gilyoines.com חזרה לאתר · Back to the site

נעימות אליעזר - סקולען · Ne'imois Eliezer - Skulen — לך לך (2026-10-19)

מוציא לאור: נעימות אליעזר - סקולען · Ne'imois Eliezer - Skulen

שבוע: לך לך (2026-10-19)

נעימות אליעזר - סקולען · Ne'imois Eliezer - Skulen — לך לך (2026-10-19)

פתח את ה-PDF הורדה

  ‫אליעזר‬ ‫לך לך‬ ‫נעימות‬ ‫©‬ ‫כל הזכויות שמורות‬ ‫למכון נעימות אליעזר סקולען בארה"ק‬ ‫ואין רשות לצלם או לתרגם או להעתיק‬ ‫למאגר מידע אפילו חלק מן הספר ללא אישור בכתב‬ ‫לקחת חלק בהדפסת ספרי סקולען צור קשר במייל ‪skulen3@gmail.com‬‬ ‫‪copyright by mechon nemois eliezer skulen. beth shemesh.‬‬ ‫‪in all countries subscribing to the international copyright union.‬‬ ‫‪PRINTED IN ISRAEL‬‬ ‫יצא לאור העולם ע"י‬ ‫מכון נעימות אליעזר בארה"ק‬ ‫‪053-415-2636‬‬ ‫ב‬ ‫אליעזר‬ ‫לך לך‬ ‫נעימות‬ ‫הסכמת הרב קלמן ווייס שליט"א‬ ‫מו"צ העדה החרדית‬ ‫בס"ד כ"ז שבט תשפ"א‬ ‫הנני בזה בשורות האלה לחזק ולאמץ את ידי הבה"ח החשוב והיקר‬ ‫ירא שמים ובעל מדות תרומיות דבוק בלו"נ ברבותינו הק' מסקולען‬ ‫זי"ע ולהבל"ח לכ"ק האדמורי"ם ממשיכי דרכם שליט"א‬ ‫כמר אליעזר זוסיא רובין ני"ו‬ ‫אשר ליקט ואיזן דבריהם הקדושים של האדמורי"ם מסקולען זצוק"ל‬ ‫במשך שנים על ענינים שונים בתורה ועבודת השי"ת וכן במה‬ ‫שהביאו מספה"ק תלמידי הבעש"ט הק' בענינים רמים אלו והבה"ח‬ ‫החשוב הנ"ל תורגם אותם ללשון "האידיש" שיהא שימה בפיהם של‬ ‫רבים אשר אינם מבינים בלה"ק‬ ‫ונקרא שמו "נעימות אליעזר"‬ ‫ודבר גדול מאד עשה בעמיו לקרב דבריהם הק' אשר מלאים ביר"ש‬ ‫וקדושה בדברים היוצאים מלב טהור וקדוש שבודאי יכנסו ללבם של‬ ‫ישראל לקרבם לעבוד"ה ולתורה וקדושה וע"כ גם ידי תכון עמו‬ ‫להוציא לאור ספר הקדוש הזה ויזכה להפיץ תורתם בקרב ישראל‬ ‫מתוך נחת ובריות גופא ברוב הצלחה וסייעתא דשמיא בכל הענינים‬ ‫אמן‪:‬‬ ‫הכו"ח לכבוד התורה וצדיקי הדור‪:‬‬ ‫קלונימוס קלמן ווייס‬ ‫ג‬ ‫אליעזר‬ ‫לך לך‬ ‫נעימות‬ ‫הסכמת אב"ד קאסאן שליט"א‬ ‫מו"צ העדה החרדית‬ ‫הנני מצטרף להנ"ל והשי"ת יעזור להרחיב גבולי הקדושה ויתקדש שם‬ ‫שמים בעולם ובזכות זה נזכה בקרוב להתגלות מלך המשיח בב"א‪:‬‬ ‫הסכמת כ"ק מרן אדמו"ר מסערט ויזניץ שליט"א‬ ‫דער אייבערשטער זאל העלפן אז מ'זאל זיך קענען מתחזק זיין און‬ ‫מתרומם זיין אויפן דרך פון אונזערע הייליגע רבי'ס "לבית סקולען"‪,‬‬ ‫און אין סקולען איז דאך אסאך אסאך לייכטער זיך צו מתרומם זיין‪,‬‬ ‫ווייל די זיס'קייט דארטן איז דאך גאר גאר הויעך און דערהויבן און‬ ‫ליכטיג‪ ,‬און איך בין זיכער אז פון אויבן וועלן זיי משפיע זיין שפע‬ ‫עבודת השם פאר די אלע וואס וועלן לערנען אין דעם הייליגן ספר‪.‬‬ ‫[והוסיף‪ :‬ס'איז מיר שווער "נישט" צו חתמ'נען אויף אזאנ'ס]‪.‬‬ ‫יעקב בהה"צ מוהר"א זצללה"ה‬ ‫ד‬ ‫אליעזר‬ ‫לך לך‬ ‫נעימות‬ ‫הסכמת כ"ק מרן אדמו"ר מדושינסקיא שליט"א‬ ‫הנני בזה לחזק ולאמץ ידי הבה"ח היקר זוכה ומזכה את הרבים‬ ‫כמר אליעזר זוסיא רובין נרו יאיר ויזרח‬ ‫יהי ד"א עמו בכל אשר יפנה‪ ,‬ויצליח דרכו הטובה על דרך רבותיו‬ ‫הקדושים אשר האירו את ישראל בנועם אמרותיהם וזמירותיהם‪,‬‬ ‫ויזכה לראות ברכה בעמלו מתוך הרחבת הדעת וטוב לב תמיד‬ ‫לאויושט"א‪:‬‬ ‫ה‬ ‫הסכמת כ"ק מרן אדמו"ר מסקולען מאנסי שליט"א‬ ‫ה‬ ‫אליעזר‬ ‫לך לך‬ ‫נעימות‬ ‫ו‬ ‫אליעזר‬ ‫לך לך‬ ‫נעימות‬ ‫הסכמת רב דקהל אש תמיד בני ברק שליט"א‬ ‫הנני באתי להמליץ טוב עבור הבה"ח חסידא ופרישא המפורסם‬ ‫בתורותיו ומידות הטובות והישרות מתאבק באפר רגליהם כל צדיקי‬ ‫הדור ובפרט כ"ק האדמורי"ם מסקולען‬ ‫ה"ה שמו הולך לפניו‬ ‫מוהר"ר אליעזר זוסיא רובין שליט"א‬ ‫יה"ר שיזכה תמיד להפיץ מעינתיו חוצה ויזכה תמיד את הרבים בטוב‬ ‫טעם ודעת ואך טוב וחסד ירדפוהו כל ימי חייו בחן של טעם זקנים‬ ‫ויזכה במהרה לקבל פני משיח צדקנו אמן בב"א‪:‬‬ ‫ידידו המכבדו בלב טוב‬ ‫ורבינו זצ"ל היה אומר תמיד‪ ,‬שלפני שהולכים ללמוד צריכים‬ ‫לכוון לקיים מצות לימוד התורה‪ ,‬כי הרי מצות צריכות כוונה‪,‬‬ ‫וממילא וצריך אדם לומר קודם הלימוד בפה מלא‪:‬‬ ‫של‬ ‫או ַריְ י ָתא ֶׁ‬ ‫שה ְ ּד ֹ‬ ‫ה ֲֵרינִ י מ ּוכָ ן ּו ְמז ּו ָמן לְ ַקיֵם ִמ ְצוַ ת ֲע ֵ‬ ‫ש ּ ָכת ּוב ּ ַב ּת ֹו ָרה ּולְ מַ ְד ּ ֶׁתם א ָֹתם‬ ‫מו ֶׁ‬ ‫לִ ּמ ּוד הַ ּת ֹו ָרה ְּכ ֹ‬ ‫שה ִמ ְצוָ ה ז ּו ְּכ ֵדי לְ ַק ּיֵם‬ ‫עו ֶׁ‬ ‫ּו ְשמַ ְר ּ ֶׁתם ַל ֲעש ָֹתם וַ ה ֲֵרינִ י ֹ‬ ‫ִמ ְצוַ ת ּב ֹו ְר ִאי ּו ְכ ֵדי ַל ֲעש ֹֹות נַחַ ת ר ּוחַ לְ הַ ּב ֹו ֵרא יִ ְת ּ ָב ַר ְך‬ ‫שם ּ ָכל יִ ְש ָר ֵאל‪:‬‬ ‫מו ְּב ֵ‬ ‫ְש ֹ‬ ‫יך ה ּוא ּו ְש ִכינְ ּ ֵת ּה ִּב ְד ִחיל ּו ּו ְר ִחימ ּו‬ ‫שא ְּב ִר ְ‬ ‫שם יִ ח ּוד קֻ ְד ָ‬ ‫לְ ֵ‬ ‫שם‬ ‫שם י"ה ְּבו"ה ְּביִ ח ּו ָדא ְשלִ ים ְּב ֵ‬ ‫ּו ְר ִחימ ּו ּו ְד ִחיל ּו לְ יַ חֵ ד ֵ‬ ‫שה יָ ֵדינ ּו‬ ‫יהי נ ַֹעם יְ הֹוָ ה אֱ לֹהֵ ינ ּו ָעלֵינ ּו ּומַ ֲע ֵ‬ ‫ּ ָכל יִ ְש ָר ֵאל‪ִ :‬ו ִ‬ ‫שה יָ ֵדינ ּו ּכ ֹונְ נֵה ּו‪:‬‬ ‫ּכ ֹונְ נָ ה ָעלֵינ ּו ּומַ ֲע ֵ‬ ‫ז‬ ‫אליעזר‬ ‫לך לך‬ ‫נעימות‬ ‫וכ"ק מרן רבינו זצ"ל‬ ‫היה אומר תמיד בכל הזדמנות‪:‬‬ ‫אז‪" :‬לְ כ ּו ָבנִ ים" – אז ווען איר גייט‬ ‫אוועק פון די התעוררות‪ ,‬דעמאלט'ס‪:‬‬ ‫"ש ְמע ּו לִ י" – דעמאלט'ס זאל אייך‬ ‫ִ‬ ‫קלונגען אין די אויער'ן דאס וואס איר‬ ‫האט דא געהערט‪!..‬‬ ‫ווייל בשעת ווען איר זענט דא‪,‬‬ ‫דעמאלט'ס זעה איך דאך שוין אליין‬ ‫אז איר הערט מיך אויס‪ ,‬נאר ווען‬ ‫איר גייט "אוועק"‪ ..‬דעמאלט'ס זאל‬ ‫אייך קלונגען אין די אויער'ן דאס‬ ‫וואס איר האט דא געהערט‪!..‬‬ ‫ח‬ ‫אליעזר‬ ‫לך לך‬ ‫נעימות‬ ‫הקדמה‬ ‫י'שמחו ה'חסידים ו'יגילו ה'משתוקקים לראות אור כי טוב מאמרי קודש‬ ‫מרז"ל קדושים אשר בארץ המה‪ ,‬ובשבח והודאה להשי"ת שהחיינו‬ ‫וקימנו והגיענו לזמן הזה אני מודה ומשבח לאדון כל על שזכיתי לגמור‬ ‫ספר "נעימות אליעזר" על התורה ומועדים באידיש אשר מיוסד על‬ ‫דברי חז"ל ועל דברי רבותינו הקדושים תלמידי הבעל שם טוב הק'‬ ‫ותלמידי המגיד זצוק"ל‪ ,‬כדי שכל יהודי פשוט יזכה לשאוב מתורתם של‬ ‫רז"ל אשר מפיהם אנו חיים כל ימינו על אדמתינו‪ ,‬וכדי שכל יהודי פשוט‬ ‫יזכה לדעת את הדרך אשר ילכו בה ואת המעשה אשר יעשון‪.‬‬ ‫והרי כבר ידוע ליודעי חן‪ ,‬כי אמרו רז"ל (יבמות צ"ז‪ ).‬על כל האומר דבר‬ ‫שמועה מפיהם ששפתותיו דובבות בקבר‪ ,‬ובספר חסידים (ס' רכ"ד)‬ ‫איתא שהם מתפללין עליו שם וממליצים טובה עליו עכלה"ק‪.‬‬ ‫ומודה אני לפניך ה' אלקי ואלקי אבותי אשר זכיתי להוציא לאור ספר‬ ‫"נעימות אליעזר" על התורה ומועדים באידיש אשר מטרתו של הספר‬ ‫הוא אך ורק שכל יהודי יזכה לחיות עם "שויתי ה' לנגדי תמיד" בכל רגע‬ ‫ורגע ולקיים "בכל דרכיך דעהו" במלא מובן המלה‪.‬‬ ‫וברוך הוא אלקינו אשר נתן סיעתא דשמיא בעמלי וזכיתי לראות ברכה‬ ‫בעמלי‪ ,‬אשר אחרי שנים רבות וארוכות זכיתי לברך על המוגמר ולזכות‬ ‫את הרבים בדברים פשוטים וברורים נראים לעינים בעניני עבודת השם‬ ‫יתברך תורה ותפילה ומידות טובות וישרות‪ ,‬ואכן שמע אלקים מתוך‬ ‫סיעתא דשמיא אשר הרגשתי בה על כל צעד ושעל במהלך חיבור ספר‬ ‫זה‪ ,‬ומתוך שבח והודיה להשי"ת על כל הטוב אשר גמלני‪ ,‬הנני עומד‬ ‫עתה ב"פתח השער" ומתחנן לפני בורא כל עולמים שכה יתן ה' וכה‬ ‫יוסיף ויזכני להעלות דבר נאה ומתוקן על שולחן חכמים‪ ,‬ולהוסיף דעת‬ ‫ט‬ ‫אליעזר‬ ‫לך לך‬ ‫נעימות‬ ‫ותבונה ויראת ה' טהורה בתוך לבבות ישראל‪ ,‬ואל יצא מתחת ידי שום‬ ‫מכשול חס ושלום‪ ,‬רק יחזק את האמונה ואת הניצוץ היהודי אשר נמצא‬ ‫בתוך כל אחד ואחד מישראל‪ ,‬ובעזרת השם יתברך יהיה לתועלת‬ ‫הרבים‪ ,‬ובפרט לבחורי ואברכי חוץ לארץ שיותר קל להם ללמוד ספרים‬ ‫"באידיש"‪ ,‬והרי כבר כתוב בתורתינו הק' בפרשה וילך (ל"א פ' י"ט)‪:‬‬ ‫"ועתה כתבו לכם את השירה הזאת ולמדה את בני ישראל שימה‬ ‫בפיהם"‪ ,‬פירוש שכל יהודי יזכה להבין ולהשכיל את התורה בשפה‬ ‫שהוא מבין טוב‪.‬‬ ‫וכאן המקום לציין שכל הספר מתחילה עד הסוף נעשית ע"פ הוראת‬ ‫והדרכת גדולי ישראל על כל צעד ושעל‪ ,‬וזהו אינו רק ספר לקריאה‬ ‫גרידא‪ ,‬כי אם גם ספר של לימוד התורה באמת‪ ,‬יען כי הרי זה משפיע‬ ‫יראת שמים במדה גדושה על לבבות ישראל‪.‬‬ ‫וכאן המקום להודות ולהלל לכל האנשים שעזרו ותרמו ותמכו למען‬ ‫הוצאת ספר זה‪ ,‬יהי רצון מלפני אבינו שבשמים שיזכו לראות אך ורק‬ ‫תענוג ונחת דקדושה מכל יוצ"ח‪ ,‬ויזכו לראות בנים ובני בנים עוסקים‬ ‫בתורה ובמצות באמת לאויושט"א‪.‬‬ ‫ובצאתי אפרוש כפי אל ה' בתפילה שאזכה לישב באהלה של תורה‬ ‫ולהרביץ תורה ויראה כל ימי חיי‪ ,‬ואזכה לעבוד את השם יתברך‬ ‫בשמחה ובטוב לבב מרוב כל מתוך שמחה של מצוה יחד עם כל‬ ‫ישראל‪ ,‬ואזכה להיות מאלו שמוסיפים יופי לכתר הגדול שנקרא‬ ‫תפארת ישרא"ל זרע אברה"ם אוהבו‪ ,‬מתוך הרחבת הדעת ומנוחה‪,‬‬ ‫ומתוך בריות גופא ונהורא מעליא‪ ,‬עדי נזכה בקרוב ליעוד הנביא ומלאה‬ ‫הארץ דעה את ה' וברחמים גדולים אקבצך בביאת גואל צדק ובבנין‬ ‫בית המקדש השלישי במהרה בימינו אמן‪:‬‬ ‫י‬ ‫אליעזר‬ ‫לך לך‬ ‫נעימות‬ ‫לֶ ְך ְל ָך ֵמ ַא ְר ְצ ָך‬ ‫וַ ּיֹאמֶׁ ר יהו‪-‬ה ֶׁאל ַא ְב ָרם ל ְֶׁך לְ ָך מֵ ַא ְר ְצ ָך וגו'‪ :‬עס איז כדאי ָאן צו‬ ‫מערקן‪ ,‬אז עס איז נאר דא צוויי מאל אין דער הייליגער תורה הק' וואו עס‬ ‫ווערט דערמאנט די ווערטער‪" :‬לְֶך לְ ָך"‪ ,‬און די צוויי פלעצער זענען ווי‬ ‫פאלגענד‪.‬‬ ‫א) איין מאל "אין די וואכעדיגע פרשה" ווי דער אייבערשטער זאגט דא פאר‬ ‫ַארצְ ָך וגו' – אז ער זאל אוועק גיין פון זיין‬ ‫אברהם אבינו אז‪" :‬לְֶך לְ ָך" מֵ ְ‬ ‫לאנד און פון זיין געבורט'ס פלאץ און פון זיין טאטנ'ס שטוב‪.‬‬ ‫ב) און די צווייטע פלאץ וואו עס ווערט דערמאנט די ווערטער‪" :‬לְֶך לְ ָך"‬ ‫איז‪ ,‬ביי "עקידת יצחק"‪ ,‬ווייל דארטן ביי די עקידה שטייט דאך אויך דעם‬ ‫לשון‪ ,‬אז דער אייבערשטער האט דעמאלט'ס געזאגט פאר אברהם אבינו אז‪:‬‬ ‫"וְ לְֶך לְ ָך" אֶ ל אֶ ֶרץ הַ מֹּ ִריָּה – אז ער זאל גיין צו די פלאץ וואס הייסט‪:‬‬ ‫"מֹּ ִריָּה"‪ ,‬און ער זאל דארטן ארויף ברענגען זיין זוהן יצחק פאר א‪" :‬קָּ ְרבָּ ן‬ ‫עֹּ לָּה עַ ל גַבֵ י הַ ִמזְ בֵ חַ "‪.‬‬ ‫אבער עס איז דא איין גרויסע נפקא מינה צווישן די צוויי פלעצער‪ ,‬ווייל אין‬ ‫פרשת לך לך שטייט אין פסוק דעם לשון‪ ,‬אז‪ַ :‬ויֹּאמֶ ר יהו‪-‬ה אֶ ל ַאבְ ָּרם לְֶך לְ ָך‬ ‫ַארצְ ָך" – אז דער אייבערשטער האט דעמאלט'ס געזאגט פאר אברהם‬ ‫"מֵ ְ‬ ‫אבינו אז ער זאל ארויס גיין "פון" זיין לאנד‪ ,‬אבער משא"כ ביי די פרשה פון‬ ‫די עקידה שטייט אין פסוק דעם לשון‪ ,‬אז‪ :‬וְ לְֶך לְ ָך "אֶ ל" אֶ ֶרץ הַ מֹּ ִריָּה – אז‬ ‫דער אייבערשטער האט דעמאלט'ס געזאגט פאר אברהם אבינו אז ער זאל‬ ‫יא‬ ‫אליעזר‬ ‫לך לך‬ ‫נעימות‬ ‫גיין‪" :‬אֶ ל" אֶ ֶרץ – "צו" א געוויסע לאנד‪ ,‬און ממילא וואס איז די נפקא מינה‬ ‫צווישן די צוויי פלעצער‪ !?..‬פארוואס שטייט אין פרשת לך לך דעם לשון‬ ‫ַארצְ ָך"‪ ,‬און פארוואס שטייט ביי‬ ‫אז‪ַ :‬ויֹּאמֶ ר יהו‪-‬ה אֶ ל ַאבְ ָּרם לְֶך לְ ָך "מֵ ְ‬ ‫עקידת יצחק אז דער אייבערשטער האט דעמאלט'ס געזאגט פאר אברהם‬ ‫אבינו אז‪ :‬וְ לְֶך לְ ָך "אֶ ל" אֶ ֶרץ‪!?..‬‬ ‫נאר די תירוץ אויף דעם איז‪ ,‬ווייל א יודיש קינד דארף דאך שטענדיג וויסן‬ ‫און געדענקען‪ ,‬אז מען קען נישט אלעמאל זיין א גרויסע "בעל מדריגה"‪,‬‬ ‫און מען קען נישט אלעמאל פליען אין די הימלען און זיין אויס געטוהן פון‬ ‫דער וועלט‪ ,‬ווייל דו ביזט גערעכט טאקע אז עס איז דא אמאל וואס א‬ ‫ַארצְ ָך"‪ ,‬און ער דארף טאקע‬ ‫מענטש דארף וויסן צו מאכן דעם‪ :‬לְֶך לְ ָך "מֵ ְ‬ ‫זעהן זיך אפ צו רייסן אביסעל'ע פון זיין נידריגע "ארציות" און פון זיין‬ ‫נידריגע "גשמיות"‪ ,‬און זיך דער נענטער'ן צום אייבערשטן‪.‬‬ ‫אבער פון די אנדערע זייט דארף דאך אבער א מענטש אויך וויסן‪ ,‬אז מען‬ ‫דארף אמאל אויך קענען מאכן דעם‪ :‬וְ לְֶך לְ ָך "אֶ ל" אֶ ֶרץ – א מענטש דארף‬ ‫דאך אבער אויך פארשטיין‪ ,‬אז עס איז דא אמאל א מצב וואס מען מוז‬ ‫דעמאלט'ס צוריק אריין גיין "אין" די גשמיות'דיגע לעבן און מען קען נישט‬ ‫דעמאלט'ס פליען אין די הימלען‪ ,‬ווי למשל‪ ..‬ווען א פרעמד'ע גאסט קומט‪,‬‬ ‫ווייל ווען א פרעמד'ע גאסט קומט‪ ,‬און דער גאסט שעמט זיך דאך‬ ‫דעמאלט'ס גאר שטארק צו עסן‪ ,‬ווייל ער זעהט דאך דעמאלט'ס אז דער בעל‬ ‫הבית פון דעם שטוב עסט דאך נישט גארנישט‪ ,‬נאר ער איז זיך מסגף‪ ,‬און‬ ‫ער פראווע'ט דעמאלט'ס גאר גרויסע עבודות‪ ,‬און ביי אזא פאל שעמט זיך‬ ‫יב‬ ‫אליעזר‬ ‫לך לך‬ ‫נעימות‬ ‫דאך דער גאסט גאר שטארק צו זיין דער איינציגסט'ער וואס עסט פון די‬ ‫מאכלים אויפן טיש‪.‬‬ ‫און דעמאלט'ס זאגט דיר דער הייליגער תורה הק' ָאן‪ ,‬אז יעצט דארפסטו‬ ‫מקיים זיין דעם‪ :‬וְ לְֶך לְ ָך "אֶ ל" אֶ ֶרץ – יעצט דארפסטו צוריק אריין טאנצן‬ ‫אין דעם טעלער אריין און זיכער מאכן אז דיין גאסט איז באקוועם צו עסן‪,‬‬ ‫ווייל אויב דו וועסט נישט עסן יעצט‪ ,‬נאר דו וועסט זיך יעצט מסגף זיין מיט‬ ‫גרויסע סיגופים‪ ,‬וועט דאך דעמאלט'ס דיין גאסט שפעטער אהיים גיין‬ ‫הונגעריג‪ ,‬ווייל דיין גאסט וועט דאך ענדערש אהיים גיין הונגעריג ווי‬ ‫איידער צו ווערן פארשעמט און עסן פון די מאכלים וואס ליגט אויפן טיש‬ ‫כידוע ליודעי דבר‪.‬‬ ‫און ממילא דעמאלט'ס זאגט דיר דער הייליגער תורה הק' ָאן‪ ,‬אז יעצט‬ ‫דארפסטו מקיים זיין דעם‪ :‬וְ לְֶך לְ ָך "אֶ ל" אֶ ֶרץ – יעצט דארפסטו צוריק אריין‬ ‫טאנצן אין דעם "ארציות" און אין דעם "גשמיות"‪ ,‬און יעצט דארפסטו זעהן‬ ‫צו עסן נארמאל כדי אז דיין גאסט זאל שפירן באקוועם צו עסן‪ ,‬און ער זאל‬ ‫חס ושלום חס ושלום נישט אהיים גיין הונגעריג‪.‬‬ ‫ַארצְ ָך" מיט דעם‪ :‬וְ לְֶך‬ ‫און ממילא דאס איז די חילוק צווישן דעם‪ :‬לְֶך לְ ָך "מֵ ְ‬ ‫לְ ָך "אֶ ל" אֶ ֶרץ‪ ,‬ווייל בשעת ווען דו ביזט אליין‪ ,‬און אלעס גייט אויף דיין‬ ‫אייגענעם חשבון‪ ,‬דעמאלט'ס קענסטו טאקע פלוצלונג ווערן א‪" :‬מַ לְ אָּ ְך"‬ ‫פון איין מינוט אויפן צווייטן און פליען און די הימלען געזונטערהייט און‬ ‫ַארצְ ָך"‪ ,‬און דו קענסט זיך דעמאלט'ס אויס טוהן פון‬ ‫מאכן דעם‪ :‬לְֶך לְ ָך "מֵ ְ‬ ‫די גאנצע "ארציות" פון דער וועלט‪ ,‬און דו קענסט זיך דעמאלט'ס אויס‬ ‫טוהן פון די גאנצע "גשמיות" פון דער וועלט‪.‬‬ ‫יג‬ ‫אליעזר‬ ‫לך לך‬ ‫נעימות‬ ‫אבער ווען עס קומט אריין א "גאסט" צו דיר אין שטוב [וואס איז אביסל‬ ‫פרעמד]‪ ,‬מוזטו דאך דעמאלט'ס גלייך ווערן אויס‪" :‬מַ לְ אָּ ְך"‪ ,‬און דו מוזט‬ ‫זיך דאך דעמאלט'ס גלייך צוריק אריין ווארפן אין די "ארציות" פון דער‬ ‫וועלט‪ ,‬און דו מוזט זיך דאך דעמאלט'ס גלייך צוריק אריין ווארפן אין די‬ ‫"גשמיות" פון דער וועלט‪ ,‬אבער דו ווייסט פארוואס דו מוזט זיך‬ ‫דעמאלט'ס גלייך צוריק אריין ווארפן אין די "גשמיות" פון דער וועלט‪!?..‬‬ ‫די תירוץ אויף דעם איז‪ ,‬כדי אז דיין גאסט זאל חס ושלום נישט אהיים גיין‬ ‫הונגעריג‪ ,‬נאר ער זאל עסן צו די זעט‪ ,‬און‪" :‬יֹּאכְ לּו ֲענָּוִ ים וְ י ְִשבָּ עּו"‪ ,‬און אזא‬ ‫סארט "עסן" הייסט דאך אויך "געדינט דעם אייבערשטן"‪.‬‬ ‫און עס האט טאקע אמאל פאסירט אזא מעשה ביי איינער פון די גרויסע‬ ‫צדיקים‪ ,‬אז א גאסט איז עפעס פלוצלונג ָאן געקומען צו דעם צדיק אין‬ ‫שטוב נאכן זמן כניסת שבת‪ ,‬און דער צדיק האט דאך דעמאלט'ס‬ ‫[פארשטייט זיך] גלייך געברענגט‪" :‬ט ֹּועֲמֶ יהָּ " פאר זיין גאסט‪.‬‬ ‫אבער דער גאסט האט אבער נישט געוואלט עסן דעמאלט'ס‪ ,‬ווייל ער האט‬ ‫געזעהן‪ ..‬אז דער צדיק עסט דאך שוין מער נישט דעמאלט'ס‪ ,‬און ממילא‬ ‫האט דער גאסט געטראכט‪ ,‬אז ַאה‪ ..‬מסתמא מעג מען שוין מער נישט עסן‬ ‫יעצט‪.‬‬ ‫און כדי צו ווייזן פאר דעם גאסט אז מען מעג נאך דעמאלט'ס עסן און‬ ‫טרינקען‪ ,‬האט זיך דעמאלט'ס דער צדיק ווידער אמאל געזעצט צום טיש‪,‬‬ ‫און געגעסן און געטרינקען [נאך אביסל]‪ ,‬כדי אז דער יוד זאל זיך שפירן‬ ‫באקוועם צו עסן און צו טרינקען צו די זעט‪.‬‬ ‫יד‬ ‫אליעזר‬ ‫לך לך‬ ‫נעימות‬ ‫און די ווערטער‪" :‬ט ֹּועֲמֶ יהָּ חַ יִ ים זָּכּו" – איז דאך טאקע אויך גימטריא‪:‬‬ ‫"סָּ פֵ ק" [מיטן כולל]‪ ,‬ווייל יא ר' יוד‪ ,‬טאקע וויבאלד דער יוד האט געהאט‬ ‫א‪" :‬סָּ פֵ ק" אויב מען מעג נאך דעמאלט'ס עסן‪" :‬ט ֹּועֲמֶ יהָּ חַ יִ ים זָּכּו"‪ ,‬טאקע‬ ‫דערפאר האט זיך דער צדיק ווידער אמאל געזעצט צום טיש און געגעסן נאך‬ ‫אמאל‪" :‬ט ֹּועֲמֶ יהָּ חַ יִ ים זָּכּו"‪ ,‬און זיי האבן טאקע דעמאלט'ס ביידע זוכה‬ ‫געווען צו‪" :‬ט ֹּועֲמֶ יהָּ חַ יִ ים זָּכּו"‪.‬‬ ‫און אזא סארט "עסן" הייסט דאך אויך "געדינט דעם אייבערשטן"‪ ,‬ווייל יא‬ ‫ר' יוד‪ ,‬דו קענסט עסן א פיינע געשמאקע סעודה ביי דיר אין שטוב צוזאמען‬ ‫מיט דיינע געסט‪ ,‬און אין די זעלבע צייט קענסטו דאך דעמאלט'ס אויך‬ ‫מקיים זיין גאר גאר א גרויסע אמת'ע‪" :‬עֲבו ָֹּּדה תַ מָּ ה ּותְ ִמימָּ ה" וואס איז‬ ‫דאך‪" :‬בוֹּקַ עַ ת וְ ע ֹּולָּה עַ ד כִ סֵ א הַ כָּבוֹּד"‪:‬‬ ‫ֹּאמר יהו‪-‬ה ֶאל ַא ְב ָרם לֶ ְך ְל ָך ֵמ ַא ְר ְצ ָך‬ ‫וַ י ֶ‬ ‫וַ ּיֹאמֶׁ ר יהו‪-‬ה ֶׁאל ַא ְב ָרם ל ְֶׁך לְ ָך מֵ ַא ְר ְצ ָך ּו ִמ ּמ ֹול ְַד ְּת ָך ּו ִמ ּ ֵבית ָא ִב ָ‬ ‫יך‬ ‫ֶׁאל הָ ָא ֶׁרץ אֲ ֶׁשר ַא ְר ֶׁא ּךָ‪ :‬ווען מען לערנט דעם פסוק פון‪ַ " :‬ויֹּאמֶ ר יהו‪-‬ה‬ ‫ּומבֵ ית ָאבִ יָך" וגו'‪ ,‬שטעלט זיך דאך‬ ‫ּוממ ֹּול ְַדתְ ָך ִ‬ ‫ַארצְ ָך ִ‬ ‫אֶ ל ַאבְ ָּרם לְֶך לְ ָך מֵ ְ‬ ‫לכאורה א מורא'דיגע קשיא‪ ,‬ווייל סתם אזוי ווען א מענטש וויל זאגן פאר‬ ‫זיין חבר אז ער זאל פאר לאזן זיין לאנד‪ ,‬זאגט ער דאך איהם דעמאלט'ס‬ ‫דעם לשון‪ ,‬אז‪ ..‬זיי מוחל ר' יוד‪ ,‬און פאר לאז דיין היים [דיין טאטנ'ס‬ ‫שטוב]‪ ,‬און פאר לאז אויך די פלאץ וואו דו ביזט געבוירן געווארן און אויף‬ ‫געוואקסן‪ ,‬און פאר לאז אויך אינגאנצן דיין לאנד וואו דו האסט געוואוינט‬ ‫ביז היינט‪ ,‬און גיי אויף יענע און יענע פלאץ‪.‬‬ ‫טו‬ ‫אליעזר‬ ‫לך לך‬ ‫נעימות‬ ‫אבער דא ווען דער אייבערשטער האט געהייסן פאר אברהם אבינו צו גיין‪,‬‬ ‫האט ער דאך איהם געזאגט דא פונקט פארקערט‪ ,‬ווייל קודם האט דאך דער‬ ‫ַארצְ ָך"‬ ‫אייבערשטער געזאגט פאר אברהם אבינו אז ער זאל אוועק גיין‪" :‬מֵ ְ‬ ‫– פון זיין לאנד‪ ,‬און ערשט נאך דעם האט איהם דער אייבערשטער געזאגט‬ ‫"ממ ֹּול ְַדתְ ָך" – פון די פלאץ וואו ער איז געבוירן‬ ‫אז ער זאל אוועק גיין‪ִ :‬‬ ‫געווארן‪ ,‬און ערשט נאך דעם האט איהם דער אייבערשטער געזאגט אז ער‬ ‫זאל אוועק גיין פון זיין טאטנ'ס שטוב‪.‬‬ ‫אבער לכאורה וואלט דאך דער אייבערשטער געדארפט זאגן פונקט‬ ‫פארקערט‪ ,‬ווייל דער אייבערשטער וואלט דאך לכאורה קודם געדארפט‬ ‫"מבֵ ית ָאבִ יָך" – פון‬ ‫זאגן פאר אברהם אבינו אז ער זאל קודם אוועק גיין‪ִ :‬‬ ‫"ממ ֹּול ְַדתְ ָך"‬ ‫זיין טאטנ'ס שטוב‪ ,‬און ערשט נאך דעם אז ער זאל אוועק גיין‪ִ :‬‬ ‫– פון די פלאץ וואו ער איז געבוירן געווארן‪ ,‬און ערשט נאך דעם אז ער זאל‬ ‫ַארצְ ָך" – פון זיין לאנד‪ ,‬ווייל דאס איז דאך די נארמאל'ע‬ ‫אוועק גיין‪" :‬מֵ ְ‬ ‫שטייגער צו רעדן‪!?..‬‬ ‫און ממילא פארוואס האט דער אייבערשטער געזאגט דא פאר אברהם אבינו‬ ‫ַארצְ ָך" – פון זיין לאנד‪ ,‬און ערשט נאך‬ ‫אז ער זאל קודם אוועק גיין‪" :‬מֵ ְ‬ ‫"ממ ֹּול ְַדתְ ָך" – פון די פלאץ וואו ער איז געבוירן געווארן‪ ,‬און ערשט‬ ‫דעם‪ִ :‬‬ ‫"מבֵ ית ָאבִ יָך" – פון זיין טאטנ'ס שטוב‪ ,‬דאס איז דאך פונקט די‬ ‫נאך דעם‪ִ :‬‬ ‫"פארקערט'ע" סדר ווי אזוי עס איז די געווענטליכ'ע סדר צו רעדן‪!?..‬‬ ‫נאר די תירוץ אויף דעם איז‪ ,‬אז די סיבה פארוואס דער אייבערשטער האט‬ ‫נישט גערעדט אויף די געווענטליכ'ע סדר ווי אזוי מענטשן רעדן איז‪ ,‬ווייל‬ ‫מיר ווייסן דאך שוין אלע זייער גוט‪ ,‬אז דער הייליגער תורה הק' איז דאך‬ ‫טז‬ ‫אליעזר‬ ‫לך לך‬ ‫נעימות‬ ‫נישט קיין מעשה ביכל ח"ו וואס קומט אונז דערציילן אז דו זאלסט וויסן‪..‬‬ ‫אז אברהם אבינו איז ארויס געגאנגען פון דא און פון דא און פון דא און פון‬ ‫דא‪ ,‬נאר דער הייליגער תורה הק' קומט אונז דא ארויס ברענגען א אנדערע‬ ‫נקודה אינגאנצן‪ ,‬דער הייליגער תורה הק' קומט אונז דא ארויס ברענגען‪ ,‬אז‬ ‫דער אייבערשטער האט דוקא קודם געזאגט פאר אברהם אבינו אז ער זאל‬ ‫ַארצְ ָך" – פון זיין "ארציות" – פון זיין "גשמיות"‪.‬‬ ‫קודם ארויס גיין‪" :‬מֵ ְ‬ ‫ווייל כדי צו קענען אריין גיין אין‪" :‬אֶ ֶרץ י ְִש ָּראֵ ל" מוז מען דאך לעבן מיט א‬ ‫ָארץ"‪,‬‬ ‫"קדשַ ת הָּ ֶ‬ ‫רוחניות'דיגע גייסט‪ ,‬ווייל אין‪" :‬אֶ ֶרץ י ְִש ָּראֵ ל" איז דאך דא‪ְ :‬‬ ‫"קדּושָּ ה"‪.‬‬ ‫און גאנץ‪" :‬אֶ ֶרץ י ְִש ָּראֵ ל" איז דאך איין שטיק‪ְ :‬‬ ‫אזוי ווי מיר זעהען דאך שוין טאקע בפירוש ביי יעקב אבינו בשעת ווען ער‬ ‫האט גע'חלומ'ט דעם חלום מיטן לייטער‪ ,‬אז גלייך נאך דעם וואס דער‬ ‫אייבערשטער האט איין געוויקל'ט גאנץ‪" :‬אֶ ֶרץ י ְִש ָּראֵ ל" אונטער יעקב‬ ‫אבינו‪ ,‬האט זיך דעמאלט'ס יעקב אבינו גלייך ָאן גערופן הויעך און געזאגט‪,‬‬ ‫אז‪ָ" :‬אכֵן יֵש יהו‪-‬ה בַ מָּ קוֹּם הַ זֶה" – אז עס איז זיכער אז עס איז דא אין דעם‬ ‫פלאץ‪" :‬הַ ְש ָּרַאת הַ ְשכִ ינָּה"‪ ,‬ווייל יא ר' יוד‪ ,‬גאנץ‪" :‬אֶ ֶרץ י ְִש ָּראֵ ל" איז דאך‬ ‫"ַאדמַ ת קו ֶֹּדש הּוא" –‬ ‫"ַאדמַ ת קו ֶֹּדש הּוא"‪ !..‬און די ווערטער‪ְ :‬‬ ‫איין שטיק‪ְ :‬‬ ‫איז דאך טאקע אויך גימטריא‪" :‬אֶ ֶרץ י ְִש ָּראֵ ל לַה'"‪.‬‬ ‫און ממילא וועגן דעם האט דער אייבערשטער דא געזאגט פאר אברהם‬ ‫ַארצְ ָך" – פון דיין‬ ‫אבינו אזוי‪ ,‬אז די ערשטע זאך מוזטו קודם ארויס גיין‪" :‬מֵ ְ‬ ‫"ארציות" און פון דיין "גשמיות"‪ ,‬ווייל גאנץ‪" :‬אֶ ֶרץ י ְִש ָּראֵ ל" איז דאך איין‬ ‫"קדּושָּ ה"‪ ,‬און ממילא וועגן דעם מוזטו דאך אויך קודם זיכער מאכן‬ ‫שטיק‪ְ :‬‬ ‫אז דו לעבס'ט טאקע באמת מיט א אמת'ע רוחניות'דיגע גייסט‪.‬‬ ‫יז‬ ‫אליעזר‬ ‫לך לך‬ ‫נעימות‬ ‫און די ווערטער‪ַ" :‬אבְ ָּרם לְֶך לְ ָך" – איז דאך טאקע אויך גימטריא‪" :‬גֶשֶ ם"‪,‬‬ ‫ווייל יא ר' יוד‪ ,‬דאס האט דא דער אייבערשטער געזאגט פאר אברהם אבינו‪,‬‬ ‫אז‪ַ" :‬אבְ ָּרם לְֶך לְ ָך" – אז גיי ארויס פון דיין‪" :‬גֶשֶ ם"‪ ,‬און גיין ארויס פון דיין‬ ‫"ארציות"‪ ,‬און גיי ארויס פון דיין "גשמיות"‪ ,‬און הייב ָאן צו לעבן א‬ ‫העכער'ע סארט לעבן‪.‬‬ ‫[און פארשטייט זיך אז מיר האבן דאך נישט קיין שום השגה אין דעם גרויסן‬ ‫הייליגן צדיק "אברהם אבינו"‪ ,‬אבער על כל פנים‪ ..‬לויט דאס וואס עס ווערט‬ ‫געברענגט אין די ספרים הק'‪ ,‬האט דאס דער אייבערשטער געוואלט דא‬ ‫זאגן פאר דעם גרויסן הייליגן צדיק "אברהם אבינו"]‪.‬‬ ‫ַארצְ ָך" – איז דאך טאקע אויך גימטריא‪" :‬אֱמֶ ת"‬ ‫און די ווערטער‪" :‬לְֶך לְ ָך מֵ ְ‬ ‫[מיט דעם אות יו"ד – מיט דעם יודיש קינד אליין]‪ ,‬ווייל יא ר' יוד‪ ,‬אויב‬ ‫גייסטו ארויס פון דיין "ארציות" און פון דיין "גשמיות"‪ ,‬וועסטו דעמאלט'ס‬ ‫קענען זוכה זיין צו צו קומען צום‪" :‬אֱמֶ ת"‪ ,‬צו דעם הייליגן‪" :‬תו ַֹּרת אֱמֶ ת"‪,‬‬ ‫און צו דעם הייליגן‪" :‬יהו‪-‬ה אֱֹלקֵ יכֶם אֱמֶ ת"‪.‬‬ ‫ווייל אויב א מענטש איז גאר שטארק "מגושם"‪ ,‬דעמאלט'ס איז דאך איהם‬ ‫שוין גאר שווער צו צו קומען צום ריכטיג'ן‪" :‬אֱמֶ ת"‪ ,‬ווייל זיין "גשמיות"‬ ‫שטערט דאך איהם דעמאלט'ס פון דערגרייכן דעם‪ֱ " :‬אמֶ ת"‪.‬‬ ‫ַארצְ ָך" [מיטן כולל] – איז‬ ‫און די ווערטער‪ַ " :‬ויֹּאמֶ ר יהו‪-‬ה אֶ ל ַאבְ ָּרם לְֶך לְ ָך מֵ ְ‬ ‫דאך טאקע אויך גימטריא‪" :‬י ְִרַאת שָּ מַ יִם" [מיט די אכט אותיות]‪ ,‬און די‬ ‫ּוממ ֹּול ְַדתְ ָך" [מיט די פיר ווערטער] – איז דאך‬ ‫ַארצְ ָך ִ‬ ‫ווערטער‪" :‬לְֶך לְ ָך מֵ ְ‬ ‫טאקע אויך גימטריא‪" :‬י ְִרַאת שָּ מַ יִם"‪ ,‬ווייל יא ר' יוד‪ ,‬אויב א יודיש קינד איז‬ ‫יח‬ ‫אליעזר‬ ‫לך לך‬ ‫נעימות‬ ‫ַארצְ ָך"‪ ,‬און ער גייט טאקע‬ ‫מקיים דעם‪ַ " :‬ויֹּאמֶ ר יהו‪-‬ה אֶ ל ַאבְ ָּרם לְֶך לְ ָך מֵ ְ‬ ‫באמת ארויס פון זיין "ארציות" און פון זיין "גשמיות"‪ ,‬קען ער דעמאלט'ס‬ ‫זוכה זיין צו צו קומען צו‪" :‬י ְִרַאת שָּ מַ יִם"‪.‬‬ ‫ווייל ווי מער די גוף פון א מענטש איז "מגושם"‪ ,‬אלץ שווערער איז איהם‬ ‫צו האבן‪" :‬י ְִרַאת שָּ מַ יִם"‪ ,‬און ווי ווייניגער די גוף פון א מענטש איז‬ ‫"מגושם"‪ ,‬אלץ גרינגער איז איהם צו האבן‪" :‬י ְִרַאת שָּ מַ יִם"‪.‬‬ ‫אבער על כל פנים‪ ..‬דאס איז די ערשטע זאך וואס דער אייבערשטער האט‬ ‫דא געזאגט פאר אברהם אבינו‪ ,‬ווייל די ערשטע זאך וואס דער אייבערשטער‬ ‫ַארצְ ָך" –‬ ‫האט דא געזאגט פאר אברהם אבינו איז דאך געווען‪ ,‬אז‪" :‬לְֶך לְ ָך מֵ ְ‬ ‫אז די ערשטע זאך מוזטו קודם ארויס גיין פון דיין "ארציות" און פון דיין‬ ‫"קדּושָּ ה"‪ ,‬און‬ ‫"גשמיות"‪ ,‬ווייל גאנץ‪" :‬אֶ ֶרץ י ְִש ָּראֵ ל" איז דאך איין שטיק‪ְ :‬‬ ‫ממילא וועגן דעם מוזטו דאך אויך קודם זיכער מאכן אז דו לעבס'ט טאקע‬ ‫באמת מיט א אמת'ע רוחניות'דיגע גייסט‪ ,‬און דו ביזט נישט ח"ו מגושם‪,‬‬ ‫"קדּושָּ ה"‬ ‫ווייל נאר אזוי וועסטו קענען זוכה זיין מקבל צו זיין די גרויסע‪ְ :‬‬ ‫"קדּושַ ת אֶ ֶרץ י ְִש ָּראֵ ל"‪.‬‬ ‫וואס רופט זיך‪ְ :‬‬ ‫און די צווייטע זאך וואס דו האסט צו טוהן איז‪ ,‬אז דו דארפס'ט אויך זיכער‬ ‫"ממ ֹּול ְַדתְ ָך" – פון דיין "רגילות"‪ ,‬ווייל ווען א מענטש‬ ‫מאכן ארויס צו גיין‪ִ :‬‬ ‫ווערט געבוירן‪ ,‬ווערט ער דאך דעמאלט'ס געבוירן מיט גאר גאר אסאך‬ ‫באקוועמליכקייטן און "רגילות"‪ ,‬און ער מיינט נאך דעמאלט'ס נעבעך אז‬ ‫אלעס וואס זיין הארץ גלוסט מוז ער טאקע באקומען‪ ,‬און בכלל‪ ..‬ווייסן מיר‬ ‫דאך שוין אלע זייער גוט‪ ,‬אז חז"ל (ברכות דף‪ :‬ה' ע"א) זאגן דאך אונז שוין‬ ‫ִסּורין"‪.‬‬ ‫בפירוש‪ ,‬אז‪ :‬אֶ ֶרץ י ְִש ָּראֵ ל נ ְִקנֵית "בְ י ִ‬ ‫יט‬ ‫אליעזר‬ ‫לך לך‬ ‫נעימות‬ ‫און ממילא וועגן דעם האט דער אייבערשטער דא געזאגט פאר אברהם‬ ‫אבינו אז ער מוז אויך אפ לאזן זיין‪" :‬מ ֹּול ְַדתְ ָך" – זיין באקוועמ'ע מהלך‬ ‫ִסּורין"‪ ,‬און ממילא‬ ‫החיים‪ ,‬ווייל‪" :‬אֶ ֶרץ י ְִש ָּראֵ ל" איז דאך נאר‪ :‬נ ְִקנֵית "בְ י ִ‬ ‫וועגן דעם האט דער אייבערשטער דא געזאגט פאר אברהם אבינו‪ ,‬אז דו‬ ‫זאלסט אויך זעהן ארויס צו גיין פון דיין "רגילות" און פון דיינע‬ ‫"ממ ֹּול ְַדתְ ָך" – פון דיינע‬ ‫באקוועמליכקייטן וואס עס איז דיר נאך געבליבן‪ִ :‬‬ ‫יונגע יארן פון ווען דו ביזט געבוירן געווארן‪.‬‬ ‫און ערשט נאך דעם האט דער אייבערשטער [כביכול] געקענט זאגן פאר‬ ‫"מבֵ ית ָאבִ יָך" – פון זיין‬ ‫אברהם אבינו די "עצם" זאך אז ער זאל ארויס גיין‪ִ :‬‬ ‫ַאראֶ ךָּ" – און אז ער‬‫ָארץ אֲשֶ ר ְ‬ ‫טאטנ'ס שטוב‪ ,‬און אז ער זאל גיין‪" :‬אֶ ל הָּ ֶ‬ ‫זאל גיין צו די לאנד וואס איך וועל דיר שוין ווייזן‪ ,‬און די ווערטער‪" :‬אֶ ל‬ ‫ַאראֶ ךָּ" – איז דאך טאקע אויך גימטריא‪" :‬אֲוִ ָּירא אֶ ֶרץ י ְִש ָּראֵ ל"‪.‬‬ ‫ָארץ אֲשֶ ר ְ‬ ‫הָּ ֶ‬ ‫און עס קומט דאך אויס פון דעם א מורא'דיגע זאך‪ ,‬ווייל עס קומט דאך אויס‬ ‫פון דעם גאנצן ענין דא‪ ,‬אז דער אייבערשטער האט נישט סתם אזוי געזאגט‬ ‫דא פאר אברהם אבינו אז ער זאל ארויס גיין פון דעם פלאץ און פון דעם‬ ‫פלאץ און פון דעם פלאץ‪ ,‬נאר אין א יעדע ווארט וואס דער אייבערשטער‬ ‫האט דא געזאגט פאר אברהם אבינו איז געלעגן באהאלטן אין דעם א‬ ‫אנדערע כוונה‪ ,‬און דאס אלעס איז געווען כדי ָאן צו גרייטן אברהם אבינו אז‬ ‫ער זאל טאקע קענען אריין גיין אין דעם הייליגן לאנד‪" :‬אֶ ֶרץ י ְִש ָּראֵ ל"‪.‬‬ ‫און דער אייבערשטער פארמאגט דאך שוין [כביכול] גאר גאר א שטארקע‬ ‫ליבשאפט צו‪" :‬אֶ ֶרץ י ְִש ָּראֵ ל"‪ ,‬אזוי ווי עס שטייט דאך שוין טאקע בפירוש‬ ‫אין פסוק אין פרשת עקב (קפיטל י"א פסוק י"ב)‪ ,‬אז‪" :‬אֶ ֶרץ י ְִש ָּראֵ ל" איז‬ ‫כ‬ ‫אליעזר‬ ‫לך לך‬ ‫נעימות‬ ‫דאך א לאנד‪ :‬אֲשֶ ר יהו‪-‬ה אֱֹלקֶ יָך דֹּרֵ ש אֹּ תָּ ּה תָּ ִמיד"‪ ,‬און‪" :‬תָּ ִמיד עֵ ינֵי יהו‪-‬ה‬ ‫אֱֹלקֶ יָך בָּ ּה מֵ רֵ ִשית הַ שָּ נָּה וְ עַ ד ַאח ֲִרית שָּ נָּה"‪ ,‬אזא "חביבות" פארמאגט דער‬ ‫אייבערשטער צו דעם הייליג לאנד‪" :‬אֶ ֶרץ י ְִש ָּראֵ ל"‪.‬‬ ‫און די ווערטער‪" :‬אֶ ֶרץ י ְִש ָּראֵ ל" – איז דאך טאקע אויך גימטריא‪" :‬אֱֹלהִ ים‬ ‫מֵ ַאהֲבָּ ה תָּ ִמיד עֵ ינֵי יהו‪-‬ה אֱֹלהֶ יָך בָּ ּה" – טראץ דעם וואס דו זעהס'ט יעצט‬ ‫אין גלות אז דער אייבערשטער גייט זיך יעצט אום מיט‪" :‬אֶ ֶרץ י ְִש ָּראֵ ל" מיט‬ ‫"מ ַדת הַ ִדין" כידוע‪,‬‬ ‫ֱֹלקים" איז דאך‪ִ :‬‬ ‫ֱֹלקים" – וואס‪" :‬א ִ‬ ‫די מדה פון‪" :‬א ִ‬ ‫אפילו הכי זאלסטו אבער נאך אלץ וויסן ר' יוד‪ ,‬אז‪" :‬מֵ ַאהֲבָּ ה תָּ ִמיד עֵ ינֵי‬ ‫יהו‪-‬ה אֱֹלהֶ יָך בָּ ּה"‪ !..‬און אט אט אט‪ ..‬וועט דאך שוין טאקע בקרוב ממש‬ ‫מקיום ווערן דעם‪" :‬וְ תֶ ֱחזֶינָּה עֵ ינֵינּו בְ שּובְ ָך לְ צִ יוֹּן בְ ַרח ֲִמים בְ בִ יַאת גוֹּאֵ ל צֶ ֶדק‬ ‫ישי בִ ְמהֵ ָּרה בְ יָּמֵ ינּו"‪:‬‬ ‫ּובְ בִ ְניַן בֵ ית הַ ִמ ְק ָּדש הַ ְשלִ ִ‬ ‫ֹּאמר יהו‪-‬ה ֶאל ַא ְב ָרם לֶ ְך ְל ָך ֵמ ַא ְר ְצ ָך‬ ‫וַ י ֶ‬ ‫וַ ּיֹאמֶׁ ר יהו‪-‬ה ֶׁאל ַא ְב ָרם ל ְֶׁך לְ ָך מֵ ַא ְר ְצ ָך ּו ִמ ּמ ֹול ְַד ְּת ָך ּו ִמ ּ ֵבית ָא ִב ָ‬ ‫יך‬ ‫ֶׁאל הָ ָא ֶׁרץ אֲ ֶׁשר ַא ְר ֶׁא ּךָ‪ :‬די וואכעדיגע פרשה הייבט זיך ָאן מיט גאר גאר‬ ‫א שווערע נסיון וואס דער אייבערשטער האט דא אויס פראבירט אברהם‬ ‫אבינו‪ ,‬און דער הייליגער רמב"ם האלט אפילו‪ ,‬אז די יעצטיגע נסיון וואס‬ ‫דער אייבערשטער האט דא אויס געפריב'ט אברהם אבינו איז גאר געווען די‬ ‫"ערשטע" נסיון פון די‪" :‬עֲשָּ ָּרה נִסְ יוֹּנוֹּת שֶ נִתְ נַסֶ ה ַאבְ ָּרהָּ ם ָאבִ ינּו"‪.‬‬ ‫ווייל דער הייליגער רמב"ם טענה'עט‪ ,‬אז די פריער'דיגע נסיון פון‪" :‬אּור‬ ‫כ ְַש ִדים" ווערט אפילו נישט גערעכנט פאר קיין "נסיון"‪ ,‬און מיר וועל נישט‬ ‫כא‬ ‫אליעזר‬ ‫לך לך‬ ‫נעימות‬ ‫יעצט אריין גיין אין דעם טעם "פארוואס" דער הייליגער רמב"ם האלט אז‬ ‫די נסיון פון‪" :‬אּור כ ְַש ִדים" ווערט נישט גערעכנט פאר קיין "נסיון"‪.‬‬ ‫אבער לכאורה איז דאך שווער דא א מורא'דיגע קשיא‪ ,‬ווייל וואס איז בכלל‬ ‫געווען די גאנצע "נסיון" דא‪ !?..‬דאס אז אברהם אבינו זאל דארפן ארויס‬ ‫גיין פון זיין לאנד און פון זיין געבורט'ס פלאץ און פון זיין טאטנ'ס שטוב‬ ‫איז דען געווען א "נסיון" פאר אברהם אבינו אויב ער זאל דאס פאלגן אדער‬ ‫נישט‪ !?..‬פארוואס זאל אברהם אבינו נישט וועלן גיין‪ !?..‬דער‬ ‫אייבערשטער האט דאך איהם דא צו געזאגט די בעסטע און שענסטע‬ ‫"הבטחות" וואס עס איז נאר פארהאן אויף דער וועלט‪!?..