוש זי"ע‪ ,‬תשי"ז‪ ,‬ומנו"כ בטבריא‬ ‫מטשארטקוב זי"ע‪ ,‬תשי"ט‪ ,‬ומנו"כ בנחלת יצחק‬ ‫תר"צ‬ ‫רבי מנחם ישראל בן רבי פנחס שלום הלוי‬ ‫רבי מיכאל אליעזר בן רבי אברהם משה הכהן‬ ‫(ראטטענבערג) מקאסאני זי"ע‪ ,‬תשס"ג‪ ,‬ומנו"כ בניו‬ ‫רבי אשר ישעיה מרימאנאוו בן רבי מאיר (הורוויץ)‬ ‫(פארשלאגער)‪ ,‬תשי"ט‪ ,‬בעל תורת מיכאל‪ ,‬ומנו"כ‬ ‫מדזשיקוב בעל 'מעדני מלך' זי"ע‪ ,‬תרצ"ה‪ ,‬ומנו"כ‬ ‫דזשערסי‬ ‫בבאלטימאר‬ ‫בקראקא‬ ‫רבי אהרן בן רבי מנחם נחום (פרידמאן) מבאיאן ‪-‬‬ ‫ער"ש ‪ -‬י"ט חשון‬ ‫יום ג' ‪ -‬ט"ז חשון‬ ‫טשערנאוויץ הי"ד זי"ע‪ ,‬תש"ב‪ ,‬ומנו"כ בקבר אחים‬ ‫באוואדיווקא‬ ‫רבי שמשון (העלער) מאוזיראן בן רבי משולם‬ ‫רבי עמרם בן רבי משה נחום זי"ע 'ר' עמרם חסידא'‪,‬‬ ‫פייוויש הלוי מזבאריז זי"ע‪ ,‬תר"ח‪ ,‬ומנו"כ‬ ‫אב"ד מאד‪ ,‬תק"ץ‪ ,‬ומנו"כ בצפת‬ ‫בלאשקאוויטץ‬ ‫יום א' ‪ -‬י"ד חשון‬ ‫רבי אהרן לוי מדאמטשאווא בן רבי נח נפתלי‬ ‫רבי אברהם מרדכי (קלינגבערג) מזאלושיץ בן רבי‬ ‫(ראבינאוויטש) מקאברין זי"ע‪ ,‬תר"ע ומנו"כ בוויען‬ ‫רבי שלמה דוב (שפירא) מבארשיווקא בן רבי אפרים‬ ‫מנשה יעקב מבריגל זי"ע‪ ,‬תרע"ה‪ ,‬ומנו"כ בקראקא‬ ‫רבי דוד (גאלדמאן) מחאמעלניק ‪ -‬קיעלץ בן רבי‬ ‫חיים זי"ע‬ ‫רבי שלום בן רבי חיים שמואל (הורוויץ‬ ‫אברהם מאיר זי"ע‪ ,‬תרפ"ד‪ ,‬ומנו"כ בקיעלץ‬ ‫רבי אהרן בן רבי שמואל צבי (ווייס) אבד"ק‬ ‫שטערנפעלד) מחענטשין זי"ע‪ ,‬תרע"ט‪ ,‬ומנו"כ‬ ‫בקילץ‬ ‫רבי יצחק (גליקמאן ‪ -‬רובין) מסאסנאווצא בן רבי‬ ‫בנעדיקאוויץ וראב"ד מונקאטש בעל 'מדרש אהרן'‬ ‫אשר ישעיה (רובין) מזאלקאווא זי"ע‪ ,‬תר"צ‪ ,‬ומנו"כ‬ ‫זי"ע‪ ,‬תרצ"ג‪ ,‬ומנו"כ בקראפיטץ‬ ‫רבי יצחק מחאצמער בן רבי שלום מרדכי הכהן‬ ‫בסאסנאווצא‬ ‫הרה"ק רבי אברהם אלימלך מקארלין הי"ד בהרה"ק‬ ‫(שוואדראן) מברעזאן ירושלים בעל 'מנחת יצחק'‬ ‫זי"ע‪ ,‬תר"פ‪ ,‬ומנו"כ בהה"ז‬ ‫רבי ישראל מסטאלין [יום זה נקבע להיא"צ ע"י‬ ‫רבי דוב בערצי בן רבי חיים שמעון (שפירא) מטלוסט‬ ‫החסידים בארה"ק שאז הגיע אליהם הידיעה] תש"ג‬ ‫רבי אלימלך אהרן שניאור זלמן (טווערסקי)‬ ‫זי"ע‪ ,‬תרצ"ב‬ ‫מקראסנא בן רבי מרדכי דוב מהארנאסטייפל זי"ע‪,‬‬ ‫תרפ"ד‪ ,‬ומנו"כ בקראקא‬ ‫רבי יעקב ישראל (ראבינאוויטש) מחארסון בן רבי‬ ‫יום ב' ‪ -‬ט"ו חשון‬ ‫רבי חיים (מייזליש) מסארוואש בן רבי דוד דוב אב"ד‬ ‫פנחס מקאנטיקאזיווא זי"ע‪ ,‬תש"ב‪ ,‬ומנו"כ בהר‬ ‫אוהעל זי"ע‪ ,‬תשמ"ה‪ ,‬ומנו"כ בניו דזשערסי‬ ‫הזיתים בירושלים‬ ‫רבי צבי הירש מטשארטקוב בן רבי מאיר הלוי‬ ‫מטיקטין זי"ע‪( ,‬אבי האחים הק' מניקלשבורג‬ ‫שב"ק פרשת וירא ‪ -‬כ' חשון‬ ‫רבי יעקב שמשון בן רבי משה יהושע (לאנדמאן)‬ ‫ופראנקפורט) תקי"ד‪ ,‬ומנו"כ בטשארטקוב‬ ‫מבענדער זי"ע‪ ,‬תש"ס‪ ,‬ומנו"כ בבני ברק‬ ‫רבי לייב (בעל היסורים) מצפת זי"ע‪ ,‬תקצ"ז‪ ,‬ומנו"כ‬ ‫רבי שלום בן רבי יעקב יוסף מקאמינקא זי"ע‪ ,‬תרי"ב‪,‬‬ ‫ומנו"כ בקאמינקא‬ ‫יום ד' ‪ -‬י"ז חשון‬ ‫רבי אלימלך (רובין) מיאברוב בן רבי יצחק מבראד‬ ‫זי"ע‪ ,‬תרי"ג‪ ,‬ומנו"כ בבעלזא‬ ‫רבי מנחם מענדל מקאסוב בן רבי יעקב קאפיל‬ ‫סגולה גדולה ונפלאה‬ ‫רבי שלמה זלמינא בן רבי יחיאל יוסף (צוקערמאן)‬ ‫[חסיד ‪ -‬מקאלאמייא] בעל 'אהבת שלום' זי"ע‪,‬‬ ‫מאת מופת הדור‬ ‫מראשקוב זי"ע‪ ,‬תרפ"א‪ ,‬ומנו"כ בראשקוב‬ ‫רבי ישראל יצחק בן רבי שמעון (קאליש)‬ ‫תקפ"ו‪ ,‬ומנו"כ בקאסוב‬ ‫הגה"ק מטשענגער זי"ע‬ ‫רבי יהושע בן רבי שלום הלוי (ראזענפעלד)‬ ‫מסקראנאוויץ זי"ע הי"ד‪ ,‬תש"ב‪( ,‬וזכה להיקבר‬ ‫מקאמינקא זי"ע‪ ,‬תרנ"ז‪ ,‬ומנו"כ בקאמינקא‬ ‫בווארשא)‬ ‫רבי שמואל אברהם אבא בן רבי ישראל (האגער)‬ ‫לומר בכל יום‬ ‫רבי חיים משולם פייבוש בן רבי יצחק אייזיק‬ ‫(לאנגנער) מסטרעטין זי"ע‪ ,‬תשי"ג‪ ,‬ומנו"כ בביה"ח‬ ‫מוויזניץ זי"ע‪ ,‬ת"ש‪ ,‬ומנו"כ בב"ב‬ ‫רבי משולם פייבוש מפאלטיטשאן בן רבי יעקב‬ ‫שני מזמורי‬ ‫'מאונט חברון' בקווינס ‪ -‬ניו יארק‬ ‫רבי צבי הירש בן רבי שמעון יהודה לייב (פערבער)‬ ‫זי"ע‪ ,‬תשכ"ז‪ ,‬מרבני עירנו‪ ,‬בעל קרן הצבי‪ ,‬ומנו"כ‬ ‫יצחק (וואהרמאן) מזבאריז זי"ע‪ ,‬תש"ז‬ ‫רבי משולם זוסיא (טווערסקי) מטשערנאביל בן רבי‬ ‫תהלים‬ ‫קאפיטל פ' ואח"כ קאפיטל ע"ב‬ ‫חיים יצחק מטשערנאביל ‪ -‬לאיעוו זי"ע‪ ,‬תשמ"ח‪,‬‬ ‫בענפיעלד‬ ‫ומנו"כ בב"ב‬ ‫רבי משה נתן נטע בן רבי מנחם מענדל‬ ‫להצלחה ולשמירה ולכ"ט‬ ‫(לעמבערגער) ממאקאווע זי"ע‪ ,‬תשמ"ג‪ ,‬ומנו"כ‬ ‫נתפרסם לזכות אליעזר בן זלאטא לזיווג הגון‬ ‫בקרית אתא‬ ‫יום ה' ‪ -‬י"ח חשון‬ ‫‪22‬‬ 23 ‫ת־ב ִר ִ֜יתי ּ ֵבינִ֣י וּבֵי ֶנ ָ֗ך‬ ‫ַהֲקמ ִ ֹ֨תי אֶ ְּ‬ ‫ו ִ‬ ‫אינפארמאטיווער שמועס‬ ‫מיטן מוהל מומחה הרה"ח ר'‬ ‫דער‬ ‫מוהל‬ ‫יואל קיש שליט"א וועלכער‬ ‫וויקלט אויף אינטערעסאנטע‬ ‫פארציילט‬ ‫דעטאלן און מעשיות‬ ‫איבער זיין ערפארונג אלץ‬ ‫לאנגיעריגער מוהל |‬ ‫הוא שנתן לו עצה על המילה‬ ‫לכבוד פרשת לך לך‪ ,‬ווען מיר לערנען איבער דעם הייליגן ברית פון אברהם אבינו‪ ,‬האבן מיר געוואלט כאפן א נאנטן‬ ‫שמועס מיט אן ערפארענעם מוהל‪ ,‬און הערן פון דער נאנט וואס עס ליגט אלץ אונטער דער הייליגער מלאכה ‪ -‬די‬ ‫זכיה‪ ,‬די אחריות‪ ,‬די מומחיות‪ ,‬און אויך אביסל פון הינטער די קוליסן‪ ,‬דאס וואס דער עולם זעט נישט אלעמאל פון‬ ‫דרויסן‪.‬‬ ‫נאכן זיך אביסל נאכפרעגן איבער א גוטער ערפארענער לאקאלער מוהל‪ ,‬האבן אונז א שיינע פאר אידן גע'עצה'ט‬ ‫אז דער ריכטיגער קאנדידאט וואלט געווען הרה"ח ר' יואל קיש שליט"א‪ ,‬וועלכער האט אין א קורצע צייט זיך‬ ‫איינגעקויפט גאר א גוטן נאמען ביים היימישן ציבור‪ ,‬מיט זיין מומחיות און ברייטע מעדיצינישע ידיעות‪ ,‬זיין רואיגע‬ ‫און מסודר'דיגע צוגאנג‪ .‬מיר האבן אויך געהערט פון עלטערן גאר פאזיטיווע גריסן‪ ,‬וואס עטליכע האבן שטארק‬ ‫ארויסגעברענגט איבער דעם פארזיכערטן און רואיגן געפיל וואס ר' יואל געבט‪ ,‬וואס מאכט זיי וויסן און פילן אז זייער‬ ‫קינד איז אין גוטע הענט‪.‬‬ ‫מיר האבן זיך געוואנדן צו ר' יואל‪ ,‬וועלכער איז גרייט געווען מיטצוטיילן מיטן ציבור פארשידענע אינטערעסאנטע‬ ‫אינפארמאציע אנבאלאנגט די הייליגע מצוה פון ברית מילה‪ .‬אין דעם אפענעם שמועס הערן מיר פון אים וויאזוי זיין‬ ‫וועג אין מוהלות האט זיך אנגעהויבן‪ ,‬וואס עס פאדערט צו ווערן באמת געניט אין דער מלאכה‪ ,‬און וואס עס מיינט‬ ‫צו טראגן די אחריות פון אריינברענגען א אידיש קינד בבריתו של אברהם אבינו‪.‬‬ ‫‪24‬‬ ‫איך האב דארט געלערנט די‬ ‫דארט באקומען גאר א גוטן נאמען‪,‬‬ ‫•א גוטן ר' יואל‪ ,‬לאמיר‬ ‫אנאטאמיע פונעם קינד‪ ,‬די בלוט‬ ‫און פון דארט האט זיך עס ווייטער‬ ‫אנהייבן פון אנהייב‪ .‬פון‬ ‫וואו איז געקומען אייער‬ ‫וועסעלס‪ ,‬און וויאזוי צו דערקענען‬ ‫אנטוויקלט‪.‬‬ ‫רצון צו ווערן א מוהל?‬ ‫ווען עפעס איז נישט אויסגעשטעלט‬ ‫אויפן געווענליכן אופן‪ .‬א גרויסער‬ ‫•און ווען איר האט שוין‬ ‫דער אמת? ביי מיר האט זיך עס‬ ‫גענומען דעם שריט ‪-‬‬ ‫נישט אנגעהויבן אלס א פאך‪ .‬איך האב‬ ‫חלק איז געווען בלידינ"ג און בלאד‬ ‫ביי וועמען האט איר זיך‬ ‫קלאטינג ‪ -‬וויאזוי די פלעיטלעטס און‬ ‫למעשה געלערנט?‬ ‫פשוט געהאט א שטארקע פנימיות'דיגע‬ ‫קלאטינג פעקטארס ארבעטן צוזאמען‬ ‫תשוקה צו מצות מילה‪.‬‬ ‫איך האב געלערנט און מקבל געווען‬ ‫אפצושטעלן א בלוטונג‪ ,‬און וועלכע‬ ‫פון אסאך גרויסע מוהלים אין ארץ‬ ‫דורך דעם הייליגן ברית פארבינדט‬ ‫מצבים קענען מאכן אז דאס בלוט זאל‬ ‫ישראל‪ ,‬צווישן זיי הרב שלמה געלבער‬ ‫זיך א איד מיטן אויבערשטן‪ ,‬דאס‬ ‫זיך שווערער אפשטעלן‪.‬‬ ‫שליט"א‪ ,‬הרב קרעמער שליט"א און‬ ‫איז דער געוואלדיגער באדייט פון א‬ ‫איך האב זיך אויך געלערנט צו‬ ‫הרב אהרן עקשטיין שליט"א‪ .‬זיי זענען‬ ‫ברית ‪ -‬א בונד צווישן צוויי צדדים‪ :‬מיר‬ ‫דערקענען פארשידענע קאנדישאנס‬ ‫מוהלים וואס קענען האבן כסדר פינף‪,‬‬ ‫פארפליכטן זיך צום אויבערשטן‪ ,‬צו זיין‬ ‫און קאמפליקאציעס; וואס דארף א‬ ‫און אפילו צען‪ ,‬ברית'ן אין איין טאג‪.‬‬ ‫זיינע קנעכט און אים דינען‪ ,‬און דער‬ ‫בירור‪ ,‬ווען מען דארף אריינברענגען א‬ ‫איך פלעג מיטפארן מיט זיי א גאנצן‬ ‫אויבערשטער כביכול פארבינדט זיך‬ ‫דאקטער אדער ספעציאליסט אינעם‬ ‫טאג‪ ,‬פון איין ברית צום צווייטן און פון‬ ‫מיט אונז‪" ,‬להיות לך לאלקים" ‪ -‬צו זיין‬ ‫בילד‪ ,‬און וואס מען דארף דורכשמועסן‬ ‫איין שטאט צום אנדערן ‪ -‬ירושלים‪ ,‬בני‬ ‫אונזער גאט‪ ,‬אונז צו היטן און באשיצן‪.‬‬ ‫אדער‬ ‫פידיעטריסט‬ ‫א‬ ‫מיט‬ ‫ברק‪ ,‬בית שמש‪ ,‬ביתר און נאך ‪ -‬און‬ ‫דער טור אין יו"ד סימן ר"ס איז‬ ‫יוראלאדזשיסט וכדו'‪ .‬און באמת‪ ,‬דאס‬ ‫אזוי האב איך געהאט די געלעגנהייט‬ ‫מקדיש א גאנצע סימן איבער די‬ ‫איז נאר אויפן שפיץ גאפל‪ ,‬ס'איז נישט‬ ‫מיטצוהאלטן הונדערטער ברית'ן פון‬ ‫גרויסקייט פון דער מצוה‪ ,‬ווי ער זאגט‬ ‫דא דער פלאץ אויסצושמועסן אלע‬ ‫דער נאנט און זיך אנזאמלען מיט אסאך‬ ‫'וגדולה מצוה זו משאר מצות עשה'‪.‬‬ ‫פרטים; ס'איז א גאנצע חכמה פאר זיך‪,‬‬ ‫ערפארונג אין אלע סארטן מצבים‪.‬‬ ‫דער אריז"ל איז מאריך איבער די‬ ‫און א ברייטע וועלט פון מעדיצינישע‬ ‫דערצו בין איך אריבער א ספעציעלן‬ ‫געוואלדיגע זכיות און השפעות וואס א‬ ‫ידיעות וואס ליגט אונטער א ברית‪.‬‬ ‫קורס‪ ,‬וואו איך בין אריין זייער טיף‬ ‫קינד איז זוכה דורך דעם הייליגן ברית‬ ‫אין די מעדיצינישע זייט פון מילה‪ ,‬און‬ ‫ווען עס איז געמאכט מיט די ריכטיגע‬ ‫•און וויאזוי ברענגט מען‬ ‫כוונה‪ ,‬וביניהם אז דער קינד וועט זיין‬ ‫די אלע מעדיצינישע‬ ‫נאכן פארענדיגן דעם קורס האב איך‬ ‫ידיעות למעשה אין‬ ‫באקומען א תעודת מוהל‪ .‬אין ראם‬ ‫אלעמאל אפגעהיטן און וואקסן א מורה‬ ‫פראקטיק?‬ ‫הוראה בישראל‪.‬‬ ‫פונעם קורס האבן מיר אויך געהאט‬ ‫דא קומט אריין דער שימוש למעשה‪.‬‬ ‫שיעורים פון גרויסע דאקטוירים און‬ ‫•אבער פון האבן א‬ ‫אין דעם חלק האב איך געהאט א‬ ‫ספעציאליסטן פון שערי צדק שפיטאל‪,‬‬ ‫תשוקה ביז למעשה‬ ‫באזונדערע זכיה צו באקומען א‬ ‫און נאך מומחים אין פארשידענע‬ ‫ווערן א מוהל איז דאך‬ ‫א לאנגער וועג‪ ...‬איז‬ ‫שטארקן שימוש ביי כ"ק הגה"צ אדמו"ר‬ ‫געביטן‪.‬‬ ‫געווען איינער וואס‬ ‫האט אייך ספעציעל‬ ‫געשטופט עס למעשה‬ ‫אויסצופירן?‬ ‫זיכער‪ .‬מורי ורבי‪ ,‬הגה"ק המקובל‬ ‫רבי יצחק מאיר מארגנשטערן שליט"א‪,‬‬ ‫איז למעשה געווען דער וואס האט מיר‬ ‫ממש אריינגעשטופט אין מוהלות‪ .‬ער‬ ‫פלעגט מיר כסדר זאגן‪" :‬דו דארפסט‬ ‫ווערן א מוהל!" דער עולם האט‬ ‫מיטגעהאלטן אז דער רבי האלט מיר‬ ‫אין איין שטופן דערצו‪ .‬און אז א צדיק‬ ‫זאגט ‪ -‬ווערן זיינע ווערטער מקוים‪...‬‬ ‫איך בין געווארן א מוהל‪ ,‬און מיינע‬ ‫סאמע ערשטע ברית'ן זענען טאקע‬ ‫ר' יואל שליט"א ביים אריינברענגען א אידיש קינד בבריתו של אברהם אבינו ע"ה‬ ‫געווען מבית מדרשו‪ .‬ב"ה האט מען‬ ‫‪25‬‬ ‫נאכקוקן אז אלעס אנטוויקלט זיך ווי‬ ‫דארף מען פערזענליך ארויפגיין זען‬ ‫מנאדבורנא שליט"א פון ירושלים‪.‬‬ ‫עס דארף צו זיין‪.‬‬ ‫און איבערקוקן דאס קינד פארן ברית‪.‬‬ ‫אגב‪ ,‬ער האט דא אין לאנדאן א זון‪,‬‬ ‫עס מאכט זיך נישט זעלטן אז‬ ‫אין פאל דאס קינד איז געל‪ ,‬געב איך‬ ‫הרה"ג רבי יהושע לייפער שליט"א‪,‬‬ ‫מען דארף צוריקגיין מערערע מאל‪,‬‬ ‫די עלטערן פראפעסיאנעלע עצות‬ ‫רב דביהמ"ד נאדבורנא‪ ,‬וואס איז אויך‬ ‫בפרט ווען עס איז דא עפעס וואס‬ ‫און פראקטישע מעטאדן וויאזוי זיך‬ ‫גאר א חשוב'ער און ערפארענער מוהל‪.‬‬ ‫מען דארף נאכגיין‪ ,‬אדער עפעס איז‬ ‫דער רבי איז א ריזיגער תלמיד חכם‪ ,‬א‬ ‫דערמיט אומצוגיין‪ ,‬וואס מען קען טון‪,‬‬ ‫נישט הונדערט פראצענט קלאר‪,‬‬ ‫מורה הוראה און א מחבר פון אסאך‬ ‫און וויאזוי עס ריכטיג צו באהאנדלען‪,‬‬ ‫וואס דעמאלט הייבט זיך אן א גאנצע‬ ‫ספרים וואס זענען שטארק מקובל ביי‬ ‫אז מען זאל בס"ד קענען מאכן דעם‬ ‫כלל ישראל‪ ,‬א שטייגער ווי "משמרת‬ ‫ארבעט פון נאכגיין‪ ,‬נאכפרעגן פרטים‪,‬‬ ‫ברית בזמנו‪.‬‬ ‫זיך פארבינדן מיט דאקטוירים אדער‬ ‫המועדות" און האט אויך מחבר געווען‬ ‫מומחים‪ ,‬און ביי א הלכה'דיגע שאלה‬ ‫בדרך כלל גייט מען ארויף אפאר‬ ‫גאר חשוב'ע ספרים בעניני מילה‪.‬‬ ‫מיט א רב אדער מורה הוראה‪ ,‬ביז מען‬ ‫מאל ביזן ברית‪ ,‬צו האלטן אן אויג און‬ ‫אין מוהלות אליין האט דער‬ ‫איז רואיג אז אלעס איז אין ארדענונג‬ ‫רבי א געוואלדיגע ערפארונג פון‬ ‫און מען קען מאכן דעם ברית‪.‬‬ ‫טויזנטער ברית'ן‪ ,‬און במשך די יארן‬ ‫זיך אנגעטראפן מיט אלע סארטן‬ ‫•מיר האבן געהערט פון‬ ‫שאלות און אומגעווענליכע מצבים‪,‬‬ ‫אסאך עלטערן וועלכע‬ ‫האבן באוואונדערט די‬ ‫סיי בהלכה און סיי אין די מעדיצינישע‬ ‫רואיגקייט ביי אייערע‬ ‫זייט‪ ,‬און במשך די יארן האט ער אויך‬ ‫ברית'ן‪ ,‬וויאזוי אלעס‬ ‫אסאך געהאט צו טון מיט דאקטוירים‬ ‫גייט אזוי מסודר און‬ ‫און מומחים איבער פארשידענע‬ ‫פונקטליך‪ ,‬אן קיין‬ ‫בהלה‪ .‬ווי אזוי באווייזט‬ ‫אומגעווענליכע פעלער‪.‬‬ ‫מען דאס ביי אזא‬ ‫איך האב געהאט די זכיה צו זיין‬ ‫אחריות'דיגן מאמענט?‬ ‫זיין עוזר ביי אסאך ברית'ן‪ ,‬און דארט‬ ‫איך מיין אז עס הייבט זיך אן ביים‬ ‫דער בעכער וואס ר' יואל ברענגט מיט צו די ברית'ן‬ ‫באקומען א געוואלדיגן פראקטישן‬ ‫מוהל אליין; איך פרוביר אלעס צו טון‬ ‫שימוש‪ .‬איך פלעג איבערקוקן דאס‬ ‫רואיג‪ ,‬מסודר און מיט פערפעקשן‪.‬‬ ‫קינד פארן ברית‪ ,‬צוגרייטן די גאנצע‬ ‫און ווען דער מוהל איז רואיג‪ ,‬ווערן די‬ ‫ברית‪ ,‬און דערנאך מטפל זיין מיטן‬ ‫עלטערן אויך רואיגער‪ ,‬און די גאנצע‬ ‫קינד ‪ -‬באנדאזשירן‪ ,‬און אלעס וואס‬ ‫אטמאספערע איז אנדערש‪.‬‬ ‫קומט ארום‪ .‬אזוי האב איך געקענט‬ ‫ב"ה‪ ,‬בדרך כלל בארואיגט זיך אפילו‬ ‫דער מוהל‪-‬מעסער וואס ר' יואל האט געלאזט‬ ‫מיטהאלטן פון דער נאנט דעם רבינ'ס‬ ‫דאס קינד זייער שנעל‪ ,‬און הערט שיין‬ ‫גיסן פון גאלד און זילבער לחביבות המצוה‬ ‫געוואלדיגע ערפארונג‪ ,‬און אויך מקבל‬ ‫אויס די ברכות (אפשר איז ער שוין נייגעריג צו‬ ‫‬ ‫‪Yoel Kish‬‬ ‫יואל קיש‬ ‫בס"ד‬ ‫זיין פון אים אסאך פסקים און הדרכות‬ ‫הערן וועלכן נאמען מען גייט אים געבן‪.)...