א משל זוך צו לערנען · A Mushel Zich Tzi Lernen — לך לך (2026-10-19)

פרשת לך לך
ארץ ְל ָפנֶ ָ
יך ִה ָּפ ֶרד נָ א ֵמ ָע ָלי ִאם ַה ּ ְ ׂשמֹאל ֲהלֹא ָכל ָה ֶ
ימנָ ה ְו ִאם ַה ָי ִּמין ְו ַא ְ ׂש ְמ ִא ָ
ילה ְו ֵא ִ
צווישן די בערג און וועלדער ,קומט ער קיינמאל נישט אהיים אין א קליין שטעטל ,ארומגענומען מיט הויכע בערג און
מיט ליידיגע הענט .אמאל האט ער באקומען א שיינעם געדיכטע וועלדער ,האט געוואוינט אן אלטער איד מיטן נאמען
שטיין ,אמאל א אינטערעסאנטן בלום ,אבער אלעמאל האט ר׳ מענדל ,וועלכער איז געווען באקאנט ביים גאנצן שטעטל
ער אהיימגעברענגט א נייע לימוד .נאר יענעם אינדערפרי איז אלס ר׳ מענדל דער מילנער .שוין לאנגע יארן האט ר׳ מענדל
געווען עפעס ספיציעל ,עס האט זיך אנגעהויבן א שפאציר ,וואס פארמאגט א מיל נעבן א ברייטן טייך ,וואס האט געשטראמט
יענקל האט געדענקט זיין גאנץ לעבן. פון די הויכע בערג .טאג און נאכט האט מען דארט געהערט דאס
גערויש פון די פליסנדיגע וואסערן ,וועלכע האבן געטריבן דאס
עס איז געווען א שיינער פרילינג אינדערפרי .די ערשטע
גרויסע האלצערנע מיל-ראד .מיט דער הילף פונעם ראד האט ר׳
שטראלן פון דער זון האבן באלויכטן די שפיצן פון די הויכע
מענדל געמאלן די תבואה פאר די איינוואוינער פונעם שטעטל.
בערג ,און א פרישער ווינטל האט געבלאזן צווישן די ביימער.
דער שניי אויף די בערג האט שוין אנגעהויבן צו צוגיין ,און פון דער גרויסע מיל-ראד איז געווען אזא באקאנטע זאך אינעם
אלע זייטן האבן זיך קליינע קוועלער געיאגט אראפ צווישן די שטעטל ,אז קיינער האט שוין כמעט נישט באמערקט זיין
פעלזן .ר׳ מענדל איז אויפגעשטאנען פרי ,ווי ער פלעגט טון יעדן שטענדיגן גערויש .פון אינדערפרי ביז שפעט ביינאכט האט עס
טאג ,און האט זיך געגרייט ארויס צו גיין צו זיין מיל. זיך געדרייט ,און די שווערע מילשטיינער האבן געמאלן די ווייץ
און גערשטן ,וואס די מענטשן פונם שטעטל האבן געברענגט
אבער ווען ער האט געעפנט די טיר פון זיין שטוב ,איז אין גרויסע זעק.
ער פלוצלינג געבליבן שטיין .עפעס האט אים אויסגעזען
אומגעווענליך .ער האט זיך צוגעהערט .עס האט געהערשט ר׳ מענדל איז געווען אן ערליכער און קלוגער איד ,וועלכער
א שטילקייט .נישט קיין געווענליכע שטילקייט ,נאר אזא האט ליב געהאט זיך אריינצוטראכטן אין די וואונדערליכע
שטילקייט וואס האט אים ממש דערשראקן .דער באקאנטער בריאה פונעם אויבערשטן .ווען ער האט געזען ווי דאס וואסער
גערויש פונעם גרויסן מיל-ראד האט זיך נישט געהערט! פליסט ,ווי די ביימער וואקסן ,אדער ווי די זון שיינט אויף איבער
די בערג ,פלעגט ער זיך אפשטעלן און באטראכטן וואס מען קען
ר׳ מענדל האט שנעל אנגעטון זיין מאנטל און איז זיך דערפון אפלערנען.
ארויסגעלאפן צום טייך .ווען ער איז אנגעקומען צו דער מיל,
ער פלעגט אפט זאגן צו זיין יונגן זון יענקל :״דער
האט ער זיך אפגעשטעלט ווי פארוואונדערט .דאס גרויסע
אויבערשטער האט באשאפן אזא גרויסע און וואונדערליכע
ראד ,וואס האט זיך שוין לאנגע יארן געדרייט אן אויפהער ,איז
וועלט ,און פון יעדן קליינעם פרט אין דער בריאה קען א מענטש
געשטאנען אויף איין פלאץ .נישט קיין ריר .נישט קיין קלאפ.