‬‬ ‫אזוי ווי עס שטייט דאך שוין טאקע בפירוש אין פסוק אין די וואכעדיגע‬ ‫פרשה (קפיטל י"ב פסוק א')‪ ,‬אז דער אייבערשטער האט דא געזאגט פאר‬ ‫אברהם אבינו‪" :‬בַ א ֲִמ ָּירה ַרכָּה" – מיט א ווייעכ'ע לשון‪ ,‬אז‪" :‬לְֶך לְ ָך‬ ‫ַארצְ ָך" – אז גיי אינגאנצן אוועק פון דיין לאנד‪ ,‬און גיי אויך אינגאנצן‬ ‫מֵ ְ‬ ‫"ממ ֹּול ְַדתְ ָך" – פון דיין געבורט'ס פלאץ‪ ,‬און גיי אויך אינגאנצן‬ ‫אוועק‪ִ :‬‬ ‫ָארץ אֲשֶ ר‬ ‫"מבֵ ית ָאבִ יָך" – פון דיין טאטנ'ס שטוב‪ ,‬און גיי‪" :‬אֶ ל הָּ ֶ‬ ‫אוועק‪ִ :‬‬ ‫ַאראֶ ךָּ" – און גיי צו די פלאץ וואס איז וועל דיר ווייזן‪.‬‬ ‫ְ‬ ‫אבער‪ ..‬זאגט דער אייבערשטער ווייטער פאר אברהם אבינו‪ ,‬אז דו ווייסט‬ ‫וואס דו וועסט באקומען פאר דיין ארויס גיין‪ !?..‬דו וועסט באקומען אזוי‪.‬‬ ‫א) דו וועסט באקומען די ברכה פון‪" :‬וְ אֶ עֶ ְשָך לְ גוֹּי גָּדוֹּל"‪ ,‬וואס דאס מיינט‬ ‫דאך צו זאגן אין אנדערע ווערטער‪ ,‬אז איך וועל דיר מאכן פאר גאר גאר א‬ ‫"ּומלָּכִ ים מֵ ֲחלָּצֶ יָך יֵצֵ אּו"‪.‬‬ ‫גרויסע פאלק‪ ,‬און‪ְ :‬‬ ‫כב‬ ‫אליעזר‬ ‫לך לך‬ ‫נעימות‬ ‫ב) און דו וועסט אויך באקומ ען די ברכה פון‪ַ " :‬ואֲבָּ ֶרכְ ָך"‪ ,‬וואס דאס מיינט‬ ‫דאך צו זאגן אין אנדערע ווערטער‪ ,‬אז איך וועל דיר בענטשן מיט די ברכה‬ ‫פון "געלט"‪ ,‬און יא‪ַ" :‬אבְ ָּרהָּ ם עַ בְ ִדי"‪ ,‬דו וועסט האבן אסאך אסאך "געלט"‪.‬‬ ‫ג) און דו וועסט אויך באקומען די ברכה פון‪ַ " :‬ו ֲאג ְַדלָּה ְשמֶ ָך"‪ ,‬וואס דאס‬ ‫מיינט דאך צו זאגן אין אנדערע ווערטער‪ ,‬אז איך וועל דיר גרויס מאכן דיין‬ ‫נאמען‪ ,‬און‪" :‬בְ ָך חוֹּתְ ִמין" – און אלע דיינע קינדער און אייניקל'עך וועלן‬ ‫ענדיגן די ערשטע ברכה פון "שמונה עשרה" מיט "דיר"‪ ,‬און זיי וועלן אלע‬ ‫זאגן‪ :‬מָּ גֵן "ַאבְ ָּרהָּ ם"‪.‬‬ ‫ד) און דו וועסט אויך באקומען די ברכה פון‪" :‬וֶהְ יֵה בְ ָּרכָּה"‪ ,‬וואס דאס‬ ‫מיינט דאך צו זאגן אין אנדערע ווערטער‪ ,‬אז פון היינט און ווייטער וועסטו‬ ‫באקומען א כח צו קענען "בענטשן" אנדערע מענטשן‪ ,‬און יא‪ַ" :‬אבְ ָּרהָּ ם‬ ‫עַ בְ ִדי"‪ ,‬דו זאלסט וויסן אז‪" :‬מֵ עַ כְ שָּ יו אַ תָּ ה תְ בָּ רֵ ְך אֶ ת אֲשֶ ר תַ ְחפֹּ ץ" – דו‬ ‫זאלסט וויסן אז פון היינט און ווייטער וועסטו קענען "בענטשן" וועמען דו‬ ‫וועסט נאר וועלן בענטשן‪.‬‬ ‫און רש"י הק' זאגט דאך אונז שוין טאקע אויך בפירוש אין די וואכעדיגע‬ ‫פרשה‪ ,‬אז די גאנצע פסוק דא איז דאך ממש כולל אלע ברכות וואס עס איז‬ ‫נאר פארהאנען אויף דער וועלט‪ ,‬ווייל מען רעדט דאך דא פון האבן‬ ‫"געלט"‪ ,‬און מען רעדט דאך דא פון האבן "קינדער"‪ ,‬און מען רעדט דאך‬ ‫דא אויך פון האבן א "גוט'ן נאמען"‪.‬‬ ‫ווייל דער אייבערשטער האט דאך דא אויך געזאגט פאר אברהם אבינו‪ ,‬אז‬ ‫דו זאלסט וויסן אברהם‪ ,‬אז די גאנצע וועלט וועט וויסן פון דיר‪ ,‬און א‬ ‫כג‬ ‫אליעזר‬ ‫לך לך‬ ‫נעימות‬ ‫יעדער איינער וועט זיך פשוט וואונטש'ן מיט די ברכה פון‪" :‬תְ הֵ א‬ ‫כְ ַאבְ ָּרהָּ ם"‪ ,‬און א יעדער איינער וועט דיר פשוט מקנא זיין אויף דיין גרויסע‬ ‫"הצלחה" וואס דו וועסט אי"ה האבן‪.‬‬ ‫און יא אברהם‪ ,‬דו וועסט זוכה זיין צו האבן "קינדער"‪ ,‬און דו וועסט אויך‬ ‫זוכה זיין צו האבן אסאך "געלט" בריוח וויפיל דו וועסט נאר וועלן‪.‬‬ ‫און א יעדער איינער פארשטייט דאך שוין פון זיך אליין‪ ,‬אז ווען דער‬ ‫אייבערשטער זאגט צו פאר איינעם א "הבטחה" אז ער וועט האבן "געלט"‪,‬‬ ‫דעמאלט'ס רעדט מען דאך פון "אסאך געלט"‪ ,‬ווייל אויב דער אייבערשטער‬ ‫וואונטש'ט איינעם ָאן אז ער וועט האבן "געלט"‪ ,‬דעמאלט'ס רעדט מען‬ ‫דאך זיכער פון "געלט כמו שכתוב"‪ ,‬און ממילא וואס גייט דא פָּ אר‪!?..‬‬ ‫איך הייב נישט ָאן צו פארשטיין דעם גאנצן ענין דא‪ !?..‬ווייל וואס איז‬ ‫געווען בכלל די "נסיון" פון אברהם אבינו דא‪ !?..‬פארוואס זאל אברהם‬ ‫אבינו נישט וועלן "גיין" ווען ער הערט מיט זיינע אייגענ'ע אויער'ן קלאר'ע‬ ‫אפענ'ע "הבטחות" פון דעם אייבערשטן אליין אז ער וועט זוכה זיין צו אלע‬ ‫גוטע ברכות וואס עס איז נאר דא אויף דער וועלט אויב ער וועט "גיין"‪!?..‬‬ ‫אויב איינער זאגט פאר זיין חבר‪ ,‬אז‪ ..‬דו קום נאר מיט צוזאמען מיט מיר‪,‬‬ ‫און אויב דו פאלגס'ט מיר‪ ,‬דעמאלט'ס זאג איך דיר צו אז עס ווארט דיר אפ‬ ‫די בעסטע גאלדענ'ע גליק'ן וואס עס איז נאר פארהאן אויף דער וועלט‪,‬‬ ‫פארוואס זאל זיין חבר דעמאלט'ס נישט וועלן מיט גיין צוזאמען מיט‬ ‫יענעם‪ !?..‬אוודאי וועט דער חבר מסכים זיין מיט צו גיין מיט זיין חבר‪,‬‬ ‫ווייל ער האט דאך דא באקומען א קלאר'ע "צו זאג" פון זיין חבר אז עס‬ ‫כד‬ ‫אליעזר‬ ‫לך לך‬ ‫נעימות‬ ‫ווארט דאך איהם אפ גאלדענ'ע גליק'ן אויב ער וועט פאלגן זיין חבר‪ ,‬און‬ ‫ממילא וואס איז געווען בכלל די נסיון פון אברהם אבינו‪ !?..‬ער האט דאך‬ ‫דא באקומען אזוי פיל "הבטחות" פון דעם אייבערשטן אז ער וועט זוכה זיין‬ ‫צו די גרעסטע "ברכות" וואס עס איז נאר שייך אויף דער וועלט‪!?..‬‬ ‫און די קשיא גייט דאך בעצם נאך שטערקער‪ ,‬ווייל שטעלט'ס ענק פָּ אר אז‬ ‫איינער זאגט פאר א אלטע יוד פון "פינעף און זיבעציג יאר" וואס האט‬ ‫ליידער נאך נישט זוכה געווען צו קיין קינדער‪ ,‬אז איך האב אויס געפונען‬ ‫בידיעה גמורה אז עס איז דא א מעגליכ'קייט אז דו קענסט נאך אמאל זוכה‬ ‫זיין צו א קינד‪.‬‬ ‫ווייל דו זאלסט וויסן ר' אלט'ער יוד‪ ,‬אז עס איז דא ערגעץ וואו ווייט אוועק‬ ‫גאר גאר א גרויסער דאקטער וואס קען זיך גאר גוט אויס אין אלע סארטן‬ ‫עניני רפואה‪.‬‬ ‫און דו זאלסט וויסן ר' אלט'ער יוד‪ ,‬אז דורך די האנט פון דעם דאקטער איז‬ ‫נאך נישט אריבער געגאנגען קיין איין מענטש וואס איז נאך נישט געהאלפן‬ ‫געווארן מיט א קינד‪ ,‬ווען דו וועסט דאס זאגן פאר אזא אלטע מענטש וואס‬ ‫האט נאך נישט זוכה געווען צו קיין קינדער‪ ,‬וועט דאך דיר דעמאלט'ס דער‬ ‫אלט'ער יוד גלייך זאגן [פארשטייט זיך]‪ ,‬אז איך בין דאך שוין אבער "פינעף‬ ‫און זיבעציג יאר" אלט‪!?..‬‬ ‫וועסטו איהם דעמאלט'ס ענטפער'ן‪ ,‬אז דו קענסט אפילו זיין "הונדערט און‬ ‫צוואנציג יאר" אלט‪ ..‬און דו קענסט נאך אלץ זוכה זיין צו א קינד‪ ,‬ווייל עס‬ ‫איז נישט קיין נפקא מינה‪ ,‬און איך זאג דיר צו ר' אלט'ער יוד‪ ,‬עס איז א‬ ‫כה‬ ‫אליעזר‬ ‫לך לך‬ ‫נעימות‬ ‫זיכער'ע זאך אז מען ווערט געהאלפן ווען מען פארט אהין צו דעם גרויסן‬ ‫דאקטער‪.‬‬ ‫ווען א פינעף און זיבעציג יעריגע יוד [וואס האט נאך קיינמאל נישט זוכה‬ ‫געווען צו קיין קינדער] הערט אז עס איז נאך דא א מעגליכ'קייט פאר איהם‬ ‫אז ער וועט נאך קענען זוכה זיין צו א קינד‪ ,‬וואלט ער נישט געפארן צו יענע‬ ‫עק וועלט כדי צו קענען אריין גיין צו דעם גרויסן דאקטער און ווערן‬ ‫געהאלפן‪ !?..‬זיכער וואלט ער געפארן אהין‪!..‬‬ ‫און ווען מען טראכט אריין‪ ,‬דעמאלט'ס זעהט מען דאך שוין דא אליין מיט‬ ‫די אייגענ'ע אויגן‪ ,‬אז פונקט די זעלבע זאך איז געווען דא ביי אברהם אבינו‪,‬‬ ‫ווייל דער הייליגער תורה הק' זאגט דאך אונז שוין בפירוש אין פסוק אין די‬ ‫וואכעדיגע פרשה (קפיטל י"ב פסוק ד')‪ ,‬אז‪" :‬וְ ַאבְ ָּרם בֶ ן חָּ מֵ ש שָּ נִים וְ ִשבְ עִ ים‬ ‫שָּ נָּה" – אז אברהם אבינו איז דאך שוין געווען דא "פינעף און זיבעציג יאר"‬ ‫אלט בשעת ווען דער אייבערשטער האט איהם דא געהייסן פאר לאזן זיין‬ ‫שטוב און זיין לאנד‪ ,‬און אברהם אבינו האט דאך דא נאך נישט געהאט זוכה‬ ‫געווען צו קיין קינדער‪.‬‬ ‫און דאס אז ער וועט קענען זוכה זיין צו א קינד איז דאך נישט געווען דא‬ ‫קיין‪" :‬אֶ פְ שַ ר"‪ ,‬אדער א‪" :‬אּולַי"‪ ,‬אדער א‪" :‬יָּכֹּ ל לִ הְ יוֹּת" – אז "עס קען זיין"‬ ‫אז ער וועט קענען זוכה זיין צו א קינד‪ ,‬און דאס אז ער וועט קענען זוכה זיין‬ ‫צו א קינד איז דאך נישט געווען קיין "מעגליכ'קייט" אז ער וועט קענען‬ ‫זוכה זיי ן צו א קינד‪ ,‬נאר עס איז געווען א פשוט'ע "הבטחה גמורה" פון‬ ‫דעם אייבערשטן אליין אז ער וועט קענען זוכה זיין צו א קינד‪.‬‬ ‫כו‬ ‫אליעזר‬ ‫לך לך‬ ‫נעימות‬ ‫און דאס אז אברהם אבינו וועט קענען זוכה זיין צו א קינד איז דאך נישט‬ ‫געווען קיין צו זאג פון עפעס א גרויסע "דאקטער" פון עפעס א ווייטע‬ ‫לאנד‪ ,‬נאר עס איז געווען א צו זאג פון דעם גרויסן‪" :‬מֶ לְֶך רוֹּפֵ א ֶנאֱמָּ ן וְ ַרחֲמָּ ן‬ ‫אָּ תָּ ה"‪.‬‬ ‫און ממילא וואס איז די שאלה בכלל אויב אברהם אבינו וועט פאלגן דעם‬ ‫אייבערשטן און אוועק גיין פון זיין טאטנ'ס שטוב‪ ,‬זיכער וועט אברהם‬ ‫אבינו פאלגן דעם אייבערשטן און אוועק גיין פון זיין טאטנ'ס שטוב‪!..‬‬ ‫דו זאגס'ט דאך איהם דא צו אזעלכע גרויסע זאכן‪ !?..‬און דו זאגס'ט דאך‬ ‫איהם דא צו אזעלכע גרויסע "ברכות"‪ !?..‬און ממילא זיכער וועט אברהם‬ ‫אבינו פארן‪!?..‬‬ ‫און נאך א קשיא איז דאך שווער דא‪ ,‬ווייל רש"י הק' זאגט דאך אונז שוין‬ ‫בפירוש אין די וואכעדיגע פרשה‪ ,‬אז די ברכה פון‪" :‬וְ אֶ עֶ ְשָך לְ גוֹּי גָּדוֹּל"‬ ‫מיינט‪ ,‬אז דער אייבערשטער האט דא געזאגט פאר אברהם אבינו‪ ,‬אז דו‬ ‫וועסט זוכה זיין צו האבן "אסאך קינדער"‪ ,‬און די ברכה פון‪ַ " :‬ואֲבָּ ֶרכְ ָך"‬ ‫מיינט‪ ,‬אז דער אייבערשטער האט דא געזאגט פאר אברהם אבינו‪ ,‬אז דו‬ ‫וועסט זוכה זיין צו האבן "אסאך געלט"‪ ,‬און די ברכה פון‪ַ " :‬ו ֲאג ְַדלָּה ְשמֶ ָך"‬ ‫מיינט‪ ,‬אז דער אייבערשטער האט דא געזאגט פאר אברהם אבינו‪ ,‬אז‬ ‫פשוט‪ ..‬דו וועסט זוכה זיין צו האבן א "גרויסע נאמען"‪ ,‬און עס וועט מקיום‬ ‫ווערן ביי דיר דעם פסוק פון‪" :‬וְ שָּ ְמע ֹּו ה ֹּולְֵך בְ כָּל הַ ְמ ִדינוֹּת"‪.‬‬ ‫און די ברכה פון‪" :‬וֶהְ יֵה בְ ָּרכָּה" מיינט‪ ,‬אז דער אייבערשטער האט דא‬ ‫געזאגט פאר אברהם אבינו‪ ,‬אז‪ּ" :‬ומֵ עַ כְ שָּ יו אַ תָּ ה תְ בָּ רֵ ְך אֶ ת אֲשֶ ר תַ ְחפֹּ ץ" – אז‬ ‫כז‬ ‫אליעזר‬ ‫לך לך‬ ‫נעימות‬ ‫פון היינט און ווייטער וועסטו קענען בענטשן וועמען דו וועסט נאר וועלן‬ ‫בענטשן‪ ,‬און‪" :‬אֵ ת אֲשֶ ר תְ בָּ רֵ ְך ְמב ָֹּּרְך" – און וועמען דו וועסט נאר בענטשן‬ ‫וועט טאקע זיין געבענטש'ט‪ ,‬און עס וועט טאקע דעמאלט'ס גלייך חל זיין‬ ‫אויף איהם די "ברכה" וואס דו האסט איהם געבענטש'ט‪.‬‬ ‫און בדרך אגב איז דאך טאקע אויך כדאי צו דערמאנען דא ביי דעם‬ ‫געלעגענהייט‪ ,‬אז די ווערטער‪ֲ " :‬אשֶ ר תְ בָּ רֵ ְך ְמב ָֹּּרְך" – איז דאך טאקע אויך‬ ‫ראשי תיבות‪" :‬אֱמֶ ת"‪ ,‬און עס איז דאך שוין באקאנט פאר א יעדעם איינעם‪,‬‬ ‫אז חז"ל (מכילתא בשלח פרשה ב') זאגן דאך אונז שוין בפירוש‪ ,‬אז‪" :‬אֵ ין‬ ‫ֹּכחֵ נּו אֶ לָּא בְ פֶ ה" – אז די כח פון א יודיש קינד איז דאך נאר מיט זיין "מויל"‪.‬‬ ‫אבער דאס איז דאך נאר‪ ..‬אויב א יודיש קינד היט זיך טאקע אפ דעם דיבור‬ ‫"דבּורֵ י אֱמֶ ת"‪,‬‬ ‫ווי עס דארף צו זיין‪" :‬בִ ְקדשָּ ה ּובְ טָּ ה ֳָּרה"‪ ,‬און ער רעדט נאר‪ִ :‬‬ ‫און ער רעדט נאר וואס מען מעג רעדן‪ ,‬ווייל נאר דעמאלט'ס פארמאגט ער‬ ‫טאקע א כח מיט זיין "מויל"‪ ,‬און ער קען טאקע דעמאלט'ס בענטשן וועמען‬ ‫ער וויל נאר‪ ,‬און זיינע ברכות ווערן דעמאלט'ס גלייך מקיום‪.‬‬ ‫אבער אויב א מענטש פארשמירט זיך ח"ו דעם דיבור‪ ,‬און ער רעדט ח"ו‪:‬‬ ‫"דבּורֵ י שֶ קֶ ר"‪ ,‬דעמאלט'ס קען דאך זיין ווארט נישט ארבעטן אויבן אין‬ ‫ִ‬ ‫הימל‪ ,‬ווייל זיינע ווערטער זענען דאך פארשמירט'ע ווערטער וואס קומט‬ ‫ארויס פון א פארשמירט'ע מויל וואס איז דאך ָאן געפילט מיט כל מיני אום‬ ‫"דבּורֵ י‬ ‫ריינע ווערטער‪ ,‬אבער משא"כ אויב א מענטש רעדט טאקע נאר‪ִ :‬‬ ‫אֱמֶ ת" און הייליגע דיבורים‪ ,‬אזא איינער קען טאקע זוכה זיין צו די‬ ‫געוואלדיגע ברכה פון‪" :‬אֵ ת ֲאשֶ ר תְ בָּ רֵ ְך ְמב ָֹּּרְך"‪.‬‬ ‫כח‬ ‫אליעזר‬ ‫לך לך‬ ‫נעימות‬ ‫אבער על כל פנים‪ ..‬לאמיר צוריק גיין צו וואו מיר האבן פריער געהאלטן‪,‬‬ ‫ווייל מיר האבן דאך פריער געהאט אראפ געברענגט די ערשטע פשטים‬ ‫אויף די ווערטער פון‪" :‬וְ אֶ עֶ ְשָך לְ גוֹּי גָּדוֹּל" און‪ַ " :‬ואֲבָּ ֶרכְ ָך" און‪ַ " :‬ו ֲאג ְַדלָּה‬ ‫ְשמֶ ָך" און‪" :‬וֶהְ יֵה בְ ָּרכָּה"‪ ,‬און מיר האבן דאך שוין פריער אלעס ערקלערט‬ ‫אזוי ווי רש"י הק' איז דאך דאס שוין טאקע מסביר פון אנפאנג‪.‬‬ ‫אבער אביסל שפעטער אין רש"י זעהט מען‪ ,‬אז רש"י הק' דערמאנט דארטן‬ ‫"דבָּ ר ַאחֵ ר"‪ ,‬און רש"י הק' זאגט אונז דארטן‪ ,‬אז דו זאלסט‬ ‫די ווערטער‪ָּ :‬‬ ‫וויסן‪ ,‬אז עס איז דא נאך א פשט אין די ווערטער פון‪" :‬וְ אֶ עֶ ְשָך לְ גוֹּי גָּדוֹּל"‬ ‫און‪ַ " :‬ואֲבָּ ֶרכְ ָך" און‪ַ " :‬ו ֲאג ְַדלָּה ְשמֶ ָך" און‪" :‬וֶהְ יֵה בְ ָּרכָּה"‪ ,‬און דאס איז‪ ,‬אז די‬ ‫ברכה פון‪" :‬וְ אֶ עֶ ְשָך לְ גוֹּי גָּדוֹּל" גייט ארויף אויף דעם וואס מיר זאגן ביים‬ ‫דאווע נען‪" :‬אֱֹלקֵ י ַאבְ ָּרהָּ ם"‪ ,‬און די ברכה פון‪ַ " :‬ואֲבָּ ֶרכְ ָך" גייט ארויף אויף‬ ‫דעם וואס מיר זאגן ביים דאווענען‪" :‬אֱֹלקֵ י יִצְ חָּ ק"‪ ,‬און די ברכה פון‪:‬‬ ‫" ַו ֲאג ְַדלָּה ְשמֶ ָך" גייט ארויף אויף דעם וואס מיר זאגן ביים דאווענען‪" :‬אֱֹלקֵ י‬ ‫ַיעֲקֹּ ב"‪ ,‬און די ברכה פון‪" :‬וֶהְ יֵה בְ ָּרכָּה" מיינט‪ ,‬אז מיט "דיר" וועט מען צו‬ ‫ענדיגן די ערשטע ברכה פון "שמונה עשרה"‪ ,‬און מען וועט זאגן‪ :‬בָּ רּוְך אַ תָּ ה‬ ‫יהו‪-‬ה מָּ גֵן "ַאבְ ָּרהָּ ם"‪ ,‬און מען וועט ענדיגן די ערשטע ברכה פון "שמונה‬ ‫עשרה" מיט דיין נאמען‪ַ" :‬אבְ ָּרהָּ ם"‪.‬‬ ‫אבער די שאלה דא איז‪ ,‬אז פארוואס פעלט דא אויס נאך א פשט‪!?..‬‬ ‫"דבָּ ר ַאחֵ ר"‪ !?..‬און דאס מיינט דאך צו זאגן‬ ‫פארוואס פעלט דא אויס א‪ָּ :‬‬ ‫אין אנדערע ווערטער‪ ,‬אז געווענטליך ווען רש"י הק' זאגט די ווערטער‪:‬‬ ‫"דבָּ ר ַאחֵ ר"‪ ,‬דעמאלט'ס מיינט דאך דאס צו זאגן‪ ,‬אז עס איז אונז גאר‬ ‫ָּ‬ ‫שטארק "נוגע" צו וויסן די צווייטע א פשט‪ ,‬ווייל רש"י הק' ברענגט דאך‬ ‫כט‬ ‫אליעזר‬ ‫לך לך‬ ‫נעימות‬ ‫נישט סתם אזוי אראפ קיין מדרשים‪ ,‬ווייל רש"י הק' איז דאך נאר א‬ ‫"מפרש"‪ ,‬און רש"י הק' ברענגט דאך נישט סתם אזוי אראפ קיין מדרשי‬ ‫חז"ל‪ ,‬מדרש רבה און מדרש תנחומא זענען דאך שוין ָאן געפילט מיט‬ ‫מדרשים‪ ,‬רש"י הק' ברענגט דאך נאר אראפ אזא סארט מדרש וואס עס איז‬ ‫אונז גאר שטארק "נוגע" צו וויסן‪ ,‬און רש"י הק' ברענגט דאך נאר אראפ א‬ ‫"מדרש" ווען ער וויל אונז עפעס גאר וויכטיג לאזן וויסן מיט דעם‪.‬‬ ‫און ממילא לאמיר פארשטיין וואס דא גייט פָּ אר‪ ,‬ווייל וואס איז שלעכט פון‬ ‫די ערשטע פשט וואס רש"י הק' האט אונז דא געזאגט אז די ווערטער פון‪:‬‬ ‫"וְ אֶ עֶ ְשָך לְ גוֹּי גָּדוֹּל ַואֲבָּ ֶרכְ ָך ַו ֲאג ְַדלָּה ְשמֶ ָך וֶהְ יֵה בְ ָּרכָּה" מיינט אז עס וועט‬ ‫זיין "קינדער" מיט "געלט" מיט א "גוטע נאמען" צוזאמען מיט אלע גוטע‬ ‫זאכן וואס עס איז נאר דא אויף דער וועלט‪!?..‬‬ ‫וואס איז שלעכט מיטן ערשט'ן פשט וואס רש"י הק' האט אונז דא געזאגט‬ ‫אז די ווערטער פון‪" :‬וְ אֶ עֶ ְשָך לְ גוֹּי גָּדוֹּל ַואֲבָּ ֶרכְ ָך ַו ֲאג ְַדלָּה ְשמֶ ָך וֶהְ יֵה בְ ָּרכָּה"‬ ‫ּומז ֹּונֵי ְרוִ יחֵ י" צוזאמען מיט אלע גוטע‬ ‫מיינט אז עס וועט זיין‪" :‬בָּ נֵי חַ יֵי ְ‬ ‫ברכות און הבטחות וואס עס איז נאר שייך אויף דער וועלט‪ !?..‬פארוואס‬ ‫פעלט דא אויס צו זאגן נאך א פשט‪!?..‬‬ ‫וואס איז שלעכט מיט דעם ערשט'ן פשט פון רש"י הק' אז מען מוז שוין דא‬ ‫"דבָּ ר ַאחֵ ר" – וואס איז שלעכט מיט דעם ערשט'ן פשט פון‬ ‫צו קומען צו א‪ָּ :‬‬ ‫רש"י הק' אז מען מוז שוין דא צו קומען צו "נאך א פשט"‪!?..‬‬ ‫און נאך א נקודה איז כדאי ָאן צו מערקן דא‪ ,‬און דאס איז‪ ,‬אז עס שטייט‬ ‫דאך שוין בפירוש אין דער הייליגער תורה הק' ביי די פרשה פון עקידת‬ ‫ל‬ ‫אליעזר‬ ‫לך לך‬ ‫נעימות‬ ‫יצחק‪ ,‬אז דער אייבערשטער האט אויס געפריב'ט אברהם אבינו מיט גאר‬ ‫גאר א שווערע נסיון וואס רופט זיך "עקידת יצחק"‪ ,‬און דער אייבערשטער‬ ‫האט דעמאלט'ס געזאגט פאר אברהם אבינו‪ ,‬אז‪" :‬קַ ח נָּא אֶ ת בִ נְָך אֶ ת י ְִח ְידָך‬ ‫אֲשֶ ר ָאהַ בְ תָּ אֶ ת יִצְ חָּ ק" – אז נעם דיין איינציגסט'ע זוהן וואס הייסט‪:‬‬ ‫"יִצְ חָּ ק"‪ ,‬און זיי איהם מקריב פאר מיר פאר א‪" :‬קָּ ְרבָּ ן עֹּ לָּה"‪.‬‬ ‫און אזא זאך צו טוהן איז דאך שוין געווען גאר גאר א שווערע "נסיון" פאר‬ ‫אברהם אבינו‪ ,‬וועגן כמה וכמה טעמים‪ ,‬און מיר האבן דאך שוין מסביר‬ ‫געווען‪" :‬רֹּאש הַ שָּ נָּה" בשעת ווען מיר האבן גערעדט פון‪" :‬זְ כֹּ ר בְ ִרית" און‬ ‫"עקידת יצחק"‪ ,‬אז עס ווערט דאך שוין געברענגט אין די מדרשים‪ ,‬אז אין‬ ‫יענע צייט איז דאך געווען גאר גאר א גרויסע עבודה זרה וואס מען האט‬ ‫געדינט צו דעם דורך דעם וואס מען האט מקריב געווען די אייגענ'ע‬ ‫קינדער‪" :‬לַמֹּ לְֶך"‪.‬‬ ‫און דאס מיינט דאך צו זאגן אין אנדערע ווערטער‪ ,‬אז אין יענע צייט איז‬ ‫געווען גאר גאר א גרויסע עבודה זרה וואס מען האט געדינט צו דעם דורך‬ ‫דעם וואס מען האט מקריב געווען די אייגענ'ע קינדער פאר די עבודה זרה‪.‬‬ ‫און אין יענע צייט איז אברהם אבינו געווען די הויפט "קעמפער" אויף דער‬ ‫וועלט וואס האט געקעמפ'ט אנטקעגן די אלע מענטשן וואס האבן מקריב‬ ‫זייערע קינדער פאר די עבודה זרה‪ ,‬און אברהם אבינו איז געווען א גאנצן‬ ‫טאג פארנומען צו שרייען אויף אלע מענטשן פון די וועלט‪ ,‬אז הערט'ס‬ ‫אויף‪ !..‬הערט'ס אויף‪ !..‬טוט'ס נישט קיין שטותים‪ ,‬און טוט'ס נישט קיין‬ ‫נארישקייטן‪ ,‬און זייט'ס נישט מקריב ענקערע קינדער פאר די נאריש'ע‬ ‫עבודה זרה‪ ,‬און הערט'ס שוין אויף מיט די אלע משוגעת'ן‪.‬‬ ‫לא‬ ‫אליעזר‬ ‫לך לך‬ ‫נעימות‬ ‫אבער פלוצלונג איז אברהם אבינו געוואויר געווארן‪ ,‬אז ער אליין דארף‬ ‫יעצט שעכט'ן זיין זוהן יצחק פארן אייבערשטן‪ ,‬און אברהם אבינו וואלט‬ ‫דאך דעמאלט'ס רואיגערהייט געקענט זאגן פארן אייבערשטן‪ ,‬אז הער מיר‬ ‫צו הייליגער באשעפער‪ ,‬ביז אהער‪ ,‬ווייל דאס איז דאך שוין צו א שווערע‬ ‫זאך פאר מיר צו טוהן‪.‬‬ ‫ווייל איך בין דאך דער וואס איז מפרסם דיין נאמען אויף דער וועלט‪ ,‬און‬ ‫איך בין דאך דער וואס רופט אויס פאר א יעדעם איינעם אז מען טאר‬ ‫"נישט" מקריב זיין די אייגענ'ע קינדער פאר א קרבן‪ ,‬און ממילא ווי אזוי‬ ‫קען איך יעצט גיין שעכט'ן מיין אייגענ'ע זוהן פאר א קרבן‪ !?..‬די גאנצע‬ ‫וועלט וועט דאך לאכן פון מיר‪ !?..‬און איך וועל דאך דעמאלט'ס זיין צו‬ ‫שאנד און צו שפאט פאר מליונ'ע מענטשן‪!?..‬‬ ‫און דער אייבערשטער האט דאך נישט געהייסן אברהם אבינו צו שעכט'ן‬ ‫זיין זוהן יצחק אויף עפעס א באהאלטענ'ע פלאץ וואו ער זאל קענען מאכן‬ ‫א שווייג פון די גאנצע מעשה‪.‬‬ ‫ניין ניין ניין‪ ,‬נאר דער אייבערשטער האט געזאגט פאר אברהם אבינו‪ ,‬אז‪:‬‬ ‫"וְ לְֶך לְ ָך אֶ ל אֶ ֶרץ הַ מֹּ ִריָּה" – אז גיי ארויף צו די פלאץ וואס הייסט‪" :‬מֹּ ִריָּה"‪,‬‬ ‫און‪" :‬וְ הַ ֲעלֵהּו שָּ ם לְ עֹּ לָּה" – און דארטן זאלסטו איהם ארויף ברענגען פאר‬ ‫א‪" :‬קָּ ְרבָּ ן עֹּ לָּה"‪ ,‬אויפן בארג‪.‬‬ ‫און יא אברהם‪ ,‬מאך די עקידה‪" :‬עַ ל ַאחַ ד הֶ הָּ ִרים אֲשֶ ר אֹּ מַ ר אֵ לֶיָך" – מאך די‬ ‫עקידה אויף איינער פון די הויעכ'ע בערג‪" :‬אֲשֶ ר אֹּ מַ ר אֵ לֶיָך"‪ ,‬כדי אז א‬ ‫לב‬ ‫אליעזר‬ ‫לך לך‬ ‫נעימות‬ ‫יעדער איינער זאל קענען זעהן וואס דו טוס'ט‪ ,‬און יא אברהם‪ ,‬דוקא‬ ‫"דארטן" זאלסטו מאכן דיין זוהן פאר א‪" :‬קָּ ְרבָּ ן עֹּ לָּה"‪.‬‬ ‫און מען קען זיך דאך שוין פָּ אר שטעלן ווי אזוי עס האט אויס געזעהן דאס‬ ‫בילד דארטן‪ ,‬ווייל עס האט דאך דעמאלט'ס לכאורה אויס געזעהן אזוי‪ ,‬אז‬ ‫אברהם אבינו קומט אראפ פון דעם גרויסן בארג‪ ,‬און אלע צייטונג‬ ‫שרייבער'ס שטייען דאך דעמאלט'ס דארטן לעבן דעם גרויסן בארג‪ ,‬און זיי‬ ‫פרעגן דעמאלט'ס אברהם אבינו‪ ,‬אז נו אברהם‪ ,‬וואס זאגסטו יעצט‪!?..‬‬ ‫דו האלטס'ט דאך און איין שרייען אז מען טאר נישט מקריב זיין די אייגענ'ע‬ ‫קינדער פאר א "קרבן"‪ ,‬יא‪ !?..‬נו וואס זאגסטו יעצט‪ !?..‬ווי אזוי זענען‬ ‫יעצט דיינע געפילן‪ !?..‬און אברהם אבינו האט דאך דעמאלט'ס זיכער נישט‬ ‫געהאט וואס צו ענטפער'ן אויף דעם‪.‬‬ ‫אבער אברהם אבינו האט זיך בכלל נישט צו טוהן געמאכט פון זיי‪ ,‬נאר‪:‬‬ ‫" ַוי ְַשכֵם ַאבְ ָּרהָּ ם בַ בֹּקֶ ר" – נאר אברהם אבינו איז דעמאלט'ס גלייך אויף‬ ‫געשטא נען גלייך אינדערפרי מיט א מורא'דיגע "התלהבות" און מיט א‬ ‫"ש ְמחָּ ה"‪.‬‬ ‫מורא'דיגע‪ִ :‬‬ ‫און דער הייליגער שם משמואל זאגט דאך אונז שוין טאקע אויך‪ ,‬אז אויב‬ ‫"ש ְמחָּ ה"‪,‬‬ ‫אברהם אבינו וואלט נישט געמאכט די עקידה מיט קיין‪ִ :‬‬ ‫דעמאלט'ס וואלט ער טאקע סוף כל סוף געשאכטן זיין זוהן יצחק‪.‬‬ ‫ווייל מיר ווייסן דאך שוין אלע זייער גוט‪ ,‬אז חז"ל זאגן דאך אונז שוין‬ ‫בפירוש (שבת דף‪ :‬ל' ע"ב)‪ ,‬אז‪" :‬אֵ ין הַ ְשכִ ינָּה שו ָֹּּרה אֶ לָּא ִמתוְֹּך ִש ְמחָּ ה"‪,‬‬ ‫לג‬ ‫אליעזר‬ ‫לך לך‬ ‫נעימות‬ ‫און אויב אברהם אבינו וואלט נישט געמאכט די עקידה מיט די ריכטיגע‪:‬‬ ‫"ש ְמחָּ ה"‪ ,‬דעמאלט'ס וואלט דאך נישט געקענט ארויס גיין קיין בת קול‬ ‫ִ‬ ‫איהם אפ צו שטעלן פון שעכט'ן זיין זוהן יצחק וועגן די אויבן דערמאנט'ע‬ ‫סיבה‪ ,‬און ער וואלט דאך טאקע דעמאלט'ס למעשה געשאכטן זיין זוהן‬ ‫יצחק‪.‬‬ ‫און ממילא וועגן דעם מוז דאך זיין על כרחך אז אברהם אבינו האט געטוהן‬ ‫"ש ְמחָּ ה"‪ ,‬ווייל ָאן דעם וואלט ער‬ ‫די מעשה העקידה מיט א מורא'דיגע‪ִ :‬‬ ‫דאך נישט געקענט הערן דעם "בת קול"‪.‬‬ ‫אבער על כל פנים‪ ..‬אברהם אבינו איז טאקע געגאנגען יענע טאג‬ ‫אינדערפרי‪ ,‬און ער האט דעמאלט'ס גלייך גענומען זיין זוהן יצחק‪ ,‬און ער‬ ‫האט איהם דעמאלט'ס גלייך ארויף געלייגט אויף די עקידה‪ ,‬און ממש פאר‬ ‫אברהם אבינו האט געוואלט שעכט'ן זיין זוהן יצחק‪ ,‬איז דעמאלט'ס‬ ‫פלוצלונג ארויס געגאנגען א בת קול פון הימל וואס האט אויס גערופן‬ ‫הויעך‪ַ" :‬אבְ ָּרהָּ ם ַאבְ ָּרהָּ ם"‪ !..‬ניין אברהם‪ ,‬שעכט נישט דיין זוהן יצחק‪.‬‬ ‫און גלייך נאך דעם האט די בת קול געזאגט פאר אברהם אבינו‪ ,‬אז‪" :‬עַ תָּ ה"‬ ‫ֱֹלקים אַ תָּ ה – אז "יעצט" ווייס איך שוין אברהם אז דו ביזט‬ ‫י ַָּדעְ תִ י כִ י יְרֵ א א ִ‬ ‫ֱֹלקים"‪ ,‬און דו ווייסט פארוואס‪ !?..‬ווייל‪" :‬וְ ֹלא חָּ שַ כְ תָּ אֶ ת בִ נְָך‬ ‫א‪" :‬יְרֵ א א ִ‬ ‫אֶ ת י ְִח ְידָך ִממֶ נִי" – ווייל דו האסט זיך דאך נישט צוריק געהאלטן פון צו‬ ‫שעכט'ן דיין איינציג קינד פאר מיר‪.‬‬ ‫אבער לכאורה איז דאך אבער שווער דא א מורא'דיגע קשיא‪ ,‬ווייל וואס‬ ‫ֱֹלקים אַ תָּ ה – פארוואס זאגסטו מיר דא אז‬ ‫הייסט אז‪" :‬עַ תָּ ה" י ַָּדעְ תִ י כִ י יְרֵ א א ִ‬ ‫לד‬ ‫אליעזר‬ ‫לך לך‬ ‫נעימות‬ ‫"יעצט" בין איך ערשט געוואויר געווארן אז אברהם אבינו איז א‪" :‬יְרֵ א‬ ‫ֱֹלקים"‪ ,‬איין מינוט‪ ,‬איך פארשטיי נישט וואס דא גייט פָּ אר‪ !?..‬ביז יעצט‬ ‫א ִ‬ ‫ֱֹלקים"‪ !?..‬פארוואס זאגסטו‬ ‫איז אברהם אבינו "נישט" געווען קיין‪" :‬יְרֵ א א ִ‬ ‫מיר דא יעצט אז "יעצט" בין איך ערשט געוואויר געווארן אז אברהם אבינו‬ ‫ֱֹלקים"‪ ,‬וואס איז פשט פון אזעלכע ווערטער‪" !?..‬ביז יעצט"‬ ‫איז א‪" :‬יְרֵ א א ִ‬ ‫ֱֹלקים"‪!?..‬‬ ‫איז אברהם אבינו נישט געווען קיין‪" :‬יְרֵ א א ִ‬ ‫דאס אז אברהם אבינו האט גענומען זיין איינציג קינד יצחק און ער האט‬ ‫איהם ארויף געבינדן אויפן "מזבח"‪ ,‬און דאס אז אברהם אבינו האט‬ ‫גענומען די מעסער און ער האט געמאכט אזוי פיל הכנות‪" :‬כְ ֵדי לְ קַ יֵם ִמצְ וַת‬ ‫ֱֹלקים"‪!?..‬‬ ‫בו ְֹּראִ י"‪ ..‬דאס אלעס ווייזט נישט אז ער איז א‪" :‬יְרֵ א א ִ‬ ‫דו ווילס'ט מיר דא זאגן‪ ..‬אז דו ווייסט ווען אברהם אבינו ווערט ָאן גערופן‬ ‫ֱֹלקים"‪ !?..‬ווען ער האט "נישט" געשאכטן זיין זוהן יצחק‪ ,‬עס‬ ‫א‪" :‬יְרֵ א א ִ‬ ‫האט דאך נישט לכאורה נישט קיין שום פשט‪ !?..‬ווייל וואס ביזטו יעצט‬ ‫געוואויר געווארן אז דו זאגס'ט מיר דא יעצט אז‪" :‬עַ תָּ ה" י ַָּדעְ תִ י כִ י יְרֵ א‬ ‫ֱֹלקים אַ תָּ ה – פארוואס זאגסטו מיר דא יעצט אז "יעצט" בין איך ערשט‬‫א ִ‬ ‫ֱֹלקים"‪!?..‬‬ ‫געוואויר געווארן אז אברהם אבינו איז א‪" :‬יְרֵ א א ִ‬ ‫און נאך א קשיא איז כדאי צו דערמאנען דא‪ ,‬און דאס איז‪ ,‬אז דער גרויסער‪:‬‬ ‫ָאדם ְשֹלמֹּ ה הַ מֶ לְֶך עָּ לָּיו הַ שָּ לוֹּם" זאגט דאך אונז שוין בפירוש‬ ‫"חָּ כָּם ִמכָּל ָּ‬ ‫אין זיין הייליגן ספר משלי (קפיטל כ"א פסוק כ"א)‪ ,‬אז‪" :‬רו ֵֹּדף צְ ָּדקָּ ה וָּחֶ סֶ ד‬ ‫י ְִמצָּ א חַ יִ ים"‪ ,‬און די מדרש (בראשית רבה פרשה נ"ח סימן ט') איז דאך שוין‬ ‫מסביר דעם פסוק‪ ,‬און די מדרש זאגט דאך אונז שוין אויף דעם‪ ,‬אז דו‬ ‫ווייסט ווער עס איז דער גרויסער‪" :‬רו ֵֹּדף צְ ָּדקָּ ה וָּחֶ סֶ ד"‪!?..‬‬ ‫לה‬ ‫אליעזר‬ ‫לך לך‬ ‫נעימות‬ ‫זאגט דאך אונז שוין די מדרש אויף דעם בזה הלשון‪ ,‬אז‪" :‬זֶה ַאבְ ָּרהָּ ם שֶ בָּ א‬ ‫לִ גְ מֹּ ל חֶ סֶ ד עִ ם שָּ ָּרה אִ ְשתוֹּ" – אז דאס איז אברהם אבינו‪ ,‬וואס איז געקומען‬ ‫טוהן א‪" :‬חֶ סֶ ד" מיט זיין פרוי שרה איר צו "באגראבן"‪.‬‬ ‫אבער איין מינוט‪ ,‬איך פארשטיי נישט וואס דא גייט פָּ אר‪ ,‬געוואלד און‬ ‫געשריגן‪ !..‬דאס איז די בעסטע משל פון‪" :‬חֶ סֶ ד" ביי אברהם אבינו‪!?..‬‬ ‫אברהם אבינו האט דאך שוין געטוהן אזעלכע געוואלדיגע גרויסע‪:‬‬ ‫"חֲסָּ ִדים" פאר אנדערע מענטשן‪!?..‬‬ ‫אזוי ווי מען זעהט דאך שוין טאקע בפירוש ביי די מעשה פון די מלאכים‪ ,‬אז‬ ‫אברהם אבינו האט דעמאלט'ס געגעבן צו עסן פאר די מלאכים דריי גאנצע‬ ‫צונגען‪ ,‬און ער האט דעמאלט'ס געשאכט'ן פאר די דריי מלאכים דריי גאנצע‬ ‫אקסן‪ ,‬און ער האט דאך דאס דעמאלט'ס אויך געגעבן צו עסן פאר די‬ ‫מלאכים אין חרדל‪ ,‬און ער האט דאך זיי דעמאלט'ס אויך געגעבן ברויט מיט‬ ‫פוטער‪.‬‬ ‫און "אברהם אבינו" אליין איז דאך דעמאלט'ס געשטאנען לעבן די מלאכים‬ ‫א גאנצן צייט‪ ,‬אזוי ווי עס שטייט דאך שוין טאקע בפירוש אין פסוק אין‬ ‫פרשת וירא (קפיטל י"ח פסוק ח')‪ ,‬אז‪" :‬וְ הּוא עֹּ מֵ ד ֲעלֵיהֶ ם תַ חַ ת הָּ עֵ ץ‬ ‫ַויֹּאכֵלּו" – אז "אברהם אבינו" אליין איז געשטאנען לעבן די מלאכים דורך‬ ‫אויס די גאנצע צייט וואס זיי האבן געגעסן אונטער'ן בוים‪.‬‬ ‫און עס איז דאך טאקע אויך כדאי ָאן צו מערקן דא‪ ,‬אז בשעת ווען דער‬ ‫"אייבערשטער" איז געקומען באזוכן אברהם אבינו‪ ,‬איז דאך דעמאלט'ס‬ ‫געווען די מעשה אזוי‪ ,‬אז‪" :‬בִ קֵ ש ַלעֲמֹּ ד" – אז אברהם אבינו האט זיך דאך‬ ‫לו‬ ‫אליעזר‬ ‫לך לך‬ ‫נעימות‬ ‫דעמאלט'ס געוואלט אויף שטעלן פאר די כבוד פון דעם הייליגן באשעפער‪,‬‬ ‫אבער דער אייבערשטער האט דעמאלט'ס נישט מסכים געווען צו דעם‪ ,‬נאר‬ ‫דער אייבערשטער האט איהם דעמאלט'ס געזאגט‪ ,‬אז‪" :‬שֵ ב" – זיץ‪ ,‬און‪:‬‬ ‫" ַו ֲאנִי אֶ עֱמֹּ ד" – און איך וועל שוין שטיין [כביכול]‪.‬‬ ‫אבער בשעת ווען אברהם אבינו האט באדינט זיינע "געסט"‪ ..‬דעמאלט'ס‬ ‫שטייט דאך שוין נישט אז דער אייבערשטער האט זיך "מתנגד" געווען צו‬ ‫דעם אז אברהם אבינו האט געמאכט דעם‪ :‬וְ הּוא "עֹּ מֵ ד" ֲעלֵיהֶ ם תַ חַ ת הָּ עֵ ץ‬ ‫ַויֹּאכֵלּו – בשעת ווען אברהם אבינו האט באדינט זיינע "געסט" שטייט דאך‬ ‫שוין נישט אז דער אייבערשטער האט זיך "מתנגד" געווען צו דעם אז‬ ‫אברהם אבינו איז "געבליבן שטיין" לעבן די מלאכים דורך אויס די גאנצע‬ ‫צייט וואס די מלאכים האבן געגעסן‪.‬‬ ‫און עס שטייט דאך אויך נישט אין ערגעץ אז דער אייבערשטער האט זיך‬ ‫"מתנגד" געווען צו דעם אז אברהם אבינו איז געלאפן מיט אלע זיינע כוחות‬ ‫כדי צו ברענגען די דריי אקסן וואס ער האט ָאן גע'גרייט פאר די מלאכים‪.‬‬ ‫איי פארוואס‪ !?..‬די תירוץ אויף דעם איז‪ ,‬אז וואס הייסט פארוואס‪ !?..‬דו‬ ‫פרעגס'ט פארוואס‪ !?..‬מען רעדט דאך דא פון‪" :‬הַ כְ נָּסַ ת או ְֹּר ִחים"‪ !..‬און‪:‬‬ ‫"הַ כְ נָּסַ ת או ְֹּר ִחים" איז דאך שוין‪" :‬יוֹּתֵ ר ִמקַ בָּ לַת פְ נֵי הַ ְשכִ ינָּה"‪.‬‬ ‫און ממילא דער אייבערשטער האט דעמאלט'ס געזאגט פאר אברהם אבינו‪,‬‬ ‫אז‪ ..‬יא‪ ,‬ווען איך קום צו דיר‪ ,‬דעמאלט'ס בין איך מסכים אז דו זאלסט‬ ‫"זיצן"‪ ,‬אבער ווען דו נעמס'ט אויף דיינע "געסט"‪ ,‬דעמאלט'ס זאלסטו זיי‬ ‫זעהן מכבד צו זיין עד הסוף במסירות נפש ממש‪!..‬‬ ‫לז‬ ‫אליעזר‬ ‫לך לך‬ ‫נעימות‬ ‫און יא אברהם‪ ,‬דו זאלסט "לויפן" ברענגען עסן פאר דיינע געסט אפילו ווען‬ ‫עס קומט דיר ָאן גאר גאר שווער‪ ,‬ווייל מען רעדט דאך דא פון‪" :‬הַ כְ נָּסַ ת‬ ‫או ְֹּר ִחים"‪ !..‬און‪" :‬הַ כְ נָּסַ ת או ְֹּר ִחים" איז דאך שוין‪" :‬יוֹּתֵ ר ִמקַ בָּ לַת פְ נֵי‬ ‫הַ ְשכִ ינָּה"‪!..‬‬ ‫און דער אייבערשטער האט דא ווייטער געזאגט פאר אברהם אבינו‪ ,‬אז יא‬ ‫אברהם‪ ,‬ביי‪" :‬קַ בָּ לַת פְ נֵי הַ ְשכִ ינָּה" קען איך דיר נישט זעהן "שטיין"‪ ,‬אבער‬ ‫ביי‪" :‬הַ כְ נָּסַ ת או ְֹּר ִחים" וואס איז דאך שוין‪" :‬יוֹּתֵ ר ִמקַ בָּ לַת פְ נֵי הַ ְשכִ ינָּה" קען‬ ‫איך דיר שוין יא זעהן "שטיין"‪ ,‬און נישט נאר "שטיין"‪ ,‬נאר איך וויל דיר‬ ‫זעהן "לויפן" דעמאלט'ס מקיים זיין די געוואלדיגע גרויסע מצוה פון‪:‬‬ ‫"הַ כְ נָּסַ ת או ְֹּר ִחים" טראץ דיין שווער'ן געזונט צושטאנד‪.‬‬ ‫און אברהם אבינו איז דאך שוין דעמאלט'ס אויך אנטקעגן "געלאפן" זיינע‬ ‫געסט טראץ דעם וואס עס איז געווען גאר גאר גאר הייס אינדרויסן‪ ,‬און‬ ‫אברהם אבינו איז דאך דעמאלט'ס אנטקעגן "געלאפן" זיינע געסט טראץ‬ ‫ישי לְ ִמלָּתוֹּ" און עס איהם געווען גאר‬ ‫דעם וואס עס איז געווען‪" :‬יוֹּם ְשלִ ִ‬ ‫גאר שווער דאס צו טוהן‪.‬‬ ‫און דו האסט נישט געטראפן קיין בעסער'ע דוגמא פון‪" :‬חֶ סֶ ד" ביי "אברהם‬ ‫אבינו" נאר אז ער איז געגאנגען באגראבן זיין ווייב‪ !?..‬דאס אז אברהם‬ ‫אבינו האט זיך משתתף געווען ביי די "לויה" פון זיין אייגענ'ע ווייב איז די‬ ‫בעסטע משל פון‪" :‬חֶ סֶ ד" ביי "אברהם אבינו"‪ !?..‬געוואלד און געשריגן‪!..‬‬ ‫עס איז דאך נאך נישט געווען דעמאלט'ס קיין "חברה קדישא" וואס זאלן‬ ‫זיך אפ געבן מיט די מתים‪ ,‬און ממילא אויב שרה אמינו איז אוועק פון די‬ ‫לח‬ ‫אליעזר‬ ‫לך לך‬ ‫נעימות‬ ‫וועלט‪ ,‬דעמאלט'ס מוז זיך דאך איינער אפ געבן מיט איר קבורה‪ ,‬ניין‪!?..‬‬ ‫וואס דען‪ !?..‬אברהם אבינו זאל איר איבער לאזן ליגן דארטן‪ !?..‬עס איז‬ ‫דאך נישט מער ווי א נארמאל'ע זאך אז א מאן זאל זיך אפ געבן מיט די‬ ‫קבורה פון זיין ווייב אויב עס פאסירט ח"ו אזא זאך‪!?..‬‬ ‫און ממילא פארוואס זאגן אונז חז"ל אז דאס וואס אברהם אבינו האט‬ ‫"מ ַדת הַ חֶ סֶ ד" ביי‬ ‫באגראבן שרה אמינו איז געווארן די "סימבאל" פון די‪ִ :‬‬ ‫"אברהם אבינו"‪ !?..‬וואס איז פשט פון דעם‪!?..‬‬ ‫און כדי צו פארשטיין די תירוצים אויף די אלע קשיות‪ ,‬וועלן מיר דא קודם‬ ‫מקדים זיין גאר גאר א שיינע מעשה‪ ,‬און דאס איז‪ ,‬אז עס איז געווען אמאל‬ ‫איינער פון די פריער'דיגע צדיקים וואס איז אמאל געגאנגען אויפן וועג‬ ‫צוזאמען מיט א חלק פון זיינע חסידים‪ ,‬און פלוצלונג האבן זיי געזעהן ווי א‬ ‫מענטש גייט א דורך אויף א דינע שטריק וואס איז געווען צו געבינדן צו‬ ‫צוויי גרויסע הויעכ'ע בנינים‪.