מאמר מרדכי - אידיש · Ma'amar Mordechai - Yiddish — לך לך (2026-10-19)

פרשת לך לך
מאמר מרדכי
גליון
אחד היה אברהם
שיעורי הרה”ג ר’ מרדכי הערש שפיטצער שליט”א
בס"ד
פארדארבן אן קיין שום השגחה ,ליידער דער אויבערשטער זאל ואמר לך בדמייך חיי
אפהיטן וואס געשענט. כ’האב געזען אז דער שפת אמת (ליקוטי יהודה -חיי שרה) ברענגט,
עבר זמנו ,יצא לבית השריפה אליעזר עבד אברהם איז געווען שדכן ביי יצחק די אלע זאכן ,האט
און דאס איז פשט ווייל עלטערן פארפאסן די זמן ,די צייט וואס איז, אים אברהם אבינו געגעבן שכר שדכנות ,דאס איז געווען זיין שכר אז
מ’האט שוין אזויפיל פון דעם גערעדט ,און ער איז נאך רואיג ,זיין קינד ער האט אים ארויס גענומען מכלל ארור ,און ער האט אים געלייגט
ווערט אכטצן יאר ,ער האט צייט ביי די ניינצן ,כ’האב צייט ,האסט נישט לכלל ברוך ,דאס איז געווען שדכנות געלט וואס ער האט געגעבן
גארנישט! מ’דארף זיך נעמען שידוכים טון מיט די קינדערלעך מיט א פאר אליעזר.
שטארקייט ,אולי וועט די גזירה פון גיוס אויכעט בטל ווערן. אבער די עצם זאך אז מ’דארף טון פאר שידוכים,
דורכדעם וואס מ’וועט גיין מיט א שטארקייט ,מ’וועט טון דאס וואס נמות ולא נתגייס
ר’ מאטיל סלאנימער האט געזאגט ,מ’וועט מגייס זיין בנים ובנות ,וועט ס’איז געווען אין ארץ ישראל ווען ס’איז געווען די גזירה פון גיוס
בטל ווערן די גזירה. בנות ,זענען זיך צוזאמגעקומען ,מ’האט זיך אוועקגעזעצט ,פארוואס
מ’וואלט ווען געדארפט נאכאמאל צוזאמען נעמען טויזנטער אידן, האט דער אויבערשטער געמאכט בשל מי הרעה הזאת ,ס’איז נאך
נישט אין די גאסן פון מאנהעטן ,אפשר אין א זאל ,אוועק זעצן יעדעם קיינמאל נישט געווען אזא מין א זאך ,ס’איז נאך קיינמאל נישט געווען
איינעם ,און מ’זאל אוועק קנאקן די שידוכים ,ס’דרייען זיך טויזענטער אזא מין מציאות מ’זאל מאכן אידישע טעכטער גיין אין מיליטער,
בחורים און מיידלעך ס’איז לא יאומן כי יסופר ,ס’איז נאך אזוינ’ס אזא גזירה.
קיינמאל נישט געווען. מ’האט גערופן אלע רבנים ,ס’איז געזעצן אין די זייט הרה”ח ר’ מאטל
דער אויבערשטער זאל העלפן מיט דעם וואס מ’רעדט דערפון זאל סלאנימער ,ער איז שוין געווען אין די עלטערע יארן ,ער איז געזיצן
דאס ווערן א נושא ,מ’זאל אנהייבן אנטראגן שידוכים ,זאכן זאלן קענען אין די זייט אנגעלאנט אויף זיין שטעקן ,אין א גאנצן צייט האט ער
ווייטער גיין. גארנישט מגיב געווען ,ווען מ’האט געענדיגט האט ער זיך אויפגעהויבן
ער האט גענומען זיין שטעקן און געגאנגען צום באלעמער און
ס'קומט לעכטיגע טעג
געקלאפט דריי מאל ,ער האט געזאגט כ’וויל בעטן ס’זאל זיין שטול,
אונז שטיי מיר יעצט אין א סדרה ,דער הייליגער רבי פון לובלין האט
כ’וויל רעדן אפאר ווערטער האט ער געזאגט אזוי:
געזאגט ,אונז ווייסן די אלע דורות ,ביז אברהם אבינו האט יעדער
ס’דרייען זיך ארום אין ארץ ישראל בכלל און אין ירושלים בפרט,
איינער מצער געווען דעם ריבונו של עולם ,דור המבול דור הפלגה די
הונדערט – זאגט ער -עלטערע בחורים און מיידלעך ,הונדערטער
אלע זאכן וואס איז געווען.
עלטערע בחורים און מיידלעך דרייען זיך ארום ,און קיינער טוט נישט
ווען ס’איז געקומען אברהם אבינו איז לעכטיג געווארן אויף די
אין דער נושא פון שידוכים פאר זיי ,זיי זענען צובראכן זיי טרעפן נישט
וועלט ,ס’קומט די יעצטיגע וואכן ,ס’קומט די יעצטיגע וואכן ווערט
זייערע זיווגים.
ממש לעכטיג ,זאל דער אויבערשטער העלפן ,איבער הויפט אין אזא
אויב וועט זיך יעדער אונטערנעמען פון דא ,אזוי האט ער געזאגט,
זמן אויכעט.
אז מ’וועט טון אין שידוכים ,וועט די גזירה פון גיוס בנות בטל ווערן,
הגיע זמן מלכות חבירתה אויב נישט קען מ’דא בלייבן זיצן א גאנצע נאכט ,און אויכעט מארגן,
יעדער קען די מעשה דער הייליגער רבי פון לובלין איז געווען א מ’וועט גארנישט אויפטון ,ווייל דער תיקון פון די גזירה פון גיוס ,איז
תלמיד פונעם הייליגן ר”ר אלימלך ,די רבי פון לובלין האט געוואוינט מ’דארף מגייס זיין בנים און בנות ,מ’דארף זיי צוזאמשטעלן זיי זאלן
אין לאנצוט ,ווי ווייט נעמט פון לאנצוט ביז ליזענסק ממש פופצן קענען אויפשטעלן אידישע הייזער.
מוניט צוואנציג מוניט ,זענען זיי דארטן געווען און דארטן האבן
נחיה ולא נמות
זיי פארברענגט.