זיך אפלערנען א וויכטיגע לימוד פאר זיין לעבן .מען דארף נאר
נישט קיין גערויש .ר׳ מענדל האט אראפגעקוקט אויפן טייך ,און
וויסן ווי אזוי צו קוקן.״
זיין פנים איז געווארן ערנסט .דאס וואסער ,וואס פלעגט זיך
דארט ווארפן מיט אזא שטארקייט ,האט איצט געפלאסן אזוי יענקל האט שטארק ליב געהאט זיין טאטע .ער האט
שוואך ,אז עס האט קוים געקענט רירן דאס שווערע ראד. געוואוסט ,אז ווען זיין טאטע נעמט אים מיט אויף א שפאציר
זיי אנגעהויבן ארויפקריכן צווישן גרויסע שטיינער און הויכע ער האט זיך צוגעבויגן נענטער צום וואסער און א לענגערע
פעלזן .וואס העכער זיי זענען ארויף ,אלץ קעלטער איז געווארן צייט באטראכט דעם שוואכן שטראם .״וואס קען דאס
דער ווינט .פון דערווייטנס האט מען געהערט דאס גערויש פון באדייטן?״ האט ער שטילערהייט געמורמלט .דערווייל זענען
קליינע וואסערפאלן ,וואס זענען אראפגעקומען פון די בערג. שוין אנגעקומען די ערשטע מענטשן פונעם שטעטל ,יעדער
אמאל האט זיך דאס גערויש געהערט פון רעכטס ,אמאל פון מיט זיין זאק תבואה ,גרייט צו לאזן מאלן מעל .״ר׳ מענדל!״ האט
לינקס ,און אמאל האט עס אויסגעזען ,ווי דאס וואסער קומט איינער אויסגערופן .״וואס איז געשען מיט דיין מיל? פארוואס
פון אלע זייטן. דרייט זיך נישט דאס ראד?״ ״מיר דארפן דאך מעל!״ האט אן
אנדערער איד געזאגט מיט זארג .״דער בעקער ווארט שוין אויף
יענקל איז שוין געווארן מיד .״טאטע ,ווי לאנג וועלן מיר נאך
די ווייץ ,און אן דעם מעל וועט ער נישט קענען באקן קיין ברויט
גיין?״ האט ער געפרעגט .״נישט לאנג ,מיין קינד .מיר זענען שוין
פארן שטעטל!״
נאנט צום פלאץ ,וואו איינער פון די קוועלער הייבט אן זיין וועג.״
ענדליך זענען זיי אנגעקומען צו א הויכן פלאץ ,פון וואו מען האט ר׳ מענדל האט נישט געענטפערט גלייך .ער האט ווידער
געקענט איבערזען א גרויסן טייל פונעם טאל .ר׳ מענדל האט אראפגעקוקט אויפן טייך .״די מיל איז נישט צעבראכן,״ האט ער
זיך אפגעשטעלט און געוויזן מיט זיין שטעקן אויף א קליינעם ענדליך געזאגט .״דאס ראד איז גאנץ ,און די מילשטיינער זענען
שפאלט צווישן צוויי שטיינער .״יענקל ,קום אהער .קוק וואס עס אין ארדענונג .אבער דאס וואסער האט פארלוירן זיין כח.״ ״זינט
קומט ארויס פון דארט.״ ווען פארלירט א טייך זיין כח?״ האט איינער געפרעגט .ר׳ מענדל
האט אויפגעהויבן זיינע אויגן צו די ווייטע בערג .״עפעס האט
יענקל האט זיך צוגעבויגן און גוט באטראכט דעם פלאץ.
פאסירט דארט אויבן ,צווישן די בערג .איך ווייס נאכנישט וואס.
פון צווישן די שטיינער איז ארויסגערונען א קליינע שטרייפל
אבער אויב מיר וועלן נישט טרעפן דעם גורם ,וועט די מיל בלייבן
וואסער .עס איז געווען קלאר און דורכזיכטיג ,און האט זיך
שטיין.״
שטילערהייט געשלענגלט איבער דער ערד ,ביז עס איז
פארשוואונדן געווארן צווישן די ביימער .״דאס איז עס?״ האט אין יענער מינוט איז יענקל געקומען צולויפן .״טאטע,
יענקל געפרעגט מיט וואונדער .״טאטע ,דאס איז דאך קוים פארוואס שטייט דאס ראד?״ האט ער געפרעגט מיט גרויס
א ביסל וואסער!״ ר׳ מענדל האט געשמייכלט .״יא ,יענקל .דא וואונדער .ר׳ מענדל האט געלייגט זיין האנט אויפן אקסל פונעם
הייבט זיך אן איינער פון די קוועלער ,וואס געבן וואסער פאר קינד .״יענקל ,היינט גייען מיר אונטערנעמען א לאנגן וועג .מיר
אונזער טייך.״ גייען ארויף אין די בערג ,און מיר וועלן נאכפאלגן די וואסערן,
ביז מיר וועלן פארשטיין וואס האט פאסירט.״ יענקלס אויגן
יענקל האט נאך אמאל אראפגעקוקט .ער האט זיך ממש
האבן אויפגעלויכטן .״טאטע ,איך מעג מיטגיין?״
נישט געקענט פארשטיין ,אז דאס ביסל וואסער זאל האבן
עפעס א שייכות מיטן גרויסן טייך ,וואס דרייט דאס שווערע ״יא ,מיין קינד .אבער דו דארפסט געדענקען איין זאך .דער
ראד פון דער מיל .״טאטע ,ווי קען פון אזא קליינעם קוואל ווערן וועג וועט נישט זיין גרינג .מיר וועלן דארפן ארויפגיין צווישן
א גרויסער טייך? ער האט דאך קוים גענוג וואסער צו אנפילן א הויכע פעלזן און דורכגיין שמאלע וועגן .דו וועסט דארפן גוט
קליינעם עמער!״ ״דו האסט רעכט ,מיין קינד,״ האט ר׳ מענדל צוהערן צו מיר.״ ״זיכער ,טאטע!״ האט יענקל צוגעזאגט .ר׳
געענטפערט .״יעצט איז ער טאקע זייער קליין .אבער לאמיר אים מענדל האט גענומען זיין שטעקן ,אריינגעלייגט א שטיקל ברויט
נאכגיין ,און דו וועסט זען עפעס וואונדערליך.״ אין זיין טאש ,און די צוויי זענען ארויסגעגאנגען פונעם שטעטל.
יענקל האט נאך אמאל צוריק געקוקט אויפן גרויסן מיל-ראד .עס
זיי האבן אנגעהויבן נאכצוגיין דעם קליינעם קוואל .דאס
האט נאך אלץ געשטאנען שטיל.
וואסער האט זיך שטילערהייט געשלענגלט צווישן די שטיינער.
אויף איין פלאץ האט א גרויסער שטיין פארשפארט דעם וועג. די צוויי זענען געגאנגען א לאנגן וועג ,ארויף צווישן די
דאס וואסער האט זיך אביסל אנגעזאמלט דערנעבן ,און דערנאך בערג .די ערשטע שעות זענען זיי נאכגעגאנגען א שמאלן וועג,
איז עס ארומגעפלאסן פון דער אנדערער זייט .א ביסל ווייטער וואס האט זיך געדרייט צווישן געדיכטע ביימער .דערנאך האבן
בוים איז געלעגן אריבער דעם גאנצן שטראם .דער בוים איז זענען געלעגן דיקע ווארצלען פון אן אלטן בוים .דאס וואסער
געווען אזוי גרויס ,אז דריי מענטשן וואלטן אים קוים געקענט האט זיך דורכגעדרונגען צווישן זיי ,און איז ווייטער גערונען.
