הליכות ושיחות קודש וויען - אידיש · Halichois V'sichois Koidesh Vien - Yiddish — לך לך (2026-10-19)

פרשת לך לך תשפ "ו לפ"ק
בניחום אבלים אצל הגה"צ אב"ד ראדומישלא ב"פ שליט"א
שישב שבעה על פטירת אחיו הגה"צ רבי יצחק היילפרין זצ"ל אב"ד ראדומישלא רמות
יום א' פרשת לך לך תשפ"ו לפ"ק
המדרש ,און ער האט געמאכט אויף זיך א מי שברך, אב”ד ראדומישלא :עס איז געווען אביסל א שאק,
און ער האט צוגעלייגט דעם נאמען אברהם .דער מיין ברודער איז נישט געווען עפעס מסוכן קראנק.
טאטע געדענקט די מעשה ,די גאנצע שטאט איז ער איז ראש השנה געווארן איין און אכציג יאר .ער
אויפגעווען. איז געבוירן אין ראש השנה ,און די נאמען 'יצחק'
ער האט חתונה געהאט ביי די זיבעציג יאר מיט א האט ער געהאט ,אלץ עקידת 'יצחק' .איך האב א
זיווג שלישי דאכט זיך מיר .זי איז געווען א יונגע עלטערע שוועסטער ,די טשערנאבלער רעביצין
רעבעצין ,און ער האט איר צוגעזאגט 'קינדער', (מב"ב) ,זי הייסט נחמה ,ווייל זי איז געבוירן שבת
בלשון רבים .ער האט שפעטער געהאט א סטראק, נחמו.
און ביי די זיבן און זיבעציג איז געבוירן געווארן א מיין נאמען איז 'שלום יוסף' ,דאס איז א חלום מיטן
יונגל .די דאקטורים האבן געזאגט ,אונז גלייב מיר סטראפקוב'ער רב זצ"ל .מיין טאטע איז געווען פון
נישט אז עס איז דיין קינד ,עס איז געווען א מופת. קאשוי ,ער האט געקענט דעם סטראפקוב'ער רב.
מיין טאטע איז געווען ביי דעם ברית ,עס איז געווען דער סטראפקוב'ער רב איז געווען אן אייניקל פונעם
תשעה באב שחל להיות בשבת ,און ער האט א צאנזער רב ,ער איז געווען דעם שינאווער רב'ס א זון.
נאמען געגעבן דעם יונגל' ,יוסף יום טוב' .ער האט דער צאנזער רב האט א נאמען געגעבן פאר דעם
געזאגט ,יוסף ה' לי בן אחר (בראשית ל-כד) ,און אויך סטראפקוב'ער רב' ,שלום' .אטייל האבן געזאגט ,נאך
האט די רעבעצין'ס א זיידע ,געהייסן 'יוסף' .און 'יום דעם ערשטן בעלזער רב ,און אטייל האבן געזאגט,
טוב' האט ער געזאגט ,תשעה באב וועט נתהפך נאך רבי שלום קאמינקער .סוף ימיו איז ער נישט
ווערן פאר א יום טוב. געזונט געווען ,עס איז געווען פרשת וירא ,ער האט
א' הנוכחים' :יום טוב' האט ער געהייסן נאכן תוספות געהאלטן אז אין פרשת וירא האט דער נאמען
יום טוב. 'אברהם' א שייכות מיט רפואה ,ווייל דארט שטייט
רבינו :איך האב אויך אזוי געהערט פון מיין טאטן ,אז אז דער אייבערשטער איז געקומען מבקר חולה זיין
ער האט געהייסן יוסף יום טוב .יוסף ,אלץ יוסף ה' אברהם .איז ער אראפגעקומען צו זיך אין בית
על הטוב יזכר
ידידינו מוה"ר הלל פישמאן הי"ו
אשר כלכל הוצאת הגליון לזכות הרבים
לרגל השמחה השרויה במעונו בנישואי בנו למזל טוב
פרשת לך לך תשפ"ו לפ"ק ~א~ שיחות ודברות קודש -וויען
חלום פון א צדיק .עס איז א מדרגה ,אמונת צדיקים לי בן אחר ,און יום טוב ווייל תשעה באב וועט
אין א חלום .און זי נעמט זיך מתווכח זיין ,און ער נתהפך ווערן פאר א יום טוב ,האט ער אים א נאמען
האט אראפגעלייגט די טעלעפאן .א פאר מינוט געגעבן יום טוב.
שפעטער ,רופט זי צוריק ,און זי האט זיך אב”ד ראדומישלא :איך האב געהערט פון מיין
אנטשולדיגט ,אז א אנדערע פרוי איז אויך אין די טאטע ,אז ער האט שפעטער געבעטן די רעביצין ,זי
שטוב ,און יענע האט געהאט א מיידל. זאל אים מוחל זיין דעם לשון רבים ,ער האט
צוגעזאגט 'קינדער' .זעהט אויס אז ער האט געזען
*
ברוח קדשו .דאס יונגל איז נעבעך אוועק מיט די
אב”ד ראדומישלא :מיין מאמע איז געבוירן אין מוטער אין אוישוויץ פאר די בר מצוה ,עס איז דא א
פראנקפורט דמיין .זי האט געלערנט דארט אין די בילד ביי מיין טאטע אין שטוב ,פון דאס קינד מיט די
הירש שולע ,אין סעמינאר פון די יוצאי אשכנז. מאמע .דאס קינד האט אויסגעזען ווי די פאטער,
רבינו :ווי אזוי איז זי אנגעקומען אויף לאנדאן? פארקנייטשט אזוי מיט א גרויסן קאפל .ער האט
אב”ד ראדומישלא :מיט די קינדער טראנספארט .עס געהאט א הייליגע צורה .עס האט מיר געזאגט א יוד
איז געווען ניסים ונפלאות .מען האט נאר געמעגט פון קאשוי ,אז מען האט געגעבן קוויטלעך פאר דעם
ברענגען קינדער אונטער פופצן יאר .און הרב יונגל ,ער איז געבוירן אויף די עלטער.
שענפעלד ,דאקטער שענפעלד ,האט געשריבן אויף רבינו :איך האב געהערט פון מיין טאטע זכרונו
זעכצן ,זיבעצן ,יעריגע קינדער ,אז זיי זענען אונטער לברכה ,אז ער האט אמאל גענומען די יונגע
פופצן .מיין מאמע איז געווען זיבעצן .ער האט זיי רעבעצין ,צו די גרעסטע הויז וואס איז געווען אין
אריינגעברענגט אין לאנדאן ,און ער האט געטראפן שטאט קאשוי ,א גרויסע קארנער הויז ,און ער האט
וואו זיי זאלן איינשטיין .די גאווערמענ"ט האט נישט איר געזאגט ,טאמער זי איז מוותר אויף די ברכה
געוואלט ,די ענגלישע גוים זענען נישט געווען וואס ער האט איר צוגעזאגט ,קויפט ער אפ די הויז
גרויסע צדיקים דעמאלטס ,א האלבע יאר פאר די פאר אירע נכסים .זי האט נישט געוואלט מוותר זיין.
קריג. אב”ד ראדומישלא :דער סטראפקובער רב איז אוועק
דער רב שענפעלד איז געווען א נייטרא תלמיד ,און ת"ש ,ער ליגט אין קאשוי .דער סטראפקוב'ער רב
ער האט געהאט א גרויסע קאר"ט קעי"ס נאכן קריג, פלעגט שטעלן משקה ביי אושפיזא דאהרן ,אוהב
תש"ו צו תש"ז .מען האט אים געכאפט אז ער האט שלום ורודף שלום (אבות א-יב) .איך בין היינט נאכט,
געפעלשט אימיגרעישא"ן פעיפער"ס ,עס איז א ה' חשון ,געווארן איין און זיבעציג יאר,
פעדערא"ל קריי"ם .עס איז געווען אויף רבינו :איר זענט נאך א יונגערמאן ...דער אייבערשטער
טעלעוויזשא"ן אין גאנץ ענגלאנד ,די גאנצע זאל העלפן ,ביז צו די הונדערט און צוואנציג יאר.
גוי'אישע וועלט האט מיטגעהאלטן ,אן ארטאדאקס אב”ד ראדומישלא :איך בין געבוירן געווארן תשט"ו.
ראביי .מען האט מורא געהאט ,מען האט אים א יאר פריער ,איז מיין טאטע געווען אין לאנדאן,
געקענט איינזעצן אויף פינף און צוואנציג יאר אין מיין טאטע האט מסתמא געטראכט פונעם
תפיסה .דער דזשאדז"ש האט אים געפרעגט ,צו ער סטראפקובער רב ,און ווען מיין טאטע איז געשלאפן
האט עפעס צו זאגן בעפאר ער זאגט דעם פסק. אין די סוכה תשי"ד ,אושפיזא דאהרן ,האט ער זיך
האט ער געזאגט ,איך וויל פרעגן דעם דזשאדז"ש א געחלומ'ט אז ער זעהט דעם סטראפקוב'ער רב אין
שאלה .ווען דו וואלסט געהאט א ברודער וואס איז חלום ,און ער זאגט אים ,דו וועסט האבן א קינד ,עס
פארכאפט געווארן דורך טעראריסטן מערדער ,און וועט זיין א יונגל ,און דו זאלסט אים א נאמען געבן
זיי ציען א שטריק ארום דעם האלז ,און דו זעסט אז 'שלום יוסף' .שלום נאך מיר ,און יוסף נאך מיין יונגל.
ער ווערט רויט און בלוי ,ער גייט שטארבן יעדע ער האט נישט געזאגט 'אברהם' ,און ער האט נישט
מינוט ,און דו קענסט אים ראטעווען אויב דו וועסט געזאגט 'יום טוב' .א יאר שפעטער איז מיין מאמע
סיינען א פאלשע אימיגרעישא"ן פעיפע"ר .וואס אריין אין שפיטאל ,און מיין טאטע איז געבליבן
וואלט איר געטון? ער האט אים געשטעלט אין א אינדערהיים מיט די איבריגע קינדער .א פאר שעה
דילעמא .דער דזשאדז"ש האט געטראכט א מינוט, שפעטער רופט די נור"ס' ,ראביי היילפרין ,דיין ווייב
און ער האט געזאגט ,די קעי"ס איז דיסמיס"ט .עס האט געהאט א מיידל' .האט מיין טאטע געזאגט ,עס
איז געווען אויף טעלעוויזש"ן ,יעדער האט עס קען נישט זיין! ער האט געהאט אמונת צדיקים אין א
פרשת לך לך תשפ"ו לפ"ק ~ב~ שיחות ודברות קודש -וויען
געווען ,אז זיי קענען נישט פועל'ן .זענען געגאנגען געזעהן .ער האט מודה געווען איך האב עס געטון,
די פרומע יודען ,און זיי האבן געעפנט א אייגענע אבער איך האב געראטעוועט מענטשן פון טויט .און
בוטשער סטאר ,זיי האבן געברענגט א ערליכן דער דזשאדז"ש האט געהאט א שכל צו זאגן ,אפילו
שוחט ,זיי האבן זיך א נאמען געגעבן מחזיקי הדת, עס האט אים נישט געפאסט ,און ער איז ארויס פריי.
פון דעם איז שפעטער געווארן די כדתיא .עס איז איך האב נאך געקענט דעם רב שענפעלד ,ער האט
געווארן א פייער פון א מחלוקת .איך האב דא א געלעבט ,ביז תש"מ ,תשמ"א .הונדערטער,
גאנצע בוך ,עס איז האלב אויף ענגליש ,און האלב הונדערטער קינדער ,בחורים ,מיידלעך ,האט ער
אויף לשון קודש .עס האט געדויערט א שיינע פאר ארויסגעברענגט .עס איז דא היינט מן הסתם א
יאר ,צום סוף האבן זיי נישט געקענט פינאנציעל פערטל מיליאן ,צו אפשר א האלבע מיליאן קינדער
אויסהאלטן ,און דער רב האט געזעהן אז ער קען זיך פון די אלע.
נישט קיין עצה געבן .האט מען זיך פארגליכן אז זיי מיין טאטע האט געהאט א יונגערמאן אין בית
מעגן האלטן אייגענע שוחטים מיט אייגענע צוויי המדרש וואס איז אים געקומען פרעגן ,ער האט
געשעפטן ,אבער עס וועט אויך הייסן תחת השגחת געהאט א יונגל ,און ער האט שוין א נאמען געגעבן
בית דין צדק. נאך אלע זיידעס ,און ער האט נישט עפעס נאך וועם
דער ערשטער רב פון די פרומע איז געווען נישט מער צו געבן א נאמען .מיין טאטע האט געוואוסט אז
און נישט ווייניגער ,רבי אברהם יצחק הכהן קוק .ער זיינע עלטערן זענען געראטעוועט געווארן .זאגט
איז געקומען פון אייערלענד ,ער איז נאכדעם געפארן ער אים ,דיין טאטע מאמע זענען געווען אויף די
קיין ארץ ישראל .זייער צווייטער רב איז געווען ר' קינדער טראנספארט? זאגט ער ,יא .האט ער אים
אברהם אבא ווערנער .עס איז דא א בילד ,ער איז געזאגט ,גיב א נאמען שלמה .ער האט געהייסן רבי
געווען א בעל צורה ,מיט א בארד און פאות ,אבער ער שלמה שענפעלד ,ער איז געווען א יעקישער
איז אויך געווען אין די ערשטע ציוניסטישע ראבינער.
קאנווענשן אין באזעל ,ער איז געווען מזרחי זיין טאטע איז געווען דער מייסד פון התאחדות
געשטימט .דאס האט אנגעהאלטן ביז צו די צווייטע קהלות החרדים ,רבי אביגדור שענפעלד .דער
וועלט קריג .רבי יחזקאל אברמסקי איז געווארן זייער לאנדאנער בית דין איז געווען אביסל שוואך .עס איז
רב ,אב בית דין צדק לאנדאן ,ער איז געווען זייער א א לאנגע פרשה .אין די תר"מ'ס ,תר"נ'ס ,פאר די
שטארקער מענטש ,ער האט נישט מורא געהאט פאר ערשטע קריג ,איז געווען דער רב אין לאנדאן ,דער
קיינעם ,נישט פאר די גבירים ,נישט פאר קיינעם .און נתינה לגר ,א פלימעניק פון רבי נתן אדלער ,דער
אזוי ווי ביי די ערשטע קריג האט מען אין ענגלאנד חתם סופר'ס רבי .ער האט ריטייער"ט ,און ער האט
נישט געקענט האבן אלעס וואס מען וויל ,און דאס זיך געצויגן מחוץ לעיר .זיין זון האט געהייסן נפתלי
האט צוגעוואוינט דעם עולם ,אז מען האט געגעסן צבי ,דאקטער הערמא"ן אדלער .ער איז געווען א
ברויט מיט פוטער .האט ער איינגעפירט אז מען שוואכער רב .דער עולם איז געקומען אימיגראנטן
פארקויפט נישט קיין חלק אחורים. פון פוילן ,רוסלאנד ,ליטע ,אונגארן ,פון איבעראל .א
ער האט געהאט אן אינטערעסאנטע שפראך ,ער גרויסער חלק האט זיך צוביסלעך אסימילירט ,און די
האט געמאכט דעם ספר חזון יחזקאל .ער האט כשרות אונטער לאנדאן בית דין איז געווען פחדים
געהאט א רעבעצין וואס מען האט גערופן רעזיל .ער נוראים .מען האט פארקויפט קידנ"י סאע"ד ,דאס
האט פארציילט פאר שאצער רב צו פאר איינעם ,אז איז די חלב הכליות ,א איסור דאורייתא ,חיוב כרת
עס האט זיך מיר גע'חלומ'ט אז רבי עקיבא איגר גיט דאורייתא .די בוטשערס זענען געווען מחללי שבת,
מיר א הסכמה אויף מיין ספר .איך האב עס און מען האט נישט געזאלצן די פלייש ,פחדים
פארציילט אינדערפרי פאר רעזיל ,זאגט זי מיר ,דו נוראים .און טייל פון די אימיגראנטן זענען נעבעך
באקומסט א הסכמה פון רבי עקיבא איגר?!! אזוי פארפאלן געווארן ,און א טייל זענען געווען פרומע
פלעגט ער צו רעדן .ווען ער האט זיך געטראפן מיט יודען ,און זיי האבן אנגעהויבן צו רודערן.
די רבנים ,פלעגט ער צו זאגן ,ווען איך וועל זיי זענען אריינגעגאנגען צום רב ,און מען האט נישט
ארויפקומען אויף יענע וועלט ,וועט מען זאגן, געקענט פועל'ן ביי אים ,ער האט נישט געהאט די
יחזקאל ,דו ביסט געווען א בעל גאוה .וועל איך זאגן, כח זעהט אויס ,און עס האט נישט געטויגט .עס
איך האב מיט מיין גאוה געראטעוועט טויזענטער האט געדויערט אפאר יאר ,ביז זיי האבן זיך מיישב
פרשת לך לך תשפ"ו לפ"ק ~ג~ שיחות ודברות קודש -וויען
ובירכו רבינו :מען זאל זיך קענען צוזאמקומען אויף מענטשן פון חלב (בצירי) .מיט זיין שטארקייט האט
שמחות .המקום ינחם אתכם בתוך שאר אבילי ציון ער אויסגעפירט ,אז עס איז נישט דא קיין חלק
וירושלים ,מען זאל אפגעהיטן ווערן פון צער ,און אחורים היינט אין לאנדאן .פון דעם רבי אביגדור
הערן נאר גוטע בשורות שטענדיג. שענפעלד ,איז נתייסד געווארן שפעטער דער פועל
אב"ד ראדומישלא :אמן. יוצא פון מחזיקי הדת ,התאחדות קהלות החרדים.
בסעודת שלשים של הר"ר דוד ברוין ע"ה
יום ב' פרשת לך לך תשפ"ו לפ"ק
בנך את יחידך אשר אהבת את יצחק' ,ולך לך' אל מען זיצט ביי די סעודת שלושים פון רבי דוד ע"ה.