מורא’דיגע ווערטער פון ר’ מאטיל סלאנימער ,כ’האב געטראכט ביי
אונז ווייסן אז אויבן אין הימל ,אין שני מלכים משמשים בכתר אחד, מיר אפשר איז דאס יעדער איינער וויינט ,יעדער איינער זאגט ,ס’איז
אין מלכות נוגע בחברתה אפילו כמלא נימא ,עכ”פ אויבן אין הימל איז ממש אן עפדעמיע ,ס’איז ממש א חורבן פון די עלטערע בחורים וואס
געווען אזא זאך אז דער הייליגער ר”ר אלימלך דארף נסתלק ווערן פון איז דא.
די וועלט ,ווייל דער הייליגער רבי פון לובלין פירט שוין די ווירטשאפט
ס’עפענט זיך אויף א נייע זמן ס’האט מיר געזאגט איינער וואס טוט
ממילא דארף ער דאס איבער נעמען.
אביסל מיט עלטערע בחורים ,ס’איז דא הונדערטער הונדערטער אדער
איז געקומען א תלמיד פונעם הייליגן ר”ר אלימלך ,א ידיד פארן אולי טויזענטער בחורים ,זענען ארויפגעפארן קיין ארץ ישראל.
הייליגן חוזה ,דער הייליגער ר’ יעק’לע פון טורש איז ער געקומען און ער
זיי פארן יעצט ארויף ,זיי גייען יעצט ארויף קיין ארץ ישראל ,אונז
האט געזאגט פארן הייליגן חוזה ,זאלסט וויסן אז אויבן אין הימל איז
ווייסן מיר אלע א בחור וואס גייט קיין ארץ ישראל קומט נישט צוריק
דא א שטארקע דאס אויפ’ן הייליגן ר”ר אלימלך ,אויבן אין הימל איז
– ער קומט נישט צוריק ,קיינער זאל נישט יעצט פארדרייען קיין
דא א קפידא וועגן דעם.
שטותים ,א בחור וואס גייט קיין ארץ ישראל קומט צוריק פאר’טרפ’ט,
האדם הגדול בענקים מיט דעות כוזבות.
דער הייליגער רבי פון לובלין דער הייליגער חוזה האט זיך אויפגעהויבן, אין בעסטן פאל האט ער שוין געלערנט מער ,קומט ער צוריק א
פון איין רגע אויפן צווייטן האט ער איינגעפאקט די גאנצע משפחה און עכטע ציוני’סט ,מ’קומט צוריק פארדארבן ,אנדערע דרייען זיך ארום
זאגט דער הייליגער חתם סופר ,אברהם אבינו האט מגלה געווען דעם ער האט אנגעהויבן גיין ,ער האט אנגעהויבן גיין און גיין און גיין ,ביז ער
אויבערשטן דורך חקירה ,דער אויבערשטער האט אבער געזאגט כ’וויל איז אנגעקומען קיין לובלין.
נישט אז מ’זאל מיר דינען פון יעצט און ווייטער מיט חקירה ,פון יעצט ער איז דארטן געווען ,ער האט נישט געהאט גארנישט ,ער האט
און ווייטער זאל מען מיר דינען מחמת אמונה. גארנישט געהאט ,דער עולם קען די מעשה ,אבער ס’איז די וואכדיגע
יצחק האט געדינט דעם אויבערשטן ווייל ער איז געבוירן ביי א סדרה דארף מען פון דעם רעדן ,איז ער אריינגעגאנגען אין בית המדרש
טאטע אברהם ,אברהם האט געהאט אמונה ,יעקב אבינו האט געדינט לערנען ,האט דער שמש געזאגט נאך שחרית כ’דארף צומאכן די בית
דעם אויבערשטן ,ווייל ער האט געהאט א טאטע יצחק. המדרש ,האט ער געזאגט קענסט צושפארן דעם בית המדרש כ’גיי אין
אבער יעצט ווען ער האט געדארפט זיין בבית לבן ,ער מורא געהאט ערגעץ נישט שפאר דאס צי.
אז ווען ער גייט אהינגיין בבית לבן ,גייט ער אביסל פארלירן די די שמש איז ארויס ער האט צוגעשפארט די בית המדרש ,דער
אמונה פשוטה. הייליגער חוזה האט זיך געזעצט לערנען.
האט ער אים געזאגט אז וואס ,זאלסט וויסן ס’איז דא אמאל א פלוצלינג זעט ער איינער וואס איז געקומען ,א ריז א מורא’דיגער ריז,
סולם וואס מ’גייט ארויף דורך חקירה ,און דעמאלט שפירט מען ער האט זיך זייער דערשראקן ,ער פרעגט אים ווער ביסטו?
מורא’דיג גוט. זאגט ער איך בין דער פארוועם דער אויבערשטער האט געזאגט לך
דער מורה מורינו מיט'ן מורה לך מארצך וממולדתך ומבית אביך ,כ’בין דיר געקומען מחזק זיין ,אזוי
ווי דו האסט געטון די זעלבע זאך ,ביסט דורך די זעלבע נסיון וואס
מ’טרעפט אסאך מאל יונגעלייט ,מורא’דיג זיי האבן זיך געטראפן די
איך האב געהאט וועט דיר דער אויבערשטער אויכעט העלפן וועסט
ספרימ’לעך ,א יונגערמאן זאגט מיר פאריאר ,ער לערנט מורה נבוכים.
געבענטשט ווערן מיט אלע ברכות וואס דער אויבערשטער האט מיר
זאג איך וואס ווילסטו כ’זאל יעצט טון?! כ’זאל דיר נעמען און
געבענטשט וועסטו אויכעט געבענטשט ווערן.
אויפהייבן אזוי ווי מ’הייבט אויף א ספר תורה ,וואס זאל איך יעצט די
דאס איז געווען אברהם אבינו וואס האט זיך מגלה געווען פארן
מורא’דיגע חכם ,די טיפש מיוחד וואס דו ביסט!
הייליגן רבי’ן פון לובלין און האט אים געזאגט די אלע זאכן ,דעמאלט
כ’מיין דו קענסט דאך נישט גארנישט ,אבער ניין ער גייט זיך באקענען
איז רבי פון לובלין אויפגעראכטן געווארן ס’איז געווען א ברייטקייט,
מיט’ן ריבונו של עולם!
עכ”פ דאס איז די וואכעדיגע סדרה.
ווער ס’גייט וועלן וויסן ווי דער אויבערשטער איז ,זאל מיר בעטן דעם
נומבער פונעם יונגערמאן ווייל ער איז אנגעקומען צום תכלית הבריאה, גאווה דקדושה
ער ווייסט ווער דער בורא איז. דער ענין פון לך לך כ’האב פונקט געזען אין תפארת צבי.