‬‬ ‫‬ ‫‬ ‫‬ ‫‪Certified Mohel‬‬ ‫‬ ‫‬ ‫מוהל מומחה‬ ‫אין הלכות מילה‪ .‬איך האב דארט קונה‬ ‫געווען א געוואלד‪ ,‬סיי אין שימוש און‬ ‫איך געב ספעציעל אכטונג אז ווען‬ ‫קוואטע"ר | מכבדים איש ואשה להכניס התינוק למעמד הברית‪.‬‬ ‫‪................................................................................‬‬ ‫חיקות | מכבדים כמה אנשים כדי שיהיו שותפים במצוה לקרב התינוק להכסא של א ליה"נ‬ ‫סיי אין הלכה‪.‬‬ ‫מען איז פארטיג‪ ,‬זאל דאס קינד זיין‬ ‫‪................................... .............................................‬‬ ‫כסא של אליהו | מניחין התינוק על כסא של אליהו‬ ‫שיין ריין און מסודר ווען ער גייט צוריק‬ ‫‪................................................................................‬‬ ‫| לוקחים התינוק מהכסא ומעבירים לאבי הבן כדי שהוא בעצמו יכניס ויעביר התינוק להסנדק‬ ‫מהכסא‬ ‫•דער אחריות פון א מוהל‬ ‫צו די מאמע‪ .‬איך זאג אלעמאל‪" :‬דאס‬ ‫‪........................................................................... .....‬‬ ‫סנדקאות | הסנדק יושב על הכסא שליד הכסא של אליהו ואבי הבן מניח התינוק על ברכי‬ ‫הייבט זיך שוין אן אסאך‬ ‫הסנדק‬ ‫פארן ברית‪ ,‬ריכטיג?‬ ‫קינד קומט אריין ווי א חתן‪ ,‬און דארף‬ ‫‪................................................................................‬‬ ‫המוהל מכריז ברית קודש ומברך אקב"ו על המילה ו כורת את הערלה ותיכף ומיד‬ ‫ארויסגיין ווי א חתן"‪.‬‬ ‫‬ ‫כדי שיהא ברכתו בין מילה לפריעה ולא יהא עובר לעשייתן מברך אבי הבן להכניסו בבריתו של א"א‬ ‫והמוהל פורע את הקרום הרך ולוקח יין אדום לתוך פיו ומוצץ את הדם‬ ‫וכל הקהל עונים כשם שנכנס לברית כן יכנס לתורה ולחופה ולמע"ט‪.‬‬ ‫זיכער‪ .‬מענטשן זעען דעם מוהל‬ ‫מהסנדק | לוקחין חתן המילה מיד הסנדק‬ ‫ביים ברית פאר אפאר מינוט‪ ,‬אבער‬ ‫•איר דערמאנט כסדר‬ ‫‪................................................................................‬‬ ‫וכיבוד זה נחשב כהמשך להסנדקאות‬ ‫עמידה לברכות | החזקת הילד בשעת אמירת הברכות‬ ‫וואס זיי זעען נישט איז וויפיל ארבעט‬ ‫"מסודר"‪ .‬וויפיל‬ ‫‪................................................................................‬‬ ‫ליגט טאקע אין די‬ ‫ברכות | לוקחין כוס יין מלא ומברכין בפה"ג וברכת אשר קידש ידיד מבטן‬ ‫‪................................................................................‬‬ ‫און צייט עס ליגט ארום דעם‪.‬‬ ‫צוגרייטונגען וואס דער‬ ‫סדר הכיבודים לפי חשיבתם‬ ‫סנדקאות‪ ,‬עמידה לברכות‪ ,‬ברכות‪ ,‬קוואטע"ר‪ ,‬כסא של אליהו‪ ,‬מהכסא‪ ,‬מהסנדק‪ ,‬חיקות‪.‬‬ ‫עס הייבט זיך אן פון דעם ערשטן‬ ‫עולם זעט נישט?‬ ‫טעלעפאן‪-‬קאל פונעם אבי הבן‪ .‬מען‬ ‫‬ ‫זייער אסאך‪ .‬איך לייג א גרויסן‬ ‫~ ‪07919 602 540‬‬ ‫‪020 8001 1966‬‬ ‫דארף דורכגיין די נויטיגע פרטים און‬ ‫דגש אויף ריינקייט‪ ,‬היגיענע און‬ ‫דער צעטל וואס ר' יואל געבט פאר יעדן בעל ברית בעפארן‬ ‫זיך נאכפרעגן איבערן קינד‪ .‬דערנאך‬ ‫ברית אז די אלע כיבודים זאלן זיין קלאר און מסודר‬ ‫‪26‬‬ ‫מעשה וואס איך האב מיטגעהאלטן‪.‬‬ ‫גדולי ישראל?‬ ‫סטעריליזאציע‪ .‬אלע כלים דארפן זיין‬ ‫אן אמעריקאנער איד (נישט ממש פון‬ ‫געהעריג סטעריליזירט‪ ,‬און אלעס‬ ‫קודם כל‪ ,‬אליהו הנביא איז דאך ביי‬ ‫אונזערע קרייזן‪ )...‬האט געמאכט א ברית‬ ‫וואס מען דארף צום ברית דארף זיין‬ ‫יעדע ברית‪...‬‬ ‫ביי הגה"צ רבי יעקב מאיר שעכטער‬ ‫ריין‪ ,‬מסודר און גרייט פון פאראויס‪.‬‬ ‫אבער ברוך ה'‪ ,‬איך האב זוכה געווען‬ ‫פאר מיר זענען דאס נישט קיין‬ ‫שליט"א‪ ,‬און רבי יעקב מאיר האט‬ ‫צו מאכן ברית'ן ביי זייער אסאך צדיקים‬ ‫קלייניגקייטן ‪ -‬ביי א ברית דארף יעדע‬ ‫דעמאלט אויך געזאגט די ברכות‪.‬‬ ‫און אדמו"רים‪ ,‬ס'איז שווער אלעמען‬ ‫זאך זיין אויסגערעכנט און מסודר ביז‬ ‫ווען ער איז אנגעקומען צו קריאת‬ ‫אויסצורעכענען‪ .‬צווישן זיי מרן גאב"ד‬ ‫צום לעצטן פרט‪.‬‬ ‫השם‪ ,‬האט ער געזאגט‪" :‬ויקרא שמו‬ ‫ירושלים רבי יצחק טוביה ווייס זצ"ל‪,‬‬ ‫בישראל" און זיך אויסגעדרייט צום‬ ‫כ"ק אדמו"ר מזוועהיל זצ"ל‪ ,‬ולהבדיל‬ ‫•און נאכן ברית ‪ -‬דארט‬ ‫טאטן צו הערן די נאמען‪ .‬דער טאטע‬ ‫בין חיים לחיים מורי ורבי הגה"ק רבי‬ ‫ענדיגט זיך עס?‬ ‫רופט זיך אן‪" :‬יוסף הצדיק"‪ .‬רבי‬ ‫יצחק מאיר מארגנשטערן שליט"א‪,‬‬ ‫ניין‪ .‬דער ‪ Aftercare‬איז זייער א‬ ‫יעקב מאיר דרייט זיך צו אים מיט א‬ ‫הגה"צ רבי יעקב מאיר שעכטער‬ ‫וויכטיגע חלק‪ .‬די עלטערן באקומען‬ ‫פרעגנדיגע תנועה‪ ,‬ער זאל איבערזאגן‬ ‫שליט"א‪ ,‬כ"ק אדמו"ר מגור שליט"א‪,‬‬ ‫פון מיר זייער קלארע געשריבענע‬ ‫דעם נאמען‪ ,‬מסתמא האט ער געמיינט‬ ‫און דא אין לאנדאן ביי כ"ק אדמו"ר‬ ‫אנווייזונגען‪ ,‬שריט ביי שריט‪ ,‬וויאזוי זיך‬ ‫אז ער האט נישט גוט געהערט‪ .‬דער‬ ‫מוויזשניץ שליט"א‪ ,‬צווישן נאך פילע‪.‬‬ ‫צו פירן און אויף וואס אכטונג צו געבן‪.‬‬ ‫טאטע זאגט נאכאמאל‪" :‬יוסף הצדיק"‪.‬‬ ‫•זענען דא עפעס‬ ‫און פארשטייט זיך‪ ,‬ביי יעדע שאלה‬ ‫רבי יעקב מאיר מאכט נאכאמאל א‬ ‫באזונדערע מאמענטן‬ ‫אדער זארג‪ ,‬ווייסן זיי אז זיי קענען זיך‬ ‫פרעגנדיגע תנועה‪ ,‬און דער טאטע‬ ‫וואס זענען אייך געבליבן‬ ‫אלעמאל פארבינדן מיט מיר‪.‬‬ ‫אין זכרון?‬ ‫זאגט צום דריטן מאל‪" :‬יוסף הצדיק"‪.‬‬ ‫רבי יעקב מאיר פארלירט זיך נישט‪ ,‬ער‬ ‫א באזונדערע זכיה האב איך געהאט‬ ‫•איך מעג אייך‬ ‫פרעגן אביסל אן‬ ‫האט אויפן פלאץ געטראפן א שיינעם‬ ‫ביי א ברית וואו הגה"צ רבי יעקב מאיר‬ ‫אומבאקוועמע‬ ‫וועג ארויס‪ ,‬און ער רופט אויס‪" :‬יוסף‬ ‫שעכטער שליט"א איז געווען סנדק‪,‬‬ ‫שאלה?‪...‬‬ ‫ָצדֹוק"! פי צדיק יהגה חכמה‪...‬‬ ‫און איך האב געמאכט דעם ברית‪ .‬רבי‬ ‫קענסט פרובירן‪...‬‬ ‫יעקב מאיר איז דאך אליין א גרויסער‬ ‫•צום שלוס‪ ,‬נאך אזויפיל‬ ‫מוהל‪ ,‬און נאכן ברית האט ער מיר‬ ‫•טאר מען טאקע נישט‬ ‫ברית'ן‪ ,‬איז נאך אלץ דא‬ ‫קאמפלימענטירט אויף מיין ארבעט‪.‬‬ ‫באצאלן פאר א מוהל?‬ ‫דער זעלבער התרגשות‬ ‫ביי יעדן ברית?‬ ‫פארשטייט זיך‪ ,‬אז דאס איז געווען‬ ‫אז דו פרעגסט וועל איך דיר‬ ‫פאר מיר א באזונדערע חיזוק‪.‬‬ ‫ענטפערן‪ ...‬עס איז נישט דא אזא‬ ‫אוודאי! יעדעס מאל פון פריש‬ ‫•און עפעס א געשמאקע‬ ‫זאך אז מ'טאר נישט באצאלן‪ .‬א מוהל‬ ‫שפירט מען די געוואלדיגע זכיה‪ ,‬אז‬ ‫מעשה וואס איר‬ ‫שטעלט טאקע בדרך כלל נישט קיין‬ ‫מען איז זוכה אריינצוברענגען נאך א‬ ‫געדענקט?‬ ‫פרייז‪ ,‬און איך פערזענליך בעט אויך‬ ‫אידיש קינד בבריתו של אברהם אבינו‪.‬‬ ‫יא‪ .‬ביי איין ברית איז הגאון הגדול‬ ‫נישט קיין באשטימטע פרייז‪ .‬אבער‬ ‫•א גרויסן יישר כח‪ ,‬ר'‬ ‫רבי שמואל אויערבאך זצ"ל געווען‬ ‫למעשה‪ ,‬רובא דרובא עלטערן געבן‬ ‫יואל‪ ,‬פארן ווארעמען און‬ ‫סנדק‪ .‬ער פלעגט האבן א גאר לאנגן‬ ‫שיין פארן מוהל ‪ -‬יעדער לויט זיין‬ ‫אינהאלטסרייכן שמועס‪.‬‬ ‫מעגליכקייט‪.‬‬ ‫טלית קטן‪ ,‬כמעט ביז צו דער ערד‪.‬‬ ‫מיר וואונטשן אייך פון‬ ‫הארצן אסאך סייעתא‬ ‫ווען מען האט אים געברענגט א‬ ‫•ס'איז אינטערעסאנט‪,‬‬ ‫דשמיא ווייטער אין די‬ ‫טלית זיך איינצוהילן כמנהג הסנדק‪,‬‬ ‫ווייל דער איינדרוק אז‬ ‫הייליגער שליחות‪ ,‬איר‬ ‫מען באצאלט נישט‬ ‫האט ער געמאכט א תנועה מיט די‬ ‫זאלט ווייטער מצליח זיין‬ ‫קיין מוהל הערט מען‬ ‫און מיט אייער מומחיות‪,‬‬ ‫הענט אז ער דארף עס נישט ‪ -‬און‬ ‫בעיקר דא אין לאנדאן;‬ ‫אחריות און מסירות‬ ‫פשוט אנגעוויזן אויף זיין אייגענעם‬ ‫אין אנדערע פלעצער‬ ‫אריינברענגען נאך‬ ‫לאנגן טלית קטן‪...‬‬ ‫עקזיסטירט כמעט נישט‬ ‫טויזנטער ילדי ישראל‬ ‫אזא מושג‪.‬‬ ‫בבריתו של אברהם‬ ‫•אינטערעסאנט‪ .‬פארן‬ ‫אבינו‪ ,‬מתוך שמחה‬ ‫ענדיגן‪ ,‬אפשר נאך א‬ ‫יא‪ ,‬ריכטיג‪.‬‬ ‫ונחת!‬ ‫מעשה'לע?‬ ‫•האט איר שוין געהאט די‬ ‫אמן‪.‬‬ ‫איך דערמאן מיך אן אינטערעסאנטע‬ ‫זכיה צו מאכן ברית'ן ביי‬ ‫‪27‬‬ ‫טייטלבוים‬ ‫הרב שלמה‬ ‫מחשבות‬ ‫יו"ר מכון מחשבת החינוך‬ ‫גליון קפח שנה ה‬ ‫פרשת בה"ב‬ ‫מ"ה ה' אלוקיך דורש‬ ‫וואס איז די סוד פון די מופתים?‬ ‫סוף פרשת בחוקותי נאך די שווערע תוכחה שרייב אונז‬ ‫מעמך? ‪ -‬ונחנו מ"ה!‬ ‫נאך א דריטע וועג פון א מחשבה וואס ס'לוינט‬ ‫זיך צו טראכטן פון דעם‪.‬‬ ‫לעצטע וואך האט כלל ישראל מיט געלעבט‬ ‫א שווערע טראגעדיע ווען פינעף און פערציג‬ ‫די תורה די פרשה פון ערכין‪ ,‬דער דין פון א יוד וואס‬ ‫נעמט זיך אונטער צו געבן פאר צדקה זיין ערך‪ ,‬זיין ווערט‪.‬‬ ‫יידישע קינדער זענען אום געקומען אויף א‬ ‫*‬ ‫שרעקליכע אופן‪ ,‬אינמיטן די גרויסע הילולא פון‬ ‫וואס האט צו טוהן די פרשה פון ערכין מיט די תוכחה?‬ ‫רבי שמעון בר יוחאי אין מירון‪.‬‬ ‫פארוואס זענען זיי צוזאמען געשטעלט?‬ ‫משה'לה איז זייער א זיסער און לעבעדיגער יינגל‪,‬‬ ‫דער דין פון ערכין איז געזאגט געווארן נאר ביי יודען און‬ ‫ער האט ליב צו פארברענגען מיט זיינע חברים‬ ‫יעדער איינער פרעגט זיך קשיות‪ ,‬פארוואס און‬ ‫נישט ביי גויים‪ ,‬דאס הייסט אז ווען א מענטש נעמט זיך‬ ‫צו לאכן און צו שפילען‪ ,‬און אלע חברים האבן‬ ‫ווי אזוי קען דאס זיין? און וואס וויל מען פון אונז?‬ ‫אונטער צו צאלן די ווערט פון א גוי פאר הקדש‪ ,‬נעמט‬ ‫אים אויך ליב ווייל ער האט א גוט הארץ און ער‬ ‫און ווי קען זיין אז רבי שמעון'ס זכות האט נישט‬ ‫מען דעם גוי און מ'קוקט וויפיל ער איז ווערט‪ ,‬אויב ער‬ ‫ברענגט אריין א געשמאקע און א לעבעדיגע‬ ‫מגין געווען? און נאך אנדערע פארשידענע‬ ‫איז א שטארקער גוי וואס קען גוט שלעפן זאכן און גוט‬ ‫מצב אין כיתה‪.‬‬ ‫קשיות וואס קומען ארויף אין אזעלכע סארטן‬ ‫ארבעטן איז ער ווערט מער‪ ,‬און אויב ער איז א קליינער‬ ‫שניידער האט נישט געהאט ארבעט פאר זיי‪ ,‬און צוזאמען גע'חלומ'ט‬ ‫באווייזט זיך צו אברהם‬ ‫אויבערשטער חברים‬ ‫דעראלע גוטע מעלות וואס די‬ ‫און א שוואכער וועט מען צאלן אויף אים אסאך ווייניגער‪.‬‬ ‫די וואך לערנען מיר וויאבער די‬ ‫מטבע הבריאה ווען ס'געשעהט א גרויסע דערציילן אויף משה'לה האבן זיך ארויס געוויזן‬ ‫מצבים‪.‬‬ ‫דאס איז ביי א גוי‪ ,‬אבער ביי א יוד ווען איינער זאגט אז‬ ‫אויף דעם טאג וואס זיי וועלן איבערנעמען די שניידעריי און אליין‬ ‫און‬ ‫לאנד‬ ‫דיין‬ ‫פון‬ ‫ארויס‬ ‫ווען‬ ‫און‬ ‫גיי‬ ‫חברים‪,‬‬‫‪-‬‬ ‫מארצך‪"...‬‬ ‫די‬ ‫צווישן‬ ‫חיידער‬ ‫ער נעמט זיך אונטער צו צאלן די ווערט פון א יוד פאר‬ ‫מענטשן"לךנארלך‬ ‫אין‬ ‫הייסטוואסאים‬ ‫אוןסארטן זאכן‬ ‫טוהן‪ ,‬די ערשטע זאך איז מברר צו זיין פונקטליך משה'לה איז אנגעקומען אהיים איז ער געווען‬ ‫הקדש‪ ,‬דא קוקט מען נישט ווי שטארק ער איז און וויפיל‬ ‫דא צוויי‬‫אבינו‬‫אומגליק איז‬ ‫אלע פרטים ווי אזוי איז דאס געשעהן און ווער אינגאנצן א אנדערע יינגעל‪.‬‬ ‫כח ער האט‪ ,‬דא איז דא א פרייז וואס די תורה האט‬ ‫פארדינען אפאר פונט‪.‬‬ ‫וואס אאיך וועל דיר הייסן‪.‬‬ ‫דערווייטער זיך פון דיין משפחה צו די לאנד‬ ‫געשריבן אז ער מוז צאלן‪ ,‬די גמרא לערנט ארויס פון‬ ‫איז שולדיג? ווער האט געדארפט מאכן וואס? משה'לה איז אויף געוואקסן אין זייער‬ ‫דעם פסוק "בערכך נפשות" – אפילו מנוול ומוכה שחין"‬ ‫און ווער האט געדארפט פאלגן וועמען? און מסודר'דיגע שטוב‪ ,‬יעדע זאך האט געהאט א‬ ‫אפילו א אויסגעשלאגענער צובראכענער יוד וועט מען‬ ‫"אבער וויפיל קען מען שוין פארדינען אין אזא קליינע שניידעריי?"‬ ‫ס'איזפעקל פון גוטע זאכן‪.‬‬ ‫גאנצע‬ ‫אינאיינעם א‬ ‫געהאט א צייט‪,‬‬ ‫און יעדע זאך האט‬ ‫צאלן אויף אים די זעלבע פרייז ווי אויף א געזונטער און א‬‫דעם‬‫מיט פלאץ‬ ‫באקומט‬ ‫אין קאפ‬ ‫אברהםזיך אויף ביי זיך‬ ‫א מסקנא מיט א קלארע בילד וואס איז דא געווען א צייט צו שפילן און א צייט איינצופאקן‬ ‫יעדער איינער בויעט‬ ‫שטאררקער מענטש‪ ,‬ווייל דא קוקט מען לויט דעם נפש‬ ‫פונקטליך געשעהן‪.‬‬ ‫האט זיך מאיר אנגערופן‪.‬‬ ‫גדול" – איך וועל מאכן‬ ‫צו‬ ‫צייט‬ ‫אויבערשטער זאגט אים צו "ואעשך לגוי‬ ‫א‬ ‫און‬ ‫עסן‬ ‫צו‬ ‫צייט‬ ‫א‬ ‫שפילערייען‪,‬‬ ‫פון דעם יוד און נישט לויט דעם גוף‪.‬‬ ‫די‬ ‫די צווייטע זאך וואס קומט גלייך נאך דעם איז גיין שלאפן‪ ,‬א פלאץ צו עסן און א פלאץ צו‬ ‫פארוואס טאקע?‬ ‫דער‬ ‫צו טרעפן די רוחניות'דיגע סיבה‪ ,‬יעדער איינער שפילען‪ ,‬א פלאץ פאר די שיך און א פלאץ פאר‬ ‫"און אז מיר וועלן זיך נאך דארפן צוטיילן צווישן אונז וועט דאך טאקע‬ ‫דיר בענטשן מיט געלט‪,‬‬ ‫וועלגעקענט‬ ‫האט איך‬ ‫"ואברכך" –‬ ‫פאלק‪ ,‬די טאש‪ ,‬און דאס‬ ‫ווייל א יוד וואס ליידט‪ ,‬א יוד וואס ס'קומען אויף אים‬ ‫משה'לה נישט‬ ‫יסורים‪ ,‬ווערט נישט ווייניגער‪ ,‬פארקערט ער ווערט מער‬ ‫עבירה וואס‬ ‫גרויסע‬ ‫וואס איז די‬ ‫וויסןא‬ ‫פוןווילדיר‬ ‫זוכט און‬ ‫אויסגערייניגט און מער חשוב‪ ,‬זיין נפש ווערט נאך מער‬ ‫וועגן דעם איז דאס געעשעהן‪ ,‬און וועלכע זאך פארטראגן‪.‬‬ ‫גארנישט בלייבן‪ ",‬האט בערל צוריק געענטפערט‪.‬‬ ‫געב‬ ‫איך‬ ‫‪-‬‬ ‫ברכה"‬ ‫"והיה‬ ‫מאכן‪,‬‬ ‫באוואוסט‬ ‫דיר‬ ‫חשוב נאך ער האט יסורים‪.‬‬ ‫משה'לה האט ליב געהאט צו מאכן לעבעדיג און‬ ‫וועל‬ ‫איך‬ ‫ממשיך‬ ‫‪-‬‬ ‫ס'איז‬ ‫שמך"‬ ‫און‬ ‫זיין‪,‬‬ ‫מחזק‬‫"ואגדלה‬ ‫מיר‬ ‫מוז'ן‬ ‫פונקטליך‬ ‫מיט אנדערע וואס ווייסן צו טרעפן די רמזים אריין ברענגען א מצב‪ ,‬משה'לה האט נישט ליב‬ ‫וועגן דעם איז די פרשה פון ערכין געשריבן געווארן נאך‬ ‫"איז וואס? וועלן מיר בלייבן צוויי ארעמע שניידערס דא אין דערפל?"‬ ‫ווילסט‪.‬‬ ‫דו‬ ‫וואס‬ ‫יעדן‬ ‫בענטשן האט‬ ‫קענען‬ ‫וועסטהאלטן‬ ‫די תוכחה‪ ,‬אז אויב ס'וועט קומען א יוד א בעל יסורים‬ ‫סדרים מיט שעות‪ ,‬ער‬ ‫און ער וועט טראכטן ביי זיך‪ ,‬אוי וויי‪ ,‬אזוי פיל צרות‬ ‫זייער ליב געהאט אז מ'קען עסן ווען מ'וויל און‬ ‫גייטדו געהאט צו‬ ‫בענטשן‪,‬‬ ‫פריהער אז דאס‬ ‫געוואוסטצו‬ ‫כח‬ ‫די‬ ‫וואסדיר‬ ‫מ'האט שוין‬ ‫געשעהן און פארוואס‪.‬‬ ‫וואס איך גיי אריבער‪ ,‬וואס בין איך שוין ווערט סתם א‬ ‫האט מאיר געטראכט הויך‪.