ארומנעמען מיט זייערע הענט .זיינע דיקע ווארצלען האבן זיך נאכדעם האט זיך דער קוואל אנגעשטויסן אין צוויי גרויסע
אויסגעשפרייט פון איין זייט צום צווייטן ,און צווישן די ווארצלען פעלזן ,וואס האבן כמעט אינגאנצן פארמאכט דעם דורכגאנג.
זענען געווען איינגעשטעקט גרויסע שטיינער ,צעבראכענע
צווייגן און שטיקער האלץ. יענקל האט זיך אפגעשטעלט .״טאטע ,דא וועט ער זיך שוין
זיכער אפשטעלן!״ אבער ר׳ מענדל האט אים געוויזן אויף א
עס האט אויסגעזען ,ווי א גאנצע וואנט איז אויפגעבויט קליינעם שפאלט צווישן די פעלזן .דארט האט דאס וואסער זיך
געווארן אינמיטן וואסער .הינטער דעם בוים האט זיך דאס דורכגעשלענגלט ,טראפ נאך טראפ ,און אויף דער אנדערער זייט
וואסער אנגעזאמלט אין א גרויסער ,טיפער טייכל .אבער פון דער האט זיך דער קליינער שטראם ווידער פארזאמלט און ווייטער
אנדערער זייט איז ארויסגערונען בלויז א שוואכער שטראם .ר׳ געפלאסן .״זעסטו ,יענקל?״ האט ר׳ מענדל שטיל געזאגט .״דער
מענדל האט גלייך פארשטאנען. קוואל האט נישט קיין גרויסן כח ,אבער איין זאך האט ער יא.״
״וואס ,טאטע?״ ״ער בלייבט נישט שטיין .ער זוכט אלעמאל א
דאס איז עס!!! דא איז געלעגן דער גורם ,פארוואס זיין מיל
וועג ווייטער.״
האט אויפגעהערט צו ארבעטן!
דער בוים האט זיך ווארשיינליך אראפגעריסן ביים שטארקן יענקל האט גוט באטראכט דאס וואסער .דער קוואל האט
ווינט ,און זיינע ברייטע ווארצלען האבן פארשפארט דעם טאקע נישט געהאט קיין גרינגן וועג .כמעט אויף יעדן טריט האט
דורכגאנג .דאס וואסער האט זיך אנגעזאמלט הינטער דעם בוים, זיך געמאכט א נייע שטערונג .אבער עס איז נישט געווען קיין
אנשטאט ווייטער צו פליסן צום טייך .״טאטע!״ האט יענקל איינציגער שטיין ,וואס האט געקענט אפשטעלן דעם קליינעם
אויסגערופן .״יעצט פארשטיי איך! דער בוים האלט אפ דאס שטראם אינגאנצן .אמאל האט עס זיך געדארפט דרייען אויף
וואסער פון אנקומען צו אונזער מיל!״ ״יא ,מיין קינד,״ האט ר׳ רעכטס ,אמאל אויף לינקס ,און אמאל האט עס זיך געדארפט
מענדל געענטפערט .״דו האסט גוט פארשטאנען.״ יענקל האט דורכדרענגען דורך א שמאלן שפאלט .אבער אלעמאל איז עס
באטראכט דעם ריזיגן בוים. ווייטער געפלאסן .ר׳ מענדל האט אבער נישט אויסגערעדט
זיין גאנצע מחשבה .ער האט בלויז גענומען יענקלס האנט און
״אבער וואס וועלן מיר יעצט טון? מיר קענען דאך נישט געזאגט :״קום ,מיין קינד .לאמיר גיין ווייטער ,אונטן ווארט אויף
אוועקרוקן אזא גרויסן בוים! און אויב דאס וואסער וועט נישט אונז א פיל גרעסערער וואונדער.״
קענען ווייטערגיין ,וועט די מיל קיינמאל נישט צוריק אנהייבן
ארבעטן!״ ר׳ מענדל האט א לענגערע צייט געקוקט אויפן אביסל ווייטער האבן זיך צום קוואל אנגעשלאסן נאך
פארשפארטן שטראם .דערנאך האט ער געזאגט :״יענקל ,לאמיר עטליכע קליינע קוועלער .דער שטראם איז געווארן ברייטער,
נישט אזוי שנעל אויפגעבן .קוק גוט אויף דאס וואסער.״ די צוויי און דאס וואסער האט שוין אנגעהויבן פליסן מיט א גרעסערער
האבן זיך אוועקגעשטעלט אויף א הויכן שטיין ,אין א ווייטקייט שנעלקייט .פלוצלינג האט ר׳ מענדל זיך אפגעשטעלט .ער
פונעם פארשפארטן שטראם ,און אנגעהויבן באטראכטן וואס האט אראפ געקוקט אין טאל און זיין פנים איז געווארן ערנסט.
עס פאסירט. ״יענקל ,דו הערסט עפעס?״ יענקל האט זיך צוגעהערט .״איך
הער וואסער ,טאטע.״ ״יא ,אבער הער גוט .דאס וואסער מאכט
דאס וואסער האט זיך שטענדיג אנגעזאמלט הינטער דעם א שטארקן גערויש דא אויבן ,און אביסל ווייטער הערט מען עס
בוים .פון אויבן זענען געקומען נאך און נאך קוועלער ,און מיט כמעט נישט .עפעס איז דא נישט אין ארדענונג.״
יעדע מינוט איז דאס וואסער געווארן טיפער .א קליינער שטראם
האט זיך פרובירט דורכדרענגען צווישן צוויי ווארצלען ,אבער א זיי זענען אראפגעגאנגען א שמאלן וועג צווישן די שטיינער,
גרויסער שטיין האט אים פארשפארט דעם וועג .דאס וואסער ביז זיי זענען אנגעקומען צו א פלאץ ,וואו דער שטראם האט זיך
האט זיך דערנאך געדרייט אויף דער אנדערער זייט .דארט האט געדרייט צווישן צוויי הויכע בערג .און דארט האבן זיי דערזען
זיך א צווייטער שטראם דורכגעשלענגלט אונטער א דיקן צווייג. א וואונדערליכן ,אבער שרעקעדיגן אויסקוק .א ריזיגער אלטער
די וואסערן האט שוין געפונען א וועג ארום אים און צווישן זיינע יענקל האט זיך צוגעבויגן .״טאטע! קוק! עס קומט שוין ארויס
ווארצלען .דער בוים האט געקענט פארשפארן דעם וועג ,אבער אביסל וואסער!״
ער האט נישט געקענט אפשטעלן דאס וואסער אויף אייביג.