די רבי האט געהאט א שמועס ביים קידוש שבת אינדערפרי ,האט ער
הכיר את בוראו
ארומגערעדט וועגן דער לך לך מארצך.
זאגט דער חתם סופר ,דער אויבערשטער האט געזאגט ווען א
האט ער גערעדט וואס איז דער “לך” איז ער אריינגעגאנגען אין דעם
מענטש לערנט על פי חקירה מיינט ער איז ער קומט אן אויבן ,סלם,
אז א מענטש דארף אריינקוקן אין זיין אייגענע גרויסקייט.
ער קומט אן אויבן ,זאלסט וויסן אז ס’גייט אין ערגעץ נישט ס’קומט
דער אויבערשטער האט געזאגט פאר אברהם אבינו זיי נישט מזלזל
אראפ ,אונז דארפן גיין מיט אמונה פשוטה ,וואס איז געווען.
אין דיר אליינ’ס ,קוק אריין לך לך גיי אריין אין דיר ,גיי אריין אין די
ממילא לאמיר אביסל צוריקוקמען צום מדרש ממילא אברהם אבינו,
עצמיות ,זע ווי שטארק דו ביסט ,זע ווי לעכטיג דו ביסט!
די גמרא (נדרים לב ).האט א מחלוקת ווען אברהם אבינו איז געווען הכיר
רוב פראבלעמען וואס איז דא ,ווייל א מענטש גלייבט נישט אין זיך,
את בוראו ,צו בן ג’ שנה ,אדער בן מ”ח שנה.
ער גלייבט נישט אז ער האט די כחות ,ווי גייט דער ניגון יא דו האסט די
לאמיר אננעמען אז בן ג’ שנה ,אברהם אבינו איז געווען א קליינע
כחות ,דאס איז נקודה פון די אלע זאכן ,די האסט די כחות ,דו קענסט
יונגעלע פון דריי יאר ,ער איז געגאנגען אויפן גאס ,ער האט געזען
דאס איבער קומען ,דו קענסט גיין.
ס’איז דא וועלט ,ס’איז דא א לבנה ס’איז דא כוכבים ,ס’איז דא א
גאנצע בריאה ,אברהם אבינו איז נישט געווען קיין נער ,אברהם אבינו אני הוא בעל הבירה
האט אריינגעטראכט ,וויאזוי קען זיין ס’דרייען זיך ארום טויזענטער כ’האב שוין דערמאנט אמאל די מדרש און כ’וויל אביסל רעדן א
טויזענטער מענטשן ,און קיינער שטעלט זיך נישט אפ טראכטן וואס נקודה וועגן דעם ,ס’איז דא א באקאנטע מדרש( ,בראשית לט א) ויאמר
איז דאס? ה’ אל אברהם ר’ יצחק פתח ,ער האט אנגעהויבן א פסוק אין תהלים,
דאס איז אליינ’ס געשען?! איינער האט דאס אראפגעווארפן ,און שמעו בת וראי והטי אזנך ושכחי עמך ובית אביך.
ס’האט פאסירט א זאך?! ס’קען דאך נישט זיין אזא מין זאך ,ס’מוז דאך אמר ר’ יצחק משל לאחד שהיה עובר ממקום למקום וראה בירה אחת
מאכן סענס ,ס’מוז דאך זיין. דולקת ,ער האט געזען ווי ס’ברענט א בירה ,ס’ברענט א פאלאץ ,אמר
דער אויבערשטער איז געגאנגען און ער האט געזאגט. תאמר שהבירה הזה דולקת בלי מנהיג ,וועסטו זאגן אז דאס ברענט אן
א משל ווי ער זעט ווי א בירה ברענט ,און דער אויבערשטער האט קיין שום מנהיג ,הציץ עליו בעל הבירה ,האט דער בעל הבירה ארויס
אים געזאגט אני הוא בעל הבירה ,דער אויבערשטער האט געזאגט מיין געקוקט און האט געזאגט אני הוא בעל הבירה ,כך לפי שהיה אברהם
טייערע אברהם ,כ’זע דו ווילסט אמת’דיג וויסן וואס ס’גייט פאר אני אבינו אומר תאמר שהעולם הזה בלי מנהיג ,הציץ עליו הקדוש ברוך
הוא בעל הבירה ,איך בין דער בעל העולם ,איך האב באשאפן די וועלט. הוא אמר לו אני הוא בעל העולם.
במסילת ישרים נעלה יסוד האומה
האב איך געזאגט פאר די בחורים מ’קוקט אריין ס’איז באקאנט איינע יעצט נאך מנחה האב איך גערעדט אפאר ווערטער צו די בחורים,
פון גרעסטע מוסר ספרים ,איז דאך דער הייליגער ספר מסילת ישרים. אברהם אבינו איז געווען דער וואס האט מייסד געווען די יסודות
דער פלא איז אז דער מסילת ישירים איז געווען אין די צייטן פון בעל היהדות ,אונז אלע זענען בני אברהם בני יצחק בני יעקב ,אונז ענדיגן
שם הקדוש ,ס’איז באקאנט אז דער גר”א איז נישט ארויסגעפארן פון צו ,אברהם אבינו איז געווען דער וואס האט צוגענדיגט ער האט אוועק
ווילנא פאר ער האט נישט געלערנט פאר פיר שעה א שטיקל מסילת געשטעלט די פאדומענט פון כלל ישראל ,די פאדומענט.
ישרים ,כדי ער זאל האבן שמירת עינים. ווען מ’קוקט אריין אונעם הייליגן תניא די גאנצע מציאות וואס א איד
ס’איז געווען אין זיינע צייטן ,זיין תקופה ,איז בכל אופן ,הייבט ער אן איז גרייט זיך מוסר נפש צו זיין ,איז ווייל אברהם אבינו האט משריש
די יסודות פון זיין ספר ,די ערשטע זאך וואס ער הייבט אן איז ,די סוף געווען די כח האמונה האט ער משריש געווען פאר אונז.
הבירור האמיתי וואס א מענטש קען צוקומען צום ריכטיגן זאך איז ,אז עליה לצורך ירידה
ער פרעגט מה חובתי בעולמי פארוואס בין איך דא ,וואס איז מיין תפקיד דרך אגב איז דא א חתם סופר אין פרשת ויצא (דרשות חתם סופר שעח).