‬‬ ‫אזויגורם צו דריי סארט‬ ‫איז‬‫די צוויי נטיות פון דעם מענטש שטאמט פון ווי מ'וויל און שפילן מיט וואס מ'וויל און ווי‬ ‫וועג‬ ‫אטוהן אז‬ ‫וויבאלד מען‬ ‫אויסגעשלאגענע הושענא! מסתמא בין איך א גרויסער‬ ‫אינדערהיים‬ ‫מ'וויל‪ ,‬אבער וואס זאל‬ ‫בעל עברה און וועגן דעם האב איך אזוי פיל צרות‪.‬‬ ‫אונז אז‬ ‫ערקלערט זיך א‬ ‫יעדער מענטש האט אין‬ ‫איין נקודה‪,‬רש"י‬ ‫נאטורליכע פחד און ער האט מורא אז אפשר איז נישטא קיין פלאץ פאר אזא סארט אויף‬ ‫"מיר מוזן טאקע טראכטן אויף א געדאנק אז מיר זאלן נישט אויסזען‬ ‫אינדערהייםפרנסה‪ ,‬און מיט די‬‫קינדער‪,‬אז מיט‬ ‫מיט זאל מען טוה‬ ‫זאגט אים די תורה קוק דיך נישט אזוי שטארק אראפ‪,‬‬ ‫ס'איזווען ערשווער‬ ‫פירונג‪ ,‬און וואס‬ ‫אויך ווען דו וואלסט אריבער געגאנגען חלילה די גאנצע‬ ‫אים‪ ,‬ממילא‬ ‫שועריגקייטן;‬ ‫וועט עס געשהען אויך פאר‬ ‫פארשטייט שוין ווער ס'איז שולדיג און ווי אזוי איז דא געזעצן און משה'לה האט פיינט געזעצן‪.‬‬ ‫תוכחה ביסטו ווערט‪ ,‬א ווערט פון א געשלאגענער יוד‬ ‫אזוי ווי דער אלטער שניידער וואס האט קוים צו עסן‪ ",‬האבן זיי ביידע‬ ‫דעריבער האט אים דער‬ ‫פארדעם‪.‬‬ ‫האטמשה'לה געטראפן‬ ‫איז מיט גארנישט נישט ווייניגער פון א אנדערער יוד‬ ‫טאג נאך טאג‬ ‫פונקטליךוואס דער מענטש‬ ‫אזוי האט זיך‬ ‫די‬ ‫זענען‬ ‫וואס‬ ‫און‬ ‫געשעהן‪,‬‬ ‫עבירות וואס האבן דאס גורם געווען‪ ,‬קען ער זיך מיט א גרויסע שוועריגקייט‪ ,‬און מיט שווערע‬ ‫וואס ס'גייט אים גוט‪ ,‬ווייל דער נפש איז די וויכטיגסטע‪.‬‬ ‫נאמען‬ ‫דאס איז‬ ‫די‬ ‫אויף‬ ‫נישט‬ ‫איז‬ ‫ער‬ ‫אז‬ ‫מסקנא‬ ‫די‬ ‫מיט‬ ‫בארוהיגן‬ ‫מסכים געווען‪.‬‬ ‫משה'להזאכן וועלן אים נישט‬ ‫עלטערן‪,‬דריי‬ ‫אז די‬ ‫ברכות‬ ‫מיט זיינע‬ ‫דרייצווישן אים‬ ‫א שטר פון געלד בלייבט די זעלבע ווערט אויך ווען ער‬ ‫אויבערשטער געגעבן דימלחמות‬ ‫ליסט פון די בעלי עבירה און ער מאכט נישט די מאך נישט‪ ,‬משה'לה גיי נישט‪ ,‬קום אהער גיי אהין‪,‬‬ ‫איז צוקנייטשט און צוטרויטן ‪ -‬א ווערט פון א יידישע‬ ‫טעותים‪ ,‬מ'קען ווייטער רוהיג שלאפן ובא לציון א‪.‬א‪.‬וו‪ .‬די אטמאספער אין דערהיים איז געווען‬ ‫נשמה ווערט קיינמאל נישט ווייניגער אויך ווען ס'איז נאך‬ ‫אויךאויסזיין גוטע נאמען וועט‬ ‫און פראבירט‬ ‫פרנסה‬ ‫עלטערן האבן‬ ‫קינדער‬ ‫א תוכחה‪.‬‬ ‫אנגעצויגן‪ ,‬די‬ ‫זייער‬ ‫גואל‪.‬פעלן‪ ,‬ער וועט האבן‬ ‫א קורצע צייט שפעטער האבן זיך מאיר און בערל געזעגנט פונעם‬ ‫מיר קומען נישט פארשטעלן דא וואס איז צו לערנען משה'לה ווי אזוי זיך צו פירן ריכטיג‪,‬‬ ‫"בערכך נפשות להשם"‬ ‫אים‪.‬דער משה'לה האט נישט געקענט פארשטיין וואס‬ ‫מיט טאקע‬ ‫מיטקומעןוואס וויל‬ ‫די ריכטיגע סיבה און‬ ‫אלטן שניידער און פון די גאנצע דארף‪.‬‬‫א גוטן שבת‬ ‫אייבישטער פון אונז מיר ווילן דא פארשטעלן מ'וויל פון אים‪ ,‬די עלטערן האבן אים אנגעשריגן‬ ‫אבער דער אויבערשטער האט אים געגעבן נאך א ברכה‪ ,‬די פערטע‬ ‫"מיר פארן ארויס צו די גרויסע שטאט לערנען ריכטיג די פאך פון‬ ‫ברכה פון "והיה ברכה"‪ ,‬אז ער וועט באקומען א כח צו בענטשן יעדן‬ ‫שניידעריי‪ .‬אזוי וועלן מיר קענען נייען שיינע קליידער און פארדינען שיין‬ ‫וואס ער וויל‪ .‬דאס איז א ספעציעלע ברכה וואס קיינער האט נאך‬ ‫פרנסה‪ ",‬האבן זיי דערציילט פאר יעדן איינעם‪.‬‬ ‫קיינמאל נישט באקומען ביז יעצט‪ ,‬דא האט דער אויבערשטער אריבער‬ ‫מאיר און בערל זענען ארויסגעפארן צו די גרויסע שטאט‪ ,‬אפאר‬ ‫געגעבן א כח פאר א מענטש צו בענטשן יעדן איינעם וואס ער וויל‪.‬‬ ‫יאר האבן זיי זיך געלערנט די סודות פון די פאך‪ ,‬זיי האבן זיך געלערנט‬ ‫מען דארף פארשטיין פארוואס האט אברהם זוכה געווען צו די‬ ‫וויאזוי צו באמערקן די סארטן שטאף און וויאזוי צו נייען הערליכע שיינע‬ ‫גרויסע און וויכטיגע ברכה? פונקט ביי די ברכה ערקלערט אונז נישט‬ ‫קליידער‪.‬‬ ‫רש"י פארוואס ער האט דאס באקומען?‬ ‫נאך וואס זיי האבן שוין געקענט די פאך זענען זיי ארומגעפארן אין די‬ ‫*‬ ‫גרויסע שטעט‪ ,‬גענייט קליידער פאר די רייכע משפחות און פארדינט‬ ‫מאיר און בערל זענען געווען צוויי גוטע פריינט‪ ,‬שוין אלץ קליינע‬ ‫אסאך געלט‪.‬‬ ‫קינדער זענען זיי צוזאמען ארום געלאפן אין די דארף און זיך געשפילט‬ ‫נאך אפאר יאר פון ארומפארן האבן זיי באשלאסן אז ס'איז געקומען‬ ‫מיט די שעפעלעך‪ .‬ווען זיי זענען אביסל געוואקסן זענען זיי געגאנגען‬ ‫די צייט צוריק אהיים צו פארן צו זייער משפחה און הנאה האבן פון די‬ ‫צו דער זעלבער מלמד וואס האט זיי אויסגעלערנט די א' ב'‪ ,‬וויאזוי צו‬ ‫געלט וואס זיי האבן פארדינט‪.‬‬ ‫ליינען‪ ,‬און סידור‪.‬‬ ‫אויפן וועג צוריק זענען זיי אריבערגעפארן א קליינע שטעטל‪ ,‬ארום‬ ‫ווען זיי האבן שוין געקענט ליינען און געוואוסט וויאזוי צו דאווענען‬ ‫געזוכט און געטראפן א אידישע הויז‪ ,‬אריין געקלאפט און געבעטן‬ ‫פונעם סידור‪ ,‬האבן די עלטערן זיי ארויסגענומען פון חדר און געשיקט‬ ‫הכנסת אורחים‪.‬‬ ‫לערנען א פאך‪ .‬אזוי זענען זיי ביידע אנגעקומען צו דעם אלטן שניידער‬ ‫דער בעל הבית האט זיי זייער שיין אויפגענומען‪ ,‬זיי געגעבן א שיינע‬ ‫וואס האט זיי אויסגעלערנט וויאזוי צו האלטן א נידל און נייען א קנעפל‪.‬‬ ‫סעודה און צוגעגרייט א פיינע ווארעמע צימער אז זיי זאלן קענען‬ ‫מיט די יארן האבן זיי זיך אפילו געלערנט צו פאררעכטן די אלטע‬ ‫איבערנעכטיגן ביי אים‪.‬‬ ‫קליידער וואס מענטשן האבן אריין געברענגט צום שניידער‪.‬‬ ‫זיצנדיג מיטן בעל הבית האבן זיי באמערקט אז ער איז זייער באזארגט‪.‬‬ ‫מאיר און בערל זענען געווען גוטע פריינט און זיך גוט פארשטאנען‬ ‫"ס'זעט אויס אז עפעס באדערט אייך‪ ",‬האבן זיי געפרעגט‪.‬‬ ‫איינער מיטן צווייטן‪ .‬זיי זענען צוזאמען געזעצן און פארברענגט ווען דער‬ ‫‪28‬‬ ‫אפגעשטעלט דערשראקן‪.‬‬ ‫"יא ס'איז ריכטיג‪ ",‬האט ער געענטפערט‪" .‬איך וועל אייך דערציילן‪,‬‬ ‫זיי האבן זיך דערנענטערט צו די פלאץ פון וואו די קול איז געקומען‪,‬‬ ‫אפשר וועט איר האבן עפעס א גוטע געדאנק‪.‬‬ ‫און געהערט א שרעקליכע געוויין פון א יונגע ווייבל מיט א קליין קינד‪.‬‬ ‫"איך פיר דא די גאנצע ביזנעס פונעם פריץ אין שטעטל‪ ,‬אין אפאר‬ ‫"וואס איז דא געשען?" האבן זיי זיך אינטערעסירט‪.‬‬ ‫וואכן ארום מאכט דער פריץ חתונה זיין טאכטער‪ ,‬און איך דארף זארגן‬ ‫"יא דאס איז א שרעקליכע טראגעדיע‪ ",‬האט זיי דער איד דערציילט‪.‬‬ ‫קליידער פאר די גאנצע משפחה און פאר אלע באדינערס וואס גייען‬ ‫"דאס איז א איד וואס וואוינט דא אין שטעטל‪ ,‬ער איז שולדיג פארן‬ ‫באדינען ביי די חתונה‪ .‬דאס איז אסאך ארבעט‪.‬‬ ‫פריץ זייער אסאך געלט‪ .‬דער פריץ האט אים שוין געווארנט אפאר מאל‬ ‫"איך לויף שוין ארום וועגן דעם אפאר חדשים‪ ,‬איך האב אהער‬ ‫צו באצאלן אבער ער האט נישט באצאלט‪ ,‬האט ער זיי אריין געלייגט‬ ‫געברענגט די בעסטע שניידערס פון די געגנט‪ ,‬אבער קיינער פון זיי האט‬ ‫אין די תפיסה גרוב‪ .‬דאס איז א טיפע גרוב קאלט און פייכט פיל מיט‬ ‫נישט געפאלן פארן פריץ‪ .‬לעצטע וואך בין איך אריבערגעפארן צו די‬ ‫קריכעדיגס‪ ,‬און זיי גייען בלייבן דארט ביז דער פריץ וועט באקומען זיין‬ ‫הויפט שטאט און געברענגט דער גרעסטער שניידער פון ווילנא‪ ,‬אבער‬ ‫געלט‪ ,‬ירחם השם!" האט דער איד געענדיגט מיט א קרעכץ‪.‬‬ ‫היינט נאכמיטאג האט אים דער פריץ אויך אפגעזאגט‪.‬‬ ‫"פון וויפיל געלט רעדט זיך דאס?" האבן די שניידערס געפרעגט‪.‬‬ ‫"איך מוז צושטעלן פארן פריץ קליידער‪ ,‬די צייט ריקט זיך און איך‬ ‫ווייס נישט וואס צו טון‪ .‬אויב איך וועל נישט צושטעלן זיינע שגעונות ווי‬ ‫"דריי הונדערט רובל‪".‬‬ ‫ס'דארף צו זיין וועל איך מיך טרעפן אין א גרויסע צרה‪ ,‬דער פריץ איז‬ ‫מאיר קוקט אויף בערל און בערל קוקט אויף מאיר‪.‬‬ ‫נישט קיין לייכטער מענטש‪".‬‬ ‫"לאמיר העלפן מיט פדיון שבויים‪ ",‬זאגט מאיר פאר בערל‪" .‬מיר האבן‬ ‫מאיר קוקט אויף בערל און בערל אויף מאיר‪ ,‬ווער ווייסט אויב ס'איז‬ ‫דאך פארדינט יעצט א ריזיגע סומע געלט‪ ,‬מיר האבן גענוג געלט‪ ,‬לאמיר‬ ‫נישט א געלעגנהייט פון הימל צו מאכן אסאך געלט‪.‬‬ ‫זיי באפרייען‪ .‬ס'איז דאך א רחמנות אויף די צובראכענע משפחה‪".‬‬ ‫"קענסט זיין רואיג‪ ",‬האבן זיי זיך אנגערופן נאך א קורצע שטומע‬ ‫"ס'איז זייער שיין פון דיר מאיר‪ ",‬ענטפערט בערל‪" .‬אבער איך האב‬ ‫שמועס מיט די אויגן‪" .‬דיין ישועה איז שוין דא‪ ,‬ווייל מיר זענען גאר גוטע‬ ‫שווער געארבעט פאר די געלט און איך קען דאס נישט אזוי אוועקגעבן‬ ‫שניידערס‪ .‬מיר זענען יעצט אונטערוועגנס אהיים‪ ,‬אבער מיר זענען‬ ‫פאר אן אומבאקאנטע משפחה‪".‬‬ ‫מסכים צו בלייבן דא דיך ארויס צו העלפן‪".‬‬ ‫"אבער דו פארשטייסט וואס גייט געשען מיט זיי אויב מיר וועלן זיי‬ ‫"די בעסטע שניידערס פון די לאנד האב איך געברענגט און ס'האט‬ ‫נישט אויסלייזן‪"...‬‬ ‫אים נישט געפאלן‪ ",‬זאגט דער איד‪" .‬איז פארוואס מיינט איר אז צוויי‬ ‫"איך שטעל מיך פאר‪ ,‬ס'איז טאקע זייער ווייטאגליך‪ ,‬אבער ס'איז‬ ‫שניידערס פון א פארווארפענע דארף וועלן זיין גוט?"‬ ‫אויך זייער ווייטאגליך אוועק צו געבן די געלט וואס כ'האב געארבעט‬ ‫"וואס קענסטו פארלירן אויב דו וועסט אונז פארשטעלן פארן פריץ?"‬ ‫אויף דעם אזוי שווער‪".‬‬ ‫האבן זיי געפרעגט‪.‬‬ ‫"לאמיר זען וויפיל געלט מיר האבן אין די קאסע‪".‬‬ ‫צומארגנס האט זיי דער איד גענומען צום פריץ און פארגעשטעלט‬ ‫"מיר האבן צוזאמען זעקס הונדערט רובל וואס מיר האבן געזאמלט‬ ‫די צוויי ספעציעלע שניידערס וואס ער האט געשיקט ברענגען פון‬ ‫אין די אלע יארן וואס מיר זענען ארומגעפארן די וועלט אוועק פון‬ ‫אויסלאנד‪.‬‬ ‫אונזער משפחה‪ ",‬זאגט בערל‪.‬‬ ‫"לאמיר זיי אויספרובירן‪ ",‬זאגט דער פריץ‪ ,‬און האט זיי דערביי געגעבן‬ ‫"נו‪ ,‬וועט אונז נאך בלייבן גאנץ א שיינע סומע‪ ",‬זאגט מאיר‪.‬‬ ‫צו נייען א קלייד‪.‬‬ ‫"מיר זענען נישט מחויב אוועקצוגעבן אזויפיל געלט פאר‬ ‫די שניידערס האבן זיך אנגעשטרענגט‪ ,‬זיי האבן אריינגעלייגט כוחות‪,‬‬ ‫אומבאקאנטע מענטשן‪ .‬פארגעס נישט אז מיר האבן געוואלט עפענען‬ ‫און נאך צוויי טעג געברענגט א גרייטע קלייד צום פריץ‪.‬‬ ‫א ביזנעס מיט די געלט און יעדע פרוטה איז יעצט וויכטיג‪ ,‬איך בין נישט‬ ‫און‪ ...‬ס'האט אים געפאלן!‬ ‫מסכים אוועקצוגעבן פון מיין געלט!" האט בערל געשלאסן די שמועס‪.‬‬ ‫"אזעלכע שניידערס האב איך געזוכט!" האט ער זיך אנגערופן‬ ‫"אויב אזוי לאמיר זיך צוטיילן‪ ",‬זאגט מאיר‪.‬‬ ‫צעפרידן‪.‬‬ ‫"יעדער זאל זיך נעמען זיין חלק‪ ,‬דו וועסט טון וואס דו‬ ‫די צוויי שניידערס האבן באקומען די דזשאב און‬ ‫פארשטייסט און איך וועל טון וואס איך פארשטיי‪".‬‬ ‫''וואס איז זיין‬ ‫זיך גענומען ארבעטן טאג און נאכט; מעסטן‪ ,‬שניידן‪,‬‬ ‫נאך אין די זעלבע טאג האט זיך מאיר געשטעלט‬ ‫נייען‪ ,‬ווידער מעסטן‪ .‬זיי האבן נישט געהאט קיין טאג גרויסע הצלחה? '‬ ‫פארן פריץ מיט א פעקל געלט – די דריי הונדערט‬ ‫האט זיך דער‬ ‫און נישט קיין נאכט‪ ,‬און נאך אפאר וואכן זענען די‬ ‫רובל וואס האט באטראפן זיין גאנצע פארמעגן ‪ -‬און‬ ‫עולם געוואונדערט‬ ‫קליידער פאר די חתונה געווען גרייט‪.‬‬ ‫באפרייט די אידישע משפחה פון די גרוב‪.‬‬ ‫אויף דעם סוחר‪.‬‬ ‫דער פריץ איז געווען זייער צופרידן און באצאלט‬ ‫צומארגנס זענען זיי צוזאמען ווייטער געפארן‪ .‬בערל‬ ‫איז אנגעקומען אהיים מיט דריי הונדערט רובל און‬ ‫מיט א ברייטע האנט און נאך צוגעלייגט אביסל מער‪'' .‬ער איז דאך נישט‬ ‫משה איז אנגעקומען ווי א בלוטיגער ארימאן‪ ,‬אן קיין‬ ‫באקומען דער גרויסער חכם‪,‬‬ ‫אויך דער איד וואס האט זיי געברענגט האט‬ ‫א שיינע נתינה אויף די גוטע שניידערס וואס ער האט‬ ‫פרוטה אין טאש‪.‬‬ ‫וויאזוי מאכט ער‬ ‫געטראפן‪ ,‬אלע זענען ארויס צופרידן‪.‬‬ ‫בערל האט געעפנט א שיינע ביזנעס‪ ,‬געווארן א‬ ‫אזעלכע‬ ‫לעצטנס‬ ‫אויפן וועג ארויס פונעם פאלאץ האבן די שניידערס‬ ‫שיינער באלעבאטישער איד און געהאלטן אסאך‬ ‫'‬ ‫?‬‫געשעפטן‬ ‫גוטע‬ ‫געהערט א שרעקליכע געשריי‪ ,‬זיי האבן זיך‬ ‫‪29‬‬ ‫דער גאנצער עולם בסודי סודות וועגן די ברכות פון מאיר דער שניידער‬ ‫איינגעשטעלטע‪ .‬מיט די צייט איז ער אויך געווארן פון די חשוב'ע‬ ‫וואס פועל'ט גרויסע ישועות‪.‬‬ ‫מענטשן אין שטעטל און געהאט א דעה אין יעדע זאך‪ .‬בקיצור א‬ ‫זייט יענעם טאג האט מאיר נישט געהאט קיין איין רואיגע טאג‪ ,‬דער‬ ‫שיינער איד‪...‬‬ ‫עולם איז געשטאנען צו נעמען ברכות און איבערגעלאזט פדיונות‪ ,‬מאיר‬ ‫מאיר איז אהיים געקומען אן קיין פרוטה אין טאש‪ ,‬ער האט‬ ‫האט געהאט פרנסה און דער עולם האט גע'פועל'ט ישועות‪.‬‬ ‫אויפגעמאכט א קליינע שניידעריי און פארראכטן אלטע קליידער‬ ‫פון די גאנצע לאנד איז מען געקומען צו פארן‪ ,‬די שמועות איבער די‬ ‫פונקט אזוי ווי די ערשטע יארן ביים אלטן שניידער‪.‬‬ ‫מופתים וואס וואלגערן זיך ביי מאיר דער שניידער זענען ארום געפארן‬ ‫אבער ווער קומט אזוי שנעל פאררעכטן קליידער ביי מאיר ווען נישט‬ ‫איבעראל און יעדער איז געלאפן געהאלפן צו ווערן‪.‬‬ ‫ווייט פון דארט איז דא א שיינע קליידער געשעפט פון בערל? נאר די‬ ‫אויך צום הייליגן בעל שם טוב הק' איז אנגעקומען די שמועה איבער‬ ‫ארימעלייט וואס האבן נישט צו באצאלן‪ .‬אזוי האט מאיר געלעבט מיט‬ ‫דער שניידער וואס טיילט ברכות‪ .‬צו זיין וואונדער האט ער געהערט‬ ‫ארימקייט און אסאך מאל נישט געהאט וואס צו עסן אינדערהיים‪.‬‬ ‫אז דער שניידער איז נישט קיין תלמיד חכם און קוים וואס ער קען‬ ‫איין טאג ווען מאיר איז געווען זייער הונגעריג‪ ,‬נאך אפאר טעג אן‬ ‫דאווענען‪.‬‬ ‫ארבעט‪ ,‬איז ער צוגעגאנגען צו איינע פון סוחרים אין שטאט און געבעטן‬ ‫דער בעל שם הקדוש איז געקומען צו פארן צו יענע שטעטל זיך צו‬ ‫ער זאל אים אביסל העלפן מיט געלט‪.‬‬ ‫טרעפן מיט מאיר דער שניידער‪ ,‬און אים אויסגעפרעגט איבער זיין‬ ‫"וואס וועסטו מיר געבן דערפאר?" האט אים דער סוחר געפרעגט‪.‬‬ ‫לעבן‪.‬‬ ‫"איך האב דיר נישט קיין סאך וואס צו געבן‪ ,‬אבער איך קען דיר‬ ‫ווען דער בעל שם הקדוש האט געהערט די מעשה פון די פדיון שבוים‬ ‫וואונטשן א ווארעמע ברכה פון א צובראכענע הארץ‪ ",‬האט מאיר‬ ‫האט ער אויסגערופן‪'' :‬נישט קיין וואונדער אז דו האסט באקומען אזא‬ ‫געענטפערט‪.