ר׳ מענדל האט בלויז געשמייכלט .דער קליינער שטראם איז
דער קוואל ,וואס איז געווען אזוי קליין און שוואך דארט געווארן ברייטער .א צווייטער שטראם האט זיך אנגעשלאסן.
אויבן צווישן די בערג ,איז נישט געבליבן שטיין .נאך און נאך דאס וואסער האט אנגעהויבן ארויסשפריצן מיט א גרעסערער
וואסערן זענען צוגעקומען ,דער דרוק איז געווארן גרעסער ,ביז שטארקייט .פלוצלינג האט זיך געהערט א טיפער קראך.
עס האט זיך געעפנט א וועג .ר׳ מענדל האט זיך אראפגעזעצט
אויף א שטיין און געווארט ,ביז דאס וואסער האט זיך אביסל קררראך!
ַ
בארואיגט .דערנאך האט ער זיך געוואנדן צו זיין זון .״יענקל, יענקל האט זיך דערשראקן און איז צוריקגעשפרונגען.
זאג מיר .וואס האסטו געמיינט ווען מיר האבן ערשט געזען דעם
א גרויסער שטיין ,וואס איז געווען איינגעשטעקט צווישן די
ריזיגן בוים?״
ווארצלען ,האט זיך אביסל גערירט .דער בוים האט געציטערט.
״איך האב געמיינט ,אז דאס וואסער וועט מער נישט קענען און מיט אמאל האט זיך געהערט נאך א קראך.
ווייטערגיין.״ ״און וואס האסטו יעצט געזען?״ ״אז דאס וואסער
קראאאך!
האט זיך נישט אפגעשטעלט .עס האט געזוכט א וועג ,ביז עס
האט זיך דורכגעדרונגען!״ ר׳ מענדל האט צופרידן געשמייכלט. ״טאטע!״ האט יענקל געשריגן .״דער בוים רירט זיך!״
״געדענק דאס גוט ,מיין קינד .אמאל שטייט פאר א מענטש ר׳ מענדל האט אים שנעל צוגענומען נענטער צו זיך ,און די
א שטערונג ,וואס זעט אויס אזוי גרויס ,אז ער קען זיך נישט צוויי זענען צוריקגעגאנגען נאך עטליכע טריט ,העכער אויפן
פארשטעלן ווי אזוי ער וועט זי קענען איבערקומען .אבער ער בארג .״בלייב דא נעבן מיר ,יענקל! מיר דארפן שטיין ווייט
טאר זיך נישט גלייך אונטערגעבן .ער דארף טון וואס ער קען, פונעם וואסער!״ אין יענער מינוט האט זיך א גרויסער שטיין
זוכן נאך א וועג ,און בעטן דעם אויבערשטן ער זאל אים געבן די ארויסגעריסן פון צווישן די ווארצלען .דאס וואסער האט זיך
כוחות ווייטערצוגיין.״ מיט א געוואלד אריינגעווארפן אין דעם ניי-געעפנטן שפאלט.
יענקל האט שטילערהייט צוגעשאקלט .ער האט שוין דער שטראם האט זיך פארברייטערט ,נאך צווייגן זענען
פארשטאנען א וויכטיגע לימוד .אבער ער האט נאכנישט אוועקגעשלעפט געווארן ,און דער ריזיגער בוים האט זיך
געוואוסט ,אז דאס וואסער וועט אים נאך היינט ווייזן א פיל אנגעהויבן בייגן אונטערן דרוק.
גרעסערן וואונדער. און פלוצלינג -מיט א געוואלדיגן קראך -האט זיך א גרויסער
ווען די וואסערן האבן זיך אביסל בארואיגט ,האבן ר׳ מענדל טייל פון דער שטערונג צעריסן! א שטארקער שטראם וואסער
און יענקל ווייטער ממשיך געווען זייער וועג אראפ צווישן האט זיך ארויסגעגאסן פון הינטערן בוים .עס האט גערוישט,
די בערג .דער קליינער שטראם ,וואס זיי האבן נאכגעפאלגט געברויזט און זיך געשטורעמט צווישן די פעלזן .גרויסע
פון זיין אנהויב ,האט שוין אויסגעזען גאנץ אנדערש .ער איז שטיקער האלץ זענען אראפגעשלעפט געווארן אינעם שטראם,
געווען ברייטער ,טיפער און פיל שטארקער .די וואסערן האבן און די וואסערן האבן זיך געיאגט ווייטער מיט אזא שנעלקייט,
זיך געיאגט צווישן די שטיינער ,און אמאל ווען דער שטראם אז יענקל האט נאך קיינמאל נישט געזען אזאנס .ער האט זיך
האט זיך אנגעשטויסן אין א פעלזן שטיין .האבן זיך די קליינע שטארק אנגעכאפט אין זיין פאטערס האנט.
כוואליעס אויפגעהויבן ,יענקל האט זיך נישט געקענט גענוג
״טאטע! עס איז שרעקעדיג!״ ר׳ מענדל האט אים צוגענומען
אפוואונדערן.
נענטער צו זיך .״האב נישט קיין מורא ,יענקל .מיר שטייען דא
״טאטע,״ האט ער געזאגט ,״איך קען כמעט נישט גלייבן, אויף א זיכער פלאץ .קוק נאר אויף דעם וואסער.״ יענקל האט
אז דאס איז דאס זעלבע וואסער וואס מיר האבן געזען דארט מיט גרויסע אויגן באטראכט דעם ווילדן שטראם .דער ריזיגער
אויבן ,ביים קליינעם קוואל!״ ״יא ,מיין קינד .אבער זיין גרויסער בוים איז נאך אלץ געלעגן אין מיטן ,אבער א גרויסער טייל פון
״טאטע!״ האט ער אויסגערופן מיט גרויס התפעלות. כח איז נאכנישט דא .קום ווייטער ,און דו וועסט זען וואס עס
״איך קען שוין נישט דערקענען וועלכע וואסער איז געקומען וועט מיט אים פאסירן.״ זיי זענען געגאנגען נאך א שטיקל וועג,
פון אונזער קוואל ,און וועלכע פון דעם צווייטן!״ ר׳ מענדל האט ביז זיי זענען אנגעקומען צו א הויכן פלאץ ,פון וואו מען האט
געשמייכלט .״און פארוואס נישט ,יענקל?״ ״ווייל זיי האבן זיך געקענט איבערזען א ברייטן טאל .ר׳ מענדל האט זיך פלוצלינג
אויסגעמישט! זיי זענען געווארן איינס!״ ״זייער גוט ,מיין קינד. אפגעשטעלט.