פארוואס איך בין דא?! ביי די סולם ,ויחלם והנה סולם מוצב ארצה וראשו מגיע השמימה ,זאגט
און אזוי גייט ער אריין ווען א מענטש קומט צו צו דעם אמת’דיגן ווייטער די פסוק והנה השם נצב עליו ויאמר אני השם אלקי אברהם
הכרה פארוואס בין איך דא ,און ער הייבט אן האדם לא נברא רק אביך ואלקי יצחק הארץ אשר אתה שכב עליה לך אתננה ולזרעך.
דער עולם שלאפט ,ער וואונדערט זיך וואס גייט פאר מ’ליינט נישט להתענג על השם ,ער גייט אריין אין דאס וואס יעדער איינציגסטע
קיין קריאת שמע ,אין קאצק גייט דאס נישט אן? הייסט דאס אז איך שורה קען מען מען אריינגיין מסביר זיין און מפרש זיין.
האב געלעבט אין א גע’הרג’טע סקעם ,הייסט אז מ’קען זיין א עובד און אחד היה אברהם
מ’דארף גארנישט טון ,מ’קען פאפן ,מ’קען פאפן ,מ’דארף נישט ליינען אבער די נקודה וואס אברהם אבינו האט געהאט איז ,ער איז געווען
קיין קריאת שמע. א יחידי ,די גאנצע וועלט ס’איז געווען תרח ,וואס האט געדינט עבודה
איי! ווען בין איך אמאל פארשלאפן א זמן קריאת שמע איז דאס א זרה ,ס’איז געווען א קליין יונגל אברהם אבינו ,א קליין שעפעלע
נארמאלע זאך ,ער מאכט די אלע חשבונות ,ער טראכט אבער כ’בין דאך האט זיך געדרייט אליינ’ס און ער האט געפרעגט א שאלה וואס גייט
אבער א קאצקער כ’וויל דאך ווערן א קאצקער ,און מיינע קאצקער דא פאר?!
ידידים האקן שטיקער זיי שלאפן ,שלאף איך אויכעט ,ערלעדיגט ,אזוי ער איז נישט געווען איבער גענומען פון דעם וואס די גאס זאגט,
לייגט ער זיך צוריק שלאפן. וואס די גאס טוט ,ער האט געוואוסט עפעס שטומט נישט דא ,און
קאלאוואר! טאמער דארף דאס מאכן סענס בין איך גרייט צו זיין איינער אליינ’ס,
ס’ווערט אזוי פונף נאך ניין ,די קאצקער ידידים זענען א גאנצן און איבערקומען יעדע זאך וואס קען נאר זיין ,ווייל ס’גייט מיר נישט
צייט געווען אונטערן דאכענע ,זיי האבן נישט געקענט צולאזן ער אן ,פונעם אמת וועל איך מיר נישט רוקן קיין איין איינצגיסטע טראפ,
זאל פארפאסן זמן קריאת שמע ,זיי האבן געגעבן א טאנץ ארויס ,זיי פשט ער איז נישט מרוגש געווארן וואס יענער זאגט.
האבן אים אנגעהויבן דו הערסט ,שיסן נעגל וואסער ,מ’האט פון אים נסיון קאצק
געמאכט פאטאש ,אז ס’לאזט זיך נישט גלייבן! האב איך פארציילט אז אין קאצק ס’איז געווען באקאנט אז אין
פארדעם ביסטו אהער געקומען דא?! פארדעם ביסטו געקומען קיין קאצק איז געווען פייערדיגדע חבורה מ’האט געארבעט מ’האט
קאצק כדי דו זאלסט נאכטון יעדעם איינעם ווי א מאלפע ,ווייל דיין געשניטן פון די מידות ,ווען איינער האט געוואלט ווערן אריינגיין
חבר שלאפט ,שלאפסטו אויכעט ,ווייל דיין חבר שטייט נישט אויף אונעם חבורה האט מען אים מנסה געווען ,מ’האט אים אויספראבירט
צו זמן קריאת שמע שטייסטו אויכעט נישט אויף ,דאס איז געווען די צו ער קען טאקע ווערן א חלק פון די חבורה.
נקודה ,מ’האט אים מסדר געווען. איז אנגעקומען דארט איינער וואס האט זיך שוין געהאט פורש
ואת הנפש אשר עשה בחרן געווען און מקדש געווען ,ער איז געווען מורא’דיג מורא’דיג ,מורא’דיג
עכ”פ איז אברהם אבינו איז נישט געווארן נתפעל ,קאצק ארויף, און ער האט געוואלט אריינגיין אין די קאצקע חבורה.
קאצק אראפ גייט מיר נישט אן וואס די וועלט איז ,בן ג’ שנה הכיר האבן זיי געזאגט פיין קום אהער ,די סדר פלעגט זיין אין קאצק,
אברהם אבינו את בוראו ,ער איז געגאנגען פון גאס צו גאס. מ’פלעגט אוועקגיין פון אינדערהיים פאר זיבן אכט ניין חדשים איז מען
מ’דארף פארשטיין ווען מ’קוקט אריין אין רמב”ם זעט מען אברהם אוועק געגאנגען ,אליינ’ס אן די ווייב און קינד -וואס דאס וואלט נישט
אבינו איז ארומגעגאנגען און ער האט געמאכט גרים ,די רמב”ם געווען קיין שלעכטע זאך אויב מ’קען דאס נאכטון -נישט קיין חילוק,
זאגט אברהם אבינו איז ארומגעגאנגען ער האט געהאט צענדליגע אבער די נקודה פון דעם איז געווען ,מ’איז געווען אין קאצק און מ’האט
טויזענטער חסידים ,איבעראל ווי ער איז געגאנגען האט ער געשטיגן אין עבודת השם ,זייער לעכטיג.
אויסגערופן ה’ הוא האלקים ,אברהם אבינו ווי ער איז געגאנגען האט האבן זיין אפגעמאכט די חברה מ’איז געשלאפן אין איין דארמעטארי
ער צוגעשטעלט צו עסן. שטוב ,אלע עובדים ,און מ’גייט אויספרובירן דעם נייעם אורח וואס
קומט ,דעם נייעם עובד ,מ’האט אים צוגעשטעלט א בעט דא
לפני מי אתם מברכים
וועסטו שלאפן.