‬‬ ‫ווייל‪ ..‬יא‪ ,‬אמאליגע צייטן האבן אויך מענטשן געוואלט באווייזן אזעלכע‬ ‫סארטן קונצן‪ ,‬און מענטשן פלעגן דעמאלט'ס כסדר מאכן אזעלכע סארט‬ ‫קונצן‪ ,‬און מענטשן פלעגן דעמאלט'ס כסדר א דורך גיין אויף א דינע שטריק‬ ‫הוי עך אין די לופט'ן‪ ,‬און טויזנט'ער מענטשן פלעגן דעמאלט'ס שטיין‬ ‫אונטן אויף דער ערד‪ ,‬און מען פלעגט דעמאלט'ס צו קוקען צו די‬ ‫געוואלדיגע גרויסע קונץ וואס דער קונצן מאכער האט דעמאלט'ס באוויזן‬ ‫צו טוהן‪ ,‬און דער רבי מיט די חסידים האבן אמאל געזעהן אזא סארט זאך‬ ‫ווי א מענטש גייט א דורך אויף א דינעם שטריק'ל וואס איז געווען צו‬ ‫געבינדן צו צוויי גרויסע הויעכ'ע בנינים‪.‬‬ ‫לט‬ ‫אליעזר‬ ‫לך לך‬ ‫נעימות‬ ‫האט דער רבי דעמאלט'ס געגעבן א פרעג זיינע חסידים‪ ,‬אז זאגט'ס מיר נאר‬ ‫טייערע יודן‪ ,‬פארוואס טוט דער מענטש דא אזא מאדנע זאך‪ !?..‬עס איז דען‬ ‫נישט פארהאן קיין נארמאל'ע וועג ווי אזוי אריבער צו גיין פון איין בנין צום‬ ‫צווייטן‪!?..‬‬ ‫פארוואס דארף דער מענטש א דורך גיין פון איין בנין צום צווייטן דורך די‬ ‫אכצנ'סטע שטאק שפאצירנ'דיג אויף א דינעם שטריק'ל הויעך אין די‬ ‫לופט'ן‪ !?..‬פארוואס קען ער נישט גיין פון אונטן אזוי ווי מיר אלע‬ ‫גייען‪ !?..‬פארוואס מאכט ער זיך דא אזוי נאריש‪ !?..‬און וואס האט ער פון‬ ‫דעם בכלל‪!?..‬‬ ‫האבן די חסידים גע'ענטפערט דעמאלט'ס פאר זייער רבי'ן‪ ,‬אז וואס הייסט‬ ‫וואס דער מענטש האט פון דעם‪ !?..‬ער פארדינט דאך פון דעם אסאך אסאך‬ ‫"געלט"‪ ,‬און ער באקומט דאך אויך פון דעם גאר גאר אסאך "כבוד"‪.‬‬ ‫און יא טייערע רבי‪ ,‬דאס באקומט דער קונצן מאכער פון דעם‪" ,‬געלט" מיט‬ ‫"כבוד"‪ ,‬האט זיי דעמאלט'ס דער רבי ווידער אמאל געפרעגט‪ ,‬אז איך וויל‬ ‫אייך פרעגן אזא קשיא‪ ,‬בשעת ווען דער מענטש גייט אריבער אויף דעם‬ ‫דינעם שטריק'ל וואס הענגט פון די אכצנ'סטע שטאק טראכט ער‬ ‫דעמאלט'ס פון די אלע "געלטער" און פון די גרויסע "כבוד" וואס ער‬ ‫באקומט דא יעצט‪!?..‬‬ ‫און די חסידים האבן נישט געוואוסט וואס צו ענטפער'ן דעמאלט'ס אויף‬ ‫דעם‪ ,‬האט זיי דעמאלט'ס דער רבי געזאגט אזוי‪ ,‬אז אוודאי און אוודאי‬ ‫"נישט"‪ ,‬דער מענטש טראכט נישט בשעת ווען ער גייט אריבער אויף דעם‬ ‫מ‬ ‫אליעזר‬ ‫לך לך‬ ‫נעימות‬ ‫דינעם שטריק'ל פון די אלע "געלטער" און פון די גרויסע "כבוד" וואס ער‬ ‫באקומט דא יעצט‪ ,‬ווייל די זאך וואס ער טוט דא יעצט איז דאך גאר גאר א‬ ‫ערנסט'ע זאך‪ ,‬און די זאך וואס ער טוט דא יעצט איז דאך גאר גאר א‬ ‫סכנות'דיגע זאך‪ ,‬און ממילא וועגן דעם קען ער נישט יעצט טראכטן פון די‬ ‫אלע "געלטער" און פון די גרויסע "כבוד" וואס ער באקומט דא יעצט‪.‬‬ ‫אבער וואס טראכט דער מענטש יא דעמאלט'ס‪ !?..‬און די תירוץ אויף דעם‬ ‫איז דאך‪ ,‬אז דער מענטש טראכט דאך דעמאלט'ס נאר איין זאך‪ ,‬און דאס‬ ‫איז‪ ,‬אז גיי איך ריכטיג‪ !?..‬אדער גיי איך נישט ריכטיג‪!?..‬‬ ‫אבער דער מענטש קען דעמאלט'ס בשום אין אופן נישט טראכטן אז אוי אוי‬ ‫באקום איך יעצט כבוד‪ ,‬דער מענטש קען דעמאלט'ס בשום אין אופן נישט‬ ‫טראכטן פון קיין "כבוד" אדער "געלט"‪ ,‬און דער מענטש הערט אפילו‬ ‫נישט דעמאלט'ס די אלע הויעכ'ע קלאפערייען וואס די מענטשן פון אונטן‬ ‫קלאפן פאר איהם‪ ,‬און דער מענטש הערט אפילו נישט דעמאלט'ס די אלע‬ ‫הויעכ'ע קולות און פייפערייען וואס די מענטשן פון אונטן פייפן פאר איהם‪.‬‬ ‫ווייל ער ווייסט דאך שוין דעמאלט'ס ביי זיך גאנץ גוט‪ ,‬אז מיין גאנצע קאפ‬ ‫מוז יעצט זיין קאנצעטרירט אויף מיינע "טריט" צו זעהן אויב זיי גייען‬ ‫טאקע ריכטיג‪ ,‬און פון "כבוד" און "געלט" וועסטו שוין שפעטער רעדן צו‬ ‫מיר‪ ,‬אבער בשעת מעשה קען איך נישט טראכטן פון דעם‪ ,‬ווייל בשעת‬ ‫מעשה קען איך דאך נאר טראכטן פון מיינע "טריט" וואס איך גיי‪ ,‬ווייל עס‬ ‫איז דאך גאר גאר א מסוכנ'דיגע זאך דאס וואס איך טוה דא יעצט‪.‬‬ ‫מא‬ ‫אליעזר‬ ‫לך לך‬ ‫נעימות‬ ‫האט דער צדיק אויס געפירט פאר זיינע חסידים‪ ,‬אז די זעלבע זאך איז דאך‬ ‫אויך מיט‪" :‬עֲבו ַֹּדת הַ שֵ ם יִתְ בָּ ַרְך"‪ ,‬ווייל אוודאי ווארט אונז אפ אסאך "שכר"‬ ‫און אסאך "כבוד" אויף יענע וועלט‪.‬‬ ‫אבער אויב דארטן ליגט דיין גאנצע קאפ בשעת ווען דו דינס'ט דעם‬ ‫אייבערשטן‪ ,‬דעמאלט'ס קענסטו דאך נאך ח"ו אראפ פאלן פון דעם‬ ‫שטריק'ל‪ ,‬ווייל‪" :‬עֲבו ַֹּדת הַ שֵ ם יִתְ בָּ ַרְך" איז דאך צו א ערנסט'ע הייליגע‬ ‫עבודה אז א מענטש זאל דעמאלט'ס טראכטן פון "שכר" און פון "כבוד"‬ ‫וואס ווארט איהם אפ‪.‬‬ ‫נאר א מענטש דארף טראכטן פון איין זאך בשעת ווען ער דינט דעם‬ ‫אייבערשטן‪ ,‬און דאס איז‪ ,‬אז גיי איך ריכטיג יעצט‪ !?..‬איך טוה יעצט דעם‪:‬‬ ‫"רצוֹּן הַ שֵ ם"‪ !?..‬פיין‪ ,‬איך טוה טאקע די מצוה בלויז‪" :‬כְ ֵדי לְ קַ יֵם ִמצְ וַת‬ ‫ָּ‬ ‫שוֹּת נַחַ ת רּוחַ לְ הַ בוֹּרֵ א יִתְ בָּ ַרְך ְשמ ֹּו בְ שֵ ם כָּל י ְִש ָּראֵ ל"‪ ,‬און‪:‬‬ ‫בו ְֹּראִ י ּוכְ ֵדי ַל ֲע ֹּ‬ ‫" ַלעֲשוֹּת ְרצ ֹּונְָך אֱֹלקַ י חָּ פָּ צְ תִ י"‪ ,‬און יא הייליגער טאטע אין הימל‪ ,‬איך טוה די‬ ‫מצוה בלויז‪" :‬כְ ֵדי ַלעֲשוֹּת ְרצוֹּן ָאבִ ינּו שֶ בַ שָּ מַ יִם"‪ ,‬און יא הייליגער טאטע‬ ‫אין הימל‪ ,‬וועגן דעם טוה איך "מצוות"‪ ,‬איך טוה מצוות "ווייל דער‬ ‫אייבערשטער האט אזוי געהייסן"‪.‬‬ ‫און דאס דארף מען זיך ארויס לערנען ווען מען זעהט ווי א מענטש גייט‬ ‫אריבער אויף אזא דינעם שטריק'ל‪ ,‬אז א מענטש דארף טאקע באמת קענען‬ ‫טראכטן בשעת ווען ער טוט א מצוה אז איך טוה דאס טאקע בלויז ווייל‬ ‫"רצוֹּן הַ שֵ ם יִתְ בָּ ַרְך"‪ ,‬איי‪ ..‬די מצוה איז דאך אזוי געשמאק ווייל‬ ‫דאס איז די‪ָּ :‬‬ ‫איך גיי דאך באקומען שכר פאר דעם‪!?..‬‬ ‫מב‬ ‫אליעזר‬ ‫לך לך‬ ‫נעימות‬ ‫נו‪ ..‬דו ביזט גערעכט טאקע‪ ,‬אבער נישט דאס דארף ליגן אין דיין קאפ‬ ‫בשעת ווען דו טוס'ט א מצוה‪ ,‬ווייל‪" :‬עֲבו ַֹּדת הַ שֵ ם יִתְ בָּ ַרְך" איז דאך צו א‬ ‫הויעכ'ע עבודה אז א מענטש זאל דעמאלט'ס זיין פארנומען צו טראכטן פון‬ ‫די "שכר" וואס ער גייט שפעטער באקומען פאר דעם‪.‬‬ ‫און מען דערציילט דאך שוין טאקע אויך נאך א מורא'דיגע מעשה וואס עס‬ ‫האט פאסירט ביי דעם הייליגן בעל שם טוב הק'‪ ,‬און דאס איז‪ ,‬אז דער‬ ‫הייליגער בעל שם טוב הק' האט אמאל געזאגט פאר זיינע תלמידים אז זיי‬ ‫זאלן גוט נאך קוקען א געוויסע דארפסמאן וואס וואוינט אין יענע און יענע‬ ‫דארף‪.‬‬ ‫און דער הייליגער בעל שם טוב הק' האט דעמאלט'ס אויך געזאגט פאר‬ ‫זיינע תלמידים‪ ,‬אז ווען איר קוקט נאך דעם דארפסמאן‪ ,‬זאלט איר איהם‬ ‫דעמאלט'ס נאך קוקען מיט א "ערנסט'קייט"‪ ,‬און נישט חס ושלום "לאכן"‬ ‫פון דעם דארפסמאן‪.‬‬ ‫און די תלמידים פון דעם הייליגן בעל שם טוב הק' זענען טאקע אמאל ָאן‬ ‫געקומען אויף שבת צו דעם פשוט'ן דארפסמאן אין שטוב‪ ,‬און דער‬ ‫דארפסמאן האט זיי דעמאלט'ס פארשטייט זיך גלייך אריין גענומען צו זיך‬ ‫אין זיין קליינעם הייז'ל‪ ,‬און ער האט זיי דעמאלט'ס גלייך פראבירט צו אויף‬ ‫נעמען ווי עס פאסט ווי ווייט מעגליך‪.‬‬ ‫און ווען דער דארפסמאן איז אהיים געקומען פון שוהל פרייטיג צו נאכט'ס‪,‬‬ ‫"ש ְמחָּ ה"‪ ,‬און ער האט‬ ‫האט דעמאלט'ס זיין פנים געשטראלט פון גרויס‪ִ :‬‬ ‫דעמאלט'ס גלייך געגעבן א זאג פאר זיין רעבעצין מיט א ליכטיג'ן פנים‪..‬‬ ‫מג‬ ‫אליעזר‬ ‫לך לך‬ ‫נעימות‬ ‫גוט שבת גוט שבת גוט שבת‪ ,‬און ער האט זיך דעמאלט'ס גלייך צו גע'גרייט‬ ‫ָאן צו הייבן די הייליגע "סעודת שבת קודש"‪.‬‬ ‫און דער דארפסמאן האט זיך דעמאלט'ס גלייך געגעבן א רוף ָאן צו זיין‬ ‫רעבעצין‪ ,‬אז זאג נאר רעבעצין טייערע‪ ,‬עס איז דא די וואך גוטע וויין‪:‬‬ ‫"לְ כָּבוֹּד שַ בָּ ת קו ֶֹּדש"‪!?..‬‬ ‫האט איהם זיין רעבעצין גע'ענטפערט‪ ,‬זיכער‪ ,‬זיכער איז דא די וואך גוטע‬ ‫וויין‪" :‬לְ כָּבוֹּד שַ בָּ ת קו ֶֹּדש"‪ ,‬די וויין וואס מיר האבן דא די וואך איז דאך‬ ‫ממש‪ַ " :‬ייִן הַ ְמשמָּ ר"‪ ,‬האט דער דארפסמאן געזאגט דעמאלט'ס פאר זיין‬ ‫רעבעצין‪ ,‬אז אזוי‪ !?..‬נו גוט‪ ,‬ברענג עס שוין טאקע יעצט אריין צום טיש‪.‬‬ ‫און זיין רעבעצין האט טאקע דעמאלט'ס גלייך אריין געברענגט צוויי‬ ‫קליינטשיג'ע רונדעכיג'ע "חלות" וואס עס איז געווען געמאכט פון אלטע‬ ‫שמוציגע מעל‪ ,‬און דער דארפסמאן האט זיך דעמאלט'ס גלייך געוואשן די‬ ‫הענט‪" :‬עַ ל נ ְִטילַת י ָָּּדיִם"‪ ,‬און ער האט דעמאלט'ס גלייך ָאן געהויבן צו‬ ‫מאכן קידוש אויף די צוויי קליינטשיג'ע "חלות"‪.‬‬ ‫און דער דארפסמאן האט דעמאלט'ס פארשטייט זיך געזאגט ביי קידוש‪:‬‬ ‫ָארץ" [אנשטאדט‪" :‬בוֹּרֵ א פְ ִרי הַ גָּפֶ ן"]‪ ,‬ווייל ער האט‬ ‫"הַ מוֹּצִ יא לֶחֶ ם ִמן הָּ ֶ‬ ‫דאך קידוש געמאכט אויף "חלה"‪ ,‬און דער דארפסמאן האט דעמאלט'ס‬ ‫גלייך נאך קידוש אריין גענומען א שטיקל חלה אין זיין מויל‪ ,‬און ווי נאר ער‬ ‫האט ָאן געהויבן צו עסן‪ ,‬האט ער זיך דעמאלט'ס גלייך געגעבן א רוף ָאן צו‬ ‫זיין רעבעצין‪ ,‬אז‪ַ ..‬אה איז דאס געווען א פיינע גוטע וויין‪" :‬לְ כָּבוֹּד שַ בָּ ת‬ ‫קו ֶֹּדש"‪ ,‬עס איז דאך ממש געווען‪" :‬לְ כָּבוֹּד שַ בָּ ת קו ֶֹּדש"‪.‬‬ ‫מד‬ ‫אליעזר‬ ‫לך לך‬ ‫נעימות‬ ‫נו‪ ..‬האט דער דארפסמאן ווידער אמאל געזאגט צו זיין רעבעצין‪ ,‬לאמיר‬ ‫יעצט עסן חלה‪" :‬לְ כָּבוֹּד שַ בָּ ת קו ֶֹּדש"‪ ,‬און זיי האבן דעמאלט'ס ביידע‬ ‫ווייטער געגעסן דעם זעלב'ן טריקענעם שטיקל חלה אויף וואס זיי האבן‬ ‫פריער קידוש געמאכט וואס האט דאך נישט געהאט קיין שום מענטשליכ'ע‬ ‫טעם‪.‬‬ ‫און גלייך נאך דעם האט זיך דער דארפסמאן ווידער אמאל געגעבן א רוף ָאן‬ ‫צו זיין רעבעצין‪ ,‬אז זאג נאר רעבעצין טייערע‪ ,‬עס איז דא פיש די וואך‪:‬‬ ‫"לְ כָּבוֹּד שַ בָּ ת קו ֶֹּדש"‪!?..‬‬ ‫האט איהם זיין רעבעצין געזאגט‪ ,‬פיש‪ !?..‬זיכער איז דא פיש די וואך‪ ,‬מיר‬ ‫האבן דאך געכאפט די וואך ממש א‪" :‬לִ וְ יָּתָּ ן" פיש‪" :‬לְ כָּבוֹּד שַ בָּ ת קו ֶֹּדש"‪,‬‬ ‫האט דער דארפסמאן געזאגט דעמאלט'ס פאר זיין רעבעצין‪ ,‬אז אזוי‪ !?..‬נו‬ ‫פיין‪ ,‬מען קען עס שוין טאקע אריין ברענגען צו די שבת'דיגע סעודה‪.‬‬ ‫און זיין רעבעצין איז טאקע דעמאלט'ס גלייך אריין געגאנגען אין קאך‪ ,‬און‬ ‫זי האט איהם טאקע דעמאלט'ס גלייך אריין געברענגט צוויי הארט'ע‬ ‫באנדל'עך אויף צוויי קליינע טעלער'ס‪ ,‬און דער דארפסמאן האט‬ ‫דעמאלט'ס אויף געגעסן איין באנדל‪ ,‬און זיין רעבעצין האט דעמאלט'ס‬ ‫אויף געגעסן דעם צווייטן באנדל‪.‬‬ ‫און ווי נאר דער דארפסמאן האט ָאן געהויבן צו עסן די הארט'ע באנדל‪,‬‬ ‫האט ער זיך דעמאלט'ס גלייך געגעבן א רוף ָאן הויעך‪ ,‬אז ַאה‪ ..‬אזא‬ ‫געשמאקע "פיש" האבן מיר זוכה געווען צו האבן די וואך שבת ביי אונזער‬ ‫הייליגע שבת'דיגע סעודה‪ ,‬איך ווייס אפילו נישט אויב די פיש וואס יוסף‬ ‫מה‬ ‫אליעזר‬ ‫לך לך‬ ‫נעימות‬ ‫מוקיר שבת האט געהאט איז געווען אזוי גוט ווי די פיש וואס מיר האבן דא‬ ‫יעצט ביי אונזער הייליגע שבת'דיגע סעודה‪ ,‬ווייל די פיש וואס מיר האבן‬ ‫דא יעצט ביי אונזער הייליגע שבת'דיגע סעודה איז דאך אזא געשמאקע‬ ‫פיש‪ ,‬און די פיש וואס מיר האבן דא יעצט ביי אונזער הייליגע שבת'דיגע‬ ‫סעודה איז דאך ממש‪" :‬לְ כָּבוֹּד שַ בָּ ת קו ֶֹּדש"‪.‬‬ ‫און גלייך נאך דעם האט זיך דער דארפסמאן ווידער אמאל געגעבן א רוף ָאן‬ ‫צו זיין רעבעצין‪ ,‬אז זאג נאר רעבעצין טייערע‪ ,‬עס איז דא עפעס א‬ ‫געשמאקע יוך די וואך‪" :‬לְ כָּבוֹּד שַ בָּ ת קו ֶֹּדש"‪!?..‬‬ ‫האט איהם זיין רעבעצין גע'ענטפערט‪ ,‬זיכער‪ ..‬זיכער מיין טייערע מאן‪,‬‬ ‫זיכער איז דא די וואך א געשמאקע יוך‪" :‬לְ כָּבוֹּד שַ בָּ ת קו ֶֹּדש"‪ ,‬און זיין‬ ‫רעבעצין האט איהם טאקע דעמאלט'ס גלייך אריין געברענגט נאך צוויי‬ ‫באנדל'עך אויף צוויי קליינע טעלער'ס‪ ,‬און דער דארפסמאן האט‬ ‫דעמאלט'ס אויף געגעסן איין באנדל‪ ,‬און זיין רעבעצין האט דעמאלט'ס‬ ‫אויף געגעסן דעם צווייטן באנדל‪.‬‬ ‫און ווי נאר דער דארפסמאן האט ָאן געהויבן צו עסן די הארט'ע באנדל‪,‬‬ ‫האט ער זיך דעמאלט'ס גלייך געגעבן א רוף ָאן הויעך אז ַאה‪ ..‬אזא‬ ‫געשמאקע "יוך" האבן מיר זוכה געווען צו האבן די וואך ביי אונזער‬ ‫הייליגע שבת'דיגע סעודה‪ ,‬די יוך וואס מיר האבן דא יעצט ביי אונזער‬ ‫הייליגע שבת'דיגע סעודה איז דאך אזוי געשמאק‪ ,‬און ווי נאר דער‬ ‫דארפסמאן האט גע'ענדיגט עסן די יוך [די הארט'ע באנדל]‪ ,‬האט ער‬ ‫דעמאלט'ס גלייך ָאן געהויבן צו זינגען זמירות שבת קודש מיט א קאך און‬ ‫מיט א ברען‪ ,‬און מיט גרויס‪" :‬חֵ שֶ ק"‪.‬‬ ‫מו‬ ‫אליעזר‬ ‫לך לך‬ ‫נעימות‬ ‫און שפעטער האט זיך דער דארפסמאן ווידער אמאל געגעבן א רוף ָאן צו‬ ‫זיין רעבעצין‪ ,‬אז‪ ..‬זאג נאר רעבעצין טייערע‪ ,‬עס איז דא פלייש די וואך‪:‬‬ ‫"לְ כָּבוֹּד שַ בָּ ת קו ֶֹּדש"‪!?..‬‬ ‫האט איהם זיין רעבעצין גע'ענטפערט‪ ,‬זיכער‪ ..‬זיכער איז דא פלייש די‬ ‫וואך‪" :‬לְ כָּבוֹּד שַ בָּ ת קו ֶֹּדש"‪ ,‬עס איז דא "עופות" די וואך‪ ,‬און עס איז אויך‬ ‫דא "בקר" די וואך‪ ,‬און עס איז אויך דא נאך גוטע געשמאקע מאכלים‪ ,‬האט‬ ‫דער דארפסמאן געזאגט דעמאלט'ס פאר זיין רעבעצין‪ ,‬אז אזוי‪ !?..‬נו‪ ..‬מען‬ ‫קען עס שוין טאקע אריין ברענגען צו די שבת'דיגע סעודה‪.‬‬ ‫און זיין רעבעצין האט איהם טאקע דעמאלט'ס גלייך אריין געברענגט נאך‬ ‫צוויי באנדל'עך אויף צוויי קליינע טעלער'ס‪ ,‬און דער דארפסמאן האט‬ ‫דעמאלט'ס אויף געגעסן איין באנדל‪ ,‬און זיין רעבעצין האט דעמאלט'ס‬ ‫אויף געגעסן דעם צווייטן באנדל‪.‬‬ ‫און נאך דעם האט זיך דער דארפסמאן ָאן גערופן צו זיין רעבעצין‪ ,‬אז איך‬ ‫מיין אז איך האב שוין צו פיל געגעסן‪ ,‬איך קען שוין מער נישט עסן‪ ,‬און‬ ‫ממילא לאמיר "טאנצן" יעצט‪" :‬לְ כָּבוֹּד שַ בָּ ת קו ֶֹּדש"‪ ,‬און דער דארפסמאן‬ ‫האט זיך טאקע דעמאלט'ס גלייך גענומען טאנצן‪" :‬לְ כָּבוֹּד שַ בָּ ת קו ֶֹּדש" מיט‬ ‫"ש ְמחָּ ה" און מיט א מורא'דיגע ליכטיגע פנים‪ ,‬און ער האט‬ ‫א מורא'דיגע‪ִ :‬‬ ‫דעמאלט'ס געטאנצן א לענגער'ע צייט לכבוד דעם הייליגן "שבת קודש"‪.‬‬ ‫און דא‪ ..‬האבן זיך שוין די חסידים מער נישט געקענט איין האלטן‪ ,‬און זיי‬ ‫האבן זיך אלע גענומען שמייכלען איינער צום צווייטן‪ ,‬ווייל עס איז דאך‬ ‫געווען א מורא'דיגע "מחזה" צו זעהן אזא אינטרעסאנט'ע מעשה ווי א‬ ‫מז‬ ‫אליעזר‬ ‫לך לך‬ ‫נעימות‬ ‫פשוט'ע דארפסמאן פריידט זיך אזוי שטארק מיט דעם הייליגן שבת קודש‬ ‫נאך מער ווי מיט אלע זאכן וואס ער פארמאגט נאר‪ ,‬און זיי האבן דא אלע‬ ‫ָאן געהויבן צו שמייכלען איינער צום צווייטן‪.‬‬ ‫און ווען די חסידים זענען צוריק ָאן געקומען אהיים צו דעם הייליגן בעל שם‬ ‫טוב הק'‪ ,‬האט זיי דעמאלט'ס דער הייליגער בעל שם טוב געזאגט אזוי‪ ,‬אז‬ ‫וויסן זאלט איר‪ ,‬אז די סיבה פארוואס איך האב ענק געשיקט צו יענעם‬ ‫דארפסמאן איז‪ ,‬ווייל איך האב געוואלט אז ענק זאלן זיך אויס לערנען וואס‬ ‫דאס מיינט אז א יודיש קינד פריידט זיך פשוט מיט דעם הייליגן "שבת‬ ‫קודש" אליין‪ָ ,‬אן קיין שום אנדערע צו געהערן‪.‬‬ ‫ווייל א מענטש קען זיך דאך אמאל פארגעסן‪ ,‬און א מענטש קען דאך נאך‬ ‫אמאל מיינען‪ ,‬אז שבת קודש איז נאר שבת קודש ווייל די פיש איז געלונגען‪,‬‬ ‫אדער ווייל די פלייש איז געלונגען‪ ,‬אדער ווייל די זופ איז געלונגען‪ ,‬אדער‬ ‫ווייל די פלייש איז געלונגען‪ ,‬אדער ווייל די קוגל איז געלונגען‪ ,‬אדער ווייל‬ ‫די טשולנט איז געלונגען‪.‬‬ ‫אבער א אמת'ע ערליכע יוד דארף דאך אבער וויסן‪ ,‬אז מען דארף זיך פרייען‬ ‫מיט דעם הייליגן שבת קודש "אליין"‪ ,‬און נישט מיט די געשמאקע‬ ‫"עסנווארג" וואס מען עסט שבת קודש‪ ,‬נאר אזוי ווי צדיקים האבן‬ ‫געטייטש'ט‪ ,‬אז‪" :‬אִ כְ להּו הַ יוֹּם" – אז מען דארף עסן דעם "טאג" אליין‪!..‬‬ ‫און יא טייערע יודן‪ ,‬דער הייליגער תורה הק' זאגט דאך אונז שוין בפירוש‬ ‫אין פרשת בשלח (קפיטל ט"ז פסוק כ"ה)‪ ,‬אז‪" :‬אִ כְ להּו הַ יוֹּם" – אז דעם‬ ‫טאג "אליין" זאלסטו אויף עסן‪ ,‬און נישט אז "אין" דעם טאג זאלסטו עסן‬ ‫מח‬ ‫אליעזר‬ ‫לך לך‬ ‫נעימות‬ ‫גוטע זאכן‪ ,‬נאר דו זאלסט זיך זעטיג'ן מיט דעם הייליגן "שבת קודש" אליין‪,‬‬ ‫"ש ְמחָּ ה" שבת קודש אז דו האסט ב"ה זוכה‬ ‫און דו זאלסט טאנצן פאר‪ִ :‬‬ ‫געווען צו רוען אין דעם הייליגן טאג פון שבת קודש צוזאמען מיטן הייליגן‬ ‫"ש ְמחָּ ה" שבת קודש אז דו‬ ‫באשעפער [כביכול]‪ ,‬און דו זאלסט טאנצן פאר‪ִ :‬‬ ‫האסט ב"ה זוכה געווען צו זיין א חלק פון דעם גרויסן בונד וואס דער‬ ‫אייבערשטער האט געמאכט‪" :‬בֵ ינִי ּובֵ ין בְ נֵי י ְִש ָּראֵ ל"‪.‬‬ ‫און דו ביזט גערעכט טאקע אז מען דארף מענג זיין דעם הייליגן שבת קודש‬ ‫מיט געשמאקע מאכלי שבת‪ ,‬אזוי ווי עס שטייט דאך שוין טאקע בפירוש‬ ‫אין פסוק אין ישעיה הנביא (קפיטל נ"ח פסוק י"ג)‪ ,‬אז‪" :‬וְ קָּ ָּראתָּ לַשַ בָּ ת‬ ‫עֹּ נֶג"‪ ,‬אבער די שאלה איז נאר וואס עס גייט פאסירן ביי דיר אין שטוב אויב‬ ‫עס וועט פעלן אמאל א קליין מאכל‪ ,‬אדער אויב איין מאכל וועט זיין אמאל‬ ‫צו געזאלצן‪ ,‬הַ א‪ !?..‬דעמאלט'ס וועט דער הייליגער "שבת קודש" נאך אלץ‬ ‫בלייבן ביי דיר דער הייליגער "שבת קודש"‪ !?..‬אדער דעמאלט'ס וועסטו‬ ‫זיך שוין ח"ו פארלירן אינגאנצן און דו וועסט דעמאלט'ס גלייך ָאן הייבן צו‬ ‫שרייען קולי קולות וברקים אויף אלע דיינע שטוב מענטשן‪!?..‬‬ ‫עס איז אמת טאקע אז די עבודה פון זיך פרייען מיטן הייליגן "שבת קודש"‬ ‫אליין איז טאקע גאר גאר א גרויסע עבודה‪ ,‬אבער מען דארף אבער וויסן‪ ,‬אז‬ ‫עס עקזעסטירט אזא סארט עבודה‪ ,‬און עס פארלאנגט זיך פון א יעדע יודיש‬ ‫קינד אז ער זאל זיך קענען פרייען מיטן הייליגן "שבת קודש" אליין‪.‬‬ ‫און ווען די חסידים פון דעם הייליגן בעל שם טוב הק' זענען צוריק געקומען‬ ‫צום הייליגן בעל שם טוב הק'‪ ,‬האט זיי דעמאלט'ס דער הייליגער בעל שם‬ ‫טוב הק' געזאגט‪ ,‬אז ווען ענק וואלטן נישט געגעבן דעם שמייכל ביים סוף‪,‬‬ ‫מט‬ ‫אליעזר‬ ‫לך לך‬ ‫נעימות‬ ‫דעמאלט'ס וואלט איך ענק ארויף געברענגט אויף די זעלבע הויעכ'ע‬ ‫מדריגה וואו דער דארפסמאן איז געווען דעמאלט'ס‪.‬‬ ‫אבער וויבאלד ענק האבן יא געלאכט פון די הייליגע עבודה פון דעם‬ ‫דארפסמאן‪ ,‬קען איך ענק שוין נישט ארויף ברענגען אויף די זעלבע מדריגה‬ ‫ווי דער דארפסמאן‪ ,‬און ענק קענען שוין נישט ָאן קומען צו די זעלבע‬ ‫מדריגה ווי דער דארפסמאן איז‪.‬‬ ‫אבער ווען ענק וואלטן נישט געלאכט פון דעם דארפסמאן בשעת ווען ער‬ ‫האט מכבד געווען דעם הייליגן "שבת קודש" כפי יכולתו‪ ,‬און ענק וואלטן‬ ‫ָאן געקוקט ערנס'ט זיין הייליגע עבודה ווי אזוי ער פריידט זיך מיט דעם‬ ‫הייליגן "שבת קודש" אליין‪ ,‬דעמאלט'ס וואלטן ענק יא געקענט ָאן קומען‬ ‫צו די זעלבע הויעכ'ע מדריגה ווי יענע דארפסמאן‪.‬‬ ‫און כדי אז מען זאל פארשטיין די טיפ'קייט פון דעם ענין וואס דאס מיינט‬ ‫אז מען דארף טוהן א מצוה "ווייל דער אייבערשטער האט געהייסן"‪ ,‬דארף‬ ‫מען דאך קודם גוט אריין נעמען אין קאפ דעם הייליגן מאמר וואס דער‬ ‫הייליגער רבי ישראל סאלאנט'ער זכותו יגן עלינו ועל כל ישראל האט אמאל‬ ‫געזאגט‪ ,‬ווייל דער הייליגער רבי ישראל סאלאנט'ער האט זיך דאך שוין‬ ‫אמאל ָאן גערופן צו זיינע תלמידים און געזאגט‪ ,‬אז אפילו אויב מען וואלט‬ ‫געוואוסט בידיעה גמורה אז מען באקומט "גיהנם" אויף א יעדע "מצוה"‪,‬‬ ‫און אויף א יעדע "עבירה" באקומט מען "גן עדן"‪ ,‬וואלט מען אבער נאך‬ ‫אלץ געדארפט טוהן "מצוות" און נישט קיין "עבירות"‪.‬‬ ‫נ‬ ‫אליעזר‬ ‫לך לך‬ ‫נעימות‬ ‫איי פארוואס‪ !?..‬די תירוץ אויף דעם איז דאך שוין זייער פשוט‪ ,‬ווייל וואס‬ ‫"רצוֹּן הַ שֵ ם יִתְ בָּ ַרְך"‪ ,‬אז דו זאלסט‬ ‫הייסט פארוואס‪ !?..‬דאס איז דאך די‪ָּ :‬‬ ‫טוהן "מצוות"‪ ,‬און נישט קיין "עבירות"‪ ,‬און דאס איז דאך וואס דער‬ ‫אייבערשטער וויל פון דיר‪ ,‬ווייל דער אייבערשטער וויל דאך אז מיר זאלן‬ ‫אלע טוהן "מצוות"‪ ,‬און אויב דער אייבערשטער וויל אזוי‪ ,‬דעמאלט'ס גייען‬ ‫מיר דאס צו שטעלן‪ ,‬אפילו אויב עס וועט אונז אפ קאסטן "גיהנם"‪!..‬‬ ‫ווייל א אמת'ע‪" :‬עֶ בֶ ד" פון א קעניג קוקט דאך נישט אויף "זיך"‪ ,‬נאר א‬ ‫אמת'ע‪" :‬עֶ בֶ ד" פון א קעניג קוקט דאך שטענדיג נאר אויפן "קעניג"‪ ,‬און‬ ‫אויב דער קעניג וויל אזוי‪ ,‬דעמאלט'ס איז ער זיך אינגאנצן מבטל פארן‬ ‫"רצוֹּן הַ מֶ לְֶך"‪.‬‬ ‫ַארעָּ א"‪ ,‬און ער טוט דעמאלט'ס גלייך דעם‪ָּ :‬‬ ‫קעניג‪" :‬כְ עַ פְ ָּרא ְד ְ‬ ‫און מיר האבן דאך שוין טאקע מער מאריך געווען איבער דעם ענין ביי די‬ ‫יום טוב פון‪" :‬רֹּאש הַ שָּ נָּה" בשעת ווען מיר האבן ארום גערעדט וועגן דעם‬ ‫שר וואס האט זיך גענומען טאנצן און שפרונגען בשעת ווען ער האט‬ ‫געהערט אז עס גייט קומען די געבורט'ס טאג פון דעם קעניג טראץ דעם‬ ‫וואס ער איז געזעצן אין תפיסה דעמאלט'ס מוכן להריגה‪ ,‬און ער האט‬ ‫דעמאלט'ס געהאלטן און איין זאגן אז עס קומט דאך די געבורט'ס טאג פון‬ ‫דעם קעניג‪ !..‬עס קומט דאך די געבורט'ס טאג פון דעם קעניג‪ !..‬האט איהם‬ ‫אבער איינער געפרעגט דעמאלט'ס‪ ,‬אז דו זיצט דאך דא אין תפיסה מוכן‬ ‫להריגה‪ !?..‬און ממילא פארוואס פרייסטו זיך דא אזוי שטארק‪!?..‬‬ ‫האט איהם דער גרויסער שר גע'ענטפערט דעמאלט'ס‪ ,‬אז די סיבה פארוואס‬ ‫איך פריי זיך יעצט אזוי שטארק איז‪ ,‬ווייל איך בין דאך מחונך געווארן יארן‬ ‫לאנג אז מען קוקט נישט אויף "זיך"‪ ,‬נאר מען קוקט אויפן גרויסן "קעניג"‪,‬‬ ‫נא‬ ‫אליעזר‬ ‫לך לך‬ ‫נעימות‬ ‫און אויב עס גייט קומען דעם קעניג'ס געבורט'ס טאג‪ ,‬דעמאלט'ס טאנץ איך‬ ‫ָאן א שיעור‪ ,‬און איך פריי זיך דעמאלט'ס גאר גאר שטארק‪ ,‬און עס איז מיר‬ ‫נישט קיין שום נפקא מינה וואס עס וועט זיין מיט "מיר"‪ ,‬ווייל איך בין דאך‬ ‫"בטל ומבוטל" פארן גרויסן "קעניג"‪.‬‬ ‫און ממילא יא ר יוד‪ ,‬א יעדע יוד דארף זיין "בטל ומבוטל" פארן גרויסן‪:‬‬ ‫"מֶ לְֶך מַ לְ כֵי הַ ְמלָּכִ ים הַ קָּ דוֹּש בָּ רּוְך הּוא" ָאן קיין שום אייגענ'ע רצונות‪.‬‬ ‫און אזא ווארט איז דאך א מורא'דיגע לימוד פאר א יעדע יודיש קינד בכל‬ ‫מצב שהוא‪ ,‬ווייל א יודיש קינד דארף דאך שטענדיג וויסן‪ ,‬אז איך דארף‬ ‫טוהן דאס וואס דער "אייבערשטער" וויל פון מיר אז איך זאל טוהן יעצט‪,‬‬ ‫און דו ביזט גערעכט טאקע אז‪" :‬עֲבו ַֹּדת הַ שֵ ם" איז אסאך מאל א זיסע זאך‬ ‫און א געשמאקע זאך‪ ,‬אבער דא ליגט טאקע די "נסיון" פון א מענטש‪ ,‬וואס‬ ‫הייסט‪ !?..‬ווייל דו האסט דאך דא גאר גאר א גרויסע "נסיון" מקיים צו זיין‬ ‫"מצְ וַת הַ תו ָֹּּרה" בלויז ווייל עס איז "געשמאק"‪.‬‬ ‫די הייליגע‪ִ :‬‬ ‫"מצְ וַת הַ תו ָֹּּרה" איז דאך טאקע‬ ‫און די אמת איז דאך‪ ,‬אז די הייליגע‪ִ :‬‬ ‫"געשמאק"‪ ,‬ווייל עס איז דאך טאקע גאר גאר בא'טעמ'ט צו עסן געשמאקע‬ ‫מאכלי שבת אין דעם הייליגן טאג פון שבת קודש און זינגען‪" :‬זְ ִמירוֹּת‬ ‫ִשירוֹּת וְ תִ ְשבָּ חוֹּת לְ מֶ לְֶך אֵ ‪-‬ל חַ י וְ קַ יָּם" און זיך שפירן דערהויבן און נאנט‬ ‫צום אייבערשטן‪ ,‬עס איז דאך טאקע גאר גאר א געשמאקע זאך‪.‬‬ ‫אבער דאס איז דאך טאקע דיין גרויסן "נסיון" דא‪ ,‬ווייל פון איין זייט‬ ‫"רצוֹּן הַ שֵ ם יִתְ בָּ ַרְך" ווייל עס איז פשוט "געשמאק" דאס‬ ‫קענסטו טוהן דעם‪ָּ :‬‬ ‫צו טוהן‪ ,‬אבער פון די צווייטע זייט קענסטו דאך אבער אויך טוהן דעם‪:‬‬ ‫נב‬ ‫אליעזר‬ ‫לך לך‬ ‫נעימות‬ ‫"רצוֹּן הַ שֵ ם יִתְ בָּ ַרְך" ווייל "דער אייבערשטער האט אזוי געהייסן צו טוהן"‪,‬‬ ‫ָּ‬ ‫און דו קענסט דאך דעמאלט'ס אויך אינזין האבן ביי דיר אין קאפ אז איך‬ ‫שוֹּת נַחַ ת‬ ‫טוה טאקע נאר די הייליגע מצוה‪" :‬כְ ֵדי לְ קַ יֵם ִמצְ וַת בו ְֹּראִ י ּוכְ ֵדי ַל ֲע ֹּ‬ ‫רּוחַ לְ הַ בוֹּרֵ א יִתְ בָּ ַרְך ְשמ ֹּו בְ שֵ ם כָּל י ְִש ָּראֵ ל"‪ ,‬און ממילא קומט דאך אויס פון‬ ‫"רצוֹּן הַ שֵ ם יִתְ בָּ ַרְך"‪.‬‬ ‫דעם אז עס איז דא צוויי סארטן נסיונות אין‪ָּ :‬‬ ‫"רצוֹּן הַ שֵ ם‬ ‫א) ווייל עס איז דאך דא אמאל א נסיון "יא" צו טוהן דעם‪ָּ :‬‬ ‫יִתְ בָּ ַרְך" ווען דו ווילס'ט דאס "נישט" טוהן‪ ,‬נאר דו ווילס'ט דעמאלט'ס‬ ‫"רצוֹּן הַ שֵ ם יִתְ בָּ ַרְך"‪ ,‬צו ווייל עס איז דיר נישט‬ ‫טוהן פארקערט פון דעם‪ָּ :‬‬ ‫באקוועם צו טוהן דעמאלט'ס דאס וואס דער אייבערשטער פארלאנגט‬ ‫דעמאלט'ס פון דיר‪ ,‬אדער ווייל עס איז קומט דיר ָאן שווער צו טוהן‬ ‫"רצוֹּן הַ שֵ ם יִתְ בָּ ַרְך"‪ ,‬און דעמאלט'ס איז טאקע דיין עבודה‬ ‫דעמאלט'ס דעם‪ָּ :‬‬ ‫מקיים צו זיין דעם‪" :‬בַ טֵ ל ְרצ ֹּונְָך ִמפְ נֵי ְרצוֹּנוֹּ" – און דעמאלט'ס איז טאקע‬ ‫"רצוֹּן" פארן‬ ‫דיין עבודה אז דו זאלסט דעמאלט'ס מבטל זיין דיין‪ָּ :‬‬ ‫"רצוֹּן הַ שֵ ם‬ ‫"רצוֹּן"‪ ,‬און דו זאלסט דעמאלט'ס יא טוהן דעם‪ָּ :‬‬ ‫אייבערשטנ'ס‪ָּ :‬‬ ‫יִתְ בָּ ַרְך"‪.‬‬ ‫ב) אבער מצד שני איז דאך אבער אויך דא אמאל אינגאנצן א אנדערע סארט‬ ‫"רצוֹּן הַ שֵ ם יִתְ בָּ ַרְך"‪ ,‬און דאס איז‪ ,‬ווען דער אייבערשטער הייסט‬ ‫נסיון אין‪ָּ :‬‬ ‫דיר אמאל עפעס טוהן‪ ,‬און בדרך אגב איז דאס טאקע אויך גאר גאר‬ ‫"געשמאק" און "בא'טעמ'ט" דאס צו טוהן‪ ,‬און דעמאלט'ס איז דאך שוין‬ ‫דא אינגאנצן א אנדערע סארט נסיון‪ ,‬ווייל דעמאלט'ס איז דאך דא די נסיון‬ ‫פון זיך קענען מצמצם זיין די מחשבה און טראכטן אז איך בין מקיים די‬ ‫מצוה נאר "ווייל דער אייבערשטער האט אזוי געהייסן"‪ ,‬און איך טוה דאס‬ ‫נג‬ ‫אליעזר‬ ‫לך לך‬ ‫נעימות‬ ‫טאקע בלויז‪" :‬כְ ֵדי ַלעֲשוֹּת ְרצ ֹּונְָך אֱֹלקַ י חָּ פָּ צְ תִ י ּוכְ ֵדי ַלעֲשוֹּת ְרצוֹּן ָאבִ ינּו‬ ‫שוֹּת נַחַ ת רּוחַ לְ הַ בוֹּרֵ א יִתְ בָּ ַרְך ְשמ ֹּו‬ ‫שֶ בַ שָּ מַ יִם ּוכְ ֵדי לְ קַ יֵם ִמצְ וַת בו ְֹּראִ י ּוכְ ֵדי ַל ֲע ֹּ‬ ‫בְ שֵ ם כָּל י ְִש ָּראֵ ל"‪ ,‬און עס איז אמת טאקע אז די מצוה איז טאקע גאר גאר‬ ‫"געשמאק" און גאר גאר "בא'טעמ'ט"‪ ,‬אבער נישט "וועגן דעם" טוה איך‬ ‫די מצוה‪ ,‬נאר איך טוה די מצוה "ווייל דער אייבערשטער האט אזוי‬ ‫געהייסן"‪ ,‬און אפילו אויב די מצוה וואלט נישט געווען אזוי געשמאק און‬ ‫בא'טעמ'ט‪ ,‬וואלט איך דאס אבער נאך אלץ געטוהן‪.‬‬ ‫"רצוֹּן הַ שֵ ם‬ ‫און‪" :‬הַ ְשתָּ א ְדָאתִ ית לְ הָּ כִ י" אז איך וואלט אויך געטוהן דעם‪ָּ :‬‬ ‫יִתְ בָּ ַרְך" ווען עס איז נישט אזוי געשמאק און בא'טעמ'ט‪ ,‬קומט דאך‬ ‫"רצוֹּן הַ שֵ ם יִתְ בָּ ַרְך"‬ ‫דעמאלט'ס אויס פון דעם‪ ,‬אז יעצט טוה איך אויך דעם‪ָּ :‬‬ ‫נאר "ווייל דער אייבערשטער האט אזוי געהייסן צו טוהן"‪ ,‬און נישט ווייל‬ ‫עס איז "געשמאק" אדער "בא'טעמ'ט"‪.‬‬ ‫און דער הייליגער אור החיים הק' זאגט דאך אונז שוין טאקע אויך אין די‬ ‫וואכעדיגע פרשה א מורא'דיגע לשון אויף אברהם אבינו‪ ,‬ווייל דער‬ ‫הייל יגער אור החיים הק' זאגט דאך אונז שוין בפירוש אין די וואכעדיגע‬ ‫פרשה‪ ,‬וזלה"ק‪ ,‬אז‪" :‬שֶ אֲפִ לּו קַ ל שֶ בַ קַ לִ ים" – אז אפילו א‪" :‬קַ ל שֶ בַ קַ לִ ים" –‬ ‫אפילו א יוד וואס איז ל"ע א‪" :‬קַ ל"‪ ,‬און ער ברענט נישט אזוי שטארק פארן‬ ‫אייבערשטנ'ס וועגן‪ ,‬אבער‪" :‬כְ שֶ יִ ְראֶ ה כָּל הַ תוֹּעָּ לִ יוֹּת" – אבער ווען ער וועט‬ ‫זעהן די אלע גוטע "תוצאות" וואס עס וועט ארויס קומען פון אזא נסיעה‬ ‫וואס אברהם אבינו האט דא געדארפט מאכן‪ ,‬איז‪" :‬יְמַ הֵ ר לִ סַ ע" – וואלט‬ ‫דאך געלאפן כדי אוועק צו פארן פון זיין היים און פון זיין לאנד‪ ,‬ווייל‬ ‫נד‬ ‫אליעזר‬ ‫לך לך‬ ‫נעימות‬ ‫"רצוֹּן הַ שֵ ם יִתְ בָּ ַרְך" ווען ער‬ ‫וועלכע נע ר וואלט נישט געלאפן צו טוהן דעם‪ָּ :‬‬ ‫זעהט וויפיל גאלדענ'ע גליק'ן ער גייט דא יעצט באקומען פאר דעם‪!?..‬‬ ‫זאגט אונז אבער דער הייליגער אור החיים הק' ווייטער דא‪ ,‬אז‪ָּ " :‬לזֶה הו ִֹּדיעַ‬ ‫הַ כָּתּוב צִ ְדקּות ֹּו שֶ ל ַאבְ ָּרהָּ ם" – אז טאקע וועגן דעם האט אונז די פסוק‬ ‫מודיע געווען אין די וואכעדיגע פרשה די "צדקות" פון אברהם אבינו‪ ,‬און‬ ‫די פסוק האט אונז דא מודיע געווען‪ ,‬אז די סיבה פארוואס‪ַ " :‬ו ֵילְֶך ַאבְ ָּרם" –‬ ‫אז די סיבה פארוואס אברהם אבינו איז געגאנגען איז טאקע געווען נאר‬ ‫ווייל‪ַ " :‬כאֲשֶ ר ִדבֶ ר אֵ לָּיו יהו‪-‬ה" – ווייל דער אייבערשטער האט איהם‬ ‫געהייסן גיין‪.‬‬ ‫און די פסוק קומט אונז דא לאזן הערן‪ ,‬אז‪ ..‬ניין‪ ,‬אברהם אבינו איז אויס‬ ‫דרוק'לעך נישט געגאנגען וויבאלד דער אייבערשטער האט איהם צו געזאגט‬ ‫אזעלכע גרויסע גאלדענ'ע הבטחות אויב ער וועט גיין‪ ,‬נאר‪ַ " :‬ו ֵילְֶך ַאבְ ָּרם" –‬ ‫נאר אברהם אבינו איז געגאנגען בלויז וועגן איין סיבה‪ ,‬און דאס איז געווען‪,‬‬ ‫ווייל‪ַ " :‬כאֲשֶ ר ִדבֶ ר אֵ לָּיו יהו‪-‬ה" – ווייל דער אייבערשטער האט איהם אזוי‬ ‫געהייסן צו טוהן‪.‬‬ ‫און אברהם אבינו איז דאך דא געגאנגען מיט איין איינציגע כוונה‪ ,‬און די‬ ‫איין א יינציגע כוונה איז געווען‪" :‬כְ ֵדי ַלעֲשוֹּת ְרצ ֹּונְָך אֱֹלקַ י חָּ פָּ צְ תִ י ּוכְ ֵדי‬ ‫שוֹּת נַחַ ת רּוחַ‬ ‫ַלעֲשוֹּת ְרצוֹּן ָאבִ ינּו שֶ בַ שָּ מַ יִם ּוכְ ֵדי לְ קַ יֵם ִמצְ וַת בו ְֹּראִ י ּוכְ ֵדי ַל ֲע ֹּ‬ ‫לְ הַ בוֹּרֵ א יִתְ בָּ ַרְך ְשמוֹּ"‪.‬‬ ‫און דער הייליגער אור החיים הק' זאגט דאך אונז שוין טאקע דא אויך‬ ‫ווייטער בפירוש‪ ,‬אז‪" :‬כִ י מַ ה שֶ הָּ לְַך ֹלא לְ צַ ד הַ בְ טָּ חוֹּת הָּ אֲמּורוֹּת אֶ לָּא ַלעֲשוֹּת‬ ‫נה‬ ‫אליעזר‬ ‫לך לך‬ ‫נעימות‬ ‫ְדבַ ר יהו‪-‬ה" – אז אברהם אבינו איז אויס דרוק'לעך נישט געגאנגען ווייל‬ ‫דער אייבערשטער האט איהם געהאט צו געזאגט אזעלכע גרויסע גאלדענ'ע‬ ‫הבטחות אויב ער וועט גיין‪ ,‬נאר די סיבה פארוואס אברהם אבינו איז‬ ‫"רצוֹּן הַ שֵ ם‬ ‫געגאנגען איז געווען‪ ,‬ווייל ער האט געוואלט טוהן דעם‪ָּ :‬‬ ‫יִתְ בָּ ַרְך"‪ ,‬און ביי דעם האט זיך ָאן געהויבן זיין גיין‪ ,‬און ביי דעם האט זיך עס‬ ‫גע'ענדיגט‪ ,‬אלעס נאר‪" :‬כְ ֵדי ַלעֲשוֹּת ְרצוֹּן ָאבִ ינּו שֶ בַ שָּ מַ יִם"‪.‬‬ ‫און דער הייליגער אור החיים הק' איז דאך אונז שוין טאקע אויך מסביר‬ ‫דעם ענין אסאך אסאך טיפער אין די וואכעדיגע פרשה‪ ,‬ווייל דער הייליגער‬ ‫אור החיים הק' זאגט דאך אונז שוין בפירוש אין די וואכעדיגע פרשה‪ ,‬אז‬ ‫עס איז דאך שוין באקאנט פאר א יעדעם איינעם‪ ,‬אז עס איז דאך דא א‬ ‫גרויסע נפקא מינה צווישן "אמירה" מיט "דיבור"‪.‬‬ ‫ווייל מיר ווייסן דאך שוין אלע זייער גוט‪ ,‬אז די לשון "דיבור" מיינט דאך א‬ ‫דיבור "קשה" – א שטרענג'ע וועג פון רעדן‪ ,‬אבער משא"כ די לשון‬ ‫"אמירה" מיינט א לשון "רכה" – א ווייעכ'ע וועג פון רעדן‪.‬‬ ‫און ווי אזוי הייבט זיך ָאן אונזער וואכעדיגע פרשה די וואך‪ !?..‬מיט די‬ ‫ווערטער‪ַ " :‬ויֹּאמֶ ר" יהו‪-‬ה אֶ ל ַאבְ ָּרם – אז דער אייבערשטער האט גערעדט‬ ‫"זייער ווייעך" צו אברהם אבינו‪ ,‬און דער אייבערשטער האט דא געזאגט‬ ‫פאר אברהם אבינו‪ ,‬אז גיי אברהם‪ ,‬גיי‪ ,‬ווייל עס וועט דיר גוט זיין אויב דו‬ ‫וועסט גיין‪.