זיי זענען געקומען פון צוויי פארשידענע פלעצער ,און יעדער
״יענקל ,קוק אהין!״ ער האט געוויזן אויף דער אנדערער
האט דורכגעמאכט זיין אייגענעם וועג .אבער איצט ,ווען זיי האבן
זייט פונעם טאל .יענקל האט אויפגעהויבן זיינע אויגן און דערזען
זיך צוזאמענגעטראפן ,זענען זיי געווארן איין שטראם.״ יענקל
א צווייטן שטראם וואסער ,וואס איז אראפגעקומען צווישן די
האט ווייטער געקוקט אויפן טייך.
בערג .יענער שטראם איז געווען נאך ברייטער און שטארקער
ער האט באמערקט ,אז דער נייער טייך האט באקומען א פון דעם ערשטן .ער האט זיך געיאגט צווישן גרויסע שטיינער,
פיל גרעסערע שטארקייט .דאס וואסער האט זיך געיאגט מיט זיך געווארפן איבער קליינע פעלזן ,און מיט א שטארקן גערויש
אזא געוואלד ,אז קליינע שטיינער זענען מיטגעשלעפט געווארן אראפגעפלאסן צום טאל .די צוויי שטראמען זענען געקומען פון
אינעם שטראם .פלוצלינג האט יענקל עפעס באמערקט .״טאטע, צוויי באזונדערע ריכטונגען .דער ערשטער פון רעכטס ,און דער
קוק דארט!״ א גרויסער פעלז איז געלעגן אינמיטן טייך .דער צווייטער פון לינקס.
שטיין איז געווען אזוי גרויס ,אז ער האט אויסגעזען ווי א
קליינער בארג .איין טייל דערפון איז געווען אונטערן וואסער, און ביידע האבן זיך דערנענטערט צו דעם זעלבן פלאץ.
און דער אויבערשטער טייל האט ארויסגעשטעקט העכער דעם ״טאטע!״ האט יענקל אויסגערופן .״די צוויי וואסערן גייען זיך
שטראם. באלד צוזאמענטרעפן!״ ״יא ,יענקל .קוק גוט וואס עס וועט
פאסירן.״ יענקל האט מיט גרויס שפאנונג באטראכט דעם
די וואסערן האבן זיך אנגעשטויסן אינעם פעלזן שטיין מיט אויסקוק .פון איין זייט איז געקומען דאס וואסער ,וואס זיי האבן
א געוואלדיגן כח .״טאטע ,דער שטיין וועט דאך אפהאלטן דעם
אזוי לאנג נאכגעפאלגט .פון דער אנדערער זייט איז געקומען א
טייך!״ אבער ר׳ מענדל האט נישט געענטפערט .ער האט בלויז
צווייטער שטראם ,וועלכער האט דורכגעמאכט זיין אייגענעם
געוויזן ,אז יענקל זאל ווייטער קוקן .דאס וואסער האט זיך
לאנגן וועג צווישן די בערג .יעדער שטראם האט זיך געיאגט מיט
געווארפן קעגן דעם שטיין .פון אלע זייטן האבן די כוואליעס
זיין אייגענער שנעלקייט.
געשטויסן און געדרוקט ,און קלענערע שטיינער האבן זיך
גערוקט ארום זיין אונטערשטן טייל .פלוצלינג האט זיך דער יעדער האט געהאט זיין אייגענע ריכטונג .אבער ווען זיי
גרויסער פעלז אביסל גערירט .יענקל האט זיך צוגעבויגן מיט זענען אנגעקומען אין מיטן טאל ,האט זיך פלוצלינג אלעס
גרויס שפאנונג. געטוישט.
״טאטע! ער רירט זיך!״ נאכאמאל האבן זיך די וואסערן די צוויי שטראמען זענען מיט גרויס כח צוזאמענגעקומען!
געשטויסן קעגן דעם פעלזן שטיין .דער שטיין האט זיך אביסל
געדרייט .און מיט אמאל ,מיט א טיפן גערויש ,האט זיך זיין די וואסערן האבן זיך צונויפגעמישט .גרויסע כוואליעס האבן
אונטערשטער טייל ארויסגעריסן פון דער ערד ,און דער גרויסער זיך אויפגעהויבן ,און א געוואלדיגער גערויש האט זיך געהערט
פעלז האט זיך גערוקט אביסל ווייטער אינעם טייך .״טאטע! איבערן גאנצן טאל .פאר א קורצער וויילע האט דאס וואסער
האסטו געזען?!״ האט יענקל אויסגערופן .״דאס וואסער האט זיך געדרייט אין גרויסע קרייזן ,ביז די צוויי שטראמען האבן זיך
גערוקט אזא גרויסן שטיין!״ ״יענקל ,לאמיר דיר עפעס פרעגן. אויסגעגליכן און אנגעהויבן פליסן אין איין ריכטונג .און יענקל
גלייבסטו אז דער קליינער קוואל ,וואס מיר האבן געזען היינט האט דערזען עפעס וואס האט אים ממש איבערגענומען.
אינדערפרי ,וואלט געקענט רירן דעם גרויסן פעלז?״
עס זענען מער נישט געווען צוויי באזונדערע קוועלער .עס
״אוודאי נישט ,טאטע! ער וואלט קוים געקענט רירן א איז געווען איין גרויסער ,ברייטער און שטארקער טייך!