די מדרש פארציילט ווי אברהם אבינו איז געגאנגען האט ער
צוגעשטעלט ר’ ישעי’לעס קאך ,ס’איז א געוואלדיגע זאך ,כ’בין נישט ויקץ כישן
מזלזל ח”ו אין ר’ ישעי’לעס קאך ,ס’איז א געוואלדיגע זאך מ’שטעלט זיי זענען געגאנגען זיי האבן זיך געהאט אפגעשמועסט פארדעם,
צו פאר אידן צו עסן ,ס’איז א קידוש השם איום ונורא ווי האט זיך דאס זיי זענען אויפגעשטאנען אינמיטן די נאכט ,געגאנגען אין מקוה ,און
אנגעהויבן די אלע זאכן?! געלערנט מיט א פייער מיט א קאך ,ווען ס’איז געקומען א האלבע שעה
אברהם אבינו איז געווען עלטער פון ר’ ישעי’לע מיט אפאר יאר ,דאס נאכן עלות ,האבן זיי געליינט קריאת שמע מיט א פייער א פלאקער ,און
איז געווען א שטארקע זאך ,אבער ווען מ’קוקט אריין אין רמב”ם אין זיי האבן זיך אלע צוריקגעלייגט אין בעט צוגעדעקט מיט די דאכענע.
מדרש ,זעט מען אברהם אבינו האט צוגעשטעלט צו עסן ,יעדער איז ס’קומט אזוי פונף דרייסיג און דער נייער קאצקער אורח הייבט זיך
געקומען עסן. אן וועקן.
גוים זענען אריינגעקומען עסן ,ס’איז נאכנישט געווען קיין אידן און ער הייבט אן קוקן ,איין רגע א רגע ,ער ווישט זיך די אויגן דאס
דעמאלט ,ס’איז געקומען גוים ,און יעדער האט געזאגט טענק זענען די קאצקער עובדים?! דער עולם פאפט דא געהעריג פונף
י”א איברהע”ם! דרייסיג א געפאפעראציע ,ער ווערט אויס קאצקער ,קאצק שמאצק
טענ”ק י”א מיר נישט ,זאגט ער ,האסט געגעסן דאס האט איינער איך דראפ אלעס!
צוגעשטעלט צו עסן ,דער הייליגער באשעפער ,און ער קוקט אים אן, און ער זעט יא דער עולם שלאפט פיין -דאס האב איך שוין נישט
וואס הייליגע באשעפער? געזען אבער כ’שטעל זיך פאר אז כדי צו מתאמת זיין די זאך ,האט מען
זאגט ער יא דער באשעפער האט געמאכט ס’זאל וואקסן תבואה ,פון נאך געשנארכעטס אויכעט ,ס’זאל אויסזען אמת’דיג.
תבואה האט מען געמאכט ווייץ ,פון ווייץ איז מען געגאנגען מ’האט עטיפת ישמעאלים
דאס איינגעקנעטן ,מ’האט געמאכט א הערליכע שיינע זאך. נו! אויב יעדער איינער שלאפט וויקעלט ער זיך נאכאמאל איין ,ער
דער אויבערשטער האט געמאכט א בהמה זאל געבוירן קינדער, מאכט אן עטיפת ישמעאלי ,ער ציעט זיך נאכמאל איין מיט’ן טלית און
נו! וואס זאל איך טון? מאך א ברכה פארן באשעפער דאנק ער גייט ווייטער שלאפן.
דעם אויבערשטן!. ער שלאפט ווייטער ער וועקט זיך אויף אזוי צען צו זיבן ,ער זעט
מ’האט נאכנישט קובע געווען דעמאלט די ברכה וואס מ’זאל מאכן כ’ווייס נישט וואס מ’האט מיר פארקויפט א מעשה מיט קאצק א
אבער דאנק דעם אויבערשטן ,פאר וועמען האט דער אויבערשטער מחיה ,מ’שלאפט מ’רועט זיך אויס ,אלעס שלאפט ,אלעס שלאפט ,ער
באשאפן די וועלט. הייבט אן טראכטן אלעס שלאפט ,פארוואס שלאף איך נישט?
הקצר בזעם ומאריך אף אינדערהיים בין איך אן עובד ווען בין איך געשלאפן פערטל צו זיבן?!
פארציילט די מדרש אמאל האט ער געהאט א אכטציג יעריגע גוי איז ס’מאכט אבער נישט קיין סענס יעדער איינער זאל שלאפן איך זאל
אריינגעקומען ,ער האט זיך אנגעפראסן ,זאגט אים אברהם אבינו די אויף זיין.
אלטישקער ,דאנק דעם אויבערשטן ,פיין דאנק דעם אויבערשטן ,ער סוף זמן קריאת שמע ,אין פונף מוניט ארום
ציעט זיך ארויס זיין עבודה זרה. עכ”פ ס’איז סוף זמן קריאת שמע ,ער וועקט זיך אויף ער זעט ווי
לבקרים רבה אמונתך ,אזויפיל מלאכים איז דא וואס מ’קען דאס זאגט אברהם אבינו כ’האב גערעדט פון דיין עבודה זרה ער האט דיר
ניטאמאל משער זיין ,וואס דינען דעם אויבערשטן אן א יצר הרע. בכלל באשאפן? דיין טויטן קלאץ ,דער אויבערשטער האט דיר באשפן
דאס אז א איד מארדעוועט זיך איך וויל זיין נאנט צום אויבערשטן, זאג אים שכח.
דאס איז א געוואלדיגע זאך וואס איז דא. ניין! דער אלטער וויל נישט ,און אברהם אבינו בעט זיך ביי אים זאג
צמצום כלי השפע ישר כח פארן אויבערשטן ,אברהם אבינו האט געטרייט אהער געטרייט
כ’וויל אבער רעדן פון א נקודה איך וועל מסיים זיין מיט דעם ,דרך אהין ,זאגט ער אים דו שייגעץ ארויס! די עובד עבודה זרה וואס דו
אגב כ’דערמאן יעדעס יאר כ’וועל היי יאר נישט אריינגיין אין אריכות ביסט גיי ארויס פון דא ,עכ”פ ס’איז געגאנגען אזוי פייער.
אים דעם ,כ’בין נאר מציין ס’איז ווערד יעדער זאל לערנען אינעווייניג דער אויבערשטער איז געקומען און ער האט מתגלה געווען פאר
דער מאור עינים. אברהם אבינו ,דער אויבערשטער האט אים געזאגט אברהם אברהם,
דער מאור עיניים ברענגט דארט דער ענין פון צמצום ודין אז יעדע אכטציג יאר ווארט איך שוין אויף דעם אלטן גוי ער זאל נאנט ווערן
מאל דער אויבערשטער וויל עפעס געבן ,מאכט ער א צמצום ודין. צו מיר ,אכטציג יאר בין איך סובל ווי ער דינט עבודה זרה און ער גייט
כ’בעט יעדער זאל דאס לערנען פון אינעווייניג ס’איז ווערד אזוי אן ,דו האסט אים יעצט געזען פאר א מינוט האסט פרובירט
אריינצוקוקן און לערנען מיט די קינדער די הייליגע שטיקל מאור עיינים. ס’איז נישט געגאנגען האסטו מער נישט אויסגעהאלטן ,האסט נישט
געקענט מער דילדען?!