‬‬ ‫כח צו בענטשן‪ ,‬ווייל איינער וואס איז זיך אינגאנצן מוסר נפש צו טון רצון‬ ‫דער סוחר האט נישט געגלייבט צופיל אין זיינע ברכות‪ ,‬אבער ער‬ ‫ה'‪ ,‬ווען איינער געבט אוועק פון זיך‪ ,‬איז קלאר אז דער אויבערשטער‬ ‫האט רחמנות געהאט אויף מאיר און אים געגעבן א שיינע נדבה‪.‬‬ ‫געבט אים צוריק אלעס וואס ער וויל‪''.‬‬ ‫"ווייסט וואס‪ ",‬זאגט אים דער סוחר‪" .‬איך האב היינט גאר א וויכטיגע‬ ‫*‬ ‫מיטינג מיט א גרויסער פריץ פאר א גאר גרויסע געשעפט‪ ,‬וואונטש מיר‬ ‫א מענטש איז געקומען אויף די וועלט זיך אויסצוארבעטן און זיך‬ ‫ס'זאל מצליח זיין און אויב ס'וועט גיין גוט וועל איך דיר עפעס צוגעבן‪".‬‬ ‫דערנענטערן צום באשעפער‪ ,‬יעדער איינער האט די געלעגנהייטן וואס‬ ‫מאיר האט אים געוואונטשן מיט די גאנצע הארץ‪ ,‬און די געשעפט איז‬ ‫דער אויבערשטער שיקט אים אונטער‪ ,‬וואס דורך דעם וועט ער זיך‬ ‫געלונגען אסאך מער ווי וואס ער האט זיך פארגעשטעלט‪.‬‬ ‫דערהייבן‪ .‬יעדער איינער באקומט געלעגנהייטן צו געבן פון זיך פארן‬ ‫'אפשר איז טאקע דא עפעס אין די ברכות פון מאיר‪ ,‬ווער ווייסט?'‬ ‫באשעפער‪ ,‬ער דארף עס נאר באמערקן און דאס אויסנוצן‪.‬‬ ‫האט דער סוחר געטראכט אויפן וועג אהיים‪.‬‬ ‫ווען א מענטש איז זיך מוסר נפש און ער געבט אוועק זיינע אייגענע‬ ‫אפאר טעג שפעטער האט דער סוחר געהאט נאך עפעס א געשעפט‬ ‫רצונות און ער איז מקריב פון זיך למען כבוד שמים‪ ,‬באקומט ער אזא‬ ‫אויפן טיש‪ .‬ער איז צוגעגאנגען צו מאיר און אים געגעבן א שיינע נתינה ער‬ ‫נאנטקייט צום באשעפער‪ ,‬אז אויטאמאטיש וואס ער זאגט ארויס פון‬ ‫זאל אים וואונטשן ס'זאל מצליח זיין‪ ,‬און ס'האט נאכאמאל געהאלפן‪.‬‬ ‫מויל ווערט אנגענומען אויבן‪ ,‬די תוצאה פון אזא נאנטקייט איז אז אויב‬ ‫ער בענטשט איינעם ווערט עס מקוים‪.‬‬ ‫דער סוחר האט נישט דערציילט פאר קיינעם איבער די ברכות פון‬ ‫אברהם אבינו האט נישט באקומען א מתנה פון "והיה ברכה" אז ער‬ ‫מאיר‪ ,‬ער האט מורא געהאט אז מ'וועט אים אויסנוצן די ברכות‪ ,‬אבער‬ ‫וועט קענען בענטשן ווייל ער איז ארויס פון זיין לאנד און געשטאנען אין‬ ‫יעדע מאל פאר ווען ער איז ארויס צו א געשעפט איז ער אריבער צו‬ ‫די נסיון‪ ,‬נאר די תוצאה פון איינער וואס שטייט אין שווערע נסיונות און‬ ‫מאיר און גענומען פון אים א ברכה‪ ,‬און די ברכות האבן געהאלפן אויף‬ ‫איז זיך מוסר נפש אינגאנצן פארן הייליגן באשעפער איז אז וועמען ער‬ ‫א וואונדערליכע אופן‪ ,‬דער סוחר איז געווארן זייער רייך און געהאט אן‬ ‫בענטשט ווערט עס מקוים‪.‬‬ ‫אויסערגעווענליכע הצלחה‪.‬‬ ‫וועגן דעם ביי די ערשטע דריי ברכות וואס אברהם אבינו האט‬ ‫''וואס איז זיין גרויסע הצלחה?'' האט זיך דער עולם געוואונדערט‬ ‫באקומען האט רש"י מאריך געווען און ערקלערט פארוואס ער באקומט‬ ‫אויף דעם סוחר‪'' .‬ער איז דאך נישט דער גרויסער חכם‪ ,‬וויאזוי מאכט‬ ‫פונקט די סארט ברכות און וואס עס האט צו טון מיט די נסיון‪ ,‬אבער ביי‬ ‫ער לעצטנס אזעלכע גוטע געשעפטן?''‬ ‫"והיה ברכה" האט רש"י נישט ערקלערט פארוואס‪ ,‬ווייל דאס איז נישט‬ ‫פורים ביי די סעודה האט דער עולם אויסגענוצט די געלעגנהייט און‬ ‫א ברכה און נישט א מתנה‪ ,‬דאס איז א "תוצאה" פון איינער וואס שטייט‬ ‫אים אויסגעפרעגט איבער די סוד פון זיין הצלחה וואס ער האט אין די‬ ‫ביי שווערע נסיונות און איז זיך מוסר נפש‪ ,‬קומט ארויס פון דעם אז זיינע‬ ‫לעצטע תקופה‪.‬‬ ‫ברכות ווערן מקויים ווייל ער ווערט אזוי נאנט צום באשעפער‪.‬‬ ‫דער סוחר וואס איז געווען גוט אנגעטרונקען האט דערציילט פאר‬ ‫צו באקומען דעם פולן גליון "מחשבות" שיקט אן אימעיל צום מערכת‬ ‫‪30‬‬ ‫מתיקא כדובשא‬ ‫י‪ .‬אריק‬ ‫עשרה נסיונות‬ ‫און באוויזן מורא'דיגע גבורות‬ ‫אברהם אבינו ביי די ‪ 3‬יאר‬ ‫כאטש עס האט אויסגעזען סתירות‬ ‫האט אריינגעטראכט זייער קלאר‬ ‫דא איז ער אין אויוון געווארפן געווארן‬ ‫מען זעט א גאנצע וועלט‬ ‫דורך נמרוד וואס האט עס געטון מיט צארן‬ ‫ווער האט דאס אהערגעשטעלט‬ ‫אבער השי"ת האט אים געהאלפן באלד‬ ‫דער מדרש איז מסביר דארט‬ ‫און דאס פייער געמאכט קאלט‬ ‫א משל ‪ -‬איינער גייט פון ארט צו ארט‬ ‫ענדליך האט מען געמוזט משלים זיין‬ ‫און ער זעט א פאלאץ ברענט‬ ‫הייסט אים דער בורא לך לך אוועקגיין‬ ‫קיין באלעבאס האט מען נישט געקענט‬ ‫ער איז אנגעקומען קיין ארץ ישראל‬ ‫ווייל ווי אזוי לאזט ער דאס‬ ‫איז געווען א הונגער דער מצב איז שמאל‬ ‫קען דען זיין עס האט נישט קיין באלעבאס‬ ‫איז ער געגאנגען קיין מצרים צוליב די צרה‬ ‫האט זיך דער באלעבאס באוויזן זיין צורה‬ ‫תיכף האט פרעה צוגענומען שרה‬ ‫איך בין דער באלעבאס דער בעל הבירה‬ ‫און אזוי איז געווען א גאנצע צייט‬ ‫דאס זעלבע איז דא פארהאנען‬ ‫נסיון נאך נסיון איין לאנגע קייט‬ ‫אברהם אבינו האט דאס פארשטאנען‬ ‫אבער מיט די אלע פראבלעמען‬ ‫עס קען נישט עפעס זיך רירן‬ ‫שטייט ומצאת את לבבו נאמן‬ ‫אן א מנהיג וואס זאל די וועלט פירן‬ ‫אפילו ער האט נישט פארשטאנען קיין פשט‬ ‫האט זיך השי"ת באוויזן מיט התגלות‬ ‫אבער קיין קשיות נישט געהאט‬ ‫און ס'איז פארענטפערט געווארן אלע שאלות‬ ‫און מיר קינדער פון אברהם דעם טאטן‬ ‫אבער נאך אלעם איז געווען באשערט‬ ‫דארף מען זיך איינ'חזר'ן אין אלע צייטן‬ ‫הקב"ה האט אאע"ה מיט א בחינה פארהערט‬ ‫לעבן מיט אמונה און זיך לאזן פירן‬ ‫מיט ‪ 10‬נסיונות געטון אויספרובירן‬ ‫ביי אלעס וואס קען פאסירן‬ ‫זען צי ער וועט זיך ח"ו אוועקרירן‬ ‫בעטן דעם רבוש"ע אליין‬ ‫אבער אונזער טאטע אברהם אבינו‬ ‫מען זאל קענען די נסיונות ביישטיין‬ ‫האט געהאט א שטארקע אמונה‬ ‫אזוי וועט מען אי"ה גוט גיין‬ ‫וואס עס זאל נאר נישט זיין‬ ‫די הארץ און מח וועלן בלייבן ריין‬ ‫וועט ער די נסיונות ביישטיין‬ ‫‪31‬‬ ‫מוֹל ַ ְדתּ ְך ָוּמִב ֵּית אָב ִיך ָ‬ ‫ל ֶךְ‪-‬ל ְך ָמֵאַרְצ ְך ָוּמִ ּ‬ ‫היסטארישע‬ ‫צדיקים‬ ‫באשרייבונג איבער‬ ‫די 'גזירת צאדיקאוו'‬ ‫וואס די רוסישע‬ ‫אונטער‬ ‫רעגירונג האט‬ ‫ארויסגעגעבן אויף‬ ‫די צדיקים הק' לבית‬ ‫שטא ָט‪-‬‬ ‫ארעסט‬ ‫טשערנאביל נישט‬ ‫ארויסצופארן פון‬ ‫זייערע שטעט‬ ‫דאס חסידות פון טשערנאביל‬ ‫זייער עלטער]‪ :‬הרה"ק רבי אהרן‬ ‫און די אכט ברידער‪ ,‬איז געווען‬ ‫מטשערנאביל‪ ,‬הרה"ק רבי משה‬ ‫די אכט הייליגע‬ ‫קאנצענטרירט הויפטזעכליך איבער‬ ‫מקאריסטשאוו‪ ,‬הרה"ק רבי יעקב‬ ‫ברידער ‪ -‬קינדער‬ ‫אוקריינע‪ ,‬וואס איז דאן געווען אונטער‬ ‫די הערשאפט פון רוסלאנד‪ .‬א טייל פון‬ ‫ישראל מטשערקאס‪ ,‬הרה"ק רבי מנחם‬ ‫פון טשערנאבילער‬ ‫נחום ממאקארוב‪ ,‬הרה"ק רבי אברהם‬ ‫זייערע הייליגע פעולות צו פארשפרייטן‬ ‫מטריסק‪ ,‬הרה"ק רבי דוד מטאלנא‪,‬‬ ‫מגיד זי"ע‬ ‫דעם אור‪-‬החסידות און קדושה וטהרה‬ ‫הרה"ק רבי יצחק מסקווירא און הרה"ק‬ ‫אכט זין זענען זיי געווען‪ ,‬די קינדער‬ ‫צווישן אידישע קינדער‪ ,‬איז געקומען‬ ‫רבי יוחנן מראחמיסטריווקא ‪ -‬זכותם‬ ‫פון דער הייליגער מגיד ‪ -‬הרה"ק רבי‬ ‫צום אויבערפלאך ביי די 'נסיעות'‬ ‫יגן עלינו ועל כל ישראל‪ .‬זיי האבן‬ ‫מרדכי פון טשערנאביל זי"ע ‪ -‬א זון פון‬ ‫וואס די צדיקים פלעגן אונטערנעמען‬ ‫באשיינט דעם וועלט פון חסידות מיטן‬ ‫הרה"ק דער 'מאור עינים' זי"ע (וועמען מיר‬ ‫צו מחזק זיין אידישע קינדער אין די‬ ‫פארזעצן דעם הייליגן וועג פון זייער‬ ‫האבן פאריגע וואך ברייט באשריבן דא אין 'שבת‬ ‫רוסישע שטעט און דערפער‪.‬‬ ‫זיידע דער מאור‪-‬עינים און פאטער דער‬ ‫בשבתו' לרגל די יארצייט דעם דאנערשטאג)‪.‬‬ ‫ביי די נסיעות האבן זיך מיטגעכאפט‬ ‫טשערנאבילער מגיד זי"ע‪.‬‬ ‫די קינדער זענען געווען [לויט‬ ‫‪32‬‬ ‫אין די וואכעדיגע פרשה לערנען מיר ווי דער אויבערשטער זאגט פאר אברהם‪-‬אבינו‪ :‬לך‪-‬לך!‬ ‫אברהם נעם דיינע זאכן און ציה זיך! דער אויבערשטער זאגט נישט וואו אהין ער זאל זיך ציען‬ ‫און וואו ער זאל זיך אפשטעלן‪ .‬די ערשטע זאך‪ - :‬פָאר אוועק פון דיין הויז און געבורט‪-‬ארט!‬ ‫צדיקים הק' האבן אייביג געהאט געהויבענע ענינים ביי א 'נסיעה'‪ .‬מ'האט געוואוסט‬ ‫ביי צדיקים אז אונטערוועגנס קען מען פועל'ן גרויסע ישועות מער ווי ווען דער צדיק איז‬ ‫אינדערהיים‪ .‬די פרשה פון לך‪-‬לך איז געוויס טאקע געווען א נסיון פאר אברהם‪-‬אבינו אז ער‬ ‫זאל גיין צו אן אומבאשטימטע ארט‪ ,‬אבער אין דער זעלבער צייט איז דאס א שטיקל באווייז‬ ‫אז די 'נסיעה' פון א צדיק זעלבסט איז שוין א גרויסע זאך‪ ,‬אפגעזען וואו אהין דער צדיק פארט‬ ‫און וואו ער וועט זיך אפשטעלן‪.‬‬ ‫דאס קען מען אויך זען ווען די תורה הק' שרייבט אראפ די מ"ב‪-‬מסעות פון די אידן אין מדבר‬ ‫(פר' מסעי)‪ .‬וואס כאטש וואס מיר ווייסן נישט היינט גענוי וואו אין די מדבר איז 'סוכות' און וואו‬ ‫איז 'חצרות'‪ ,‬אבער די תורה שרייבט א גאנצע פרשה פון די 'נסיעה' פון די אידישע קינדער‪.‬‬ ‫דערפאר איז פארשטענדליך אז צדיקים האבן גענוי געוואוסט די סודות פון א רייזע וואס‬ ‫טראגט א שטארקע געוויכט אין עבודת השי"ת און פארשפרייטן אידישקייט אויף די וועלט‪.‬‬ ‫אבער לעומת זה‪ ,‬די זעלבע האט די כח‪-‬הטומאה אויך געפילט אז א נסיעה פון א צדיק איז‬ ‫עטוואס מער ווי אן איינפאכע רייזע‪ ,‬און זיי האבן האבן פרובירט דאס צו שטערן מיט וואס‬ ‫מעגליך‪.‬‬ ‫פאר אומגעפער ‪ 155‬יאר צוריק‪ ,‬איז ארויס די אומדערהערטע גזירה וואס איז באקאנט אין‬ ‫די היסטאריע אלס 'גזירת צאדיקאוו'‪ ,‬וואס האט גענצליך געוואלט אפשאפן דער באגריף פון‬ ‫רייזעס פון צדיקים‪ ,‬איבערהויפט די צדיקים און מגידים לבית טשערנאביל זי"ע‪ ,‬וואס פלעגן‬ ‫ארומפארן צו זייערע חסידים אין די שטעט און דערפער איבער אוקריינע און רוסלאנד‪ .‬ביז‪...‬‬ ‫'גזירת צאדיקאוו' איז אונטערגעקומען און בלאקירט די צדיקים פון ארומפארן איבערן לאנד‪.‬‬ ‫אינעם דאזיגן ארטיקל וועלן מיר דורכגיין די גאנצע היסטאריע פון די גזירה‪ ,‬פון די סיבה‬ ‫פארוואס און ווען די גזירה איז צושטאנד געקומען ביז ווען עס איז בס"ד בטל געווארן‪.‬‬ ‫זייער שטארקע איינפלוס וואס זיי‬ ‫האבן געהאט אויף אידן איבערן לאנד‪.‬‬ ‫די 'טומאה' קען‬ ‫ארטיגע חסידים‪ ,‬און איז געווען א‬ ‫פארזאמלונג‪-‬געלעגנהייט פאר חסידים‬ ‫צו די הילף פון די רוסישע רעגירונג‪,‬‬ ‫נישט פארנעמען‬ ‫פון אומעטום צו מיטהאלטן שבתות‬ ‫איז צוגעשטאנען דער משכילישער‪-‬‬ ‫די 'קדושה'‬ ‫ביים צדיק און שעפן יראת‪-‬שמים פונעם‬ ‫באוועגונג‪ .‬די 'משכילים' און סתם‬ ‫הייליגן קוואל‪ .‬אבער פאר די רוסישע‬ ‫פרייע אידן וועלכע האבן געהאט א‬ ‫די רוסישע רעגירונג האט גוט געזען‬ ‫ווי די צדיקים האבן א שטארקן איינפלוס‬ ‫הערשאפט‪ ,‬וועלכע האט געקוקט‬ ‫ציל אריינצוברענגען 'פרייהייט' צווישן‬ ‫און א גוטן שפראך צו פיל אידן‪ ,‬וואס‬ ‫מיט א שלעכט אויג אויף פארשפרייטן‬ ‫ערליכע אידן רח"ל‪ ,‬האבן גוט געוואוסט‬ ‫דאס זעט מען אין די ליסטעס פון‬ ‫אידישקייט‪ ,‬זענען אט די נסיעות פון‬ ‫אז 'חסידות' איז א זאך וואס שטייט זיי‬ ‫אין וועג‪ ,‬נאכדעם וואס חסיד'ישע אידן‬ ‫צענדליגער טויזנטער אידן וואס פלעגן‬ ‫די צדיקים געווען ווי א דארן אין אויג‪,‬‬ ‫האבן זיך געהאלטן פעסט ביי די אור‬ ‫געבן 'מעמדות' פאר די אכט ברידער ‪-‬‬ ‫איינזעענדיג אז די רייזעס טוען פיל‬ ‫אלטע 'מסורה' און אוועקגעשטופט‬ ‫די קינדער פון טשערנאבילער מגיד‪ ,‬און‬ ‫אויף אין דער געביט פון פארשפרייטן‬ ‫יעדע סארט נייע באוועגונג‪.‬‬ ‫די רעגירונג האט געוואלט פארמינערן‬ ‫תורת‪-‬החסידות איבערן לאנד‪.‬‬ ‫‪33‬‬ ‫די צדיקים און חסיד'ישע רבי'ס‪,‬‬ ‫מיט זייער געוואלדיגע קדושה‪ ,‬האבן‬ ‫געהאט א שטארקן איינפלוס אויף‬ ‫זייערע חסידים‪ ,‬נישט לאזנדיג די‬ ‫נייע מאדערנע ווינטן אריינבלאזן ביי‬ ‫די ערליכע אידן‪ .‬דערפאר זענען די‬ ‫משכילים ארויס אין א קאמף קעגן‬ ‫די צדיקים און זייער הנהגה‪ ,‬און‬ ‫פרובירט אויף יעדן וועג צו שטערן‬ ‫זייערע אקטיוויטעטן‪ ,‬אדער כאטש‬ ‫פארמינערן זייער איינפלוס און‬ ‫דערמיט קענען גרינג אריינברענגן די‬ ‫טמא'נע השכלה ווינטן אין כלל‪-‬ישראל‪.‬‬ ‫די משכילים אין יענער צייט האבן‬ ‫אויסגענוצט זייערע קאנטאקטן מיט‬ ‫די אהל אויפן ציון הק׳ פון הרה״ק רבי מרדכי פון טשערנאביל זי״ע‬ ‫די הויכראנגיגע רעגירונג באאמטע און‬ ‫האבן גע'מסר'ט אויף רעכטס און אויף‬ ‫א גענויער באריכט אנגעפילט מיט‬ ‫דאס שטערן און האלטן צוריק דעם‬ ‫לינקס די חסיד'ישע רבי'ס מיט אלע‬ ‫העסליכע רייד און פיינטשאפט איבער‬ ‫באוועגונג‪ ,‬און זענען משפיע אויף אידן‬ ‫סארט פרעכע רייד וואס די האר פון‬ ‫זיך צו האלטן פעסט ביי די אור אלטע‬ ‫קאפ שטעלט זיך אויף דערפון‪.‬‬ ‫די טעטיגקייטן פון די צדיקי בית‬ ‫טשערנאביל‪.‬‬ ‫מסורה‪ ,‬און אלע זייערע טעטיגקייטן‬ ‫אט איז דער אידישער איבערזעצונג‬ ‫טוט צוריקהאלטן דאס אנטוויקלען און‬ ‫א 'רב' קעגן רבי'ס‪..‬‬ ‫פון זייער פראטאקאל אין קורצן‪ :‬צום‬ ‫בילדונג פון דאס אידישע פאלק‪ ,‬און‬ ‫פון צווישן פיל מסירות‪ ,‬האט נאך‬ ‫מיליטערישן אלגעמיינער האר פון‬ ‫דאס איז קעגן די רעגירונג געזעצן‪.‬‬ ‫די שטערקסטע צוגעגעבן‪ ,‬די מסירה‬ ‫קיעוו‪ .‬פון וויפיל איך האב ערהאלטן פון‬ ‫אין טריט פון זיין פרעכע מסירה‪ ,‬איז‬ ‫פון עמיצער וואס האט זיך גערופן 'דער‬ ‫די פאליצייאישע פירער אין פארשידענע‬ ‫אום כ' אייר תרכ"א ארויס א באפעל פון‬ ‫רב אין שטאט זיטאמיר'‪ ,‬וואס איז‬ ‫געגנטער אויף א ספעציפישער כת‬ ‫דער ארטיגער 'גענעראל‪-‬גובערנאטאר'‪,‬‬ ‫אויפגענומען געווארן אלס רב דורך די‬ ‫'צדיקים' וועלכע ארבעט צווישן די‬ ‫וועלכער שרייבט צו די הערשער פון די‬ ‫רעגירונג‪ .‬זעלבסט פארשטענדליך אז‬ ‫אידן‪ ,‬ווערט קלארגעשטעלט אז די‬ ‫דרום‪-‬שטעט אין רוסלאנד‪ ,‬צו נאכקוקן‬ ‫יענער פארשוין איז געווען ווייט פון א‬ ‫הויפט פארשטייער פון דער דאזיגער כת‬ ‫די טעטיגקייטן וואס די צדיקים מאכן‬ ‫תלמיד‪-‬חכם און ירא‪-‬שמים‪ ,‬און האט‬ ‫זענען קינדער פון 'משפחת טווערסקי'‬ ‫אין זייערע געגנטער און די איינפלוס‬ ‫בלויז געטראגן דער טיטול 'רב' דורך די‬ ‫וועלכע ווערן געשעצט דורך די אידן‪,‬‬ ‫וואס עס האט אויפן ארטיגן אידנטום‪,‬‬ ‫רעגירונג‪ ,‬ווען די ערליכע אידן האבן זיך‬ ‫וועלכע געפינען זיך אין די שטעט פון‬ ‫און אים שיקן א פונקטליכער באריכט‬ ‫דערווייטערט פון אים ווי ווייט מעגליך‪.