ארץ המוריה ,והעלהו שם לעולה על אחד ההרים מען רעדט דאך דא צו משפחה וואס האבן אים גוט
אשר אומר אליך (בראשית כב-ב) .דא שטייט 'לך לך', געקענט ,וואס פאר א אדם חשוב ער איז געווען ,די
און דארט שטייט 'לך לך' ,זאגט דער מדרש ,איני מידות טובות וואס ער האט געהאט ,זיין מוקיר רבנן,
יודע איזו מהן חביבה .איך ווייס נישט וועלכע איז זיינע רבי'ס אויף וועמען ער האט ארויפגעקוקט ,און
מער חביב ,צו עס איז חביב די ערשטע לך לך ,צו די זיי געטריי באדינט ,זיין צדקה וחסד .ועל כולם ,זיין
צווייטע .און דער מדרש פירט אויס ,אז דער קביעת עתים לתורה ,וואס פאר א בעל הבית איז עס
צווייטער לך לך איז חשוב'ער ,די עקידה איז געווען ממש א מוסטער ,וואס אפילו מיט די ארבעט
חשוב'ער - .וואס איז די שאלה וועלכע 'לך לך' איז האט ער אוועקגעגעבן אזויפיל צייט אויף תורה .און
חשוב'ער ,און פארוואס איז די עקידה חשוב'ער. שפעטער ווען ער האט אפגעלאזט די ארבעט ,האט
אברהם אבינו האט דאך עומד געווען אין אלע צען ער נאך מער צייט אוועקגעגעבן ,מסיים געווען ש"ס,
נסיונות ,עשרה נסיונות נתנסה אברהם אבינו ,ועמד איינמאל ,און צוויי מאל ,און אפשר מער ,עס איז א
בכולן (אבות ה-ג) .די עקידה איז געווען די שפיץ פון געוואלדיגע פארלוסט פאר אלע וואס האבן אים
זיינע נסיונות .א נסיון וואס א מענטש גייט אדורך, געקענט.
איז דאך דער טייטש ,אז מען וויל אים פרואוון,
אפשר ביסטו נאר אדורך געגאנגען די קלענערע מען געפונט די וואך אין די פרשה (בראשית יב-א) ,אז
זאך ,אבער א גרעסערע זאך קענסטו נישט ,פרואווט דער אייבערשטער האט מנסה געווען אברהם אבינו
מען אים מיט א גרעסערע זאך .עשרה נסיונות איז מיט צען נסיונות .לך לך מארצך וממולדתך ומבית
נישט די טייטש ,אז מען האט צען מאל אביך ,אל הארץ אשר אראך ,לאז אלעס איבער,
איבערגעמאכט די זעלבע זאך ,נאר מען איז אייביג אלעס וואס איז נאנט צום מענטש ,גיי אוועק פון
געגאנגען פון איין מדריגה צו א העכערע מדריגה. בית אביך ,גיי אוועק פון דיין לאנד ,אל הארץ אשר
איז דאך על כרחך ,א ז דער נסיון פון די עקידה איז אראך ,צו די לאנד וואס איך וועל דיר ווייזן .עס איז
געווען דער שווערסטער נסיון. געווען א גרויסער נסיון פאר אברהם אבינו ,ביי די
פינף און זיבעציג יאר ,איבערלאזן אלע זיינע גוטע
עס שטייט אין מפרשים .א מענטש קומט אראפ פריינט וואו ער האט געוואוינט .און מען זאגט אים
אויף דער וועלט זיך משלים צו זיין .די נשמה פון א נישט וואו ער זאל גיין ,נאר אל הארץ אשר אראך.
מענטש איז דאך אויבן אויך ריין ,נשמה שנתת בי און אברהם אבינו גייט ארויס ,אז דער אייבערשטער
טהורה היא .דער מענטש קומט אראפ אויף דער הייסט ,פאלגט מען .נישט קיין חילוק וואו מען וועט
וועלט ,מען לייגט אים אריין אין א חומר ,אין א גוף, אנקומען ,ווי אזוי מען וועט אנקומען ,מען טוט וואס
אין גשמיות ,מיט נסיונות ,מיט פרנסה ,מיט אלעם דער אייבערשטער האט געהייסן.
ארום און ארום וואס דער מענטש דארף זיך פלאגן.
און אז ער איז זוכה אפצולעבן זיין לעבן ערליך ,און אין מדרש (ב"ר נה-ז) שטייט ,ביי די לעצטע נסיון פון
ער קומט צו ,צו א שלימות ,ער האט זיך משלים די עקידה איז אויך דא די זעלבע לשון ,קח נא את
פרשת לך לך תשפ"ו לפ"ק ~ד~ שיחות ודברות קודש -וויען
פאר זיינע דורות אויך ,אז יצחק איז געווען גרייט זיך געווען ,האט ער אויסגעפירט זיין תפקיד אויף דעם
צו לאזן שחט'ן פארן אייבערשטן. עולם .אבער עס איז נישט גענוג וואס א מענטש איז
זיך משלים ,אז דער אייבערשטער גיט די זכיה אז
דער 'לך לך' איז חשוב'ער ווי דער ערשטער 'לך לך'. מען האט א משפחה ,קינדער ,אייניקלעך ,איז נישט
דער ערשטער 'לך לך' ,לך לך מארצך ,איז נוגע פאר גענוג וואס ער האט זיך משלים געווען ,נאר ער
אים אליין ,ער פאלגט וואס דער אייבערשטער זאגט. דארף אויך זעהן אז זיין שטוב ,זיינע קינדער ,און
אבער דער צווייטער 'לך לך' אל ארץ המוריה זיינע אייניקלעך זאלן אויך גיין אויפן זעלבן וועג ווי
והעלהו שם לעולה ,וואס יצחק האט נישט געהערט די עלטערן גייען .אויב א מענטש איז משלים זיך
פונעם אייבערשטן ,און פון איין מינוט אויף די אליין ,אבער ער קוקט זיך נישט אום אויף זיינע
אנדערע מינוט זאגט מען אים ,אין א פאר שעה ארום דורות ,האט ער נישט גענוג אויפגעטון ,ווייל דעם
ביסטו נישט דא ,מען גייט דיך ברענגען פאר אן מענטש'נס לעבן איז פארגענגליך ,ווי לאנג קען מען
עולה .וילכו שניהם יחדיו ,ער האט נישט געגעבן א דינען דעם אייבערשטן ,נאר ווי לאנג מען איז דא.
בלינק מיט די אויגן .דער באשעפער האט אזוי אבער אז דער באשעפער העלפט אז מען האט
געהייסן ,איז ער געווען גרייט זיך מוסר נפש זיין .אן קינדער און אייניקלעך ,און זיי זענען ממשיך צו גיין
קיין שום הכנות איז ער געווען גרייט דערצו .דער אין די וועגן וואס מען האט זיי געלערנט ,דאס איז א
'לך לך' ,דאס איז חביב ,ווייל דא איז ארויסגעקומען זאך וואס בלייבט לדורות.
אויך די מדרגות פון זיינע קינדער.
אלע נסיונות וואס אברהם אבינו האט געהאט ביז
ווען א יוד גייט אוועק פון די וועלט ,און ער האט זיך יעצט ,איז געווען א נסיון וואס איז געווען נאר פאר
אליין משלים געווען ,איז עס א געוואלדיגע חשיבות. אים אליין ,צו ער זאל יא פאלגן דעם אייבערשטן ,צו
אבער ווען דער אייבערשטער גיט דעם זכות פאר א ער זאל נישט פאלגן דעם אייבערשטן .די עקידה איז
מענטש ,אז ער קען האבן קינדער און אייניקלעך, געווען א נסיון ,וואס איז שוין געווען נוגע צו זיין
און מען קוקט אן די קינדער און אייניקלעך ווי אזוי קינד אויך .אויב יצחק לאזט זיך נישט שחט'ן פארן
זיי פירן זיך ,אז זיי גייען בדרכי התורה ,איז דאס אן אייבערשטן ,קען אברהם אבינו גארנישט טון .דער
עקסטערע חשיבות אין די עבודת ה' פונעם מענטש. אייבערשטער האט געזאגט ,ק ח נא את בנך את
דער 'לך לך' פון די פרשה פון די עקידה ,וואס יצחק יחידך אשר אהבת את יצחק ,ולך לך אל ארץ
איז נאכגעגאנגען די זעלבע וועגן ווי אברהם ,דער המוריה ,והעלהו שם לעולה .עס איז נישט נאר
'לך לך' איז חשוב'ער פונעם ערשטן 'לך לך'. געווען א נסיון פאר אברהם אבינו ,עס איז אפשר
גאר געווען א גרעסערער נסיון פאר יצחק ,אז ער
אין די גמרא (בבא קמא צז ):שטייט ,אז מטבע של האט זיך געלאזט מוסר נפש זיין פארן אייבערשטן.
אברהם אבינו איז געווען בחור ובתולה מצד זה ,און אברהם אבינו האט געהערט פונעם אייבערשטן
זקן וזקנה פון די אנדערע זייט .פון איין זייט איז אליין ,אז ער זאל אים ברענגען פאר אן עולה .יצחק
געווען א בילד פון א בחור ובתולה ,און פון די האט נישט געהערט פונעם אייבערשטן ,דער טאטע
אנדערע זייט איז געווען א זקן וזקנה .שטייט אין פארציילט אים א מעשה ,אז דער אייבערשטער האט
מפרשים די זעלבע נקודה ,זקן וזקנה ,דאס זענען די מיר געזאגט ,אז איך זאל דיך ברענגען פאר אן עולה.
עלטערן ,בחור ובתולה זענען די קינדער .אויף די און פון דעסטוועגן דאך איז יצחק נישט מהרהר .א
זעלבע מטבע דארף זיין אויסגעקריצט דער זקן מיט נביא ה' זאגט ,דארף מען פאלגן .מען דארף
די זקנה ,מיט דעם בחור ובתולה .אויב עס איז אן אוועקגעבן דאס לעבן ,גי ט ער אוועק דאס לעבן .ביי
עקסטערע מטבע ,עס איז נישט די זעלבע סארט ,די די עקידה איז נתברר געווארן די טיפקייט פון די
קינדער אזוי ווי די עלטערן ,פעלט אין די חשיבות. עבודה פון אברהם אבינו ,אז ער האט געהאט אזא
מטבע של אברהם אבינו ,דער טבע פון אברהם אבינו כח פון עבודת ה' ,אז עס איז אריבערגעגאנגען פאר
וואס ער האט מטביע געווען אין די וועלט איז ,אז זיינע דורות שפעטער ,אז יצחק איז געווען גרייט
עס דארף זיין ,אז די קינדער זאלן נאכגיין די וועגן אויף מסירות נפש .דאס האט געוויזן די טיפקייט פון
פון די עלטערן ,אז עס זאל זיין בחור ובתולה מצד די עבודה פון אברהם ,אז אברהם אבינו האט געהאט
זה ,און זקן וזקנה מצד אחר. אזויפיל כוחות הנפש ,אז עס איז אריבערגעגאנגען
פרשת לך לך תשפ"ו לפ"ק ~ה~ שיחות ודברות קודש -וויען
בילד פון דעם מענטש ,מען ווייסט נישט וואס דער
*
מענטש האט געטון פריער ,און וואס ער דארף יעצט
מתקן זיין .דאס איז דער ענין פון גלגול ,וואס א מען געפונט אין די תורה הקדושה ,סוף פון די
מענטש קען מתקן זיין אלעס וואס ער האט געטון פרשה די וואך ,אז דער אייבערשטער האט געזאגט
פריער - .א מענטש דארף אבער צוקומען ,אז ער פאר אברהם אבינו די גזירת הגלות ,כי גר יהיה זרעך
זאל נישט דארפן אראפקומען בגלגול .ואתה תבוא בארץ לא להם ,ועבדום ועינו אותם ארבע מאות
אל אבותיך בשלום ,ווען מען גייט אוועק פון דער שנה ,יודען וועלן זיין אין גלות פיר הונדערט יאר,
וועלט ,זאל מען אנקומען אל אבותיך בשלום ,מען ואחרי כן יצאו ברכוש גדול .ואתה תבוא אל אבותיך
זאל זיך נישט דארפן צוריקדרייען און אראפקומען בשלום ,תקבר בשיבה טובה (בראשית טו-יג) .דו
נאכאמאל אויף דער וועלט מתקן צו זיין. אברהם אבינו וועסט נישט זעהן די פיין פון דיינע
קינדער ,עס וועט נישט זיין אין דיינע דורות ,עס איז
די גמרא (חגיגה ג ):זאגט ,איזהו שוטה הלן בבית הערשט געווען שפעטער ביי די צייטן פון יעקב
הקברות .זאגט דער בעל שם טוב הק' ,אמאל איז דא אבינו .ואתה תבוא אל אבותיך בשלום ,דו וועסט
וואס א מענטש גייט אוועק פון דער וועלט ,און אוועקגיין רואיגערהייט פון די וועלט ,דו וועסט
אפאר טאג שפעטער איז ער ווייטער צוריק דא .ער אנקומען בשלום צו דיינע עלטערן ,תקבר בשיבה
איז 'לן' ,ער האט נאר גענעכטיגט אין בית הקברות, טובה ,דו וועסט באגראבן ווערן מיט א גוטע
ער בלייבט נישט דארט ליגן ,ווייל ער דארף עלטער.
אראפקומען נאכאמאל זיך משלים זיין .דער איז א
שוטה .א חכם טוט ביים לעבן ,אז ווען מען רש"י זאגט דערויף ,וואס איז די גרויסע זכיה ,ואתה
באגראבט אים ,זאל ער בלייבן באגראבן ,ער זאל תבוא אל אבותיך בשלום ,אז ער וועט אנקומען
נישט דארפן איבערנעכטיגן דארט ,און אראפקומען בשלום צו זיין טאטן תרח .זאגט רש"י ,אז דער
נאכאמאל .ואתה תבוא אל אבותיך בשלום .אברהם אייבערשטער האט אים מבטיח געווען ,אז תרח
אבינו האט זיך משלים געווען .תקבר בשיבה טובה, וועט תשובה טון .דו וועסט זיך טרעפן מיט תרח
ווען דו וועסט באגראבן ווערן ,וועט זיין א שיבה אויבן .תקבר בשיבה טובה ,אברהם אבינו האט
טובה ,דו וועסט נישט דארפן אראפקומען נאכאמאל געהאט קינדער וואס זענען נישט געווען ווי עס
זיך משלים זיין וואס דו האסט געפעלט. דארף צו זיין ,ישמעאל און שפעטער עשו ,אלע
וועלן תשובה טון .אברהם איז געווען ערליך ,די
דער חשוב'ער נפטר ,רבי דוד ,דער באשעפער האט קינדער זענען געווען ערליך ,דאס איז א שיבה טובה.
אים געגעבן די זכיה ,אז נאך אזויפיל יארן האט ער
געהאט א קינד ,וואס האט ב"ה אויפגעשטעלט א עס קען זיין ,עס איז דא א ווארט פונעם בעל שם
שיינע שטוב ,אייניקלעך ,אור-אייניקלעך .תלמידי טוב הק' (הובא בתולדות יעקב יוסף פרשת שלח) .ווען א
חכמים ,יראי ה' חושבי שמו ,עס איז מענטש איז זיך נישט משלים אויף דער וועלט ,איז
אריבערגעגאנגען די ערליכקייט פון די שטוב אויף נישט שייך שפעטער זיך משלים צו זיין .במתים
די דורות .און דאס איז די עיקר חשיבות פונעם חפשי (תהלים פח-ו) ,כיון שמת אדם נעשה חפשי מן
מענטש ,ווי מען האט פריער גערעדט ,אז ער קען המצוות (שבת ל .).זיך משלים זיין ,איז נאר אויף דער
איבערלאזן דורות ,וואס זיי טוען ווייטער ממשיך זיין וועלט .יפה שעה אחת בתשובה ומעשים טובים
די וועגן וואס מען האט געזעהן ביי די עלטערן .און בעולם הזה ,מכל חיי העולם הבא (אבות ד-יז) .עס איז
דאס איז די עבודה פון קינדער ,און גוטע פריינד, דאך אבער ,לא ידח ממנו נדח ,אויב א מענטש האט
וואס מען קען טון פאר די נשמה ,איז אלעס אן עילוי זיך נישט משלים געווען ,דארף ער אראפקומען
אין די נשמה .יעדע צדקה וואס מען גיט ,יעדע נאכאמאל בגלגול אויף דער וועלט ,און ער דארף
משנה וואס מען לערנט ,איז א געוואלדיגער זכות משלים זיין וואס ער האט פארפעלט אין די
פארן נפש. פריערדיגע גלגול .און מיט דעם איז יעדער מענטש
אויסגעשטעלט אנדערש ,און מען קען נישט פרעגן
זאל דער אייבערשטער געבן ,עס זאל זיין תקבר קיין שאלות און קיין קושיות פארוואס עס איז אזוי,
בשיבה טובה ,די נשמה זאל האבן א השלמה ,ער זאל און פארוואס עס איז אזוי .מען זעהט נאר א האלבע
פרשת לך לך תשפ"ו לפ"ק ~ו~ שיחות ודברות קודש -וויען
זיך גארנישט מיט .אין מלוין לו לאדם לא כסף ולא צוקומען אויבן אויף די ריכטיגע פלאץ וואו ער דארף
זהב ולא אבנים טובות ומרגליות ,אלא תורה ומעשים צוקומען ,עס זאל זיין תבוא אל אבותיך בשלום .און
טובים בלבד (אבות ו-ט) .די זאכן וואס מען טוט אויף פאר אונז אלע זאל דער אייבערשטער געבן אריכות
דער וועלט ,מען לערנט ,מען גיט צדקה ,מען טוט ימים ושנים ,קענען דינען דעם אייבערשטן מתוך
חסד ,יעדע נקודה וואס מען טוט ,נעמט זיך א שמחה וטוב לבב ,וואס דאס איז דער גאנצער תכלית
מענטש מיט אויף יענער וועלט .זאל דער וואס מען קומט זיך צוזאם ,טוב ללכת אל בית אבל,
אייבערשטער געבן ,מען זאל קענען דינען דעם אז ,והחי יתן אל לבו .דער בית אבל קען שוין
אייבערשטן מתוך שמחה וטוב לבב ,ויקיצו וירננו כל גארנישט טון ,אבער דער חי ,וואס לעבט דא אויף
שוכני עפר ,און מען זאל זוכה זיין אלע אינאיינעם דער וועלט ,ער דארף זיך געבן צום הארץ ,אז דאס
אקעגן צו גיין משיח צדקינו ,במהרה בימינו אמן. לעבן פון דעם מענטש איז פארגענגליך ,מען נעמט
בסעודת ברית מילה של בן הר"ר יעקב ברוין הי"ו
ביחד עם סיום מסכת מכות -יום ה' פרשת לך לך תשפ"ו לפ"ק
דערויף .אבער יעדער טאטע מל'ט דאך א קינד ,און איך האב זיך נישט גערישט אז איך וועל זיצן יעצט
ער ברענגט אריין דעם קינד אין א סכנה ,כי עליך אויך ביי א סיום מסכתא ,מסכת מכות .עס איז זיין
הרגנו כל היום (תהלים מד-כג) ,זו מילה (גיטין נז ,):און עולם הבא מסכתא .די קינדער לערנען אויך יעצט
מען דארף האבן נאכדעם א רפואה פאר דעם קינד. מסכת מכות .דער אייבערשטער זאל העלפן אי"ה
דער קינד איז זיכער ראוי אז דער אייבערשטער מען זאל קענען מסיים זיין אסאך מסכתות - .און עס
זאל אים שיקן א רפואה ,מען האט עס דאך געטון דארף האבן א ביאור ,וואס האט א שייכות ,אז מען
לכבודו פונעם אייבערשטן ,קומט זיך דאך אז דער איז מסיים מסכת מכות ,צו א סעודה פון א ברית .עס
באשעפער זאל ממשיך זיין א רפואה .וויבאלד מילה איז דאך אין מערבין שמחה בשמחה (מועד קטן ח,):
איז ניתנה לשמיני ,און פאר דעם שמיני דארף מען מען וואלט געדארפט מאכן צוויי עקסטרע סעודות
דאך האבן א רפואה ,מיט דעם כח קען מען מתפלל דערויף .א זאך וואס האט א קשר איינס מיט דאס
זיין ,אז דער באשעפער זאל העלפן רפאנו ה' ונרפא, אנדערע ,קען מען צוזאמנעמען און מאכן דערפון
הושיענו ונושעה ,והעלה רפואה שלימה לכל איינס.