הקריאה מעורר
אברהם אבינו איז צוריק געגאנגען ער האט אים אריינגענומען ער
כ’וועל אבער ענדיגן מיט דעם ס’האט מיר א איד גערופן היינט ,האט
האט אים מקרב געווען ,אזוי איז די זאך ווייטער געגאנגען.
מיר א איד גערופן און ער פארציילט מיר א מעשה פלא אזוי ,טייערע
עכ”פ זע מיר דעם לימוד ס’איז א מורא’דיגע לימוד ,מ’טאר נישט
אידן איר מעגט הערן די מעשה.
ווערן איבער גענומען נישט וואס דער גאס זאגט ,נישט וואס יענער
זאגט ער מיר אזוי ,דער איד ליינט די לעצטע פאר וואכן דער גליון פון
זאגט ,אונז דארפן וויסן אז אונז דארפן דינען דעם הייליגן באשעפער.
נקדישך ,ס’איז א מורא’דיגע זאך ווי ווייט מ’טוט אויף.
דער יונגערמאן פארציילט ווי ער ליינט די לעצטע פאר וואכן דער אחרית כראשית
גליון פון נקדישך ,וואס רעדט וועגן דער ענין פון מורא מקדש נישט שטייט פון קאצקער ,אז דער נסיון האחרון איז געווען אזוי דער נסיון
רעדן ביים דאווענען פארציילט דער איד -און כ’מוז ענק זאגן ,דער איד הראשון ,דא שטייט לך לך און דא שטייט לך לך.
האט מיר געהאט גערופן ,ער האט מיר נאכדעם געטראפן פערזענליך, זאגט ער לכאורה די נסיון העקידה איז סך סך א שווערע נסיון ווי די
דער איד וואוינט אין מאנסי ,ער ארבעט דא אין אפסטעיט ,ער האט נסיון פון לך לך ,אויבן אויף זעט דאס אויס דער אויבערשטער האט
מיר געזאגט ער וועט מאכן א סטאפ ביי מיר. געהייסן גיין איז ער געגאנגען.
דער איד איז אנגעקומען דא מיט די ארבעט’ס קליידער ,געגאנגען הגם ווען מ’איז זיך מעמיק אין דער נסיון פון א מענטש מ’זאגט אים
געהעריג אנגעטון מיט אלע שמונה בגדים ,ער פארציילט מיר די לך לך ,לאז אלעס אפ און מ’הייסט אים גיי ,ווי זאל איך גיין? אל הארץ
מעשה ,און פאר א רגע האב נישט געקענט אפילו געהעריג רילעטין, אשר אראך ,וואס איז די נקודה דערפון?
-זאגט ער מיר יא. זאגט ער אז באמת די נסיון פון די עקידה איז געווען לפי שעה און
מכאן ואילך חושבנא לפי שעה קען א מענטש דורכגיין אזא זאך ,אבער די נסיון פון לך לך
זייט די הייליגע טעג האט ער געהאט געמאכט א קבלה ,ער וויל נישט איז געווען א אייביגע זאך ,לאז איבער דיינע טבעיות מבית אביך ,לאז
רעדן ביים דאווענען. איבער דיינע טבעיות פון די לאנד פון ווי דו ביסט געבוירן רייס אלעס
ווען ס’איז געקומען די הייליגע טעג האט דאס נאך געמאכט סענס, אויס ,דיין גאנצע בענקשאפט צו דיין טאטנ’ס הויז רייס אלעס אויס,
אבער פאריגע וואך שבת ,דאס הייסט שבת פרשת נח ,די מעשה איז דאס איז א אייביגע זאך ,ממילא דאס איז סך א שווערע זאך.
געווען די וואך שבת פרשת נח. הנה בראתי את היצר
דאס הייסט שבת בראשית האט ער מער נישט גערעדט אבער
אבער אונז דארף מיר איין זאך וויסן דער הייליגער בית אברהם ברענגט
געהאט זיינע חברים ,ער איז געווען פון די פירערס ,מ’פלעגט אנקומען
אויף דער מדרש וואס אונז האבן געהאט אז אברהם אבינו האט געזען
צו לכו נרננה ,און מ’פלעגט אפשמועסן די גאנצע דאווענען ,שבת
א בירה אחת דולקת ,ביז ס’איז געווען הציץ עליו בעל הבירה און האט
צופרי די גאנצע דאווענען ,אבער יעצט האט ער מחליט געווען.
אים געזאגט אני הוא בעל הבירה.
שבת צופרי פארציילט ס’איז געווען א מורא’דיגע געשמאקע
זאגט ער א מענטש זעט אסאך מאל ווי דער יצר הרע ברענט,
דאווענען ,כ’שעם זיך דיר צו זאגן ,כ’פלעג אנקומען נאך נשמת און
ס’פלאקערט אין אים א יצר הרע ,און ער פרעגט ריבונו של עולם ,וואס
תיכף זיך געזעצט שמועסן ,מ’פלעגט טאקע שישקענען די פרומע די
גייט דא פאר וויאזוי געב איך מיר אן עצה מיט די ברענעדיגע יצר הרע,
פלעגן שישקענען ,די פאנאטישע זיי ווייסן נישט וויאזוי מ’שאקלט
ווער האט באשאפן דער יצר הרע וואס טוט מען מיט דעם.
די לופן ארויף און אראפ וויאזוי צו שמועסן ,זיי ווייסן נישט וויאזוי
ס’ארבעט ,אבער אונז פלעגן שמועסן. דער אויבערשטער איז זיך מגלה פאר א מענטש און ער זאגט ,ווען
זאגט ער פאריגע וואך פרשת נח ,כ’בין ווייטער געקומען אין בית א מענטש בעט דאס און ער מיינט דאס מיט א אמת’דיגקייט ,הציץ
המדרש ,כ’האב מיר גזעצט אין בית המדרש ווייטער אפאר בענק עליו בעל הבירה.