‬‬ ‫טשערנאביל און קאריסטשוב וואס‬ ‫דערוועגן‪.‬‬ ‫ער האט אום יאר תרי"ט אריינגעגעבן‬ ‫איז אין דעם געגנט פון טשערקאס‪,‬‬ ‫א דעטאלירטן 'פראטאקאל' אין וואס‬ ‫און אין דער שטעטל טאלנא וואס איז‬ ‫העסליכע בריוו‬ ‫ער באריכטעט גענוי די טעטיגקייטן‬ ‫אין געגנט פון אומאן‪ ,‬אין דער שטאט‬ ‫מקארוב און אין שטאט סקווירא וואס‬ ‫מיט אלע היימישע‬ ‫פון די צדיקים לענגאויס די לאנד‪.‬‬ ‫מיט זיין וויסטער פיינטשאפט צו די‬ ‫זענען אין די געגנט פון קיעוו‪.‬‬ ‫נייעס‪...‬‬ ‫חסיד'ישע רבי'ס האט ער געשילדערט‬ ‫די מענטשן וואס ווערן גערופן‬ ‫די הערשער אין די שטעטלעך‬ ‫מיט שווארצע פארבן ווי ווייט די‬ ‫'מגידים' אדער 'רבי'ס'‪ ,‬צייכענען‬ ‫וועלכע זענען נישט געווען קיין‬ ‫צדיקים האבן אן איינפלוס אויף די‬ ‫זיך אויס אין זייער פאנאטישע און‬ ‫אויסערגעווענליכע אידן פריינט‪ ,‬האבן‬ ‫אידישע קינדער‪ ,‬און אין זיינע ווערטער‬ ‫פרימיטיווע מיינונגען‪ ,‬און זיי האבן א‬ ‫מיט גרויס חשק זיך צוגעכאפט צום‬ ‫שרייבט ער‪ ,‬אז טראץ וואס די‬ ‫גרויסע און שטארקע איינפלוס אויף די‬ ‫באפעל און אום כ"ה תמוז‪ ,‬בלויז צוויי‬ ‫רעגירונג וויל מיט איר גרויס גוטסקייט‬ ‫אלגעמיינע אידנטום‪ .‬זייערע שטיצער‬ ‫חדשים נאך דער פארלאנג פון דער‬ ‫אריינברענגען די 'השכלה' ווינטן‬ ‫און גלויבער רעכענען זיך מיט די כת‬ ‫רעגירונג‪ ,‬איז אריינגעשיקט געווארן‬ ‫ביי די אידן‪ ,‬טוען אבער די צדיקים‬ ‫‪34‬‬ ‫מאדנע מסירות‬ ‫שפראך‪ .‬און אין פאל עס פעלט אויס‬ ‫נוצן זיי א דאלמעטשער‪.‬‬ ‫צדיקים‪ ,‬מיט אן איינפלוס וואס שאדט‬ ‫אויף די בירגער און מאראלישער‬ ‫ווי אויבן דערמאנט זענען די‬ ‫געווענליך פירן די מגידים אריבער‬ ‫אנטוויקלונג פון דער אידישער‬ ‫משכילים צוגעשטאנען צו די רוסישע‬ ‫געזעלשאפט‪.‬‬ ‫זייער שטעלע צו זייערע קינדער נאך‬ ‫רעגירונג און רעגעלמעסיג אריינגעגעבן‬ ‫די הויפט קאנצענטראציע פון די‬ ‫זייער טויט‪ ,‬און דורך דעם גייט אריבער‬ ‫נידריגע מסירות קעגן די צדיקים לבית‬ ‫צדיקים איז געוואנדן צו 'חינוך הבנים'‪,‬‬ ‫טשערנאביל‪ .‬אין א מסירה וואס איז‬ ‫די 'פאנאטיזם' פון דור צו דור‪ .‬אויף אזוי‬ ‫זיי געבן בלויז אן ערליכער חינוך און‬ ‫געשיקט געווארן אום י"ז אב תרכ"ד‬ ‫ווייט איז גרויס דער כח און ווירקונג פון‬ ‫פארוואנדלען זייערע נאכפאלגער דורך‬ ‫צו דעם גענעראל‪-‬גובערנאטאר‪,‬‬ ‫די מגידים אויף דאס אידישע פאלק‪ ,‬אז‬ ‫דעם צו גענצליך פאנאטישע‪ ,‬און זיי‬ ‫אונטערגעשריבן דורך די משכילים‬ ‫רוב אידן‪ ,‬איבערהויפט די אומוויסנדע‬ ‫שלעפן אויך מיט אנדערע‪ .‬די צדיקים‬ ‫אין ווייספעלד‪ ,‬גיסן זיי אויס האס‬ ‫פון צווישן זיי‪ ,‬זענען איבערצייגט אז‬ ‫טוען זיך גענצליך פארהוילן פון בילדונג‬ ‫און פיינטשאפט קעגן הרה"ק רבי דוד‬ ‫זיי קענען רעדן מיטן אויבערשטן‪ ,‬און‬ ‫פאר די פרויען און מיידלעך‪ .‬די פרויען‬ ‫מטאלנא זי"ע‪ ,‬וואס איז אנגעקומען אין‬ ‫אז זייער געבעט פאר די ארימעלייט‪,‬‬ ‫זענען בלויז פארנומען מיט די הויזגעזינד‬ ‫יענעם טאג באזוכן זייער שטאט‪.‬‬ ‫קינדערלאזע עלטערן‪ ,‬קראנקע‬ ‫און צומאל אויך פארשידענע האנדל‪,‬‬ ‫אין יענעם בריוו האבן זיי זיך נישט‬ ‫מענטשן‪ ,‬האט א כח זיי צו ראטעווען‪.‬‬ ‫אין דער צייט וואס זייערע מענער די‬ ‫געשעמט צו שרייבן אז די צדיקים‬ ‫אפילו די קריסטליכע בירגער ווענדן זיך‬ ‫חסידים גיבן זיך אפ צו לערנען בלויז‬ ‫ארבעטן האנט ביי האנט מיט די‬ ‫צום מגיד מיט קלאגעס אויף די אידן‬ ‫ספרי‪-‬קודש‪.‬‬ ‫קעגן‬ ‫אויפשטענדלער‬ ‫פוילישע‬ ‫אין פעלער וואס עס פעלט באווייזן‪,‬‬ ‫צו די רבי'ס פון פאמיליע טווערסקי‪,‬‬ ‫רוסלאנד‪ ,‬און דערפאר דארף מען‬ ‫און זיי ווערן צופרידן געשטעלט‪...‬‬ ‫קומען צו פארן אידן פון די אומגעגנט‪,‬‬ ‫זיי פארטרייבן צו א צווייטן לאנד!‬ ‫און פארברענגען א צאל טעג בלויז אין‬ ‫אין א צווייטן מסירה פון די פרעכע‬ ‫די אלע אינפארמאציע האב‬ ‫דאווענען‪ .‬צו זיי ווענדט מען זיך אויך‬ ‫משכילים‪ ,‬שרייבן זיי איבער די פוילישע‬ ‫איך די עהרע צו אריבערפירן צו די‬ ‫פאר עצות אין פארשידענע ארבעט'ס‬ ‫אויפשטענדלער‪ ,‬אז יעדעס מאל וואס‬ ‫הויכגעשעצטע רעיגירונג באאמטע‪ ,‬אין‬ ‫און האנדל אנגעלעגנהייטן‪ ,‬און זייערע‬ ‫זיי גרייטן זיך צו ארויסגיין אין א קאמף‬ ‫איינקלאנג מיט דער באפעל פון דער‬ ‫באשלוסן ווערן פאררעכנט ווי א‬ ‫קעגן רוסלאנד‪ ,‬קומען זיי צום ערשט‬ ‫‪'18‬טער אין אפריל‪ ,‬וואס זיין נומער איז‬ ‫פעסטער געזעץ אין זייערע אויגן‪ .‬די‬ ‫צו די צדיקים צו באקומען זייער ברכה‬ ‫‪ - .3079‬גענעראל לוטענאנט עסקאר‪.‬‬ ‫אידן בעטן פון די צדיקים צו דאווענען‬ ‫פאר הצלחה‪.‬‬ ‫אין פעלער פון קינדערלאזע עלטערן‪,‬‬ ‫די משכילים האבן גוט געוואוסט‬ ‫קרענק‪ ,‬און פארשידענע שווערע‬ ‫אז די רוסישע רעגירונג פירט זיך‬ ‫אומשטענדן‪.‬‬ ‫מיטן שטרענגסטן אופן קעגן יעדע‬ ‫די צדיקים באקומען געלט פון די‬ ‫מינדעסטע מיטארבעט מיט די פוילישע‬ ‫חסידים‪ ,‬וואס א קליינע טייל דערפון‬ ‫אויפשטענדלער‪ ,‬און האבן געוואוסט‬ ‫ווערט צוטיילט צווישן די ארימעלייט‬ ‫אז אזעלכע מסירות קען קאסטן א‬ ‫צו דינען אלס א הצלחה צייכן פאר‬ ‫טייערן פרייז‪ .‬אבער זייער וויסטע האס‬ ‫זייערע תפילות‪ ...‬ווען עס קומען די‬ ‫קעגן די צדיקים און חסיד'ישע אידן‬ ‫קינדער פון פאמיליע טווערסקי צו‬ ‫האט זיי אינגאנצן אראפגעפירט פון‬ ‫אידישע ישובים‪ ,‬זענען זיי זוכה צו א‬ ‫גלייכגעוויכט און זין‪ ,‬אז זיי האבן זיך‬ ‫ספעציעלע קבלת‪-‬פנים‪ ,‬און זייערע‬ ‫נישט צוריקגעהאלטן פון אריינגעבן‬ ‫באזוכן בכלל ווערן פאררעכנט אין די‬ ‫נידעריגע פאלשע מסירות‪ ,‬אלעס אז די‬ ‫אויגן פון די אידן ווי א גרויסער יום‪-‬‬ ‫צדיקים זאלן פארלירן זייער איינפלוס‬ ‫טוב‪ .‬די קינדער פון פאמיליע טווערסקי‬ ‫און אנוועזנהייט אין אוקריינע און אין‬ ‫זענען איינגעשריבן ביי די רעגירונג‬ ‫רוסלאנד‪.‬‬ ‫אלס 'ביזנעסלייט'‪ ,‬אבער זיי פירן‬ ‫עס זענען פארהאן פיל דאקומענטן‬ ‫נישט קיין שום געשעפטן‪ .‬די חסידים‬ ‫וואס צייגן וויאזוי די רעגירונג האט‬ ‫זענען פארזינקען אין פאנאטיזם אין‬ ‫געהאלטן א געניט אויג אויף די צדיקים‬ ‫אזא פארנעם‪ ,‬וועלכע רעדן נישט אין‬ ‫די פראטאקאל מיט די מסירה קעגן די צדיקים‬ ‫און זייערע רייזעס‪ .‬פון מאל צו מאל‬ ‫לבית טשערנאביל‬ ‫אנדערע שפראכן אויסער די אידישע‬ ‫‪35‬‬ ‫געשיקט א באפעל פאר דער הויפט‬ ‫א מסירה נאך א מסירה האט געטון‬ ‫פון די פאליציי צו ארומגיין נעמען אן‬ ‫דאס זייניגע‪ ,‬און האט געברענגט די‬ ‫אונטערשריפט פון די צדיקים‪ ,‬אז זיי‬ ‫רעגירונג צו ווערן שטרענגער אויף‬ ‫נעמען זיך אונטער נישט ארויסצופארן‬ ‫די צדיקים‪ ,‬וואס האט ענדגילטיג‬ ‫אויסער די שטאט אן קיין ערלויבעניש‬ ‫געפירט צו דער רשעות'דיגער 'גזירת‬ ‫פון די הויפט פאליציי פון די אומגעגנט‪.‬‬ ‫צאדיקאוו'‪ ,‬וואס די צאר'ישער‬ ‫די רשעות'דיגע גזירה‪ ,‬וואס האט זיך‬ ‫רעגירונג האט ארויסגעגעבן אויף די‬ ‫ליידער געצויגן פאר לאנגע יארן‪ ,‬איז‬ ‫צדיקים לבית טשערנאביל‪.‬‬ ‫געווען זייער שווער סיי פאר די צדיקים‬ ‫אום יאר תרכ"ד האט דער צענזור‬ ‫זעלבסט‪ ,‬און פארשטייט זיך פאר די‬ ‫דער רשע 'וולאדימיר פיודראוו'‬ ‫טויזנטער חסידים פון אומעטום וואס‬ ‫דער ראטגעבער פון דעם גענעראל‪-‬‬ ‫האבן געלעכצט און געבענקט צו קענען‬ ‫פארגעשלאגן‬ ‫גובערנאטאר‪,‬‬ ‫זיך טרעפן מיט זייער רבי'ן‪.‬‬ ‫א פארשלאג פארן גענעראל‪-‬‬ ‫אין א בריוו פון דער גענעראל‪-‬‬ ‫גובערנאטאר אז כדי צו קלענער מאכן‬ ‫גובערנאטאר שרייבט ער‪ :‬אייגענטליך‬ ‫די איינפלוס פון די צדיקים‪ ,‬זאל מען‬ ‫וואלט איך אינגאנצן געדארפט‬ ‫פארבאטן די צדיקים פון ארויסצופארן‬ ‫פארטרייבן די צדיקים פון דעם גאנצן‬ ‫פון זייערע וואוין‪-‬ערטער צו קיין שום‬ ‫לאנד‪ ,‬נאר עס העלפט סייווי נישט‪...‬‬ ‫אנדערע ארט‪ .‬סיידן אז זיי ערהאלטן‬ ‫הרה״ק רבי אהרן מטשערנאביל זי״ע‬ ‫ווי מיר האבן זיך איבערצייגט ביים‬ ‫א ספעציעלע ערלויבעניש פון די‬ ‫צדיק פרידמאן פון רוזין (= הרה"ק מרוזשין‬ ‫רעגירונג‪ ,‬וואס זאל קומען בלויז אין‬ ‫זי"ע)‪ ,‬אז זינט ער האט זיך פון דא‬ ‫דרינגענדע פעלער‪ ,‬ווי א פאמיליע‪-‬‬ ‫אוועקגעצויגן האט זיך זיין איינפלוס‬ ‫שמחה‪ ,‬אדער פאר היילונג‪.‬‬ ‫פילפאכיג פארגרעסערט‪...‬‬ ‫אום י"ב תמוז תרכ"ה איז ענדגילטיג‬ ‫ארויס דער אורטייל פון די רוסישע‬ ‫רעגירונג וועלכע פארבאט די צדיקים‬ ‫די גזירה קאסט א‬ ‫צו רייזן ארויס פון זייערע שטעט‪.‬‬ ‫ביטערן קרבן פאר‬ ‫דער פראטאקאל שרייבט‪ :‬נעמענדיג‬ ‫אין באטראכט אז אין אונזער געגנט‬ ‫בית טשערנאביל‬ ‫ארבעטן העפטיג די כת צדיקים וועלכע‬ ‫אויסער די פילע שוועריגקייטן וואס‬ ‫צייכענען זיך אויס אין פאנאטישע‬ ‫דער גזירה האט געברענגט פיזיש און‬ ‫מיינונגען‪ ,‬און האבן א שעדליכע‬ ‫גייסטיש פאר די צדיקים‪ ,‬האט דאס‬ ‫איינפלוס אויף די אידישע מאסן‪,‬‬ ‫ליידער אויך געקאסט א טייערן פרייז‪,‬‬ ‫און דערמיט וואס די צדיקים פארן‬ ‫ווען אין יענער צייט איז קראנק געווארן‬ ‫רעגעלמעסיג ארום צו שטעט און‬ ‫הרה״ק רבי יצחק מסקווירא זי״ע‬ ‫הרה"ק רבי מרדכי ‪ -‬א זון פון הרה"ק‬ ‫שטעטלעך וואס זענען באוואוינט‬ ‫מטאלנא זי"ע‪ ,‬און די דאקטוירים‬ ‫דורך די אידן‪ ,‬און צאפן ארויס פון זיי‬ ‫האבן געזאגט אז ער מוז דרינגענד‬ ‫געלטער אין גרויסע סומעס‪ ,‬דערפאר‬ ‫פלעגן די אינסטאנצן איבערגעבן‬ ‫אריבערפארן זיך היילן אין די געגנט פון‬ ‫טוען מיר אנווייזן און לאזן וויסן‬ ‫דעטאלירטע אינפארמאציע איבער‬ ‫'קריימיע' אין אוקריינע‪ ,‬צוליב די ריינע‬ ‫פאר אלע צדיקים וואס וואוינען אין‬ ‫די רייזעס פון די צדיקים צו באזוכן די‬ ‫לופט דארט‪.‬‬ ‫רוסלאנד‪ ,‬אז זיי זאלן נישט ארויסגיין‬ ‫חסידים און זייערע וואוין‪-‬ערטער און‬ ‫די חסידים און עסקנים‪ ,‬און אויך‬ ‫פון זייערע באשטימטע וואוין‪-‬ערטער‬ ‫האבן געשילדערט ווי די חסידים פירן‬ ‫גרויסע עשירים‪ ,‬האבן געארבעט מיט‬ ‫אן קיין ערלויבעניש פון די רעגירונג‬ ‫זיך אונטערן השפעה פון די צדיקים‪.‬‬ ‫די גרעסטע קאנטאקטן צו ערהאלטן‬ ‫באאמטע אין דעם געגנט‪ ,‬און צו הייסן‬ ‫אן ערלויבעניש פאר רבי מרדכי‬ ‫די פאליציי דאס נאכצוקוקן‪.‬‬ ‫צו קענען אנקומען אהין‪ ,‬נאכדעם‬ ‫אין די נאכפאלגנדע טעג האט דער‬ ‫גזירת צאדיקאוו גייט‬ ‫וואס ער איז אויך געווען אונטער די‬ ‫גענעראל‪-‬גובערנאטאר פון קיעוו‪,‬‬ ‫אריין אין קראפט‬ ‫‪36‬‬ ‫ער שרייבט אז ער ערלויבט זיי צו‬ ‫פרשה פון 'ויהי בנסוע הארון'‪ ,‬קען‬ ‫'גזירת צאדיקאוו'‪ .‬אבער ליידער האט‬ ‫פארן מיט ‪ 4‬באדינגונגען‪ )1 :‬אז זיי וועלן‬ ‫נישט פארשטיין דעם טעם פון אונזער‬ ‫גארנישט געהאלפן און מ'האט אים‬ ‫נישט פארן צו קיין שום אנדערע ארט‪,‬‬ ‫רייזע!"‪...‬‬ ‫נישט ערלויבט צו ארויספארן‪ .‬דאס‬ ‫בלויז וואו זיי באקומען ערלויבעניש‪)2 .‬‬ ‫ערשט נאך איינס און א האלב יאר‬ ‫האט געפירט אז אין ענדע איז ער‬ ‫אז אין די רייזעס וועלן בלויז מיטפארן‬ ‫האט ער נאכגעגעבן די פארלאנגען פון‬ ‫פריצייטיג נפטר געווארן‪ ,‬אום ו' תשרי‬ ‫פאמיליע מיטגלידער און נישט‬ ‫די חסידים אין טאלנא‪ ,‬און ער האט זיך‬ ‫תרל"ז‪ .‬און הרה"ק מטאלנא האט לויט‬ ‫חסידים‪ )3 .‬אין די שטעט וואו זיי זענען‬ ‫צוריקגעקערט קיין אוקריינע‪ ,‬ביז צו‬ ‫די חסידים‪ ,‬געהאלטן אז זיין פטירה איז‬ ‫ערלויבט צו פארן און אריבערפארן‪,‬‬ ‫זיין פטירה אום יאר תרמ"ב‪.‬‬ ‫דירעקט פארבינדן מיט די רשעות'דיגע‬ ‫וועלן זיך נישט פארזאמלען ארום זיי‬ ‫גזירה‪.‬‬ ‫קיין מענטשן‪ ,‬און זיי וועלן נישט מאכן‬ ‫קיין פארברענגען מיט חסידים‪ ,‬און זיי‬ ‫די פרייד ביי די‬ ‫זאלן זיך קלאר קעגנשטעלן קעגן דעם‪.‬‬ ‫חסידים ווען די‬ ‫הרה"ק מ'טאלנא‬ ‫‪ )4‬אויב זיי וועלן נישט איינהאלטן די‬ ‫רבי'ס פארן ארויס‬ ‫זי"ע אנטלויפט פון‬ ‫באדינגונגען וועלן זיי מער נישט האבן‬ ‫די מעגליכקייט ארויסצופארן פון‬ ‫מיט ערלויבעניש‬ ‫אוקריינע‬ ‫זייערע גרעניצן אין קיין שום פאל‪.‬‬ ‫אין דער זעלבער צייט‪ ,‬נאך זיין זונ'ס‬ ‫ווי דערמאנט‪ ,‬האבן די צדיקים‬ ‫פטירה‪ ,‬איז דער טאלנער מגיד זעלבסט‬ ‫דער גענעראל‪-‬גובערנאטאר האט‬ ‫געקענט ערהאלטן א ספעציעלע‬ ‫דאס טאקע באשטעטיגט אויף דעם‬ ‫ארויסגעפארן מיט די רעגירונג'ס‬ ‫ערלויבעניש ארויסצופארן פון שטאט‬ ‫פארנעם‪ ,‬אבער אין דער זעלבער צייט‬ ‫ערלויבעניש פון אוקריינע קיין גאליציע‪,‬‬ ‫אין צייט פון שמחות אין די פאמיליע‪.‬‬ ‫האט דער גובערנאטאר פון קיעוו‬ ‫און האט געלאזט וויסן פאר די חסידים‬ ‫א ספעציעלע פרייד איז געווען ביי‬ ‫ארויסגעשיקט אגענטן נאכצוקוקן די‬ ‫אז ער פארלאזט אוקריינע‪.‬‬ ‫די חסידים יעדעס מאל וואס די‬ ‫צדיקים אין זייערע רייזעס‪.‬‬ ‫רבי'ס האבן ערהאלטן ערלויבעניש צו‬ ‫ווען ער איז אוועקגעפארן האט ער‬ ‫ארויספארן צו אנדערע שטעט‪ .‬ביי די‬ ‫נישט געזאגט פאר די חסידים פארוואס‬ ‫ער פארט אוועק אויף עטליכע יאר‪.‬‬ ‫די שונאים שימפן‬ ‫אלע נסיעות זענען זיך צוזאמגעלאפן‬ ‫לויט טייל איז דאס געווען אין ליכט‬ ‫שווערע מאסן פון חסידים פון‬ ‫איבער די שטארקע‬ ‫אומעטום מיטצוהאלטן די געהויבענע‬ ‫פון די פטירה פון זיין זון‪ ,‬וואס האט‬ ‫אנלויפעניש‬ ‫מאמענטן‪.‬‬ ‫געצייגט אז די רוסן זענען אומשטאנד‬ ‫אויף אלעס‪ ,‬און דערפאר האט ער‬ ‫אין די נאכפאלגנדע טעג האט דער‬ ‫איינע פון אט די געלעגנהייטן‬ ‫געוואלט פארלאזן דאס לאנד‪.‬‬ ‫קיעווער גובערנאטאר געשריבן א‬ ‫איז געווען‪ ,‬ביי א גרויסע חתונה אין‬ ‫שטאט מקארוב‪ ,‬ווען ס'איז געגאנגען‬ ‫יענע פסח‪ ,‬האט זיך דער טאלנער‬ ‫בריוו צום גענעראל‪-‬גובערנאטאר‪,‬‬ ‫אונטער די חופה הרה"ק רבי ברוך‬ ‫מגיד געפינען אין בראד‪ ,‬און די‬ ‫וואו ער שרייבט אז די צדיקים האבן‬ ‫מאיר מ'אזאראניץ זי"ע‪ ,‬דער זון פון‬ ‫חסידים האבן ערלעדיגט אז זיין‬ ‫נישט איינגעהאלטן די באדינגונגען‪,‬‬ ‫שרייבנדיג אז רבי אהרן און רבי‬ ‫הרה"ק רבי מנחם נחום מטשערנאביל‬ ‫באליבטער אייניקל רבי נחום‪ ,‬וואס‬ ‫יצחק זענען אנגעקומען קיין מקארוב‬ ‫זי"ע‪ ,‬דער זון פון הרה"ק רבי אהרן‬ ‫איז מיטגעפארן מיט אים אין די רייזע‪,‬‬ ‫מיט גרויסע גרופעס פון פאמיליע‬ ‫מטשערנאביל זי"ע‪ ,‬וואס איז‬ ‫זאל אים פרעגן ביי די פיר קשיות נאך‬ ‫מיטגלידער און חסידים מיט גבאים‪,‬‬ ‫פארגעקומען אום יאר תרכ"ו‪.