מכותינו .דער באשעפער זאל העלפן אז נישט נאר
פאר די מכה פון מילה ,זאל זיין א רפואה שלימה, עס האט אבער א קשר .ווייל די גמרא (מגילה יז):
נאר לכל מכותינו. זאגט ,אז שמונה עשרה איז איינגעטיילט אין אכצן
ברכות ,און די אכטע ברכה איז רפאנו ה' ונרפא .און
קומט אויס ,אז מצות מילה וואס איז ניתנה לשמיני, די גמרא שטעלט זיך אויף דעם סדר פון די ברכות,
און עס דארף האבן א רפואה ,דאס איז גורם אז מען פארוואס קומט פונקט אזוי אויס ,אז די ברכה פון
זאל קענען מתפלל זיין רפאנו ה' ונרפא ,אז דער רפאנו איז די אכטע ברכה .זאגט די גמרא ,ווייל אזוי
באשעפער זאל שיקן א רפואה פאר אלע אונזערע ווי מילה איז ניתנה לשמיני ,מילה מאכט מען דעם
מכות .קומט אויס ,אז מצות מילה ברענגט רפואות, אכטן טאג ,און מילה דארף דאך האבן א רפואה,
וועגן דעם איז געגעבן געווארן די ברכה פון רפאנו האט מען מתקן געווען די תפלה פון רפאנו ה' ונרפא,
בשמיני .און ווען עס איז דא א רפואה ,דעמאלטס אז עס זאל זיין די אכטע ברכה ,ווייל מילה דארף
ענדיגן זיך אלע מכות .אזוי זאגט מען דאך ,דער דאך האבן א רפואה.
באשעפער זאל העלפן ,אז מען זאל האבן א רפואה
לכל 'מכותינו' .קומט אויס ,אז א סיום אויף מסכת די ביאור דערפון שטייט שוין .אז אסאך מאל איז
מכות ,האט א שייכות צו ברית מילה .א סיום מסכת דא וואס מען איז נישט ראוי אז עס זאל קענען
מכות איז דאך טייטש אז מען איז מסיים די מכות .די קומען א רפואה ,און מען דארף האבן זכותים
פרשת לך לך תשפ"ו לפ"ק ~ז~ שיחות ודברות קודש -וויען
'כשם שנכנס לברית' מיטן 'יכנס לתורה' ,איז געווען מצוה פון מילה ,דאס ברענגט דאך אויך א רפואה
אויף איין מאל .דער באשעפער זאל העלפן ווייטער לכל מכותינו .קומט אויס ,אז עס איז נישט צוויי
אויך ,מען זאל קענען מגדל זיין דאס קינד און אלע פרעמדע זאכן ,עס האט א קשר איינס מיט דאס
קינדער לתורה לחופה ולמעשים טובים ,מתוך נחת. אנדערע.
די זיידעס ,און די עלטער-זיידעס זאלן זעהן בנים
ובני בנים עוסקים בתורה ובמצות ,און מיר אלע זאלן געווענליך וואונטשט מען אן ,כשם שנכנס לברית,
זוכה זיין מקבל צו זיין פני משיח צדקנו ,במהרה כן יכנס לתורה .מען דארף ווארטן אויף די תורה
בימינו אמן. שפעטער .דא האט זיך עס אנגעהויבן צוזאמען .דער
דברי הדרכה לרגל התחלת הזמן
אחר השיעור באור החיים הק' -יום ה' פרשת לך לך תשפ"ו לפ"ק
און אז דאס איז דער תכלית פון א ישיבה, איך האב געוואלט זאגן אפאר ווערטער אנפאנג
פארשטייט יעדער איינער אז עס זענען דא תקנות, זמן .עס זענען דא בחורים וואס זענען שוין
עס איז דא גדרים וסייגים ,וואס אלעס איז פאר איין תושבים ,און עס זענען דא בחורים וואס זענען נאך
ציל ,צוצוקומען צו דעם ,אז דער בחור זאל קענען גרים .גר ותושב אנכי עמכם ,עס זענען דא וואס
אויסוואקסן אין תורה ,און אויסוואקסן אין יראת האבן שוין געלערנט דא פריער ,און עס זענען דא
שמים .עס איז נישט דא קיין שום תקנה ,עס איז וואס זענען אריינגעקומען דעם זמן .איך וויל געבן
נישט דא קיין שום זאך אין ישיבה ,וואס איז פשוט חיזוק פאר לומדי תורה ,חיזוק פאר די וואס
שווער צו מאכן פארן בחור וכדומה .ווען ער וועט פארשטייען דעם תכלית פון א ישיבה ,פארוואס
אריינטראכטן אין יעדע זאך וואס מען רעדט ,וועט מען איז געקומען אין ישיבה ,מיטהאלטן אלע
ער מודה זיין אז דאס איז דער ריכטיגער וועג ווי אזוי סדרים ווי עס דארף צו זיין.
מען דארף זיך צו פירן.
די תכלית פון א ישיבה איז צוויי זאכן ,אויסצווואקסן
נישט יעדער איינער האט ליב א עול ,נישט יעדער אין תורה ,אויסצווואקסן תלמידי חכמים .אז מען איז
איינער איז באקוועם אז מען הייסט אים טון וואס ער זוכה וואקסט מען אויס גאר גרויס אין תורה ,און
דארף צו טון .אבער אין מושג איז יעדער מודה אז אפילו מען איז נישט זוכה צוצוקומען צו כתרה של
דאס איז דער ריכטיגער וועג .יעדער איז מודה אז א תורה ,וואקסט מען אויס א בן תורה .יעדער בחור
בחור דארף נישט האבן קיין שום כלים וואס ברענגט וואס האט געלערנט אין א ישיבה ,האט אן השגה אין
אים צו אויסער תורה .מען רעדט דאך נישט פון תורה ,ער פארשטייט לערנען .אמאל פארשטייט ער
אמאליגע כלים ,וואס מען האט אויך נישט געדארפט מער ,אמאל ווייניגער .און אז מען איז זוכה קען מען
האבן .היינט ,וואס עס איז אזוי גרויס די נסיונות, צוקומען צו כתרה של תורה .דאס ווענדט זיך אין
יעדע דיוויי"ס וכדומה קען מען צוקומען צום שאול יעדן בחור אליין ,וויפיל פלאג ער לייגט אריין
תחתית .יעדער פארשטענדליכער בחור פארשטייט, צוצוקומען צו תורה .דאס איז איין נקודה פארוואס
אז ווען מען קומט אין ישיבה ,און די ישיבה איז מען קומט לערנען אין ישיבה.
געשטעלט געווארן דיך אהערצושטעלן פאר א
תלמיד חכם ,און א ירא שמים ,דארף די ישיבה די צווייטע נקודה איז ,אויסצווואקסן א ירא שמים.
אכטונג געבן דערויף ,אז דו זאלסט קענען בלייבן א א ירא שמים איז טייטשט ,זיין ערליך ,אפגעהיטן פון
ירא שמים ,דו זאלסט קענען בלייבן ערליך .עס איז עבירות ,און טון מצוות .אין דעם איז יעדער אייניג.
אסאך מאל שווער פאר איינעם ,מען איז יעדער איינער וואס לערנט אין א ישיבה ,און ער
צוגעוואוינט וכדומה ,מען דארף געבן חיזוק פאר די האלט זיך צו די ישיבה ,דער וואקסט אויס א ירא
אלע וואס האלטן דאס אן ,און נוצן נישט אליין ,און שמים.
פרשת לך לך תשפ"ו לפ"ק ~ח~ שיחות ודברות קודש -וויען
סדר אין ישיבה ,אז יעדער זאל קענען מצליח זיין. זענען מוחה ווען זיי זעהען ביי א צווייטן אז ער טוט
און יעדער סדר פון די ישיבה ברענגט אן הצלחה אין עס .דאס איז דער תכלית פון א ישיבה.
אן אנדערע סארט ענין ,סיי אין עיון ,סיי אין הלכה,
סיי עס איז די שיעור פשוט .און וואויל איז דער א ישיבה איז געמאכט געווארן צו לערנען און צו
בחור וואס שטעלט זיך צו דערצו ,ער וועט צוקומען דאווענען .דאווענען דארף זיין א נארמאלע
צו זיין ציל .גלוי וידוע לפניך שרצונינו לעשות דאווענען .מען שטייט אויף צופרי באצייטענס ,מען
רצונך .יעדער וויל אויסוואקסן א תלמיד חכם, דאוונט פון אדון עולם ביז אדון עולם ,מען דרייט זיך
יעדער וויל אויסוואקסן ערליך ,אויב נישט וואלט ער נישט ארום מיט קיין קאוועס ווען מען האלט שוין
דאך נישט געקומען אין ישיבה .דאס איז זיין ציל אין אינמיטן דאווענען ,וכדומה ,מען ענדיגט דאווענען
זיין לעבן .עס איז דא שוועריגקייטן? יא ,עס איז דא ווי עס דארף צו זיין .דאס איז דער נארמאלער וועג
שוועריגקייטן .כל התחלות קשות .מען קומט נישט פון א בן תורה .קיינער וועט נישט זאגן אז דאס איז
צו א מדריגה גרינגערהייט .אבער מען דארף עס א זאך וואס מען בעהט פשוט שווער צו מאכן פארן
אפרישיעיט"ן ,מען דארף עס מחשיב זיין ,וויסן אז די בחור .ער איז מודה אז דאס איז דער אמת'דיגער
אלע שוועריגקייטן וואס מען האט ,דאס טוט וועג .אזוי דארף מען אויסוואקסן ,אז ווען מען וועט
אויסארבעטן דעם מענטש ,אז ער קען גיין אויפן ארויסגיין פון ישיבה און זיין א יונגערמאן ,זאל ער
ריכטיגן וועג. זיך אזוי פירן .און אויב ער געוואוינט זיך נישט צו
יעצט אלס בחור זיך אזוי צו פירן ,וועט ער קיינמאל
זאל דער אייבערשטער העלפן ,אז חפץ ה' יצליח, נישט צוקומען דערצו.
מען זאל קענען לערנען און דאווענען ,טון מצוות
ומעשים טובים ,מתוך יראת ה' ,יראת ה' טהורה וויל איך נאר געבן חיזוק פאר אלע לומדי תורה ,ב"ה
עומדת לעד .תורה וואס מען לערנט ערליך ,תורה עס האט זיך אנגעהויבן מיט התמדת התורה ,מען
וואס מען לערנט מיט יראת ה' ,דאס בלייבט אויף לערנט פלייסיג ,מען שטעלט זיך צו ,צו די סדרים,
אייביג .זאל מען זוכה זיין צו כתרה של תורה ,און מען זאל וויסן אז יעדער סדר פאר זיך האט אן
אינאיינעם אקעגן גיין משיח צדקינו ,במהרה בימינו עקסטערע חשיבות ,אן עקסטערע קנין אין תורה.
אמן. מען האט אריינגעלייגט אסאך מוח אויסצושטעלן א
דברי תורה שנאמרו לתלמידי הישיבה קטנה
יום ה' פרשת לך לך תשפ"ו לפ"ק
חותמין בכולם ,אז מען וועט ענדיגן די שמונה עשרה מען געפונט די וואך אין די פרשה .דער באשעפער
ברוך אתה ה' מגן אברהם יצחק ויעקב .תלמוד לומר, האט געהייסען פאר אברהם אבינו ,לך לך מארצך
והיה ברכה ,בך חותמין ,מען וועט ענדיגן די ברכה נאר וממולדתך ומבית אביך ,אל הארץ אשר אראך ,און ער
מיט אברהם ,און נישט מיט די איבריגע .און מען דארף האט אים צוגעזאגט ואעשך לגוי גדול ,איך וועל דיך
פארשטיין ,מען האט געגעבן דא א ברכה פאר אברהם מאכן פאר א גרויס פאלק ,ואברכך ,איך וועל דיך
אבינו ,מען האט נישט גערעדט פון די קינדער .דער בענטשן ,ואגדלה שמך ,איך וועל גרויס מאכן דיין
אייבערשטער האט געזאגט ,ואעשך לגוי גדול ,איך נאמען ,והיה ברכה (בראשית יב-א) .רש"י ברענגט צו איין
וועל 'דיך' מאכן פאר א גוי גדול ,ואברכך ,איך וועל פשט ,ואעשך לגוי גדול ,זה שאומרים אלקי אברהם.
'דיך' בענטשן ,ואגדלה שמך ,איך וועל גרויס מאכן דער באשעפער כביכול האט זיך פאררופן אויף
'דיין' נאמען .פארוואס זאגט מען אז דאס גייט ארויף אברהם אבינו ,אז איך בין דיין גאט .נאכדעם זאגט מען
אז מען וועט זאגן אלקי יצחק ,און אלקי יעקב .דער ואברכך ,זה שאומרים אלקי יצחק .ואגדלה שמך ,זה
באשעפער האט אים געזאגט ,איך וועל דיך בענטשן, שאומרים אלקי יעקב .מען הייבט אן די שמונה עשרה
און נישט זיינע קינדער. אלקי אברהם ,אלקי יצחק ,ואלקי יעקב .יכול יהא
פרשת לך לך תשפ"ו לפ"ק ~ט~ שיחות ודברות קודש -וויען
טאר אים נישט רופן אברם .ביי יעקב האט מען אויך די פשוטע תירוץ דערויף איז ,עס איז די גרעסטע
געזאגט לא יקרא שמך עוד יעקב ,כי אם ישראל, ברכה פאר א מענטש ,אז ער שטעלט אויף קינדער
אבער דער אייבערשטער אליין האט אים שפעטער וואס זענען ערליך ,אז מען קען אים רימען אויף
גערופן מיטן נאמען יעקב .פארוואס האט מען ביי זיינע קינדער און זאגן ,אז ער האט א קינד וואס דער
אברהם געטוישט ,און ביי יעקב האט מען נישט אייבערשטער זאגט איך בין 'אלקי יצחק' ,ער האט אן
געטוישט .ווייל יעקב קען מען נישט רופן ישראל, אייניקל וואס מען זאגט אויף אים 'אלקי יעקב' ,דער
ווייל ביי ישראל קומט צו נאך אן אות ,עס איז פינף אייבערשטער רימט זיך מיט אים .דאס איז נישט נאר
אותיות ,יעקב איז נאר פיר .און מען וויל דאך האבן א ברכה פאר יצחק און פאר יעקב ,נאר דאס איז אויך
דעם רמז אז דער אייבערשטער איז ה' אחד .אז מען א ברכה פארן טאטן .ואעשך לגוי גדול ,איך וועל דיך
טוישט יעקב אויף ישראל ,וועט דאך עס נישט זיין מאכן פאר א גרויס פאלק ,ואברכך ,איך וועל דיך
דרייצן ,עס וועט זיין פערצן .וועגן דעם איז עס בענטשן ,ואגדלה שמך ,והיה ברכה ,אז מען וועט
געבליבן יעקב .ער הייסט טאקע ישראל ,אבער דער זאגן אלקי יצחק און אלקי יעקב ,איז דאס דיין ברכה,
רמז איז געבליבן יעקב ,עס זאל זיין די ראיה פון אז דו האסט אזא קינד וואס איז אויסגעוואקסן אזוי
זייערע נעמען אויף ה' אחד. ווי יצחק און יעקב.
אברהם האט קודם געהייסן אברם ,פיר אותיות. עס איז דא א שיין ווארט פון רבי שמשון
שפעטער האט מען אים געגעבן א נאמען אברהם, אוסטראפאליע זצ"ל ,וואס ער זאגט ,אברהם יצחק
מיט פינף אותיות .ווען אברהם וואלט געבליבן מיטן יעקב איז דרייצן אותיות' .אברהם' האט פינף אותיות,
נאמען אברם ,וואלט יעקב געקענט הייסן ישראל. 'יצחק' האט פיר' ,יעקב' האט פיר ,צוזאמען איז עס
אברם איז פיר ,יצחק איז פיר ,און נאכדעם ישראל דרייצן ,די מספר פון אח"ד ,וואס באטרעפט אויך
איז פינף ,וועט זיין דרייצן .אבער ווייל דער דרייצן ,וואס דאס ווייזט אויף ה' אחד .די אבות וואס
אייבערשטער האט אים געגעבן דעם נאמען אברהם, האבן מפרסם געווען די אמונה אינעם אייבערשטן,
פון אברם האט ער געמאכט אברהם ,ער האט זיי זענען אלקי אברהם ,אלקי יצחק ,אלקי יעקב .די
צוגעגעבן נאך אן אות ,קען מען ממילא נישט זאגן אותיות פון זייער נאמען איז דרייצן ,די מספר פון
ישראל ,מען דארף זאגן יעקב. אחד .ווען מען רעכנט די אמהות ,שרה ,רבקה ,רחל,
לאה ,איז אויך די זעלבע .אלעס צוזאמען איז עס
דער אייבערשטער האט געזאגט ואגדלה שמך ,איך דרייצן אותיות ,אזוי ווי די מספר פון אח"ד .די נעמען
וועל גרעסער מאכן דיין נאמען ,דו הייסט אברם ,און פון די אבות מיט די אמהות ,זענען צוזאמען זעקס
דו וועסט הייסן אברהם .זה שאומרים אלקי יעקב, און צוואנציג ,אזוי ווי די מספר פונעם שם י-ה-ו-ה,
וועט מען נישט קענען זאגן אלקי 'ישראל' ,מען וועט וואס איז אויך בגימטריא זעקס און צוואנציג .קומט
מוזן זאגן אלקי 'יעקב' .ווען איך וואלט נישט גרעסער אויס ,אז די נעמען פון אברהם ,יצחק ,און יעקב,
געמאכט דיין נאמען ,דו וואלסט געבליבן מיטן נאמען צוזאמען מיט די אמהות ,דאס איז מרמז אויפן רבונו
אברם ,וואלט מען געזאגט אלקי ישראל .אבער של עולם .ה' אחד ,דער אייבערשטער איז איינס ,די
ואגדלה שמך ,איך וועל גרעסער מאכן דיין נאמען ,דו אבות איז אחד ,די אמהות איז אחד ,און צוזאמען איז
וועסט הייסן אברהם ,קען מען דאך נישט הייסן אלקי עס דער שם הוי"ה.