‬‬ ‫און דו וועסט באקומען אלעס אויף דער וועלט אויב דו וועסט מיר פאלגן‪,‬‬ ‫עד כדי כך‪ ..‬אז א יעדער איינער וועט דיר "מקנא" זיין‪ ,‬און א יעדער איינער‬ ‫נו‬ ‫אליעזר‬ ‫לך לך‬ ‫נעימות‬ ‫וועט וואונטש'ן פאר זיינע קינדער אז‪" :‬תְ הֵ א כְ ַאבְ ָּרהָּ ם" – א יעדער איינער‬ ‫וועט וואונטש'ן פאר זיינע קינדער אז זיי זאלן אויס וואקסן ווי דיר "אברהם‬ ‫אבינו"‪.‬‬ ‫אבער וואס שטייט ווייטער אין פסוק‪ !?..‬די תירוץ אויף דעם איז‪ ,‬אז‬ ‫ווייטער אין פסוק שטייט‪ ,‬אז‪ַ " :‬ו ֵילְֶך ַאבְ ָּרם" – אז אברהם אבינו איז‬ ‫"דבֶ ר" אֵ לָּיו יהו‪-‬ה – אברהם אבינו איז געגאנגען אויף א‬ ‫געגאנגען‪ַ :‬כאֲשֶ ר ִ‬ ‫אופן כאילו דער אייבערשטער וואלט גערעדט צו איהם "שטרענגערהייט"‬ ‫אז ער "מוז" גיין ָאן קיין שום "הבטחות"‪.‬‬ ‫און יא טייערע ליכטיגע יודן‪ ,‬אונזער הייליגע זיידע אברהם אבינו איז‬ ‫געגאנגען מיט א‪" :‬תְ ִמימּות" ָאן קיין שום חשבונות‪ ,‬און ער האט נישט‬ ‫געמאכט קיין שום חשבונות‪ ,‬ווייל אויב דער אייבערשטער הייסט "גיין"‪,‬‬ ‫דעמאלט'ס "גייט מען"‪ ,‬איי‪ ..‬עס איז דאך דא אזוי פיל גוטע ברכות און‬ ‫הבטחות וואס דער אייבערשטער גייט מיר דא געבן פאר דעם‪!?..‬‬ ‫די תירוץ אויף דעם איז‪ ,‬אז דאס איז טאקע געווען די "נסיון" פון אונזער‬ ‫הייליגע זיידע אברהם אבינו‪ ,‬די "נסיון" פון אונזער הייליגע זיידע אברהם‬ ‫אבינו איז געווען‪ ,‬אז דער אייבערשטער האט איהם דא געזאגט אזוי‪ ,‬אז‪ ..‬גיי‬ ‫אוועק פון דיין שטוב‪ ,‬און פון דיין לאנד‪ ,‬און גיי וואו איך וועל דיר ווייזן צו‬ ‫גיין‪ ,‬און איך זאג דיר צו אברהם "בהבטחה גמורה" אז עס ווארט דיר אפ פון‬ ‫דעם שענסט'ן און בעסט'ן וואס דו קענסט זיך נאר חלומ'ן אויב דו וועסט‬ ‫מיר פאלגן‪.‬‬ ‫נז‬ ‫אליעזר‬ ‫לך לך‬ ‫נעימות‬ ‫און "יעצט" לאמיר זעהן "פארוואס" דו וועסט גיין‪ ,‬דו וועסט יעצט גיין‬ ‫וועגן די אלע גוטע ברכות און הבטחות וואס איך האב דיר צו געזאגט‪!?..‬‬ ‫אדער דו וועסט גיין‪ַ " :‬כ ֲאשֶ ר ִדבֶ ר אֵ לָּיו יהו‪-‬ה" – אדער דו וועסט גיין "ווייל‬ ‫דער אייבערשטער האט דיר געהייסן אז דו זאלסט גיין"‪!?..‬‬ ‫און ממילא קומט דאך אויס פון דעם אזוי‪ ,‬אז בעצם וואלט דאך אברהם‬ ‫"רצוֹּן הַ שֵ ם יִתְ בָּ ַרְך" דורך דעם וואס ער גייט‬ ‫אבינו געקענט טוהן דעם‪ָּ :‬‬ ‫אוועק פון זיין שטוב און פון זיין לאנד‪" :‬בִ תְ ִמימּות ּובִ פְ ִשיטּות"‪ ,‬און ער‬ ‫וואלט נאך אפילו געהייסן א‪" :‬עוֹּבֵ ד יהו‪-‬ה" פאר דעם אויך‪.‬‬ ‫ווייל דער "אייבערשטער" איז דאך דער וואס האט איהם געהייסן "גיין"‪,‬‬ ‫און צוזאמען מיט דעם גאנצן פעקל וואס הייסט "גיין"‪ ,‬האט דאך איהם דער‬ ‫א ייבערשטער אויך אריין געלייגט כל מיני ברכות און הבטחות פון גוטע‬ ‫קינדער מיט אסאך געלט און דאס גלייכן‪ ,‬און ממילא וואס זאל ער טוהן‪!?..‬‬ ‫דער אייבערשטער האט דאך איהם געגעבן כל מיני גוטע ברכות און‬ ‫"רצוֹּן הַ שֵ ם יִתְ בָּ ַרְך"‪!?..‬‬ ‫הבטחות דורך דעם וואס ער טוט דעם‪ָּ :‬‬ ‫אבער ניין ר' יוד‪ ,‬ווייל עס איז דאך אויך דא נאך א וועג ווי אזוי מען קען‬ ‫"רצוֹּן הַ שֵ ם יִתְ בָּ ַרְך"‪ ,‬און דאס איז דאך טאקע‪ ,‬אז א מענטש טוט‬ ‫טוהן דעם‪ָּ :‬‬ ‫א געוויסע פעולה "ווייל דער אייבערשטער האט מיר אזוי געהייסן טוהן"‪,‬‬ ‫און‪" :‬כְ ֵדי לְ קַ יֵם ִמצְ וַת בו ְֹּראִ י" – און כדי אויס צו פירן די באפעל פון מיין‬ ‫הייליגן טאטן אין הימל‪ ,‬און וועגן דעם טוה איך דאס טאקע‪" ,‬ווייל דער‬ ‫אייבערשטער האט מיר געהייסן אז איך זאל דאס טוהן"‪.‬‬ ‫נח‬ ‫אליעזר‬ ‫לך לך‬ ‫נעימות‬ ‫און וועגן דעם זאגט דאך אונז שוין טאקע דער הייליגער אפטא רב זכותו יגן‬ ‫עלינו ועל כל ישראל די וואך אין די פרשה‪ ,‬אז די שטן איז געקומען צו‬ ‫אברהם אבינו‪ ,‬און ער האט דא געזאגט פאר אברהם אבינו‪ ,‬אז דו ווייסט‬ ‫אברהם‪ !?..‬דו ווייסט וואס די ברכה פון‪" :‬וְ אֶ עֶ ְשָך לְ גוֹּי גָּדוֹּל" מיינט‪ !?..‬עס‬ ‫מיינט אז דו וועסט האבן "אסאך קינדער"‪ ,‬און דו ווייסט וואס נאך‬ ‫אברהם‪ !?..‬דו ווייסט וואס די ברכה פון‪ַ " :‬ואֲבָּ ֶרכְ ָך" מיינט‪ !?..‬עס מיינט אז‬ ‫דו וועסט האבן "אסאך געלט"‪ ,‬און דו ווייסט וואס נאך אברהם‪ !?..‬דו‬ ‫ווייסט וואס די ברכה פון‪ַ " :‬ו ֲאג ְַדלָּה ְשמֶ ָך" מיינט‪ !?..‬עס מיינט אז דו וועסט‬ ‫האבן א "גוטע נאמען" און די גאנצע וועלט וועט רעדן פון דיר אברהם‪!?..‬‬ ‫דו הערס'ט אברהם וואס דו גייסט דא באקומען פאר דיין "גיין"‪ !?..‬דו‬ ‫גייסט דאך דא באקומען גאלדענ'ע גליק'ן פאר דיין "גיין"‪.‬‬ ‫האט אבער אברהם אבינו צוריק גע'ענטפערט פארן שטן‪ ,‬אז‪ ..‬ניין ניין ניין‬ ‫הער שטן‪ ,‬דו האסט נישט גוט פארשטאנען דעם פשט אין פסוק דא‪ ,‬ווייל‬ ‫נישט דאס איז די פשט פון די אלע ווערטער וואס דו האסט דא אויס‬ ‫גערעכנט‪.‬‬ ‫"דבָּ ר ַאחֵ ר" – נאר עס איז דא אינגאנצן א אנדערע פשט אויף די אלע‬ ‫נאר‪ָּ :‬‬ ‫ווערטער וואס דו האסט דא אויס גערעכנט‪ ,‬און דו ווילס'ט וויסן די אמת'ע‬ ‫פשט פון די ווערטער‪ !?..‬גוט‪ ,‬בסדר‪ ,‬איך וועל דיר זאגן די אמת'ע פשט פון‬ ‫די ווערטער פון דעם פסוק דא‪ ,‬די אמת'ע פשט פון די ווערטער פון דעם‬ ‫פסוק דא איז‪ ,‬אז‪" :‬וְ אֶ עֶ ְשָך לְ גוֹּי גָּדוֹּל" איז‪" :‬אֱֹלקֵ י ַאבְ ָּרהָּ ם"‪ ,‬און‪ַ " :‬ואֲבָּ ֶרכְ ָך"‬ ‫איז‪" :‬אֱֹלקֵ י יִצְ חָּ ק"‪ ,‬און‪ַ " :‬ו ֲאג ְַדלָּה ְשמֶ ָך" איז‪" :‬אֱֹלקֵ י ַיעֲקֹּ ב"‪ ,‬און‪" :‬וֶהְ יֵה‬ ‫בְ ָּרכָּה" איז‪" :‬מָּ גֵן ַאבְ ָּרהָּ ם"‪.‬‬ ‫נט‬ ‫אליעזר‬ ‫לך לך‬ ‫נעימות‬ ‫און דאס מיינט דאך צו זאגן אין אנדערע ווערטער‪ ,‬אז די אלע ברכות‬ ‫דערציילן מיר נאר איין זאך‪ ,‬און דאס איז‪ ,‬אז דער‪" :‬אֱֹלקֵ י ַאבְ ָּרהָּ ם" און‬ ‫דער‪" :‬אֱֹלקֵ י יִצְ חָּ ק" און דער‪" :‬אֱֹלקֵ י ַיעֲקֹּ ב" און דער‪" :‬מָּ גֵן ַאבְ ָּרהָּ ם" האט‬ ‫מיר געהייסן "גיין"‪ !..‬און דאס איז די גאנצע "תוכן" וואס איך האב ארויס‬ ‫גענומען פון די גאנצע מצוה פון "גיין"‪ ,‬וואס איז די גאנצע "תוכן" וואס‬ ‫איך האב ארויס גענומען פון די גאנצע מצוה פון "גיין"‪!?..‬‬ ‫די גאנצע "תוכן" וואס איך האב ארויס גענומען פון די גאנצע מצוה פון‬ ‫"רצוֹּן"‪,‬‬ ‫"גיין" איז‪ ,‬אז דער "אייבערשטער" האט מיר געהייסן טוהן זיין‪ָּ :‬‬ ‫און דאס איז די גאנצע "תוכן" וואס איך האב ארויס גענומען פון די גאנצע‬ ‫מצוה פון "גיין"‪ ,‬וואס‪ !?..‬דער "הייליגער באשעפער"‪.‬‬ ‫און דאס איז דאך די איינציגסט'ע זאך וואס איך זעה דא‪ ,‬ווייל איך זעה דאך‬ ‫נישט דא קיין שום הבטחות‪ ,‬און איך זעה דאך נישט דא קיין שום ברכות‪,‬‬ ‫און איך זעה דאך נישט דא קיין שום גרויסע פעלקער‪ ,‬און איך זעה דאך‬ ‫נישט דא קיין סך קינדער‪ ,‬און איך זעה דאך נישט דא קיין גוט'ן נאמען‪ ,‬און‬ ‫איך זעה דאך נישט דא קיין סך געלט‪ ,‬ווייל איך גיי דען עפעס וועגן‬ ‫"געלט"‪ !?..‬אדער וועגן "קינדער"‪ !?..‬אדער וועגן א "גוט'ן נאמען"‪!?..‬‬ ‫קיינמאל נישט‪ ,‬ווייל די באפעל וואס איך האב באקומען צו "גיין" האב איך‬ ‫דאך באקומען פון דעם גרויסן‪" :‬אֱֹלקֵ י ַאבְ ָּרהָּ ם"‪ ,‬און פון דעם גרויסן‪" :‬אֱֹלקֵ י‬ ‫יִצְ חָּ ק"‪ ,‬און פון דעם גרויסן‪" :‬אֱֹלקֵ י ַיעֲקֹּ ב"‪ ,‬און פון דעם גרויסן‪" :‬מָּ גֵן‬ ‫ַאבְ ָּרהָּ ם" – די באפעל וואס איך האב באקומען צו "גיין" האב איך דאך‬ ‫באקומען פון דעם "הייליגן באשעפער" אליין‪.‬‬ ‫ס‬ ‫אליעזר‬ ‫לך לך‬ ‫נעימות‬ ‫און ווען דער אייבערשטער הייסט מיר "גיין"‪ ,‬דעמאלט'ס איז דאך מיין‬ ‫"מצְ וַת בו ְֹּראִ י"‪ ,‬און עס אינטערעסירט דאך‬ ‫גרעסטע הנאה מקיים צו זיין‪ִ :‬‬ ‫מיר אפילו נישט די אלע גוטע הבטחות וואס דער אייבערשטער האט מיר‬ ‫דא צו געזאגט אז איך וועל עס באקומען אויב איך וועל "גיין"‪.‬‬ ‫און ממילא דאס האט דא אברהם אבינו צוריק גע'ענטפערט פארן שטן‪,‬‬ ‫אברהם אבינו האט דא צוריק גע'ענטפערט פארן שטן‪ ,‬אז דו מיינס'ט טאקע‬ ‫"רצוֹּן הַ שֵ ם יִתְ בָּ ַרְך" ווייל דער אייבערשטער האט מיר צו‬ ‫אז איך טוה דעם‪ָּ :‬‬ ‫געזאגט אז ער גייט מיר געבן אסאך גוטע זאכן‪!?..‬‬ ‫"רצוֹּן הַ שֵ ם יִתְ בָּ ַרְך" בלויז‪" :‬לְ שֵ ם‬ ‫קיינמאל נישט‪ ,‬ווייל איך טוה דאך דעם‪ָּ :‬‬ ‫שָּ מַ יִם"‪ ,‬און איך טוה דאך דעם‪ָּ " :‬רצוֹּן הַ שֵ ם יִתְ בָּ ַרְך" פאר איין איינציגע‬ ‫סיבה‪ ,‬און דאס איז‪" :‬כְ ֵדי ַלעֲשוֹּת ְרצוֹּן ָאבִ ינּו שֶ בַ שָּ מַ יִם ּוכְ ֵדי לְ קַ יֵם ִמצְ וַת‬ ‫שוֹּת נַחַ ת רּוחַ לְ הַ בוֹּרֵ א יִתְ בָּ ַרְך ְשמוֹּ"‪.‬‬ ‫בו ְֹּראִ י ּוכְ ֵדי ַל ֲע ֹּ‬ ‫און ממילא זיי מיר נישט מסביר מיט גאנצע'טע טיפע הסברים וואס די אלע‬ ‫גוטע ברכות מיינען‪ ,‬ווייל די אלע זאכן קומען דאך סיי ווי סיי נישט אריין‬ ‫דא‪ ,‬ווייל איך גיי דאך סיי ווי סיי נאר "ווייל דער אייבערשטער האט מיר‬ ‫געהייסן גיין"‪ ,‬און נישט ווייל איך גיי באקומען אזא סארט "ברכה" אדער‬ ‫אזא סארט "הבטחה"‪.‬‬ ‫און אברהם אבינו האט דא ווידער אמאל געזאגט פארן שטן‪ ,‬אז איך וואלט‬ ‫"רצוֹּן הַ שֵ ם יִתְ בָּ ַרְך" אויף א פאל וואס עס‬ ‫אפילו געווען גרייט צו טוהן דעם‪ָּ :‬‬ ‫וואלט יא געקענט זיין אייגענ'ע נגיעות "נישט" צו פאלגן‪.‬‬ ‫סא‬ ‫אליעזר‬ ‫לך לך‬ ‫נעימות‬ ‫און מען זעהט דאך שוין טאקע קלאר בפירוש‪ ,‬אז ווען דער אייבערשטער‬ ‫האט געזאגט פאר אברהם אבינו אז ער זאל שעכט'ן זיין זוהן יצחק‪ ,‬האט זיך‬ ‫דעמאלט'ס אברהם אבינו נישט צוריק געהאלטן פאר קיין איין רגע‪.‬‬ ‫און לאמיר דיר נאר פרעגן הער שטן‪ ,‬דארטן ביי די "עקידה" איז דען געווען‬ ‫אייגענ'ע נגיעות צו שעכט'ן א אייגן קינד‪ !?..‬זיכער נישט‪ ,‬אבער אפילו אזוי‬ ‫זעהט מען דאך‪ ..‬אז אברהם אבינו איז דאס געווען גרייט אויס צו פירן‪.‬‬ ‫און שפעטער ווען אברהם אבינו האט געהערט דעם בת קול וואס האט אויס‬ ‫גערופן הויעך אז "שעכט נישט דיין זוהן יצחק"‪ !..‬נאר נעם איהם שוין‬ ‫אראפ פון דעם מזבח‪ !..‬וואס האט אברהם אבינו געטוהן דעמאלט'ס אין‬ ‫אזא צייט‪!?..‬‬ ‫פארשטייט זיך אז אברהם אבינו [דער געטרייע סאלדאט] האט דעמאלט'ס‬ ‫גלייך גע'ענטפערט אז‪ ..‬זיכער‪ ,‬זיכער וועל איך אראפ נעמען מיין זוהן יצחק‬ ‫פון דעם מזבח‪ ,‬ווייל אויב דער אייבערשטער זאגט "אראפ"‪ ,‬דעמאלט'ס איז‬ ‫"אראפ"‪ ,‬אבער וואס וואלט זיך דעמאלט'ס געקענט אריין כאפן אין די מח‬ ‫פון אברהם אבינו‪!?..‬‬ ‫עס וואלט זיך דאך דעמאלט'ס געקענט אריין כאפן אין די מח פון אברהם‬ ‫אבינו אזא קליינע מחשבה'לע אז ַאה‪ ..‬ברוך השם‪ ..‬ברוך השם אז מען איז‬ ‫נאר אפ געקומען מיט שרעק‪ ,‬און אברהם אבינו וואלט דאך דעמאלט'ס‬ ‫געקענט טראכטן צו זיך‪ ,‬אז ַאה‪ ..‬געבענטש'ט זאל זיין דער הייליגער‬ ‫באשעפער וואס הייסט מיר טוהן אזעלכע זאכן ווי "אראפ נעמען מיין טייער‬ ‫קינד פון דעם מזבח העולה"‪.‬‬ ‫סב‬ ‫אליעזר‬ ‫לך לך‬ ‫נעימות‬ ‫אבער‪ ..‬ניין‪ ,‬אברהם אבינו האט נישט געטראכט דעמאלט'ס אזוי‪ ,‬נאר די‬ ‫ֱֹלקים אַ תָּ ה‬ ‫פסוק איז "מעיד" אויף אברהם אבינו‪ ,‬אז‪" :‬עַ תָּ ה" י ַָּדעְ תִ י כִ י יְרֵ א א ִ‬ ‫– אז "יעצט" בין איך ערשט געוואויר געווארן איז דו ביזט א‪" :‬יְרֵ א‬ ‫ֱֹלקים אַ תָּ ה"‪!?..‬‬ ‫ֱֹלקים"‪ ,‬און דו ווייסט ווען עס איז‪ :‬עַ תָּ ה י ַָּדעְ תִ י כִ י "יְרֵ א א ִ‬ ‫א ִ‬ ‫ערשט ביי דעם‪" :‬וְ ֹלא חָּ שַ כְ תָּ אֶ ת בִ נְָך אֶ ת י ְִח ְידָך ִממֶ נִי" – ערשט ווען מען‬ ‫האט שוין געהאלטן נאך דעם "נסיון" און אברהם אבינו האט דאך שוין‬ ‫דעמאלט'ס געקענט אראפ נעמען זיין טייער קינד יצחק פון דעם מזבח‪ ,‬ווייל‬ ‫דארטן וואלט זיך דאך שוין געקענט אריין כאפן נגיעות ווי "נאך א מזל אז‬ ‫מיין טייער קינד יצחק איז למעשה נישט געשאכטן געווארן"‪.‬‬ ‫אבער עס איז נישט געווען אזוי‪ ,‬נאר אברהם אבינו האט דעמאלט'ס אראפ‬ ‫גענומען יצחק פון די עקידה מיט די זעלבע‪" :‬חֵ שֶ ק" וואס ער האט איהם‬ ‫ארויף געלייגט אויף די עקידה‪ ,‬ווייל אלעס איז דעמאלט'ס בלויז געטוהן‬ ‫געווארן‪ַ " :‬כאֲשֶ ר ִדבֶ ר אֵ לָּיו יהו‪-‬ה" – אלעס איז דעמאלט'ס בלויז געטוהן‬ ‫געווארן "ווייל דער אייבערשטער האט דאך איהם אזוי געהייסן צו טוהן"‪,‬‬ ‫און מיט דעם כוונה איז אלעס געטוהן געווארן דעמאלט'ס‪ָ ,‬אן קיין שום‬ ‫אייגענ'ע נגיעות‪ ,‬און ָאן קיין שום אייגענ'ע אינטערעס'ן‪.‬‬ ‫און ממילא דאס זאגט דא דער אייבערשטער פאר אברהם אבינו אין פרשת‬ ‫וירא ביי די פרשה פון די עקידה (קפיטל כ"ב פסוק י"ב) נאך דעם וואס דער‬ ‫אייבערשטער האט שוין געהייסן אברהם אבינו אז ער זאל אראפ נעמען זיין‬ ‫זוהן יצחק פון דעם מזבח‪ ,‬אז‪" :‬עַ תָּ ה" י ַָּדעְ תִ י – אז "יעצט" זעה איך ערשט‬ ‫ֱֹלקים אַ תָּ ה" – יעצט זעה איך ערשט איין מיט א‬ ‫איין מיט א אמת‪" :‬כִ י יְרֵ א א ִ‬ ‫ֱֹלקים"‪ ,‬ווען‪!?..‬‬ ‫אמת אז דו ביזט טאקע א אמת'ע‪" :‬יְרֵ א א ִ‬ ‫סג‬ ‫אליעזר‬ ‫לך לך‬ ‫נעימות‬ ‫ביי דעם‪" :‬וְ ֹלא חָּ שַ כְ תָּ אֶ ת בִ נְָך אֶ ת י ְִח ְידָך ִממֶ נִי"‪ ,‬און נישט פריער‪ ,‬ווייל‬ ‫פריער איז דאך נישט געווען קיין שום חידוש אז דו האסט נישט געהאט קיין‬ ‫"רצוֹּן‬ ‫שום אייגענ'ע נגיעות צו שעכט'ן דיין זוהן יצחק און מקיים זיין דעם‪ָּ :‬‬ ‫הַ שֵ ם יִתְ בָּ ַרְך"‪ ,‬ווייל ווער האט דען א נגיעה צו שעכט'ן א איינציג אויס‬ ‫געבעטן קינד‪!?..‬‬ ‫אבער יעצט ווען דער אייבערשטער האט דיר שוין געגעבן "רשות" אראפ צו‬ ‫נעמען דיין זוהן יצחק פון דעם מזבח‪ ,‬דוקא "יעצט" לאמיר זעהן אז דו‬ ‫זאלסט דאס טוהן ָאן קיין שום אייגענ'ע נגיעות‪ ,‬און דוקא "יעצט" לאמיר‬ ‫זעהן אז דו זאלסט אראפ נעמען דיין טייער קינד יצחק פון דעם מזבח ָאן‬ ‫קיין שום אייגענ'ע נגיעות‪ ,‬נאר דו זאלסט יעצט אראפ נעמען דיין טייער‬ ‫קינד יצחק פון דעם מזבח ווייל‪ַ " :‬כאֲשֶ ר ִדבֶ ר אֵ לָּיו יהו‪-‬ה" – ווייל דער‬ ‫אייבערשטער האט דיר יעצט געהייסן צו טוהן אזוי‪.‬‬ ‫און דער אייבערשטער האט דעמאלט'ס געזאגט פאר אברהם אבינו‪ ,‬אז‬ ‫לאמיר זעהן אברהם אז דו זאלסט יעצט אראפ נעמען דיין איינציג באליבט‬ ‫קינד פון דעם מזבח העולה מיט דעם איינציג'ן כוונה פון‪" :‬כְ ֵדי ַלעֲשוֹּת ְרצוֹּן‬ ‫שוֹּת נַחַ ת רּוחַ לְ הַ בוֹּרֵ א‬ ‫ָאבִ ינּו שֶ בַ שָּ מַ יִם ּוכְ ֵדי לְ קַ יֵם ִמצְ וַת בו ְֹּראִ י ּוכְ ֵדי ַל ֲע ֹּ‬ ‫יִתְ בָּ ַרְך ְשמוֹּ"‪ ,‬ווייל דאס איז דאך שוין טאקע א מורא'דיגע מדריגה‪.‬‬ ‫און עס איז אמת טאקע אז אברהם אבינו האט טאקע געהערט דעם בת קול‬ ‫וואס האט אויס גערופן אז‪ַ" :‬אל תִ ְשלַח י ְָּדָך אֶ ל הַ נַעַ ר וְ ַאל תַ עַ ש ל ֹּו ְמאּומָּ ה"‬ ‫– און עס איז אמת טאקע אז אברהם אבינו האט טאקע געהערט דעם בת קול‬ ‫וואס האט אויס גערופן אז "טוה גארנישט פאר דיין זוהן יצחק"‪ ,‬אבער וואס‬ ‫וואלט א נארמאל'ע מענטש געזאגט ווען ער הערט די ווערטער‪ַ" :‬אל תִ ְשלַח‬ ‫סד‬ ‫אליעזר‬ ‫לך לך‬ ‫נעימות‬ ‫י ְָּדָך אֶ ל הַ נַעַ ר וְ ַאל תַ עַ ש ל ֹּו ְמאּומָּ ה" – אבער וואס וואלט א נארמאל'ע‬ ‫מענטש געזאגט ווען ער הערט די ווערטער "אז דו דארפס'ט למעשה נישט‬ ‫שעכט'ן דיין איינציג קינד"‪!?..‬‬ ‫א נארמאל'ע מענטש וואלט דאך דעמאלט'ס לכאורה געזאגט‪ ,‬אז וואס‬ ‫זאגסטו מיר דא‪ !?..‬איך דארף למעשה "נישט" שעכט'ן מיין איינציג‬ ‫קינד‪ַ !?..‬אה מחיה‪ ..‬הייסט אז עס איז גארנישט געווארן סוף כל סוף מיט די‬ ‫גאנצע עקידה‪ !?..‬יא‪ַ !?..‬אה מחיה‪ ..‬עס איז דאך ממש מורא'דיג‪ ,‬ווייל עס‬ ‫איז דאך ממש‪" :‬תו ָֹּּרה ּוגְ דלָּה בְ מָּ קוֹּם אֶ חָּ ד"‪.‬‬ ‫ווייל פון איין זייט הייס איך דאך יעצט גאר גאר א גרויסע‪" :‬עוֹּבֵ ד יהו‪-‬ה‬ ‫בֶ אֱמֶ ת" אין אלע הימלען‪ ,‬ווייל איך בין דאך געווען גרייט מקריב צו זיין‬ ‫מיין איינציג קינד פארן הייליגן באשעפער‪.‬‬ ‫און פון דעם צווייטן זייט בין איך דאך אבער אויך סוף כל סוף ארויס א‬ ‫געווינער‪ ,‬ווייל איך בין דאך סוף כל סוף געבליבן מיט מיין טייער איינציג‬ ‫קינד "יצחק"‪ ,‬ווייל סוף כל סוף האט מען דאך מיר גע'פטר'ט פון הימל פון‬ ‫צו שעכט'ן מיין איינציג קינד יצחק‪ ,‬און ממילא עס איז דאך ממש‪" :‬תו ָֹּּרה‬ ‫ּוגְ דלָּה בְ מָּ קוֹּם אֶ חָּ ד"‪ ,‬און עס איז דאך ממש "מורא'דיג"‪.‬‬ ‫אבער‪ ..‬ניין‪ ,‬אברהם אבינו האט נישט געזאגט אזוי נאכן הערן די בת קול אז‬ ‫ער דארף נישט שעכט'ן זיין איינציג קינד‪ ,‬נאר אברהם אבינו האט‬ ‫דעמאלט'ס געזאגט‪ ,‬אז אויב דער אייבערשטער האט מיר געהייסן אראפ‬ ‫נעמען מיין זוהן יצחק פון דעם מזבח‪ ,‬דעמאלט'ס וועל איך דאס טוהן "פאר‬ ‫איין איינציגע סיבה"‪ ,‬און דאס איז‪" :‬כְ ֵדי לְ קַ יֵם ִמצְ וַת בו ְֹּראִ י" – כדי מקיים‬ ‫סה‬ ‫אליעזר‬ ‫לך לך‬ ‫נעימות‬ ‫"רצוֹּן הַ שֵ ם יִתְ בָּ ַרְך"‪ ,‬און נישט מיט געפילן פון‬ ‫צו זיין מיט דעם די‪ָּ :‬‬ ‫ראטעווען מיין איינציג אויס געבעטן קינד יצחק פון צו ווערן געשאכט'ן‪.‬‬ ‫און ממילא קומט דאך אויס פון דעם‪ ,‬אז די עבודה פון א מענטש איז‪ ,‬אז‬ ‫"מצְ וַת הַ תו ָֹּּרה" וואס דו האסט סיי ווי סיי ליב צו‬ ‫דוקא ביי די פשוט'ע‪ִ :‬‬ ‫טוהן‪ ,‬און עס איז גראדע א "מצוה"‪ ,‬דוקא דארטן זאלסטו דאס טוהן מיט די‬ ‫איין איינציגע כוונה פון‪" :‬כְ ֵדי לְ קַ יֵם ִמצְ וַת בו ְֹּראִ י" – ווייל דער‬ ‫אייבערשטער האט אזוי געהייסן טוהן‪.‬‬ ‫און‪ ..‬יא‪ ,‬וועגן דעם בין איך מקיים די מצוה דא‪ ,‬ווייל דער אייבערשטער‬ ‫האט מיר אזוי געהייסן טוהן‪ ,‬און נישט ווייל עס איז גאר גאר א געשמאקע‬ ‫בא'טעמ'טע מצוה‪ ,‬נאר ווייל דער אייבערשטער האט מיר געהייסן צו טוהן‬ ‫אזוי‪ ,‬און דאס איז דאך טאקע די עיקר‪ ,‬ווייל די עיקר איז דאך‪ ,‬דיין ריינע‪:‬‬ ‫שוֹּת נַחַ ת‬ ‫" ַכ ָּּונַת הָּ אֶ חָּ ד" וואס דאס איז דאך‪" :‬כְ ֵדי לְ קַ יֵם ִמצְ וַת בו ְֹּראִ י ּוכְ ֵדי ַל ֲע ֹּ‬ ‫רּוחַ לְ הַ בוֹּרֵ א יִתְ בָּ ַרְך ְשמ ֹּו בְ שֵ ם כָּל י ְִש ָּראֵ ל"‪.‬‬ ‫און חז"ל (מנחות דף‪ :‬ק"י ע"א) זאגן דאך אונז שוין טאקע אויך בפירוש‪,‬‬ ‫אז‪ּ" :‬ובִ לְ בַ ד שֶ יִתְ ַכּוֵן לִ בוֹּ" – אז די עיקר כוונה וואס א מענטש דארף אינזין‬ ‫האבן בשעת ווען ער טוט א מצוה איז‪ ,‬אז איך טוה דאס נאר‪" :‬לַשָּ מַ יִם" –‬ ‫אז איך טוה דאס נאר‪" :‬לְ שֵ ם שָּ מַ יִם" – אז איך טוה דאס נאר פארן‬ ‫אייבערשטנ'ס וועגן‪ ,‬און נישט ווייל עס איז געשמאק‪ ,‬נאר איך טוה דאס נאר‬ ‫"רצוֹּן הַ בוֹּרֵ א בָּ רּוְך הּוא"‪ ,‬און איך‬ ‫ווייל איך וויל מיט דעם מקיים זיין דעם‪ָּ :‬‬ ‫טוה דאס נאר ווייל איך וויל מיט דעם פאר שאפן א‪" :‬נַחַ ת רּוחַ " פארן‬ ‫הייליגן באשעפער‪.‬‬ ‫סו‬ ‫אליעזר‬ ‫לך לך‬ ‫נעימות‬ ‫און אויב א יודיש קינד איז מקיים א מצוה מיט דעם‪ַ " :‬כ ָּּונַת הָּ אֶ חָּ ד"‪,‬‬ ‫באקומט דאך דעמאלט'ס די מצוה איר ריכטיג'ן שלימות‪ ,‬ווייל ווען א יודיש‬ ‫קינד איז מקיים דעם‪ :‬וְ עָּ שּו "לִ י" ִמ ְק ָּדש‪ ,‬וואס דאס מיינט דאך צו זאגן אין‬ ‫אנדערע ווערטער‪ ,‬אז א יודיש קינד דארף טוהן אלע‪ :‬עִ ְנ ָּינֵי ְקדּושָּ ה "לְ שֵ ם‬ ‫שָּ מַ יִם" מיט דעם‪ַ " :‬כ ָּּונַת הָּ אֶ חָּ ד" וואס דאס איז דאך‪" :‬לִ י לִ ְש ִמי"‪ ,‬באקומט‬ ‫דאך דעמאלט'ס זיין מצוה איר ריכטיג'ן שלימות‪.‬‬ ‫און דער ענין איז דאך שוין טאקע אויך מרומז אין דעם ווארט‪" :‬לִ י"‪ ,‬ווייל‬ ‫די ווארט‪" :‬לִ י" – איז דאך טאקע אויך גימטריא‪ :‬מ'‪ ,‬און די מפרשים זאגן‬ ‫דאך אונז שוין טאקע אויף דעם בפירוש‪ ,‬אז די אות מ' ווייזט דאך אויף א‪:‬‬ ‫"עֲבו ָֹּּדה תַ מָּ ה ּותְ ִמימָּ ה" – די אות מ' ווייזט דאך אויף א שלימות'דיגע‬ ‫עבודה‪.‬‬ ‫ווייל יא טייערע יודן‪ ,‬ווען א יודיש קינד טוט א מצוה אויף דעם אופן פון‪:‬‬ ‫וְ עָּ שּו "לִ י" ִמ ְק ָּדש – ווען א יודיש קינד טוט א מצוה מיט דעם‪ַ " :‬כ ָּּונַת‬ ‫שוֹּת נַחַ ת רּוחַ‬ ‫הָּ אֶ חָּ ד" מיטן מחשבה פון‪" :‬כְ ֵדי לְ קַ יֵם ִמצְ וַת בו ְֹּראִ י ּוכְ ֵדי ַל ֲע ֹּ‬ ‫לְ הַ בוֹּרֵ א יִתְ בָּ ַרְך ְשמ ֹּו בְ שֵ ם כָּל י ְִש ָּראֵ ל"‪ ,‬באקומט ער דאך דעמאלט'ס צוריק‬ ‫"מ ָּדה כְ ֶנגֶד ִמ ָּדה" פון דעם הייליגן באשעפער‪ ,‬אז‪" :‬וְ שָּ ַכנְתִ י‬ ‫באצאלט‪ִ :‬‬ ‫בְ ת ֹּוכָּם" – אז דער אייבערשטער וועט אראפ קומען רוען צווישן יודישע‬ ‫קינדער‪ ,‬און ער וועט מאכן רוען זיין הייליגע שכינה הק' צווישן אונז‪.‬‬ ‫און דאס אלעס איז מען זוכה‪ ..‬ווען מען געדענקט דעם אמת'ן‪ַ " :‬כ ָּּונַת‬ ‫הַ ִמצְ וָּה"‪ ,‬וואס דאס איז דאך‪ ,‬דעם‪ַ " :‬כ ָּּונַת הָּ אֶ חָּ ד"‪ ,‬און מען פארגעסט נישט‬ ‫ח"ו פון דעם הייליגן באשעפער בשעת ווען מען באשעפטיגט זיך מיט די‬ ‫"מצְ וַת הַ בוֹּרֵ א בָּ רּוְך הּוא"‪ ,‬נאר מען איז מקיים דעם ענין פון‪" :‬זְ כֹּ ר‬ ‫הייליגע‪ִ :‬‬ ‫סז‬ ‫אליעזר‬ ‫לך לך‬ ‫נעימות‬ ‫אֶ ת בו ְֹּראֶ יָך" וגו'‪ ,‬און מען לעבט טאג טעגליך מיט דעם הייליגסט'ן יסוד פון‬ ‫"שּוִ יתִ י יהו‪-‬ה לְ נֶגְ ִדי תָּ ִמיד" – צו האלטן דעם‬ ‫א יודיש קינד וואס רופט זיך‪ִ :‬‬ ‫אייבערשטן פאר די אויגן פיר און צוואנציג שעה א טאג‪.‬‬ ‫און מיר ווייסן דאך שוין טאקע אלע אויך‪ ,‬אז עס ווערט דאך שוין געברענגט‬ ‫אין די ספרים הק'‪ ,‬אז איינער פון די צעהן נסיונות וואס אברהם אבינו איז א‬ ‫דורך געגאנגען איז געווען‪ ,‬צו באגראבן שרה אמינו‪.‬‬ ‫אבער לכאורה איז דאך דאס זייער שווער צו פארשטיין‪ ,‬ווייל וואס הייסט אז‬ ‫אברהם אבינו האט געהאט "נסיון" צו באגראבן שרה אמינו‪ !?..‬וואס איז‬ ‫אזוי שווער געווען צו באגראבן א מענטש‪ !?..‬און פארוואס זאל דאס הייסן‬ ‫א "נסיון" בכלל‪ !?..‬וואס איז שוין געווען די גרויסע "נסיון" צו באגראבן‬ ‫שרה אמינו‪!?..‬‬ ‫און די פשוט'ע תירוץ אויף דעם איז‪ ,‬אז די סיבה פארוואס "קבורת שרה"‬ ‫ווערט ָאן גערופן א "נסיון" איז‪ ,‬ווייל אברהם אבינו איז דאך געווען‬ ‫דעמאלט'ס אינגאנצן פאר פלאנטער'ט מיט‪" :‬עֶ פְ רוֹּן הַ ִחתִ י" בשעת ווען ער‬ ‫האט געדארפט באגראבן שרה‪ ,‬און אברהם אבינו האט זיך דאך דעמאלט'ס‬ ‫געדארפט קריגן אויפן פרייז פון די "מערת המכפלה"‪ ,‬און ממילא וועגן דעם‬ ‫ווערט "קבורת שרה" ָאן גערופן א "נסיון"‪ ,‬אבער דאס איז דאך בעצם גאר‬ ‫גאר א שוואכע תירוץ‪.‬‬ ‫און די אמת'ע תירוץ פארוואס "קבורת שרה" ווערט ָאן גערופן א "נסיון"‬ ‫איז‪ ,‬ווייל מיר ווייסן דאך שוין אלע זייער גוט‪ ,‬אז עס איז דאך דא א מצוה‬ ‫אין דער הייליגער תורה הק' צו טוהן‪" :‬חֶ סֶ ד עִ ם הַ מֵ תִ ים"‪ ,‬און מאכן‪" :‬הַ לְ ָּויַת‬ ‫סח‬ ‫אליעזר‬ ‫לך לך‬ ‫נעימות‬ ‫הַ מֵ ת"‪ ,‬און דאס רופט זיך דאך ָאן‪" :‬חֶ סֶ ד שֶ ל אֱמֶ ת"‪ ,‬און דאס איז דאך א‬ ‫מצוה אין די תורה‪ ,‬אז וואס‪ !?..‬צו טוהן אזא סארט‪" :‬חֶ סֶ ד" וואס‪" :‬שֶ אֵ ינ ֹּו‬ ‫ְמצַ פֶ ה לְ תַ ְשלּום גְ מּול" – צו טוהן אזא סארט‪" :‬חֶ סֶ ד" וואס דו ווארטס'ט‬ ‫נישט אז דער מקבל זאל דיר אמאל צוריק באצאלן פאר דעם‪.‬‬ ‫און א טויט'ע מענטש גייט דאך דיר שוין קיינמאל נישט קענען צוריק‬ ‫באצאלן אויף דעם‪" :‬חֶ סֶ ד" וואס דו טוס'ט דא מיט איהם אז דו געבס'ט זיך‬ ‫בּורת הַ מֵ ת"‬ ‫"ק ַ‬‫דא אפ מיט זיין קבורה‪ ,‬און ממילא וועגן דעם ווערט טאקע‪ְ :‬‬ ‫ָאן גערופן א‪" :‬חֶ סֶ ד שֶ ל אֱמֶ ת"‪ ,‬ווייל א‪" :‬חֶ סֶ ד שֶ ל אֱמֶ ת" מיינט‪ ,‬אזא סארט‪:‬‬ ‫"חֶ סֶ ד" וואס‪" :‬שֶ אֵ ינ ֹּו ְמצַ פֶ ה לְ תַ ְשלּום גְ מּול" – אזא סארט‪" :‬חֶ סֶ ד" וואס דו‬ ‫ווארטס'ט נישט אז דער מקבל זאל דיר אמאל צוריק באצאלן עפעס פאר‬ ‫דעם‪ ,‬און ממילא קומט דאך אויס פון דעם‪ ,‬אז ווען א מענטש קומט צו א‬ ‫"לויה" לא עלינו ולא עליכם‪ ,‬און ער דארף דעמאלט'ס באגראבן א נפטר‪,‬‬ ‫האט ער דעמאלט'ס צוויי געמישט'ע געפילן אין זיך‪.‬‬ ‫א) אז די סיבה פארוואס איך וויל באגראבן דעם טויט'ן מענטש איז‪ ,‬ווייל‬ ‫עס איז דאך נישט מער ווי נארמאל אז א נאנט'ע קרוב משפחה זאל זיך אפ‬ ‫געבן מיט די קבורה פון א נאנט'ע קרוב משפחה‪ ,‬און עס איז דאך נישט מער‬ ‫ווי א נארמאל'ע זאך צו באגראבן א קרוב משפחה‪.‬‬ ‫ב) אבער פון די אנדערע זייט איז דאך אבער אויך דא אויף מיר א מצות עשה‬ ‫דאורייתא פון‪ַ " :‬לעֲשוֹּת חֶ סֶ ד עִ ם הַ מֵ תִ ים הַ נ ְִק ָּרא חֶ סֶ ד שֶ ל אֱמֶ ת"‪ ,‬און על פי‬ ‫תורה האב איך דאך א "חיוב גמור" צו באגראבן דעם טויט'ן מענטש דא‪.‬‬ ‫סט‬ ‫אליעזר‬ ‫לך לך‬ ‫נעימות‬ ‫איי‪ ..‬פארוואס‪ !?..‬די תירוץ אויף דעם איז‪ ,‬אז וואס הייסט פארוואס‪!?..‬‬ ‫ווייל אזוי האט דאך דער אייבערשטער געהייסן‪ ,‬ווייל דער אייבערשטער‬ ‫האט דאך אונז שוין געגעבן די געוואלדיגע גרויסע מצוה פון‪" :‬הַ לְ ָּויַת‬ ‫הַ מֵ ת"‪ ,‬און דער אייבערשטער האט דאך אונז שוין געגעבן די געוואלדיגע‬ ‫גרויסע מצוה פון‪ַ " :‬לעֲשוֹּת חֶ סֶ ד עִ ם הַ מֵ תִ ים הַ נ ְִק ָּרא חֶ סֶ ד שֶ ל אֱמֶ ת"‪.‬‬ ‫אבער מצד ראשון‪ ..‬וויל איך דאך אבער סיי ווי סיי מאכן די "לויה"‪ ,‬ווייל‬ ‫עס איז דאך נישט מער ווי נארמאל אז איך זאל באגראבן א קרוב משפחה‪.‬‬ ‫אבער דאס א יז דאך טאקע די "נסיון" פון א מענטש ביי א לויה‪ ,‬ווייל פון‬ ‫איין זייט קענסטו באגראבן דעם טויט'ן מענטש דא ווייל עס איז דאך נישט‬ ‫מער ווי א נארמאל'ע זאך‪.‬‬ ‫אבער פון די אנדערע זייט קענסטו באגראבן דעם טויט'ן מענטש דא ווייל‬ ‫דער אייבערשטער האט געהייסן‪ַ " :‬לעֲשוֹּת חֶ סֶ ד עִ ם הַ מֵ תִ ים הַ נ ְִק ָּרא חֶ סֶ ד שֶ ל‬ ‫אֱמֶ ת"‪ ,‬און דאס איז די "נסיון" וואס א מענטש פארמאגט בשעת ווען ער‬ ‫געבט זיך אפ מיט די קבורה פון א טויט'ע מענטש‪.‬‬ ‫און ממילא וועגן דעם קומט טאקע די מדרש דא‪ ,‬און די מדרש איז דא קלאר‬ ‫מעיד‪ ,‬אז די פסוק וואס עס שטייט אין משלי (קפיטל כ"א פסוק כ"א) אז‪:‬‬ ‫"רו ֵֹּדף צְ ָּדקָּ ה וָּחֶ סֶ ד י ְִמצָּ א חַ יִ ים" גייט ארויף אויף‪ַ" :‬אבְ ָּרהָּ ם שֶ בָּ א לִ גְ מֹּ ל חֶ סֶ ד‬ ‫עִ ם שָּ ָּרה אִ ְשתוֹּ" – גייט ארויף אויף אברהם אבינו בשעת ווען ער האט‬ ‫באגראבן שרה אמינו‪.‬‬ ‫ע‬ ‫אליעזר‬ ‫לך לך‬ ‫נעימות‬ ‫ווייל יא ר' יוד‪ ,‬דאס וויל אונז דא די פסוק פון‪" :‬רו ֵֹּדף צְ ָּדקָּ ה וָּחֶ סֶ ד" וגו'‬ ‫לאזן הערן‪ ,‬די פסוק פון‪" :‬רו ֵֹּדף צְ ָּדקָּ ה וָּחֶ סֶ ד" וגו' וויל אונז דא לאזן הערן‪,‬‬ ‫אז די סיבה פארוואס אברהם אבינו האט באגראבן שרה אמינו איז אויס‬ ‫דרוק'לעך נאר געווען ווייל אברהם אבינו איז געווען א‪" :‬רו ֵֹּדף צְ ָּדקָּ ה‬ ‫"מצְ וַת בו ְֹּרא ֹּו שֶ צִ ָּּוהּו ַלעֲשוֹּת חֶ סֶ ד‬ ‫וָּחֶ סֶ ד"‪ ,‬און ער האט געוואלט מקיים זיין‪ִ :‬‬ ‫שֶ ל אֱמֶ ת עִ ם הַ מֵ תִ ים"‪ ,‬און "נאר" וועגן דעם האט ער באגראבן שרה אמינו‪,‬‬ ‫ווייל ער האט געוואלט מאכן א‪" :‬נַחַ ת רּוחַ " פארן הייליגן באשעפער דורך‬ ‫"רצוֹּן"‪ ,‬און נישט ווייל עס איז א נארמאל'ע‬‫דעם וואס ער וועט טוהן זיין‪ָּ :‬‬ ‫שוֹּת‬ ‫זאך צו באגראבן א ווייב וואס איז אוועק פון די וועלט‪ ,‬נאר‪" :‬כְ ֵדי ַל ֲע ֹּ‬ ‫נַחַ ת רּוחַ לְ הַ בוֹּרֵ א יִתְ בָּ ַרְך ְשמ ֹּו בְ שֵ ם כָּל י ְִש ָּראֵ ל"‪.‬‬ ‫און ממילא קומט דאך אויס פון דעם אזוי‪ ,‬אז אברהם אבינו האט געהאט די‬ ‫"רצוֹּן הַ שֵ ם יִתְ בָּ ַרְך" ווייל ער גייט באקומען פאר דעם‬ ‫ברירה צו טוהן דעם‪ָּ :‬‬ ‫כל מיני גוטע זאכן‪ ,‬אבער‪ ..‬ניין‪ ,‬אברהם אבינו האט דאס נישט געטוהן פאר‬ ‫"רצוֹּן הַ שֵ ם יִתְ בָּ ַרְך" ווייל‪ַ " :‬כאֲשֶ ר ִדבֶ ר‬ ‫דעם‪ ,‬נאר ער האט געטוהן דעם‪ָּ :‬‬ ‫אֵ לָּיו יהו‪-‬ה" – ווייל דער אייבערשטער האט איהם אזוי געהייסן צו טוהן‪.‬‬ ‫און דער הייליגער שפת אמת זאגט דאך אונז שוין טאקע אויך‪ ,‬אז די ווארט‪:‬‬ ‫"ַאבְ ָּרם" – איז דאך טאקע אויך ראשי תיבות‪ַ " :‬רבוֹּת מַ חֲשָּ בוֹּת בְ לֶב אִ יש"‪,‬‬ ‫ווייל יא ר' יוד‪ ,‬ווען אברהם אבינו האט געהערט פון דעם אייבערשטן אז ער‬ ‫גייט באקומען גאר אסאך גוטע זאכן אויב ער וועט "גיין"‪ ,‬וואלט ער דאך‬ ‫דעמאלט'ס רואיגערהייט געקענט האבן גאר גאר אסאך‪" :‬מַ חֲשָּ בוֹּת" אז יא‪..‬‬ ‫"רצוֹּן הַ שֵ ם יִתְ בָּ ַרְך"‪ ,‬ווייל‬ ‫עס לוינט זיך דאך מיר גאר שטארק צו טוהן דעם‪ָּ :‬‬ ‫איך גיי דאך דא באקומען אזעלכע גוטע זאכן פאר דעם‪.‬‬ ‫עא‬ ‫אליעזר‬ ‫לך לך‬ ‫נעימות‬ ‫אבער‪ַ :‬ועֲצַ ת יהו‪-‬ה "הִ יא" תָּ קּום – אבער דער אייבערשטער האט איהם צו‬ ‫געלייגט א אות ה' צו זיין נאמען‪ ,‬און די אות ה' ווייזט דאך אויפן‬ ‫"אייבערשטן" כידוע‪ ,‬ווייל ווען מען וויל שרייבן דעם אייבערשטנ'ס נאמען‪,‬‬ ‫דעמאלט'ס שרייבט מען דאך די אות ה' מיט א שטרעכל פון אויבן כידוע‪.‬‬ ‫און ממילא ד ער אייבערשטער האט דעמאלט'ס געזאגט פאר אברהם אבינו‪,‬‬ ‫אז‪" :‬הֲרֵ ינִי מוֹּסִ יף ה' עַ ל ְשמֶ ָך" – אז איך גיי צו לייגן א אות ה' צו דיין‬ ‫נאמען‪ ,‬ווייל‪ַ :‬ועֲצַ ת יהו‪-‬ה "הִ יא" תָּ קּום – ווייל יא אברהם טייערע‪ ,‬נאר דער‬ ‫"אייבערשטער" איז געווען דיין וועג ווייזער דורך אויס אלע דיינע יארן און‬ ‫טעג‪ ,‬און קיין שום אנדערע זאך איז דאך דיר אפילו נישט געווען‬ ‫אינטרעסאנט חוץ פון דעם‪ ,‬נאר דו האסט שטענדיג געלעבט מיטן‬ ‫אייבערשטן פיר און צוואנציג שעה א טאג‪.‬‬ ‫און דו ווילס'ט וויסן פארוואס‪ַ" :‬אבְ ָּרם" האט באקומען דעם נאמען‪:‬‬ ‫"ַאבְ ָּרהָּ ם"‪ !?..‬ווייל‪ַ :‬ועֲצַ ת יהו‪-‬ה "הִ יא" תָּ קּום – ווייל אברהם אבינו האט‬ ‫דאך געהאלטן און איין זאגן אז‪ַ :‬ועֲצַ ת יהו‪-‬ה "הִ יא" תָּ קּום – ווייל אברהם‬ ‫אבינו האט דאך געהאלטן און איין זאגן אז נאר די‪" :‬עֵ צוֹּת" פון דעם‬ ‫אייבערשטן דארף בלייבן שטיין ביי מיר אין קאפ‪ ,‬און נאר די‪" :‬עֵ צוֹּת" פון‬ ‫דעם אייבערשטן דארף זיך אויף האלטן ביי מיר אין קאפ‪.‬‬ ‫"מצְ וַת הַ תו ָֹּּרה"‪,‬‬ ‫און די ווארט‪" :‬עֵ צוֹּת" גייט דאך ארויף אויף די הייליגע‪ִ :‬‬ ‫ווייל דער הייליגער זוהר הק' זאגט דאך אונז שוין קלאר בפירוש‪ ,‬אז די‬ ‫הייליגע‪" :‬תַ ְריַ"ג ִמצְ וַת הַ תו ָֹּּרה" ווערט דאך ָאן גערופן זעקס הונדערט און‬ ‫דרייצן‪" :‬עֵ צוֹּת"‪.‬‬ ‫עב‬ ‫אליעזר‬ ‫לך לך‬ ‫נעימות‬ ‫און דאס מיינט דאך צו זאגן אין אנדערע ווערטער‪ ,‬אז דו ווייסט פארוואס‪:‬‬ ‫"ַאבְ ָּרם" האט באקומען דעם נאמען‪ַ" :‬אבְ ָּרהָּ ם"‪!?..‬‬ ‫ווייל אברהם אבינו האט דאך שטענדיג געהאלטן און איין זאגן אז‪ַ :‬ועֲצַ ת‬ ‫יהו‪-‬ה "הִ יא" תָּ קּום – ווייל אברהם אבינו האט דאך שטענדיג געהאלטן און‬ ‫איין זאגן אז נאר די‪" :‬עֵ צוֹּת" פון דעם אייבערשטן וועלן שטענדיג בלייבן‬ ‫שטיין ביי מיר אין קאפ‪ ,‬און נאר די‪" :‬עֵ צוֹּת" פון דעם אייבערשטן וועלן‬ ‫שטענדיג האבן א "תקומה" ביי מיר אין קאפ‪ ,‬און מיט די אלע‪" :‬עֵ צוֹּת" פון‬ ‫דעם אייבערשטן וועל איך זיך טאקע שטענדיג פירן טאג טעגליך‪ ,‬און אפילו‬ ‫אזא פשוט'ע זאך ווי באגראבן שרה וועל איך אויך נאר טוהן וויבאלד עס‬ ‫איז דאך איינער פון די‪" :‬עֵ צוֹּת" פון דעם אייבערשטן – און אפילו אזא‬ ‫פשוט'ע זאך ווי באגראבן שרה וועל איך אויך נאר טוהן וויבאלד עס איז‬ ‫דאך איינער פון די "מצוות" וואס עס שטייט אין דער הייליגער תורה הק'‪.