‬‬ ‫א קשיא‪ :‬פארוואס ער איז אוועק פון‬ ‫אנקומענדיג איין טאג נאכן צווייטן‪.‬‬ ‫טאלנא פאר א לאנגע צייט?‪...‬‬ ‫אין א דאקומענט פון דער קיעווער‬ ‫און ביים אריבערפארן פארשידענע‬ ‫גובערנאטאר‪ ,‬געוואנדן צו דער‬ ‫ווען דער אייניקל האט זיך געשטעלט‬ ‫שטעט‪ ,‬האבן זיך די גרופעס בלויז‬ ‫גענעראל‪-‬גובערנאטאר‪ ,‬שרייבט ער‪,‬‬ ‫פרעגן די פיר קשיות ביים סדר האט‬ ‫פארגרעסערט און פיל אידן זענען‬ ‫אז רבי אהרן האט געבעטן ערלויבעניש‬ ‫ער געזאגט‪" :‬איידער איך פרעג די‬ ‫ארויסגעקומען לכבודם‪ ,‬קושנדיג די‬ ‫פאר זיך צו פארן צו די חתונה‪ ,‬און‬ ‫פיר קשיות האב איך נאך איין קשיא‪:‬‬ ‫רעדער פון זייערע וועגענער‪...‬‬ ‫פאר זיין זון ‪ -‬רבי משולם זוסיא זי"ע‬ ‫פארוואס זענען מיר דא אין בראד?"‪...‬‬ ‫ווען רבי יצחק האט זיך‬ ‫צו פארן קיין קיעוו זיך היילן פאר אן‬ ‫דער טאלנער מגיד האט‬ ‫דערנענטערט צו מקארוב‪ ,‬האבן א‬ ‫אויגן קראנקהייט‪ ,‬און הרה"ק רבי‬ ‫פארשטאנען פון וואו די פראגע קומט‪,‬‬ ‫גרויסער קרייז אידן פון גאנצן ארום‬ ‫יצחק מסקווירא זי"ע האט געבעטן‬ ‫און ער האט געענטפערט‪" :‬אפילו‬ ‫אים מקבל‪-‬פנים געווען‪ .‬געוויסע זענען‬ ‫ערלויבעניש צו פארן צום ציון הק' פון‬ ‫דער וואס פארשטייט דעם טעם פון‬ ‫געקומען א וועג צופיס א שטרעקע פון‬ ‫זיין פאטער פאר ‪ 5‬טעג‪.‬‬ ‫דעם איבערגעדרייטן 'נ' הפוך ביים‬ ‫‪37‬‬ ‫די חסידים‪ ,‬צווישן זיי אזעלכע וואס‬ ‫באדינגונגען‪ ,‬ווערט אויף זיי פארבאטן‬ ‫אכט קילאמעטער ווייט‪ .‬און אינאיינעם‬ ‫האבן נישט באוויזן אין לויף פון די יארן‬ ‫צו פארלאזן זייערע וואוין‪-‬ערטער‪ ,‬מיט‬ ‫זענען זיי אריינגעפארן אין שטאט מיט‬ ‫צו פארן צו זייער רבי'ן‪ .‬אויך אום יאר‬ ‫קיין שום אויסרייד!‬ ‫מוזיק און פאראדע‪ .‬ער שילדערט אז‬ ‫תרמ"ד איז פארגעקומען א קבלת‪-‬‬ ‫איבער טויזנט געסט זענען געווען‬ ‫פנים אין שטעט 'יארוהא' פאר הרה"ק‬ ‫עס איז נאכאלץ‬ ‫באטייליגט ביי די חתונה‪ ,‬אויסער די‬ ‫שטאטישע איינוואוינער‪ ,‬און אז דריי‬ ‫מראחמיסטריווקא וועלכער האט אויך‬ ‫געוויילט דארט א שבת‪.‬‬ ‫געווען אויסנאמען‬ ‫טויזנט מענטשן האבן געגעבן פדיונות‬ ‫אין דעם שטאפל איז 'גזירת‬ ‫פאר די צדיקים‪.‬‬ ‫צאדיקאוו' אריין אין פילן קראפט‬ ‫אויך שילדערט ער וויפיל עסן און‬ ‫די משכילים‬ ‫מיט מאקסימום שטרענגקייט‪ .‬אבער‬ ‫טרינקען איז פארנוצט געווארן דארט‪.‬‬ ‫לאקערן נאך‬ ‫אויך אין די קומענדיגע יארן האבן‬ ‫אין די גאסן איז געווען צוגעשטעלט‬ ‫די צדיקים באוויזן ארויסצופארן‬ ‫בראנפן און טרינקען‪ ,‬און די מקארובער‬ ‫זעלבסט פארטענדליך אז די‬ ‫מיט געוויסע ערלויבענישן און האבן‬ ‫פויערן האבן זיך אויך אנגע'שיכור'ט‬ ‫משכילים זענען נישט געשלאפן און‬ ‫שטילערהייט ארומגערייזט צו די‬ ‫אויף א פארנעם אז עס איז נישט‬ ‫האבן פאר'מסר'ט די צדיקים אויף‬ ‫שטעט און שטעטלעך פון די חסידים‪.‬‬ ‫געווען מעגליך צו טרעפן איינעם מיט‬ ‫טריט און שריט‪ .‬צווישן אנדערע האבן‬ ‫ווי צום ביישפיל‪ ,‬אום יאר תרל"ט האט‬ ‫א ניכטערן קאפ אין די גאנצע שטאט‪...‬‬ ‫זיי נאך פסח תרל"ט‪ ,‬ווען הרה"ק‬ ‫הרה"ק מראחמיסטריווקא ערהאלטן‬ ‫די פאליציי האט נישט געקענט האלטן‬ ‫מראחמיסטריווקא האט זיך נאך‬ ‫ערלויבעניש צו פארן קיין טיטשעלניק‪,‬‬ ‫ארדענונג נאר האבן זיך באהאלטן די‬ ‫געפינען אויסערן שטאט‪ ,‬באקומענדיג‬ ‫און האט שוין אויסגענוצט דעם‬ ‫גאנצע צייט‪ .‬ער שרייבט אז די פויערן‪,‬‬ ‫אן ערלויבעניש‪ ,‬האט דער רבי געוויילט‬ ‫אין‬ ‫אריינפארנדיג‬ ‫געלעגנהייט‬ ‫טראץ וואס זיי זענען געווארנט געווארן‬ ‫פאדאליע צו באזוכן זיינע חסידים‪.‬‬ ‫נישט צו קומען צו די חתונה‪ ,‬זענען זיי‬ ‫אין עטליכע שטעט אן קיין ערלויבעניש‬ ‫אבער אלע געקומען און געברענגט‬ ‫פון די אינסטאנצן‪ .‬די משכילים האבן‬ ‫די פרייד איז געווען זייער גרויס ביי‬ ‫ברויט און זאלץ לכבוד דער חתן‪ ,‬מיטן‬ ‫אויסרייד אז דער ראבינער טוט זיי‬ ‫שטענדיג טובות אין זייער נויט‪ ,‬מיט‬ ‫געלט און מיט אנדערע וועגן‪.‬‬ ‫ער שרייבט‪ ,‬אז מען שאצט אז די‬ ‫חתונה פון פאמיליע טווערסקי האט‬ ‫געקאסט אומגעפער ‪ 2‬טויזנט רובל‪,‬‬ ‫וואס וועט זיכער געדעקט ווערן דורך‬ ‫נדבות פון די חסידים‪ .‬אויך שרייבט ער‬ ‫אז די משכילים האבן זיך כמעט נישט‬ ‫אנגעזען ביי די חתונה‪ .‬פארקערט‪ ,‬די‬ ‫פאליציי האט גערעדט מיט עטליכע פון‬ ‫זיי וואס האבן געשימפט און גערעדט‬ ‫מיט אפענע צארן קעגן דעם צדיק‪,‬‬ ‫אז טראץ וואס ער געפינט זיך אין א‬ ‫שווערן צושטאנד‪ ,‬נעמט ער נאך צו די‬ ‫געלט פון די ארימע אידן‪...‬‬ ‫זיין פראטאקאל וואס שפריצט מיט‬ ‫שנאת‪-‬ישראל‪ ,‬איז געשיקט געווארן‬ ‫צום גענעראל‪-‬גובערנאטאר‪ .‬עס האט‬ ‫נישט לאנג גענומען‪ ,‬און אום י"ב חשון‬ ‫תרכ"ו איז באשלאסן געווארן דורך דעם‬ ‫גענעראל‪-‬גובערנאטאר‪ ,‬אז וויבאלד די‬ ‫די אהל אויפן ציון הק׳ פון הרה״ק רבי יצחק פון סקווירא‬ ‫צדיקים האבן נישט איינגעהאלטן די‬ ‫‪38‬‬ ‫זיין פערד‪ ,‬און פלוצלינג האט דער פערד‬ ‫פאר'מסר'ט דעם רבי'ן וועלכער איז‬ ‫געכאפט א שגעון און אראפגעווארפן‬ ‫ארעסטירט געווארן פאר דעם זינד!‬ ‫דעם גובערנאטאר און אים צודרוקט‬ ‫ערשט נאכדעם וואס די חסידים‬ ‫צום טויט‪ .‬ויהי לפלא!‬ ‫האבן העפטיג געארבעט פאר זייער‬ ‫רבי‪ ,‬האט דער פאליציי‪-‬קאמאנדאנט‬ ‫די היסטארישע‬ ‫פארארדנט אז מ'זאל אים נישט פירן‬ ‫אין ארעסט הויז‪ ,‬נאר שטילערהייט‬ ‫באגעגעניש פון די‬ ‫אריבערפירן צו א שטוב פון א חסיד‪,‬‬ ‫פינף ברידער‬ ‫פון וואו ער איז נאך עטליכע טעג‬ ‫פריער איז געווען געשריבן איבער‬ ‫אנטלאפן צוריק אהיים‪.‬‬ ‫די חתונה אין שטאט מקארוב‪ ,‬ווען‬ ‫אויפן וועג האבן זיך גרופירט חסידים‬ ‫עס איז געגאנגען אונטער די חופה‬ ‫אין עטליכע שטעט צו מקבל‪-‬פנים זיין‬ ‫הרה"ק רבי ברוך מאיר מאזאראניץ‬ ‫דעם רבי'ן‪ ,‬אבער די פאליציי האט אים‬ ‫זי"ע ‪ -‬זון פון הרה"ק רבי מנחם נחום‬ ‫ווייטער געיאגט און נישט געלאזט זיך‬ ‫מטשערנאביל זי"ע ‪ -‬זון פון הרה"ק‬ ‫אפשטעלן אין ערגעץ‪ ,‬נאר ער האט‬ ‫רבי אהרן מטשערנאביל זי"ע‪ ,‬וואס‬ ‫געמוזט אנטלויפן צוריק אהיים‪.‬‬ ‫איז פארגעקומען אום יאר תרכ"ו‪.‬‬ ‫ווי דערמאנט פריער‪ ,‬האט דער‬ ‫דער טריסקער מגיד – הרה״ק רבי אברהם‬ ‫זיידע ‪ -‬הרה"ק רבי אהרן ‪ -‬באקומען‬ ‫טווערסקי זי״ע‬ ‫ערלויבעניש צו פארן צו די חתונה‪ ,‬אין‬ ‫ער וועט נישט‬ ‫דער זעלבער צייט וואס הרה"ק רבי‬ ‫דערלעבן די חתונה‬ ‫יצחק פון סקווירא האט אויך באקומען‬ ‫אויך ווערט דערציילט‪ ,‬אז ביי די‬ ‫ערלויבעניש צו פארן צום טאטנ'ס ציון‪.‬‬ ‫חתונה פון הרה"ק רבי מרדכי יוסף‬ ‫דער 'חתן' פון יענע געהויבענע‬ ‫מזלאטאפלי זי"ע ‪ -‬אן אייניקל פון‬ ‫חתונה ‪ -‬הרה"ק רבי ברוך מאיר ‪-‬‬ ‫הרה"ק מראחמיסטריווקא זי"ע‪ ,‬מיט די‬ ‫האט שפעטער דערציילט אז זיין‬ ‫טאכטער פון הרה"ק רבי אברהם יהושע‬ ‫זיידע הרה"ק רבי אהרן מטשערנאביל‬ ‫העשיל מסקווירא זי"ע‪ ,‬האט הרה"ק‬ ‫איז געפארן פאר די חתונה צום‬ ‫מראחמיסטריווקא געהאט חשק צו‬ ‫טאטנ'ס ציון אין אנאטיווקא‪ .‬און‬ ‫פארן און זיך טרעפן מיט זיין ברודער‬ ‫ווען די ברידער הרה"ק מסקווירא‪,‬‬ ‫‪ -‬הרה"ק רבי יצחק פון סקווירא זי"ע‪.‬‬ ‫הרה"ק מראחמאסטריווקא‪ ,‬הרה"ק‬ ‫האט ער דערפאר געשיקט בעטן ביים‬ ‫מטריסק און הרה"ק מטאלנא‪ ,‬האבן‬ ‫גובערנאטאר אן ערלויבעניש צו קענען‬ ‫געהערט דערוועגן‪ ,‬זענען אלע גלייך‬ ‫פארן‪.‬‬ ‫ארויסגעפארן אהין צו מקבל‪-‬פנים‬ ‫אינמיטן דער אויסטויש צווישן די‬ ‫זיין זייער עלטסטער ברודער ‪ -‬הרה"ק‬ ‫חסידים און דער גובערנאטאר‪ ,‬האט‬ ‫מטשערנאביל‪.‬‬ ‫דער גובערנאטאר געפרעגט וויאזוי‬ ‫זיי זענען אלע אנגעקומען אויפן וועג‬ ‫הרה״ק רבי דוד מטאלנא זי״ע‬ ‫הייסט די כלה? ווען מ'האט אים‬ ‫און האבן זיך אפגעשטעלט ביי איין‬ ‫געזאגט אז זי הייסט 'טווערסקי'‪ ,‬האט‬ ‫פונקט אינאיינעם מיט פיל חסידים‬ ‫ער געפרעגט וויאזוי הייסט דער חתן?‬ ‫און דערהויבענע אידן‪ ,‬וואס האבן‬ ‫ווען ס'איז געווארן נענטער צו די‬ ‫און ווען ער האט געהערט אז אויך ער‬ ‫געוואלט מיטהאלטן די היסטארישע‬ ‫חתונה‪ ,‬איז די רביצין אריין צו איר מאן‬ ‫הייסט 'טווערסקי'‪ ,‬האט ער געזאגט‬ ‫באגעגעניש‪ .‬ווען זיי זענען אנגעקומען‬ ‫און געקלאגט דערויף וואס זיי האבן‬ ‫אז דער נאמען 'טווערסקי' געפעלט‬ ‫צום ארט וואו ס'האט געוויילט הרה"ק‬ ‫נישט באקומען קיין ערלויבעניש צו‬ ‫אים נישט‪ ...‬און טראץ וואס אלע‬ ‫מטשערנאביל‪ ,‬האט זיי גענומען א‬ ‫פארן‪ .‬האט דער רבי זיך אנגערופן‪" :‬ער‬ ‫פאמיליע מיטגלידער האבן ערהאלטן‬ ‫לאנגע צייט אנצוקומען צו אים צוליב‬ ‫וועט אויך נישט דערלעבן די חתונה!" ‪-‬‬ ‫אן ערלויבעניש‪ ,‬האט ער אבער פארן‬ ‫דער געדרענג‪.‬‬ ‫א שבת דערויף איז דער גובערנאטאר‬ ‫זיידן ‪ -‬דער ראחמיסטריווקער רבי ‪-‬‬ ‫אין ענדע‪ ,‬ווען זיי זענען ענדליך‬ ‫ארויס אויף א שפאציר אין גאס אויף‬ ‫נישט געגעבן קיין ערלויבעניש‪.‬‬ ‫‪39‬‬ ‫פארוואס זאגט מען ברכת 'ולמלשינים'‪,‬‬ ‫נעבן 'על הצדיקים' און נישט ביים‬ ‫דער באזוך‬ ‫אנגעקומען און אים באגעגנט‪ ,‬איז‬ ‫דער איבערראשונג און פרייד געווען‬ ‫ענדע שמונה‪-‬עשרה‪ ,‬מ'האט דאך דאס‬ ‫פוו הרה"ק‬ ‫אומגעהויער גרויס‪ ,‬נישט מעגליך צו‬ ‫שפעטער צוגעלייגט אלס ‪'19‬טער‬ ‫ברכה צו שמונה‪-‬עשרה‪ ,‬וואלט דאס‬ ‫מטשערנאביל ביי‬ ‫שילדערן‪ .‬דאן האבן אים די ברידער‬ ‫געפאסט צו זיין ביים ענדע?‬ ‫הרה"ק מסקווירא‬ ‫געפרעגט צי אויך אין עולם‪-‬האמת‬ ‫וועט זיין אזוי שווער אנצוקומען צו‬ ‫נאר דאס איז ווייל אנשי כנסת‪-‬‬ ‫שפעטער ווען הרה"ק רבי אהרן‬ ‫אים? האט זיי רבי אהרן געענטפערט‪:‬‬ ‫הגדולה האבן פאראויס געזען אז אין‬ ‫מטשערנאביל האט זיך געפונען אין‬ ‫"אין עולם האמת וועלן מיר אלע זיין‬ ‫יעדע דור וועלן זיין 'מלשינים' אויף די‬ ‫מקארוב צו די חתונה‪ ,‬וואו ס'איז‬ ‫אינאיינעם אין דעם היכל פון אונזער‬ ‫צדיקים‪ ,‬און דערפאר האבן זיי דאס‬ ‫אויך אנגעקומען הרה"ק רבי יצחק‬ ‫הייליגער טאטע!"‬ ‫אריינגעלייגט דארט‪ ...‬און רבי יצחק‬ ‫מסקווירא‪ ,‬איז דער עלטערער ברודער‬ ‫האט צוגעלייגט‪ ,‬ביים דאס איבער‬ ‫רבי אהרן טשערנאבילער אנגעקומען‬ ‫דאן זענען די פינף ברידער אריין‬ ‫דערצעהלן שפעטער‪ ,‬אז ער האט‬ ‫באזוכן זיין יונגערער ברודער אין דער‬ ‫אין שטוב‪ ,‬און די מאסן חסידים‬ ‫געזען ווי די ווערטער ווערן אנגענומען‬ ‫סטאנציע‪ .‬דורכאויס דער געשפרעך‬ ‫האבן אנגעהויבן זינגען‪' :‬הנה מה טוב‬ ‫ביי זיין ברודער‪.‬‬ ‫האט זיך רבי אהרן אנגערופן צו רבי‬ ‫ומה נעים שבת אחים גם יחד'‪ ...‬ווען‬ ‫די ביטערע גזירה האט זיך געצויגן‬ ‫יצחק‪" :‬וואס ווילן די רשעים פון אונז?‬ ‫דער עקסטאז שפאלט הימלען און די‬ ‫פאר נאהנט צו ‪ 30‬יאר‪ ,‬ווען ערשט אום‬ ‫צי זענען זיי אונז מקנא ווייל זיי קלערן‬ ‫פרייד גיסט איבער די גרעניצן‪ .‬דאן‬ ‫יאר תר"ן איז דאס צושטערט געווארן‪.‬‬ ‫אז מיר זענען צדיקים‪ ,‬מיר ווייסן דאך‬ ‫איז הרה"ק רבי אהרן צוגעגאנגן צום‬ ‫אין פאקט איז דאס א שווערע תקופה‪,‬‬ ‫די אמת אז מיר זענען גארנישט מיט‬ ‫פענסטער מיטן פנים צו די חסידים‪,‬‬ ‫וואס אין לויף פון דער גאנצער צייט‬ ‫גארנישט?!"‪...‬‬ ‫און געזאגט‪'" :‬הנה מה טוב ומה נעים'‪,‬‬ ‫האבן די צדיקים און זייערע חסידים‬ ‫רבי יצחק האט שפעטער דערצעהלט‬ ‫איז‪' :‬שבת אחים' ‪ -‬ווען עס זיצן‬ ‫מיטגעמאכט א שווערן מיטלעבעניש‪,‬‬ ‫אז ער האט געפילט דעמאלטס אז זיין‬ ‫ברידער אינאיינעם‪ ,‬ווער רעדט נאך‬ ‫אלעס מיטן ציל אז מ'זאל נישט קענען‬ ‫עלטערער ברודער האלט באמת אז ער‬ ‫אזעלכע הייליגע ברידער‪ ,‬דעמאלט‬ ‫פארשפרייטן אור תורת‪-‬החסידות בפרט‬ ‫איז גארנישט‪ .‬און דער אויבערשטער‬ ‫איז‪' :‬גם יחד' ‪ -‬אויך דער 'יחידו של‬ ‫און אידישקייט בכלל איבער אוקריינע‪.‬‬ ‫האט אים אויפן ארט אריינגעשיינט‬ ‫עולם' דער אויבערשטער‪ ,‬געפונט זיך‬ ‫ורגלי חסידיו ישמור‬ ‫צו זאגן פאר'ן עלטערן ברודער‪ ,‬אז‬ ‫אינאיינעם מיט זיי!"‬ ‫לעטר פתורא‬ ‫להנאתך איז געווען א טייל פון דער נסיון‬ ‫וילך אברם כאשר דבר אליו ה'‪.‬‬ ‫אנהייב פון די פרשה איז רש"י מדייק דער דאפלטער לשון פון לך לך‪ ,‬און זאגט אז עס קומט מרמז צו זיין אז השי"ת האט‬ ‫געזאגט פאר אברהם אבינו אז ער זאל גיין אין זיין וועג פאר זיין טובה וועגן‪.‬‬ ‫לכאורה איז שווער צו פארשטיין; אויב וועט אברהם אבינו וויסן אז ער וועט באקומען באצאלט פאר זיינע מעשים איז דאך‬ ‫דער נסיון שוואכער‪ ,‬און כידוע איז דער באפעל צו גיין אין גלות געווען איינע פון די נסיונות מיט וואס השי"ת האט מנסה געווען‬ ‫אברהם אבינו‪.‬‬ ‫נאר עס קען זיין אז דאס איז טאקע געווען א טייל פון דער נסיון‪ .‬דער בורא כל העולמים האט אויספרובירט אברהם אבינו‬ ‫מיט א דאפלטער נסיון‪ .‬ער האט אים געהייסן גיין אין גלות‪ ,‬און אויך צוגעזאגט פאר דעם שכר‪ .‬דער נסיון איז געווען צי ער וועט‬ ‫גיין אין זיין וועג צוליב די שכר וואס ער וועט באקומען פון השי"ת אדער נאר מקיים צו זיין דעם רצון ה'‪.‬‬ ‫און דאס איז דער פסוק מעיד דא מיטן זאגן וילך אברם כאשר דבר אליו ה' ‪ -‬אז ער איז נישט געגאנגען וועגן די שכר‪ ,‬נאר ווייל‬ ‫ער האט געוואלט מקיים זיין דער דיבור וואס השי"ת האט אים געהייסן‪.‬‬ ‫[מעינה של תורה]‬ ‫‪40‬‬ ‫ווער‬ ‫די ליינער קענען אריינצוגעבן אינפארמאציע אויף די בילדער דורך‪:‬‬ ‫לאזן א מעסעדזש אוף שבת בשבתו טעלפון סיסטעם‬ ‫‪#223‬‬ ‫‪020 39 815 815 #5‬‬ ‫געדענקט?!‬ ‫ווער‬ ‫אריינפאסטן אין שבת בשבתו לעטער באקס‬ ‫‪Unit 4, 2a Northfield Road, London N16 5RN‬‬ ‫שיקן אן אימייל צו‪:‬‬ ‫ווער געדענקט‬ ‫‪sbsvergedenkt@gmail.com‬‬ ‫אזוי אויך בעהט מען פון די ליינער זיי זאלן אריינשיקן‬ ‫אינטערסאנטע בילדער להנות בהם בני אדם‬ ‫געדענקט?!‬ ‫ענטפער פון ווער געדענקט ‪#222‬‬ ‫דער בילד איז פון א הכנסת ספר תורה וועלכע‬ ‫איז פארגעקומען אין יאר תשס"ח בראשות‬ ‫כ"ק אדמו"ר מסלאנים שליט"א‪ .