ישראל ,ווייל עס וועט זיין מער פון דרייצן אותיות.
ואגדלה שמך ,זה שאומרים ,וועגן דעם זאגט מען, ווען מען האט שפעטער צוגעגעבן פאר יעקב א
אלקי יעקב .דער אייבערשטער האט געזאגט ,ואגדלה נאמען ישראל .לא יקרא שמך עוד יעקב ,כי אם
שמך זה שאומרים אלקי יעקב ,והי"ה ברכה .אז אלעס ישראל יהיה שמך (בראשית לה-י) ,דו וועסט הייסן
איז דרייצן .די אבות איז דרייצן ,די אמהות איז דרייצן, ישראל .פון דעסטוועגן דאך איז ער נישט געבליבן
'והיה' איז די מספר פון שם הוי"ה ,וועט זיין זעקס און מיט דעם נאמען אז מען רופט אים ישראל ,נאר
צוואנציג אותיות ביידע נעמען. אלקי יעקב ,יעקב איז געבליבן מיט זיין נאמען יעקב.
די גמרא (ברכות יג ).זאגט ,אז אברהם טאר מען נישט
איך האב געזעהן צוברענגען א רמז (בספר שפת אמת רופן אברם ,מען האט אים געטוישט דעם נאמען.
(ברעזשאן) בשם הרה"ק בעל עטרת צבי מזידיטשוב זי"ע) ,אז ולא יקרא עוד את שמך אברם (בראשית יז-ה) ,מען
פרשת לך לך תשפ"ו לפ"ק ~י~ שיחות ודברות קודש -וויען
דאס איז דער רמז פון אברהם אבינו ,אז ואגדלה אין אברהם אליין איז מרומז די אחדות פונעם
שמך ,מען וועט גרויס מאכן דיין נאמען אליין .מען אייבערשטן .מען זאגט אין קריאת שמע ,שמע
וועט נעמען דעם נאמען פון אברהם ,דו וועסט עס ישראל ה' אלקינו ה' אחד (דברים ו-ד) .דאס באטרעפט
גרויס מאכן .מען וועט נעמען די א' און צושפרייטן צוזאמען (עם הכולל) ,טויזנט הונדערט און ניינצן .אז
אויף אל"ף ,און די ב' אויף בי"ת ,דאס וועט זיין והי"ה מען רעכנט אברהם מיט די מילוי ,דאס מיינט אז מען
ברכה ,דארט ליגט די ברכה פון והי"ה ,א רמז אויפן שרייבט ארויס די מילוי ,אל"ף' בי"ת' רי"ש וכו' ,איז
אייבערשטן ,שמע ישראל ה' אלקינו ה' אחד. אברהם בגימטריא ,שמע ישראל ה' אלקינו ה' אחד.
במסיבה לטובת המקוה בעיר פאלם ספרינגס
שהתקיים בבית הר"ר משה זילבערשטיין הי"ו -יום ה' פרשת לך לך תשפ"ו לפ"ק
מען וועט גארנישט אויפטון אז מען וועט פותחין בכבוד האכסניא .רבי משה זאל זיין געזונט
אוועקנעמען די אלע וואס האבן געזינדיגט .ווען עס האט אריינגעלייגט אזויפיל צייט און כח און געלט
וועט קומען א נייער דור ,און זיי מוזן זיך דרייען אויף כדי אנצוקומען וואו מען האלט יעצט .און איך וויל
די פלעצער וואו מען האט געזינדיגט .זאגט ער ,דאס ארויסברענגען וואס דער דיין האט געטון דארט ,עס
אליין וועט גורם זיין ,אז שפעטער וועלן זיי אויך לאזט זיך נישט זאגן ,וואס ער האט זיך אריינגעלייגט
זינדיגן .מען האט געדארפט מטהר זיין די גאנצע דערין ,כדי מען זאל קענען גומר זיין די זאך .מען
וועלט. האט פריער געהערט ,המתחיל במצוה אומרים לו
גמור (ירושלמי פסחים י-ה) ,מען דארף נישט
א מקוה איז מטהר .דער באשעפער האט געברענגט ארויסברענגען די געוואלדיגע חשיבות פון א מקוה,
א מקוה פאר די גאנצע וועלט ,אז די מקוה ,די א מקוה אין א מדבר שממה ,וואו עס איז נישט דא
וואסער ,זאל אנקומען איבעראל ,כדי די וואסער זאל קיין געהעריגע מקואות אין די גאנצע געגנט ארום
מטהר זיין די וועלט .דאס הייסט ,א מקוה איז נישט און ארום .עס איז איסורי כרת וואס מען קען מונע
נאר געמאכט געווארן אז א אדם טמא זאל זיך קענען זיין ,אז מען שטעלט אהער א כשר'ע מקוה.
מטהר זיין ,דער גאנצער מקום פון די וועלט ,האט הונדערטער יודען קומען אהין במשך פונעם
געדארפט באקומען א טהרה פון א מקוה .א מקוה ווינטער ,און אז מען האט א כשר'ע מקוה ברענגט
איז פערציג סאה ,און דא איז געווען א מבול פערציג עס טהרה .אונטערוועגנס דארף מען האבן מער
טעג ,כדי מטהר צו זיין די וועלט .דאס איז די טהרה ,ווי מען האט אין שטוב .און אז דער
געוואלדיגע חשיבות פון א מקוה. באשעפער העלפט ,אז מען האט א כשר'ע מקוה,
טוט עס צוברענגען טהרה פאר יודישע קינדער.
*
און בכלל ווייסט מען ,במתים חפשי (תהלים פח-ו), די פאריגע וואך איז געווען פרשת נח .דער תניא
מען קען נאר טון מצוות ומעשים טובים ווי לאנג זאגט (תורה אור פרשת נח) ,דער אייבערשטער האט
מען לעבט ,שפעטער איז נישט דא קיין זכותים (שבת אסאך וועגן ווי אזוי ער האט געקענט מכלה זיין דעם
ל .).צוויי זאכן איז דא שפעטער אויך ,תפלה ,מען גאנצן דור .אין איין מינוט נעמט ער צו די נשמה פון
קען מתפלל זיין פאר א מת ,תורה ,מען קען לערנען די אלע ,מען דארף נישט אויף דעם א גאנצן מבול
תורה ,און די זכות פון תורה גייט אריבער .מען וואס זאל חרוב מאכן די וועלט .זאגט דער הייליגער
געפונט נישט קיין אנדערע מצוה אז מען זאל קענען תניא ,אז מען האט געזינדיגט ביים דור המבול ,איז
לייגן תפילין ,און די תפילין וואס איך לייג זאל זיין נישט נאר די מענטשן וואס האבן געזינדיגט ,זענען
לעילוי נשמת מיין טאטן .אבער מקוה ,שטייט יא פון קאליע געווארן ,נאר דער גאנצער מקום איז קאליע
צדיקים (עיין בספר דרכי חיים ושלום הל' שמחות אות תתרמ, געווארן .ווען א מענטש טוט אן עבירה אויף א
ובספר והיה ברכה (מהבני יששכר) ברכות טז ,:בשם הרה"ק רבי פלאץ ,לייגט ער אריין א טומאה אויף דעם מקום.
פרשת לך לך תשפ"ו לפ"ק ~יא~ שיחות ודברות קודש -וויען
א גבול .וויפיל קען ער לערנען? צוועלף שעה א שמשון מאוסטראפאליע זצ"ל) ,אז א מקוה וואס מען איז
טאג ,ער קען נישט לערנען מער .וויפיל מצוות זיך מטהר ,קען מען זיך טובל'ן ,און די זכות גייט
ומעשים טובים קען ער טון? נאר די פאר שעה וואס אריבער ,א טהרה פאר די נשמה אויבן אין הימל.
ער קען טון .אבער מיט געלט קען א מענטש קויפן דאס איז טייטש ,ווען איינער טובל'ט זיך ,קען ער
עולמות של תורה ,גאנצע ישיבות ,גאנצע מוסדות, איבערגעבן דעם זכות .כל שכן אז א מענטש שטעלט
אלעס קען מען אויפטון מיט געלט .אז מען אהער א מקוה טהרה ,וואס וועט מטהר זיין
פארשטייט די חשיבות פון געלט ,וואס מען קען מענטשן ,וואס מען וועט זיך קענען מטהר זיין דערין
אלץ אנקומען דערמיט ,איז ביי צדיקים ממונם חביב שטענדיג ,בלייבט עס א זכות אויף לעולמי עד,
עליהם יותר מגופם .ביי זיי איז דאך די עיקר ,מצוות אפילו דער מענטש איז נישט דא .אנדערע זכותים,
ומעשים טובים .דער ממונם וואס זיי פארשטייען מצוות ומעשים טובים איז נישט דא נאכדעם וואס
וואס מען קען אלץ אנקומען מיט ממון ,איז ביי זיי מען גיייט אוועק פון די וועלט ,אבער טהרה פון א
חביב עליהם יותר מגופם. מקוה ,דאס איז א זכות פאר א נשמה אויף שפעטער
אויך.
רבי משה איז געווען דער נחשון ,ער איז
אריינגעשפרינגען דערין אן קיין חשבונות ,ער האט עס שטייט אין פסוק (בראשית יג-ב) ואברם כבד מאד,
געזעהן אז מען דארף צושטעלן אויף דעם פלאץ א במקנה בכסף ובזהב .די וועלט טייטשט ,עס איז אים
מקוה .האט ער געגעבן א סכום עצום ,אז מען זאל אנגעקומען שווער .פארוואס דארף ער מקנה כסף
קענען אנהייבן צו ארבעטן .איך האב אליין צוגעזעהן וזהב .אברהם אבינו וויל דינען דעם אייבערשטן ,און
מיט די אויגן ,ווי אלעס איז שוין געבויט ,די אוצר זיך ארומשלעפן מיט מקנה און כסף וזהב ,דאס איז
גשמים איז פיל ,מען דארף עס נאר צוענדיגן .און נישט פאר אברהם אבינו .כבד ,עס איז אים געווען
נישט מארגן ,נאר נעכטן .עס קומט אן עולם ,מען שווער .אבער דער אייבערשטער האט אים
הייבט שוין אן צו פארן אהין ,און עס איז נישט דא געבענטשט מיט געלט .עס שטייט אנהייב די פרשה,
קיין געהעריגע מקוה פאר זיי ,מען דארף האבן א אז דער באשעפער האט אים געזאגט ,לך לך מארצך,
כשר'ע מקוה אין די געגנט. ואברכך ,בממון .אברהם אבינו דארף אויך געלט,
נישט פאר זיך ,נאר וילך למסעיו ,ער איז געפארן פון
ווען מען ענדיגט צו די מקוה ,האט מען א חלק אין איין מקום אויפן אנדערן פלאץ ,ער האט געדארפט
אויפשטעלן יודישקייט און טהרה ,אין מקומות וואו אויפשטעלן יודישקייט ,האט דער באשעפער אים
א מענטש דארף אנקומען פאר געזונט ,צו אנדערע געבענטשט מיט געלט ער זאל עס קענען טון.
סיבות ,אז מען זאל קענען זיך פירן בטהרה .דער
באשעפער זאל געבן ברכה און הצלחה אין אלעם מען האט די זכיה אז דער אייבערשטער בענטשט א
וואס מען טוט .מען זאל וויסן די חשיבות פון ממון, מענטש ,אז ער האט פארמעגנס ,וואס מיט דעם קען
וואס מען קען אלץ אויפטון דערמיט .וועט קומען די ער טון מצוות ומעשים טובים ,וואס בלייבט א זכות
ברכה פונעם אייבערשטן ,ואעשך לגוי גדול ,ואברכך, אויף שפעטערדיגע דורות .דארף מען וויסן צו שעצן
ואגדלה שמך ,והיה ברכה .דער באשעפער זאל דעם זכות וואס מען האט.
העלפן ,עס זאל זיין ברכה און הצלחה פאר אלע
וואס זענען מסייע און העלפן צו דערצו .מען זאל די גמרא (חולין צא ).זאגט ,צדיקים איז ממונם חביב
קענען זעהן בקרוב ,ווי מען וועט עס צוענדיגן ,און עליהם יותר מגופם .די געלט איז ביי זיי מער חביב
זוכה זיין צו די ריכטיגע טהרה ,דער מלך המשיח ווי דער גוף .דאס פאסט צו זאגן אויף א רשע ,אז עס
וועט קומען מטהר זיין די גאנצע וועלט ,ונזכה ונחיה איז ממונו חביב עליו מגופו ,אבער נישט אויף קיין
ונראה ,עס צו דערלעבן אינאיינעם ,בביאת בן דוד, צדיקים .שטייט אין הייליגע ספרים ,א גוף פון א
במהרה בימינו אמן. מענטש איז באשרענקט וויפיל ער קען טון ,עס האט
פרשת לך לך תשפ"ו לפ"ק ~יב~ שיחות ודברות קודש -וויען
דברי תורה שנאמרו בסעודה שלישית
פרשת לך לך תשפ"ו לפ"ק
ובין העי ,צווישן בית אל און עי .אויף דעם מקום וואו עס שטייט די וואך אין די פרשה (בראשית יב-א) ,דער
ער איז פריער געווען ,וואס פון דארט איז ער אייבערשטער האט געזאגט פאר אברהם אבינו ,לך
אראפגעגאנגען אויף מצרים ,איז ער יעצט לך מארצך וממולדתך ומבית אביך ,ער זאל
צוריקגעקומען .אל מקום המזבח אשר עשה שם איבערלאזן זיין לאנד ,און ער זאל גיין אויף ארץ
בראשונה ,צו דעם פלאץ פון דעם מזבח וואס ער ישראל ,אל הארץ אשר אראך .וילך אברם כאשר דבר
האט פריער געמאכט .ויקרא שם אברם בשם ה' ,און אליו ה' ,אברהם איז געגאנגען אזוי ווי דער
אברם האט דארט גערופן אינעם נאמען פונעם אייבערשטער האט אים געהייסן ,און די תורה
אייבערשטן (בראשית יג-ב). דערציילט דעם וועג ווי אזוי ער איז ארויפגעגאנגען
אויף ארץ ישראל .די תורה פארציילט אז עס איז
רש"י טייטשט צוויי פשטים וואס מיינט ויקרא שם געווען דריי מקומות ,דריי מאל וואס אברהם אבינו
אברם בשם ה' .איינס ,אז נישט יעצט האט ער האט געבויט א מזבח פארן אייבערשטן .ווען ער איז
גערופן דעם אייבערשטן ,נאר דעמאלטס .ער איז אנגעקומען די ערשטע מאל אויף שכם ,און דער
צוריקגעגאנגען צו דעם פלאץ פון דעם מזבח וואס אייבערשטער האט זיך באוויזן צו אברהם אבינו אין
ער האט געבויט פריער ,און דעמאלטס האט ער שכם ,און ער האט אים געזאגט א הבטחה אויף צוויי
גערופן בשם ה' .לויט דעם פשט ,איז נישט געווען זאכן ,לזרעך אתן את הארץ הזאת ,דו וועסט האבן
קיין שום סיבה פארוואס ער זאל יעצט קורא זיין קינדער ,און פאר די קינדער וועל איך געבן ארץ
בשם ה' ,ער גיט נאר א מראה מקום אז ער איז ישראל .ויבן שם מזבח לה' הנראה אליו ,האט ער
אנגעקומען צו דעם מזבח וואו ער איז פריער געווען. געבויט א מזבח ,און ער האט געדאנקט דעם
אייבערשטן אויף בשורת הזרע ,און בשורת הארץ.
די צווייטע פשט זאגט רש"י ,אז ער איז אנגעקומען
אהין ,ויקרא שם בשם ה' ,און ער האט יעצט קורא פון דארט איז ער געגאנגען ווייטער ,ויעתק משם
געווען דארט בשם ה' ,ער האט געברענגט קרבנות ההרה מקדם לבית א-ל ,ויט אהלה ,בית א-ל מים
אויף דעם מזבח .לויט די צווייטע פשט ,האט ער והעי מקדם ,ער איז אנגעקומען צווישן בית א-ל און
נאכאמאל קורא געווען בשם ה' ,ווייל די גמרא (ברכות עי ,ויבן שם מזבח לה' ,האט ער נאכאמאל געבויט א
ו ):זאגט דאך אויף אברהם אבינו ,אז פון אים לערנט מזבח פארן אייבערשטן ,ויקרא בשם ה' ,און ער האט
מען אראפ ,כל הקובע מקום לתפלתו ,אלקי אברהם גערופן אין נאמען פון אייבערשטן .דא ,זאגט רש"י,
בעזרו .אזוי ווי ער האט געוואלט נאכאמאל מתפלל איז שוין נישט געווען קיין הודאה ,מען האט אים
זיין ,איז ער געגאנגען צו דעם פלאץ וואו ער איז גארנישט געזאגט אינדערמיט וואס אויף דעם האט
געווען דארט בראשונה ,און דארט איז ויקרא בשם ער געבויט א מזבח .דא איז שוין געקומען א תפלה.
ה' - .די גמרא ברענגט נישט קיין ראיה פון דא ,אז אין די שטאט עי איז געווען שפעטער א פראבלעם
מען דארף קובע זיין מקום לתפלתו .ווייל דא איז מיטן עון פון עכן ,וואס עכן האט געזינדיגט (יהושע ז).
נישט קיין הכרח ,דא קען מען טייטשן ויקרא שם און ער האט מתפלל געווען אויף דעם עון וואס וועט
בשם ה' ,אז פאר דעם האט ער דארט קורא געווען זיין דארט ,און ער האט געבויט א מזבח.
בשם ה' .על כל פנים ,ער איז צוריקגעגאנגען צו דעם
פלאץ וואו ער איז געווען דארט בראשונה– . עס איז געווארן א רעב ,איז אברהם אראפגעגאנגען
נאכדעם איז געווען א דריטע מאל וואס ער האט קיין מצרים ,און ווען ער איז צוריק ארויפגעקומען,
געבויט א מזבח ,ווען ער איז אנגעקומען אין אלוני ואברם כבד מאד במקנה בכסף ובזהב ,וילך למסעיו
ממרא (בראשית יג-יז). מנגב ועד בית אל ,עד המקום אשר היה שם אהלה
בתחלה ,ער איז צוריקגעגאנגען אויף דעם פלאץ
*
וואו ער האט געהאט זיין אהל פריער ,בין בית אל
~יג~
פרשת לך לך תשפ"ו לפ"ק שיחות ודברות קודש -וויען
האט אים רבי יענקעלע געזאגט ,עס שטייט פון ווען ער איז אנגעקומען קיין בית א-ל ,שטייט אין
אר"י הק' ,אז בעפאר מען שטעלט זיך דאווענען, פסוק (בראשית יב-ח) ויט אהלה ,און ער האט
דארף א יוד מקבל זיין אויף זיך די מצוה פון ואהבת אויפגעשטעלט דארט זיין געצעלט ,ויבן שם מזבח
לרעך כמוך (ויקרא יט-יח) ,מען דארף ליב האבן יענעם לה' ,און ער האט געבויט א מזבח ,ויקרא בשם ה'.