‬‬ ‫און דאס איז די סיבה פארוואס‪ַ" :‬אבְ ָּרם" האט באקומען דעם נאמען‪:‬‬ ‫"ַאבְ ָּרהָּ ם"‪ ,‬די סיבה פארוואס‪ַ" :‬אבְ ָּרם" האט באקומען דעם נאמען‪:‬‬ ‫"ַאבְ ָּרהָּ ם" איז‪ ,‬ווייל ער איז דאך שטענדיג געווען אינגאנצן אוועק געגעבן‬ ‫פארן הייליגן באשעפער‪ ,‬פיר און צוואנציג שעה א טאג‪ ,‬פיר און צוואנציג‬ ‫שעה א טאג איז דאך זיין הארץ געווען אינגאנצן איבער געגעבן פארן‬ ‫הייליגן באשעפער‪.‬‬ ‫און מיר זאגן דאך שוין טאקע אלע א יעדן טאג ביים דאווענען‪ ,‬אז‪" :‬אַ תָּ ה‬ ‫ֱֹלקים אֲשֶ ר בָּ חַ ְרתָּ בְ ַאבְ ָּרם" – אז דו ביזט דאך דער הייליגער‬ ‫הּוא יהו‪-‬ה הָּ א ִ‬ ‫באשעפער וואס האט אויס געקליבן אברהם אבינו‪ ,‬און‪" :‬וְ הוֹּצֵ את ֹּו מֵ אּור‬ ‫כ ְַש ִדים" – און דו האסט דאך איהם ארויס גענומען פון די ברענענ'דיגע‬ ‫עג‬ ‫אליעזר‬ ‫לך לך‬ ‫נעימות‬ ‫קאלעך אויווען‪ ,‬אבער דו ווייסט פארוואס‪ :‬וְ שַ ְמתָּ ְשמ ֹּו "ַאבְ ָּרהָּ ם" – אבער‬ ‫דו ווייסט פארוואס ער האט באקומען דעם נאמען‪ַ" :‬אבְ ָּרהָּ ם"‪!?..‬‬ ‫ווייל‪ּ" :‬ומָּ צָּ אתָּ אֶ ת לְ בָּ ב ֹּו ֶנאֱמָּ ן לְ פָּ נֶיָך" – ווייל דו האסט דאך געטראפן זיין‬ ‫"הארץ" באגלייבט פאר דיר שטענדיג‪ ,‬ווייל אברהם אבינו האט דאך א יעדע‬ ‫זאך נאר געטוהן "פארן אייבערשטנ'ס וועגן"‪ ,‬און אין קיין שום זאך וואס ער‬ ‫האט געטוהן איז דאך נישט געלעגן באהאלטן קיין שום אייגענ'ע‬ ‫אינטערעס'ן אדער אייגענ'ע חשבונות פון באקומען גאלדענ'ע גליק'ן‪ ,‬נאר‬ ‫אלע זיינע פעולות זענען געווען בלויז מיט איין איינציגע מטרה‪ ,‬און דאס‬ ‫שוֹּת נַחַ ת רּוחַ לְ הַ בוֹּרֵ א‬ ‫איז דאך געווען‪" :‬כְ ֵד י לְ קַ יֵם ִמצְ וַת בו ְֹּראִ י ּוכְ ֵדי ַל ֲע ֹּ‬ ‫יִתְ בָּ ַרְך ְשמ ֹּו בְ שֵ ם כָּל י ְִש ָּראֵ ל"‪.‬‬ ‫און ממילא וועגן דעם האט אברהם אבינו באקומען דעם אות ה' אין זיין‬ ‫נאמען‪ ,‬ווייל ער האט דאך שטענדיג געלעבט מיט דעם‪ַ :‬ועֲצַ ת יהו‪-‬ה "הִ יא"‬ ‫תָּ קּום – ווייל ער האט דאך שטענדיג געלעבט מיט די‪" :‬עֵ צוֹּת" פון דעם‬ ‫הייליגן באשעפער – ווייל ער האט דאך שטענדיג געלעבט מיט דער‬ ‫הייליגער "תורה" הק'‪ ,‬און ער האט דאך שטענדיג מקיים געווען דעם‪:‬‬ ‫"הִ תְ הַ לְֵך לְ פָּ נַי וֶהְ יֵה תָּ ִמים"‪.‬‬ ‫איי‪ ..‬וועט איינער אבער פרעגן‪ ,‬אז וואס איז דאס בכלל נוגע צו אונז‪!?..‬‬ ‫מיר שפירן דאך אסאך מאל אז מיר זענען דאך נאך אזוי ווייט פון טוהן‬ ‫מצוות בלויז‪" :‬לְ שֵ ם שָּ מַ יִם"‪ !?..‬און ממילא וואס ווילסטו פון מיר‬ ‫טאטעניו‪ !?..‬איך בין דאך נאך אזוי ווייט פון טוהן מצוות בלויז‪" :‬לְ שֵ ם‬ ‫שָּ מַ יִם"‪ !?..‬און ממילא וואס איז דאס בכלל נוגע צו אונז‪!?..‬‬ ‫עד‬ ‫אליעזר‬ ‫לך לך‬ ‫נעימות‬ ‫נאר די תירוץ אויף דעם איז‪ ,‬אז עס איז אמת טאקע אז דו שפירס'ט אסאך‬ ‫אמאל אז דו ביזט נאך זייער ווייט פון צו טוהן דעם‪ָּ :‬רצוֹּן הַ שֵ ם יִתְ בָּ ַרְך‬ ‫"לְ שֵ ם שָּ מַ יִם"‪ ,‬אבער אפילו אזוי דארף דאך אבער א מענטש שטענדיג וויסן‬ ‫"דבָּ ר‬ ‫אויף אזוי פיל‪ ,‬אז אפילו אויב דו האסט שוין יא אמאל געטוהן א‪ָּ :‬‬ ‫טוֹּב" אין‪" :‬עֲבו ַֹּדת הַ שֵ ם יִתְ בָּ ַרְך"‪ ,‬זאלסטו נישט דעמאלט'ס זאגן פארן‬ ‫"דבָּ ר‬ ‫אייבערשטן אז נו‪ ..‬איך האב דאך היינט געטוהן אזא מורא'דיגע‪ָּ :‬‬ ‫טוֹּב" פאר דיר‪ ,‬און ממילא באצאל מיר שוין אויף דעם‪ ,‬און זיי מיר שוין‪:‬‬ ‫"מַ כִ יר טוֹּב" אויף מיינע גוטע מעשים וואס איך האב געטוהן היינט פאר‬ ‫דיר‪ ,‬ניין ניין ניין‪ ,‬זאג נישט אזוי פארן אייבערשטן‪.‬‬ ‫ווייל דער אייבערשטער ווארט דאך אז דו זאלסט האבן אביסעל'ע "ביטול"‬ ‫צו איהם‪ ,‬און אויב דו ביזט זיך אביסעל'ע מבטל פארן אייבערשטן‪ ,‬און דו‬ ‫"רצוֹּן הַ שֵ ם יִתְ בָּ ַרְך" בלויז ווייל‬ ‫זאגס'ט פארן אייבערשטן אז איך טוה דעם‪ָּ :‬‬ ‫"רצוֹּן הַ שֵ ם יִתְ בָּ ַרְך"‪ ,‬דעמאלט'ס וועט שוין שפעטער‬ ‫איך וויל טוהן דעם‪ָּ :‬‬ ‫נאך קומען דיין‪" :‬יְשּועָּ ה ְשלֵמָּ ה ִמן הַ שָּ מַ יִם"‪.‬‬ ‫און דאס מיינט דאך צו זאגן אין אנדערע ווערטער‪ ,‬אז קריך אביסעל'ע ארויס‬ ‫פון אינזין האבן א גאנצן צייט דעם "איך מיך זיך"‪ ,‬און טראכט נישט א‬ ‫גאנצן צייט אז ווי אזוי קען "איך" פארדינען נאך עפעס פון די הייליגע‪:‬‬ ‫"מצְ וַת הַ בוֹּרֵ א בָּ רּוְך הּוא"‪ ,‬נאר טראכט א גאנצן צייט אז איך וויל טוהן‬ ‫ִ‬ ‫"רצוֹּן הַ שֵ ם יִתְ בָּ ַרְך"‪.‬‬ ‫"רצוֹּן הַ שֵ ם יִתְ בָּ ַרְך" ווייל איך וויל טוהן דעם‪ָּ :‬‬ ‫דעם‪ָּ :‬‬ ‫און גיי צו צו‪" :‬עֲבו ַֹּדת הַ שֵ ם יִתְ בָּ ַרְך" מיט א‪" :‬תְ ִמימּות"‪ ,‬און קוק נישט ָאן‪:‬‬ ‫"עֲבו ַֹּדת הַ שֵ ם יִתְ בָּ ַרְך" אויף א אופן פון "לאמיר זעהן וויפיל ישועות איך קען‬ ‫עה‬ ‫אליעזר‬ ‫לך לך‬ ‫נעימות‬ ‫"רצוֹּן הַ שֵ ם יִתְ בָּ ַרְך" מיט א‪" :‬תְ ִמימּות" – טוה‬ ‫דא מאכן"‪ !?..‬נאר טוה דעם‪ָּ :‬‬ ‫"רצוֹּן הַ שֵ ם יִתְ בָּ ַרְך" ווייל דער אייבערשטער האט אזוי געהייסן טוהן‪.‬‬ ‫דעם‪ָּ :‬‬ ‫און מען קען דאס אפשר אביסל בעסער געבן צו פארשטיין מיט א משל‪,‬‬ ‫ווייל עס איז דאך געווען אמאל א קעניג וואס האט געהאט א‪" :‬בֶ ן ָּי ִחיד"‪,‬‬ ‫און דער‪" :‬בֶ ן י ִָּחיד" האט זיך עפעס פאר זינדיגט פאר זיין גרויסן טאטן דער‬ ‫גרויסער קעניג‪ ,‬און דער קעניג האט דעמאלט'ס געזאגט פאר זיין קינד‪ ,‬אז‬ ‫דו זאלסט וויסן מיין טייער קינד‪ ,‬אז איך האב דיר טאקע גאר שטארק ליב‪,‬‬ ‫אבער איך בין דאך סוף כל סוף דער גרויסער "קעניג"‪ ,‬און דו האסט זיך דאך‬ ‫גאר שטארק פאר זינדיגט פאר מיר‪ ,‬און דו זאלסט מיר אנטשולדיג'ן מיין‬ ‫טייער קינד‪ ,‬אבער איך קען דיר נישט מוחל זיין אזוי שנעל אויף דעם‪ ,‬און‬ ‫ממילא וועגן דעם וועסטו מוזן גיין אין גלות פאר גאנצע "פיר חדשים"‪ ,‬און‬ ‫דו וועסט מוזן גיין וואנדער'ן איבער שטעט און דערפער‪ ,‬און דאס וועט זיין‬ ‫דיין "שטראף" אויף דיין גרויסן זינד וואס דו האסט געטוהן‪.‬‬ ‫און דער קעניג האט דעמאלט'ס ָאן געזאגט פאר זיין קינד‪ ,‬אז איך לאז דיר‬ ‫זיך נישט אויף האלטן אויף איין פלאץ דורך אויס די גאנצע פיר חדשים פון‬ ‫דיין גלות‪ ,‬נאר דו מוזט וואנדער'ן און וואנדער'ן און וואנדער'ן פון איין‬ ‫פלאץ צום צווייטן‪ ,‬און די מערסט'ע צייט וואס דו מעגס'ט זיך אויף האלטן‬ ‫אויף איין פלאץ איז "צוויי חדשים"‪ ,‬אבער נאך צוויי חדשים מוזטו זיך‬ ‫דעמאלט'ס גלייך אויף הייבן און אוועק גיין פון דעם פלאץ וואס דו האסט‬ ‫זיך אוי ף געהאלטן די ערשטע צוויי חדשים‪ ,‬און דו מוזט דעמאלט'ס גלייך‬ ‫ָאן הייבן צו זוכן א נייע פלאץ וואו צו זיין‪.‬‬ ‫עו‬ ‫אליעזר‬ ‫לך לך‬ ‫נעימות‬ ‫און "לכתחילה" זאלסטו א יעדן טאג איין שטיין אויף א אנדערע פלאץ‪,‬‬ ‫אבער אויב עס איז נישט מעגליך‪ ,‬דעמאלט'ס קענסטו זיך אויף האלטן אויף‬ ‫איין פלאץ ביז "צוויי חדשים"‪ ,‬אבער נאך "צוויי חדשים"‪ ,‬מוזטו שוין‬ ‫אוועק גיין פון דעם ערשט'ן פלאץ וואו דו ביזט געווען און זוכן א נייע‬ ‫פלאץ וואו צו זיין‪.‬‬ ‫און ווי נאר דער קעניג האט גע'ענדיגט רעדן צו זיין קינד‪ ,‬האט מען טאקע‬ ‫דעמאלט'ס גלייך גענומען זיין קינד‪ ,‬און מען האט איהם דעמאלט'ס גלייך‬ ‫ָאן געטוהן דארפיש'ע צוריסענ'ע קליידער‪ ,‬און מען האט איהם דעמאלט'ס‬ ‫גלייך ארויס געשיקט פון דעם פאלאץ כדי צו גיין אין גלות‪ ,‬און די זוהן פון‬ ‫דעם קעניג האט טאקע דעמאלט'ס גלייך ָאן געהויבן צו וואנדער'ן פון‬ ‫שטאט צו שטאט און פון דארף צו דארף‪.‬‬ ‫ביז‪ ..‬ער איז ָאן געקומען צו עפעס א קליינע קרעטשמע‪ ,‬און ער האט זיך‬ ‫דארטן באזעצט‪ ,‬און איין שיינעם טאג האט די בעל הבית פון די קרעטשמע‬ ‫באמערקט‪ ,‬אז דער קינד וואס האלט זיך אויף ביי איהם אין קרעטשמע פירט‬ ‫זיך עפעס אויף גאר גאר שיין און גאר גאר מלכות'דיג‪.‬‬ ‫האט דעמאלט'ס דער בעל הבית פון די קרעטשמע גלייך געטראכט צו זיך‪,‬‬ ‫אז עס מוז זיין אז דער קינד קומט פון עפעס א קעניגליכ'ע משפחה‪ ,‬ווייל‬ ‫דאס קינד פירט זיך דאך אויף אזוי שיין און אזוי מלכות'דיג און אזוי‬ ‫מסודר'דיג‪ ,‬האט דער בעל הבית פון די קרעטשמע מחליט געווען‪ ,‬אז‪ ..‬דאס‬ ‫איז עס‪ ,‬איך מוז אויס געפונען וואס דא גייט פָּ אר‪.‬‬ ‫עז‬ ‫אליעזר‬ ‫לך לך‬ ‫נעימות‬ ‫און ווען עס איז ָאן געקומען די סוף פון די "צוויי חדשים"‪ ,‬האט זיך‬ ‫דעמאלט'ס דער זוהן פון דעם קעניג גלייך אויף געהויבן פון זיין פלאץ‪ ,‬און‬ ‫ער האט דעמאלט'ס גלייך צוזאם גענומען אלע זיינע פעקלעך‪ ,‬און ער האט‬ ‫זיך שוין צו גע'גרייט צו גיין ווייטער אין זיין וועג‪.‬‬ ‫און דער זוהן פון דעם קעניג איז טאקע דעמאלט'ס גלייך צו געגאנגען צו‬ ‫דעם בעל הבית פון די קרעטשמע‪ ,‬און ער האט איהם דעמאלט'ס געזאגט‪,‬‬ ‫אז הער מיר צו הער בעל הבית‪ ,‬עס איז טאקע געווען גאר גאר געשמאק און‬ ‫איינגענעם צו זיין דא‪ ,‬אבער איך מיין אז איך דארף שוין גיין ווייטער אין‬ ‫מיין וועג‪.‬‬ ‫האט איהם אבער די בעל הבית פון די קרעטשמע געזאגט דעמאלט'ס‪ ,‬אז‬ ‫איך וועל דיר זאגן דעם אמת‪ ,‬דו זעהס'ט מיר אויס ווי דו קומס'ט פון עפעס‬ ‫א קעניגליכ'ע משפחה‪ ,‬ווייל איך מוז דיר זאגן קינד מיינ'ס‪ ,‬דו האסט‬ ‫געמאכט א מורא'דיגע רושם ביי מיר‪ ,‬און איך בין ממש נתפעל געווארן פון‬ ‫דיין שיינע מלכות'דיגע אויף פירונג‪.‬‬ ‫האט איהם דער זוהן פון דעם קעניג געזאגט‪ ,‬אז יא מיין פריינד‪ ,‬דו ביזט‬ ‫גערעכט טאקע‪ ,‬עס איז אמת טאקע וואס דו זאגס'ט‪ ,‬ווייל איך בין דאך‬ ‫טאקע דער זוהן פון דעם גרויסן קעניג וואס קעניג'ט דא אין לאנד‪ ,‬אבער‬ ‫איך האב זיך עפעס איין טאג פאר זינדיגט פאר מיין גרויסן טאטן דער‬ ‫גרויסער קעניג‪ ,‬און ממילא וועגן דעם האב איך באקומען א שטראף צו גיין‬ ‫אין גלות פאר "פיר חדשים"‪.‬‬ ‫עח‬ ‫אליעזר‬ ‫לך לך‬ ‫נעימות‬ ‫און איך האב זיך טאקע דעמאלט'ס גלייך ארויס געלאזט אויף מיין לאנג'ן‬ ‫וועג‪ ,‬און איין שיינעם טאג בין איך ָאן געקומען אהער‪.‬‬ ‫און איך וועל דיר זאגן דעם אמת מיין פריינד‪ ,‬איך וואלט טאקע נישט‬ ‫געוואלט דא זיין לכתחילה‪ ,‬ווייל איך בין דאך א קעניגליכ'ע קינד‪ ,‬אבער‬ ‫איך האב דאך נישט געהאט קיין אנדערע ברירה‪ ,‬און איך האב דאך‬ ‫"געמוזט" זיין דא בלית ברירה‪.‬‬ ‫האט איהם אבער די בעל הבית פון די קרעטשמע געפרעגט‪ ,‬אז זאג מיר נאר‬ ‫קינד מיינ'ס‪ ,‬וויפיל חדשים זענען שוין א דורך געגאנגען זייט דו האסט ָאן‬ ‫געהויבן דיין "גלות"‪!?..‬‬ ‫האט איהם דער זוהן פון דעם קעניג געזאגט‪ ,‬אז עס איז שוין א דורך‬ ‫געגאנגען "צוויי חדשים" פון מיין גלות‪ ,‬און א העלפט פון מיין גלות איז‬ ‫שוין א דורך געגאנגען‪.‬‬ ‫האט איהם אבער די בעל הבית פון די קרעטשמע געפרעגט‪ ,‬אז נו‪ ..‬דו‬ ‫קענסט דאך רואיגערהייט בלייבן ביי מיר פאר נאך "צוויי חדשים"‪ ,‬דו מוזט‬ ‫נישט יעצט אוועק גיין‪ ,‬און ממילא פארוואס בלייבסטו נישט ביי מיר פאר‬ ‫נאך צוויי חדשים‪ !?..‬בלייב ביי מיר ביז דיין גלות וועט זיך ענדיגן‪.‬‬ ‫האט איהם אבער דער זוהן פון דעם קעניג געזאגט דעמאלט'ס‪ ,‬אז ניין מיין‬ ‫פריינד‪ ,‬איך קען נישט בלייבן דא פאר נאך צוויי חדשים‪ ,‬ווייל מיין טאטע‬ ‫האט דאך מיר גאר שטרענג ָאן געזאגט און ָאן געווארענט אז איך טאר זיך‬ ‫דאך נישט אויף האלטן אויף איין פלאץ לענגער ווי "צוויי חדשים"‪ ,‬און איך‬ ‫עט‬ ‫אליעזר‬ ‫לך לך‬ ‫נעימות‬ ‫האב זיך דאך שוין אויף געהאלטן ביי דיר פאר "צוויי חדשים"‪ ,‬און ממילא‬ ‫וועגן דעם מוז איך שוין יעצט אוועק גיין פון דא‪.‬‬ ‫און דער זוהן פון דעם קעניג האט טאקע דעמאלט'ס גלייך אויף געהויבן‬ ‫זיינע זאכן‪ ,‬און ער האט זיך דעמאלט'ס ָאן געהויבן צו צו גרייטן פָּ אר צו‬ ‫זעצן זיין לאנגע רייזע‪.‬‬ ‫אבער ממש פאר ער איז ארויס געגאנגען‪ ,‬האט ער דעמאלט'ס געגעבן א‬ ‫פרעג דעם בעל הבית פון דעם קרעטשמע‪ ,‬אז זאג מיר נאר הער בעל הבית‪,‬‬ ‫וויפיל האט געקאסט מיין דא זיין‪ !?..‬און וויפיל דארף איך דיר באצאלן‬ ‫פאר דעם‪!?..‬‬ ‫האט איהם דער בעל הבית פון די קרעטשמע גע'ענטפערט‪ ,‬אז דיין דא זיין‬ ‫האט געקאסט "צוויי הונדערט רענדל'עך"‪ ,‬און דער זוהן פון דעם קעניג‬ ‫האט טאקע דעמאלט'ס גלייך ארויס גענומען פון זיין טאש די אפ‬ ‫געשמועסט'ע סומע געלט‪ ,‬און ער האט דאס דעמאלט'ס גלייך דערלאנגט‬ ‫פאר דעם בעל הבית אין האנט אריין‪ ,‬און דער זוהן פון דעם קעניג איז זיך‬ ‫דעמאלט'ס ווייטער געגאנגען אין זיין וועג אריין‪.‬‬ ‫ביז‪ ..‬ער איז איין טאג ָאן געקומען צו א אנדערע קרעטשמע‪ ,‬און ער האט זיך‬ ‫דעמאלט'ס אויך אויף געהאלטן דארטן פאר גאנצע "צוויי חדשים"‪ ,‬און די‬ ‫בעל הבית פון די צווייטע קרעטשמע האט עפעס אויך געשפירט אז עס מוז‬ ‫זיין אז דער קינד וואס האלט זיך אויף ביי איהם אין קרעטשמע קומט פון‬ ‫עפעס א קעניגליכ'ע משפחה‪ ,‬ווייל דאס קינד האט זיך דאך אויף געפירט‬ ‫דארטן אזוי שיין און אזוי מלכות'דיג און אזוי מסודר'דיג‪ ,‬און די בעל הבית‬ ‫פ‬ ‫אליעזר‬ ‫לך לך‬ ‫נעימות‬ ‫פון די קרעטשמע האט טאקע דעמאלט'ס גלייך מחליט געווען‪ ,‬אז‪ ..‬דאס איז‬ ‫עס‪ ,‬איך מוז אויס געפונען וואס דא גייט פָּ אר‪.‬‬ ‫און ווען עס איז ָאן געקומען די סוף פון די "צוויי חדשים"‪ ,‬האט זיך‬ ‫דעמאלט'ס דער זוהן פון דעם קעניג גלייך אויף געהויבן פון זיין פלאץ‪ ,‬און‬ ‫ער האט דעמאלט'ס גלייך צוזאם גענומען אלע זיינע פעקלעך‪ ,‬און ער האט‬ ‫זיך שוין צו גע'גרייט צו גיין ווייטער אין זיין וועג‪.‬‬ ‫און דער זוהן פון דעם קעניג איז טאקע דעמאלט'ס גלייך צו געגאנגען צו די‬ ‫בעל הבית פון די קרעטשמע‪ ,‬און ער האט איהם דעמאלט'ס געזאגט‪ ,‬אז‬ ‫הער מיר צו הער בעל הבית‪ ,‬עס איז טאקע געווען גאר געשמאק און גאר‬ ‫איינגענעם צו זיין דא ביי דיר אין קרעטשמע‪ ,‬אבער איך מיין אז איך דארף‬ ‫שוין גיין ווייטער אין מיין וועג‪.‬‬ ‫האט איהם אבער די בעל הבית פון די קרעטשמע געזאגט דעמאלט'ס‪ ,‬אז‬ ‫איך וועל דיר זאגן דעם אמת‪ ,‬דו זעהס'ט מיר אויס ווי דו קומס'ט פון עפעס‬ ‫א קעניגליכ'ע משפחה‪ ,‬ווייל איך מוז דיר זאגן קינד מיינ'ס‪ ,‬דו האסט‬ ‫געמאכט א מורא'דיגע רושם ביי מיר‪ ,‬און איך בין ממש נתפעל געווארן פון‬ ‫דיין שיינע מלכות'דיגע אויף פירונג‪.‬‬ ‫האט איהם דער זוהן פון דעם קעניג געזאגט דעמאלט'ס‪ ,‬אז יא מיין פריינד‪,‬‬ ‫דו ביזט גערעכט טאקע‪ ,‬ווייל עס איז אמת טאקע וואס דו זאגס'ט‪ ,‬ווייל איך‬ ‫בין דאך טאקע דער זוהן פון דעם גרויסן קעניג וואס קעניג'ט דא אין לאנד‪,‬‬ ‫אבער איך האב זיך עפעס איין טאג פאר זינדיגט פאר מיין גרויסן טאטן דער‬ ‫פא‬ ‫אליעזר‬ ‫לך לך‬ ‫נעימות‬ ‫גרויסער קעניג‪ ,‬און ממילא וועגן דעם האב איך באקומען א שטראף צו גיין‬ ‫אין גלות פאר "פיר חדשים"‪.‬‬ ‫און איך האב זיך טאקע דעמאלט'ס גלייך ארויס געלאזט אויף מיין לאנג'ן‬ ‫וועג‪ ,‬און איין שיינעם טאג בין איך ָאן געקומען אהער‪.‬‬ ‫און איך וועל דיר זאגן דעם אמת מיין פריינד‪ ,‬איך וואלט טאקע נישט‬ ‫געוואלט דא זיין לכתחילה‪ ,‬ווייל איך בין דאך א קעניגליכ'ע קינד‪ ,‬אבער‬ ‫איך האב דאך נישט געהאט קיין אנדערע ברירה‪ ,‬און איך האב דאך‬ ‫"געמוזט" דא זיין בלית ברירה‪.‬‬ ‫האט איהם אבער די בעל הבית פון די קרעטשמע געפרעגט דעמאלט'ס‪ ,‬אז‬ ‫זאג מיר נאר קינד מיינ'ס‪ ,‬וויפיל חדשים זענען שוין א דורך געגאנגען זייט‬ ‫דו האסט ָאן געהויבן דיין "גלות"‪ !?..‬האט איהם דער זוהן פון דעם קעניג‬ ‫געזאגט‪ ,‬אז מיין גלות האט זיך דאך שוין גע'ענדיגט יעצט‪ ,‬ווייל היינט האט‬ ‫זיך דאך גע'ענדיגט די "פיר חדשים" וואס איך האב געדארפט גיין‬ ‫וואנדער'ן אין "גלות"‪.‬‬ ‫האט איהם דעמאלט'ס די בעל הבית פון די קרעטשמע געזאגט‪ ,‬אז נו‪ ..‬איז‬ ‫דאך זייער פיין‪ ,‬ווייל דו קענסט דאך שוין יעצט צוריק אהיים גיין צו דיין‬ ‫טאטנ'ס פאלאץ‪ ,‬האט איהם דער זוהן פון דעם קעניג געזאגט‪ ,‬אז‪ ..‬יא‪ ,‬דו‬ ‫ביזט גערעכט‪ ,‬און איך גיי טאקע שוין יעצט צוריק אהיים גיין צו מיין‬ ‫טאטנ'ס פאלאץ‪.‬‬ ‫פב‬ ‫אליעזר‬ ‫לך לך‬ ‫נעימות‬ ‫אבער גלייך פאר דער זוהן פון דעם קעניג האט געוואלט פאר לאזן דעם‬ ‫קרעטשמע‪ ,‬האט ער דעמאלט'ס גלייך געגעבן א פרעג די בעל הבית פון די‬ ‫קרעטשמע‪ ,‬אז זאג מיר נאר הער בעל הבית‪ ,‬וויפיל האט געקאסט מיין‬ ‫גאנצע דא זיין‪ !?..‬און וויפיל דארף איך דיר באצאלן פאר דעם‪!?..‬‬ ‫האט איהם די בעל הבית פון די קרעטשמע געזאגט‪ ,‬אז וואס‪ !?..‬וואס‬ ‫זאגסטו מיר דא‪ !?..‬באצאלן‪ !?..‬דו דארפס'ט מיר נישט באצאלן‪ ,‬דו‬ ‫באצאלס'ט גארנישט‪ ,‬ווייל א קינד פון דעם קעניג באצאלט נישט‪ ,‬ווייל עס‬ ‫איז מיר דאך די גרעסטע זכי' אז איך האב דיר געקענט צו שטעלן אזא‬ ‫געשמאקע אכסניא וואו צו זיין‪.‬‬ ‫האט איהם אבער דער זוהן פון דעם קעניג געזאגט‪ ,‬אז וואס הייסט אז איך‬ ‫באצאל נישט‪ !?..‬דו ווייסט וויפיל איך האב דא צוזאם געגעסן און צוזאם‬ ‫געטרינקען‪ !?..‬וואס הייסט אז איך באצאל נישט‪ !?..‬איך האב דאך אזוי‬ ‫פיל געגעסן און אזוי פיל געטרינקען אויף דיין חשבון‪ !?..‬און ממילא וואס‬ ‫הייסט אז איך באצאל נישט‪!?..‬‬ ‫האט איהם די בעל הבית פון די קרעטשמע גע'ענטפערט אויף דעם‪ ,‬ווייל‬ ‫אזוי‪ ,‬אזוי איז עס‪" ,‬א זוהן פון דעם קעניג באצאלט נישט"‪.‬‬ ‫און אזוי ווי דער זוהן פון דעם קעניג האט געזעהן אז די בעל הבית פון די‬ ‫קרעטשמע וויל בשום אין אופן נישט נעמען געלט פון איהם‪ ,‬האט ער זיך‬ ‫דעמאלט'ס בלית ברירה גלייך אויף געהויבן‪ ,‬און ער איז זיך דעמאלט'ס‬ ‫גלייך צוריק אהיים געגאנגען צו זיין טאטנ'ס פאלאץ‪.‬‬ ‫פג‬ ‫אליעזר‬ ‫לך לך‬ ‫נעימות‬ ‫און ווען דער זוהן פון דעם קעניג איז ָאן געקומען אהיים‪ ,‬האט ער‬ ‫דעמאלט'ס גלייך פארציילט פאר זיין גרויסן טאטן די גאנצע מעשה וואס עס‬ ‫האט זיך דא אפ געשפילט מיט איהם ביי די צוויי בעלי בתים פון די צוויי‬ ‫קרעטשמע'ס‪.‬‬ ‫האט זיך דעמאלט'ס דער קעניג גלייך געגעבן א רוף ָאן צו זיין זוהן און‬ ‫געזאגט‪ ,‬אז‪ ..‬ניין‪ ,‬עס גייט נישט פאסירן אזא זאך אז א מענטש האט א טובה‬ ‫געטוהן פאר מיין זוהן און ער איז נישט באצאלט געווארן פאר דעם‪ ,‬אזא‬ ‫זאך טאר דאך נישט פאסירן בשום אין אופן‪!..‬‬ ‫ווייל עס פאסט דאך נישט פאר מיין כבוד אז מיין זוהן האט נישט באצאלט‬ ‫פאר זיין אכסניא‪ ,‬און ממילא וועגן דעם האט זיך דעמאלט'ס דער קעניג‬ ‫גלייך צו שריגן און אויס גערופן הויעך‪ ,‬אז שוין רופט'ס אהער דעם בעל‬ ‫הבית פון דעם צווייטן קרעטשמע‪!..‬‬ ‫און ווען די בעל הבית פון דעם צווייטן קרעטשמע איז ָאן געקומען צו דעם‬ ‫קעניג‪ ,‬האט איהם דעמאלט'ס דער קעניג גלייך ארום גענומען מיט גרויס‬ ‫פרייד‪ ,‬און ער האט זיך דעמאלט'ס גאר שטארק געפריידט מיט איהם‪ ,‬און‬ ‫ער האט דעמאלט'ס געזאגט פאר די בעל הבית פון דעם צווייטן קרעטשמע‪,‬‬ ‫אז ַאה‪ ..‬ווי וואויל ביזטו אז דו האסט א טובה געטוהן פאר מיין‪" :‬בֶ ן י ִָּחיד"‪,‬‬ ‫אבער‪ ..‬איין מינוט‪ ,‬זאג מיר נאר הער בעל הבית‪ ,‬וויפיל האט דיר באמת אפ‬ ‫געקאסט מיין קינד'ס וויילונג ביי דיר‪ !?..‬און צו וואס פאר א סומע איז דאס‬ ‫ָאן געקומען‪!?..‬‬ ‫פד‬ ‫אליעזר‬ ‫לך לך‬ ‫נעימות‬ ‫האט איהם דעמאלט'ס די בעל הבית פון דעם צווייטן קרעטשמע‬ ‫גע'ענטפערט‪ ,‬אז די אכסניא פון אייער זוהן האט מיר אפ געקאסט "צוויי‬ ‫הונדערט רענדל'עך"‪ ,‬האט דעמאלט'ס דער קעניג גלייך געהייסן פאר זיינע‬ ‫באדינער'ס אז מען זאל ָאן פילן די טאשן פון די בעל הבית פון דעם צווייטן‬ ‫קרעטשמע מיט גאלדענ'ע רענדל'עך און מיט דיימאנט'ן און מיט‬ ‫בריליאנט'ן‪ ,‬הונדערט מאל מער וויפיל די פרייז איז באמת געווען‪.‬‬ ‫און ווען דער ערשטער בעל הבית פון די קרעטשמע האט געהערט אז דער‬ ‫קעניג האט געגעבן אזוי פיל געלט פאר דעם צווייטן בעל הבית פון די‬ ‫קרעטשמע‪ ,‬איז ער דעמאלט'ס גלייך געקומען צו לויפן צו דעם קעניג ווי א‬ ‫מחותן‪ ,‬און ער האט דעמאלט'ס גלייך געזאגט פארן קעניג‪ ,‬אז איך האב דאך‬ ‫אויך געטוהן אסאך טובות פאר דיין קינד‪ ,‬און איך הער זאגן אז דער קעניג‬ ‫באצאלט אסאך אסאך מער וויפיל די אמת'ע פרייז איז‪.‬‬ ‫האט איהם דעמאלט'ס דער קעניג געזאגט‪ ,‬דו קענסט שוין אהיים גיין‪ ,‬ווייל‬ ‫דו האסט דאך שוין באקומען באצאלט אויף דאס וואס מיין זוהן איז איין‬ ‫געשטאנען ביי דיר אין קרעטשמע‪ ,‬ווייל "מיין זוהן" האט דאך דיר שוין‬ ‫באצאלט אויף די אלע קאסטן וואס עס האט דיר נאר אפ געקאסט גלייך פאר‬ ‫ער איז אוועק געגאנגען פון דיין קרעטשמע‪.‬‬ ‫האט איהם אבער דער בעל הבית פון די צווייטע קרעטשמע געפרעגט‪ ,‬אז‬ ‫וואס איז אבער מיט די אלע טייערע דיימאנט'ן און בריליאנט'ן וואס דער‬ ‫קעניג האט געגעבן פאר דעם בעל הבית פון דעם ערשט'ן קרעטשמע‪!?..‬‬ ‫פארוואס באקום איך דאס נישט‪!?..‬‬ ‫פה‬ ‫אליעזר‬ ‫לך לך‬ ‫נעימות‬ ‫האט איהם דעמאלט'ס דער קעניג גע'ענטפערט אויף דעם‪ ,‬אז די חילוק‬ ‫צווישן דו און איהם איז דאך זייער פשוט‪ ,‬ווייל דער ערשטער בעל הבית‬ ‫האט דאך נישט געוואלט נעמען קיין געלט בשעת ווען מיין זוהן האט איהם‬ ‫געוואלט באצאלן זיין לוין‪ ,‬און דער ערשטער בעל הבית האט דאך‬ ‫געשפירט א זכי' אז ער האט געקענט געבן צו עסן און צו טרינקען און צו‬ ‫שלאפן פארן קעניג'ס א קינד‪.‬‬ ‫און וויבאלד ער האט נישט געוואלט נעמען קיין געלט פון דעם קעניג'ס א‬ ‫קינד‪ ,‬ממילא וועגן דעם איז ער שפעטער באצאלט געווארן דורך דעם‬ ‫"קעניג אליין"‪ ,‬און ווען דער "קעניג אליין" באצאלט‪ ,‬דעמאלט'ס באצאלט‬ ‫ער דאך מיט פילע הענט‪" :‬כְ יַד הַ מֶ לְֶך ּולְ פִ י כְ בוֹּד ֹּו שֶ ל הַ מֶ לְֶך"‪ ,‬וואס דאס איז‬ ‫דאך‪ ,‬מיט גאר אסאך טייערע דיימאנט'ן און בריליאנט'ן‪.‬‬ ‫אבער דו‪ !?..‬דו האסט דאך שוין באקומען דיין געלט‪ !?..‬און דו האסט דאך‬ ‫שוין באקומען דיין "לוין"‪ !?..‬און ממילא וועגן דעם קענסטו שוין יעצט‬ ‫אהיים גיין‪ ,‬ווייל דו האסט דאך שוין אפ גענומען דיין "לוין" פון "מיין‬ ‫זוהן" בשעת ווען ער איז געווען ביי דיר אין קרעטשמע‪.‬‬ ‫און די נמשל פון דעם איז דאך‪ ,‬אז ווען דער אייבערשטער געבט פאר א‬ ‫מענטש גאר אסאך גוטע זאכן אויף דער וועלט‪ ,‬געבט דאס איהם דעמאלט'ס‬ ‫דער אייבערשטער אויפן תנאי "אז ער וויל דאס נישט"‪ ,‬אבער אויב דער‬ ‫מענטש הייבט דאס ָאן צו וועלן און פארלאנגען‪ ,‬דעמאלט'ס וועט ער טאקע‬ ‫אפשר באקומען וויפיל דער אייבערשטער האלט אז עס קומט זיך איהם‪.‬‬ ‫פו‬ ‫אליעזר‬ ‫לך לך‬ ‫נעימות‬ ‫אבער ניין ר' יוד‪ ,‬זיי נישט קיין נער‪ ,‬און זאג נישט פארן אייבערשטן אז איך‬ ‫האב געטוהן א מצוה‪ ,‬און ממילא וועגן דעם ביזטו מיר שוין שולדיג אזוי‬ ‫פיל און אזוי פיל‪ ,‬ווייל דו ווייסט דאך נישט וויפיל עס ווארט דיר אפ אויף‬ ‫יענע וועלט ווען דו וועסט גיין מיט א‪" :‬תְ ִמימּות" מיטן אייבערשטן און דו‬ ‫וועסט איהם נישט אפיר נעמען פאר א יעדע מצוה וואס דו האסט געטוהן‪.‬‬ ‫און דאס איז דאך טאקע אונזער ענין דא‪ ,‬צו גיין מיט א‪" :‬תְ ִמימּות" מיטן‬ ‫אייבערשטן‪ ,‬אזוי ווי עס שטייט דאך שוין טאקע בפירוש אין פסוק אין די‬ ‫וואכעדיגע פרשה (קפיטל י"ז פסוק א')‪ ,‬אז דער אייבערשטער האט דא‬ ‫געזאגט פאר אברהם אבינו‪ ,‬אז‪" :‬הִ תְ הַ לְֵך לְ פָּ נַי וֶהְ יֵה תָּ ִמים" – אז גיי פאר‬ ‫מיר מיט א‪" :‬תְ ִמימּות"‪ ,‬און מאך נישט קיין שום חשבונות מיט מיר‪ ,‬נאר גיי‬ ‫מיט צוזאמען מיט מיר‪ ,‬און האב‪" :‬אֱמּונָּה" און‪" :‬בִ טָּ חוֹּן" אין אלע מיינע‬ ‫וועגן וואו איך פיר דיר נאר‪ ,‬און מיט דעם וועסטו מצליח זיין בעז"ה‪.‬‬ ‫און עס איז דאך טאקע אויך כדאי ָאן צו מערקן דא‪ ,‬אז עס שטייט דאך שוין‬ ‫אין חז"ל (זוהר הקדוש פ' לך לך דף‪ :‬פ"א ע"ב)‪ ,‬אז די גאנצע‪" :‬גָּלּות‬ ‫ִמצְ ַריִם" האט זיך דאך שוין ָאן געהויבן פון ווען אברהם אבינו איז אראפ‬ ‫געגאנגען די ערשטע מאל קיין מצרים‪ ,‬און דאס איז דאך געווען "די וואך"‬ ‫– אין פרשת "לך לך"‪ ,‬ווייל די גאנצע נסיעה פון אברהם אבינו האט זיך דאך‬ ‫ָאן געהויבן פון די ווערטער וואס דער אייבערשטער האט איהם דא געזאגט‬ ‫ּומבֵ ית ָאבִ יָך" וגו'‪.‬‬ ‫ּוממ ֹּול ְַדתְ ָך ִ‬ ‫ַארצְ ָך ִ‬ ‫אין די וואכעדיגע פרשה אז‪" :‬לְֶך לְ ָך מֵ ְ‬ ‫ַארצְ ָך" וגו' איז‬ ‫און אין דעם פסוק פון‪ַ " :‬ויֹּאמֶ ר יהו‪-‬ה אֶ ל ַאבְ ָּרם לְֶך לְ ָך מֵ ְ‬ ‫דאך שוין טאקע אויך מרומז די הייליגע יום טוב פון‪" :‬פֶ סַ ח" וואס ווערט‬ ‫פז‬ ‫אליעזר‬ ‫לך לך‬ ‫נעימות‬ ‫דאך געפראווע'ט אלץ א יום טוב פון‪" :‬חֵ רּות" פון אט דער גרויסער‪" :‬גָּלּות‬ ‫ִמצְ ַריִם" וואס האט זיך דאך שוין ָאן געהויבן פון די צייטן פון אברהם אבינו‪.‬‬ ‫און מיר ווייסן דאך שוין טאקע אויך‪ ,‬אז די הייליגע יום טוב פון‪" :‬פֶ סַ ח"‬ ‫ווערט דאך אויך ָאן גערופן אין די ספרים הק' א‪" :‬חַ ג אֱמּונָּה" – א יום טוב‬ ‫פון‪" :‬אֱמּו ָּנה"‪.‬‬ ‫און אט דער הייליגער יום טוב פון‪" :‬אֱמּונָּה" איז דאך שוין טאקע אויך‬ ‫ַארצְ ָך" וגו'‪,‬‬ ‫מרומז אין דעם פסוק פון‪ַ " :‬ויֹּאמֶ ר יהו‪-‬ה אֶ ל ַאבְ ָּרם לְֶך לְ ָך מֵ ְ‬ ‫ַארצְ ָך ּו ִממ ֹּול ְַדתְ ָך ּו ִמבֵ ית‬ ‫ווייל די ראשי תיבות פון די ווערטער‪ֶ " :‬לְך לְ ָך מֵ ְ‬ ‫אָּ בִ יָך" – איז דאך טאקע אויך גימטריא‪" :‬חַ ג אֱמּונָּה"‪ ,‬און דאס גייט דאך‬ ‫שוין טאקע ארויף אויף דעם הייליגן יום טוב‪" :‬פֶ סַ ח" וואס ווערט דאך שוין‬ ‫טאקע ָאן גערופן א יום טוב פון‪" :‬אֱמּונָּה"‪ ,‬אזוי ווי די ספרים הק' זאגן דאך‬ ‫אונז שוין טאקע קלאר בפירוש‪ ,‬אז די יום טוב פון‪" :‬פֶ סַ ח" האט דאך נאר‬ ‫איין איינציגע מטרה‪ ,‬און דאס איז‪" :‬אֱמּונָּה אֱמּונָּה" און נאך אמאל‪:‬‬ ‫"אֱמּונָּה"‪ ,‬ווייל די גאנצע מצוה פון‪" :‬סִ פּור יְצִ יַאת ִמצְ ַריִם" איז דאך נאר‬ ‫געמאכט געווארן כדי אריין צו ברענגען‪" :‬אֱמּונָּה" אין א יודיש הארץ‪.‬‬ ‫און עס ווערט דאך שוין טאקע אויך געברענגט פון די תלמידים פון דעם‬ ‫הייליגן רוזינ'ער זכותו יגן עלינו ועל כל ישראל‪ ,‬אז עס איז אמת טאקע אז‪:‬‬ ‫ִמשֶ נִכְ נַס "א ֲָּדר" איז טאקע‪ :‬מַ ְרבִ ין "בְ ִש ְמחָּ ה"‪ ,‬אבער‪ִ :‬משֶ נִכְ נַס "נִיסָּ ן"‬ ‫דעמאלט'ס איז‪ :‬מַ ְרבִ ין "בֶ אֱמּונָּה"‪ ,‬און דורך אויס דעם גאנצן‪" :‬סִ פּור יְצִ יַאת‬ ‫ִמצְ ַריִם" האלט דאך טאקע און איין שטיין אז‪" :‬לְ מַ עַ ן תֵ ַדע כִ י ֲאנִי יהו‪-‬ה‬ ‫ָארץ"‪ ,‬און אזוי‬ ‫ָארץ"‪ ,‬און אז‪" :‬בַ עֲבּור תֵ ַדע כִ י אֵ ין כָּמֹּ נִי בְ כָּל הָּ ֶ‬ ‫בְ קֶ ֶרב הָּ ֶ‬ ‫פח‬ ‫אליעזר‬ ‫לך לך‬ ‫נעימות‬ ‫ווייטער‪ ,‬ווייל די גאנצע ציל פון‪" :‬סִ פּור יְצִ יַאת ִמצְ ַריִם" איז דאך נאר געווען‬ ‫איין זאך‪ ,‬און דאס איז‪ ,‬אריין צו ברענגען‪" :‬אֱמּונָּה" אין יודישע הערצער‪.‬‬ ‫ַארצְ ָך‬ ‫און ממילא דאס זאגט אונז דא דער הייליגער תורה הק'‪ ,‬אז‪ֶ " :‬לְך לְ ָך מֵ ְ‬ ‫ּו ִממ ֹּול ְַדתְ ָך ּו ִמבֵ ית אָּ בִ יָך" – אז דו ווייסט ווי אזוי עס איז ארויס געקומען‬ ‫דעם גרויסן‪" :‬חַ ג אֱמּו ָּנה" – דו ווייסט ווי אזוי עס איז ארויס געקומען דעם‬ ‫גרויסן יום טוב פון‪" :‬אֱמּונָּה" – דו ווייסט ווי אזוי עס איז ארויס געקומען‬ ‫דער הייליגער יום טוב פון‪" :‬פֶ סַ ח"‪ !?..‬דורך דעם וואס אברהם אבינו איז‬ ‫ַאראֶ ךָּ"‪ ,‬און ער האט נישט‬ ‫ָארץ אֲשֶ ר ְ‬ ‫געגאנגען מיט א‪ :‬תְ ִמימּות "אֶ ל הָּ ֶ‬ ‫געפרעגט קיין שום קשיות אויפן רבונו של עולם‪.‬‬ ‫און פרעגן קשיות אויפן רבונו של עולם מיינט דאך נישט דוקא צו זאגן אז‬ ‫מען פרעגט פשוט'ע קשיות אויפן רבונו של עולם‪ ,‬נאר עס מיינט אזוי ווי‬ ‫דער הייליגער כתב סופר זאגט דאך אונז שוין‪ ,‬ווייל דער הייליגער כתב‬ ‫סופ ר זאגט דאך אונז שוין‪ ,‬אז דער אייבערשטער האט געהייסן פאר אברהם‬ ‫אבינו אז ער זאל גיין‪ַ " :‬ל ֲהנָָּאתְ ָך ּולְ טוֹּבָּ תְ ָך"‪.‬‬ ‫און דאס מיינט דאך צו זאגן אין אנדערע ווערטער‪ ,‬אז דער אייבערשטער‬ ‫האט דא געזאגט פאר אברהם אבינו‪ ,‬אז דו דארפס'ט "הנאה" האבן פון דיין‬ ‫אוועק גיין פון דיין היים‪ ,‬ווייל איך זאג דיר צו אז דאס איז אויס דרוק'לעך‬ ‫נאר פאר דיין אייגענ'ע "טובה"‪.‬‬ ‫און אין אנהייב האט דאס טאקע אויס געזעהן ווי גאר א גרינגע זאך‪ ,‬ווייל‬ ‫דער אייבערשטער האט דאך איהם שוין טאקע געהאט געזאגט אין אנהייב‪,‬‬ ‫אז‪" :‬וְ אֶ עֶ ְשָך לְ גוֹּי גָּדוֹּל ַו ֲאבָּ ֶרכְ ָך ַו ֲאג ְַדלָּה ְשמֶ ָך" וגו' – אז עס וועט דיר גאר‬ ‫פט‬ ‫אליעזר‬ ‫לך לך‬ ‫נעימות‬ ‫ַאראֶ ךָּ"‪ ,‬אבער ווי נאר אברהם‬ ‫ָארץ אֲשֶ ר ְ‬ ‫גוט זיין אויב דו וועסט גיין‪" :‬אֶ ל הָּ ֶ‬ ‫ָארץ" – איז דעמאלט'ס‬ ‫אבינו האט ָאן געהויבן זיין נסיעה‪ ,‬איז‪ַ " :‬ויְהִ י ָּרעָּ ב בָּ ֶ‬ ‫גלייך געווארן א הונגער יאר‪ ,‬און אברהם אבינו האט דאך שוין נישט געהאט‬ ‫דעמאלט'ס קיין שטיקל ברויט אריין צו נעמען אין מויל אריין‪ ,‬ווייל עס איז‬ ‫דאך געווען דעמאלט'ס גאר א שווערע הונגער יאר‪ ,‬און אברהם אבינו איז‬ ‫דאך שוין דעמאלט'ס געווען געצוואונגען אראפ צו גיין קיין מצרים‪.‬‬ ‫און שפעטער ווען אברהם אבינו איז ָאן געקומען קיין מצרים‪ ,‬האט מען דאך‬ ‫איהם דעמאלט'ס גלייך אוועק געכאפט זיין ווייב שרה‪ ,‬און גלייך אין די‬ ‫אנהייב פון זיין נסיעה – און גלייך ווען ער האט ָאן געהויבן צו פאלגן דעם‬ ‫אייבערשטן‪ ,‬האט ער דעמאלט'ס גלייך באקומען כל מיני שוועריקייטן וואס‬ ‫"רצוֹּן הַ שֵ ם יִתְ בָּ ַרְך"‪.‬‬ ‫האט איהם געמאכט אום באקוועם צו טוהן דעם‪ָּ :‬‬ ‫אבער פארוואס טאקע‪ !?..‬פארוואס טאקע האט אברהם אבינו באקומען‬ ‫אזעלכע שוועריקייטן בשעת ווען ער האט געפאלגט דעם אייבערשטן‪!?..‬‬ ‫ער האט דאך געפאלגט דעם אייבערשטן מיט דעם וואס ער איז אוועק‬ ‫געגאנגען פון זיין היים‪ !?..‬ניין‪ !?..‬און ממילא פארוואס האט אברהם אבינו‬ ‫באקומען אזעלכע שוועריקייטן בשעת ווען ער האט געפאלגט דעם‬ ‫אייבערשטן‪!?..‬‬ ‫נאר די תירוץ אויף דעם איז‪ ,‬אז דאס איז דאך טאקע געווען די "נסיון" פון‬ ‫אברהם אבינו‪ ,‬ווייל די נסיון פון אברהם אבינו איז דאך געווען‪ ,‬צו בלייבן‬ ‫מיט די ריינע‪" :‬אֱמּונָּה" אז אלעס וואס דער אייבערשטער טוט פאר מיר איז‬ ‫טאקע אויס דרוק'לעך נאר‪ַ " :‬ל ֲהנָָּאתְ ָך ּולְ טוֹּבָּ תְ ָך" – צו בלייבן מיט די ריינע‪:‬‬ ‫צ‬ ‫אליעזר‬ ‫לך לך‬ ‫נעימות‬ ‫"אֱמּונָּה" אז אלעס וואס דער אייבערשטער טוט פאר מיר איז טאקע אויס‬ ‫דרוק'לעך נאר פאר מיין אייגענ'ע "טובה"‪.‬‬ ‫און‪ ..‬יא‪ ,‬דאס איז געווען אונזער הייליגע זיידע אברהם אבינו‪ ,‬איין שטיק‪:‬‬ ‫"אֱמּונָּה בַ יהו‪-‬ה" אין א יעדן מצב וואו ער זאל נאר זיין‪.‬‬ ‫און אברהם אבינו האט דאך שוין טאקע געזאגט פאר שרה אמינו גלייך ווען‬ ‫ער האט געזעהן וואס פאר א צרה עס ווארט איהם אפ ביי די טויער'ן פון‬ ‫מצרים‪ ,‬אז איך בין זיכער אז‪" :‬לְ מַ עַ ן יִיטַ ב לִ י בַ עֲבּורֵ ְך" – אז איך בין זיכער‬ ‫אז עס וועט מיר נאך גוט זיין דורך די צרה וואס עס שטייט דא יעצט פאר‬ ‫מיר‪ ,‬און איך בין זיכער אז עס גייט נאך ארויס קומען א "טובה" פון די צרה‬ ‫וואס עס שטייט דא יעצט פאר מיר‪ ,‬און איך בין זיכער בלי שום ספק אז דאס‬ ‫איז אלעס אויס דרוק'לעך נאר‪ַ " :‬ל ֲהנָָּאתִ י ּולְ טוֹּבָּ תִ י"‪.