‬דער ספר‬ ‫תורה איז ארויסגעגאנגען פון שטוב פון הרה"ח‬ ‫ר' אהרן שמואל הכהן פאקשער הי"ו אין 'יטב‬ ‫לב' קאורט‪ ,‬און איז אריין צום סלאנימער‬ ‫ביהמ"ד אויף קלעפטאן קאממאן‪.‬‬ ‫מען דערקענט אויפן בילד‪:‬‬ ‫‪ )1‬הרה"ח ר' יוסל גאלדמאן הי"ו [אנטווערפן]‬ ‫‪ )2‬הרה"ח ר' מאיר כהן הי"ו‬ ‫‪ )3‬הרה"ח ר' חיים משה הערשטיין הי"ו [שווייץ]‬ ‫‪ )4‬הרה"ח ר' שלמה כהן הי"ו‬ ‫‪ )5‬הרה"ח ר' שלום מאיר גראהמאן שליט"א‬ ‫‪ )6‬הרה"ג ר' חיים ברייש זצ"ל‬ ‫‪ )7‬הרה"ח ר' יוסף לידער הי"ו‬ ‫‪ )8‬הרה"ח ר' יהושע שיינבערגער הי"ו‬ ‫‪ )9‬הרה"ח ר' אורי שלעזינגער הי"ו‬ ‫‪ )10‬הרה"ח ר' יודא לייב רובין הי"ו [ירושלים]‬ ‫זעט ביי די בריוון אפטיילונג א שיינעם‬ ‫בריוו מיט הוספות איבער די בילד פון‬ ‫א דאנק פאר ידידנו הרה"ח ישכר בעריש ווייס שליט"א פון ניו יארק פארן אונז צושטעלן דעם שיינעם בילד‬ ‫פאריגע וואך‬ ‫‪41‬‬ ‫שיקט אריין אייער בריוו צו‪:‬‬ ‫‪Unit 4 2a Northfield Road, N16 5RN‬‬ ‫‪Fax: 020 3670 3882‬‬ ‫‪Tel: 020 39 815 815 Ext. 6‬‬ ‫‪Email: sbsbriven@gmail.com‬‬ ‫הרה"ק מבאבוב זצוק"ל‪.‬‬ ‫באדאנקט זיך פארן בילד מיט עטליכע הערות‬ ‫נאך איין הוספה צום באבובער בילד‪ ,‬איר האט געשריבן אויף נומער ‪1‬‬ ‫לכבוד די רעדאקציע פונעם געוואלדיגן שבת בשבתו אויסגאבע‬ ‫אז דאס איז 'מעגליך' הגה"צ ר' שמעלקא פינטער זצ"ל‪ ,‬וויל איך זאגן אז‬ ‫צום ערשט וויל איך זיך באדאנקען אויף די הערליכע אויסגאבע‬ ‫דאס איז זיכער אזוי‪ ,‬וויבאלד דער באזוך איז אינעם הויז פון ר' שמעלקא‬ ‫וואס איר געבט ארויס יעדע וואך‪ ,‬מיט אזויפיל אינטערעסאנטע און‬ ‫ווי מען זעט אויפן בילד‪ .‬אזוי אויך איז נומער ‪ – 9‬אויף וועם איר האט‬ ‫אינהאלטסרייכע חומר‪.‬‬ ‫נישט געשריבן קיין תשובה – ווארשיינליך הרה"ח ר' עוזיאל הערבסט‬ ‫עקסטער וויל איך אויסדרוקן מיין הכרת הטוב פאר די גאר‬ ‫ז"ל‪ ,‬פאטער פון די צוויי הערבסט ברידער וועמען מען זעט אויפן בילד און‬ ‫אינטערעסאנטע 'ווער געדענקט' קאלום‪ ,‬וואס געבט א געשמאקע‬ ‫שוואגער מיט הגה"צ ר' שמעלקא פינטער‪.‬‬ ‫צוריקקער צום לאנדאן פון אמאל און בויט דעם בריק צום אלטן דור‪.‬‬ ‫א דאנק נאכאמאל און זייט ממשיך צו ברענגען גוטע תוכן און שיינע בילדער‬ ‫בפרט האב איך שטארק הנאה געהאט פון די לעצטיגע סוכות בילד‪,‬‬ ‫פ‪.‬י‪.‬ל‪.‬‬ ‫וואו מען האט געזען הונדערטער קינדער ביים קבלת פנים פון כ"ק‬ ‫אדמו"ר מסקולען זצוק"ל‪ .‬כאטש דער בילד איז נישט אזוי אלט‪,‬‬ ‫איז אינטערעסאנט צו האבן אמאל אויך יונגערע בילדער‪ ,‬פאר דער‬ ‫הערת המערכת‪:‬‬ ‫עולם וואס קענען שוין נישט די אלטע‪ ,‬ובפרט אז אסאך פון די יעניגע‬ ‫מיר האבן טאקע באקומען זייער אסאך פידבעק אויפן בילד פון‬ ‫קינדער זענען שוין היינט טאטעס צו מערערע קינדער‪.‬‬ ‫ווער געדענקט פון סוכות‪ ,‬מיר באדאנקען זיך פאר אלע וועלכע‬ ‫איך האב גלייכצייטיג געוואלט מעורר זיין אויף די בילד פון פרשת‬ ‫האבן געגעבן גוטע גריסן‪.‬‬ ‫בראשית‪ ,‬וואו מען זעט הגה"ק מבאבוב זצוק"ל‪ ,‬האט איר געשריבן ביי‬ ‫אין דעם געלעגנהייט ווילן מיר זייער שטארק בעטן פון כל הקהל‬ ‫די תשובות פאריגע וואך אויף נומער ‪ 5‬אז דאס איז הרה"ח ר' שלמה‬ ‫הקודש‪ :‬דער עולם גלייכט ב"ה זייער די אלטע בילדער‪ ,‬אבער‬ ‫קליינמאן ז"ל‪ ,‬עס איז וויכטיג צו וויסן פאר די יונגע דור אז דער ר' שלמה‬ ‫אויב דער עולם שיקט נישט אריין קענען מיר נישט ווייטער‬ ‫איז נישט געווען סתם א איד‪ ,‬ער איז געווען אן איש מורם מעם‪ ,‬ער איז‬ ‫אנגיין‪ .‬מען מוז האבן די הילף פונעם ציבור!‬ ‫געווען א נאנטער אייניקל פון הרה"ק מראדושיץ זי"ע‪ .‬הרה"ק ר' איציקל‬ ‫מענטשן כאפן געווענליך נישט וואספארא אוצרות זיי פארמאגן‬ ‫מפשעווארסק זצוק"ל האט אים שטארק געשטופט ער זאל ווערן א רבי‪,‬‬ ‫ביי זיך‪ .‬יעדער איד העכער די ‪ 40-50‬האט לכאורה בילדער‬ ‫און אים געזאגט אז ער וועט אים געבן דאס ערשטע קוויטל! דאך איז ער‬ ‫וואס קענען אינטערעסירן דעם עולם‪ .‬דאס קען אפילו זיין די‬ ‫געווען א בורח מן הכבוד און קיינמאל נישט געוואלט נעמען א שטעלע‪.‬‬ ‫אייגענע חתונה אדער שמחות פון נאנטע משפחה‪ ,‬וואו עס‬ ‫ער איז געווען נאנט צו פילע צדיקים‪ ,‬אריינגערעכנט כ"ק האדמורי"ם‬ ‫איז דא בילדער פון די משתתפים‪ ,‬צי די אויבן‪-‬אן‪ ,‬דער עולם‬ ‫לבית פשעווארסק‪ ,‬הרה"ק מסאטמאר‪ ,‬ער איז געווען א תלמיד חביב‬ ‫ביים סעודה‪ ,‬די טאנצן וכדו'‪ .‬און אזוי ווייטער מיט אנדערע‬ ‫פון הגה"צ דער טשעבינער רב זצוק"ל און נאך‪ .‬ער איז געווען א גרויסער‬ ‫אינטערעסאנטע בילדער‪ .‬דעריבער זייט אזוי גוט‪ ,‬קוקט איבער‬ ‫תלמיד חכם און זיין דאווענען איז געווען א מחזה הוד צוצוקוקן‪ .‬מען קען‬ ‫אייערע בילדער אלבומס און ארכיוון‪ ,‬און זעט אויב עס איז‬ ‫שרייבן גאר אסאך‪ ,‬דא איז נישט די פלאץ פארדעם‪ ,‬כ'האב נאר געוואלט‬ ‫דא דערין פאסיגע סחורה‪ .‬אויב טרעפט איר אינטערעסאנטע‬ ‫אז די יונגע דור זאל וויסן פון וועמען מען רעדט דא (ער איז דער שווער פון‬ ‫בילדער שיקט דאס ביטע אריין [מיר קענען עס קומען אפנעמען‬ ‫להבחל"ח הרה"ח הישיש בנש"ק ר' לייבל סטעמפל שליט"א‪ ,‬וועלכער‬ ‫פון אייך און עס צוריקברענגען]‪ ,‬און זייט מזכה את הציבור‪.‬‬ ‫האט חתונה געהאט מיט זיין בת יחידה)‪.‬‬ ‫אזוי אויך‪ ,‬אויב האט איר סיי וועלכע אינפארמאציע אויף א בילד‬ ‫איך שיק אייך דא מיט א שיין בילד ווי ער שמועסט בסוד שיח מיט‬ ‫וואס מ'לייגט אריין‪ ,‬צי די נעמען‪ ,‬פלאץ‪ ,‬צייט וכו'‪ ,‬ביטע לאזט‬ ‫אונז וויסן דורך לאזן א מעסעדזש אדער שיקן אן אימעיל און‬ ‫פארלאזט זיך נישט אז א צווייטער וועט שוין מודיע זיין‪ .‬אסאך‬ ‫מאל געשעט אז נאכן פובליצירן די ענטפערס קומען מענטשן‬ ‫צולייגן תשובות‪ ,‬אבער דאן קענען מיר עס שוין נישט אריינלייגן‪.‬‬ ‫[אויב האט איר אן אינטערעסע אין די זאכן און איר זענט א‬ ‫שטיקל 'מענטשן קענער' קענט איר זיך אויפסיינען אויף די‬ ‫אימעיל‪-‬ליסטע צו וועמען מיר שיקן יעדע וואך ארויס סיי דעם‬ ‫בילד און סיי די תשובות בעפאר עס ווערט פובליצירט‪ .‬ווי מער‬ ‫מענטשן עס זענען אויף די ליסטע קען מען בס"ד אנקומען צו‬ ‫קלארערע תשובות‪ .‬זיך אויפצוסיינען שיקט אן אימעיל צו‪:‬‬ ‫‪]sbsvergedenkt@gmail.com‬‬ ‫‪42‬‬ ‫ואלין מליא‬ ‫מי כעמך ישראל! אבער מ'דארף אביסל אריינטראכטן; א איד האט‬ ‫לאז זיי נישט ווערן צוגעוואוינט!‬ ‫פארלאזט זיין שטוב פאר אפאר וואכן‪/‬טעג‪/‬חדשים צוזאמצושטעלן צו‬ ‫צו שבת בשבתו‬ ‫קענען לעבן אביסל‪ ,‬ה‪-‬א‪-‬ב ר‪-‬ח‪-‬מ‪-‬נ‪-‬ו‪-‬ת און געב אים שיין‪ .‬איך בין היינט‬ ‫איך שרייב יעצט די שורות זיצנדיג אויף א פליגער אויף די וועג צוריק פון‬ ‫צוגעגאנגען צו א משולח און אים געגעבן ‪ 5‬פונט‪ ,‬ער איז געווארן בשמחה‬ ‫אמעריקע קיין לאנדאן‪ ,‬אסרו חג סוכות‪.‬‬ ‫פון אזא שיינע סומע‪ ,‬און דאס איז נאך פרוטות אנטקעגן אנדערע‬ ‫פילע משפחות וואס זענען געפארן לכ' יו"ט צו זייערע רבי'ס שעפן יראת‬ ‫פלעצער‪.‬‬ ‫שמים און עוסק זיין אין חסידות וכו' זענען יעצט אויך אויפן וועג אהיים‪.‬‬ ‫איי וועסטו פרעגן אויב אזוי פארוואס קומען דא משולחים? עס איז דא א‬ ‫עס טוט מיר זייער וויי צו זען ווי פילע פון אט די משפחות‪ ,‬פארברענגען‬ ‫פשוט'ע תירוץ‪ ,‬ווייל נישט יעדער איינער קען זיך ערלויבן אזויפיל געלט צו‬ ‫די קינדער שעות זיך ארומצושפילן מיט די סקרינס וואס איז דא אויפן‬ ‫פארן קיין אמעריקע‪ ,‬עס קאסט דאך אסאך טייערער ווי פארן קיין לאנדאן)‪.‬‬ ‫פליגער ביי יעדנ׳ס זיץ‪.‬‬ ‫צו שלוס טייערע אידן רחמנים בני רחמנים‪ :‬געבט אויף די ענגלישע נאטור‬ ‫קען זיין אז די עלטערן לאזן דאס צו מיט די תירוץ אז ס'איז נאר געימס‪.‬‬ ‫פון קארגשאפט‪ ,‬ואהבת לרעך כמוך‪ ,‬און געבט שיינע סכומים‪.‬‬ ‫זיי פארשטייען אבער נישט אז מיט נאר די קליינע געימס הייבט זיך אן די‬ ‫תזכו למצות‬ ‫געוואוינהייט‪ ,‬תאוות און נסיונות‪.‬‬ ‫א איד וואס קוקט צו די צער פון עניי אר''י‬ ‫איז דאס וואס זיי האבן געוואלט אויפטון מיטן פארן צום רבי'ן?!‬ ‫האלטס אן אויג אויף די קינדער‬ ‫אלע וואס פארן קיין אמעריקע ווייסן גוט ווי לאנג די נסיעה נעמט‪ ,‬און‬ ‫ס'איז כדאי (אויב מ'וויל זען נחת פון די קינדער) צו פלאנען מיט וואס די‬ ‫איך וויל אויפמערקן די עלטערן‪ ,‬אז ביי קארנער בעטיון און פעירהאלט‬ ‫קינדער זאלן זיך באשעפטיגן אויפן וועג‪ ,‬פונקט אזוי ווי מ'איז זיך מסדר‬ ‫איז דא א נייע טרעפיק לעידי‪ ,‬און איך זע כסדר פרייטאג נאכמיטאג ווען‬ ‫פארדעם מיט צידה לדרך‪.‬‬ ‫אינגלעך קומען אהיים פון חדר‪ ,‬אז זי שמועסט און פארברענגט מיט זיי‪,‬‬ ‫יש"כ פאר אריין לייגן מיין בריוו‬ ‫און זיי לאכן און האבן הנאה‪.‬‬ ‫דער אויבערשטער זאל זיין דער היטער‪ ,‬און עס איז וויכטיג די עלטערן‬ ‫עיר החסד? ווענדט זיך מיט וואס‪...‬‬ ‫זאלן וויסן דערוועגן‪.‬‬ ‫לכבוד די חשוב'ע שבת בשבתו‪ ,‬וואס העלפט אזויפיל אידן צו קענען ליינען‬ ‫אסאך הצלחה‬ ‫ערליכע פיינע זאכן בחינם אויף א כשר'ן אופן‪.‬‬ ‫מען קען טרעפן אנדערע וועגן‬ ‫איך וויל מיך באציען אויף א בריוו וואס איז געווען אין שבת בשבתו פר' כי‬ ‫תצא אונטערן קעפל "טייערע אידן אין לאנדאן געבט היטשעס"‪ .‬דארט‬ ‫א גוט יאר און א געזונטן ווינטער פאר די מערכת פון שבת בשבתו‬ ‫איז געשטאנען אז לאנדאן איז דאך די "עיר החסד"‪ ,‬ממילא פאסט נישט‬ ‫קודם כל‪ ,‬א יישר כח פאר אייער הערליכע ערליכע אויסגאבע‪.‬‬ ‫אז דא זאל מען נישט געבן קיין היטשעס‪.‬‬ ‫ביי די געלעגנהייט וויל איך אויסנוצן אייער פלאטפארמע אויסצודריקן‬ ‫איך וויל זיך דא נישט באציען אויף די היטשעס חלק‪ ,‬נאר אויף די 'עיר‬ ‫מיין גרויסע וואונדער‪.‬‬ ‫החסד' חלק‪ .‬איך הער כסדר פון משולחים פון ארץ ישראל אז לאנדאן איז‬ ‫אויף מיין וועג צוריק פון יום טוב אין אויסלאנד‪ ,‬זענען געווען נאך אסאך‬ ‫די איינציגסטע פלאץ וואס מ'געבט אזוי ווייניג פאר צדקה‪ ,‬מ'פלאגט זיך‬ ‫היימישע משפחות‪ ,‬און אסאך האבן געלאזט זייערע קינדער נוצן די‬ ‫ארומצוגיין אין די בתי מדרשים ‪ -‬אין קעלט און אין היצן ‪ -‬און מ'דעקט זיך‬ ‫אומגעפילטערטע קאמפיוטער‪-‬סקרינס וואס זענען פלאצירט פארנט פון‬ ‫קוים‪ .‬אפילו די וואס קלאפן אויס אין ביהמ"ד און זאגן די [ווייטאגליכע]‬ ‫יעדע זיץ‪( ,‬פארשטייט זיך‪ ,‬נאר פאר מעפס און געימס)‪.‬‬ ‫צוועק פארוואס זיי גייען‪ ,‬גייען זיי נאך דעם ארום און חוץ פון קליינגעלט‬ ‫אבער איך וואונדער מיך‪ ,‬איז דאס א כשר'ע כלי?! און אפילו ווען יא‪ ,‬איז‬ ‫און באטראכטן פון קאפ ביז פיס‪ ,‬מאכן זיי כמעט גארנישט‪.‬‬ ‫דאס לצורך פרנסה?! זיי געבן א קלארע מעסעדזש פאר די קינדער אז‬ ‫איינמאל איז צוגעקומען צו מיר א משולח און ער זאגט מיר אז ער איז שוין‬ ‫מ'מעג נוצן אן אומגעפילטערטע כלי! איך בין זיכער אז עס קומט פשוט‬ ‫דא אפאר טעג‪ ,‬ער פארט שוין אהיים היינט ביינאכט און ער האט זיך קוים‬ ‫וויבאלד די עלטערן כאפן זיך נישט‪.‬‬ ‫מיט צרות געדעקט די וועג‪.‬‬ ‫איך האב ברוך השם עלף קינדער בלי עין הרע‪ ,‬און איך בין אסאך מאל‬ ‫אויך האב איך געזען אז עס איז דא בתי מדרשים וואו עס קאסט געלט צו‬ ‫געפארן קיין ניו יארק אהין און צוריק מיט אלע יארגענג קינדער‪ ,‬און איך‬ ‫קענען מאכן אן אפיעל ‪ -‬אויסצוקלאפן אין בית מדרש‪ .‬האב איך געהערט‬ ‫האב זיי אויסגעלערנט אז דאס איז אן אפענע כלי וואס איז אסור‪ ,‬און‬ ‫ווי א משולח קלאפט אויס אין א ביהמ"ד און זאגט אז ער האט נאכנישט‬ ‫מיר האבן זיך ב"ה פיין אן עצה געגעבן וויאזוי זיי צו האלטן פארנומען‬ ‫צוריק געמאכט זיין געלט פון די אפיעל‪...‬‬ ‫כשר'ערהייט‪.‬‬ ‫זאגט מיר‪ ,‬דאס הייסט עיר החסד??? חס ושלום איך מאך נישט אוועק‬ ‫יישר כח פאר אריינלייגן מיינע ווערטער לתועלת דורות הבאים‪.‬‬ ‫לאנדאן‪ ,‬ס'איז זיכער דא אסאך מעלות דא; מ'אינטערעסירט זיך איינער‬ ‫א‪.‬י‪.‬ג‪.‬‬ ‫אינעם צווייטן‪ ,‬מ'העלפט זיך ארויס איינער דעם צווייטן (ביז געלט)‪,‬‬ ‫‪43‬‬ ‫פרשת‬ ‫תשנח‬ ‫פ"ז‬ ‫למען תספר‬ ‫געלט‪ ,‬אזוי וויינט זיך ר' יוסל אויס צום הייליגן צדיק‪ .‬האט אים‬ ‫טייערע ליכטיגע קינדערלעך!‬ ‫דער רבי געזאגט‪" ,‬ר' יוסל עס איז געקומען די צייט זאלסט זיך‬ ‫ס'שטייט אין די וואכעדיגע סדרה אז דער אויבערשטער‬ ‫עפענען א געשעפט‪ ,‬עפן אויף א געשעפט‪ ,‬טאקע אין מארק‬ ‫האט געזאגט פאר אברהם אבינו – צווישן אנדערע ברכות ‪-‬‬ ‫דארטן זאלסטו עפענען א געשעפט‪ ,‬גיי און זיי מצליח‪".‬‬ ‫ואברכך‪ ,‬זאגט רש"'י איך וועל דיר בענטשן "בממון" מיט געלט!‬ ‫ר' יוסף האט נישט צו לאנג געטראכט‪ ,‬ער איז געגאנגען‬ ‫עס איז געווען אמאל א איד ר' יוסל‪ ,‬א גרויסער ארימאן‪ .‬ער‬ ‫צום מארק און זיך געדינגען א געשעפטל‪ ,‬געבארגט אסאך‬ ‫האט געהאט עטליכע קינדער וואס ער האט שוין געדארפט‬ ‫געלט‪ ,‬פארשטייט זיך מיט אסאך האפענונג אז נאך א שטיק‬ ‫חתונה מאכן‪ ,‬ער האט קיין געלט ניטאמאל געהאט צו קענען‬ ‫צייט וועט ער עס קענען באצאלן‪ ,‬ווייל די געשעפט וועט אים‬ ‫שפייזן די משפחה‪ ,‬ווער רעדט נאך פון חתונה מאכן‪ .‬ר' יוסל‬ ‫אריינברענגען אסאך אסאך געלט און ער וועט קענען באצאלן‬ ‫האט געזען אז די מצב ווערט גאר ביטער‪ ,‬זיין פרוי האט זיך‬ ‫וואס ער האט געבארגט‪ .‬ער האט געהאט שטארקע אמונת‬ ‫געבעטן ביי אים אונז מוזן דאך האבן געלט חתונה צו מאכן‬ ‫צדיקים אין זיין רבי'ן און געפאלגט אלעס וואס דער רבי האט‬ ‫אונזערע קינדער‪ ,‬ר' יוסל זעט ער האט נישט קיין געלט ער‬ ‫געהייסן‪.‬‬ ‫האט נישט פון וואו צו נעמען‪ ,‬זיין ארבעט וואס ער טוט אביסל‬ ‫ער‬ ‫האט‬ ‫וואס‬ ‫ברענגט אים אריין זייער‬ ‫פארקויפט? פלעשער‬ ‫ווייניג‪ ,‬קוים קוים צו‬ ‫אויל‪ ,‬טרוקענע פרוכט‪,‬‬ ‫קענען לעבן‪.‬‬ ‫געשטריקטע בילדער‬ ‫ר' יוסל האט באשלאסן‬ ‫וואס זיין פרוי פלעגט‬ ‫צו אריבערפארן צום‬ ‫קענען גוט שטריקן‪ ,‬און‬ ‫הייליגן בארדיטשובער‬ ‫אזוי כל מיני זאכן וואס‬ ‫רב‪ ,‬צום הייליגן צדיק ר'‬ ‫ער האט געהאט‪ ,‬ער‬ ‫לוי יצחק פון בארדיטשוב‬ ‫האט נישט געהאט קיין‬ ‫זי"ע‪.