געוואלדיגן שטראם ,וואס האט זיך געדריקט צווישן די צוויי קליינעם שטיין!״ ״און דער צווייטער קוואל ,אליין ,וואלט אויך
פעלזן .״טאטע,״ האט ער געפרעגט ,״וואס וועט דא פאסירן? נישט געהאט גענוג כח .אבער וואס איז געשען ווען די צוויי
דער טייך איז דאך אזוי ברייט ,און דער דורכגאנג איז אזוי שמאל! זענען געווארן איינס?״ יענקל האט מיט א שמייכל געענטפערט:
ווי אזוי קענען אלע וואסערן דורכגיין צוזאמען?״ ״זיי האבן באקומען א גרעסערן כח!״ ר׳ מענדל האט געלייגט זיין
האנט אויפן אקסל פונעם קינד.
ר׳ מענדל האט געוויזן אויף דעם פלאץ וואו דאס וואסער איז
ארויסגעקומען פון צווישן די פעלזן .דארט האט זיך דער טייך ״דאס איז טאקע דער גרויסער וואונדער ,יענקל .ווען יעדער
ווידער פארברייטערט און ווייטער געפלאסן אין טאל .״זעסטו, קוואל איז געווען אליין ,האט ער געהאט בלויז זיין אייגענעם כח.
יענקל? אפילו ווען דער וועג ווערט שמאל און שווער ,בלייבן אבער ווען זיי האבן זיך פאראייניגט ,האט דער כח פונעם ערשטן
די וואסערן צוזאמען .זיי דארפן זיך צוזאמענדריקן ,און אמאל זיך צוגעלייגט צום כח פונעם צווייטן .און צוזאמען האבן זיי
ווארפן זיי זיך פון איין זייט צו דער אנדערער .אבער זיי ווערן געקענט באווייזן זאכן ,וואס יעדער פון זיי אליין וואלט קיינמאל
דערפון נישט צוויי באזונדערע טייכן.״ יענקל האט באמערקט, נישט געקענט אויספירן.״ יענקל האט זיך שטארק פארטראכט.
אז דאס וואסער ,וואס איז אריינגעקומען צווישן די פעלזן ,איז ער האט דערזען ,אז די גרויסקייט פונעם טייך איז נישט געקומען
טאקע ארויסגעקומען פון דער אנדערער זייט אלס איין גרויסער פון דעם וואס איינער פון די קוועלער איז געווען אזוי שטארק.
שטראם. נאר פון דעם וואס זיי האבן זיך צוזאמענגעשטעלט.
״די פעלזן קענען פארשמעלערן דעם וועג ,אבער זיי קענען און דער גרויסער פעלז ,וואס האט זיך גערוקט פון זיין פלאץ,
נישט צערייסן דעם קשר צווישן די וואסערן,״ האט ר׳ מענדל איז געווען דער קלארסטער באווייז דערצו.
געזאגט .״זיי בלייבן צוזאמען ,און צוזאמען גייען זיי ווייטער.״
יענקל האט די ווערטער גוט געהערט .ער האט שוין געזען ווי די צוויי האבן ווייטער נאכגעפאלגט דעם טייך .פון אלע זייטן
דאס וואסער קען איבערקומען א שטערונג ,און ווי צוויי קוועלער זענען צוגעקומען נאך קליינע קוועלער .איינס איז אראפגעקומען
קענען באקומען א געוואלדיגן כח דורכן זיך פאראייניגן .אבער פון א הויכן בארג ,א צווייטס איז ארויסגערונען פון א טיפן וואלד,
דער גרעסטער וואונדער האט נאך געווארט אויף אים. און א דריטס האט זיך געשלענגלט צווישן די גרינע פעלדער.
יעדער קוואל האט מיטגעברענגט זיינע אייגענע וואסערן .און
נאך א לאנגן וועג זענען ר׳ מענדל און יענקל אנגעקומען צו יעדער האט זיך אנגעשלאסן צום גרויסן טייך .מיט יעדן נייעם
א שטילערן פלאץ ,וואו דער טייך האט זיך אויסגעברייטערט שטראם איז דער טייך געווארן נאך ברייטער ,נאך טיפער און נאך
צווישן גרינע ביימער .די זון האט שוין געהאלטן הויך אויפן שטארקער .אבער פלוצלינג האט זיך דער וועג פארשמעלערט.
הימל ,און אירע ווארעמע שטראלן האבן באלויכטן דאס וואסער.
די כוואליעס האבן געשפיגלט דאס ליכט ,און דער גאנצער טייך פאר זיי זענען געשטאנען צוויי ריזיגע פעלזן ,וואס האבן זיך
האט אויסגעזען ווי א גרויסער פלאך פון גלאנציג זילבער .ר׳ אויפגעהויבן הויך איבערן טייך .צווישן זיי איז געבליבן בלויז א
מענדל האט זיך אוועקגעזעצט אונטער א בוים ,ארויסגענומען שמאלער דורכגאנג ,דורך וועלכן דער גאנצער גרויסער שטראם
דאס שטיקל ברויט וואס ער האט מיטגעברענגט ,און עס האט זיך געדארפט דורכדרענגען .דאס וואסער האט זיך דארט
צעטיילט מיט זיין זון. געיאגט מיט א מורא׳דיגן כח .די כוואליעס האבן זיך געווארפן
פון איין פעלז צום צווייטן ,און דער גערויש איז געווען אזוי
יענקל איז געווען מיד פונעם לאנגן וועג ,אבער זיינע אויגן שטארק ,אז ר׳ מענדל און יענקל האבן זיך קוים געקענט הערן
האבן נאכאנאנד געזוכט נאכן וואונדער אינעם טייך .פלוצלינג
איינער דעם אנדערן.
האט ער באמערקט עפעס אומגעווענליך .נעבן א גרויסן שטיין,
נישט ווייט פונעם ברעג ,איז געלעגן א שטיקל אייז .דאס אייז יענקל האט זיך אנגעכאפט אין זיין פאטערס האנט .״טאטע,
איז ווארשיינליך אראפגעקומען פון די קאלטע בערג ,וואו איך האב מורא!״ ר׳ מענדל האט אים צוגענומען צו זיך און
דער שניי און פראסט האבן נאך געהערשט ,און איז געבליבן געפירט אויף א העכערן שטעג .״בלייב נעבן מיר ,מיין קינד.
שטעקן אינמיטן טייך .עס איז געווען א גרויס שטיקל ,הארט פון דא קענען מיר זיכער קוקן.״ יענקל האט באטראכט דעם
איין שטראם האט עס ארומגענומען פון רעכטס .א צווייטער און פארפרוירן ,און האט אויסגעזען ווי א שטיין פון דורכזיכטיגן
שטראם פון לינקס .און נאך וואסערן האבן שטילערהייט גלאז.