‬‬ ‫און‪ ..‬יא‪ ,‬דאס איז געווען אונזער הייליגע זיידע אברהם אבינו‪ ,‬אונזער‬ ‫הייליגע זיידע אברהם אבינו איז געווען‪ ,‬איין שטיק‪" :‬אֱמּונָּה בַ יהו‪-‬ה" אין א‬ ‫יעדן מצב וואו ער איז נאר געווען‪.‬‬ ‫און דער סוד איז דאך שוין טאקע אויך געלעגן באהאלטן אין זיין הייליגן‬ ‫נאמען‪ַ" :‬אבְ ָּרם"‪ ,‬ווייל די ווארט‪ַ" :‬אבְ ָּרם" – מאכט דאך‪ַ" :‬אב ָּרם" – א‬ ‫דערהויבענעם טאטן אין הימל‪.‬‬ ‫ווייל יא טייערע יודן‪ ,‬אנשטאדט זאגן אויפן הייליגן באשעפער נאכן א דורך‬ ‫גיין אזעלכע שווערע נסיונות אז ער איז חס ושלום א‪ָ" :‬אב מַ ר" –‬ ‫אנשטאדט זאגן אויפן הייליגן באשעפער נאכן א דורך גיין אזעלכע שווערע‬ ‫צא‬ ‫אליעזר‬ ‫לך לך‬ ‫נעימות‬ ‫נסיונות אז ער איז חס ושלום א ביטער'ע טאטע ח"ו‪ ,‬ווייל ער מאכט דאך‬ ‫מיר דא ָאן אזעלכע שוועריקייטן‪ ,‬האט אברהם אבינו געזאגט פארקערט‪,‬‬ ‫אז‪ ..‬ניין‪ ,‬דער אייבערשטער איז נישט קיין ביטער'ע טאטע ח"ו‪ ,‬נאר‬ ‫פארקערט‪ַ" :‬אב ָּרם" – מיין הייליגן טאטן אין הימל איז א דערהויבענעם‬ ‫טאטן‪ ,‬און ממילא וועגן דעם שיקט ער מיר אזעלכע זאכן‪ ,‬ווייל ער וויל דאך‬ ‫מיר נאר "אויף הייבן" נאך העכער דורך דעם‪.‬‬ ‫און ממילא וועגן דעם שיקט ער מיר אזעלכע שווערע נסיונות‪ ,‬ווייל ער וויל‬ ‫מיר ווייזן מיט דעם‪ ,‬אז דו זעהס'ט‪ַ" :‬אבְ ָּרהָּ ם עַ בְ ִדי"‪ !?..‬דו קענסט זיך‬ ‫האלטן ביי דיין ריינע‪" :‬אֱמּונָּה" טראץ דעם וואס דו גייסט אריבער אזעלכע‬ ‫גרויסע שוועריקייטן‪.‬‬ ‫און געב נאר א קוק אברהם וואו דו ביזט ָאן געקומען‪ ,‬געב א קוק ווי‪ַ" :‬אב‬ ‫ָּרם" – געב א קוק ווי הויעך דיין טאטע אין הימל האט דיר אויף געהויבן‪,‬‬ ‫און געב א קוק ווי דערהויבן דו ביזט געווארן דורך דעם וואס דו האסט זיך‬ ‫געהאלטן ביי דיין ריינע‪" :‬אֱמּונָּה" אין דעם הייליגן באשעפער טראץ דעם‬ ‫וואס דו ביזט א דורך געגאנגען אזעלכע שוועריקייטן‪.‬‬ ‫און דער ענין איז דאך שוין טאקע אויך מרומז אין דעם פסוק פון‪ַ " :‬ויֹּאמֶ ר‬ ‫ָארץ אֲשֶ ר‬ ‫ּומבֵ ית ָאבִ יָך אֶ ל הָּ ֶ‬ ‫ּוממ ֹּול ְַדתְ ָך ִ‬ ‫ַארצְ ָך ִ‬ ‫יהו‪-‬ה אֶ ל ַאבְ ָּרם לְֶך לְ ָך מֵ ְ‬ ‫ַאראֶ ךָּ"‪ ,‬ווייל די ראשי תיבות פון די ווערטער‪ַ " :‬ויֹּאמֶ ר יהו‪-‬ה אֶ ל אַ בְ ָּרם ֶלְך‬ ‫ְ‬ ‫ָארץ ֲאשֶ ר אַ ְראֶ ךָּ" – איז דאך טאקע‬ ‫ַארצְ ָך ּו ִממ ֹּול ְַדתְ ָך ּו ִמבֵ ית אָּ בִ יָך אֶ ל הָּ ֶ‬ ‫לְ ָך מֵ ְ‬ ‫"דגֶל אֱמּונָּה" – די פָּ אן פון‪" :‬אֱמּונָּה"‪ ,‬ווייל יא ר' יוד‪ ,‬דאס‬ ‫אויך גימטריא‪ֶ :‬‬ ‫איז געווען אונזער הייליגע זיידע "אברהם אבינו"‪ ,‬אונזער הייליגע זיידע‬ ‫צב‬ ‫אליעזר‬ ‫לך לך‬ ‫נעימות‬ ‫"אברהם אבינו" איז געווען אונזער "פָּ אן" און אונזער "וועג ווייזער" אין‬ ‫דעם ענין פון‪" :‬אֱמּונָּה" וואס איז דאך די‪" :‬יְסוֹּד הַ ַיהֲדּות"‪.‬‬ ‫און אברהם אבינו האט געלעבט מיט דעם‪ַ " :‬כאֲשֶ ר ִדבֶ ר אֵ לָּיו יהו‪-‬ה" – און‬ ‫אברהם אבינו האט געלעבט מיט דעם מאמר פון דעם אייבערשטן א יעדן‬ ‫איינציג'ן טאג‪.‬‬ ‫און דער ענין איז דאך שוין טאקע אויך מרומז אין דעם פסוק פון‪ַ " :‬ויֹּאמֶ ר‬ ‫ַארצְ ָך" וגו'‪ ,‬ווייל די ראשי תיבות פון די ווערטער‪:‬‬ ‫יהו‪-‬ה אֶ ל ַאבְ ָּרם לְֶך לְ ָך מֵ ְ‬ ‫" ַויֹּאמֶ ר יהו‪-‬ה אֶ ל אַ בְ ָּרם" – איז דאך טאקע אויך גימטריא‪" :‬חַ י"‪ ,‬ווייל יא ר'‬ ‫יוד‪ ,‬אונזער הייליגע זיידע אברהם אבינו האט "געלעבט" מיט דעם מאמר‬ ‫פון דעם אייבערשטן‪ ,‬און אונזער הייליגע זיידע אברהם אבינו האט דאך‬ ‫"רצוֹּן הַ שֵ ם יִתְ בָּ ַרְך"‪ ,‬אפילו ווען עס איז געווען א‬ ‫שטענדיג געלעבט מיטן‪ָּ :‬‬ ‫הונגער יאר‪ ,‬און אויב דער אייבערשטער האט איהם עפעס געזאגט‪,‬‬ ‫דעמאלט'ס איז ער געווען זיכער אז עס איז‪" :‬אַ ְך וְ ַרק" אויס דרוק'לעך‬ ‫בלויז‪ַ " :‬ל ֲהנָָּאתִ י ּולְ טוֹּבָּ תִ י"‪.‬‬ ‫און די סופי תיבות פון די ווערטער‪ַ " :‬ויֹּאמֶ ר יהו‪-‬ה אֶ ל ַאבְ ָּרם" – איז דאך‬ ‫טאקע אויך גימטריא‪" :‬בָּ א ָּרעָּ ב" – עס קומט א הונגער‪ ,‬און דאס מיינט דאך‬ ‫צו זאגן אין אנדע רע ווערטער‪ ,‬אז אפילו ווען אברהם אבינו האט געזעהן אז‬ ‫עס קומט א הונגער יאר‪ ,‬האט ער אבער אפילו אזוי נאך אלץ געלעבט מיט‬ ‫דעם‪ַ " :‬ויֹּאמֶ ר יהו‪-‬ה אֶ ל ַאבְ ָּרם" – האט ער אבער אפילו אזוי נאך אלץ‬ ‫געלעבט מיט‪" :‬אֱמּונָּה" אין די ווערטער פון דעם הייליגן באשעפער אז די‬ ‫נסיעה וואס איך וועל דא מאכן וועט טאקע נאר זיין‪" :‬אַ ְך וְ ַרק" אויס‬ ‫דרוק'לעך בלויז‪ַ " :‬ל ֲהנָָּאתִ י ּולְ טוֹּבָּ תִ י"‪.‬‬ ‫צג‬ ‫אליעזר‬ ‫לך לך‬ ‫נעימות‬ ‫און די סופי תיבות פון די ווערטער‪ַ " :‬ויֹּאמֶ ר יהו‪-‬ה אֶ ל ַאבְ ָּרם" – איז דאך‬ ‫"רעָּ ה" – שלעכט‪ ,‬און דאס מיינט דאך צו זאגן אין‬ ‫טאקע אויך גימטריא‪ָּ :‬‬ ‫אנדערע ווערטער‪ ,‬אז אפילו ווען עס זעהט דיר אויס אז עס גייט ח"ו קומען‬ ‫שלעכט'ס אויף דיר‪ ,‬ווייל עס גייט דאך קומען א הונגער יאר אויף די פלאץ‬ ‫וואו דו גייסט‪ ,‬זאלסטו אבער דעמאלט'ס נאך אלץ לעבן מיט‪" :‬אֱמּונָּה" אין‬ ‫די ווערטער פון דעם הייליגן באשעפער אז דאס איז אלעס אויס דרוק'לעך‪:‬‬ ‫"כָּל כל ֹּו ט ֹּוב"‪ ,‬און דו זאלסט אבער דעמאלט'ס נאך אלץ לעבן מיט‪:‬‬ ‫"אֱמּונָּה" אין די ווערטער פון דעם הייליגן באשעפער אז דאס איז אלעס‬ ‫אויס דרוק'לעך בלויז‪ַ " :‬ל ֲהנָָּאתִ י ּולְ טוֹּבָּ תִ י"‪.‬‬ ‫ַארצְ ָך‬ ‫און די ראשי תיבות פון די ווערטער‪ַ " :‬ויֹּאמֶ ר יהו‪-‬ה אֶ ל אַ בְ ָּרם ֶלְך לְ ָך מֵ ְ‬ ‫ָארץ ֲאשֶ ר אַ ְראֶ ךָּ" – איז דאך טאקע אויך‬ ‫ּו ִממ ֹּול ְַדתְ ָך ּו ִמבֵ ית אָּ בִ יָך אֶ ל הָּ ֶ‬ ‫גימטריא‪" :‬לֵב הָּ אֱמּונָּה"‪ ,‬ווייל יא טייערע יודן‪ ,‬אונזער הייליגע זיידע‬ ‫אברהם אבינו איז דאך געווען די "הארץ" פון אונזער ריינע‪" :‬אֱמּונָּה"‪!..‬‬ ‫און אין זיין זכות האלטן מיר זיך נאך טאקע אלע היינטיגע צייטן ביי אונזער‬ ‫ריינע‪" :‬אֱמּונָּה" טראץ דעם וואס מיר געפונען זיך דאך נאך אלע היינט אין‬ ‫אזא לאנג'ן שווער'ן‪" :‬גָּלּות אֱדוֹּם" וואס ציט זיך דאך שוין טויזנט'ער יארן‪.‬‬ ‫ווייל אזא איינער וואס קען זאגן פארן אייבערשטן אז דו פירס'ט מיר‬ ‫שטענדיג אין דעם גוט'ן ריכטונג‪ ,‬סיי ווען עס איז מיר גוט‪ ,‬און סיי ווען עס‬ ‫איז מיר שווער‪ ,‬אזא איינער קען טאקע זוכה זיין איין צו פלאנצן‪" :‬אֱמּונָּה"‬ ‫אין די הערצער פון טויזנט'ער יודישע קינדער‪" :‬עַ ד בִ יַאת מָּ ִשיחַ צִ ְדקֵ ינּו"‪.‬‬ ‫צד‬ ‫אליעזר‬ ‫לך לך‬ ‫נעימות‬ ‫און די ווערטער‪" :‬לְֶך לְ ָך" – איז דאך טאקע אויך גימטריא‪" :‬אֱמּונָּה" [מיט‬ ‫די צוויי ווערטער]‪ ,‬ווייל א יודיש קינד דארף דאך שטענדיג וויסן אין א יעדן‬ ‫מצב‪ ,‬אז אלע דיינע מצבים קומען פון דעם אייבערשטן אליין‪ ,‬און אפילו‬ ‫אויב דער אייבערשטער שיקט דיר אמאל א שוועריקייט‪ ,‬און ער געבט דיר‬ ‫דעמאלט'ס א זאג‪ ,‬אז‪" :‬לְֶך לְ ָך" – גיי אוועק אין גלות ר' יוד‪ ,‬און גיי ארויס‬ ‫פון דיין טאטנ'ס שטוב‪ ,‬און גיי ארויס פון דיין באקוועמ'ע טאג טעגליכ'ע‬ ‫לעבן‪ ,‬דארפסטו אבער דעמאלט'ס נאך אלץ גלייבן‪" :‬בֶ אֱמּונָּה ְשלֵמָּ ה" אז‬ ‫דאס איז אלעס אויס דרוק'לעך בלויז‪ַ " :‬ל ֲהנָָּאתְ ָך ּולְ טוֹּבָּ תְ ָך מַ מָּ ש מַ מָּ ש‬ ‫מַ מָּ ש"‪.‬‬ ‫און אפילו אויב עס זעהט דיר אמאל אויס אז דער אייבערשטער ווארפט דיר‬ ‫אוועק פון די גוט'ס‪ ,‬און ער געבט דיר דעמאלט'ס א זאג‪ ,‬אז‪" :‬לְֶך לְ ָך" – גיי‬ ‫אוועק פון דיין יעצטיג'ן מצב‪ ,‬ווייל יעצט וויל איך אז דו זאלסט זיך יעצט‬ ‫געפונען דארט און דארט‪ ,‬אין יענע סארט מצב‪ ,‬דארפסטו אבער דעמאלט'ס‬ ‫נאך אלץ גלייבן‪" :‬בֶ אֱמּונָּה ְשלֵמָּ ה" אז דאס איז אלעס אויס דרוק'לעך נאר‪:‬‬ ‫" ַל ֲהנָָּאתְ ָך ּולְ טוֹּבָּ תְ ָך מַ מָּ ש מַ מָּ ש מַ מָּ ש"‪.‬‬ ‫ווייל‪" :‬מֵ אִ ת ֹּו ֹלא תֵ צֵ א הָּ ָּרעוֹּת" – ווייל פון דעם אייבערשטן גייט דאך נישט‬ ‫ארויס קיין שום שלעכטע זאך‪ ,‬און מיר ווייסן דען וואס עס מיינט "גוט" און‬ ‫וואס עס מיינט "שלעכט"‪ !?..‬מיר ווייסן דען וואו עס ליגט אונזער "גליק"‬ ‫ְסּורים" און‪" :‬עַ גְ מַ ת נֶפֶ ש"‪!?..‬‬ ‫און וואו עס ליגט אונזערע‪" :‬י ִ‬ ‫און מיר קענען זיך דען אליין פסק'נען וואו צו גיין‪ !?..‬מיר ווייסן דאך נישט‬ ‫באמת וואו צו לויפן און אין וועלכע זייט זיך צו קערן ווען מיר באקומען‬ ‫אמאל א שוועריקייט‪!?..‬‬ ‫צה‬ ‫אליעזר‬ ‫לך לך‬ ‫נעימות‬ ‫און ממילא די אמת'ע פלאץ וואו א מענטש דארף לויפן בשעת ווען ער גייט‬ ‫אמאל אריבער א שוועריקייט איז דאך‪ ,‬אין די שערים פון‪" :‬אֱמּונָּה"‪ ,‬און ער‬ ‫דארף זיך דאך דעמאלט'ס ווייקן אין‪" :‬אֱמּונָּה"‪ ,‬ווייל דאס איז דאך‬ ‫דעמאלט'ס זיין גאנצע‪" :‬נְשָּ מָּ ה" – ווייל דאס איז דאך דעמאלט'ס זיין‬ ‫גאנצע "לעבן"‪.‬‬ ‫ווייל אויב לאזט ער אפ דעם מאשין וואס הייסט‪" :‬אֱמּונָּה" בשעת ווען ער‬ ‫גייט אמאל אריבער א שוועריקייט‪ ,‬לייגט ער זיך דאך דעמאלט'ס אליין‬ ‫אריין אין גאר גאר א ערנסט'ע סכנה ברוחניות‪ ,‬ווייל א מענטש וואס גייט‬ ‫אריבער א שוועריקייט מוז דאך לעבן מיט‪" :‬אֱמּונָּה"‪ ,‬ווייל דאס איז דאך די‬ ‫איינציגסט'ע עצה וואס וועט איהם קענען דער האלטן בשעת ווען ער‬ ‫געפונט זיך אין אזעלכע פאר ווייטאגט'ע מצבים‪.‬‬ ‫און דער הייליגער נעים זמירות ישראל דוד המלך עליו השלום זאגט דאך‬ ‫אונז שוין טאקע אויך בפירוש אין זיין הייליגן ספר תהלים (קפיטל ל"ז פסוק‬ ‫"שכָּן אֶ ֶרץ" – אז דו ביזט גערעכט טאקע‬ ‫ג')‪ ,‬אז דו ביזט גערעכט טאקע אז‪ְ :‬‬ ‫אז א מענטש דארף טאקע לעבן אויף דער וועלט א געהעריגע לעבן און‬ ‫האנדלען מיט מענטשן אזוי ווי א יעדער איינער‪.‬‬ ‫"ּורעֵ ה" אֱמּונָּה – אבער א מענטש דארף זיך דאך אבער אויך געפונען‬ ‫אבער‪ְ :‬‬ ‫"ּורעֵ ה" אֱמּונָּה – א מענטש דארף זיך‬ ‫אויף דער וועלט אויף א אופן פון‪ְ :‬‬ ‫דאך אבער אויך "ָאן פאשע'נען" מיט די הייליגע מעדיצין וואס רופט זיך‪:‬‬ ‫"אֱמּונָּה"‪ ,‬ווייל ָאן דעם קענסטו דאך חס ושלום אינגאנצן פארלוירן ווערן‬ ‫ווען דו גייסט אמאל אריבער א שוועריקייט‪!..‬‬ ‫צו‬ ‫אליעזר‬ ‫לך לך‬ ‫נעימות‬ ‫און דאס איז דאך א מורא'דיגע וויי געשריי‪ ,‬ווייל ָאן די הייליגע מעדיצין‬ ‫וואס הייסט‪" :‬אֱמּונָּה" קענסטו דאך חס ושלום אינגאנצן פארלוירן ווערן‬ ‫ווען דו גייסט אמאל אריבער א שוועריקייט‪!..‬‬ ‫און ממילא וועגן מוזטו זעהן זיך גוט "ָאן צו פאשע'נען" מיט די הייליגע‬ ‫מעדיצין וואס הייסט‪" :‬אֱמּונָּה"‪ ,‬ווייל אויב דו וועסט נישט פארשטיין אז‬ ‫אלעס וואס דו גייסט נאר א דורך אויף דער וועלט קומט גלייך פון דעם‬ ‫"שבְ רֵ י‬ ‫אייבערשטן‪ ,‬וועסטו דאך דעמאלט'ס גלייך ווערן צובראכן אויף‪ִ :‬‬ ‫ְשבָּ ִרים"‪.‬‬ ‫און פאר אזא סארט מצב איז דאך טאקע געשטעלט געווארן די הייליגע‬ ‫עבודה פון‪" :‬אֱמּונָּה" אין דעם הייליגן‪" :‬בוֹּרֵ א כָּל ע ֹּול ִָּמים"‪.‬‬ ‫און מיר זאגן דאך שוין טאקע אלע בפירוש ביי‪" :‬וְ יִתֶ ן לְ ָך" וכו' א יעדע‬ ‫מוצאי שבת קודש‪ ,‬אז‪" :‬וְ הָּ יָּה אֱמּונַת" – אז דו ווייסט ווען דו דארפס'ט זיך‬ ‫קענען שטארקן מיט‪" :‬אֱמּונָּה" אין דעם הייליגן‪" :‬בוֹּרֵ א כָּל ע ֹּול ִָּמים"‪!?..‬‬ ‫ביי‪" :‬עִ תֶ יָך" – ביי דיינע שווערע זמנים'לעך וואס דו האסט זיך ביי דיר‪ ,‬און‬ ‫ביי דיינע שווערע מצבים'לעך וואס גייען אריבער אויף דיר‪ ,‬ווייל דוקא‬ ‫"דעמאלט'ס" דארפסטו זיך קענען מחזק זיין מיט‪" :‬אֱמּונָּה" און‪" :‬בִ טָּ חוֹּן"‬ ‫אין דעם הייליגן‪" :‬בוֹּרֵ א כָּל ע ֹּול ִָּמים" און נישט אפ לאזן דעם הייליגן‬ ‫באשעפער טראץ דעם וואס עס גייט אריבער אויף דיר שוועריקייטן‪.‬‬ ‫און די ווערטער‪" :‬חַ י בֶ אֱמּונָּה" – איז דאך טאקע אויך גימטריא‪" :‬הַ כֹּל‬ ‫מֵ יהו‪-‬ה" [מיטן כולל]‪ ,‬ווייל יא ר' יוד‪ ,‬אויב ווילסטו‪" :‬חַ י בֶ אֱמּונָּה" – אויב‬ ‫צז‬ ‫אליעזר‬ ‫לך לך‬ ‫נעימות‬ ‫ווילסטו קענען לעבן מיט‪" :‬אֱמּונָּה"‪ ,‬דעמאלט'ס זאלסטו האלטן און איין‬ ‫איבער חזר'ן די ווערטער אז‪" :‬הַ כֹּל מֵ יהו‪-‬ה"‪:‬‬ ‫ֹּאמר יהו‪-‬ה ֶאל ַא ְב ָרם לֶ ְך ְל ָך‬ ‫וַ י ֶ‬ ‫וַ ּיֹאמֶׁ ר יהו‪-‬ה ֶׁאל ַא ְב ָרם ל ְֶׁך לְ ָך וגו'‪ :‬עס איז דאך שוין באקאנט פאר א‬ ‫יעדעם איינעם‪ ,‬אז א יעדע מענטש איז דאך צוזאם געשטעלט געווארן פון‬ ‫פיר יסודות‪ :‬א) "אֵ ש"‪ ,‬ב) "מַ יִם"‪ ,‬ג) "רּוחַ "‪ ,‬ד) "עָּ פָּ ר"‪ ,‬און א יעדע מענטש‬ ‫אויף דער וועלט פארמאגט דאך אין זיך די פיר יסודות‪ ,‬ווייל ָאן דעם קען‬ ‫מען דאך נישט לעבן‪.‬‬ ‫אבער די ספרים הק' זאגן דאך אונז שוין קלאר‪ ,‬אז א יעדע יסוד [פון די פיר‬ ‫יסודות] ווייזט אויף א אנדערע סארט "מדה" פון א מענטש‪ ,‬ווייל די ערשטע‬ ‫דריי יסודות‪" :‬אֵ ש מַ יִם רּוחַ " זענען דאך יסודות וואס "לעבן" א גאנצן צייט‪,‬‬ ‫ווייל "פייער" קאכט דאך א גאנצן צייט‪ ,‬און "וואסער" פליס'ט דאך א גאנצן‬ ‫צייט‪ ,‬און א "ווינט" בלאזט דאך א גאנצן צייט‪.‬‬ ‫אבער משא"כ די פערטע יסוד‪" :‬עָּ פָּ ר"‪ ..‬רועט א גאנצן צייט‪ ,‬ווייל וואס איז‬ ‫שוין "ערד"‪" !?..‬ערד" בלייבט שטיין א גאנצן צייט אויף די זעלבע פלאץ‬ ‫"חיּות"‪ ,‬אבער משא"כ די‬ ‫און עס פארמאגט דאך נישט אין זיך קיין שום‪ִ :‬‬ ‫ערשטע דריי יסודות‪" :‬אֵ ש מַ יִם רּוחַ " זענען דאך יסודות וואס "לעבן" א‬ ‫גאנצן צייט‪.‬‬ ‫און ממילא‪ַ " :‬ויֹּאמֶ ר יהו‪-‬ה אֶ ל ַאבְ ָּרם" – און ממילא דער אייבערשטער האט‬ ‫ַארצְ ָך" – אז גיי אוועק פון דיין‬ ‫דא געזאגט פאר אברהם אבינו‪ ,‬אז‪" :‬לְֶך לְ ָך מֵ ְ‬ ‫צח‬ ‫אליעזר‬ ‫לך לך‬ ‫נעימות‬ ‫"ארציות" – גיי אוועק פון דיין‪" :‬חֵ לֶק הֶ עָּ פָּ ר"‪ ,‬און קוק נישט אויף דיין‪:‬‬ ‫"חֵ לֶק הֶ עָּ פָּ ר" וואס דו פארמאגס'ט‪.‬‬ ‫נאר‪" :‬לְֶך לְ ָך" – גיי צו "דיר"‪ ,‬און קוק אויף "דיר"‪ ,‬דו הייסט דאך‪:‬‬ ‫"ַאבְ ָּרם"‪ ,‬און די ווארט‪ַ" :‬אבְ ָּרם" – איז דאך ראשי תיבות‪" :‬אֵ ש מַ יִם רּוחַ‬ ‫"חיּות ַלעֲבו ַֹּדת הַ בוֹּרֵ א"‪ ,‬און דו‬ ‫בְ ת ֹּו ֵכְך" – דו פארמאגס'ט דאך אין זיך אזא‪ִ :‬‬ ‫ביזט דאך שטענדיג‪" :‬כָּל כל ֹּו ִחיּות" מיר צו דינען מיט א פרייליכ'ע‬ ‫פריש'קייט‪ַ " :‬לעֲבו ַֹּדת הַ בוֹּרֵ א"‪ ,‬און ממילא זאג נישט אז‪" :‬וְ ָאנֹּ כִ י עָּ פָּ ר‬ ‫וָּאֵ פֶ ר"‪!?..‬‬ ‫ווייל יא‪ ..‬בסדר‪ ..‬דו ביזט גערעכט טאקע אז א יעדע מענטש פארמאגט‬ ‫טאקע אין זיך אלע פיר יסודות‪ ,‬ווייל אזוי האט דאך דער אייבערשטער‬ ‫באשאפן דעם "מענטש"‪ ,‬מיט‪" :‬עָּ פָּ ר" אויך‪ ,‬אזוי ווי עס שטייט דאך שוין‬ ‫טאקע בפירוש אין פסוק אין פרשת בראשית (קפיטל ב' פסוק ז')‪ ,‬אז‪" :‬וַיִ יצֶ ר‬ ‫ָאדם עָּ פָּ ר ִמן הָּ א ֲָּדמָּ ה" וגו'‪.‬‬ ‫ֱֹלקים אֶ ת הָּ ָּ‬ ‫יהו‪-‬ה א ִ‬ ‫אבער דו ביזט דאך נישט פון די סארט מענטשן וואס זענען דבוק צום‪:‬‬ ‫"חֵ לֶק הֶ עָּ פָּ ר" און טוען גארנישט‪ ,‬דו ביזט דאך פון די מענטשן וואס דינען‬ ‫דעם אייבערשטן מיט א פרייליכ'ע פריש'קייט‪ַ " :‬לעֲבו ַֹּדת הַ בוֹּרֵ א" מיטן‬ ‫"חיּות"‪.‬‬ ‫גרעסט'ן מאס‪ִ :‬‬ ‫און ממילא‪ַ" :‬אבְ ָּרם לְֶך לְ ָך" – גיי צו דיין‪" :‬חֵ לֶק הַ ִחיּות"‪ ,‬און געב נאר א‬ ‫"חיּות" דו פארמאגס'ט פאר‪" :‬עֲבו ַֹּדת הַ בוֹּרֵ א"‪ ,‬עס איז דאך‪:‬‬ ‫קוק וויפיל‪ִ :‬‬ ‫"אֵ ש מַ יִם רּוחַ בְ ת ֹּו ֵכְך" אויפן העכסט'ן פארנעם‪ !..‬און דו ביזט דאך דער‬ ‫מענטש וואס לערנט אויס די גאנצע וועלט צו לעבן מיט דעם‪" :‬וַיִ פַ ח בְ אַ פָּ יו‬ ‫צט‬ ‫אליעזר‬ ‫לך לך‬ ‫נעימות‬ ‫נ ְִשמַ ת חַ יִ ים" – דו ביזט דאך דער מענטש וואס לערנט אויס די גאנצע וועלט‬ ‫צו לעבן מיט דעם‪" :‬נ ְִשמַ ת כָּל חַ י וְ גַם ַנע ֲִריצָּ ְך"‪!..‬‬ ‫און דער הייליגער רבי מרדכי'לע מנדבורנא זצ"ל טייטש'ט טאקע דעם פסוק‬ ‫ְהּודה" וואס עס שטייט אין פרשת ויחי (קפיטל מ"ט פסוק‬ ‫ַאריֵה י ָּ‬ ‫פון‪" :‬גּור ְ‬ ‫ט')‪ ,‬אז‪" :‬גּור" איז דאך טייטש‪" :‬י ְִרָאה" – "מורא האבן"‪ ,‬ווייל עס קומט‬ ‫"ַאריֵה" איז דאך טייטש "א‬ ‫דאך פון דעם לשון‪ַ " :‬ו ָּיגָּר" מוָֹּאב וגו'‪ ,‬און‪ְ :‬‬ ‫ְהּודה" – אזוי דארף אויס‬ ‫לייב" – "לייב'עדיג"‪ ,‬אזוי דארף אויס זעהן א‪" :‬י ָּ‬ ‫ְהּודי"‪ !..‬א יוד דארף זיין "מורא'דיג" און "לעבעדיג"‪!..‬‬ ‫זעהן א‪" :‬אִ יש י ִ‬ ‫און דאס מיינט דאך צו זאגן אין אנדערע ווערטער‪ ,‬אז מצד אחד דארף א‬ ‫יודיש קינד "מורא" האבן פון דעם אייבערשטן‪ ,‬אבער מצד שני‪ ..‬דארף‬ ‫אבער א יודיש קינד אויך זיין "לעבעדיג" צום אייבערשטן און דינען דעם‬ ‫אייבערשטן מיט א פרייליכ'ע פריש'קייט‪ַ " :‬לעֲבו ַֹּדת הַ בוֹּרֵ א" מיטן גרעסט'ן‬ ‫"ש ְמחָּ ה"‪ ,‬ווייל די גאנצע תוכחה‬ ‫"חיּות" און מיטן גרעסט'ן מאס‪ִ :‬‬ ‫מאס‪ִ :‬‬ ‫קומט דאך נאר‪" :‬תַ חַ ת אֲשֶ ר ֹלא עָּ בַ ְדתָּ אֶ ת יהו‪-‬ה אֱֹלקֶ יָך בְ ִש ְמחָּ ה"‪.‬‬ ‫"ַאריֵה" איז דאך אויך די זעלבע אותיות ווי‪" :‬י ְִרָאה"‪ ,‬ווייל‬ ‫און די ווארט‪ְ :‬‬ ‫יא‪ ..‬מען דארף טאקע זיין "לייב'עדיג" – מען דארף טאקע דינען דעם‬ ‫"ש ְמחָּ ה"‪ ,‬אבער מצד שני‪ ..‬דארף מען דאך‬ ‫אייבערשטן מיטן גרעסט'ן מאס‪ִ :‬‬ ‫אבער דעמאלט'ס נאך אלץ בלייבן מיט א מורא'דיגע‪" :‬י ְִרָאה" און מורא‬ ‫האבן פון דעם אייבערשטן‪ ,‬און נישט ח"ו מזלזל זיין אין קיין שום חלק פון‬ ‫יודיש'קייט‪ ,‬נאר דינען דעם אייבערשטן מיט א "מורא" און מיט א "פרייד"‪,‬‬ ‫אזוי ווי דער הייליגער נעים זמירות ישראל דוד המלך עליו השלום זאגט‬ ‫דאך אונז שוין טאקע בפירוש אין זיין הייליגן ספר תהלים (קפיטל ב' פסוק‬ ‫ק‬ ‫אליעזר‬ ‫לך לך‬ ‫נעימות‬ ‫י"א)‪ ,‬אז‪" :‬עִ בְ דּו אֶ ת יהו‪-‬ה בְ י ְִרָאה" – אז דינט'ס דעם אייבערשטן מיט א‬ ‫"מורא"‪ ,‬אבער אין די זעלבע צייט‪" :‬וְ גִ ילּו בִ ְרעָּ ָּדה" – אבער אין די זעלבע‬ ‫צייט זאלט איר זיך "פרייען" מיט א "ציטערניש"‪ ,‬ווייל יא טייערע יודן‪ ,‬א‬ ‫יוד דארף דינען דעם אייבערשטן "מורא'דיג" און "לעבעדיג"‪!..‬‬ ‫און יעצט א ווארט פאר די טייערע‪" :‬בַ חּורֵ י חֶ מֶ ד"‪ ,‬די ווארט‪" :‬בָּ חּור" – איז‬ ‫"ַאריֵה"‪ ,‬און די ווארט‪" :‬בָּ חּור" – איז דאך אויך‬ ‫דאך אויך גימטריא‪ְ :‬‬ ‫"ראִ יָּה"]‪ ,‬ווייל א ערליכ'ע חסידיש'ע‪" :‬בָּ חּור"‬ ‫גימטריא‪" :‬י ְִרָאה" [און אויך‪ְ :‬‬ ‫דארף זיין שטארק ווי א "לייב" כדי צו האבן‪" :‬י ְִרַאת שָּ מַ יִם"‪!..‬‬ ‫ווייל אויב האלט מען זיך קלוגער ווי אונזערע מנהיגים‪ ,‬און מען הייבט ָאן‬ ‫מזלזל צו זיין אין די תקנות וואס אונזערע מנהיגים האבן אוועק געשטעלט‬ ‫לטובתינו‪ ,‬און מען זאגט‪ ,‬אז נע‪ ..‬וואס איז שוין די פראבלעם פון דאס‪!?..‬‬ ‫און וואס איז שוין די פראבלעם פון יענ'ס‪ !?..‬דעמאלט'ס קען מען ח"ו‬ ‫אוועק פאלן אינגאנצן‪.‬‬ ‫ווייל כדי אז א‪" :‬בָּ חּור" זאל האבן‪" :‬י ְִרַאת שָּ מַ יִם"‪ ,‬פארלאנגט זיך פון דעם‪:‬‬ ‫"בָּ חּור" אליין אייזענ'ע כוחות צו שטיין פעלזן פעסט ווי א "לייב" אנטקעגן‬ ‫די אלע פוסט'ע ליידיג גייער'ס וואס לאכן אפ פון‪" :‬כָּל הַ קָּ דוֹּש וְ הַ טָּ הוֹּר‬ ‫ַאריֵה וְ י ְִרָאה"‪:‬‬ ‫לָּנּו"‪ ,‬און ממילא דאס איז די סוד פארוואס‪" :‬בָּ חּור גִ ימַ ְט ִריָּא ְ‬ ‫ֶאל ָה ָא ֶרץ אֲ ֶשר ַא ְר ֶא ָך‬ ‫וַ ּיֹאמֶׁ ר יהו‪-‬ה ֶׁאל ַא ְב ָרם ל ְֶׁך לְ ָך מֵ ַא ְר ְצ ָך ּו ִמ ּמ ֹול ְַד ְּת ָך ּו ִמ ּ ֵבית ָא ִב ָ‬ ‫יך‬ ‫ֶׁאל הָ ָא ֶׁרץ אֲ ֶׁשר ַא ְר ֶׁא ּךָ‪ :‬רש"י הק' פרעגט דאך דא א מורא'דיגע קשיא‪,‬‬ ‫קא‬ ‫אליעזר‬ ‫לך לך‬ ‫נעימות‬ ‫ווייל רש"י הק' פרעגט דאך אונז דא‪ ,‬אז פארוואס האט דער אייבערשטער‬ ‫נישט געזאגט פאר אברהם אבינו גלייך אין אנהייב וואו ער זאל גיין‪!?..‬‬ ‫און רש"י הק' ענטפערט דאך אונז דא אויף דעם צוויי תירוצים‪ :‬א) איין‬ ‫תירוץ איז‪" :‬כְ ֵדי לְ חַ בְ בָּ ּה בְ עֵ ינָּיו" – כדי צו מאכן באליבט די לאנד‪" :‬אֶ ֶרץ‬ ‫י ְִש ָּראֵ ל" אין די אויגן פון אברהם אבינו‪ ,‬און ממילא וועגן דעם האט איהם‬ ‫נישט דער אייבערשטער גלייך אויס געזאגט וואו אהין ער זאל גיין‪.‬‬ ‫ב) און די צווייטע תירוץ איז‪" :‬כְ ֵדי לָּתֵ ת ל ֹּו ְשכַר עַ ל כָּל ִדבּור וְ ִדבּור" – ווייל‬ ‫דער אייבערשטער האט דאך איהם געוואלט געבן שכר אויף א יעדע‬ ‫"דיבור" וואס ער וועט איהם הייסן טוהן‪ ,‬און ממילא וועגן דעם האט איהם‬ ‫נישט דער אייבערשטער גלייך אויס געזאגט וואו אהין ער זאל גיין‪.‬‬ ‫אבער לכאורה איז דאך שווער דא א מורא'דיגע קשיא‪ ,‬ווייל פארוואס פעלט‬ ‫אויס די צווייטע תירוץ פון‪" :‬כְ ֵדי לָּתֵ ת ל ֹּו ְשכַר עַ ל כָּל ִדבּור וְ ִדבּור"‪!?..‬‬ ‫עס זעהט עפעס אויס אז רש"י הק' איז נישט געווען אינגאנצן צופרידן מיט‬ ‫די ערשטע תירוץ פון‪" :‬כְ ֵדי לְ חַ בְ בָּ ּה בְ עֵ ינָּיו"‪ ,‬און ממילא וועגן דעם האט ער‬ ‫געברענגט נאך א פשט פון‪" :‬כְ ֵדי לָּתֵ ת ל ֹּו ְשכַר עַ ל כָּל ִדבּור וְ ִדבּור"‪.‬‬ ‫אבער איין מינוט‪ ,‬וואס איז טאקע שלעכט פון די ערשטע פשט פון‪" :‬כְ ֵדי‬ ‫לְ חַ בְ בָּ ּה בְ עֵ ינָּיו" אז רש"י הק' זאל מוזן ברענגען א צווייטע תירוץ פון‪" :‬כְ ֵדי‬ ‫לָּתֵ ת ל ֹּו ְשכַר עַ ל כָּל ִדבּור וְ ִדבּור"‪!?..‬‬ ‫נאר מען קען דאס אפשר ערקלערן מיט א מורא'דיגע מעשה וואס עס האט‬ ‫פאסירט ביים הייליגן אהבת ישראל פון וויזניץ זצ"ל‪ ,‬ווייל עס איז געווען‬ ‫קב‬ ‫אליעזר‬ ‫לך לך‬ ‫נעימות‬ ‫אמאל א יוד וואס האט געוואוינט אין א געוויסע שטעט'ל‪ ,‬און דער יוד איז‬ ‫גראדע געווען א גרויסער עושר‪ ,‬און זיין פרנסה איז געווען‪ ,‬אז ער פלעגט‬ ‫ארבעטן מיט האלץ‪ ,‬און ער איז געווען גאר א גרויסע מומחה אין דעם פאך‬ ‫פון אויס שלייפן העלצער‪ ,‬און ער האט ב"ה גאר שיין פארדינט פון זיין‬ ‫פאך‪.‬‬ ‫אבער איין שיינעם טאג‪ ..‬האט זיך די רעדל געגעבן א דריי‪ ,‬און ער איז‬ ‫געווארן א בלוטיג'ער ארימאן‪ ,‬און ער איז ממש געבליבן מיט גארנישט‪:‬‬ ‫"בְ עֵ רוֹּם ּובְ חוֹּסֶ ר כֹּל"‪ ,‬און ממילא וועגן דעם איז ער געקומען צום הייליגן‬ ‫אהבת ישראל מיט א קוויטל כדי צו בעטן א ברכה אויף זיין שווער'ן מצב‬ ‫וואס האט איהם נאר וואס באטראפן‪.‬‬ ‫אבער ווי נאר דער יוד האט גע'עפענט די טיר פון דעם הייליגן אהבת‬ ‫ישראל‪ ,‬האט איהם דער הייליגער אהבת ישראל געגעבן א שריי‪" ,‬פָּ אר"‪!..‬‬ ‫און ווי נאר דער יוד האט דאס דער הערט‪ ,‬איז ער דעמאלט'ס גלייך געבליבן‬ ‫שטיין פאר וואונדער'ט‪ ,‬און ער האט דעמאלט'ס גלייך געגעבן א פרעג דעם‬ ‫הייליגן אהבת ישראל‪ ,‬אז‪ ..‬רבי‪ ,‬וואו אהין זאל איך פארן‪ !?..‬עס איז דאך‬ ‫דא אזוי פיל פלעצער וואו מען קען פארן ארום די וועלט‪!?..‬‬ ‫ווייל מען קען דאך פארן קיין אונגארן‪ ,‬און מען קען דאך פארן קיין פולין‪,‬‬ ‫און מען קען דאך פארן קיין פיטסבורג‪ ,‬און מען קען דאך פארן קיין‬ ‫בוקארעשט‪ ,‬און מען קען דאך פארן קיין אוקריינע‪ ,‬און ממילא וואו זאל איך‬ ‫פארן רבי‪ !?..‬איך דארף דאך וויסן וועלכע באן צו נעמען‪ !?..‬אבער דער יוד‬ ‫האט נישט באקומען קיין ענטפער פון דעם הייליגן אהבת ישראל‪.‬‬ ‫קג‬ ‫אליעזר‬ ‫לך לך‬ ‫נעימות‬ ‫שוין‪ ..‬איז דער יוד ארויס געגאנגען פון דעם צימער פון דעם הייליגן אהבת‬ ‫ישראל‪ ,‬און ער איז געשטאנען דארטן אינגאנצן פאר צווייפל'ט‪.‬‬ ‫און פונקט דעמאלט'ס איז געשטאנען לעבן דעם צימער פון דעם הייליגן‬ ‫אהבת ישראל א עלטער'ע יוד וואס איז געווען איינער פון די גאר עלטער'ע‬ ‫וויזניצ'ע חסידים אין יענע צייטן‪.‬‬ ‫און ווען דער עלטער'ע יוד האט געזעהן ווי דער יוד שטייט אינגאנצן פאר‬ ‫צווייפל'ט און ער ווייסט נישט וואס צו טוהן‪ ,‬האט ער זיך דעמאלט'ס גלייך‬ ‫ָאן גערופן צו דעם יוד און געזאגט‪ ,‬אז אויב דער רבי האט דיר געהייסן‬ ‫פארן‪ ,‬דעמאלט'ס פרעגט מען נישט קיין קשיות און מען "פארט"‪!..‬‬ ‫איז דער יוד צו געגאנגען צום באן סטאנציע‪ ,‬און ער איז דעמאלט'ס גלייך‬ ‫צו געגאנגען צום בילעט פארקויפער‪ ,‬און ער האט איהם דעמאלט'ס גלייך‬ ‫געזאגט‪ ,‬אז איך וויל קויפן א טיקעט צו "פארן"‪.‬‬ ‫האט איהם דער בילעט פארקויפער געפרעגט‪ ,‬אז נו זייער פיין‪ ,‬אבער וואו‬ ‫אהין ווילט איר פארן ר' יוד‪ !?..‬האט איהם דער יוד גע'ענטפערט‪ ,‬אז איך‬ ‫ווייס נישט‪ ,‬איך וויל "פארן"‪.‬‬ ‫האט איהם דער בילעט פארקויפער געגעבן א בילעט פאר די קומענדיגע באן‬ ‫וואס "פארט" [ערגעץ]‪ ,‬און ווען די קומענדיגע באן איז ָאן געקומען‪ ,‬איז‬ ‫דער יוד גלייך ארויף געגאנגען אויפן באן און זיך אוועק געזעצט אויפן באן‬ ‫נישט האבנ'דיג קיין מינדיסט'ע השגה וואו ער פארט יעצט‪ ,‬און פארשטייט‬ ‫זיך אז דער יוד האט נישט געוואוסט וואו אראפ צו גיין‪ ,‬ווייל ער האט דאך‬ ‫קד‬ ‫אליעזר‬ ‫לך לך‬ ‫נעימות‬ ‫אפילו נישט געוואוסט וואו ער פארט בכלל‪ ,‬און ממילא וועגן דעם איז דער‬ ‫יוד געבליבן אויפן באן ביז ווען די באן איז ָאן געקומען צום לעצט'ן‬ ‫סטאנציע‪ ,‬און פלוצלונג האט דער יוד געהערט ווי מען רופט אויס הויעך‬ ‫אויפן קול‪ ..‬אז דאס איז די לעצטע סטאנציע פון דעם דאזיג'ן נסיעה‪ ,‬די באן‬ ‫פארט שוין נישט ווייטער‪.‬‬ ‫און ווען דער יוד האט געהערט אז די באן פארט שוין נישט ווייטער‪ ,‬האט‬ ‫ער דעמאלט'ס בלית ברירה געמוזט אראפ גיין פון דעם באן‪ ,‬און ווען ער איז‬ ‫אראפ געקומען פון דעם באן‪ ,‬האט ער זיך דעמאלט'ס גלייך געגעבן א קוק‬ ‫אום אויף דעם נייעם פלאץ וואס ער האט דא נאר וואס באגעגענט‪ ,‬אבער ער‬ ‫האט נישט געהאט קיין מינדיסט'ע השגה וואו ער געפונט זיך דא אויף דער‬ ‫וועלט‪ ,‬אבער אין געציילט'ע מינוט'ן האט ער זיך שוין דערוואוסט אז ער‬ ‫געפונט זיך יעצט אין דעם שטעט'ל "קאשוי"‪.‬‬ ‫און ווי נאר ער האט זיך דערוואוסט אז ער געפונט זיך יעצט אין דעם שטאט‬ ‫"קאשוי" ‪ ,‬האט ער דעמאלט'ס גלייך געטראכט צו זיך‪ ,‬אז איין מינוט‪ ,‬איך‬ ‫האב דאך נישט קיין שום באקאנט'ן דא אין דעם שטאט קאשוי‪ ,‬און ממילא‬ ‫וואס זאל איך טוהן דא בכלל‪ !?..‬איך קען דאך נישט דא קיינעם‪ !?..‬און‬ ‫ממילא וואו וועל איך קענען בכלל איין שטיין דא‪!?..‬‬ ‫אבער ער האט זיך נישט פארלוירן‪ ,‬נאר ער איז דעמאלט'ס גלייך צו‬ ‫געגאנגען צום ערשט'ן בנין וואו ער האט געזעהן אז עס שטייט דארט לעבן‬ ‫דעם שטוב א יוד מיט בארד און פיאות‪ ,‬און ער האט דעמאלט'ס גלייך‬ ‫געגעבן א פרעג דעם יוד‪ ,‬אז זאג נאר ר' יוד‪ ,‬מען קען אפשר אריין קומען צו‬ ‫דיר אין שטוב פאר א פָּ אר מינוט‪!?..‬‬ ‫קה‬ ‫אליעזר‬ ‫לך לך‬ ‫נעימות‬ ‫ווייל איך וועל דיר זאגן דעם אמת ר' יוד‪ ,‬איך וואוין נישט דא‪ ,‬איך בין א‬ ‫"גאסט" דא‪ ,‬און ממילא אפשר וואלט געווען מעגליך אריין צו קומען צו דיר‬ ‫אין שטוב פאר א פָּ אר מינוט‪!?..‬‬ ‫האט איהם דער בעל הבית פון דעם שטוב געזאגט‪ ,‬אז‪ ..‬זיכער ר' יוד‪ ,‬זיכער‬ ‫קענט איר אריין קומען צו מיר אין שטוב‪ ,‬פון וואו זענט איר ר' יוד‪ !?..‬האט‬ ‫איהם דער יוד גע'ענטפערט‪ ,‬אז איך בין היינט ָאן געקומען מיטן באן פון‬ ‫דעם און דעם שטעט'ל‪.‬‬ ‫און די בעל הבית פון דעם שטוב האט איהם טאקע דעמאלט'ס גלייך אריין‬ ‫גענומען צו זיך אין שטוב‪ ,‬און ער האט איהם דעמאלט'ס גאר שיין מכבד‬ ‫געווען‪ ,‬און די בעל הבית פון דעם שטוב האט דעמאלט'ס גלייך ָאן געהויבן‬ ‫אריין צו גיין מיט דעם יוד אין א שיינע שמועס‪ ,‬און דער יוד האט איהם‬ ‫טאקע פארציילט די גאנצע מעשה וואס עס גייט דא פָּ אר מיט איהם‪ ,‬אז ער‬ ‫איז אמאל געווען גאר א גרויסער עושר‪ ..‬און אז ער ארבעט מיט "האלץ"‪.‬‬ ‫און די רגע וואס די בעל הבית פון דעם שטוב האט געהערט די ווארט‬ ‫"האלץ"‪ ,‬האט ער איהם דעמאלט'ס גלייך געגעבן א שטעל אפ‪ ,‬און ער האט‬ ‫איהם דעמאלט'ס גלייך געפרעגט‪ ,‬אז וואס האט איר געזאגט ר' יוד‪ !?..‬איר‬ ‫האט געזאגט אז איר ארבעט מיט "האלץ"‪" !?..‬איר" ארבעט מיט‬ ‫"האלץ"‪!?..‬‬ ‫האט איהם דער יוד געזאגט‪ ,‬יא‪ ,‬איך ארבעט מיט "האלץ"‪ ,‬און איך בין אויך‬ ‫גאר גאר א גרויסע "מומחה" אין די ארבעט פון "האלץ"‪ ,‬האט איהם די בעל‬ ‫הבית פון דעם שטוב געזאגט‪ ,‬אז‪ ..‬איין מינוט‪ ,‬איך ארבעט דאך אויך מיט‬ ‫קו‬ ‫אליעזר‬ ‫לך לך‬ ‫נעימות‬ ‫"האלץ"‪ ,‬און איך זוך דאך שוין גאר גאר א לאנגע צייט איינער וואס זאל‬ ‫מיר פירן מיין גרויסן פאבריק‪ ,‬און איך זוך דאך שוין אויך גאר גאר א לאנגע‬ ‫צייט איינער וואס זאל מיר מסדר זיין אלע מיינע גרויסע באשטעלונגען וואס‬ ‫איך באשטעל‪.‬‬ ‫און איך האב געהאט אין פְ לַאן צו באצאלן זייער שיין פאר דער מענטש‬ ‫וואס וועט מיר דאס קענען צו שטעלן‪ ,‬אבער ביז דערווייל האב איך נאך‬ ‫נישט געטראפן דעם פאסיג'ן מענטש פאר דעם‪ ,‬און איך מיין אז דו וואלס'ט‬ ‫געווען דער ריכטיגער קאנדידאט פאר דעם‪ ,‬ווייל דו ביזט דאך גאר גאר א‬ ‫גרויסע "מומחה" אין די ארבעט פון "האלץ"‪ ,‬און ממילא אפשר קענען מיר‬ ‫ארבעטן צוזאמען‪ !?..‬דו ביזט מסכים‪ !?..‬האט איהם דער יוד געזאגט‪,‬‬ ‫זיכער‪ ,‬זיכער בין איך מסכים צו ארבעטן מיט אייך‪.‬‬ ‫און יעצט‪ ..‬האט דאך שוין דער יוד פארשטאנען פארוואס ער האט‬ ‫געדארפט קריכען ביז אהער כדי צו טרעפן זיין "ישועה"‪ ,‬און יעצט האט ער‬ ‫דאך שוין פארשטאנען וואס עס איז געלעגן אונטער די ווארט "פָּ אר" וואס‬ ‫דער הייליגער אהבת ישראל האט איהם אויס געשריגן גלייך ווען ער איז נאר‬ ‫אריין געקומען אין דעם צימער פון דעם הייליגן אהבת ישראל‪.‬‬ ‫און ווי נאר דער יוד האט געהערט די דאזיגע ווערטער פון יענעם יוד‪ ,‬איז ער‬ ‫דעמאלט'ס שנעל צוריק געלאפן צום באן סטאנציע כדי צו קויפן א בילעט‬ ‫כדי צו קענען צוריק אהיים פארן‪ ,‬און ער האט זיך טאקע דעמאלט'ס גלייך‬ ‫געקויפט א בילעט‪ ,‬און ער האט זיך דעמאלט'ס שנעל ארויף געזעצט אויפן‬ ‫באן כדי צוריק צו פארן אהיים צו זיין שטאט וואו ער האט געוואוינט‪.‬‬ ‫קז‬ ‫אליעזר‬ ‫לך לך‬ ‫נעימות‬ ‫אבער אינמיטן וועג‪ ..‬האט מען איהם עפעס פלוצלונג חושד געווען מיט‬ ‫קולי קולות אז ער האט גע'גאנבע'ט די בילעט פון א צווייטע מענטש וואס‬ ‫איז געווען דעמאלט'ס אויפן באן‪ ,‬און מען האט איהם דעמאלט'ס ָאן‬ ‫געשריגן מיט קולי קולות‪ ,‬אז דו גנב וואס דו ביזט‪ !..‬דו גנב וואס דו ביזט‪!..‬‬ ‫דו האסט געגאנבע'ט דעם בילעט פון דער מענטש וואס איז געזעצן לעבן‬ ‫דיר‪ !..‬די בילעט איז דאך בכלל נישט דיינע‪ !..‬דו גנב וואס דו ביזט‪!..‬‬ ‫און מען האט איהם דארטן גוט ָאן געשלאגן די ביינער מיט ביטער'ע קלעפ‪,‬‬ ‫און די פאליציי האט איהם דעמאלט'ס גלייך גענומען‪ ,‬און מען האט איהם‬ ‫דעמאלט'ס גלייך איין געשפארט אין א טונקעל'ע תפיסה אפ ווארטנ'דיג א‬ ‫שווערע געריכט‪.‬‬ ‫און זיצנ'דיג ביים געריכט‪ ,‬האט זיך דער יוד צו וויינט פארן שופט‪ ,‬און ער‬ ‫האט דעמאלט'ס געזאגט פארן שופט‪ ,‬אז‪ ..‬חשוב'ער שופט‪ ,‬גלייב מיר אז‬ ‫איך האב גארנישט געגאנבע'ט‪ ,‬איך האב באצאלט די פולע פרייז פאר מיין‬ ‫בילעט פאר איך בין ארויף געגאנגען אויפן באן אזוי ווי אלע אנדערע‬ ‫מענטשן‪ ,‬און איך האב נישט קיין שום השגה פארוואס מען האט זיך‬ ‫פארלייגט אויף מיר און מען האט מיר חושד געווען אז איך האב‬ ‫גע'גאנבע'ט מיין בילעט‪.