אזוי ווי זיך אליין .זאגט ער ,דו מיינסט אז דאס איז א קודם האט ער אויפגעשטעלט זיין אהל ,און נאכדעם
שפיל ,מען האט אינזין ואהבת לרעך כמוך ,און האט ער קורא געווען בשם ה' .אונז ווייס מיר ,אז
נאכדעם גייט מען צו זיינע צרכים .ווען מען האט ווען מען דארף קורא זיין בשם ה' ,מען דארף
אינזין ואהבת לרעך כמוך ,דארף מען זעהן עס דאווענען ,איז די ערשטע זאך דאווענט מען ,זריזין
אויסצופירן בפועל .עס קומען דא פרעמדע מקדימין למצוות (פסחים ד .).ווען מען שטייט אויף
מענטשן ,זיי זענען פרעמד ,און מען דארף זיי מקרב צופרי ,טאר מען נישט טון קיין שום מלאכה ,ביז מען
זיין ,און זיי ווילן הערן א גוט ווארט פון איינעם ,אז דאווענט קודם .מען טאר נישט ארויסגיין לדרך ,און
מען האט אים באמערקט .און טאמער האט ער מען טאר נישט טון אן ארבעט ,בעפאר מען דאווענט
עפעס ,זאל מען אים העלפן .און איך גיי צו פארן (ברכות יד .).די ערשטע זאך דארף זיין תפלה .אברהם
דאווענען ,און איך פרעג אים ,ווער ער איז ,און וואס אבינו האט געהאט צו טון דארט צוויי זאכן ,ער האט
מען קען אים העלפן ,וכדומה ,ווערט יענער געדארפט אויפשטעלן זיין אהל ,און ער האט
בארואיגט ,ער האט שוין דא איינעם וואס קוקט זיך געדארפט מתפלל זיין .פארוואס זאגט די תורה ,אז
אום אויף אים .זאגט ער ,דו האסט אין זינען ואהבת קודם ויט אהלה ,ער האט קודם אויפגעשטעלט זיין
לרעך כמוך במחשבה ,איך פיר עס אויס במעשה ,איך אהל דארט ,און נאכדעם ויבן שם מזבח לה' ויקרא
גיי ארום פון איינעם צום צווייטן פארן דאווענען, בשם ה' .פארוואס האט ער נישט געטון פארקערט,
מקיים זיין די מצוה פון ואהבת לרעך כמוך - .עס איז ער וואלט געדארפט קודם זיך שטעלן דאווענען,
א מוסר השכל פאר יעדן איינעם ,עס קומט אריין א בויען א מזבח ,און נאכדעם וואס ער האט געענדיגט
פרעמדער אין בית המדרש ,ער זעצט זיך ביי אן עק, דאווענען ,טוט מען די זייטיגע צרכים.
קיינער קוקט נישט אויף אים ,מען איז אים נישט
מקרב .עס איז א חלק פון ואהבת לרעך כמוך ,ווען מען דערציילט נאך פון רבי דניאל פריש ז"ל ,ער איז
עס קומט אריין א מענטש ,דארף מען אים מקרב זיין, געווען א אדם גדול ,א מקובל אין ארץ ישראל ,אז
און מען דארף אים העלפן ,וכדומה. אלץ יונגערמאן איז ער אמאל געפארן קיין
אנטווערפן צו רבי איציקל פון פשעווארסק ,און רבי
אברהם אבינו איז אנגעקומען אויף בית אל ,ער יענקעלע זכרונו לברכה ,איז אויך געווען דארט .ער
האט געוואלט בויען א מזבח פארן אייבערשטן ,ויט איז נאכנישט געווען קיין רבי ,ער האט זיך געפארעט
אהלה ,זאגט רש"י (בראשית יב-ח) ,אהלה כתיב ,נישט מיט די אלע וואס זענען אנגעקומען אהין .עס איז
זיין אהל האט ער אויפגעשטעלט ,נאר איר אהל. געווען א פלאץ וואו די מענטשן זענען אנגעקומען,
בתחלה נטע את אהל אשתו ,ואחר כך את שלו (ב"ר און צופרי פארן דאווענען האט ער זיך ארומגעדרייט
לט-טו) ,קודם האט ער אויפגעשטעלט איר אהל ,און אין בית המדרש פון איינעם צום צווייטן ,געגעבן
נאכדעם האט ער אויפגעשטעלט זיין אהל .ווען מען שלום עליכם ,ווי אזוי הייסטו ,און ווער ביסטו ,וואס
קומט אן אויף א פלאץ ,און מען שטייט אינדרויסן, טוסטו דא ,און אויסגעפרעגט ,וואו איז דיין אכסניא,
ער האט נישט קיין אהל וואו אריינצוגיין ,ער איז וואו שטייסטו איין .ווען ער האט געענדיגט מיט
דארט מיט שרה צוזאמען .מילא פאר זיך קען ער ראובן ,איז ער געגאנגען צו שמעון ,פון שמעון איז
מוותר זיין .ער וועט זיך שטעלן קודם דאווענען, ער געגאנגען צו לוי .האט רבי דניאל געזאגט ,אז עס
זיינע פעקלעך וועט ער לאזן אינדרויסן .אבער ער האט אים זייער געאהרט ,פארן דאווענען איז נישט
קען נישט מוותר זיין אויף שרה .שרה שטייט קיין צייט צו גיין שמועסן איינעם מיטן צווייטן ,פארן
אינדרויסן ,זי זאל שטיין און ווארטן ביז ער וועט דאווענען דארף מען זיך צוגרייטן צום דאווענען.
ענדיגן זיין מזבח ,און ביז ער וועט מתפלל זיין ,און נאכן דאווענען האט ער אים פארגעהאלטן ,פארוואס
אזוי זאל זי זיך דרייען אינדרויסן אויף די גאס ,און ער ברענגט אן די צייט ארומצוגיין שמועסן פון
נישט האבן קיין פלאץ וואו אריינצוגיין .דאס איז איינעם צום צווייטן ,און מען האלט נאך פארן
ואהבת לרעך כמוך ,וואס מען דארף מקיים זיין דאווענען.
פרשת לך לך תשפ"ו לפ"ק ~יד~ שיחות ודברות קודש -וויען
גענומען די פיש ,דו האסט אים אפגעהאקט די קאפ, בעפאר מען שטעלט זיך דאווענען?! ויט אהלה,
דו האסט אים צושניטן אויף שטיקער ,און נאכדעם קודם האט ער אויפגעשטעלט איר אהל ,און
עסטו אים אויף .דאס הייסט דו האסט ליב די פיש? נאכדעם ויבן שם מזבח לה' ,האט ער געבויט א מזבח
דו האסט דיך ליב! דו האסט דיך ליב ,דורך די פיש- . פארן אייבערשטן ,ואחר כך אהלו ,און נאכדעם האט
די אהבה וואס איז דא ביי א זיווג ,איז די אהבה נישט ער אויפגעשטעלט זיין אהל .זיין אהל האט ער נישט
אז ער האט זיך ליב ,און פארדעם האט ער חתונה אויפגעשטעלט בעפאר ער האט זיך געשטעלט
געהאט .אהבה איז טייטש ,איך האב יענעם ליב ,אז דאווענען ,אהלו איז געווען אינגאנצן שפעטער,
ער גיט זיך אוועק פאר יענעם .די פסוק (דברים כד-ה) נאכדעם וואס ער האט געבויט א מזבח לה' ,האט ער
זאגט ,נקי יהיה לביתו שנה אחת ,ושימח את אשתו אויפגעשטעלט זיין אהל .ויט אהלה ,קודם האט ער
אשר לקח ,זאגט רש"י ,ושמח את אשתו איז נישט אויפגעשטעלט איר אהל ,און נאכדעם ויבן שם מזבח
דער טייטש דו זאלסט זיך פרייען צוזאמען מיט איר, לה' ,האט ער געבויט א מזבח פארן אייבערשטן .אז
ווייל דעמאלטס וואלט געדארפט שטיין ושמח מען קוקט זיך אום אויף יענעם ,פאר מען שטעלט
(בקמץ) .עס איז נישט דא קיין מצוה פון שמחה אויף זיך דאווענען פארן אייבערשטן ,דאס איז ואהבת
דיר ,די מצוה איז וואס מען גיט אוועק פאר יענעם- . לרעך כמוך ,דאס איז א הכנה צו דאווענען.
אוהב את אשתו כגופו איז דער טייטש ,אז איר
*
פראבלעם איז דיין פראבלעם ,און אירע הרגשות,
אירע פילינג"ס ,איז דיינע פילינג"ס .וואס זי האט ,איז און עס גייט נאך טיפער .דאס איז אפילו עס וואלט
נישט אזוי ווי א צווייטער האט ,עס איז ממש אזוי ווי געווען א פרעמדער ,מען דארף מקיים זיין ואהבת
דיינס .וואס דו טוסט פאר דיר ,דארפסטו טון אין לרעך כמוך .ווען מען רעדט פון די אייגענע בני בית,
שטוב אויך. איז דא א טיפערע חלק דערין .אין די גמרא (יבמות
סב ):שטייט ,וואס מיינט א יודישע שידוך ,וואס
די גמרא (יבמות סב ):זאגט ,אז ווילאנג מען האט נישט מיינט א יודישע זיווג ,ווי אזוי א מאן און א ווייב
חתונה ,איז נישט דא קיין ברכה אין שטוב ,עס איז דארפן לעבן צוזאמען .זאגט די גמרא ,אוהב את
נישט דא קיין שמירה ,עס איז נישט דא קיין שמחה, אשתו כגופו ,די אהבה דארף זיין ,אז ער דארף איר
עס איז נישט דא קיין תורה .ווען מען האט חתונה, ליב האבן אזוי ווי זיך אליין ,ומכבדה יותר מגופו ,און
דעמאלטס קומט אלעס מיט .אונז ווייס מיר בדרך מכבד זיין דארף ער איר ,מער ווי ער איז מכבד זיך
כלל פארקערט ,אז זוגות ברענגט נישט קיין ברכה, אליין.
זוגות ברענגט א קללה (פסחים קט .):ווי אזוי קען זיין
אז מען זאגט ,אז ווען מען האט נישט חתונה געהאט, אוהב את אשתו כגופו ,עס דארף זיין אהבה אזוי ווי
דעמאלטס פעלן די אלע זאכן .און ווען עס ווערט צו זיך אליין .געווענליך ביי צוויי מענטשן ,איז דער
זוגות ,דעמאלטס קומען צו די אלע ברכות .די תירוץ סדר ,ער איז קודם .קודם איז ער ,און נאכדעם טוט
דערויף איז ,ווייל ביי א יוד איז א זיווג נישט קיין מען מסדר זיין אז מען דארף העלפן פאר א צווייטען
זוגות ,עס איז נישט צוויי מענטשען ,עס איז איינס. אויך .א יודישער זיווג ,איז א מאן און ווייב איינס ,עס
ער איז א פלג גופא ,און ווען מען האט חתונה ,ווערט איז נישט דא קיין איך בין קודם און דו ביסט די
נשלם דער מענטש .איז עס נישט קיין זוגות ,און צווייטע ,דאס איז חד גופא .א יודישע זיווג איז
דארט איז חל די ברכה .דאס איז איין חלק פון אוהב יעדער א פלג גופו ,נאר א האלבע מענטש ,און
את אשתו כגופו. צוזאמען ווערן זיי גערעכנט ווי איינס .זכר ונקבה
בראם ,ויקרא את שמם אדם (בראשית ה-ב) .עס איז
די גמרא זאגט ווייטער ,ומכבדה יותר מגופו ,איר נישט איך בין קודם און נאכדעם קומט א צווייטער,
מכבד זיין ,דארף מען מער ווי פאר זיך אליין. די אהבה דארף זיין כגופו ,אזוי ווי זיך אליין.
טייטשט רש"י (סנהדרין עו ,):ווען 'ער' דארף האבן א
בגד ,און 'זי' דארף האבן א בגד ,ער דארף האבן א די מפרשים זענען מסביר ,עס מיינט נישט א
זאך פאר זיך ,און זי דארף האבן א תכשיט ,דארף ער גשמיות'דיגע אהבה .די וועלט זאגט נאך ,איינער
קודם געבן אירע צרכים ,פאר ער גיט פאר זיך אליין. האט אמאל געזאגט ,אז ער האט ליב פיש .האט ער
זי קען נישט זיין בעסער פון דיר ,אבער ווען עס געזאגט ,דו האסט ליב פיש? איך זעה דו האסט
פרשת לך לך תשפ"ו לפ"ק ~טו~ שיחות ודברות קודש -וויען
וואס ער האט אויפגעטון מיט די תפלה .קודם איז קומט צו כבוד ,מכבד זיין ,דארף ער איר מכבד זיין
געווען ויט אהלה ,ער איז געגאנגען און ער האט יותר מגופו .עס קומט יום טוב ,און די הוצאות זענען
אויפגעשטעלט איר אהל ,ווייל ער דארף איר מכבד אסאך ,און זי בעהט אז זי דארף האבן עפעס פאר
זיין ,און כיבוד דארף זיין מכבדה יותר מגופו .נאכדעם זיך ,און ער וויל קויפן א זאך פאר זיך ,און ער האט
איז דא אז תקרא וה' יענה ,תשוע ויאמר הנני .נאכדעם נישט קיין געלט פאר ביידע ,מכבדה יותר מגופו,
איז געווען ויבן שם מזבח לה' ,האט ער געבויט די דארף ער אוועקגעבן פאר איר ,מכבד זיין איר ,מער
מזבח פארן אייבערשטן ,און ער האט מתפלל געווען. ווי זיך אליין.
ווייל אז א יוד פירט זיך מיט די מדה ,איז עס א חלק
פון קבלת התפלה .ווען א יוד טוט סתם א חסד ,ער זאגט די גמרא ,ווען איינער פירט זיך אזוי ,ווען
טוט פאר יענעם פארן דאווענען ,דאס מיינט דער איינער איז איר מכבד יותר מגופו ,אויף אים איז
אר"י הק' ,אז מען דארף מקיים זיין די מצוה פון געזאגט געווארן דער פסוק (ישעיה נח-ט) ,אז תקרא
ואהבת לרעך כמוך פארן דאווענען .אויב עס איז אין וה' יענה ,תשוע ויאמר הנני .אז תקרא ,ווען דו וועסט
שטוב ,און מען טוט עס פאר די בני בית ,מכבדה יותר זיך שטעלן דאווענען ,וה' יענה ,וועט דער
מגופו ,אויף דעם זאגט די גמרא ,איז דא אן עקסטערע אייבערשטער צוהערן ,און ער וועט ענטפערן דיינע
ברכה ,אז ווען א מענטש איז מתפלל נאכדעם ,אז תפלות .תשוע ,ווען דו וועסט בעטן עפעס פונעם
תקרא וה' יענה ,תשוע ויאמר הנני. אייבערשטן ,ויאמר הנני ,וועט דער אייבערשטער
זאגן איך בין דא .דער פשוט'ער פשט איז ,אז דו
*
רעכנסט דיך מיט א צווייטן ,רעכנט זיך דער
עס איז דא נאך א גמרא וואס האט א שייכות צו דעם אייבערשטער מיט דיר .אז דו פירסט זיך אויף אין
ענין .די גמרא (בבא מציעא נט ).זאגט ,לעולם יהא אדם שטוב ,דו רעכנסט דיך מיט א צווייטן ,דו האסט
זהיר בכבוד אשתו ,א מענטש זאל זיין זהיר אין כבוד רחמנות אויף איר ,דו האסט א מדה פון רחמים,
פון זיין בני בית ,שאין הברכה מצויה בתוך ביתו של פירט זיך דער אייבערשטער מדה כנגד מדה.
אדם אלא בשביל אשתו .די ברכה וואס א מענטש
האט אין שטוב ,איז נאר אין איר זכות .שנאמר ,ווייל קומט אויס ,ווען א מענטש איז מקיים ומכבדה יותר
עס שטייט די וואך אין חומש (בראשית יב-טז) ,ולאברם מגופו ,ער איז מכבד די בני בית מער ווי ער איז
היטיב בעבורה .אברם איז שפעטער נתעשר געווארן, מכבד זיך ,דאס איז א הכנה צום דאווענען ,אז עס
ווען ער איז צוריקגעקומען פון מצרים .דער היטיב זאל מקוים ווערן אז תקרא וה' יענה ,אז ווען דו
איז געווען בעבורה ,וועגן איר .די ברכה וואס א וועסט רופן ,זאל דער אייבערשטער ענטפערן .און
מענטש האט אין שטוב ,קומט דורך איר .ממילא דער פסוק זאגט נאך מער ,תשוע ויאמר הנני ,דער
קומט זיך אז מען זאל איר מכבד זיין ,לעולם יהא אייבערשטער זאגט הנני .רש"י זאגט די קומענדיגע
אדם זהיר בכבוד אשתו ,ווייל די ברכה איז מצויה וואך (בראשית כב-א) ,אברהם אבינו האט געזאגט הנני,
נאר אין איר זכות. לשון זימון הוא ,איך בין גרייט עס צו טון .אמאל איז
דא וואס עס איז תקרא ,מען רופט צום אייבערשטן,
א שורה שפעטער זאגט די גמרא ,רבא האט געזאגט און דער אייבערשטער ענטפערט ,אבער ער
פאר די בני מחוזא ,אוקירו לנשייכו ,גיבטס כבוד אין ענטפערט נישט תיכף ,ער ענטפערט אין א געוויסע
שטוב ,כי היכי דתתעתרו ,וועט איר זוכה זיין צו צייט ,נישט יעדע בקשה ווערט געענטפערט אויפן
עשירות .די מפרשים זענען מסביר ,וואס האט דא מינוט .אבער ווען א יוד פירט זיך מיט די מדה,
רבא צוגעגעבן? עס איז דאך די פריערדיגע מימרא, דעמאלטס תשוע ,ווען דו וועסט בעטן ,ויאמר הנני,
אז די ברכה איז מצויה נאר בשביל אשתו. איך בין דא ,איך בין מזומן דיר צו העלפן תיכף.