ארומגעפלאסן דעם אונטערשטן טייל .דאס אייז איז אבער
יענקל האט זיך אויפגעשטעלט און צוגעגאנגען נענטער
געבליבן אויף זיין פלאץ .עס האט זיך נישט גערירט .עס האט
צום ברעג .״טאטע ,קום קוקן!״ ר׳ מענדל איז אויפגעשטאנען
אויסגעזען ,ווי עס וויל גארנישט וויסן פונעם טייך ,און ווי עס
און צוגעקומען .״וואס האסטו געפונען ,יענקל?״ ״א שטיקל אייז!
איז צופרידן צו בלייבן שטיין ,הארט און קאלט ,באזונדער פון
אבער איך פארשטיי נישט עפעס.״ ״וואס פארשטייסטו נישט?״
אלע אנדערע וואסערן .יענקל האט געווארט .און געווארט. יענקל האט געוויזן אויף די פליסנדיגע וואסערן .״טאטע ,אלע
אבער גארנישט האט זיך נישט געטוישט .״טאטע,״ האט ער קוועלער וואס מיר האבן ביז יעצט געזען ,האבן זיך פאראייניגט
ענדליך געזאגט מיט א ביסל אנטוישונג ,״איך מיין אז דאס אייז מיטן טייך .יעדער האט זיך אויסגעמישט מיט די אנדערע
וועט בלייבן אזוי אויף אייביג .עס איז דאך אזוי הארט!״ וואסערן ,און אלע זענען געווארן איינס.״ ״יא ,יענקל.״
ר׳ מענדל האט אים אנגעקוקט מיט א ווארעמען שמייכל. ״אבער קוק דא! דאס אייז ליגט אינמיטן וואסער ,און דאך
״ווארט נאר ,מיין קינד .נישט יעדע זאך געשעט אין איין בלייבט עס באזונדער .עס איז דאך הארט און קאלט! פארוואס
אויגנבליק .אמאל דארף מען האבן געדולד ,און אמאל דארף מען ווערט עס נישט איינס מיט די אנדערע וואסערן?״ ר׳ מענדל
לאנג ווארטן ביז מען הייבט אן זען א טויש.״ ער האט נאכאמאל האט זיך צוגעבויגן און א לענגערע צייט באטראכט דאס אייז.
געוויזן אויף דאס אייז .״קוק נאר ווי די זון שיינט דערויף ,און ווי דערנאך האט ער געזאגט :״יענקל ,דו האסט יעצט געפרעגט א
דאס וואסער נעמט עס ארום פון אלע זייטן .עס איז ממש כאילו זייער וויכטיגע שאלה .און דער תירוץ וועט דיר לערנען נאך א
דער טייך וויל נישט אוועקלאזן דאס שטיקל אייז.״ גרויסע לערע.״ ער האט געוויזן אויף דאס פארפרוירענע שטיקל.
יענקל האט זיך צוגעהערט מיט גרויס נייגער .ר׳ מענדל ״זאג מיר ,מיין קינד ,וואס איז דאס אייז באמת?״
האט ווייטער געזאגט :״עס איז כאילו דאס וואסער רופט צו ״אייז! ,טאטע!״ ר׳ מענדל האט געשמייכלט .״יא ,אבער פון
אים :׳ברודער מיינער! פארוואס ליגסטו דא אזוי קאלט און וואס ווערט אייז?״ יענקל האט זיך פארטראכט .״פון וואסער!
פארפרוירן? פארוואס ביסטו אפגעטיילט פון אונז? דו ביסט דאך ווען דאס וואסער ווערט זייער קאלט ,ווערט עס אייז!״ ״זייער
באמת פונקט ווי מיר! דו ביסט אויך וואסער! לאז אפ דיין קעלט, גוט ,יענקל .און יעצט זאג מיר :אויב דאס אייז איז באמת
ווער צוריק וואסער ,און קום מיט אונז צוזאמען! מיר וועלן פליסן וואסער ,פארוואס זעט עס אויס אזוי אנדערש?״ ״ווייל עס איז
מיט איין כח ,אויף איין וועג ,צו איין גרויסן ציל!׳״ יענקל האט זיך פארפרוירן!״
שטארק באנומען פון די ווערטער.
״אט דאס איז דער סוד ,מיין קינד .דאס אייז איז באמת נישט
און פלוצלינג האט ער עפעס באמערקט .א קליינע טראפ קיין אנדערע זאך ווי דאס וואסער .עס איז פון דעם זעלבן מין,
וואסער האט זיך געשאפן אויפן שפיץ פונעם אייז .יענקל האט נאר די גרויסע קעלט האט עס פארהארטעוועט און פארפרוירן.
זיך צוגעבויגן .די טראפ איז געווארן גרעסער .גרעסער .און דערפאר קען עס איצט נישט מיטפליסן מיט די אנדערע
פלוצלינג איז זי אראפגעפאלן אינעם טייך. וואסערן.״ אבער באמת זענען ביידע געווען פון דער זעלבער
זאך .״טאטע,״ האט יענקל געפרעגט ,״מיינט דאס ,אז דאס אייז
פלאפ!
ּ
קען אמאל אויך ווערן איינס מיטן טייך?״ ״אוודאי ,מיין קינד.
״טאטע!״ האט יענקל אויסגערופן .״האסטו געזען?!״ ״א עס דארף נאר פארלירן זיין קעלט.״ ״אבער ווי אזוי וועט דאס
טראפ וואסער איז אראפגעפאלן פונעם אייז!״ ר׳ מענדל האט פאסירן?״ ר׳ מענדל האט געוויזן אויף דער זון .״קוק גוט ,יענקל,
געשמייכלט .״קוק ווייטער.״ נאך א טראפ האט זיך געשאפן. און דו וועסט זען.״ די צוויי האבן זיך ווידער אוועקגעזעצט אויפן
דערנאך נאך איינס .און נאך איינס .ביסלעכווייז האט די זון שטיין און אנגעהויבן באטראכטן דאס אייז .די זון האט ווייטער
אנגעהויבן צעשמעלצן דעם אויסערשטן טייל פונעם אייז. געשיינט ,און די וואסערן האבן נישט אויפגעהערט צו פליסן
קליינע טראפן זענען אראפגערונען אין טייך ,און אין איין ארום דעם פארפרוירענעם שטיקל.