ארויף ,כ’האב נאך געהאט איינע פון די חברה זענען מיר געקומען ציען קומט דער אויבערשטער דער בעל העולם און ער זאגט איך האב
די טלית ,הערסט! ,כ’האב מיר נישט וויסענדיג געמאכט ,כ’האב ווייטער באשפן דער יצר הרע ,איך וועל דיר העלפן ,אויב דו ווילסט דאס באמת
געדאווענט ,כ’האב נישט קיין איין ווארט אויסגערעדט ,פארשטייסט דורכקומען וועל איך דיר העלפן.
אליינ’ס כ’בין שוין געקומען געהעריג ביים דאווענען ,כ’האב נישט התענוג הנפלא
גערעדט קיין איין ווארט. דער שפת אמת ברענגט די וואך ,דער אויבערשטער -און דאס איז א
ויקומו הרעים ויגרשום מורא’דיגע ליין פונעם שפת אמת – דער אויבערשטער האט סך מער
נאכן דאווענען בין איך געגאנגען צו מיינע חברים ,אביסל רויט ,כ’האב ליב די רצון און די תשוקה פון יעדעם איד נאנט צו ווערן צו אים ,ווי דער
זיך געשעמט ,און איינער גיבט זיך א רוף אן צו אים ,לאמיר אים א פאקט אז ער איז נאנט געווארן.
נאמען געבן ארי’ ,זאגט יענער ,ארי’ דו קענסט נישט יעצט מיט שמעוסן איר הערט טייערע אידן ,די געגועים און תשוקה וואס א איד האט און
דעם שמועס ,פארוואס נישט?! ווייל האלט מיט די גאנצע שמועס! ער בעט זיך צום אויבערשטן איך וויל נאנט ווערן ,איך וויל ווערן א חלק
קומסט יעצט אן ביסט געווארן א פרומאק ,קומסט אן אינמיטן די אלקי דאס האט דער אויבערשטער סך מער ליב.
שמועס ער זאגט אים גיי פון דא! גיי דיר אהיים גיי דיר אהיים. אה! ווען ער איז שוין אנגעקומען ,מלאכים האט דער אויבערשטער
אויפן מוניט בין איך נפגע געווארן ,כ’האב מחליט געווען כ’גיי טאקע גענוג ,דער אויבערשטער האט מילאנען ,בילאנען מלאכים האט דער
אהיים ,וועל איך נישט עסן ביים קידוש ,זיי פלעגן מאכן א קידוש יעדע אויבערשטער ,מ’קען ניטאמאל וויסן וויפיל מלאכים ס’איז דא ,חדשים
זאגט דער הייליגער אור החיים הקדוש מורא’דיגע ווערטער ,דער וואך מיט הערינג ,ממילא בין איך טאקע אהיימגעגאנגען ,אבער א
אויבערשטער האט געזאגט פאר אברהם אבינו אז וואס ,דו וועסט זען גאנצע וועג בין איך געווען זייער אראפגעלאזט.
אז והיה זרעך כעפר הארץ ,האט אברהם אבינו געזאגט וואס הייסט כ’קום אהיים מיין ווייב און קינדער זענען געשלאפן ,כ’בין נאך
מיינע קינדער גייען זיין בסך הכל ווי עפר הארץ ,זיי גייען זיי ווי שטיקער קיינמאל נישט געווען אינדערהיים אין אזא צייט כ’פלעג אייביג
ערד? איך דארף דאס נישט! מה תתן “לי” איך דארף דאס נישט איך בלייבן שמועסן א שעה ,אנדערהאלבן ,כ’פלעג אנקומען איינס דרייסיג
דארף קינדער ווי אברהם אבינו. אינדערהיים פארשיכור’ט ,נאכן שמועסן אזוי לאנג וואקט מען אהיים
זאגט דער אור החיים הקדוש דער אויבערשטער האט געזאגט, אזוי פאר’שיכור’ט כ’ווייס נישט פונקטליך ווויאזוי ס’ארבעט נאך
ניין והיה זרעך ,דו וועסט האבן אי”ה קינדערלעך ווי אברהם אבינו, שמועסן אזוי לאנג מאכט דאס עפעס וואקן שיף.
און ס’וועט זיין אזויפיל ווי עפר הארץ ,אזוי זאגט דער הייליגער אור מי יחיה ,ומי….
החיים הקדוש. עכ”פ ער קומט אריין אינדערהיים ,ער גייט אריבער א שטוב ,ער
הערט א מאדנע גערודער ,אה…! ער גייט אריין אין שטוב און ער זעט
עונש זו למה?
ווי זיין קינד א פיר יעריג קינד ,איז איבער געדעקט מיט א בעג אויפן
כ’האב געזען פון ווינער רב אויף קומענדיגע וואך שטייט יקח נא מעט פנים און דאס קינד סטראגעלט נאך מיט די הענט.
מים ,זאגט רש”י ער ברענגט נאך די גמרא אין בבא מציעא יוקח נא ווילאנג ער איז אנגעקומען צום קינד האט שוין די האנט געהאט
על ידי שליח ,רש”י זאגט שפעטער ווער איז דער שליח וואס האט אויפגעהערט צו סטראגלען ,ער האט אראפ גענומען די בעג פונעם
געברענגט וואסער פאר די אראבער’ס דאס איז געווען ישמעאל, קינד ,ער האט געטראפן א בלויע קינד ,א בלויע פנים ,טאטאל בלוי.
פארוואס האט אברהם אבינו געשיקט ישמעאל זאל גיין ברענגן ער האט גערופן הצלה מ’האט דאס קינד אריינגעפירט אין שפיטאל,
וואסער? ווייל כדי לחנכו במצוות אזוי זאגט רש”י. דער דאקטער האט געזאגט ס’איז נישט קיין ספק ווען דאס קינד איז
זאגט אבער די גמרא וויבאלד אברהם אבינו האט געשיקט א שליח נאך אזוי פאר א מוניט אנדערהאלבן מוניט ,דאס קינד האט געוואלט
וואס זאל גיין ברענגען וואסער פאר די דריי אראבערס ,ווייל ער האט אויפבלאזן די בעג עפעס האט ער געוואלט ,אבער ווען ס’נעמט נאך
דאס נישט אליינ’ס געטון וועגן דעם האט אים דער אויבערשטער ווען א מוניט אנדערהאלבן מוניט איז דער קינד מער נישט דא.
מעניש געווען ,אזוי זאגט די גמרא ,הקב”ה שילם לבניו ע”י שליח כל המציל נפש אחת מישראל
שנאמר וירם משה את ידו ויך את הסלע.