‬‬ ‫ספעציעלע געשעפט פון‬ ‫ר' יוסל וויינט זיך אויס‬ ‫איין זאך‪ ,‬נאר וואס עס‬ ‫דאס הארץ אז ער האט‬ ‫איז אים אונטערגעקומען‬ ‫עטליכע טעכטער אין‬ ‫האט ער געקויפט פאר‬ ‫שטוב וואס זענען שוין‬ ‫ביליג און פארקויפט‪.‬‬ ‫עלטער געווארן און ער‬ ‫האט‬ ‫יוסל‬ ‫ר'‬ ‫אידישע קינדערלעך אינעם שטעטל בארדיטשוב פארן קריג‬ ‫דארף זיי שידוכים טון‬ ‫נישט‬ ‫כוחות‬ ‫צופיל‬ ‫און ער האט נישט קיין‬ ‫‪44‬‬ ‫יוסל טראכט צו זיך; עס איז דאך נישט פאסיג אז עס זאל‬ ‫אריינגעלייגט אין געשעפט‪ ,‬ווייל ער איז געזעצן פארטיפט‬ ‫הענגען א בילד מיט אידישע ווערטער אין א גוי'אישע הויז‪,‬‬ ‫אין לערנען די גאנצע צייט‪ ,‬ער פלעגט אינגאנצן פארגעסן פון‬ ‫אבער נאך פאר ער האט געקענט עפעס טראכטן האט דער‬ ‫זיינע דאגות‪ ,‬ער האט געוואוסט איך האב געטון וואס איך האב‬ ‫באדינער שוין געגעבן א לייג אראפ פיר הונדערט זילבערנע‬ ‫געדארפט‪ ,‬דער רבי האט געהייסן עפענען א געשעפט און דער‬ ‫מטבעות און ארויסגעלאפן מיטן בילד‪.‬‬ ‫באשעפער וועט שוין שיקן זיין גרויסע שפע און עס וועט זיין‬ ‫יוסל איז געווען זיכער אז דער שליח האט דער אויבערשטער‬ ‫געלט‪.‬‬ ‫געשיקט פשוט אין זכות פון זיין גרויסן רבי'ן‪ ,‬א גוי זאל גיין‬ ‫איין טאג ממש פארנאכטס‪ ,‬ר' יוסל איז נאך געווען אין‬ ‫קויפן פונקט די בילד און ער האט מיר געצאלט אזוי טייער נאך‪.‬‬ ‫געשעפט פארטיפט אין זיינע ספרים‪ ,‬ער האט נישט באמערקט‬ ‫נאכדעם וואס דער באדינער האט באצאלט פיר הונדערט‬ ‫ווי עס איז שוין נאכט געווארן‪ ,‬אלע געשעפטן האבן זיך שוין‬ ‫זילבערנע מטבעות פאר דעם גרויסן הערליכן בילד‪ ,‬האט ר'‬ ‫לאנג פארמאכט‪ .‬פלוצלינג הערט ער ווי א רייטוואגן מיט פערד‬ ‫יוסל געקלערט‪ ,‬איך קען שוין פארמאכן די געשעפט‪ ,‬איך האב‬ ‫קומען צו גיין שנעל און זיי שטעלן זיך אפ אינדרויסן פון זיין‬ ‫דאך שוין גענוג געלט‪ ,‬איך קען דאך שוין חתונה מאכן מיט‬ ‫געשעפט‪ .‬זיצנדיג אינעווייניג האט ער געהערט ווי זיי האבן זיך‬ ‫דעם אלע קינדער‪ .‬אבער דער רבי האט אים געזאגט ניין ניין‬ ‫אפגעשטעלט דא אינדרויסן‪ .‬עס קומט אראפ אזא עלעגאנטער‬ ‫ניין‪ ,‬דו האלט נאך אפן דאס געשעפט‪.‬‬ ‫האר‪ ,‬ער קומט אריין‪.‬‬ ‫דער גראף מאקאוויסקי האט געהאט אסאך גוטע פריינט‪,‬‬ ‫ר' יוסל פרעגט אים‪" ,‬ווער זענט איר?"‬ ‫אבער ער האט געהאט אסאך גוטע פיינט אויכעט‪ ..‬ער האט‬ ‫"איך בין דער באדינער פון דער גראף מאקאוויסקי‪ ,‬מיין‬ ‫געמיינט אז זיי זענען זיינע פריינט אבער זיי זענען געווען‬ ‫באל‪ ,‬א גרויסע‬‫גראף מיין האר גרייט זיך צו מאכן א גרויסע ַ‬ ‫זיינע פיינט‪ ,‬זיי האבן זיך געמאכט ווי זיי זענען זיינע פריינט‬ ‫סעודה‪ ,‬און ער וויל האבן אויסגעשטעלט אלע סארטן אלטע‬ ‫נאר ווייל ער האט געלט‪ ,‬אן זיין געלט זענען זיי זיינע פיינט‪,‬‬ ‫ווערדפולע זאכן‪ ,‬יעדע זאך וואס איז אלט זאל זיין דארטן שיין‬ ‫די אנדערע גראפן וואס‬ ‫אויסגעשטעלט‪ ,‬אינטערעסאנט‪ ,‬אז עס זאל ציען אלע געסט‬ ‫האבן פיינט געהאט דעם‬ ‫וואס זענען דארטן‪ .‬איך‬ ‫גראף מאקאוויסקי האבן‬ ‫האב שוין געקויפט אסאך‬ ‫געזוכט א געלעגנהייט אים‬ ‫זאכן וואס זענען זייער אלט‬ ‫אוועקצולייגן און הרג'ענען‪.‬‬ ‫אנטיק אבער איך זוך עפעס‬ ‫וויבאלד דו ביזט‬ ‫ַ‬ ‫מער‪ ,‬איז‬ ‫איין נאכט‪ ,‬די אלע‬ ‫דער איינציגער געשעפט‬ ‫פריצים וואס זיי האבן פיינט‬ ‫וואס איז נאך אפן אין אזא‬ ‫דער גראף מאקאוויסקי‬ ‫שפעטע שעה האף איך דא‬ ‫האבן זיך צוזאמגעזעצט‬ ‫עפעס צו טרעפן‪".‬‬ ‫און געטראכט א פלאן‬ ‫וויאזוי צו פטור ווערן פון‬ ‫יוסל זאגט אים‪" ,‬נו נו‪,‬‬ ‫אים‪ .‬איינער פון די גראפן‬ ‫קוק דיך ארום וואס דו‬ ‫שטעלט זיך אויף‪" :‬איך‬ ‫דער מארק אין שטעטל בארדיטשוב ‪ -‬פארן קריג‬ ‫ווילסט‪".‬‬ ‫האב א גוטע פלאן‪ ,‬יעצט‬ ‫ער הייבט טאקע אן זיך‬ ‫באל וועט מען אים נאך ערלעדיגן‪".‬‬‫טאקע פארן גרויסן ַ‬ ‫ארומצוקוקן אין די קליינע געשעפטל‪ .‬ער באמערקט א שיינע‬ ‫אן אנדערער גראף פרעגט אים‪" ,‬נו וואס איז דיין פלאן?"‬ ‫בילד וואס יוסל'ס פרוי האט געשטריקט‪ ,‬א שיינע קאלירטע‬ ‫בילד און עס איז געשטאנען אויפגעשריבן אויף דעם אידישע‬ ‫"דו ווייסט דאך דער איד בערקע‪ ,‬בערקע ער איז דער‬ ‫ווערטער‪" :‬איזהו חכם הרואה את הנולד" (דאס איז טייטש‪:‬‬ ‫שערער‪ ,‬ער שערט דעם גראף מאקאוויסקי יעדן טאג אן‬ ‫ווער איז א קלוגער? דער וואס זעט זאכן וואס גייט פאסירן‪.‬‬ ‫אנדערע מין סטיי"ל‪ ,‬אזוי און אזוי‪ ,‬איין מאל הענגט פון דא‬ ‫נישט ער איז א נביא‪ ,‬ער איז קלוג ער פארשטייט אז טאמער‬ ‫און איינמאל הענגט פון דארטן‪ ,‬ער גייט זיכער אפשערן דעם‬ ‫איך גיי טון דאס וועט פון דעם ארויסקומען דאס‪ ,‬וועט פון‬ ‫באל‪ .‬דער בערקע איז א גרויסער תם‪,‬‬ ‫גראף פאר דעם גרויסן ַ‬ ‫יענץ ארויסקומען דאס און פון יענץ דאס‪ ,‬ער פארשטייט פון‬ ‫מען קען אים זאגן און מען קען אים גוט סטראשענען און ער‬ ‫זיין קלוגשאפט‪ ,‬אזוי זאגט די משנה‪ ,‬די משנה זאגט דאס איזהו‬ ‫וועט עס ערלעדיגן‪.‬‬ ‫חכם הרואה את הנולד)‪.‬‬ ‫בערקע ענדיגט זיין ארבעט פון שערן‪ ,‬עס איז געווען שוין‬ ‫דער באדינער‪ ,‬ער האט נישט געטראכט קיין סאך און ער‬ ‫ממש פארנאכטס און עס קומען אריבער צו אים צוויי גראפן‪,‬‬ ‫רופט זיך אן‪" :‬דער בילד געפעלט מיר‪ ,‬פשיהא‪ ..‬א הערליכע‬ ‫"אונז האבן זייער וויכטיג עפעס צו רעדן מיט דיר‪".‬‬ ‫בילד! דער בילד געפעלט מיר זייער שטארק‪ ,‬איך דארף דאס‬ ‫"או‪-‬הא‪ ,‬גראפן ווילן רעדן מיט מיר בערקע דער שערער‪,‬‬ ‫פאר מיין האר און איך וועל צאלן די גרעסטע פרייז וואס דו‬ ‫וואס האב איך די כבוד?"‬ ‫וועסט נאר בעטן‪".‬‬ ‫‪45‬‬ ‫שילד מיט די ווערטער "איזהו חכם הרואה את הנולד"?! יאוי‬ ‫"דו האסט א גרויסע כבוד און מיר גייען דיך מכבד זיין מיט‬ ‫זיכער האט דער גראף אויפגעהאנגען די בילד פאר מיר‪ ,‬אז‬ ‫א זייער א מכובד'יגע ארבעט‪".‬‬ ‫איך זאל זיין א חכם און איך זאל טראכטן אז איך זאל אים‬ ‫"וואס‪ ,‬איך זאל ענק אפשערן? ענק זענען דאך שוין‬ ‫נישט הרג'ענען‪ ,‬פארדעם האט עס דער גראף אויפגעהאנגען‬ ‫געשוירן?"‬ ‫דא קעגנאיבער דעם טיר אז איך זאל גלייך זען אז איזהו חכם‬ ‫"ניין ניין ניין‪ ,‬אונז ווילן רעדן צו דיר שטילערהייט‬ ‫הרואה את הנולד‪ ,‬זיי נישט קיין נאר‪ ,‬דו טראכסט נישט וואס‬ ‫רואיגערהייט‪".‬‬ ‫גייט זיין שפעטער‪ ,‬וואס וועט זיין אז דו וועסט הרג'ענען דעם‬ ‫גראף וואס קען ארויסקומען פון דעם‪ ,‬שרעקליכע זאכן‪ ,‬זיכער‬ ‫זיי האבן זיכער געמאכט אז קיינער איז נישט דארטן‪ ,‬און זיי‬ ‫האט עס דער גראף אויפגעהאנגען וועגן מיר‪ .‬טראכטנדיג דאס‬ ‫זאגן פאר בערקע אזוי‪" :‬אונז זאגן דיר‪ ,‬אונז פרעגן דיר נישט!‬ ‫האט ער געגעבן א חלש אפ אויף די ערד‪.‬‬ ‫מארגן ווען דו גייסט שערן דעם גראף מאקאוויסקי וועסטו‬ ‫מיטנעמען א מעסער און אים אוועקלייגן אויפן פלאץ! אויב דו‬ ‫דער גראף זיצט ביי זיך אין זיין צימער און ער ווארט‪ .‬עס‬ ‫וועסט אים נישט אוועקלייגן וועט מען דיך אוועקלייגן‪ .‬האסטו‬ ‫איז שוין זיבן אזייגער בערקע דארף דא זיין ער דארף מיך שוין‬ ‫געהערט בערקע?"‬ ‫שערן‪ .‬פלוצלינג הערט ער עפעס פאלט אראפ‪.‬‬ ‫"עה ‪ ..‬איך האב געהערט‪ ..‬אבער‪ ..‬אבער איך פארשטיי‬ ‫דער גראף איז שנעל ארויסגעלאפן פון זיין צימער און ער‬ ‫נישט‪"...‬‬ ‫איז געלאפן צו די ריכטונג פון וואו דער קלאפ איז געקומען און‬ ‫ער זעט אז בערקע ליגט פאר'חלש'ט ביים אריינגאנג פון דעם‬ ‫"אז דו פארשטייסט נישט וועסטו מוזן פארשטיין אויף דיין‬ ‫גרויסן זאל‪ .‬מען האט שנעל גערופן באדינערס‪ ,‬מען האט אים‬ ‫אייגן לעבן!"‬ ‫שנעל דערמונטערט‪ ,‬און דער גראף פרעגט אים "וואס גייט דא‬ ‫בערקע האט זיך זייער דערשראקן‪ ,‬און די צוויי גראפן זענען‬ ‫פאר? וואס איז געשען צו דיר בערקע?"‬ ‫אנטלאפן‪.‬‬ ‫בערקע איז נעבעך געווען אזוי דערשראקן‪ ,‬און אזוי ווי מען‬ ‫בערקע האט נישט געהאט קיין ברירה און דער קומענדיגער‬ ‫דערמינטערט אים הייבט ער אן‬ ‫אינדערפרי‪ ,‬בערקע דארף גיין‬ ‫שרייען‪" ,‬איך בין גארנישט שולדיג!‬ ‫שערן דעם גראף מאקאוויסקי‪,‬‬ ‫איך האב גארנישט געוואלט טון!‬ ‫עס ציטערן אים הענט און פיס‪,‬‬ ‫איך האב נישט געהאט קיין ברירה‪,‬‬ ‫ער שפאצירט אדורך די גאנצע‬ ‫מען האט מיך געסטראשעט אז‬ ‫לאנגע קארידאר פונעם גראף‬ ‫מען גייט מיך הרג'ענען! איך האב‬ ‫מאקאוויסקי'ס פאלאץ‪ ,‬אט‬ ‫גארנישט געוואלט טון‪ ".‬אזוי האט‬ ‫אט קומט ער שוין אן צו דעם‬ ‫בערקע געשריגן כאילו איינער‬ ‫גראף‪ ,‬אט אט גייט ער אים‬ ‫וואלט אים עפעס געפרעגט‪,‬‬ ‫שוין אפשערן‪ .‬זיינע פיס האבן‬ ‫ווייל בערקע איז געווען אזוי‬ ‫אבער נישט געוואלט ווייטער‬ ‫דערשראקן‪ ,‬ער איז געווען אזוי‬ ‫גיין‪ ,‬ער האט געטראכט צו זיך‬ ‫זיכער אז דער גראף ווייסט און‬ ‫ווי אזוי קען איך אויספירן אזא‬ ‫דער גראף האט אויפגעהאנגען די‬ ‫ר' יוסל האט געדינגען א געשעפטל ביים מארק‬ ‫מערדערליכע שליחות‪ ,‬הרג'ענען‬ ‫בילד נאר וועגן אים‪.‬‬ ‫אן אומשולדיגן מענטש‪ .‬אבער‬ ‫דער גראף איז געווען א קלוגער‬ ‫וואס זאל איך טון‪ ,‬אויב איך‬ ‫און ער האט פארשטאנען אז‬ ‫וועל עס נישט טון וועלן דאך די‬ ‫עפעס איז דא פארגעגאנגען‪ .‬האט‬ ‫פריצים מיך הרג'ענען‪.‬‬ ‫ער אויסגעפארשט דעם בערקע'ן‪,‬‬ ‫פונקט דעמאלט איז ער‬ ‫נאך וואס בערקע איז געקומען צו‬ ‫דורכגעגאנגען די גרויסע זאל‬ ‫זיך און ער האט ארויסבאקומען‬ ‫באל דארף‬‫וואו דער גרויסער ַ‬ ‫פון בערקע אלע אינפארמאציע‬ ‫שפעטער נאכמיטאג פארקומען‪.‬‬ ‫פונקטליך‪ ,‬ווער עס האט אים‬ ‫ער געבט אזא בליק אריין אינעם‬ ‫געוואלט הרג'ענען און ווער‬ ‫גרויסן צימער אין די ריזיגע‬ ‫עס האט אים אונטערגעשיקט‪.‬‬ ‫זאל און זיינע אויגן האט אים‬ ‫דערנאך האט בערקע ווייטער‬ ‫גלייך געצויגן אויף די הערליכע‬ ‫פארציילט‪" ,‬אזוי ווי איך קום‬ ‫געשטריקטע שיינע בילד וואס‬ ‫דא איך האב געהאלטן אט אט‬ ‫עס האט אידישע אותיות‪ .‬איך‬ ‫ביים אויספירן די שרעקליכע‬ ‫גלייב נישט‪ ,‬וואס?! דער גראף‬ ‫א פארצייטישע געשעפטל ביים מארק‬ ‫שרעקליכע איבערפאל און דיך‬ ‫האט אויפגעהאנגען א אידישע‬ ‫‪46‬‬ ‫אז ר' יוסל זאל בלייבן אזוי שפעט‬ ‫הרג'ענען דו געהערטער גראף‪ ,‬גיי‬ ‫אפן מיט די געשעפט‪ ,‬און אז די‬ ‫איך אדורך דעם זאל און איך זע‬ ‫רביצין פון ר' יוסל זאל דוקא נייען‬ ‫אז עס הענגט א גרויסער בילד מיט‬ ‫אזא סארט בילד מיט די מאמר‬ ‫אידישע ווערטער‪ ,‬וואס דאס האט‬ ‫"איזהו חכם הרואה את הנולד"‪,‬‬ ‫דער גראף זיכער געהאנגען פאר‬ ‫און פונקט דאס האט דער באדינער‬ ‫מיר‪ ,‬דאס איז די ווערטער "איזהו‬ ‫פונעם גראף געקויפט‪ ,‬און עס‬ ‫חכם הרואה את הנולד" אז איך זאל‬ ‫אויפגעהאנגען אזוי פונקט ביים טיר‬ ‫נישט טון דאס וואס איך טראכט צו‬ ‫דוקא‪ ,‬און דארטן איז דורכגעגאנגען‬ ‫טון ווייל עס קען ארויסקומען פון‬ ‫בערקע‪ ,‬און דארטן האט ער זיך‬ ‫דעם שרעקליכע זאכן‪".‬‬ ‫אפגעשטעלט‪ ,‬און דאס האט ער‬ ‫דער פריץ געבט א קלאפ צאם‬ ‫פונקט געזען‪ ,‬און דוקא פארשטאנען‬ ‫זיינע הענט‪ ,‬איי געוואלד‪" ,‬די בילד‬ ‫אז מען מיינט אים‪.‬‬ ‫האט געראטעוועט מיין לעבן! ווי‬ ‫דער אויבערשטער האט אלעס‬ ‫וואונדערליך!! איך דארף געוואויר‬ ‫בערקע דער שערער האט שוין געענדיגט זיין ארבעט‬ ‫ווערן פון וואו די בילד קומט‪".‬‬ ‫עטליכע טעג שפעטער‪ ,‬ר' יוסל‬ ‫זיצט ווייטער אין זיין געשעפטל‬ ‫פארטיפט אין זיין גמרא'לע‪ ,‬ער‬ ‫האט שוין געהאט פרנסה גענוג און‬ ‫נאך פון דעם איזהו חכם בילד וואס‬ ‫יענער באדינער האט געקויפט‪ ,‬ער‬ ‫האט שוין געהאט גענוג און נאך‬ ‫געלט און ער איז געזעצן אזוי רואיג‬ ‫אין געשעפט און געלערנט פלייסיג‪.‬‬ ‫פלוצלינג שטעלט זיך אפ א וואגן‬ ‫אינדרויסן פון זיין געשעפט‪ .‬ר' יוסף‬ ‫האט שוין דערקענט פונדערווייטנס‬ ‫אז די וואגן איז די זעלבע וואגן וואס‬ ‫איז געווען לעצטע מאל‪ .‬האט ער‬ ‫ער שפאצירט אדורך די לאנגע קארידאר פונעם גראף מאקאוויסקי'ס פאלאץ‬ ‫געטראכט צו זיך‪' ,‬אוי‪ ,‬איך בין זיכער‬ ‫אז דער גראף צי דער באדינער איז‬ ‫געפירט אזוי וואונדערליך צו ראטעווען סיי דער פריץ און‬ ‫צוריקגעקומען און ער קומט יעצט צוריקנעמען דאס געלט‪ ,‬אוי‬ ‫פארשטייט זיך אז דורכדעם זאל ר' יוסל באקומען נאך מער‬ ‫וויי‪ ,‬איך האב דאך שוין אנגעהויבן נוצן דאס געלט‪'.‬‬ ‫רייכטום‪.‬‬ ‫אבער צו זיין גרויס איבערראשונג קומט אים דער גראף‬ ‫דער פריץ האט אים באשאנקען מיט געלט‪ ,‬ער האט אים‬ ‫אנטקעגן מיט זיינע אויסגעשטרעקטע הענט און ער זאגט‬ ‫געגעבען נאך דריי הונדערט גאלדענע מטבעות און ר' יוסל‬ ‫אים‪" ,‬ר' איד! דו האסט מיך געראטעוועט! דו האסט מיך‬ ‫האט שוין קיין ארימקייט נישט געזען פאר זיינע אויגן‪ ,‬ער איז‬ ‫געראטעוועט!" ער האט ארומגענומען ר' יוסל‪" ,‬איך האב דיר‬ ‫געווארן א גרויסער עושר‪ .‬ר' יוסל האט שוין געקענט חתונה‬ ‫צו פארדאנקען מיין לעבן‪ ,‬דו האסט מיך געראטעוועט דו האסט‬ ‫מאכן אלע זיינע קינדער רואיגערהייט און דאס האט טאקע‬ ‫באלוינען‪".‬‬ ‫געראטעוועט מיין לעבן‪ ,‬איך וויל דיך שטארק ַ‬ ‫דער רבי געוואלט‪ .‬יעצט האט שוין ר' יוסל פארשטאנען‬ ‫ר' יוסל קען נישט גלייבן‪ ,‬וואס געראטעוועט? ווען‬ ‫פארוואס ער האט געדארפט האלטן די געשעפט נאך אביסל‬ ‫געראטעוועט? האסט געקויפט א פיקטשער דא פון איזהו חכם‬ ‫אפן‪.‬‬ ‫הרואה את הנולד‪ ,‬דו ווייסט דאך אפילו נישט וואס דאס מיינט‪.‬‬ ‫זכותו יגן עלינו וכל כל ישראל אמן!‬ ‫נאך ווי איך ווייס! און ער האט אים פארציילט די גאנצע‬ ‫זאל דער אויבערשטער העלפן אז אלע אידן זאלן שוין‬ ‫מעשה וואס איז געווען מיט בערקע אז בערקע האט אים‬ ‫געהאלפן ווערן מיט די ברכה וואס שטייט די וואך אין פסוק‬ ‫געוואלט הרג'ענען און דורכדעם וואס ער האט געזען די בילד‬ ‫ואברכך און איך וועל דיך בענטשן מיט געלט און ווי אויך מיט די‬ ‫הענגען דאס האט עס אים אפגעהאלטן אז ער זאל מיך נישט‬ ‫ברכה פון ואעשך לגוי גדול‪ ,‬יעדער זאל געבענטשט ווערן מיט‬ ‫הרג'ענען‪.‬‬ ‫קינדערלעך‪ ,‬און מיר זאלן שוין געהאלפן ווערן מיט די גרויסע‬ ‫יאוי‪ ,‬ר' יוסף האט געזען וויאזוי דער אויבערשטער האט‬ ‫ישועת כל ישראל מיט ביאת משיח צדקינו במהרה בימינו אמן‪.‬‬ ‫געפירט זיין השגחה די השגחה עליונה האט געפירט קודם‬ ‫‪47‬‬ 0333 070 6583 oraysa.org/yiddish uk@oraysa.org 48