‬‬ ‫און מיר ווייסן דאך שוין אלע זייער גוט‪ ,‬אז עס שטייט דאך שוין אין חז"ל‬ ‫(סוטה דף‪ :‬ט' ע"ב)‪ ,‬אז‪ִ " :‬נכ ִָּרין ִדבְ רֵ י הָּ אֱמֶ ת" – אז עס דערקענט זיך דאך‬ ‫ווען א מענטש זאגט אמת'ע ווערטער‪ ,‬און דער שופט האט טאקע‬ ‫דעמאלט'ס גלייך געשפירט אז דער יוד איז גערעכט‪ ,‬און דער שופט האט‬ ‫קח‬ ‫אליעזר‬ ‫לך לך‬ ‫נעימות‬ ‫דעמאלט'ס גלייך געשפירט אז מען האט איהם דא סתם חושד געווען‪ ,‬און‬ ‫דער שופט האט איהם טאקע דעמאלט'ס גלייך באפרייט‪.‬‬ ‫און ווי נאר דער יוד איז באפרייט געווארן‪ ,‬איז ער דעמאלט'ס גלייך צוריק‬ ‫געפארן צום הייליגן אהבת ישראל כדי איהם צו דערציילן די גאנצע מעשה‬ ‫וואס עס האט דא יעצט פאסירט מיט איהם‪.‬‬ ‫און ווען ער איז ארויס געגאנגען פון דעם צימער פון דעם הייליגן אהבת‬ ‫ישראל נאכן דערציילן די גאנצע מעשה וואס עס האט דא יעצט פאסירט‬ ‫מיט איהם‪ ,‬האט ער דעמאלט'ס נאך אמאל געזעהן דער עלטער'ע יוד וואס‬ ‫איז געזעצן אינדרויסן פון דעם צימער פון דעם הייליגן אהבת ישראל‪.‬‬ ‫און ווי נאר דער עלטערע יוד האט איהם געזעהן‪ ,‬האט ער זיך דעמאלט'ס‬ ‫גלייך ָאן גערופן צו איהם און געזאגט‪ ,‬אז וויסן זאלסטו ר' יוד‪ ,‬אז די אלע‬ ‫קלעפ וואס דו האסט געכאפט אויפן באן‪ ..‬און די גאנצע תפיסה וואס דו‬ ‫ביזט א דורך געגאנגען‪ ..‬איז נאר געקומען אויף דיר "וויבאלד דו האסט‬ ‫איבער געפרעגט דעם רבי'ן וואו צו פארן"‪ ,‬ווייל אויב א צדיק זאגט "פָּ אר"‪,‬‬ ‫דעמאלט'ס "פארט מען"‪ !..‬און מען פרעגט נישט קיין קשיות אויף דעם‪.‬‬ ‫און ממילא ווען דער אייבערשטער האט געהייסן אברהם אבינו אז ער זאל‬ ‫גיין‪ ,‬און‪" :‬כְ ֵדי לְ חַ בְ בָּ ּה בְ עֵ ינָּיו" האט ער איהם נישט געזאגט וואו צו גיין‪,‬‬ ‫און אברהם אבינו האט דאך בעצם נישט געוואוסט וואו צו גיין‪ ,‬און ער האט‬ ‫"רצוֹּן הַ שֵ ם יִתְ בָּ ַרְך" אז ער זאל גיין‪.‬‬ ‫דאך נישט געוואוסט וואו עס איז די‪ָּ :‬‬ ‫קט‬ ‫אליעזר‬ ‫לך לך‬ ‫נעימות‬ ‫און ביי א יעדע פלאץ וואו אברהם אבינו איז ָאן געקומען‪ ,‬האט ער‬ ‫דעמאלט'ס געפרעגט דעם אייבערשטן‪ ,‬אז "דא" רבונו של עולם‪" !?..‬דא"‬ ‫איז די פלאץ וואו דו ווילס'ט אז איך זאל גיין‪ !?..‬האט איהם דער‬ ‫אייבערשטער געזאגט דעמאלט'ס‪ ,‬אז ניין אברהם‪ ,‬נישט דא איז די פלאץ‪.‬‬ ‫איז אברהם אבינו ווייטער געגאנגען‪ ,‬און ווען ער איז ָאן געקומען צו די‬ ‫קומענדיגע פלאץ‪ ,‬האט ער דעמאלט'ס נאך אמאל געפרעגט דעם‬ ‫אייבערשטן אז "דא" רבונו של עולם‪" !?..‬דא" איז די פלאץ וואו דו ווילס'ט‬ ‫אז איך זאל גיין‪!?..‬‬ ‫האט איהם דעמאלט'ס דער אייבערשטער געזאגט‪ ,‬אז ניין אברהם‪ ,‬נישט דא‬ ‫איז די פלאץ וואו איך וויל אז דו זאלסט גיין‪ ,‬און אזוי איז אברהם אבינו‬ ‫געגאנגען צענדליגע מסעות ביז‪ ..‬ער איז ענדליך ָאן געקומען קיין‪" :‬אֶ ֶרץ‬ ‫י ְִש ָּראֵ ל"‪.‬‬ ‫און ווען ער איז ָאן געקומען קיין‪" :‬אֶ ֶרץ י ְִש ָּראֵ ל‪ ,‬האט איהם שוין דעמאלט'ס‬ ‫דער אייבערשטער געזאגט‪ ,‬אז‪" ..‬יא" אברהם‪ ,‬דא איז די פלאץ וואו איך‬ ‫ָארץ הַ זֹּאת"‪.‬‬ ‫האב געוואלט אז דו זאלסט גיין‪ ,‬ווייל‪" :‬לְ ז ְַרעֲָך אֶ תֵ ן אֶ ת הָּ ֶ‬ ‫אבער אברהם אבינו וואלט דאך דעמאלט'ס רואיגערהייט געקענט טראכטן‪,‬‬ ‫אז‪ ..‬איין מינוט‪ ,‬איך האב דאך גארנישט אויף געטוהן מיט די אלע צענדליגע‬ ‫מסעות וואס איך בין דא געגאנגען‪ ,‬און איך האב דאך גארנישט אויף‬ ‫געטוהן מיט די אלע טויזנט'ער טריט וואס איך בין דא געגאנגען‪.‬‬ ‫קי‬ ‫אליעזר‬ ‫לך לך‬ ‫נעימות‬ ‫"רצוֹּן הַ בוֹּרֵ א בָּ רּוְך הּוא"‬ ‫ווייל איך בין דאך יעצט געוואויר געווארן אז די‪ָּ :‬‬ ‫איז ערשט אויס געפירט געווארן נאר נאך דעם וואס איך בין ָאן געקומען‬ ‫קיין‪" :‬אֶ ֶרץ י ְִש ָּראֵ ל"‪.‬‬ ‫קא משמע לן קומט אונז דא רש"י הק' לאזן הערן די צווייטע פשט פון‪:‬‬ ‫"כְ ֵדי לָּתֵ ת ל ֹּו ְשכַר עַ ל כָּל ִדבּור וְ ִדבּור"‪ ,‬דיר צו לאזן הערן‪ ,‬אז‪ ..‬ניין‪ ,‬עס איז‬ ‫"רצוֹּן הַ בוֹּרֵ א בָּ רּוְך הּוא" איז דאך שוין נתקיים געווארן‬ ‫נישט אמת‪ ,‬ווייל די‪ָּ :‬‬ ‫ביים ערשט'ן טריט וואס אברהם אבינו איז געגאנגען‪.‬‬ ‫און יא ר' יוד‪ ,‬ביים ערשט'ן דיבור וואס דער אייבערשטער האט געזאגט פאר‬ ‫"רצוֹּן הַ בוֹּרֵ א בָּ רּוְך‬ ‫אברהם אבינו‪ ,‬איז דאך שוין נתקיים געווארן דעם‪ָּ :‬‬ ‫"רצוֹּן הַ בוֹּרֵ א בָּ רּוְך הּוא" איז דאך בעצם בלויז‪ ,‬אז א מענטש‬ ‫הּוא"‪ ,‬ווייל די‪ָּ :‬‬ ‫"רצוֹּן‬ ‫"רצוֹּן הַ בוֹּרֵ א בָּ רּוְך הּוא"‪ ,‬און די‪ָּ :‬‬ ‫זאל "משתוקק" זיין צו טוהן דעם‪ָּ :‬‬ ‫הַ בוֹּרֵ א בָּ רּוְך הּוא" איז דאך בעצם בלויז‪ ,‬אז א מענטש זאל "וועלן" טוהן‬ ‫"רצוֹּן הַ בוֹּרֵ א בָּ רּוְך הּוא"‪.‬‬ ‫דעם‪ָּ :‬‬ ‫און א מענטש דארף דאך טאקע כסדר פראבירן‪ ..‬אז אפשר איז דער וועג די‪:‬‬ ‫"רצוֹּן הַ בוֹּרֵ א בָּ רּוְך‬ ‫"רצוֹּן הַ בוֹּרֵ א בָּ רּוְך הּוא"‪ ,‬אדער אפשר איז דער וועג די‪ָּ :‬‬ ‫ָּ‬ ‫הּוא"‪ ,‬און דאס מיינט‪" :‬כְ ֵדי לָּתֵ ת ל ֹּו ְשכַר עַ ל כָּל ִדבּור וְ ִדבּור"‪ ,‬אז דער‬ ‫אייבערשטער האט געהייסן פאר אברהם אבינו אז ער זאל "גיין"‪ ,‬און אויף‬ ‫יעדע פלאץ וואס עס איז איהם נישט געלונגען‪ ,‬און אויף א יעדע טריט וואס‬ ‫עס איז איהם נישט געלונגען‪ ,‬האט ער אבער נאך אלץ באקומען "שכר"‪.‬‬ ‫"רצוֹּן הַ בוֹּרֵ א בָּ רּוְך הּוא"‪ ,‬אז‪" :‬בַ קֵ ש עַ בְ ֶדָך" –‬ ‫ווייל דאס איז דאך טאקע די‪ָּ :‬‬ ‫אז דו זאלסט אויף זוכן די וועג ווי אזוי צו קענען דינען דעם הייליגן‬ ‫קיא‬ ‫אליעזר‬ ‫לך לך‬ ‫נעימות‬ ‫באשעפער‪ ,‬און אז דו זאלסט כסדר "פראבירן" צו מאכן א‪" :‬נַחַ ת רּוחַ " פארן‬ ‫הייליגן באשעפער‪.‬‬ ‫ווייל אמאל קענסטו מאכן א‪" :‬נַחַ ת רּוחַ " פארן הייליגן באשעפער מיט א‬ ‫"בלאט גמרא"‪ ,‬און אמאל קענסטו מאכן א‪" :‬נַחַ ת רּוחַ " פארן הייליגן‬ ‫באשעפער מיט א ווארימ'ע "גלאז קאווע"‪.‬‬ ‫און די זעלבע זאך איז דאך אויך פארקערט‪ ,‬ווייל עס איז דאך דא אמאל‬ ‫וואס דו קענסט מאכן פארקערט פון א‪" :‬נַחַ ת רּוחַ " פארן הייליגן באשעפער‬ ‫מיט דעם וואס דו לערנס'ט א "בלאט גמרא"‪ ,‬און עס איז דא אמאל וואס דו‬ ‫קענסט מאכן פארקערט פון א‪" :‬נַחַ ת רּוחַ " פארן הייליגן באשעפער מיט א‬ ‫ווארימ'ע "גלאז קאווע"‪.‬‬ ‫ווייל ווען א יודיש בעט זיך ביי דיר בשעת ווען דו האלטס'ט אינמיטן‬ ‫לערנען א "בלאט גמרא" אז ער איז גאר שטארק דארשטיג‪ ,‬און ער וויל אז‬ ‫דו זאלסט איהם ווייזן וואו עס איז דא אביסעל'ע וואסער צו טרינקען אין‬ ‫דעם בית המדרש‪ ,‬און דו מאכס'ט זיך נישט וויסנ'דיג דעמאלט'ס פון זיין‬ ‫רוף‪ ,‬מאכסטו נישט דעמאלט'ס קיין‪" :‬נַחַ ת רּוחַ " פארן אייבערשטן מיט דיין‬ ‫לערנען‪ ,‬נאר פארקערט‪.‬‬ ‫ווייל די ענין פון נישט געבן א טרינק פאר א יודיש קינד וואס איז פאר‬ ‫חלש'ט פאר א טרינק וואסער גרעניצט זיך דאך שוין מיט כמה וכמה‬ ‫איסורים‪ ,‬און די יסוד פון דעם שטאמט דאך שוין טאקע פון דער הייליגער‬ ‫סקולענ'ער רבי זי"ע ועכ"י וואס פלעגט דאך כסדר רעדן פון דעם‪.‬‬ ‫קיב‬ ‫אליעזר‬ ‫לך לך‬ ‫נעימות‬ ‫א) ווייל דו ביזט דאך דעמאלט'ס עובר אויף דעם הארב'ן איסור פון‪ֹ" :‬לא‬ ‫תַ עֲמֹּ ד עַ ל ַדם רֵ עֶ ָך"‪.‬‬ ‫ב) און דו ביזט דאך דעמאלט'ס אויך עובר אויף די מצוה פון‪" :‬וְ הָּ לַכְ תָּ‬ ‫בִ ְד ָּרכָּיו"‪.‬‬ ‫ג) און דו ביזט דאך דעמאלט'ס אויך עובר אויף די גרויסע מצוה פון‪:‬‬ ‫"וְ ָאהַ בְ תָּ לְ רֵ עֲָך כָּמוָֹּך" וואס איז דאך כולל די גאנצע תורה הק'‪.‬‬ ‫ד) און דו ביזט דאך דעמאלט'ס אויך עובר אויף די מצוה פון‪" :‬גְ ִמילּות‬ ‫חֲסָּ ִדים"‪.‬‬ ‫ה) און דו ביזט דאך דעמאלט'ס אויך עובר אויף דעם מאמר חז"ל (שבת דף‪:‬‬ ‫קל"ג ע"ב) פון‪" :‬מַ ה הּוא ַרחּום ַאף אַ תָּ ה ַרחּום" וכו'‪.‬‬ ‫ָאחיָך‬ ‫ו) און דו ביזט דאך דעמאלט'ס אויך עובר אויף די מצוה פון‪" :‬וְ חֵ י ִ‬ ‫עִ מָּ ְך" – און דו ביזט דאך דעמאלט'ס אויך עובר אויף די מצוה אז א יודיש‬ ‫קינד דארף דאך שטענדיג לעבן מיט א צווייטע יוד‪ ,‬און א יודיש קינד דארף‬ ‫זיך דאך שטענדיג זארגן פאר א צווייטע יוד‪ ,‬און נישט זיך גלייך גילטיג אפ‬ ‫שאקלען פון העלפן א צווייטע יוד‪.‬‬ ‫ז) און דו ביזט דאך דעמאלט'ס אויך עובר אויף די מצוה פון‪" :‬וְ הֶ ֱחז ְַקתָּ בוֹּ"‪.‬‬ ‫ח) און דו ביזט דאך דעמאלט'ס אויך עובר אויף די מצוה פון‪" :‬צֶ ֶדק צֶ ֶדק‬ ‫תִ ְרדֹּף" – און דו ביזט דאך דעמאלט'ס אויך עובר אויף די מצוה אז א‬ ‫קיג‬ ‫אליעזר‬ ‫לך לך‬ ‫נעימות‬ ‫מענטש זאל שטענדיג בלויז נאך גיין נאך "גערעכטיקייט"‪ ,‬און זיך נישט‬ ‫ח"ו פירן מיט קרומ'ע וועגן‪.‬‬ ‫ט) און דו ביזט דאך דעמאלט'ס אויך עובר אויף דעם הארב'ן איסור פון‪:‬‬ ‫"וְ ֹלא תוֹּנּו אִ יש אֶ ת ע ֲִמיתוֹּ"‪ ,‬וואס עס שטייט דאך שוין אויף דעם אין דער‬ ‫הייליגער תורה הק' אז‪" :‬וְ יָּרֵ אתָּ מֵ אֱֹלקֶ יָך"‪.‬‬ ‫י) און דו ביזט דאך דעמאלט'ס אויך בועט אין דעם פסוק פון‪" :‬וְ הָּ יָּה כִ י‬ ‫יִצְ עַ ק אֵ לַי וְ שָּ מַ עְ תִ י כִ י חַ נּון ָאנִי" (שמות קפיטל כ"ב פסוק כ"ו)‪.‬‬ ‫אבער פון די אנדערע זייט קענסטו דאך אבער אויך מאכן פארקערט פון א‪:‬‬ ‫"נַחַ ת רּוחַ " פארן הייליגן באשעפער מיט א "גלאז קאווע"‪ ,‬ווייל אויב‬ ‫טרינקסטו חס ושלום חלב עכו"ם‪ ,‬אדער דו גיסט חס ושלום ָאן דיין חבר'ס‬ ‫רעקל לייכט זיניגערהייט בשעת ווען דו מאכס'ט זיך א‪" :‬קַ ּוֵה אֶ ל יהו‪-‬ה‬ ‫ֲחזַק"‪ ,‬פארשאפסטו דאך נישט דעמאלט'ס מיט דעם קיין‪" :‬נַחַ ת רּוחַ " פארן‬ ‫הייליגן באשעפער‪ ,‬נאר פארקערט‪.‬‬ ‫אבער משא"כ ווען דו טרינקס'ט דעם‪" :‬קַ ּוֵה אֶ ל יהו‪-‬ה ֲחזַק" אויפן ריכטיג'ן‬ ‫וועג‪ ,‬און דו לערנס'ט דעם בלעט'ל גמרא ווען דו מעגס'ט דאס לערנען‪[ ,‬און‬ ‫נישט ווען איינער גייט אויס פאר א טרינק וואסער]‪ ,‬דעמאלט'ס‬ ‫פארשאפסטו דאך מיט דעם גאר גאר א גרויסע‪" :‬נַחַ ת רּוחַ " פארן הייליגן‬ ‫באשעפער‪.‬‬ ‫און וואויל איז פאר א יודיש קינד וואס לעבט מיט די הייליגע פרשה וואס‬ ‫רוב גופי תורה זענען ָאן געהאנגען אין איר וואס רופט זיך‪" :‬בְ כָּל ְד ָּרכֶיָך‬ ‫קיד‬ ‫אליעזר‬ ‫לך לך‬ ‫נעימות‬ ‫ָּדעֵ הּו" – אז איך לעב שטענדיג מיטן הייליגן באשעפער‪ ,‬און איך טראכט‬ ‫שטענדיג צו מיר‪ ,‬אז ווי אזוי קען איך "יעצט" מאכן א‪" :‬נַחַ ת רּוחַ " פארן‬ ‫"רצוֹּן הַ בוֹּרֵ א‬ ‫הייליגן באשעפער‪ ,‬און ווי אזוי קען איך יעצט טוהן דעם‪ָּ :‬‬ ‫בָּ רּוְך הּוא"‪!?..‬‬ ‫או ן וואויל איז פאר א יודיש קינד וואס פארשטייט ווען מען דארף צו מאכן‬ ‫די גמרא און לויפן העלפן א חבר וואס נויטיג'ט זיך אין הילף‪ ,‬און וואויל‬ ‫איז פאר א יודיש קינד וואס פארשטייט וואס דאס מיינט אז‪" :‬עֵ ת ַלעֲשוֹּת‬ ‫לַיהו‪-‬ה הֵ פֵ רּו תו ָֹּּרתֶ ָך"‪.‬‬ ‫און דער הייליגער נעים זמירות ישראל דוד המלך עליו השלום זאגט דאך‬ ‫אונז שוין טאקע אויך בפירוש אין זיין הייליגן ספר תהלים (קפיטל קי"ט‬ ‫פסוק קכ"ה)‪ ,‬אז‪" :‬עַ בְ ְדָך ָאנִי" – און איך בין נאר א אמת'ע‪" :‬עוֹּבֵ ד יהו‪-‬ה"‪,‬‬ ‫ווען‪" :‬הֲבִ י ֵננִי" – ווען איך פארשטיי טאקע באמת ווען עס איז די ריכטיגע‬ ‫צייט צו‪" :‬וְ אֵ ְדעָּ ה עֵ דֹּתֶ יָך" – ווען איך פארשטיי טאקע באמת ווען עס איז‬ ‫טאקע די ריכטיגע צייט צו לערנען דער הייליגער תורה הק'‪ ,‬און ווען נישט‪,‬‬ ‫והמבין יבין‪.‬‬ ‫אבער על כל פנים‪ ..‬דאס קומט אונז דא צו לערנען די צווייטע פשט פון‬ ‫רש"י הק'‪ ,‬אז דער אייבערשטער דארף דאס וואס א יוד "פראבירט" איהם צו‬ ‫מאכן א‪" :‬נַחַ ת רּוחַ "‪ ,‬און אז דער אייבערשטער דארף דאס "הארץ" פון א‬ ‫יודיש קינד‪ ,‬און נישט מער‪ ,‬אזוי ווי חז"ל זאגן דאך אונז שוין טאקע קלאר‬ ‫בפירוש (מנחות דף‪ :‬ק"י ע"א)‪ ,‬אז‪" :‬אֶ חָּ ד הַ מַ ְרבֶ ה" – אז סיי א מענטש וואס‬ ‫טוט אסאך‪ ,‬און‪" :‬וְ אֶ חָּ ד הַ מַ ְמעִ יט" – און סיי א מענטש וואס טוט ווייניג‪,‬‬ ‫זענען גוט און מרוצה ביים הייליגן באשעפער‪ ,‬אבער איין זאך דארף אבער‬ ‫קטו‬ ‫אליעזר‬ ‫לך לך‬ ‫נעימות‬ ‫זיין‪ ,‬און דאס איז‪ ,‬אז‪ּ" :‬ובִ לְ בַ ד שֶ יִתְ ַכּוֵן לִ ב ֹּו לַשָּ מַ יִם" – אז ער זאל דאס נאר‬ ‫מיינען‪" :‬לְ שֵ ם שָּ מַ יִם" מיטן גאנצן הארץ‪.‬‬ ‫און די צוויי פשטים פון רש"י הק' גייען דאך אויך ארויף אויף דעם ענין פון‪:‬‬ ‫"לִ מּוד הַ תו ָֹּּרה"‪ ,‬ווייל די ערשטע פשט פון רש"י הק' איז דאך‪" :‬כְ ֵדי לְ חַ בְ בָּ ּה‬ ‫ָארץ" – כדי דאס צו מאכן באליבט אין זיינע אויגן‪.‬‬ ‫אֶ ת הָּ ֶ‬ ‫און א יעדער איינער פארשטייט דאך שוין פון זיך אליין‪ ,‬אז ווען א מענטש‬ ‫בויעט אויף א‪" :‬סּוכָּה" אין פינעף מינוט‪ ,‬דעמאלט'ס וועט ער נישט שפירן‬ ‫אז ער האט עפעס געטוהן דא פארן אייבערשטנ'ס וועגן‪ ,‬ווייל וואס האסטו‬ ‫שוין געטוהן דא‪ !?..‬דו האסט געגעבן א שלעפ א שטריק און עס האט‬ ‫ארויס געטאנצן א‪" :‬סּוכָּה"‪ !?..‬דאס הייסט דען "געבויעט" א‪" :‬סּוכָּה"‪!?..‬‬ ‫אבער משא"כ ווען א מענטש ארבעט שווער און ער שלעפט ארויף שווערע‬ ‫ברעטער פאר זיין‪" :‬סּוכָּה"‪ ,‬און ער ארבעט אריין שעות ארוכות אין זיין‬ ‫הייליגע‪" :‬סּוכָּה"‪ ,‬און ער שוויצט אוועק פאר די הייליגע מצוה פון‪:‬‬ ‫"סּוכָּה"‪ ,‬וועט ער דעמאלט'ס יא שפירן אז איך האב עפעס געטוהן דא פארן‬ ‫אייבערשטנ'ס וועגן‪ ,‬און זיין‪" :‬סּוכָּה" וועט דעמאלט'ס האבן א באזונדער'ע‬ ‫"חביבות" אין זיינע אויגן‪ ,‬און ער וועט דעמאלט'ס שפירן ביי זיך אז‪ ..‬יא‪,‬‬ ‫איך האב געטוהן עפעס פארן אייבערשטנ'ס וועגן‪.‬‬ ‫און די זעלבע זאך איז דאך אויך בנוגע‪" :‬לִ מּוד הַ תו ָֹּּרה"‪ ,‬ווייל לכאורה דארף‬ ‫מען דאך פארשטיין‪ ,‬אז פארוואס האט דער אייבערשטער געמאכט אז מען‬ ‫זאל אין אנהייב לערנען פאלטש'ע פשטים ביז ווען מען קומט צו צום אמת'ן‬ ‫פשט‪ !?..‬פארוואס‪ !?..‬פארוואס האט דער אייבערשטער געמאכט אז מען‬ ‫קטז‬ ‫אליעזר‬ ‫לך לך‬ ‫נעימות‬ ‫זאל אין אנהייב לערנען נישט ריכטיג ביז ווען מען ווערט געוואויר די‬ ‫אמת'ע ריכטיגע פשט‪ !?..‬דער אייבערשטער וויל דען אז מען זאל לערנען‬ ‫פאלטש פשט‪ !?..‬אוודאי "נישט"‪ ,‬און ממילא פארוואס האט נישט‬ ‫דעמאלט'ס דער אייבערשטער געמאכט אז מען זאל גלייך פארשטיין [די‬ ‫ערשטע מאל] וואס מען לערנט‪!?..‬‬ ‫נאר די תירוץ אויף דעם איז‪ ,‬אז די סיבה פארוואס דער אייבערשטער האט‬ ‫נישט געמאכט אז א מענטש זאל גלייך פארשטיין וואס ער לערנט איז‪ ,‬ווייל‬ ‫אויב א מענטש וואלט גלייך פארשטאנען די ערשטע מאל וואס ער לערנט‪,‬‬ ‫וואלט ער דאך דעמאלט'ס געגעבן א לערן אפ די גאנצע תורה הק' אויף איין‬ ‫מאל איינס צוויי דריי‪ ..‬און עס וואלט דאך נישט דעמאלט'ס געהאט קיין‬ ‫שום "טעם" ביי איהם‪.‬‬ ‫אבער משא"כ ווען א מענטש פראבירט איין מאל און נאך אמאל און נאך‬ ‫אמאל און נאך אמאל‪ ,‬און ער פראבירט קודם אזא פשט‪ ,‬און שפעטער אזא‬ ‫פשט‪ ,‬און שפעטער אזא פשט‪ ,‬און ער טראכט דעמאלט'ס צו זיך א גאנצן‬ ‫צייט אז אפשר איז דאס די פשט‪ ,‬און אפשר איז דאס די פשט‪ ,‬און שפעטער‬ ‫קומט ער צו צום אמת'ן פשט‪ ,‬האט דעמאלט'ס דער הייליגער תורה הק' א‬ ‫מורא'דיגע זיסע "טעם" ביי איהם‪ ,‬און עס האט דעמאלט'ס ביי איהם א‬ ‫מורא'דיגע "חביבות"‪.‬‬ ‫ווייל עס איז דאך ָאן געקומען מיט‪" :‬יְגִ יעָּ ה" – ווייל דער מענטש האט זיך‬ ‫דאך געפלאגט אויף דעם שטיקל גמרא‪ ,‬און חז"ל זאגן דאך אונז שוין טאקע‬ ‫אויך קלאר בפירוש (עיין בבא מציעא דף‪ :‬ל"ח ע"ב)‪ ,‬אז א זאך וואס קומט‬ ‫ָאן מיט‪" :‬יְגִ יעָּ ה" האט א "טעם" ביי א מענטש‪ ,‬אבער משא"כ אויב א‬ ‫קיז‬ ‫אליעזר‬ ‫לך לך‬ ‫נעימות‬ ‫מענטש באקומט אמאל א זאך וואס ער האט גארנישט געטוהן צו דעם‪ ,‬האט‬ ‫עס נישט דעמאלט'ס ביי איהם קיין שום טעם‪.‬‬ ‫און ממילא דאס איז פשט פון די ווערטער‪" :‬כְ ֵדי לְ חַ בְ בָּ ּה בְ עֵ ינָּיו"‪ ,‬ווייל ווען‬ ‫א מענטש לערנט איין מאל‪ ,‬און נאך אמאל‪ ,‬און ער מוטשעט זיך צו‬ ‫פארשטיין‪ ,‬ביז‪ ..‬ער קומט צו צום אמת'ן פשט‪ ,‬האט עס שפעטער א‬ ‫ריכטיגע "טעם" און א שטארקע "חביבות" ביי איהם‪.‬‬ ‫און ממילא דאס איז פשט פון די ווערטער‪" :‬כְ ֵדי לְ חַ בְ בָּ ּה בְ עֵ ינָּיו" וואס רש"י‬ ‫הק' זאגט אונז דא אין פרשת לך לך‪ ,‬אז ווען א מענטש מוטשע'ט זיך פאר א‬ ‫לענגער'ע צייט צו פארשטיין א שטיקל גמרא‪ ,‬שפירט ער דעמאלט'ס א‬ ‫מורא'דיגע "ליבשאפט" צו דער הייליגער תורה הק' ווען ער קומט סוף כל‬ ‫סוף צו צום אמת'ן פשט‪ ,‬און דאס לערנען האט דעמאלט'ס ביי איהם א‬ ‫אנדערע טעם און גאר א גרויסע "ליבשאפט"‪.‬‬ ‫און ממילא וועגן דעם האט דער אייבערשטער געהייסן פאר אברהם אבינו‬ ‫אז‪" :‬לְֶך – גיי‪ ,‬ווייל דו זאלסט וויסן אברהם אז דיין גיין וועט זיין‪" :‬לְ ָך" –‬ ‫ווייל דו זאלסט וויסן אברהם אז דיין גיין וועט זיין‪ַ " :‬ל ֲהנָָּאתְ ָך ּולְ טוֹּבָּ תְ ָך"‪,‬‬ ‫ווייל וויבאלד דו וועסט גיין ָאן דעם וואס דו וועסט וויסן "וואו צו גיין"‪,‬‬ ‫וועט דאס שפעטער האבן ביי דיר דעם ריכטיג'ן "טעם"‪.‬‬ ‫און די זעלבע זאך איז דאך אויך בנוגע דעם צווייטן פשט פון רש"י הק'‪,‬‬ ‫וואס דאס איז דאך‪" :‬כְ ֵדי לָּתֵ ת ל ֹּו ְשכַר עַ ל כָּל ִדבּור וְ ִדבּור"‪ ,‬ווייל מיר ווייסן‬ ‫דאך שוין אלע זייער גוט‪ ,‬אז ווען א יודיש קינד לערנט דער הייליגער תורה‬ ‫הק' פאר א לענגער'ע צייט‪ ,‬און ער פארשטייט נישט קיין איין ווארט וואס‬ ‫קיח‬ ‫אליעזר‬ ‫לך לך‬ ‫נעימות‬ ‫ער לערנט‪ ,‬קען נעבעך דער מענטש אמאל מיינען‪ ,‬אז נע‪ ..‬איך האב‬ ‫גארנישט אויף געטוהן מיט מיין לערנען‪ ,‬ווייל איך פארשטיי דאך סיי ווי סיי‬ ‫נישט וואס איך לערן דא‪.‬‬ ‫קא משמע לן קומט אונז דא רש"י הק' לאזן הערן‪ ,‬אז‪ ..‬ניין‪ ,‬עס איז נישט‬ ‫אמת‪ ,‬ווייל דו האסט יא אויף געטוהן ר' יוד‪ ,‬ווייל דו האסט דאך פאר שאפט‬ ‫גאר גאר א גרויסע‪" :‬נַחַ ת רּוחַ " פארן הייליגן באשעפער מיט דיין לערנען‬ ‫טראץ דעם וואס דו האסט נישט פארשטאנען וואס דו האסט דא געזאגט‪,‬‬ ‫ווייל די עיקר איז דאך‪ ,‬אז דו זאלסט "ארויס זאגן" די ווערטער פון דער‬ ‫הייליגער תורה הק'‪.‬‬ ‫ווייל עס ווערט דאך שוין קלאר מבואר אין דעם הייליגן ספר שיחות הר"ן‬ ‫(סימן ע"ו) פון דעם הייליגן איש קדוש רבי נתן מנעמרוב זצ"ל וואס ברענגט‬ ‫דאס אראפ פון דעם הייליגן נחל נובע מקור חכמה רבי נחמן מברסלב זכותו‬ ‫יגן עלינו ועל כל ישראל‪ ,‬וזלה"ק‪ ,‬אז‪" :‬כִ י אֵ ין צְ ִריכִ ין בְ לִ מּוד ַרק הָּ א ֲִמ ָּירה‬ ‫ּוממֵ ילָּא יָּבִ ין"‪ ,‬ווייל די עיקר‪" :‬לִ מּוד הַ תו ָֹּּרה"‬ ‫לְ בַ ד לוֹּמַ ר הַ ְדבָּ ִרים כְ סֵ ֶדר וכו' ְ‬ ‫איז דאך נאר‪ ,‬איין זאך‪ ,‬און דאס איז‪ ,‬צו "זאגן" די הייליגע ווערטער פון‬ ‫דער הייליגער תורה הק'‪ ,‬און מקיים זיין מיט דעם‪ַ " :‬וא ֲַדבֵ ָּרה" – און "ארויס‬ ‫"רצוֹּן‬ ‫זאגן" די ווערטער פון דער הייליגער תורה הק'‪ ,‬און דאס איז די‪ָּ :‬‬ ‫הַ בוֹּרֵ א בָּ רּוְך הּוא"‪.‬‬ ‫און ממילא דאס קומט אונז דא רש"י הק' מחדש זיין‪ ,‬רש"י הק' קומט אונז‬ ‫דא מחדש זיין‪ ,‬אז‪" :‬כְ ֵדי לָּתֵ ת ל ֹּו ְשכַר עַ ל כָּל ִדבּור וְ ִדבּור" – אז מען‬ ‫באקומט שכר אויף א יעדע איינציגע ווארט "תורה"‪.‬‬ ‫קיט‬ ‫אליעזר‬ ‫לך לך‬ ‫נעימות‬ ‫און דער הייליגער נעים זמירות ישראל דוד המלך עליו השלום זאגט דאך‬ ‫אונז שוין טאקע אויך בפירוש אין זיין הייליגן ספר תהלים (קפיטל קי"ט‬ ‫פסוק מ"ו)‪ ,‬אז‪ַ " :‬וא ֲַדבְ ָּרה בְ עֵ דֹּתֶ יָך" – אז איך וועל "זאגן" די ווערטער פון‬ ‫דיין הייליגער תורה הק' אפילו‪ֶ " :‬נגֶד ְמלָּכִ ים" – אפילו אנטקעגן איבער‬ ‫ֲבּורה" אין‬ ‫גרויסע קעניג'ן – אפילו אנטקעגן איבער גרויסע‪" :‬א ֲָּריוֹּת שֶ בַ ח ָּ‬ ‫דער הייליגער תורה הק'‪ ,‬און‪" :‬וְ ֹלא אֵ בוֹּש" – און איך וועל זיך נישט‬ ‫שעמען‪.‬‬ ‫ווייל איך לערן דאך יעצט דער הייליגער "תורה" הק'‪ ,‬און איך בין זיך דאך‬ ‫יעצט מדבק‪" :‬בְ גּופָּ א ְדמַ לְ כָּא" – און איך בין זיך דאך יעצט מדבק אין דעם‬ ‫הייליגן באשעפער אליין וואס האט זיך דאך באהאלטן אין דער הייליגער‬ ‫"תורה" הק'‪ ,‬און ממילא פארוואס זאל איך זיך שעמען ארויס צו זאגן‬ ‫ווערטער פון דער הייליגער תורה הק' אנטקעגן איבער קעניג'ן‪!?..‬‬ ‫איך בין זיך דאך יעצט מדבק אין דעם‪" :‬מֶ לְֶך מַ לְ כֵי הַ ְמלָּכִ ים הַ קָּ דוֹּש בָּ רּוְך‬ ‫הּוא" – איך בין זיך דאך יעצט מדבק אין דעם גרעסט'ן קעניג וואס קעניג'ט‬ ‫איבער אלע קעניג'ן פון די גאנצע וועלט‪!?..‬‬ ‫און ממילא וועגן דעם קענען מיר טאקע אלע אויס רופן הויעך‪ ,‬אז ווען א‬ ‫יודיש קינד זיצט איבער א ספר‪ ,‬און ער זאגט ארויס די ווערטער פון דער‬ ‫הייליגער תורה הק'‪ ,‬דעמאלט'ס האט ער זיך נישט פון וואס צו שעמען‪,‬‬ ‫ווייל חז"ל האבן דאך אונז שוין קלאר פעסט געשטעלט (מסכת אבות פרק‬ ‫ב' משנה ה')‪ ,‬אז‪ֹ" :‬לא הַ בַ יְשָּ ן לָּמֵ ד" – אז מען שעמט זיך נישט מיט דער‬ ‫הייליגער "תורה" הק'‪!..‬‬ ‫קכ‬ ‫אליעזר‬ ‫לך לך‬ ‫נעימות‬ ‫און ממילא פארוואס זאל איך זיך שעמען ווען איך זאג ארויס די ווערטער‬ ‫פון דער הייליגער תורה הק'‪ !?..‬און לערן דאך יעצט דער הייליגער תורה‬ ‫הק'‪" :‬אֲשֶ ר שָּ ם מֹּ שֶ ה לִ פְ נֵי בְ נֵי י ְִש ָּראֵ ל"‪ !?..‬און ממילא פארוואס זאל איך‬ ‫זיך שעמען מיט דעם‪ !?..‬דער מענטש וואס עפענט נישט קיין ספר‪:‬‬ ‫אשית הַ שָּ נָּה וְ עַ ד ַאח ֲִרית שָּ נָּה"‪ ..‬ער דארף זיך שעמען‪ ,‬און ער דארף זיך‬ ‫"מֵ רֵ ִ‬ ‫פאר שטעקן פאר בושות‪ ,‬נישט "איך"‪!?..‬‬ ‫ווייל "איך" בין דאך דא עוסק אין דעם "קרוין" פון כלל ישראל‪ ,‬און איך בין‬ ‫דאך דא פארנומען מיטן ערשט'ן כתר וואס ווערט אויס גערעכנט אין די‬ ‫משנה אין אבות‪ ,‬ווייל דער הייליגער‪" :‬תַ נָּא הָּ אֱֹלקַ י ַרבִ י ִש ְמעוֹּן בֶ ן יוֹּחָּ אִ י"‬ ‫זאגט דאך אונז שוין בפירוש אין די משנה אין אבות (פרק ד' משנה י"ג)‪ ,‬אז‪:‬‬ ‫"שֹלשָּ ה כְ תָּ ִרים הֵ ם" – אז עס איז דאך פארהאן דריי סארטן קרוינען‪ ,‬און די‬ ‫ְ‬ ‫ערשטע פון זיי איז דאך‪ ,‬דער הייליגער‪" :‬כֶתֶ ר תו ָֹּּרה"‪.‬‬ ‫און ממילא‪" :‬תְ נּו כָּבוֹּד לַתו ָֹּּרה" – און ממילא געבט'ס‪" :‬כָּבוֹּד" פאר אזא‬ ‫איינער וואס געבט זיך אפ מיט דער הייליגער תורה הק'‪ ,‬ווייל‪" :‬וְ תַ לְ מּוד‬ ‫תו ָֹּּרה" איז דאך‪" :‬כְ ֶנגֶד כלָּם"‪.‬‬ ‫און מיר בעטן דאך שוין טאקע אלע שטענדיג פון דעם הייליגן באשעפער‪,‬‬ ‫"מפִ ינּו" – אז דער הייליגער תורה הק' זאל זיך נישט‬ ‫אז‪ :‬וְ ֹלא יָּמּוש הַ תו ָֹּּרה ִ‬ ‫אפ טוהן פון אונזער "מיילער"‪ ,‬און מיר זאלן שטענדיג זוכה זיין "ארויס צו‬ ‫זאגן" די ווערטער פון דער הייליגער תורה הק'‪.‬‬ ‫און דער הייליגער נעים זמירות ישראל דוד המלך עליו השלום זאגט דאך‬ ‫אונז שוין טאקע אויך בפירוש אין זיין הייליגן ספר תהלים (קפיטל קי"ט‬ ‫קכא‬ ‫אליעזר‬ ‫לך לך‬ ‫נעימות‬ ‫פסוק קס"ב)‪ ,‬אז‪" :‬שָּ ש ָאנֹּ כִ י עַ ל אִ ְמ ָּרתֶ ָך" – אז איך פריי זיך מיט א יעדע‬ ‫ווארט תורה ותפילה [וואס איך האב נאר זוכה געווען ארויס צו זאגן] אזוי‬ ‫שטארק ווי‪" :‬כְ מוֹּצֵ א שָּ לָּל ָּרב" – אזוי שטארק ווי איינער וואס טרעפט א‬ ‫ריזיג'ן פארמעגן מיט געלט‪ ,‬ווייל‪" :‬כִ י אִ ְמ ָּרתְ ָך ִחיָּתְ נִי" – ווייל די געציילט'ע‬ ‫ווערטער איז דאך מיין "לעבן"‪.‬‬ ‫און דאס בעטן מיר דאך שוין טאקע אלע א יעדע נאכט ביי תפילת ערבית‬ ‫פון דעם הייליגן באשעפער פארן מקבל זיין‪" :‬עֹּ ל מַ לְ כּות שָּ מַ יִם בְ ַאהֲבָּ ה"‪,‬‬ ‫אז‪" :‬וְ נ ְִשמַ ח בְ ִדבְ רֵ י תַ לְ מּוד תו ָֹּּרתֶ ָך" – אז מיר זאלן שוין אלע זוכה זיין זיך‬ ‫צו באמת פרייען מיט א יעדע "ווארט" פון דער הייליגער תורה הק' וואס‬ ‫מיר זענען זוכה "ארויס צו זאגן" מיט אונזער מויל‪ ,‬און אז מיר זאלן שוין‬ ‫אלע זוכה זיין מקיים צו זיין בפועל ממש דעם‪" :‬נָּגִ יל וְ נ ִָּשיש בְ זֹּאת הַ תו ָֹּּרה"‪:‬‬ ‫וַ אֲגַ ְדלָ ה ְש ֶמ ָך‬ ‫דול וַ אֲ בָ ֶׁר ְכ ָך וַ אֲ גַ ְ ּדלָה ְשמֶׁ ָך וֶׁ ְהיֵה ְּב ָרכָ ה‪ :‬רש"י הק'‬ ‫ְו ֶׁא ֶׁע ְש ָך לְ ֹ‬ ‫גוי ָּג ֹ‬ ‫זאגט אונז דא‪ ,‬אז די ווערטער‪ַ " :‬ו ֲאג ְַדלָּה ְשמֶ ָך" מיינט‪ ,‬אז דער אייבערשטער‬ ‫האט דא צו געלייגט א אות ה' צו די נאמען פון‪ַ" :‬אבְ ָּרם"‪ ,‬און עס איז‬ ‫געווארן‪ַ" :‬אבְ ָּרהָּ ם"‪ ,‬און די ווארט‪ַ" :‬אבְ ָּרהָּ ם" – איז דאך גימטריא‪ְ :‬רמַ "ח‪,‬‬ ‫ָאדם"‪.‬‬ ‫און דאס איז דאך טאקע‪" :‬כְ ֶנגֶד ְרמַ "ח אֵ יבָּ ָּריו שֶ ל ָּ‬ ‫און מיר ווייסן דאך שוין טאקע אויך‪ ,‬אז "אברהם אבינו" איז דאך געווען די‬ ‫"מ ַדת הַ חֶ סֶ ד"‪ ,‬און ווען א מענטש טוט‪" :‬חֶ סֶ ד" מיט אלע זיינע‪:‬‬ ‫קרוין פון‪ִ :‬‬ ‫"רמַ "ח אֵ יבָּ ִרים"‪ ,‬דעמאלט'ס איז ער זוכה אז‪" :‬זְ כּות ֹּו שֶ ל ַאבְ ָּרהָּ ם ָאבִ ינּו" איז‬ ‫ְ‬ ‫מגין אויף איהם‪.‬‬ ‫קכב‬ ‫אליעזר‬ ‫לך לך‬ ‫נעימות‬ ‫"מקוֹּר הַ חֶ סֶ ד"‪ ,‬ווייל אברהם אבינו‬ ‫און אברהם אבינו איז דאך געווען די‪ְ :‬‬ ‫איז דאך געווען דער ערשט'ער מענטש וואס האט אריין גענומען געסט ביי‬ ‫זיך אין שטוב אין א צייט וואס עס איז איהם געווען גאר גאר שווער אריין צו‬ ‫נעמען געסט‪ ,‬ווייל עס איז דאך געווען דעמאלט'ס גאר גאר הייס אינדרויסן‪,‬‬ ‫און ער איז דאך דעמאלט'ס אויך געווען א‪" :‬ח ֹּולֶה"‪.‬‬ ‫אזוי ווי רש"י הק' זאגט דאך אונז שוין טאקע קלאר בפירוש אין פרשת וירא‪,‬‬ ‫אז ווען דער אייבערשטער איז געקומען צו אברהם אבינו‪ ,‬איז ער דאך‬ ‫דעמאלט'ס בלויז געקומען כדי‪" :‬לְ בַ קֵ ר אֶ ת הַ ח ֹּולֶה" – איז ער דאך‬ ‫דעמאלט'ס בלויז געקומען כדי "מבקר חולה" צו זיין אברהם אבינו‪.‬‬ ‫און אויב דער הייליגער תורה הק' זאגט אונז אז אברהם אבינו איז געווען א‪:‬‬ ‫"ח ֹּולֶה"‪ ,‬רעדט מען דאך דעמאלט'ס זיכער פון א ריכטיגע מצב פון א‪:‬‬ ‫"ח ֹּולֶה"‪.‬‬ ‫אבער מיט דעם אלעמען‪ ..‬האט אבער אברהם אבינו נאך אלץ אריין גענומען‬ ‫געסט ביי זיך אין שטוב‪ ,‬און ער האט זיי דעמאלט'ס גאר שיין מכבד געווען‪,‬‬ ‫און ער האט זיי דעמאלט'ס גאר שיין באדינט‪ ,‬און ער האט דעמאלט'ס‬ ‫געוויזן מיט דעם פאר די גאנצע וועלט און פאר די שפעטער'דיגע דורות‬ ‫וואס דאס מיינט "גוטע מידות"‪ ,‬און וואס דאס מיינט‪" :‬גְ ִמילּות חֲסָּ ִדים"‪.‬‬ ‫און טאקע דערפאר האט איהם דער אייבערשטער גרויס געמאכט זיין‬ ‫נאמען‪ ,‬און עס איז טאקע אינטרעסאנט ָאן צו מערקן דא‪ ,‬אז מיר געפונען‬ ‫דאך נישט ביי קיינער פון די אבות הק' אז דער אייבערשטער האט גרויס‬ ‫געמאכט א "נאמען" פון איינעם‪ ,‬נאר ביי "אברהם אבינו"‪.‬‬ ‫קכג‬ ‫אליעזר‬ ‫לך לך‬ ‫נעימות‬ ‫ווייל דער אייבערשטער האט דא געוואלט ווייזן מיט דעם פאר די יודישע‬ ‫קינדער‪ ,‬אז וואס מאכט א מענטש גרויס‪ !?..‬און וואס מאכט גרויס די‬ ‫"נאמען" פון א מענטש‪ !?..‬און וואס מאכט "חשוב" די נאמען פון א‬ ‫מענטש‪!?..‬‬ ‫און די תירוץ אויף דעם איז דאך‪ ,‬אז די וועג ווי אזוי מען ווערט גרויס איז‬ ‫דאך נאר דורך דעם וואס מען טוט‪" :‬חֶ סֶ ד" איינער מיטן צווייטן‪.‬‬ ‫און דאס איז דאך אויך די שליסל פון‪" :‬בְ ָּרכָּה"‪ ,‬אזוי ווי עס שטייט דאך שוין‬ ‫טאקע בפירוש אין פסוק אין פרשת ראה (קפיטל י"א פסוק כ"ו)‪ ,‬אז דער‬ ‫"ראֵ ה"‬ ‫אייבערשטער האט דעמאלט'ס געזאגט פאר די יודישע קינדער‪ ,‬אז‪ְ :‬‬ ‫– אז א מענטש דארף זעהן‪ ,‬אז‪ָ" :‬אנֹּ כִ י נֹּ תֵ ן" – אז דער‪ָ" :‬אנֹּ כִ י" זאל ווערן א‬ ‫"געבער"‪ !..‬און א מענטש דארף זעהן אז ער זאל שטענדיג טוהן‪" :‬חֶ סֶ ד"‬ ‫מיט אנדערע יודישע קינדער‪.‬‬ ‫און דער הייליגער תורה הק' זאגט דאך אונז שוין טאקע אויך בפירוש אין‬ ‫פסוק אין פרשת שמות (קפיטל ב' פסוק י"א)‪ ,‬אז דו ווייסט מיט וואס‪:‬‬ ‫"וַיִ גְ ַדל מֹּ שֶ ה" – אז דו ווייסט מיט וואס משה רבינו איז גרויס געווארן‪!?..‬‬ ‫און דו ווייסט וואס איז געווען די "גרויס'קייט" פון משה רבינו‪ !?..‬נישט אז‬ ‫ער האט גע'ענדיגט גאנץ ש"ס‪ ,‬ניין‪ ..‬נאר משה רבינו איז גרויס געווארן מיט‬ ‫דעם וואס‪ַ " :‬ויֵצֵ א אֶ ל אֶ חָּ יו ַוי ְַרא בְ סִ בְ ֹלתָּ ם" – משה רבינו איז גרויס געווארן‬ ‫מיט דעם וואס ער איז ארויס געגאנגען העלפן זיינע יודישע ברודער וואס‬ ‫האבן דאך שוין צוואנציג טויזנט מאל אונטער געבראכן פון די‪" :‬עֲבו ַֹּדת‬ ‫הַ פֶ ֶרְך" דארטן אין דעם שווער'ן ביטער'ן‪" :‬גָּלּות ִמצְ ַריִם"‪.‬‬ ‫קכד‬ ‫אליעזר‬ ‫לך לך‬ ‫נעימות‬ ‫און יא טייערע יודן‪ ,‬משה רבינו איז גרויס געווארן מיט דעם וואס ער האט‬ ‫"מיט געשפירט" די צער פון זיינע פאר ווייטאגט'ע יודישע ברודער וואס‬ ‫האבן גע'ארבעט ביטער שווער אין דעם שווער'ן ביטער'ן‪" :‬גָּלּות ִמצְ ַריִם"‪.‬‬ ‫און די זעלבע זאך איז דאך אויך געווען דא ביי "אברהם אבינו"‪ ,‬און די‬ ‫ווארט‪ַ" :‬אבְ ָּרם" – איז דאך טאקע אויך גימטריא‪" :‬גְ מָּ ָּרא" [מיטן כולל]‪,‬‬ ‫ווייל דער אייבערשטער האט דאך אונז דא געוואלט ווייזן מיט דעם וואס ער‬ ‫האט געגעבן פאר אברהם אבינו א נייע נאמען‪ַ" :‬אבְ ָּרהָּ ם" – וואס איז דאך‬ ‫גימטריא‪ְ :‬רמַ "ח‪ ,‬אז אברהם אבינו איז נישט גרויס געווארן מיט דעם וואס‬ ‫ער האט א דורך געלערנט אסאך בלעטער‪" :‬גְ מָּ ָּרא"‪ ,‬און אברהם אבינו איז‬ ‫נישט גרויס געווארן מיט דעם וואס ער האט גע'ענדיגט גאנץ ש"ס‪ ,‬ניין ניין‬ ‫ניין‪.‬‬ ‫נאר אברהם איז גרויס געווארן מיט דעם וואס ער האט געטוהן‪" :‬חֶ סֶ ד" מיט‬ ‫ּושסָּ "ה גִ ִידים"‪ ,‬פון דעם איז‬ ‫"רמַ "ח אֵ יבָּ ִרים ְ‬ ‫יודישע קינדער מיט אלע זיינע‪ְ :‬‬ ‫ער גרויס געווארן‪!..‬‬ ‫ווייל יא ר' יוד‪ ,‬פון דעם ווערט מען גרויס‪ !..‬מען ווערט גרויס ווען מען גייט‬ ‫ארויס פון דעם "איך מיך זיך" און מען גייט העלפן א צווייטע יודיש קינד‪,‬‬ ‫פון דעם ווערט מען גרויס‪ !..‬און דאס איז‪" :‬וַיִ גְ ַדל מֹּ שֶ ה" – און מיט דעם‬ ‫איז דער גרויסער משה רבינו גרויס געווארן‪" ,‬ווייל ער האט געהאלפן א‬ ‫צווייטע יוד"‪ ,‬פשוטו כמשמעו‪.‬‬ ‫און יא טייערע יודן‪ ,‬פון דעם ווערט מען גרויס‪ !..‬פון טוהן א טובה פאר א‬ ‫צווייטע יוד טראץ דעם וואס איך בין דאס נישט "מחיוב" צו טוהן‪.‬‬ ‫קכה‬ ‫אליעזר‬ ‫לך לך‬ ‫נעימות‬ ‫און לאמיר זיך אליין פרעגן די שאלה‪ ,‬דו מיינס'ט טאקע אז משה רבינו‬ ‫[וואס איז אויף געוואקסן אויפן שויס פון דעם גרויסן קעניג פרעה] איז‬ ‫געווען מחיוב צו העלפן זיינע יודישע ברודער וואס האבן גע'ארבעט מיט‬ ‫שמוציגע ליים ארבעט‪ !?..‬קיינמאל נישט‪ ,‬ער איז דאך קיינמאל נישט‬ ‫געווען מחיוב דאס צו טוהן‪.‬‬ ‫אבער מיט דעם אלעמען‪ַ " :‬ויֵצֵ א אֶ ל אֶ חָּ יו" – אבער מיט דעם אלעמען איז‬ ‫אבער משה רבינו נאך אלץ ארויס געגאנגען העלפן זיין יודישע ברודער מיט‬ ‫זייערע שווערע ארבעט‪.‬‬ ‫ווייל‪ ..‬יא‪ ,‬איך בין איהם טאקע נישט "מחיוב" צו העלפן‪ ,‬אבער מיט דעם‬ ‫אלעמען געדענק איך אבער נאך אלץ זייער גוט וואס דער הייליגער‬ ‫סאטמאר'ע רב זי"ע ועכ"י האט דאך אונז שוין אמאל געזאגט‪ ,‬אז וואס‪!?..‬‬ ‫אז א‪" :‬חָּ סִ יד" איז דאך נאר אזא איינער וואס איז גרייט זיך "מוסר נפש" צו‬ ‫זיין א טובה צו טוהן פאר א צווייטע יוד‪!..