די פריערדיגע מימרא האט נאר אזויפיל געזאגט ,אז ווען אברהם אבינו איז געקומען ,און ער האט
מען דארף זיין זהיר בכבוד אשתו ,ווייל די ברכה געדארפט מתפלל זיין ,און ער האט געוואלט אז די
קומט דורך איר .ווי איינער זאגט ,עס איז אן הכרת תפלה וואס ער גייט מתפלל זיין דא אין עי אויף עכן,
הטוב .זי ברענגט אריין די ברכה אין שטוב ,און אז דו זאל ווערן אנגענומען ,אז עס זאל נישט זיין קיין חרון
ביסט נהנה פון די ברכה וואס זי האט אף פונעם אייבערשטן אויף כלל ישראל דעמאלטס,
פרשת לך לך תשפ"ו לפ"ק ~טז~ שיחות ודברות קודש -וויען
עס איז געווען אהלה בתחלה .מילא די ערשטע מאל אריינגעברענגט ,קומט זיך אז דו זאלסט זהיר זיין
וויל די תורה פארציילן אז מען דארף קודם בכבוד אשתו .ווי אזוי איז ווען עס איז נישט דא קיין
אויפשטעלן איר אהל פאר זיין אהל .אבער ווען ער ברכה אין שטוב? זי האט גארנישט אריינגעברענגט,
קומט צוריק ,פארוואס מוז ער פארציילן די פרטים עס איז צרות אין שטוב .איז נישט דא קיין חיוב פון
אז עס איז געווען אהלה בתחלה .די תורה וויל לעולם יהא אדם זהיר בכבוד אשתו ,אז דו דארפסט
פארציילן ,אז אברהם אבינו האט מכיר געווען ,אז זיין זהיר בכבודה ווייל די ברכה איז בשבילה .ער
דאס וואס ער האט זוכה געווען צו ואברם כבד מאד האט נישט קיין ברכה אין שטוב ,זי האט גארנישט
במקנה בכסף ובזהב ,איז צו פארדאנקען ,אשר היה אריינגעברענגט ,איז נישט דא קיין הכרת הטוב וואס
שם אהלה בתחלה ,וויבאלד דארט האט ער עס דארף זיין .זאגט רבא ,די פשט איז אנדערש .רבא
אויפגעשטעלט איר אהל קודם ,וועגן דעם האט ער זאגט ,זי ברענגט אריין די ברכה אין שטוב ,אבער כדי
זוכה געווען ,אז ער זאל צוקומען צו אוקירו לנשייכו דו זאלסט קענען זוכה זיין אז די ברכה זאל אנקומען
כי היכי דתתעתרו. צו דיר ,ווענדט זיך אין דיינע מעשים ,עס הייבט זיך
אן ביי דיר .אוקירו לנשייכו ,ווען דו וועסט געבן כבוד
*
אין שטוב ,כי היכי דתתעתרו ,דאס וועט ברענגען די
מען זעהט ביי די פרשה פון סוטה ,שטייט פאר דעם עשירות .נישט ווען זי ברענגט די עשירות אין שטוב,
אין פסוק (במדבר ה-י) ,איש אשר יתן לכהן לו יהיה, נאכדעם זאגט מען אז מען דארף זיין זהיר בכבוד
זאגט רש"י ,ממון הרבה .דורך מעשר וואס מען גיט אשתו .עס הייבט זיך אן פון ענק ,אוקירו לנשייכו,
פארן כהן ,איז מען זוכה צו עשירות .זאגט די גמרא עטץ דארפטס קודם מכבד זיין ,און נאכדעם וועט
(ברכות סג ,).אז טאמער ער וויל צוריקהאלטן די צוקומען דערצו כי היכי דתתעתרו.
תרומות ומעשרות ,ער גיט נישט פארן כהן וואס ער
דארף צו געבן ,דעמאלטס וועט ער דארפן ברענגען און אזוי איז געווען ביי אברהם אבינו .ויט אהלה ,ער
זיין ווייב צום כהן ,דאס איז די פרשה פון סוטה ,וואס האט איר מכבד געווען יותר מגופו ,ער איז געווען
שטייט נאכדעם. זהיר בכבוד אשתו ,ער האט איר געגעבן קודם איר
אהל .ער איז געווען אן ארימאן בשעת ער האט
זוכה זיין צו עשירות ,זאגט די גמרא (שבת קיט ,).עשר געבויט די מזבח ,בחזרתו פרע הקפותיו ,ווען ער איז
תעשר (דברים יד-כב) ,עשר בשביל שתתעשר .ווען א צוריקגעקומען ,האט ער באצאלט .עס איז געווען א
מענטש גיט מעשר ,ער גיט צדקה ,איז ער זוכה צו רעב ,עס איז נישט דא קיין ברכה אין שטוב ,ער גייט
עשירות .א מענטש קען אמאל טראכטן ,איך האב אן אראפ אויף מצרים ,און ווען ער קומט צוריק ,ואברם
אנדערע וועג פון עשירות ,אוקירו לנשייכו כי היכי כבד מאד במקנה בכסף ובזהב ,ער איז אנגעלאדנט
דתתעתרו ,פארוואס דארף איך אוועקגעבן דאס געווארן במקנה בכסף ובזהב .ווער האט עס אים
געלט פארן כהן? איך וועל איר קויפן א מתנה פאר גורם געווען? אוקירו לנשי יכו כי היכי דתתעתרו,
דעם געלט ,איך וועל איר מוקיר זיין ,וועל איך אויך דורכדעם וואס ער האט איר מכבד געווען פריער ,ער
זוכה זיין צו עשירות .אויף עשירות איז דאך דא אן האט אויפגעשטעלט איר אהל ,און נאכדעם האט ער
אנדערע וועג אויך ,ווי אזוי איך קען זוכה זיין ,איך אויפגעשטעלט פאר זיך ,האט ער זוכה געווען צו
מוז דאך נישט געבן פארן כהן. דעם עשירות .און נאכדעם ווען ער האט זוכה געווען
צו ואברם כבד מאד ,וילך למסעיו ,איז ער
אמת ,מען קען טאקע זוכה זיין צו עשירות ,אבער צוריקגעגאנגען עד המקום אשר היה שם אהלה
נישט יעדע עשירות איז א ברכה .וויפיל מאל איז דא בתחלה ,ער איז צוריקגעגאנגען אויף דעם פלאץ וואו
א עשירות וואס פירט אראפ פונעם ריכטיגן וועג ,און ער האט פריער אויפגעשטעלט אהלה ,ער האט
עס ברענגט צו אז עס זאל ווערן א סוטה .אז דו אויפגעשטעלט איר אהל ,כדי לכבדה יותר מגופו,
וועסט געבן צדקה ,וועט זיין א ברכה אין דעם דאס האט גורם געווען אז ער איז יעצט געווארן אן
עשירות וואס דו באקומסט .טאמער עס איז איש עושר ,ולאברם היטיב בעבורה.
אשר יתן לכהן ,לו יהיה ,אבער טאמער דו וועסט זיך
וועלן צוריקהאלטן ,דו וועסט נישט וועלן געבן פאר מיט דעם פארענטפערט מען ,פארוואס עס שטייט
דעם כהן ,דו וועסט זאגן ,אז פאר עשירות האב איך נאכאמאל איבערגעחזר'ט אין פסוק (בראשית יג-ג) אז
פרשת לך לך תשפ"ו לפ"ק ~יז~ שיחות ודברות קודש -וויען
יעדן טאג ,ואהבת את ה' אלקיך בכל לבבך ,ובכל א צווייטע וועג אויך ,לסוף מביאה לכהן ,וועט די
נפשך ,ובכל מאדך (דברים ו-ה) .מען דארף ליב האבן עשירות צוברענגען דערצו ,אז עס זאל זיין מביאה
דעם אייבערשטן מיט דיין גאנצן נפש ,און מיט דיין לכהן .עס דארף זיין ביידע ,עס דארף זיין אוקירו
גאנץ פארמעגן .און ווי רש"י טייטשט ,און עס איז א לנשייכו כי היכי דתתעתרו ,אבער כדי אז די עשירות
משנה (ברכות נד ,).בכל נפשך איז טייטש ,אפילו נוטל זאל זיך האלטן ,עס זאל זיין אויף אן ערליכן וועג,
את נפשך ,עס איז דא אמאל וואס א מענטש דארף דארף אויך זיין עשר תעשר – .און דאס איז געווען
אוועקגעבן זיין לעבן פארן אייבערשטן .ווען עס ביי אברהם אבינו ,שפעטער אין די קומענדיגע
קומט צו עבודה זרה ,גילוי עריות ,שפיכות דמים, פרשה ,ויתן לו מעשר מכל (בראשית יד-כ) .נאך דעם
דארף מען אוועקגעבן דעם נפש .ובכל מאדך ,בכל וואס ער האט געהאט די ברכה פון עשירות ,האט
ממונך ,אמאל איז דא וואס מען בעהט נישט דיין עס אים נישט מונע געווען פון געבן זיין מעשר ,ויתן
נפש ,אבער טאמער דו וועסט נישט עובר זיין די לו מעשר מכל ,ער האט שפעטער געגעבן מעשר.
עבירה ,וועסטו פארלירן דיין פארמעגן .בכל ממונך,
***
מען מוז אוועקגעבן דאס גאנצע פארמעגן .די גמרא
זאגט שוין ,אז עס איז דא א מענטש וואס עס איז איך האב געזען שטיין פון רבי יהודה אסאד זצ"ל ,אין
אים חביב ממונו יותר מגופו ,און עס איז דא וואס זיין ספר דברי מהרי"א .דער פסוק (יב-טז) זאגט,
גופו איז חביב מממונו ,עס איז נישט קיין נפקא ולאברם הטיב בעבורה ,ויהי לו צאן ובקר וחמורים
מינה ,בכל נפשך ,ובכל מאדך ,אלעס דארף מען ועבדים ושפחות .אין ויהי אלא לשון צער (מגילה י,):
אוועקגעבן פארן אייבערשטן. וואו עס שטייט 'ויהי' ,איז עס א לשון צער .וואס איז
דער לשון צער ,ויהי לו צאן ובקר וחמורים ועבדים
מען געפונט ביי יעקב אבינו ,ווען מען האט ושפחות ואתונות וגמלים .זאגט ער ,אברהם אבינו
פארקויפט יוסף אויף מצרים ,און מען איז שפעטער דארף נישט קיין געלט .פאר אברהם אבינו איז גענוג
געקומען זאגן עוד יוסף חי ,יוסף לעבט ,ותחי רוח פת במלח תאכל ,ומים במשורה תשתה ,וחיי צער
יעקב ,האט יעקב אויפגעלעבט ,און ער האט תחיה ,ער דארף א גמרא .ער דארף האבן צו עסן זיין
געזאגט ,אלכה ואראנו בטרם אמות (בראשית מה-כח). פרישטאג און זיין נאכטמאל ,אבער אנדערע זאכן
איך וויל גיין זעהן יוסף בעפאר איך שטארב .וואס אינטערעסירט אים נישט .ואברם כבד מאד ,עס איז
מיינט בטרם אמות ,בעפאר איך שטארב? ער האלט אים געווען שווער ,במקנה בכסף ובזהב ,ווען ער איז
שוין ביים שטארבן? יעקב אבינו האט נאך געלעבט אהיימגעקומען פון דארט מיט צאן ובקר .ער דארף
שפעטער זיבעצן יאר .און אויב ער האט געמיינט ,אז זיך פארען פאר זיי ,געבן צו עסן ,און ער דארף זיי
אפשר וועט ער נישט אנקומען ,לא ידע האדם את אריינלייגן אין שטאל .דאס איז נישט פאר אברהם
עתו (קהלת ט-יב) ,א מענטש ווייסט נישט זיין צייט. אבינו.
וואס וועט געשען אז ער וועט שטארבן בעפאר ער
וועט אים זעהן ,וועט ער אים זעהן אין הימל .פון אבער אברהם אבינו האט עס דאך גענומען ,ווייל
הימל קען מען אויך זעהן וואס טוט זיך מיט יוסף. ער האט געפילט אז דורך דעם וועט שרה האבן א
ער מוז אים זעהן בחיים? וואס איז דער אלכה גרינגערן לעבן ,ווען עס וועט זיין רחבות אין שטוב.
ואראנו בטרם אמות ,איך וויל מיך צואיילן בעפאר ולאברם הטיב ,דאס וואס פאר אברהם איז דאס
איך שטארב .פארוואס מוז עס זיין בעפאר איך געווען א טובה ,בעבורה ,וועגן איר .אבער ויהי לו,
שטארב? אז ער וועט שטארבן קודם ,וועט ער אים פאר אים איז עס געווען א לשון צער ,דאס וואס ער
זעהן שפעטער בעולם הבא. האט געהאט די אלע זאכן .אבער אפילו הכי האט ער
אוועקגעקוקט אויף זיין צער ,ולאברם הטיב ,פאר
עס דא זייער א שיין ווארט פונעם תולדת אהרן רבי אברם איז געווען א טובה ,בעבורה ,אז דורך דעם
זכרונו לברכה .מען געפונט שפעטער ,ווען יעקב איז וועט ער פאר איר קענען צושטעלן אירע צרכים.
אנגעקומען צו יוסף ,איז יוסף געפאלן אויפן האלדז אזוי טייטשט דער דברי מהרי"א.
פונעם פאטער .אבער עס שטייט נישט אז יעקב איז
געפאלן אויף יוסף .זאגט רש"י ,שקרא קריאת שמע, עס קען אפשר זיין נאך אן ענין אין דעם ואברם כבד
ווייל יעקב האט געליינט קריאת שמע .וואס איז די מאד ,במקנה בכסף ובזהב - .מען ליינט קריאת שמע
פרשת לך לך תשפ"ו לפ"ק ~יח~ שיחות ודברות קודש -וויען
האט געליינט קריאת שמע ,און ער האט געזאגט, קרא קריאת שמע? אויב עס איז זמן קריאת שמע,
רבונו של עולם ,איך בין גרייט אוועקגעבן פאר דיר דארף יוסף אויך ליינען קריאת שמע .אויב עס איז
מיין לעבן ,האט עס ביי אים זייער ווייניג געמיינט, נישט קיין זמן פון קריאת שמע ,קען יעקב אויך
זיין לעבן האט נישט געהאט קיין חשיבות. ליינען שפעטער קריאת שמע .וואס איז די קרא
קריאת שמע וואס יעקב האט געליינט קריאת שמע,
ווען מען איז אים געקומען זאגן ,אז יוסף איז דא, בשעת ער האט זיך געטראפן מיט יוסף.
יוסף לעבט ,עס פעלט אים גארנישט .און ער איז א
צדיק ,דו האסט נישט פארלוירן קיין קינד ,דו האסט זאגט ער זייער א שיינע געדאנק .א יוד איז גרייט
נישט פארלוירן דיין גן עדן ,עס איז אים אוועקצוגעבן זיין לעבן פארן אייבערשטן .ווען ער
צוריקגעקומען זיין רוח הקודש .יעצט האט ער האט א גוט לעבן ,עס פעלט אים גארנישט ,גיט ער
אנגעהויבן צו שפירן א חשיבות אין זיין לעבן .יעצט אוועק פארן אייבערשטן א גרויסע אפפער .ער איז
קען איך ליינען קריאת שמע ווי עס דארף צו זיין. זיך מתענג אין זיין לעבן ,עס פעלט אים גארנישט,
יעצט וועל איך זאגן 'ואהבת את ה' אלקיך בכל לבבך ער האט אלעס וואס ער דארף צו האבן ,און ער גיט
ובכל נפשך' .יעצט געב איך אוועק מיין נפש ,מיין עס אוועק פארן אייבערשטן .אמאל איז דא וואס א
שענסטע יארן וואס איך האב ,וועל איך אוועקגעבן מענטש איז אויף צרות ,ער איז א בעל יסורים ,זיין
פארן אייבערשטן .האט ער דעמאלטס געליינט לעבן איז ביי אים גארנישט ווערד ,און ער וואלט זיך
קריאת שמע. געוואונטשן טוב מותי מחיי ,עס איז בעסער אז איך
וועל שטארבן .און אזוי ווי ער קען נישט
ביי יוסף האט זיך גארנישט געטוישט .ביי יוסף איז אוועקנעמען זיין לעבן ,מוז ער ליידן .ווען ער גיט
דער 'בכל נפשך' געווען די גאנצע צייט די זעלבע. אוועק זיין לעבן פארן אייבערשטן ,גיט ער נישט קיין
ער האט דאך געוואוסט אז יעקב לעבט ,און אים סאך אוועק ,ווייל זיין לעבן איז אים נישט קיין סאך
האט גארנישט געפעלט ,ער פירט זיך ערליך ,ביי ווערד .ווען ער זאגט ואהבת את ה' אלקיך בכל לבבך
אים איז אייביג געווען בכל נפשך אויף א הויכע ובכל נפשך ,ער איז גרייט אוועקצוגעבן זיין נפש
מדרגה .אבער ביי יעקב אבינו ,ביז יעצט ,בשעת ער פארן אייבערשטן ,האט ער ווייניג אוועקגעגעבן ,זיין
האט געליינט קריאת שמע ,ווען ער האט מקבל נפש האט נישט קיין שום ווערד .ווען עס גייט גוט
געווען אויף זיך מסירות נפש ,איז עס געווען א פאר א מענטש ,עס פעלט אים גארנישט ,ער איז
שוואכע מסירות נפש .אבער ווען ער האט געהערט ברום המעלה ,און ער ליינט קריאת שמע ,און ער
אז יוסף לעבט ,דעמאלטס איז צוגעקומען א זאגט ,אז ער איז גרייט אוועקצוגעבן זיין נפש פארן
חשיבות אין זיין קריאת שמע ,האט ער געליינט אייבערשטן ,דאס איז א מסירת נפש .עס גייט אים
קריאת שמע. גוט ,און פון דעסטוועגן דאך גיט ער עס אוועק פארן
אייבערשטן.
ווען מען ליינט קריאת שמע ,איז דאך א מענטש
מקבל אויף זיך מיתה ,מסירות נפש .מען איז מקבל, יעקב אבינו ,פון ווען עס איז צוגענומען געווארן פון
אז עס זאל ווערן גערעכנט בפועל ווי ער וואלט אים יוסף ,איז זיין לעבן ביי אים נישט ווערד געווען.