זאגט ער מיר כ’בין אייך אראפגעקומען פארציילן די מעשה איר
פרעגט דער ווינער רב ס’איז מיר זייער שטארק געפאלן די קשיא, זאלט וויסן ,ווען איך רעד ביים דאווענען בין איך נישט אינדערהיים
פארוואס איז דער אויבערשטער מעניש אברהם אבינו ,ער האט פאר אנדערהאלבן שעה ,זאל דער אויבערשטער מיר שומר ומציל זיין
געוואלט מחנך זיין זיין קינד למצוות ,וואס גיבסטו מיר א עונש ,ווייל דו אין וואספארא מצב איך גיי אהיים.
האסט געשיקט א שליח ,שיק איך דיר אויכעט א שליח וואס איז דאס?! לכבוד דעם האב איך געכאפט א פסק פונעם גרויסן קנאקער
חינוך נקנה בראיה השמועסער הגדול הגבור וואס האט מיר געזאגט גיי דיר אהיים,
און כ’האב מחליט געווען כ’גיי אהיים ,כ’בין אנגעקומען אהיים און
זאגט ער א מורא’דיגע זאך ,דער אויבערשטער האט געזאגט פאר געראטעוועט מיין קינד ,די לעצטע מוניט האב איך געראטעוועט דאס
אברהם אבינו וואס האסטו געוואלט ,האסט געוואלט מחנך זיין דיין לעבן פון מיין קינד.
קינד ,זייער שיין!. דאס איז עפעס א מעשה נורא ,כ’האב געוואלט קאלן ידידי הר”ר
ווייסטו דען נישט אז ווען דו א הונדערט יעריגע פריש גע’מל’טער אלתר ראבינאוויטש וואס איז ער איז מטפל דערמיט ער גיבט דאס
איד לויפט ארויס אין די היץ ,ברענגן אביסל וואסער פאר דריי ארויס ,ס’איז זיין קרעדיט.
מלאכים ,דו ווייסט וואספארא חינוך דאס וואלט געווען פאר דיין קינד, ווי אויך פאר ידידי הרבני הנגיד ר’ יואל לאנדא ,יארן וואס ס’גייט פאר,
טויזענט מאל מער ווי דו גיבטס פאר דיין קינד א טעפעלע ער זאל גיין און דא האט מען געראטעוועט א אידישע נפש דער איד האט געהאט
ברענגן וואסער! ממש טרערן אין די אויגן און ער זאגט מיר דו ווייסט וואס דאס מיינט,
ווען דיין קינד זעט ווי דו גייסט ארום מיט א פייער ס’ברענט אין דיר אין אדם שומע לי ומפסיד ,אין אדם שומע לי ומפסיד.
מ’גייט ברענגן וואסער ,הכנסת אורחים מ’גייט מחיה זיין אידן ,דאס לא הספיד כלום
וואלט געווען די ריכטיגע חינוך פאר אים ,אז דו האסט דאס פארפאסט פאר דעם איד וויל איך זאגן ,כ’האב אים נישט געוואלט זאגן בשעת
וועגן דעם האסטו באקומען א עונש. מעשה ער איז געווען אזוי מרוגש ער האט גארנישט פארפאסט פונעם
בגלל אבות תושיע אדם ובהמה שמועס ,גארנישט האט ער נישט פארפאסט!
לגבי די קוגל און די הערינג האט ער אויך נישט פארפאסט ווייל
ווען א טאטע קומט אריין אין בית המדרש ער גייט צו צו קינד יעדער איד האט א סעודה אינדערהיים ,ווער נישט קען מיר רופן
איציקל איציקל דאווען הויעך ,ער גייט ווייטער צום ווינקל און ער מ’וועט אים זען צוצושטעלן א סעודה לכבוד שבת קודש ,ער וועט
שמועסט מיט זיין חבר ,וואס דרייסטו קאפ ,וואס איצקלסטו מיר וואס קענען האבן א סעודה.
דאווענסטו מיר?! לאז אפ די אלע שטותים. דאס אז דער איד האט געטון ער האט געריסן פון זיך ,און ער האט
ווען א טאטע וואקט אריין אין בית המדרש נאך נשמת ,וואספארא אוועק געגעבן א געוואלדיגע שטיקל ,דאס איז א מורא’דיגע זאך.
חינוך איז דאס פאר דיין קינד ,וואס ווילסטו פון דיין קינד לחנכו ווען עלטערן טוען דאס ,איז דאס א סימבאל פאר די קינדער וואס
במצוות ,גייסט מחנך זיין דיין קינד גייסט אים קויפן א שיינע לעדערנע מ’דארף טוען ,ווען א טאטע קומט אריין אין בית המדרש ער שטעלט
סידור ,ער גייט הרג’נען אפאר בהמות צו נעמען די לעדער אויף זיין זיך דאווענען ,ער דאווענט זיין דאווענען אויף זיין פלאץ ,ער שמועסט
סידור ,וואס? ער דארף נישט דאס! נישט ,טוען אים די קינדער נאך.
ווען א קינד זעט ווי זיין טאטע דאווענט ,ווען א קינד זעט ווי זיין מה הוא אף זרעו
טאטע האט זיך אוועקגערוקט פון א פלאץ ווי מ’פלעגט שמועסן און און אזוי דער הייליגער אור החיים הקדוש זאגט די וואך אין די סדרה,
ער האט אויפגעהערט שמועסן ,העלפט אים דער אויבערשטער אז ס’ווערד יעדער זאל אריינקוקן דארט ,אברהם אבינו האט געפרעגט
דער קינד ווערט געראטעוועט ממות לחיים. דעם אויבערשטן מה תתן לי ואנכי הולך ערירי ,פרעגט ער ,דער
זאל אונז דער אויבערשטער אלע געבן שפע ברכה מיט הצלחה אויבערשטער האט דאך שוין צוגעזאגט פאר אברהם אבינו ער וועט
וואוילע ערליכע קינדערלעך הרחבת הדעת מנוחה אונז זאלן אלע האבן קינדער ואעשך לגוי גדול ,וואס האט ער געפרעגט מה תתן לי
געבענטשט ווערן מיט די גאולה שלימה אמן און א פרייליכן שבת! ואנכי הולך ערירי דער אויבערשטער האט אים שוין געגעבן די ברכה?!
צו הערן די שיעורים אויפן טעלעפאן \ צו לאזן א מעסעדזש \ צו ספאנסערן א גליון רופט 845-777-9987