‬‬ ‫און דאס איז דאך טאקע איינער פון די ערשטע יסודות פון יהדות‪ ,‬ווייל‬ ‫איינער פון די ערשטע יסודות פון יהדות איז דאך‪ַ" :‬אהֲבַ ת י ְִש ָּראֵ ל" – ליב‬ ‫האבן א יעדע יודיש קינד ווי זיך אליין‪.‬‬ ‫און צדיקים האבן דאך אונז שוין טאקע אויך געזאגט‪ ,‬אז וואס איז א‬ ‫"חָּ סִ יד"‪ !?..‬האבן צדיקים געזאגט‪ ,‬אז נעם די ווארט‪" :‬חֶ סֶ ד" און לייג דארט‬ ‫אריין א יו"ד‪ ,‬וועט דאס דעמאלט'ס ווערן‪" :‬חָּ סִ יד"‪ ,‬ווייל יא ר' יוד‪ ,‬דאס איז‬ ‫א‪" :‬חָּ סִ יד"‪ ,‬א‪" :‬חָּ סִ יד" איז‪ ,‬אזא איינער וואס טוט‪" :‬חֶ סֶ ד" מיט א יעדע‬ ‫יודיש קינד‪.‬‬ ‫קכו‬ ‫אליעזר‬ ‫לך לך‬ ‫נעימות‬ ‫און עס ווערט דאך שוין טאקע אויך געברענגט אין די ספרים הק'‪ ,‬אז עס איז‬ ‫געווען גרויסע צדיקים וואס האבן געקענט טוהן אסאך אסאך מער ווי עס‬ ‫איז געווען בכלל אין זייער מעגליכ'קייט צו טוהן בשעת ווען עס איז‬ ‫געקומען צו העלפן א צווייטע יודיש קינד‪.‬‬ ‫און‪" :‬חֶ סֶ ד" איז דאך די שליסל פון‪" :‬בְ ָּרכָּה"‪ ,‬ווייל ווער ברענגט אריין א‪:‬‬ ‫"בְ ָּרכָּה" אין שטוב‪ !?..‬א‪" :‬או ַֹּרח" – א גאסט‪ ,‬אזוי ווי עס שטייט דאך שוין‬ ‫טאקע בפירוש אין חז"ל‪ ,‬און טאקע וועגן דעם פירט מען זיך אז דער‪:‬‬ ‫"או ַֹּרח" זאגט‪" :‬בִ ְרכַת הָּ או ַֹּרח" ווען ער עסט ביי א בעל הבית‪ ,‬און ער‬ ‫בענטש'ט דעמאלט'ס די בעל הבית פון דעם שטוב‪.‬‬ ‫ווייל יא ר' יוד‪ ,‬דער‪" :‬או ַֹּרח" איז דער וואס ברענגט אריין די‪" :‬בְ ָּרכָּה" אין‬ ‫דעם שטוב פון דעם בעל הבית‪ ,‬און ממילא וועגן דעם שטייט טאקע דא אין‬ ‫פסוק ווייטער‪ ,‬אז דער אייבערשטער האט דא געזאגט פאר אברהם אבינו‪,‬‬ ‫אז‪ַ " :‬ואֲבָּ ֶרכְ ָך" – אז די‪" :‬בְ ָּרכָּה" וואס איך וועל דיר געבן וועט זיין‪ ,‬אז‪:‬‬ ‫" ַו ֲאג ְַדלָּה ְשמֶ ָך" – אז איך וועל גרויס מאכן דיין "נאמען"‪.‬‬ ‫איי‪ ..‬וועט איינער אבער פרעגן‪ ,‬אז וואס איז מיר א נפקא מינה ווי גרויס די‬ ‫"נאמען" איז‪ !?..‬וואס איז שוין די "גדולה" אז דער אייבערשטער האט‬ ‫גרעסער געמאכט די "נאמען" פון אברהם אבינו‪ !?..‬וואס איז א חילוק אויב‬ ‫די נאמען איז גרעסער אדער קלענער‪!?..‬‬ ‫נאר די תירוץ אויף דעם איז‪ ,‬אז דער אייבערשטער האט דא געזאגט פאר‬ ‫אברה ם אבינו‪ ,‬אז איך וועל גרויס מאכן דיין נאמען אין די "וועלט"‪ ,‬און איך‬ ‫וועל אויך "בפועל ממש" גרעסער מאכן דיין נאמען‪ ,‬ווייל איך וועל דיר‬ ‫קכז‬ ‫אליעזר‬ ‫לך לך‬ ‫נעימות‬ ‫יעצט צו לייגן א אות ה' צו דיין נאמען‪ ,‬און דיין נאמען וועט יעצט ווערן‪:‬‬ ‫"ַאבְ ָּרהָּ ם"‪ ,‬און די ווארט‪ַ" :‬אבְ ָּרהָּ ם" – איז דאך שוין גימטריא‪ְ :‬רמַ "ח‪.‬‬ ‫און די צוויי פשטים גייען דאך בעצם צוזאמען‪ ,‬ווייל דער אייבערשטער‬ ‫האט דאך דא געזאגט פאר אברהם אבינו‪ ,‬אז‪ַ " :‬ואֲבָּ ֶרכְ ָך" – אז די‪" :‬בְ ָּרכָּה"‬ ‫וואס איך וועל דיר געבן וועט זיין‪ ,‬אז‪ַ " :‬ו ֲאג ְַדלָּה ְשמֶ ָך" – אז איך וועל גרויס‬ ‫מאכן דיין נייע גרויסע נאמען‪ַ" :‬אבְ ָּרהָּ ם" אויף די גאנצע וועלט‪ ,‬און די‬ ‫"מ ַדת הַ חֶ סֶ ד" וואס דו‬ ‫גאנצע וועלט וועט רעדן פון דיין גרויסע‪ִ :‬‬ ‫פארמאגס'ט אין דיר‪ ,‬און אזוי וועסטו זוכה זיין אז אנדערע מענטשן וועלן‬ ‫זיך אויך קענען אפ לערנען פון דיינע גוטע וועגן וואס דו פארמאגס'ט אין‬ ‫דיר‪.‬‬ ‫"טבְ עֲָך" בָּ ע ֹּולָּם‪,‬‬ ‫און דאס מיינט טאקע רש"י הק' מיט די ווערטער‪ :‬שֶ או ִֹּדיעַ ִ‬ ‫אז דער אייבערשטער האט דא געזאגט פאר אברהם אבינו‪ ,‬אז איך וועל‬ ‫מאכן אז דיין מדה פון‪" :‬חֶ סֶ ד" וואס איז שוין געווארן א חלק פון דיין‬ ‫"טבע"‪ ..‬וועט ווערן באוואוסט אין די גאנצע וועלט‪ ,‬און אנדערע מענטשן‬ ‫וועלן זיך קענען אפ לערנען פון דיר וואס דאס מיינט טוהן‪" :‬חֶ סֶ ד"‪.‬‬ ‫און די ווארט‪ַ" :‬אבְ ָּרהָּ ם" – איז דאך שוין גימטריא‪ְ :‬רמַ "ח‪ ,‬כדי צו ווייזן‪ ,‬אז‬ ‫איינער וואס זיין מהות איז צו טוהן‪" :‬חֶ סֶ ד" מיט אנדערע מענטשן מיט אלע‬ ‫"רמַ "ח אֵ יבָּ ִרים"‪ ,‬אזא איינער איז זוכה צו גרויס'קייט‪.‬‬ ‫זיינע‪ְ :‬‬ ‫און‪" :‬וֶהְ יֵה בְ ָּרכָּה" – און מיט "דיר" וועט מען צו ענדיגן די ערשטע ברכה‬ ‫פון "שמונה עשרה"‪ ,‬און מען וועט זאגן‪ :‬בָּ רּוְך אַ תָּ ה יהו‪-‬ה "מָּ גֵן ַאבְ ָּרהָּ ם"‪,‬‬ ‫און מען וועט צו ענדיגן די ערשטע ברכה פון "שמונה עשרה" מיט דיין‬ ‫קכח‬ ‫אליעזר‬ ‫לך לך‬ ‫נעימות‬ ‫"נאמען"‪ ,‬און מען וועט ענדיגן מיט "דיר"‪ ,‬און עס איז טאקע אזוי געבליבן‪:‬‬ ‫"לְ עוֹּלְ מֵ י עַ ד ּולְ נֵצַ ח נְצָּ ִחים" אז‪" :‬בְ ָך חוֹּתְ ִמין"‪ ,‬כדי אז א יעדער איינער זאל‬ ‫שטענדיג גוט געדענקען דעם הייליגן מדה פון אברהם אבינו וואס איז דאך‬ ‫געווען‪" :‬כָּל כל ֹּו חֶ סֶ ד"‪.‬‬ ‫און מיר ענדיגן טאקע נאר צו די ערשטע ברכה פון שמונה עשרה מיט די‬ ‫ווערטער‪" :‬מָּ גֵן ַאבְ ָּרהָּ ם"‪ ,‬און אפילו ווען מיר דערמאנען שוין יא אלע אבות‬ ‫הק' צוזאמען‪ ,‬זאגן מיר אבער דעמאלט'ס נאך אלץ קלאר דארטן‪ ,‬אז‪ :‬וְ ז ֹּוכֵר‬ ‫"חַ סְ ֵדי" ָאבוֹּת – אז דער אייבערשטער געדענקט גאר גוט די‪" :‬חֶ סֶ ד" פון די‬ ‫אבות‪ ,‬און נאר וועגן דעם‪ּ" :‬ומֵ בִ יא גוֹּאֵ ל" – און נאר‪ :‬בִ זְ כּות "הַ חֶ סֶ ד" וועט‬ ‫דער אייבערשטער אויס לייזן די יודישע קינדער פון דעם ביטער'ן גלות‪.‬‬ ‫און אין די קומענדיגע פסוק שטייט דאך שוין טאקע אויך‪ ,‬אז דער‬ ‫אייבערשטער האט דא געזאגט פאר אברהם אבינו‪ ,‬אז‪" :‬וְ נִבְ ְרכּו בְ ָך כֹּל‬ ‫ִמ ְשפְ חֹּ ת הָּ א ֲָּדמָּ ה" – אז א יעדער איינער וועט זיך וואונטשן אין דיר‪.‬‬ ‫און דאס מיינט דאך צו זאגן אין אנדערע ווערטער‪ ,‬אז ווען א מענטש וועט‬ ‫וועלן ָאן וואונטשן פאר זיין קינד א‪" :‬בְ ָּרכָּה"‪ ,‬וועט ער איהם דעמאלט'ס‬ ‫זאגן‪ ,‬אז‪ :‬תְ הֵ א "כְ ַאבְ ָּרהָּ ם" – אז דער אייבערשטער זאל העלפן אז דו זאלסט‬ ‫אויף וואקסן אזא גרויסער‪" :‬בַ עַ ל חֶ סֶ ד" אזוי ווי "אברהם אבינו" אליין‪.‬‬ ‫ווייל יא ר' יוד‪ ,‬דאס איז דאך די גרעסטע‪" :‬בְ ָּרכָּה" וואס מען קען נאר געבן‬ ‫פאר א מענטש‪ ,‬אז ער זאל אויף וואקסן א גרויסער‪" :‬בַ עַ ל חֶ סֶ ד"‪ ,‬און‪ ..‬יא‪,‬‬ ‫ווער עס וויל זיין א אמת'ע‪" :‬מו ֶֹּדה עַ ל הָּ אֱמֶ ת" וועט מודה זיין אז דאס איז‬ ‫קכט‬ ‫אליעזר‬ ‫לך לך‬ ‫נעימות‬ ‫דאך אין אמת'ן די שענסטע‪" :‬בְ ָּרכָּה" וואס מען קען נאר געבן פאר א‬ ‫מענטש‪.‬‬ ‫און די אלע "ברכות" וואס אברהם אבינו האט דא באקומען זענען דאך‬ ‫בעצם נאר געווען כדי צו ווייזן ווי גרויס די‪ֹּ " :‬כחַ הַ חֶ סֶ ד" איז‪ ,‬און אז דאס‬ ‫איז דאך בעצם די עיקר‪ ,‬ווייל‪" :‬חֶ סֶ ד" ברענגט דאך צו‪ַ" :‬אהֲבַ ת י ְִש ָּראֵ ל"‪,‬‬ ‫און מיר ווייסן דאך שוין טאקע אלע אויך זייער גוט‪ ,‬אז די מצוה פון‪:‬‬ ‫"וְ ָאהַ בְ תָּ לְ רֵ עֲָך כָּמוָֹּך" איז דאך‪" :‬זֶה כְ לַל גָּדוֹּל בַ תו ָֹּּרה" – די מצוה פון‪:‬‬ ‫"וְ ָאהַ בְ תָּ לְ רֵ עֲָך כָּמוָֹּך" איז דאך כולל די גאנצע "תורה"‪.‬‬ ‫און מיר ווייסן דאך שוין טאקע אלע אויך זייער גוט‪ ,‬אז אויב עס איז דא‬ ‫דעם‪" :‬וְ ָאהַ בְ תָּ לְ רֵ עֲָך כָּמוָֹּך"‪ ,‬דעמאלט'ס איז דא דער‪ֲ " :‬אנִי יהו‪-‬ה"‪ ,‬אבער‬ ‫אויב עס איז נישט דא דעם‪" :‬וְ ָאהַ בְ תָּ לְ רֵ עֲָך ָּכמוָֹּך"‪ ,‬זאגט דעמאלט'ס דער‬ ‫הייליגער באשעפער‪ ,‬אז איך בין נישט דיין טאטע‪ ,‬ווייל איך האב דאך א‬ ‫זוהן וואס הייסט יענק'ל‪ ,‬און אויב פירסטו זיך נישט אויף מיט מיין זוהן‬ ‫יענק'ל ברודער'לעך‪ ,‬דעמאלט'ס בין איך נישט דיין טאטע‪ ,‬ווייל נאר אויב‬ ‫יענק'ל איז דיין ברודער‪ ..‬דעמאלט'ס בין איך דיין טאטע‪.‬‬ ‫און דאס זאגן מיר דאך שוין טאקע אלע א יעדן טאג אינדערפרי גלייך פארן‬ ‫מקבל זיין דעם‪" :‬עֹּ ל מַ לְ כּות שָּ מַ יִם בְ ַאהֲבָּ ה"‪ ,‬ווייל מיר זאגן דאך שוין אלע‬ ‫א יעדן טאג אינדערפרי גלייך פארן מקבל זיין דעם‪" :‬עֹּ ל מַ לְ כּות שָּ מַ יִם‬ ‫בְ ַאהֲבָּ ה"‪ ,‬אז‪ :‬בָּ רּוְך אַ תָּ ה יהו‪-‬ה" – אז געלויבט ביזטו הייליגער באשעפער‪:‬‬ ‫"הַ בוֹּחֵ ר בְ עַ מ ֹּו י ְִש ָּראֵ ל בְ ַאהֲבָּ ה" – וואס דו וועלס'ט אויס אין דיין פאלק‬ ‫ישראל‪" :‬בְ ַאהֲבָּ ה"‪.‬‬ ‫קל‬ ‫אליעזר‬ ‫לך לך‬ ‫נעימות‬ ‫און די ווארט‪ַ" :‬אהֲבָּ ה" – איז דאך גימטריא‪" :‬אֶ חָּ ד"‪ ,‬און ממילא עס איז‬ ‫כאילו עס וואלט דא געשטאנען אזוי‪ ,‬אז‪" :‬הַ בוֹּחֵ ר בְ עַ מ ֹּו י ְִש ָּראֵ ל בְ אֶ חָּ ד" –‬ ‫אז דער הייליגער באשעפער איז נאר‪" :‬בוֹּחֵ ר בְ עַ מ ֹּו י ְִש ָּראֵ ל" ווען‪" :‬בְ אֶ חָּ ד"‬ ‫– ווען די יודישע קינדער זענען‪" :‬בְ ַאחֲדּות"‪.‬‬ ‫ווייל יא ר' יוד‪ ,‬אויב עס איז דא דעם‪" :‬וְ ָאהַ בְ תָּ לְ רֵ עֲָך כָּמוָֹּך"‪ ,‬דעמאלט'ס איז‬ ‫דא דער‪ֲ " :‬אנִי יהו‪-‬ה"‪ ,‬אבער אויב עס איז נישט דא דעם‪" :‬וְ ָאהַ בְ תָּ לְ רֵ עֲָך‬ ‫כָּמוָֹּך"‪ ,‬דעמאלט'ס וויל נישט דער אייבערשטער ח"ו זיין אונזער געטרייער‬ ‫טאטע רח"ל‪.‬‬ ‫און מען זעהט דאך שוין טאקע אויך אין די פסוקים שפעטער‪ ,‬אז אברהם‬ ‫אבינו האט דארטן געזאגט פאר די פאסטוכער פון לוט‪ ,‬אז די יסוד פון א‬ ‫יודיש קינד איז דאך‪ ,‬אז‪ַ" :‬אל נָּא תְ הִ י ְמ ִריבָּ ה בֵ ינִי ּובֵ ינֶיָך"‪.‬‬ ‫"ַאחים"‬ ‫און ממילא לאמיר זיך נישט קריגן צווישן אונז‪ ,‬ווייל‪ :‬כִ י ֲאנ ִָּשים ִ‬ ‫ֲאנ ְָּחנּו – ווייל מיר זענען דאך אלע ברודער'ס פון איין טאטן‪ ,‬און ממילא‪:‬‬ ‫"ַאל נָּא תְ הִ י ְמ ִריבָּ ה בֵ ינִי ּובֵ ינֶיָך" – און ממילא לאמיר זיך נישט קריגן‪ ,‬נאר‬ ‫לאמיר אלע ווייטער בלייבן "גוטע" ברודער‪.‬‬ ‫און די ווערטער‪ַ" :‬אל נָּא תְ הִ י ְמ ִריבָּ ה בֵ ינִי ּובֵ ינֶיָך" – איז דאך טאקע אויך‬ ‫גימטריא‪" :‬וְ ָאהַ בְ תָּ לְ רֵ עֲָך כָּמוָֹּך ֲאנִי יהו‪-‬ה" [מיטן שם‪" :‬טוֹּב"]‪ ,‬ווייל‪ ..‬יא‪,‬‬ ‫דאס האט דא אברהם אבינו געוואלט מרמז זיין פאר לוט‪ ,‬אברהם אבינו‬ ‫האט דא געוואלט זאגן מיט דעם פאר לוט‪ ,‬אז סוף כל סוף שטייט דאך אין‬ ‫דער הייליגער תורה הק' אז‪" :‬וְ ָאהַ בְ תָּ לְ רֵ עֲָך כָּמוָֹּך ֲאנִי יהו‪-‬ה"‪ ,‬וואס דאס‬ ‫מיינט דאך צו זאגן אין אנדערע ווערטער‪ ,‬אז דער אייבערשטער רופט‬ ‫קלא‬ ‫אליעזר‬ ‫לך לך‬ ‫נעימות‬ ‫[כביכול] אויס הויעך‪ ,‬אז אויב האבן ענק זיך ליב איינער דעם צווייטן‪,‬‬ ‫דעמאלט'ס‪ֲ " :‬אנִי יהו‪-‬ה" – דעמאלט'ס געפון איך זיך אויך צווישן ענק‪,‬‬ ‫אבער אויב ענק האבן זיך חלילה פיינט איינער דעם צווייטן‪ ,‬דעמאלט'ס‬ ‫אנטלויף איך פון ענק אויפן פלאץ‪!..‬‬ ‫און ממילא פארוואס פעלט אונז אויס די גאנצע קאפ וויי דא‪ ,‬לאמיר ווייטער‬ ‫בלייבן "גוטע" ברודער‪ ,‬און לאמיר נישט ח"ו פוגם זיין אין דעם‪" :‬וְ ָאהַ בְ תָּ‬ ‫לְ רֵ עֲָך כָּמוָֹּך ֲאנִי יהו‪-‬ה"‪ ,‬און לאמיר זיך נישט קריגן‪ ,‬ווייל א "קריגעריי" איז‬ ‫דאך שוין גאר גאר א שרעקליכ'ע זאך‪ ,‬און ממילא לאמיר זיך נישט קריגן‬ ‫טייערע ליבע ברודער‪.‬‬ ‫"מ ִריבָּ ה" – איז דאך טאקע אויך גימטריא‪" :‬נו ָֹּּרא" – גאר‬ ‫און די ווארט‪ְ :‬‬ ‫שרעקליך‪ ,‬ווייל יא ר' יוד‪ ,‬א "קריגעריי" איז דאך שוין גאר גאר א‬ ‫שרעקליכ'ע זאך‪ ,‬ווייל וואס א קריגעריי קען צו ברענגען‪ ,‬קען קיין שום‬ ‫עבירה נישט צו ברענגען‪!..‬‬ ‫און אויב מיר וועלן זיך אלע אויף הערן צו קריגן צווישן אונז‪ ,‬דעמאלט'ס‬ ‫וועלן מיר שוין אלע קענען זוכה זיין בעזרת השם יתברך צו די גרויסע‪:‬‬ ‫ישי"‪ ,‬ווייל‪:‬‬ ‫"גְ אּולָּה ְשלֵמָּ ה"‪ ,‬און צו דעם גרויסן‪" :‬בִ ְניַן בֵ ית הַ ִמ ְק ָּדש הַ ְשלִ ִ‬ ‫"בִ ְשבִ יל ִשנְַאת ִחנָּם חָּ ַרב הַ בַ יִת" און‪" :‬בִ ְשבִ יל ַאהֲבַ ת ִחנָּם יִבָּ נֶה הַ בַ יִת"‪.‬‬ ‫און דער ענין איז דאך שוין טאקע אויך מרומז אין די ווערטער פון‪" :‬כֹּחַ ַאל‬ ‫נָּא תְ הִ י ְמ ִריבָּ ה בֵ ינִי ּובֵ ינֶיָך"‪ ,‬ווייל די ווערטער‪" :‬כֹּחַ ַאל נָּא תְ הִ י ְמ ִריבָּ ה בֵ ינִי‬ ‫ּובֵ ינֶיָך" – איז דאך טאקע אויך גימטריא‪" :‬יִבָּ נֶה הַ ִמ ְק ָּדש עִ יר צִ יוֹּן"‪ ,‬ווייל יא‬ ‫ר' יוד‪ ,‬די געוואלדיגע גרויסע‪" :‬כֹּחַ " פון דעם ענין פון‪ַ" :‬אל נָּא תְ הִ י ְמ ִריבָּ ה‬ ‫קלב‬ ‫אליעזר‬ ‫לך לך‬ ‫נעימות‬ ‫בֵ ינִי ּובֵ ינֶיָך" איז אזוי גרויס‪ ..‬אז עס קען צו ברענגען צו‪" :‬יִבָּ נֶה הַ ִמ ְק ָּדש עִ יר‬ ‫צִ יוֹּן"‪!..‬‬ ‫און יא ר' יוד‪ ,‬אויב מיר וועלן אלע זאגן איינער פארן צווייטן‪ ,‬אז‪ַ" :‬אל נָּא‬ ‫תְ הִ י ְמ ִריבָּ ה בֵ ינִי ּובֵ ינֶיָך"‪ ,‬דעמאלט'ס וועלן מיר שוין אלע צוזאמען קענען‬ ‫זוכה זיין צו דעם‪" :‬יִבָּ נֶה הַ ִמ ְק ָּדש עִ יר צִ יוֹּן תְ מַ לֵא"‪.‬‬ ‫"ָאדם"] –‬ ‫און די ווערטער‪" :‬וְ ָאהַ בְ תָּ לְ רֵ עֲָך כָּמוָֹּך ֲאנִי יהו‪-‬ה" [מיט די ווארט‪ָּ :‬‬ ‫איז דאך טאקע אויך גימטריא‪" :‬יִבָּ נֶה הַ ִמ ְק ָּדש עִ יר צִ יוֹּן"‪ ,‬ווייל יא ר' יוד‪,‬‬ ‫אויב דו וועסט ליב האבן א יעדע יודיש קינד [נישט קיין חילוק ווי אזוי ער‬ ‫זעהט נאר אויס] מיט א אמת'ע‪ַ" :‬א ֲהבַ ת י ְִש ָּראֵ ל"‪ ,‬דעמאלט'ס וועסטו מיטן‬ ‫אייבערשטנ'ס הילף בקרוב ממש קענען זוכה זיין צו דעם‪" :‬יִבָּ נֶה הַ ִמ ְק ָּדש‬ ‫עִ יר צִ יוֹּן"‪.‬‬ ‫"ַאחים" – איז דאך טאקע אויך ראשי תיבות‪" :‬מַ ה ָּיקָּ ר חַ סְ ְדָך‬ ‫און די ווארט‪ִ :‬‬ ‫ֹלקים"‪ ,‬ווייל יא ר' יוד‪ ,‬ווי טייער איז די ענין פון‪" :‬חֶ סֶ ד" אפילו ווען עס‬ ‫ֱא ִ‬ ‫ֱֹלקים" – ווי טייער איז די ענין פון‪" :‬חֶ סֶ ד" אפילו‬ ‫קומט צו א מצב פון‪" :‬א ִ‬ ‫"דין"‪ ,‬און יא ר' יוד‪ ,‬די ענין פון‪" :‬חֶ סֶ ד" קען‬ ‫ווען עס קומט צו א מצב פון‪ִ :‬‬ ‫דאך שטענדיג צוברעכן די גרעסטע "מקטריגים" וואס עס איז נאר‬ ‫פארהאנען אויף דער וועלט‪.‬‬ ‫"ַאחים"‬ ‫"ַאחים"‪ ,‬ווייל די ענין פון‪ִ :‬‬ ‫און דאס איז דאך טאקע די ענין פון‪ִ :‬‬ ‫ווייזט דאך אויף‪ַ" :‬אחֲדּות"‪ ,‬אזוי ווי דער הייליגער נעים זמירות ישראל דוד‬ ‫המלך עליו השלום זאגט דאך אונז שוין טאקע בפירוש אין זיין הייליגן ספר‬ ‫תהלים (קפיטל קל"ג פסוק א')‪ ,‬אז‪" :‬הִ נֵה מַ ה טוֹּב ּומַ ה נָּעִ ים" – אז ווי גוט‬ ‫קלג‬ ‫אליעזר‬ ‫לך לך‬ ‫נעימות‬ ‫"ַאחים" גַם יָּחַ ד – אז ווי גוט און ווי זיס‬ ‫און ווי זיס איז ווען עס איז‪ :‬שֶ בֶ ת ִ‬ ‫איז ווען מען איז‪" :‬בְ ַאחֲדּות כְ אִ יש אֶ חָּ ד בְ לֵב אֶ חָּ ד"‪ ,‬און די ענין פון‪" :‬חֶ סֶ ד"‬ ‫גייט דאך בעצם צוזאמען מיט דעם ענין פון‪" :‬וְ ָאהַ בְ תָּ לְ רֵ עֲָך כָּמוָֹּך" כידוע‪.‬‬ ‫און אין דעם גרויסן זכות פון‪ַ" :‬אחֲדּות" וועלן מיר דאך שוין טאקע אלע‬ ‫בקרוב ממש קענען זוכה זיין צו די גרויסע‪" :‬גְ אּולָּה ְשלֵמָּ ה"‪.‬‬ ‫און מיר זאגן דאך שוין טאקע אלע א יעדן שבת מברכים ביי ראש חודש‬ ‫בענטשן‪ ,‬און מיר דערמאנען זיך דאך דעמאלט'ס אלע אליין‪ ,‬אז דו ווייסט‬ ‫ווען‪" :‬הּוא יִגְ ַאל אוֹּתָּ נּו בְ קָּ רוֹּב" – אז דו ווייסט ווען דער אייבערשטער וועט‬ ‫אונז שוין אויס לייזן פון דעם שווער'ן ביטער'ן גלות‪ !?..‬און‪" :‬וִ יקַ בֵ ץ‬ ‫ָארץ" – און דו ווייסט ווען דער אייבערשטער וועט‬ ‫ַארבַ ע ַכנְפוֹּת הָּ ֶ‬ ‫נ ִָּדחֵ ינּו מֵ ְ‬ ‫שוין צוזאמען נעמען גאנץ כלל ישראל פון וואו זיי זענען און זיי אהיים‬ ‫נעמען קיין‪" :‬אֶ ֶרץ י ְִש ָּראֵ ל"‪!?..‬‬ ‫די תירוץ אויף דעם איז‪ ,‬אז דאס וועט דאך נאר פאסירן ווען עס וועט זיין‪:‬‬ ‫"חֲבֵ ִרים כָּל י ְִש ָּראֵ ל" – דאס וועט דאך נאר פאסירן ווען אלע יודישע קינדער‬ ‫וועלן זיך שוין ליב האבן איינער דעם צווייטן מיט א אמת'ע‪ַ" :‬אהֲבַ ת‬ ‫י ְִש ָּראֵ ל"‪.‬‬ ‫און די ווערטער‪" :‬הּוא ִיגְ ַאל אוֹּתָּ נּו בְ קָּ רוֹּב" – איז דאך טאקע אויך ראשי‬ ‫תיבות‪" :‬אֵ יבָּ ה" – פיינט שאפט און קריגעריי‪ ,‬ווייל יא ר' יוד‪ ,‬דו האלטס'ט‬ ‫דאך און איין פרעגן ווען עס וועט שוין זיין דעם‪" :‬הּוא ִיגְ ַאל אוֹּתָּ נּו‬ ‫בְ קָּ רוֹּב"‪ !?..‬יא‪!?..‬‬ ‫קלד‬ ‫אליעזר‬ ‫לך לך‬ ‫נעימות‬ ‫די תירוץ אויף דעם איז‪ ,‬אז דאס וועט דאך נאר פאסירן ווען עס וועט זיין‪:‬‬ ‫"חֲבֵ ִרים כָּל י ְִש ָּראֵ ל" – דאס וועט דאך נאר פאסירן ווען אלע יודישע קינדער‬ ‫וועלן זיך שוין ליב האבן איינער דעם צווייטן מיט א אמת'ע‪ַ" :‬אהֲבַ ת‬ ‫י ְִש ָּראֵ ל"‪ ,‬און דאס וועט דאך נאר פאסירן ווען מיר וועלן אלע אוועק נעמען‬ ‫פון אונזערע הערצער אלע "פיינט שאפט" און אלע "קריגעריי" און אלע‬ ‫"מחלוקת'ן" אויף אנדערע יודן‪.‬‬ ‫ווייל נאר "דעמאלט'ס" וועלן מיר אלע קענען זוכה זיין צו זעהן‪ :‬בְ הִ תְ גַלּות‬ ‫כְ בוֹּד יהו‪-‬ה "אֶ חָּ ד"‪ ,‬ווייל ווען מיר וועלן זיך אלע האלטן‪" :‬בְ ַאחֲדּות כְ אִ יש‬ ‫אֶ חָּ ד בְ לֵב אֶ חָּ ד"‪ ,‬דעמאלט'ס וועלן מיר דאך אלע קענען זוכה זיין צו דער‬ ‫לעבן די צייט וואס עס וועט דעמאלט'ס זיין‪" :‬בַ יוֹּם הַ הּוא יִהְ יֶה יהו‪-‬ה אֶ חָּ ד‬ ‫ּושמ ֹּו אֶ חָּ ד"‪ ,‬ווייל‪" :‬בִ ְשבִ יל ִשנְַאת ִחנָּם חָּ ַרב הַ בַ יִת" און‪" :‬בִ ְשבִ יל ַאהֲבַ ת‬ ‫ְ‬ ‫ִחנָּם יִבָּ נֶה הַ בַ יִת"‪.‬‬ ‫און‪" :‬וְ נֹּ אמַ ר ָאמֵ ן" – און לאמיר טאקע אלע ווייטער בעטן דעם הייליגן‬ ‫באשעפער אז עס זאל דאך שוין טאקע אזוי זיין‪ ,‬און מיר זאלן שוין אלע‬ ‫זוכה זיין אוועק צו ווארפן דעם‪ֲ " :‬אנִי וְ ַאפְ סִ י עוֹּד" – און מיר זאלן שוין אלע‬ ‫זוכה זיין אוועק צו ווארפן דעם‪" :‬איך מיך זיך" פון אונזערע הערצער‪ ,‬און‬ ‫מיר זאלן דאך שוין טאקע אלע ָאן הייבן צו טראכטן אביסעל'ע פון א‬ ‫צווייטנ'ס געפילן‪ ,‬און מיר זאלן זיך דאך שוין טאקע אלע ָאן הייבן וויסנ'דיג‬ ‫צו מאכן פון א צווייטנ'ס געפילן‪ ,‬ווייל דעמאלט'ס וועלן מיר דאך שוין‬ ‫טאקע אלע קענען זוכה זיין צו די גרויסע‪" :‬גְ אּולָּה ְשלֵמָּ ה"‪ ,‬און צו‪" :‬בִ יַאת‬ ‫ישי בִ ְמהֵ ָּרה בְ יָּמֵ ינּו"‪.‬‬ ‫מָּ ִשיחַ צִ ְדקֵ ינּו"‪ ,‬און צו דעם‪" :‬בִ ְניַן בֵ ית הַ ִמ ְק ָּדש הַ ְשלִ ִ‬ ‫קלה‬ ‫אליעזר‬ ‫לך לך‬ ‫נעימות‬ ‫און צדיקים האבן דאך אונז שוין טאקע אויך געזאגט‪ ,‬אז וועגן דעם זאגן‬ ‫מיר טאקע די ווערטער‪" :‬קּומָּ ה בְ עֶ זְ ַרת י ְִש ָּראֵ ל" פאר שמונה עשרה‪ ,‬ווייל א‬ ‫יודיש קינד דארף דאך צו וויסן‪ ,‬אז העלפן א צווייטע יוד קומט אפילו פאר‬ ‫שמונה עשרה‪!..‬‬ ‫און די גאנצע וועלט איז דאך נאר באשאפן געווארן פאר‪" :‬חֶ סֶ ד"‪ ,‬אזוי ווי‬ ‫דוד המלך עליו השלום זאגט דאך אונז שוין טאקע בפירוש אין זיין הייליגן‬ ‫ספר תהלים (קפיטל פ"ט פסוק ג')‪ ,‬אז‪" :‬כִ י ָאמַ ְרתִ י ע ֹּולָּם חֶ סֶ ד יִבָּ נֶה"‪.‬‬ ‫און עס ווערט דאך שוין טאקע אויך געברענגט אין איינער פון די ספרים הק'‬ ‫ָאדם צָּ ִריְך ַלעֲשוֹּת חֶ ְשבוֹּן נֶפֶ ש עִ ם עַ צְ מ ֹּו כָּל יוֹּם" – אז‬ ‫בזה הלשון‪ ,‬אז‪" :‬כָּל ָּ‬ ‫א יעדע מענטש דארף זיך א יעדן טאג מאכן א "חשבון הנפש"‪ ,‬און דו‬ ‫ווייסט וואס זיין "חשבון הנפש" דארף זיין‪!?..‬‬ ‫זיין "חשבון הנפש" דארף זיין‪ ,‬אז‪" :‬אֵ יז ֹּו ִמצְ וָּה שֶ ל חֶ סֶ ד עָּ שָּ ה הַ יוֹּם" – אז‬ ‫וועלכע‪" :‬חֶ סֶ ד" האב איך געטוהן היינטיג'ן טאג מיט א צווייטע יוד‪!?..‬‬ ‫ווייל א טאג וואס מען האט נישט געטוהן קיין‪" :‬חֶ סֶ ד" מיט א צווייטע יוד‬ ‫איז קיין טאג נישט‪!..‬‬ ‫און דער הייליגער נעים זמירות ישראל דוד המלך עליו השלום זאגט דאך‬ ‫אונז שוין טאקע אויך בפירוש אין זיין הייליגן ספר תהלים (קפיטל כ"ג פסוק‬ ‫ו')‪ ,‬אז‪" :‬אַ ְך טוֹּב וָּחֶ סֶ ד" – אז דער ענין פון טוהן גוט'ס מיט‪" :‬חֶ סֶ ד"‪ ..‬דאס‬ ‫מוז דאך זיין‪" :‬י ְִר ְדפּונִי כָּל יְמֵ י חַ יָּי" – דאס מוז דאך מיר נאך לויפן א גאנץ‬ ‫לעבן‪ ,‬און דאס מוז דאך שטענדיג ווערן געמאנט פון מיר‪ ,‬ווייל דאס איז‬ ‫דאך די סימן פון א "יודיש קינד"‪ ,‬אז איך בין א‪" :‬גוֹּמֵ ל חֶ סֶ ד"‪.‬‬ ‫קלו‬ ‫אליעזר‬ ‫לך לך‬ ‫נעימות‬ ‫און מיר זאגן דאך שוין טאקע אלע א יעדן טאג אינדערפרי ביי די ברכות‬ ‫השחר‪ ,‬אז דער ענין פון‪" :‬הַ גוֹּמֵ ל חֲסָּ ִדים טוֹּבִ ים" – אז דער ענין פון טוהן‪:‬‬ ‫"חֶ סֶ ד" מיט אנדערע מענטשן‪ ,‬געהערט דאך טאקע נאר‪" :‬לְ עַ מ ֹּו י ְִש ָּראֵ ל" –‬ ‫געהערט דאך טאקע נאר פאר די פאלק פון דעם הייליגן באשעפער וואס‬ ‫רופט זיך‪" :‬י ְִש ָּראֵ ל"‪.‬‬ ‫און דער הייליגער נעים זמירות ישראל דוד המלך עליו השלום זאגט דאך‬ ‫אונז שוין טאקע אויך בפירוש אין זיין הייליגן ספר תהלים (קפיטל י"ח פסוק‬ ‫נ"א)‪ ,‬אז‪" :‬מַ גְ ִדיל יְשּועוֹּת" – אז אויב א יודיש קינד וויל גרויס מאכן די‬ ‫ישועות פון דעם‪" :‬מַ לְ כוֹּ" – פון דעם גרויסן‪" :‬מַ לְ כ ֹּו שֶ ל ע ֹּולָּם" – פון דעם‪:‬‬ ‫"מֶ לְֶך מַ לְ כֵי הַ ְמלָּכִ ים הַ קָּ דוֹּש בָּ רּוְך הּוא"‪ ,‬דעמאלט'ס איז דאך נאר דא איין‬ ‫עצה צו דעם‪ ,‬און דאס איז‪ ,‬אז‪ :‬וְ עֹּ שֶ ה "חֶ סֶ ד" – אז ער זאל טוהן‪" :‬חֶ סֶ ד"‬ ‫מיט א צווייטע יוד‪.‬‬ ‫און בדרך אגב איז דאך דאס אויך גאר גוט‪" :‬לִ ְמ ִשיחוֹּ" – און בדרך אגב איז‬ ‫דאך דאס אויך גאר גוט צו דער נענטער'ן די‪" :‬גְ אּולָּה ְשלֵמָּ ה"‪ ,‬ווייל אין דעם‬ ‫זכות פון‪" :‬חֶ סֶ ד" וועלן דאך די יודישע קינדער אויס געלייזט ווערן פון דעם‬ ‫שווער'ן ביטער'ן גלות דורך‪" :‬מָּ ִשיחַ צִ ְדקֵ ינּו"‪.‬‬ ‫און מיר בעטן דאך שוין טאקע אלע ווייטער דעם הייליגן באשעפער‪ ,‬אז מיר‬ ‫זאלן שוין זוכה זיין זיך צו מדבק זיין אין דעם הייליגן מדה פון‪" :‬חֶ סֶ ד"‬ ‫וואס געהערט‪" :‬לְ ַאבְ ָּרהָּ ם" – וואס געהערט צו אונזער הייליגע זיידע‬ ‫"אברהם אבינו"‪ ,‬און מיר זאלן שוין זוכה זיין צו לעבן א לעבן פון‪ַ" :‬אהֲבַ ת‬ ‫חֶ סֶ ד ּוצְ ָּדקָּ ה"‪ ,‬ווייל נאר אזוי וועלן מיר קענען בעטן דעם אייבערשטן אז ער‬ ‫זאל אונז ווייטער ווייזן זיינע גרויסע‪" :‬חֲסָּ ִדים"‪.‬‬ ‫קלז‬ ‫אליעזר‬ ‫לך לך‬ ‫נעימות‬ ‫און די מצוה פון‪" :‬וְ הָּ לַכְ תָּ בִ ְד ָּרכָּיו" לייגט דאך אויך ארויף אויף אונז א‬ ‫"מ ַדת הַ חֶ סֶ ד" וואס דער‬ ‫"חיוב גמור" זיך צו פירן מיט די הייליגע‪ִ :‬‬ ‫אייבערשטער פירט זיך דאך שוין מיט דעם‪ ,‬אזוי ווי מיר זאגן דאך שוין‬ ‫טאקע אלע בפירוש ביי תחנון‪ ,‬אז‪" :‬כִ י כֵן ַד ְרכֶָך ַלעֲשוֹּת חֶ סֶ ד ִחנָּם בְ כָּל דוֹּר‬ ‫וָּדוֹּר"‪ ,‬און אויב דער אייבערשטער טוט‪" :‬חֶ סֶ ד" אומזיסט‪ ,‬דעמאלט'ס‬ ‫דארפן מיר דאך אויך טוהן‪" :‬חֶ סֶ ד" אומזיסט‪" :‬שֶ ֹּלא עַ ל ְמנַת לְ קַ בֵ ל בַ ֲחז ָָּּרה"‪.‬‬ ‫און דער אייבערשטער טוט דאך נישט בלויז‪" :‬חֶ סֶ ד" מיט אונז נאר ווייל מיר‬ ‫בעטן איהם אז‪" :‬הַ ְראֵ נּו יהו‪-‬ה חַ סְ ֶדָך וְ י ְֶשעֲָך תִ תֶ ן לָּנּו"‪ ,‬נאר‪" :‬כִ י חָּ פֵ ץ חֶ סֶ ד‬ ‫"רצוֹּן" פון דעם אייבערשטן אליין איז דאך אויך נאר צו‬ ‫הּוא" – נאר די‪ָּ :‬‬ ‫"רצוֹּנ ֹּו לְ הֵ ִטיב‬ ‫טוהן שטענדיג‪" :‬חֶ סֶ ד" מיט א יעדעם איינעם‪ ,‬ווייל‪ְ :‬‬ ‫לִ בְ רּוָאיו"‪.‬‬ ‫און יא טייערע יודן‪ ,‬דער הייליגער באשעפער "אליין" איז דאך בלויז‪" :‬כָּל‬ ‫כל ֹּו חֶ סֶ ד"‪ ,‬און אויב דער אייבערשטער איז‪" :‬כָּל כל ֹּו חֶ סֶ ד"‪ ,‬דעמאלט'ס‬ ‫דארפן מיר דאך אויך זיין‪" :‬כָּל כל ֹּו חֶ סֶ ד" און שטענדיג נאר זוכן צו טוהן‪:‬‬ ‫"חֶ סֶ ד" מיט יודישע קינדער‪ ,‬און נאר אויב מיר וועלן טוהן‪" :‬חֶ סֶ ד" איינער‬ ‫מיטן צווייטן‪ ,‬וועלן מיר שפעטער קענען בעטן‪" :‬חֲסָּ ִדים וְ ַרח ֲִמים" פון דעם‬ ‫גרויסן‪" :‬הַ גוֹּמֵ ל חֲסָּ ִדים טוֹּבִ ים לְ עַ מ ֹּו י ְִש ָּראֵ ל"‪:‬‬ ‫ו ַמ ְל ִּכי ֶצ ֶדק ֶמלֶ ְך ָשלֵ ם‬ ‫הו ִציא לֶׁחֶׁ ם וָ יָ יִ ן ְוה ּוא כֹהֵ ן לְ ֵא‪-‬ל ֶׁעלְ ֹיון‪ :‬עס‬ ‫ּו ַמלְ ִּכי צֶׁ ֶׁדק מֶׁ ל ְֶׁך ָ‬ ‫שלֵם ֹ‬ ‫ווערט דאך שוין געברענגט אין מדרש‪ ,‬אז‪" :‬מַ לְ כִ י צֶ ֶדק מֶ לְֶך שָּ לֵם" גייט‬ ‫ארויף אויף‪" :‬שֵ ם בֶ ן נֹּ חַ "‪ ,‬און דאס מיינט דאך צו זאגן אין אנדערע‬ ‫קלח‬ ‫אליעזר‬ ‫לך לך‬ ‫נעימות‬ ‫ווערטער‪ ,‬אז‪" :‬שֵ ם בֶ ן נֹּ חַ " איז ארויס געגאנגען מקבל פנים זיין אברהם‬ ‫אבינו נאך דעם וואס אברהם אבינו האט צוריק גענומען לוט פון די מלחמה‪.‬‬ ‫און דער ענין איז דאך שוין טאקע אויך מרומז אין דעם פסוק פון‪ּ" :‬ומַ לְ כִ י‬ ‫צֶ ֶדק מֶ לְֶך שָּ לֵם" וגו'‪ ,‬ווייל די פסוק זאגט דאך אונז דא אזוי‪ ,‬אז‪ּ" :‬ומַ לְ כִ י‬ ‫צֶ ֶדק" – אז דו ווייסט ווער עס איז געווען דער‪" :‬מַ לְ כִ י צֶ ֶדק"‪ !?..‬דאס איז‬ ‫געווען‪" :‬מֶ לְֶך שָּ לֵם"‪ ,‬און די ווערטער‪" :‬מֶ לְֶך שָּ לֵם" – איז דאך טאקע אויך‬ ‫ראשי תיבות‪" :‬שֵ ם"‪ ,‬ווייל‪ ..‬יא‪ ,‬דער‪" :‬מֶ לְֶך שָּ לֵם" איז דאך טאקע געווען‪:‬‬ ‫"שֵ ם בֶ ן נֹּ חַ "‪.‬‬ ‫און‪" :‬שֵ ם בֶ ן נֹּ חַ " האט דאך דאס בעצם נישט "געמוזט" טוהן‪ ,‬אזוי ווי דער‬ ‫הייליגער אור החיים הק' איז דאך אונז שוין טאקע קלאר מסביר‪ ,‬אז די‬ ‫קעניג פון סדום וואס איז ארויס געגאנגען אנטקעגן אברהם אבינו כדי צו‬ ‫רעדן מיט אברהם אבינו‪ ,‬האט דאך בכלל נישט ארויס געברענגט קיין‬ ‫"כיבוד" פאר אברהם אבינו‪ ,‬און געווענטליך איז דאך די סדר פון א קעניג‬ ‫אז ער געבט יא "כיבוד" פאר זיינע געסט‪.‬‬ ‫און ממילא די פסוק קומט אונז דא ארויס ברענגען די "לויב" פון דעם‬ ‫גרויסן צדיק‪" :‬שֵ ם בֶ ן נֹּ חַ "‪ ,‬אז ער האט "יא" מכבד געווען אברהם אבינו‬ ‫מיט ברויט און וויין‪ ,‬און די פסוק זאגט דאך אונז שוין דא קלאר ארויס‪ ,‬אז‪:‬‬ ‫"ּומַ לְ כִ י צֶ ֶדק מֶ לְֶך שָּ לֵם הוֹּצִ יא לֶחֶ ם ָּו ָּייִן" – אז דער הייליגער צדיק‪" :‬שֵ ם בֶ ן‬ ‫נֹּ חַ " האט "יא" מכבד געווען אברהם אבינו אזוי ווי עס פאסט‪.‬‬ ‫און גלייך נאך דעם שטייט ווייטער אין פסוק‪ ,‬אז‪" :‬וְ הּוא כֹּ הֵ ן לְ אֵ ‪-‬ל עֶ לְ יוֹּן" –‬ ‫אז‪" :‬שֵ ם בֶ ן נֹּ חַ " איז געווען א‪" :‬כֹּהֵ ן לְ אֵ ‪-‬ל עֶ לְ יוֹּן"‪.‬‬ ‫קלט‬ ‫אליעזר‬ ‫לך לך‬ ‫נעימות‬ ‫אבער די אמת איז‪ ,‬אז מען קען דאך אויך טייטש'ן די ווארט‪" :‬כֹּהֵ ן" פשוט‪..‬‬ ‫א "הַ אר"‪ ,‬אזוי ווי עס שטייט דאך שוין טאקע ביי יתרו‪ ,‬ווייל ביי יתרו‬ ‫שטייט דאך שוין דעם לשון‪ ,‬אז‪ :‬וַיִ ְשמַ ע יִתְ ר ֹּו "כֹּ הֵ ן" ִמ ְדיָּן – אז יתרו די‬ ‫"הַ אר" פון מדין האט געהערט‪.‬‬ ‫און ממילא די פסוק שרייבט דא א פשוט'ע "טיטול" אויף דער גרויסער‬ ‫הייליגער צדיק‪" :‬שֵ ם בֶ ן נֹּ חַ "‪ ,‬און עס ווערט דאך שוין טאקע אויך‬ ‫געברענגט אין די ספרים הק'‪ ,‬אז וויבאלד‪" :‬שֵ ם בֶ ן נֹּ חַ " האט געגעבן צו עסן‬ ‫פאר אברהם אבינו‪ ,‬ממילא וועגן דעם האט ער געקענט זוכה זיין צו ווערן‬ ‫א‪" :‬כֹּהֵ ן לְ אֵ ‪-‬ל עֶ לְ יוֹּן" – ממילא וועגן דעם האט ער געקענט זוכה זיין צו‬ ‫ווערן "חשוב" אין די אויגן פון דעם אייבערשטן [כביכול]‪.‬‬ ‫און די ווערטער‪" :‬מַ לְ כִ י צֶ ֶדק" [מיטן שם הוי‪-‬ה"] – איז דאך טאקע אויך‬ ‫גימטריא‪" :‬וְ הּוא כֹּ הֵ ן לְ אֵ ‪-‬ל עֶ לְ יוֹּן"‪ ,‬ווייל‪ ..‬יא‪ ,‬ווען א יודיש קינד איז א‬ ‫"געבער"‪ ,‬און ער טוט‪" :‬חֶ סֶ ד" מיט אנדערע יודישע קינדער‪ ,‬איז ער‬ ‫דעמאלט'ס זוכה צו ווערן א "הַ אר" אין די אויגן פון דעם אייבערשטן – איז‬ ‫ער דעמאלט'ס זוכה צו ווערן "חשוב" און "טייער" ביים הייליגן באשעפער‪.‬‬ ‫און מען זעהט דאך שוין טאקע אויך ביי "אברהם אבינו"‪ ,‬אז דער‬ ‫אייבערשטער האט איהם געזאגט‪ ,‬אז‪" :‬וְ ֹלא יִקָּ רֵ א עוֹּד אֶ ת ִש ְמָך ַאבְ ָּרם" – אז‬ ‫דיין נאמען וועט מער נישט זיין‪ַ" :‬אבְ ָּרם"‪ ,‬נאר‪" :‬וְ הָּ יָּה ִש ְמָך ַאבְ ָּרהָּ ם" – נאר‬ ‫דיין נאמען וועט זיין‪ַ" :‬אבְ ָּרהָּ ם"‪ ,‬ווייל‪" :‬כִ י ַאב הֲמוֹּן ג ֹּויִם נְתַ תִ יָך" – ווייל‬ ‫פון יעצט און ווייטער וועסטו ווערן א "הויפט" פאר די גאנצע וועלט‪.‬‬ ‫קמ‬ ‫אליעזר‬ ‫לך לך‬ ‫נעימות‬ ‫און רש"י הק' זאגט דאך אונז שוין טאקע אויך בפירוש ווייטער‪ ,‬אז‪:‬‬ ‫"וְ עַ כְ שָּ יו ַאב לְ כָּל הָּ ע ֹּולָּם" – אז פון יעצט און ווייטער וועט אברהם אבינו‬ ‫ווערן א הויפט "פאר די גאנצע וועלט"‪ ,‬און דו ווייסט פארוואס‪ !?..‬כדי אז‬ ‫די גאנצע וועלט זאל זיך קענען אפ לערנען פון אברהם אבינו ווי אזוי מען‬ ‫דארף זיך "מתחסד" זיין מיט אנדערע מענטשן‪.‬‬ ‫און די ווערטער‪" :‬שֵ ם בֶ ן נֹּ חַ " – איז דאך טאקע אויך גימטריא‪" :‬תֵ ן" –‬ ‫געב‪ !..‬ווייל יא ר' יוד‪ ,‬דו זאלסט וויסן אז‪" :‬שֵ ם בֶ ן נֹּ חַ " איז געווען‪:‬‬ ‫"בִ בְ ִחינַת תֵ ן" – דו זאלסט וויסן אז‪" :‬שֵ ם בֶ ן נֹּ חַ " איז געווען א "געבער"‪!..‬‬ ‫און אין דעם זכות וואס ער איז געווען א "געבער" און ער האט געטוהן‪:‬‬ ‫"גְ ִמילּות חֲסָּ ִדים"‪ ,‬האט ער זוכה געווען צו זיין א‪" :‬כֹּהֵ ן לְ אֵ ‪-‬ל עֶ לְ יוֹּן"‪.‬‬ ‫און ווי נאר‪" :‬שֵ ם בֶ ן נֹּ חַ " האט געזעהן אברהם אבינו‪ ,‬איז דעמאלט'ס גלייך‪:‬‬ ‫" ַויְבָּ ְרכֵהּו" – האט ער איהם דעמאלט'ס גלייך געבענטש'ט‪ ,‬און‪ַ " :‬ויֹּאמַ ר" –‬ ‫און ער האט דעמאלט'ס גלייך געזאגט פאר אברהם אבינו‪ ,‬אז‪" :‬בָּ רּוְך ַאבְ ָּרם‬ ‫ָָּארץ"‪.‬‬ ‫לְ אֵ ל עֶ לְ יוֹּן קֹּ נֵה שָּ מַ יִם ו ֶ‬ ‫ווייל יא טייערע יודן‪ ,‬דער גרויסער הייליגער צדיק‪" :‬שֵ ם בֶ ן נֹּ חַ " האט דאך‬ ‫אויך געהאט א כח צו "בענטשן" פונקט אזוי ווי "אברהם אבינו"‪.‬‬ ‫איי פארוואס‪ !?..‬די תירוץ אויף דעם איז‪ ,‬ווייל ער האט דאך געהאט אין זיך‬ ‫"מ ַדת הַ חֶ סֶ ד"‪.‬‬ ‫גאר גאר א שטארקע שטראם פון‪ִ :‬‬ ‫"מ ַדת הַ חֶ סֶ ד"‪,‬‬ ‫און אויב מיר וועלן אויך פארמאגן א שטארקע שטראם פון‪ִ :‬‬ ‫דעמאלט'ס וועלן מיר אויך קענען האבן די כח צו בענטשן וועמען מיר וועלן‬ ‫קמא‬ ‫אליעזר‬ ‫לך לך‬ ‫נעימות‬ ‫נאר וועלן‪ ,‬ווייל שלמה המלך זאגט דאך אונז שוין בפירוש אין זיין הייליגן‬ ‫ספר משלי (קפיטל כ"ב פסוק ט')‪ ,‬אז‪" :‬טוֹּב עַ יִן" – אז דער וואס האט א‬ ‫"גוט אויג"‪ ,‬און ער פארגינט א צווייטן‪" :‬הּוא ְיב ָֹּּרְך" – ווערט געבענטש'ט‬ ‫פון דעם אייבערשטן אליין‪.‬‬ ‫און אויב איינער ווערט געבענטש'ט פון דעם אייבערשטן אליין א יעדע מאל‬ ‫וואס ער איז א‪" :‬טוֹּב עַ יִן"‪ ..‬ווערט דאך פשוט באגאסן מיט‪" :‬בְ ָּרכוֹּת"‪ ,‬ווייל‬ ‫א יעדע מאל וואס ער איז א‪" :‬טוֹּב עַ יִן" און ער טוט‪" :‬חֶ סֶ ד" מיט א צווייטן‪,‬‬ ‫ווערט ער דאך דעמאלט'ס באגאסן מיט‪" :‬בְ ָּרכוֹּת ָּלרֹּב"‪ ,‬און אויב א מענטש‬ ‫פארמאגט אזוי פיל‪" :‬בְ ָּרכוֹּת" אין זיך‪ ,‬גיסט זיך עס דאך שוין איבער אויף‬ ‫אנדערע אויך‪ ,‬און ער באקומט שוין דעמאלט'ס א כח צו בענטשן אנדערע‬ ‫מענטשן אויך‪ ,‬אזוי גרויס איז די כח פון א‪" :‬טוֹּב עַ יִן" און א‪" :‬בַ עַ ל חֶ סֶ ד"‪,‬‬ ‫זייער כח איז‪ ,‬אז זיי זענען‪" :‬מַ גְ ִדיל יְשּועוֹּת מַ לְ כוֹּ" דורך‪" :‬וְ עֹּ שֶ ה חֶ סֶ ד"‪:‬‬ ‫ֹהו ִציא לֶ ֶחם וָ יָיִ ן‬ ‫און מיט דעם ענדיגן מיר‪ :‬אז מיר זאלן זוכה זיין אז ווען‬ ‫עס וועט זיין‪" :‬אָ סֻ ָרה נָא" – ווען מען וועט אוועק גיין פון‬ ‫דעם גרויסן התעוררות‪ ,‬זאל אבער נאך אלץ זיין‪:‬‬ ‫"וְ אֶ ְראֶ ה אֶ ת הַ ַמ ְראֶ ה הַ ָגדֹּל הַ זֶה"‪!..‬‬ ‫תם ולא נשלם!‬ ‫שבח ושירה לאל בורא עולם!‬ ‫יצא לאור לז"נ זקני הרב ר' יצחק בן יונה ז"ל‬ ‫קמב‬ ‫אליעזר‬ ‫לך לך‬ ‫נעימות‬ ‫קמג‬ ‫אליעזר‬ ‫לך לך‬ ‫נעימות‬ ‫קמד‬