געהאט א נסיון ,און ער וואלט אוועקגעגעבן זיין ער האט פארלוירן יוסף ,אזא טייער קינד ,חיה רעה
נפש פארן אייבערשטן .ווי לאנג יעקב אבינו האט אכלתהו ,און ווי רש"י (בראשית לז-לה) ברענגט צו ,ער
נישט געזעהן יוסף ,אז ער איז טאקע עומד חי האט שוין נישט קיין סימן אויף זיין גיהנם .ביז יעצט
בצדקו ,האט ער נאכנישט געוואוסט אז זיין לעבן האט ער געוואוסט אז ווילאנג אלע זיינע קינדער
איז עפעס ווערד .אפשר איז יוסף דארט א משנה לעבן ,וועט ער נישט גיין אין גיהנם .עס איז
למלך ,ווי אזוי ער קוקט אויס אין מצרים .האט ער אוועקגענומען געווארן פון אים רוח הקודש וואס ער
געזאגט ,אלכה ואראנו ,איך וויל אים גיין זעהן ,בטרם האט געהאט .מען זאל זיך פארשטעלן וואס עס
אמות ,בעפאר איך ליין קריאת שמע .וואס ביי מיינט ,א צדיק וואס האט געהאט רוח הקודש ,און
קריאת שמע ,געב איך דאך אוועק מיין לעבן פארן עס איז אוועקגענומען געווארן פון אים צוויי און
אייבערשטן .איך וויל אים זעהן פאר איך ליין קריאת צוואנציג יאר .פון ווען יוסף איז נישט דא ,האט זיין
שמע .אויב איך וועל אים זעהן בעפאר איך ליין לעבן נישט געהאט ביי אים קיין חשיבות .ווען יעקב
פרשת לך לך תשפ"ו לפ"ק ~יט~ שיחות ודברות קודש -וויען
איז דא א מדריגה פון מסירות נפש וואס ביי א קריאת שמע ,דעמאלטס וועט מיין קריאת שמע
מענטש האט נישט קיין חשיבות דאס לעבן ,און ער האבן א חשיבות .אויב איך וועל אים נישט זעהן,
גיט עס אוועק ,ער האט אוועקגעגעבן א ווייס איך נישט וואס מיט אים איז ,איז דער 'אמות'
קלייניגקייט .און אמאל איז דא וואס ער האט א ביי מיר נישט מיט די ריכטיגע חשיבות ,אלכה
חשובן לעבן ,און ער גיט עס אוועק פארן ואראנו בטרם אמות - .על כל פנים ,די בכל נפשך,
אייבערשטן ,דאס איז בכל נפשך. איז נישט ביי יעדן איינעם אייניג .בכל נפשך איז ,ווען
א מענטש האט א גוט לעבן ,דעמאלט איז זיין
*
מסירות נפש אויף א העכערע מדרגה.
די זעלבע איז ווען מען רעדט פון ובכל מאדך ,בכל
*
ממונך .אן ארימאן האט גארנישט ,ער פארמאגט
הונדערט גילדן ,און מען זאגט אים ,טאמער דו עס ווערט דערציילט פון בעל שם טוב הק' (בספר
וועסט נישט טון די עבירה ,מוזטו אוועקגעבן דיין שמועות וסיפורים) ,אז ער האט אמאל געשיקט די
גאנצע פארמעגן .איך האב נישט וואס אוועקצוגעבן, תלמידים אויף א געוויסע פלאץ ,און ער האט זיי
מיינע הונדערט גילדן וועלן נישט אסאך אויסמאכן געזאגט ,זיי זאלן גיין זעהן ווי אזוי א יוד עסט לשם
צו איך האב עס יא אדער נישט ,ער איז דער זעלבע שמים .ווען זיי זענען אנגעקומען אהין ,האבן זיי
ארימאן פאר דעם ,צו שפעטער .פאר אים איז זייער געטראפן דארט א יוד ,און ער האט אויסגעקוקט ווי
גרינג מקיים צו זיין דעם ובכל ממונך .א מענטש א איש פשוט מאוד ,א פעלד ארבעטער ,ער האט
וואס איז אן עושר ,ער פארמאגט מיליאנען ,און מען אויסגעקוקט זייער פעש ,ער האט אסאך געגעסן,
זאגט אים ,מען גייט דיר אלעס צונעמען ,אויב דו ער האט געגעסן אזוי ווי א זולל וסובא .און זיי האבן
וועסט נישט טון אזוי און אזוי .און ער זאגט ,איך בין נישט געקענט פארשטיין וואס דער בעל שם טוב
גרייט ,איך געב אוועק מיין גאנצע פארמעגן .דער הק' זאגט ,זיי זאלן אהינגיין ,וועלן זיי זעהן ווי אזוי א
בכל ממונך האט א געוואלדיגן חשיבות ,ווייל ער גיט יוד עסט לשם שמים.
אוועק פון זיך זייער אסאך .פונקט ווי ביי בכל נפשך,
האבן מיר מסביר געווען ,אז אמאל איז דא ווען דער זיי האבן געכאפט מיט אים א שמועס ,און בתוך
נפש האט נישט קיין חשיבות ,איז עס א קליינע הדברים איז אויסגעקומען צו רעדן וועגן דעם ענין
מסירת נפש .און ווען מען האט א געזונטן נפש ,א פון עסן .האט ער זיי געזאגט ,איך האב געהאט א
געזונט לעבן ,איז עס א גרויסע מסירות נפש .די טאטע ,אן ערליכער יוד .מיין טאטע איז געווען א
זעלבע איז אויך ביי בכל מאודך .ווען א יוד האט שוואכער יוד ,הויט און ביין .און אמאל האט מען אים
גארנישט ,איז זיין בכל מאודך א קליינע מסירת נפש. געצוואונגען צו דינען עבודה זרה ,און מיין טאטע
ווען ער האט ,און פון דעסטוועגן דאך איז ער עס האט געזאגט ,ער איז נישט גרייט .און מען האט אים
גרייט אוועקצוגעבן פארן אייבערשטן ,האט עס א גענומען שלאגן ,און ביז אפאר מינוט איז ער שוין
חשיבות. נישט געווען אויף דעם עולם .ער האט נישט געהאט
קיין כח אויסצוהאלטן ,ער איז געשטארבן .ער האט
א יוד דארף מעלה זיין אלע עניני גשמיים לשם שמים. זיך מוסר נפש געווען פארן אייבערשטן .איך האב
בכל דרכיך דעהו (משלי ג-ו) ,א מענטש האט פארמעגן, געטראכט ביי מיר ,איך וועל עסן ,איך וועל זיין א
און פון דעסטוועגן דאך ,דארף ער נאך ,און נאך ,און פעסטער געבויטער מענטש ,אז מיט מיר וועלן זיי
נאך ,מען ווערט נישט פארטיג מיט וויפיל מען האט. האבן א שווערע ארבעט ביז זיי וועלן מיך קענען
ווי אזוי קען מען מעלה זיין ,די געלט וואס ער הרג'ענען אויף מסירת נפש .איך וועל האבן כח
פארדינט ,אז עס זאל זיין לשם שמים .ווען ער האט א אויסצוהאלטן קלעפ און קלעפ ,ביז איך וועל
מחשבה טובה ,איך גיי פארדינען נאך א מיליאן דאלער, אוועקגעבן מיין לעבן אויף מסירת נפש .האט דער
כדי מיין מסירת נפש פון ובכל ממונך זאל זיין אויף א הייליגער בעל שם טוב דאס אנגערופן ,אז ער עסט
העכערן מדריגה .ביז יעצט האב איך געהאט ווייניג, מיט מסירת נפש .ער עסט כדי ער זאל זיין שטארק,
איך האב אוועקגעגעבן וויפיל איך האב געהאט .ווען און האבן כח ,ער זאל קענען אוועקגעבן זיין נפש
איך וועל מאכן דעם געשעפט ,און אין דעם געשעפט פארן אייבערשטן - .דאס מיינט אז אין מסירת נפש
וועל איך פארדינען כך וכך ,און מיין פארמעגן וועט פארן אייבערשטן איז דא אסאך ערליי מדרגות .עס
פרשת לך לך תשפ"ו לפ"ק ~כ~ שיחות ודברות קודש -וויען
אברם בשם ה' ,כדי ער זאל קענען רופן בשם ה' ,אויף פארמערט ווערן ,און נאכדעם ווען איך וועל ליינען
דעם ארויף האט עס געהאט ביי אים א חשיבות. קריאת שמע ,איך וועל זאגן ואהבת את ה' אלקיך בכל
מאדך ,דער נעכטיגער בכל מאדך איז געווען א
שפעטער ווען ער איז צוריקגעקומען פון מצרים, קליינער מאדך ,היינט איז דער מאדך מער ווערט ,אין
וילך למסעיו עד המקום אשר היה שם אהלה בתחלה, א יאר ארום וועט מיין מאדך נאך מער ווערט זיין ,איז
ער איז צוריקגעגאנגען דאנקען דעם אייבערשטן ער מעלה זיינע עניני גשמיים פארן אייבערשטן .דאס
אויף דעם מזבח וואס ער האט געהאט פריער ,איז איז אן אמת'ע כוונה ,אז מען האט אינזין ,איך טוה עס
געווען די חשיבות ווייל ויקרא שם אברם בשם ה'. וועגן דעם ,כדי ווען עס וועט קומען אמאל א זמן פון
שטייט אין די גמרא (סוטה י ,).שהקריא אברהם אבינו מסירת נפש ,זאל איך האבן מער וואס מפקיר צו זיין
לשמו של הקב"ה בפה כל עובר ושב ,ער האט פארן אייבערשטן ,דעמאלטס איז די בכל מאדך אויף
געקענט מקרה זיין בפי הבריות דעם נאמען פונעם א העכערע מדריגה.
אייבערשטן .ווילאנג ער האט גארנישט געהאט,
האט ער נישט געקענט קיין סאך אויפטון .אבער אז אברהם אבינו דארף נישט קיין געלט ,ער דארף
ער האט ,האט ער געקענט אויפטון דערמיט. נישט קיין מקנה און כסף און זהב ,אבער אז ער האט
גארנישט ,און ער ליינט קריאת שמע ,און ער זאגט
ובכל מאדך ,איך געב אוועק מיין געלט פארן
די נוצען פון כסף וזהב וואס אברהם אבינו האט אייבערשטן .ער האט גארנישט ,ער איז א בעל חוב,
געהאט ,איז געווען אויף צוויי אופנים .איינס ,ווען בחזרתו פרע הקפותיו .ווען ער קומט אבער צוריק
ער האט געליינט קריאת שמע ,איז זיין 'בכל מאדך' פון מצרים ,און ער קומט אנגעלאדנט ,ויהי לו ,ער
געווען אויף א העכערע מדריגה דורך דעם וואס ער האט געהאט ,צאן ובקר וחמורים ועבדים ושפחות
האט געהאט געלט .און נאכדעם אז ער האט געהאט ואתונות וגמלים .יעצט ווען ער ליינט קריאת שמע,
געלט ,האט ער געקענט מיט דעם טון מצוות יעצט האב איך וואס אוועקצוגעבן ביי ובכל ממונך.
ומעשים טובים ,וואס ער האט נישט געקענט טון
פריער .האט ער געדאנקט דעם אייבערשטן - .דער ואברם כבד מאד ,כבד ,טייטשט רש"י ,טעון
באשעפער האט אים געזאגט ,ואברכך ,בממון .די במשאיו ,ער איז געווען אנגעלאדנט .זאגט דער
געלט וואס דו וועסט האבן ,דאס איז א ברכה .ווייל פסוק ,ואברם כבד 'מאד' ,ווען ער איז צוגעקומען צו
ווי מער ער האט ,איז ער גרייט מער אוועקצוגעבן ובכל 'מאדך' ,איז ער געווען 'כבד' ,ער איז געווען
פארן אייבערשטן .און ואעשך לגוי גדול ,דעמאלטס אנגעלאדנט ביי די 'מאד' ,במקנה בכסף ובזהב .יעצט
וועסטו קענען ווערן א גרויס פאלק ,דו וועסט ווען ער זאגט בכל מאדך ,האט א חשיבות די מאדך,
קענען אויפטון גדולות ונצורות. ער איז כבד מיט מקנה כסף זהב ,וואס ער קען
אוועקגעבן פארן אייבערשטן - .דאס איז איין מעלה
*
וואס אברהם אבינו האט געהאט פון דעם וואס ער
ובכל מאדך האט נאך א פשט אויך ,בכל מדה ומדה איז צוריקגעקומען אן עושר פון מצרים.
שהוא מודד לך ,הוי מודה לו (ברכות נד .).לויט דעם
*
פשט ,האט 'מאדך' צוויי טייטשן .מאדך איז טייטשט א
מדה ,א מאס .און נאכדעם איז עס א לשון הודאה .בכל צווייטנס ,אברהם אבינו דארף נישט קיין געלט פאר
מאדך ,בכל מדה ומדה שהוא מודד לך ,סיי ווי אזוי זיך ,ער דארף עס אבער כדי ער זאל קענען אויפטון
דער אייבערשטער פירט זיך מיטן מענטש ,דארף דער פאר יודישקייט .ער זאל קענען ארייננעמען
מענטש שטענדיג דאנקען דעם אייבערשטן .חייב אדם מענטשן ,און זיי מקרב זיין צום אייבערשטן .ויטע
לברך על הרעה ,כשם שמברך על הטובה (ברכות ס.): אשל בבאר שבע (בראשית כא-לג) ,דאס אלעס קאסט
חסד ומשפט אשירה (תהלים קא-א) ,חסד אשירה, געלט .אז ער האט נישט ,קען ער נישט קורא זיין
משפט אשירה .באלקים אהלל דבר ,בה' אהלל דבר בשם ה' .אברהם אבינו האט געוואלט אויפטון פארן
(תהלים נו-יא) .עס דארף זיין ביי א מענטש אייניג ,ווען אייבערשטן ,האט ער געטראכט ,כאטש פאר זיך
ער האט נישט ,און ווען ער האט יא .די הודאה צום אליין ,ויהי לו ,איז עס א צער וואס ער האט צאן
אייבערשטן דארף זיין אייביג אויף די זעלבע מדריגה. ובקר ועבדים און אזוי ווייטער ,אבער ויקרא שם
פרשת לך לך תשפ"ו לפ"ק ~כא~ שיחות ודברות קודש -וויען
אל מקום המזבח אשר עשה שם בראשונה ,ויקרא און דאס האט אברהם אבינו אונז געלערנט .אברהם
שם אברם בשם ה' .נאך זיין עשירות איז ער אבינו ,ווען ער האט געבויט דעם מזבח ,בעפאר ער
צוריקגעגאנגען צו דעם זעלבן מזבח וואס דארט איז אראפ אויף מצרים ,איז ער געווען אן עני ואביון,
האט ער קורא געווען בשם ה' .עס איז נישט קיין ער האט נישט געהאט גארנישט .ווען ער האט
חילוק צווישן די יעצטיגע קריאה ,מיט די איבערגעלאזט דעם פלאץ ,איז ער געווען א בעל
פריערדיגע קריאה .ובכל מאדך ,בכל מדה ומדה חוב ,בחזרתו פרע הקפותיו ,און פון דעסטוועגן דאך
שמודד לך ,הוי מודה לו .דאס האט אונז אברהם ויקרא בשם ה' ,האט ער גערופן דעם נאמען פונעם
אבינו געלערנט ,ווי אזוי א יוד דארף זיך צו פירן ,אז אייבערשטן ,ער האט געבויט א מזבח ,און ער האט
בכל מדה ומדה שמודד ,ווי אזוי דער אייבערשטער קורא געווען בשם ה' .יעצט ווען ער קומט צוריק אן
פירט זיך מיט א מענטש ,דארף מען זיין מודה לו עושר ,כבד מאד במקנה בכסף ובזהב ,רופט ער
מאד מאד. ווייטער בשם ה' .דו וועסט מיינען אז עס איז צוויי
ערליי ויקרא'ס .עס איז נישט די זעלבע ויקרא ווי א
מען לערנט די פרשיות ,אין די פרשיות איז נישט מענטש דאנקט דעם אייבערשטן ווען ער האט ,צו
דא קיין שום מצוות ,עס איז אלעס געגעבן געווארן דעם וואס ער האט געבויט א מזבח און ער האט
צו לערנען פון די מעשה אבות ,א סימן לבנים. נישט געהאט .בדרך כלל ,ווען דער אייבערשטער
יעדער פסוק ,יעדע נקודה וואס מען זעה ט ביי די העלפט א מענטש ,ער איז בשמחה ,ער איז גוט
אבות ,איז געזאגט געווארן מען זאל זיך אויפגעלייגט ,דאנקט ער דעם אייבערשטן אויף דעם
אראפלערנען דערפון ווי אזוי מען דארף זיך צו חסד וואס דער באשעפער האט אים געטון .אבער
פירן .זאל דער אייבערשטער געבן ,מען זאל קענען ווען ער האט נישט ,ער דאנקט טאקע דעם
צוקומען צו די מדרגות און צו די ענינים ,מתי 'יגיעו' אייבערשטן ,אבער עס איז בשפה רפה ,ער איז
מעשי למעשה אבותי ,מען זאל כאטש האבן א מתפלל אז דער באשעפער זאל אים געבן וואס ער
נגיעה למעשה אבותי .זאלן מיר אלע אינאיינעם דארף .עס איז גענוג אז ער איז זיך נישט מתרעם
זוכה זיין ,א קעגן צו גיין משיח צדקנו ,במהרה אויפן אייבערשטן ,אבער מודה זיין ,איז נישט אויף
בימינו אמן. די זעלבע מדרגה .אברהם אבינו איז צוריקגעגאנגען
בסעודת מלוה מלכה לרגל סיום ספר מאור ושמש
שנלמד על ידי חבורת הבחורים דקהלתנו הק' -מוצש"ק פרשת לך לך תשפ"ו לפ"ק
די חבורה האט מסיים געווען יעצט מאור ושמש ,און איך וויל באגריסן די חשוב'ע חבורה ,די בחורים
אז מען רעדט שוין ,וויל איך אויך דעמאנען די וואס האבן מסיים געווען יעצט דעם ספר מאור
אנדערע חבורות וואס איז דא ,תורה שבכתב ,און ושמש .מען האט געלערנט א לאנגע צייט ,ברוך ה',
קיצור שלחן ערוך .עס איז יעצט אנהייב יאר ,עס איז מען איז צוגעקומען צום סיום .מען האט געהערט
זייער וויכטיג פאר יעדן בחור ,אדורכצוגיין כל פריער אזעלכע שיינע דיבורים פונעם קאסוב'ער
התורה כולה ,תורה שבכתב ,יעדע וואך ענדיגן די רבי זאל זיין געזונט .איך האף אז יעדער איינער
פרשה וואס מען לערנט .עס איז נישט שווער ,יעדן האט עס אריינגענומען אין זיך ,מען זאל פארשטיין
טאג לערנען איין פרשה ,ביז שני ,ביז שלישי ,און וואס חכמה איז ,און וואס בינה איז ,און דער עיקר
אזוי ווייטער ,קומט מען אן צו קענען כל התורה ,און איז די חלק הדעת ,וואס מען דארף זיין מחובר מיט
נעמען א בחינה דערויף .קיצור שלחן ערוך ,וויסן ווי די אלע זאכן וואס מען האט געלערנט - .עס איז
אזוי מען דארף צו זיין א יוד ,וואס מען דארף צו טון. לעילוי נשמת פון א חבר וואס האט מיטגעהאלטן
צוזאמען אין די חבורה ,חנא מייזעלס ע"ה .וואס
מען האט פריער געהערט די געוואלדיגע חשיבות אין אלע ענינים א יז ער געווען א חלק אין די
פון לערנען א חסיד'יש ספר ,עס מאכט ליכטיג דעם חבורה.
פרשת לך לך תשפ"ו לפ"ק ~כב~ שיחות ודברות קודש -וויען
לשון הרע ,מלבין זיין פני חבירו ,אונאת דברים, מענטש אין אלע ענינים וואס ער דארף צו האבן .על
טשעפענען יענעם ,זאגן א ווארט פאר יענעם ,און כל שלשה דברים העולם עומד ,על התורה ועל העבודה
שכן ווען מען רעדט נאך פון זאכן וואס א יוד דארף ועל גמילות חסדים (אבות א-ב) .בחורים זיצן און
נישט רעדן דערפון .עס איז דא אין דיבור ,אז אפילו לערנען ,מען גיט אוועק אזויפיל צייט פאר תורה,
א מענטש רעדט ,און ער מיינט גארנישט מיט דעם מען וויל שטייגן אין תורה ,מען וויל אויסוואקסן א
וואס ער האט געזאגט ,ער זאגט אבער ארויס א זאך תלמיד חכם .מען ווייסט אז די גמרא (שבת לא ).זאגט,
וואס האט א שלעכטע ענין וואס ליגט דערין ,יעדער אז דער עיקר איז נישט תורה ,דער עיקר איז די
דיבור וואס א מענטש רעדט ,איז דער דיבור וואס יראת ה' .מען פרעגט טאקע לעתיד לבוא ,נשאת
ער האט געזאגט פועל ,אז עס זאל מאכן א רושם ונתת באמונה ,און נאכדעם פרעגט מען קבעת עתים
אויבן אין הימל. לתורה ,אבער די גמרא ענדיגט דערויף ,יראת ה' היא
אוצרו (ישעיה לג-ו) ,אי איכא יראת ה' אין ,ואי לא לא.
די גמרא (מועד קטן יח ).פארציילט ,אז שמואל האט דער עיקר איז צו לערנען תורה ,און צוצוקומען צו
געהאט א ברודער וואס איז ל"ע געזעסן שבעה ,און וויסן די וועגן פון תורה ,וויסן ווי אזוי מען איז זיך
שמואל איז אים געקומען מנחם אבל זיין .און דער מדבק צום אייבערשטן .און דאס איז די ספרי מוסר,
ברודער האט אים געפרעגט ,צו אן אבל מעג זיך די ספרי חסידות ,ווען א מענטש האט א שיעור
שערן די נעגל ,צו דאס גייט אויך אריין אין כלל פון דערין ,און ער לערנט ,דאס טוט אים אריינברענגען,
אבילות אז מען טאר זיך נישט שערן די נעגל. ער זאל קענען אויסשטייגן גרויס אין מדות טובות.
שמואל האט געהאלטן אז מען מעג זיך שערן די דרך ארץ קדמה לתורה (ויק"ר ט-ג) ,אז מען האט
נעגל ,האט ער אים געזאגט יא ,מען מעג זיך שערן די נישט קיין מדות ,איז מען נישט קיין מענטש .מען
נעגל .האט דער ברודער צוריקגעפרעגט און האט קען נישט זיין קיין 'אדם גדול' ,נאר אויב מען איז
אים געזאגט ,ווען עס וואלט געווען ביי דיר אזא זאך, קודם א 'אדם' ,נאכדעם קען מען ווערן א 'גדול' אויך.
דו וואלסט געזעסן שבעה ,וואלסטו אויך מקיל אבער אז עס פעלט דער 'אדם' ,עס פעלט די מדות
געווען אז דו מעגסט שערן די נעגל? ער האט טובות וואס מען דארף האבן ,קומט מען אין ערגעץ
גארנישט געמיינט צו טשעפען שמואל'ן ,ער האט נישט אן .כדי מען זאל קענען טון א מצוה ווי עס
אים נאר געפרעגט .זאגט די גמרא ,אז עס איז געווען דארף צו זיין ,דאס דאווענען זאל זיין נישט קיין
א פליטת פה ,א ווארט וואס ער האט ארויסגעזאגט מצוות אנשים מלומדה ,עס זאל זיין מיט א ברען און
פאר שמואל ,אז אפשר ווען עס וואלט ביי דיר אזוי מיט א חיות .נאר אז מען לערנט א חסיד'יש ספר
געווען ,צו דו וואלסט אויך אזוי געטון .זאגט די קומט מען צו דערצו .דאס איז דער וועג ווי אזוי א
גמרא ,אז שמואל איז אהיימגעגאנגען ,און עס האט מענטש זאל זיך קענען אויסארבעטן ,און קענען טון
פאסירט ביי אים אן אבילות .דער דיבור וואס דער די מצוות פונעם אייבערשטן מיט א ווארימקייט און
ברודער האט אים געזאגט ,האט געמאכט א רושם, מיט א התלהבות דקדושה.
אז עס האט פאסירט אן אבילות ביי שמואל.
און בכלליות ,אז מען לערנט חסידישע ספרים ,דאס
דער ברודער איז יעצט צוריקגעקומען מנחם אבל טוט אויסאיידלען דעם מענטש ,ער ווערט אן
זיין דעם שמואל .שמואל האט דעמאלטס געהאלטן אנדערער סארט יוד .מען שטייט נאך צוויי יאר וואס
אינמיטן שערן די נעגל .האט ער גענומען די נעגל, מען האט געלערנט מאור ושמש ,איך בין זיכער אז
און ער האט עס אים געווארפן אין פנים אריין ,און עס האט ביי יעדן איינעם עושה רושם געווען ,עס
ער האט אים געזאגט ,דו האסט מיר געמאכט זיצן האט אים איבערגעדרייט ,און עס האט אים
דא שבעה .ווייל דו האסט מיר צוריקגעזאגט ,ווען אויסגעאיידלט פון וואס ער איז געווען פריער ,ווי
עס וואלט ביי דיר אזוי געווען - .עס איז א אזוי מען דארף צו רעדן ,און ווי אזוי מען דארף זיך צו
געוואלדיגע מוסר השכל וואס א דיבור פון א מענטש פירן .דאס אלעס קומט פון דעם וואס א יוד לערנט,
קען מאכן א רושם ,אפילו מען מיינט גארנישט .מען און ער איז זיך מעמיק אין הייליגע ספרים.
טאר קיינמאל נישט זאגן א זאך וואס איז שלעכט,
אויף זיך ,צו אויף זיין חבר ,ווייל יעדער דיבור וואס דער דיבור פון א יוד ,מען רעדט נישט פון קיין
מען זאגט ,איז עושה רושם אויף שפעטער. דיבורים איסורים וואס מען טאר נישט רעדן ,ווי
פרשת לך לך תשפ"ו לפ"ק ~כג~ שיחות ודברות קודש -וויען
ספר סידורו של שבת ווייסט דאך יעדער איינער ,אז עס איז דא די וואך א ווארט אין קדושת לוי (ד"ה
עס איז געשטעלט אויף דעם ענין פון שבת קודש, ויאמר) ,וואס האט א שייכות מיט די גמרא .אברהם
דער הייליגסטער טאג וואס אונז האב מיר אין די אבינו האט זיך אפגערעדט פארן אייבערשטן ,און ער
וואך .שבת איז דער משפיע ,כל ברכאן דלעילא זאגט אים (בראשית טו-ב) ,מה תתן לי ואנכי הולך
ותתא ,ביומא שביעאה תליין (זוה"ק ח"ב פח .).שבת איז ערירי ,איך האב נישט קיין קינדער ,והנה בן ביתי
משפיע אלע גשמיות'דיגע און רוחניות'דיגע ברכות. יורש אותי ,אליעזר וועט זיין מיין יורש .והנה דבר ה'
א יוד אן א שבת ,איז נישט קיין יוד .מען רעדט נישט אליו ,עס איז געקומען א דיבור פון אייבערשטער,
פשוט ,ווען ער האלט נישט קיין שבת ,איז ער נישט לאמר ,און ער האט אים געזאגט ,לא יירשך זה ,נישט
קיין יוד .נאר א יוד וואס האט נישט אין זיך דעם ער וועט דיך ירש'ענען ,כי אם אשר יצא ממעיך הוא
שבת וואס זאל אים אויפהייבן פון דעם וואס ער איז יירשך ,דו גייסט האבן א קינד און ער וועט דיך
א גאנצע וואך אין עניני גשמיים ,שבת זאל מאכן אין ירש'ענען .שטייט דער לשון פון פסוק ,והנה דבר ה'
אים א דערהויבנקייט ,פעלט אים אין זיין גאנצע אליו לאמר .וואס איז דער לאמר? פאר וועם דארף
יודישקייט .דער שבת ,דאס מאכט א מענטש פאר א ער עס זאגן .לאמר איז געווענליך דער טייטש ,ער
יוד .ווען א יוד רעכט אפ דעם שבת ווי עס דארף צו זאל עס זאגן פאר יודען .וידבר ה' אל משה לאמר.
זיין ,לאזט עס איבער א רושם אויף די גאנצע וואך דא האט דער אייבערשטער גערעדט צו אברהם ,דו
שפעטער. וועסט האבן קינדער .וואס איז דער לאמר.
מען ווייסט אז ביי חסידים האט מען מקפיד געווען זאגט דער הייליגער קדושת לוי ,אזוי ווי אברהם
אז דער שבת דארף זיין קודש לה' .בשעת מען איז אבינו האט ארויסגעזאגט ,אז איך וועל אוועקגיין פון
אין שטוב ,זינגען זמירות ,רעדן דברי תורה ביים טיש, די וועלט ערירי ,און בן ביתי יורש אותי ,מיין יורש
גיין צו צדיקים ,גיין צו טישן ,גיין צו ערליכע יודען, וועט זיין דער בן ביתי ,האט עס געמאכט א רושם
מיטהאלטן א שבת ביי זיי .איך בין שוין נישט קיין אין הימל ,אז עס וועט טאקע אזוי זיין .ער האט
יונגערמאן ,אבער איך קען זאגן פון מיר אליין ,וויפיל געזאגט ,אז בן ביתי וועט זיין ,זיין יורש .האט דער
צדיקים מען איז געווען ,וואס פאר א רושם עס האט אייבערשטער געזאגט ,דו מוזט אליין איבערזאגן
איבערגעלאזט די שבתים וואס מען האט אנדערש ,נישט בן ביתי יורש אותי ,דו מוזט זאגן איך
מיטגעהאלטן ביי זיי ,עס לאזט זיך גארנישט זאגן. גיי האבן א קינד ,און מיין קינד וועט מיך ירש'ענען.
ווייל אז נישט וועט בלייבן יענע ווארט וואס דו
מען קען אבער נישט אריינקומען סתם אין שבת, האסט געזאגט ,און עס וועט מאכן א רושם .והנה
איך וויל שפירן א טעם אין שבת ,עס שפירט זיך דבר ה' אליו ,עס איז געווען צו אים א דבר ה' לאמר,
נישט .מען דארף עפעס צוטון דערצו .סידורו של זאג איבער די ווערטער וואס איך זאג דיר יעצט ,לא
שבת ,אז מען נעמט עס פאר א שיעור צו לערנען, יירשך זה כי אם אשר יצא ממעיך.
טוט עס דערווארעמען יעדן יוד .די געוואלדיגע
חשיבות וואס א שבת איז ,שבת איז אחד מששים עס איז א געוואלדיגער מוסר השכל ווי אזוי א יוד
בעולם הבא (ברכות נז .):עולם הבא ווייסט מען דאך, דארף זיך צו פירן .יעדע זאך וואס א יוד רעדט ,מאכט
אז מען האט נישט קיין השגה וואס דאס איז תענוג א רושם .און אז מען רעדט יעצט ,ווען ער זאגט נאר א
עולם הבא .אז מען איז זוכה ,קען מען שפירן יעדן דיבור מאכט א רושם ,כל שכן א מעשה ,ווען מען טוט
שבת אחד מששים ,א זעכציגסטל חלק פונעם עולם א זאך וואס איז נישט ריכטיג ,וואס פארא רושם דאס
הבא .און אז מען שפירט עס נישט ,איז א סימן אז מאכט אויבן אין הימל .דאס איז די מוסר וואס א יוד
עפעס פעלט ,אז מען איז עס נישט טועם. לערנט חסידישע ספרים ,דאס טוט אויסאיידלען דעם
מענטש ,וויסן ווי אזוי מען דארף רעדן ,ווי אזוי מען
אין הייליגע ספרים שטייט ,עס איז אחד מששים דארף זיך צו פירן אין אלע זיינע וועגן.
בעולם הבא ,פון דיין עולם הבא .יעדער איינער ,לויט
*
וויפיל עולם הבא ער האט ,לויט דעם קען ער שפירן
א זעכציג'סטל אום שבת .טאמער דיין עולם הבא איז מען האט געענדיגט מאור ושמש ,מען גייט אריבער
א קליינער עולם הבא ,האסטו נישט וואס טועם צו צום צווייטן חסידישן ספר ,סידורו של שבת .דער
פרשת לך לך תשפ"ו לפ"ק ~כד~ שיחות ודברות קודש -וויען
דאווענען אנדערש ווי מען דאוונט אין די וואכן. זיין .אז א יוד איז זוכה ,און ער פירט זיך אויף די
שבת דארף זיין דאס דאווענען מיט א ברען ,מיט א גאנצע וואך ווי עס דארף צו זיין ,ווען עס קומט דער
התלהבות ,מער ווי מען דאוונט אין דער וואכן .אז שבת ,דאוונט זיך אנדערש ,עס זינגט זיך אנדערש,
מען האט א געלעגנהייט ,און מען קען גיין צו גוטע עס טראכט זיך אנדערש ,מען לעבט אין א הויכן זמן
יודען פרייטאג צונאכטס ,דארף יעדער אין זיין מקום פון שבת קודש.
זיך זוכן א פלאץ וואו ער זאל קענען מיטהאלטן.
מיטהאלטן די זינגען ,מיטהאלטן די דברי תורה ,וואס מען האט געענדיגט מאור ושמש ,עס איז דא א
לאזט איבער א רושם אויף שפעטער .ווען עס קומט ווארט אין מאור ושמש (לשבת חוה"מ סוכות) ,די גמרא
צו שלש סעודות ,וואס עס איז די העכסטע זמן (סוכה מט ).זאגט ,שיתין מששת ימי בראשית נבראו,
אינעם שבת ,זוכן א פלאץ וואו ער קען נהנה זיין ,וואו אויפן מזבח איז געווען שיתין ,וואו עס איז
ער קען זיך דערהייבן אין דעם שבת .דאס איז דער אראפגעגאנגען די וויין פון די נסכים ,ביי ניסוך
ענין פארוואס מען הייבט יעצט אן צו לערנען סידורו המים .און די שיתין זענען באשאפן געווארן אין
של שבת ,עס זאל געבן די כוחות הנפש אז מען זאל ששת ימי בראשית .ווען דער אייבערשטער האט
קענען זיך אויפפירן אין שבת ווי עס דארף צו זיין. באשאפן די בריאה ,פון דעמאלטס אן איז שוין
געווען אויפגעשטעלט אויפן מזבח ,דער פלאץ ,דער
זאל דער אייבערשטער געבן ,אזוי ווי מען האט אפלויף וואו עס וועט זיין די נסכים .שיתין איז אויך
מסיים געווען מאור ושמש .דער רושם וואס איז טייטש זעכציג .זאגט דער הייליגער מאור ושמש,
איבערגעבליבן דערפון ,זאל מען קענען אנהייבן מיט שבת דאס איז שיתין ,דאס איז אחד מששים בעולם
א פרישן חשק סידורו של שבת ,און זיך פארנעמען, הבא .פון וואו נעמט זיך די שיתין ,פון וואו נעמט זיך
אז די שבתים ביי אונז גייען אויסקוקן אנדערש ווי די אחד משישים בעולם הבא ,מששת ימי בראשית,
אונזערע וואכנדיגע טעג .שבת איז נישט געמאכט עס ווענדט זיך ווי אזוי די זעקס טעג פון די וואך איז
מען זאל זיך אויסשלאפן ,זיך אויסרוען .עס איז גענוג אדורכגעגאנגען .פון דיינע ששת ימי בראשית ,פון
גרויס דער שבת אז מען זאל זיך קענען אויסרוען פון דעם געשעהנט דער שבת.
די וואך ,און אז מען זאל קענען אוועקגעבן צייט ,אז
מען זאל קענען דערהויבן ווערן אינעם שבת. זאגט דער מאור ושמש ,שיתין ,דער ענין פון שבת,
אז מען זאל שפירן א טעם אין שבת ,דאס נעמט זיך
איך וויל באדאנקען פאר מיין אייניקל רבי חיים ביי יעדן איינעם ,מששת ימי בראשית ,פון זיינע
מאיר ,וואס גיט אוועק אזויפיל צייט .עס קומט נישט זעקס טעג פון די וואך ,ווי אזוי ער האט זיך געפירט.
אן גרינג די אלע מסיבות וואס מען מאכט ,און א וואך וואס א בחור האט געהאט א גוטע וואך ,ער
צוצושטעלן די אלע חבורות ,און אלעס וואס מען איז געזעסן און געלערנט ,ער האט זיך אויפגעפירט
דארף האבן דערצו .זאל אים דער אייבערשטער ערליך ,און געדאוונט ערליך ,ער שפירט א
געבן ,ער זאל קענען ווייטער אויך מרחיב זיין די געהויבנקייט אין דעם שבת .אויב ער שפירט עס
גבולי קדושה ,מיט נחת און הרחבת הדעת. נישט ,דארף ער וויסן ,עפעס האט געפעלט די וואך,
און ער דארף זיך צוגרייטן דעם שבת ,אז די
מען האט פריער געהערט ,מען דארף זיך שוין רישן קומענדיגע וואך זאל זיין אנדערש.
באלד ליום שכולו שבת ,לעתיד לבוא דאס איז יום
שכולו שבת .עס שטייט אין די גמרא (שבת קיח ,).מיט מען דארף זיך פרייען אז מען האט א חלק אין די
דעם וואס מען היט שבת ,ברענגט מען די גאולה. חבורה וואס מען הייבט אן צו לערנען יעצט סידורו
זאלן מיר זוכה זיין אלע אינאיינעם צו די גאולה של שבת ,וואס דער שבת וועט האבן אן אנדערע
קרובה ,בביאת בן דוד ,במהרה בימינו אמן. רושם אויף א בחור .מען דארף וויסן ,שבת דארף מען
קול מעדני מלך וויען – MechonMMVien@Gmail.com • 8174.7748817
הרוצה לנדב הוצאת הגליון יפנה להר"ר יואל ברא"ש פייערווערקער הי"ו 1.84..44.141
פרשת לך לך תשפ"ו לפ"ק ~כה~ שיחות ודברות קודש -וויען