וואסער ,אזוי ווי צוויי קוועלער וואס פאראייניגן זיך.״ יענקל אויגנבליק האבן זיי זיך אויסגעמישט מיט די אנדערע וואסערן.
האט גוט באטראכט דעם חילוק .״און אויב מען וועט אריינלייגן יענקל האט אויפגעשפרונגען פון פרייד .״טאטע! דאס אייז
אין טייך פעך ,אדער אנדערע זאכן וואס קענען פארשמוצן ווערט צוריק וואסער! עס הייבט אן מיטפליסן מיטן טייך!״
דאס וואסער,״ האט ר׳ מענדל ווייטער געזאגט ,״קען דער טייך
ער האט זיך אפגעשטעלט אויף א רגע און צוגעגעבן :״און
דערפון פארלירן זיין ריינקייט.״
געדענק גוט ,יענקל .דאס וואסער האט זיך נישט געדארפט
״אבער טאטע,״ האט יענקל געפרעגט ,״איז דען נישט גוט פארפרירן ,כדי צו ווערן איינס מיטן אייז .פארקערט ,דאס אייז
צו זיין פאראייניגט מיט יעדן?״ ר׳ מענדל האט געלייגט זיין דארף פארלירן זיין קעלט און צוריק ווערן וואסער .דעמאלט
האנט אויף יענקלס אקסל .״מיין טייער קינד ,הער גוט וואס איך קענען זיי זיך באמת פאראייניגן.״
גיי דיר יעצט זאגן .עס איז דא א גרויסער חילוק צווישן העלפן
אן אנדערן ,און זיך אויסמישן מיט אים אזוי שטארק ,אז מען יענקל האט די ווערטער גוט איינגעהערט .ער האט באטראכט
פארלירט דעם אייגענעם מהות.״ ער האט געוויזן אויפן טייך. ווי נאך טראפן פאלן אראפ פונעם אייז און פארשווינדן אינעם
גרויסן טייך .אויף די טראפן איז מער נישט געווען קיין סימן,
״דאס וואסער קען געבן לעבן פאר די ביימער וואס וואקסן אז זיי זענען מיט עטליכע רגעים פריער געווען אפגעטיילט און
נעבן אים .עס קען דערפרישן די חיות וואס קומען טרינקען פארפרוירן .זיי זענען געווען א טייל פונעם זעלבן שטראם .אבער
דערפון .עס קען אפילו אוועקוואשן שמוץ פון א זאך וואס איז דא האט זיך ביי יענקל אויפגעוועקט א נייע שאלה.
שמוציג געווארן .אבער דערפאר דארף עס נישט אליין ווערן
שמוציג.״ ״און ווען א זאך קען טאקע פארשמוצן דאס וואסער,״ קען מען זיך פאראייניגן מיט יעדן?
האט דער פאטער צוגעגעבן ,״דארף מען זיך היטן ,אז די ריינקייט
״טאטע,״ האט יענקל געפרעגט ,״אויב דאס וואסער
זאל נישט פארלוירן גיין.״
האט אזא גרויסן כח זיך צו פאראייניגן מיט אנדערע וואסערן,
״א גוט הארץ דארף זיין ברייט גענוג צו וועלן העלפן יעדן. פארוואס קען עס זיך נישט פאראייניגן אויך מיט אנדערע זאכן?״
אבער דער מענטש דארף אויך וויסן ווי אזוי צו באשיצן דאס ר׳ מענדל האט אים אנגעקוקט .״וואס מיינסטו ,מיין קינד?״ ״איך
וואס איז הייליג און טייער ביי אים.״ מיין ,אז אויב דאס וואסער קען ארומנעמען דאס אייז און עס
העלפן ווערן איינס מיטן טייך ,אפשר קען עס אויך ארייננעמען
דערנאך האט ער זיך אויפגעשטעלט .״קום ,יענקל .מיר יעדע אנדערע זאך וואס געפינט זיך אין זיין וועג?״ ר׳ מענדל
דארפן זיך שוין צוריק איילן .עס ווערט שפעט ,און די מענטשן האט א רגע געשוויגן.
אינעם שטעטל ווארטן אויף אונז.״ דער וועג צוריק צום שטעטל
האט זיי געפירט איבער א הויכן בארג ,פון וואו מען האט געקענט דערנאך האט ער געזאגט :״דאס איז טאקע א גרויסע
איבערזען דעם גאנצן טאל .די זון האט שוין אנגעהויבן זיך שאלה ,יענקל .און כדי דו זאלסט פארשטיין דעם תירוץ ,וויל
נייגן צום מערב ,און אירע גאלדענע שטראלן האבן באלויכטן איך דיר עפעס ווייזן.״ ער האט ארויסגענומען פון זיין טאש א
די בערג און וועלדער .ר׳ מענדל האט זיך אפגעשטעלט אויפן קליין פלעשעלע ,אין וועלכן עס איז געווען אביסל אויל ,וואס
הויכן פלאץ .״יענקל ,קום אהער .איך וויל דיר נאך איין זאך ער פלעגט נוצן פאר זיינע געצייג .ער האט אריינגעגאסן א ביסל
ווייזן ,איידער מיר גייען אהיים.״ פון דער גרויסער הייך האט טייך-וואסער אין א ליידיגע קליינע כלי און צוגעגעבן דערצו
מען געקענט זען ווי דער ברייטער טייך שלענגלט זיך צווישן די עטליכע טראפן אויל .״קוק גוט ,יענקל.״ יענקל האט באטראכט
בערג און טאלן ,ווייטער און ווייטער ,ביז ער איז פארשוואונדן דאס כלי .דאס אויל האט זיך פארשפרייט אויפן אויבערפלאך
אין דער ווייטנס .נאך פיל ווייטער ,דארט וואו די בערג האבן פונעם וואסער ,אבער עס האט זיך נישט באמת אויסגעמישט
זיך געענדיגט ,האט מען געקענט דערקענען דעם גרויסן ים, דערמיט.
וואס האט זיך אויסגעשפרייט ווי אן אומענדליכע בלויע פלאך.
״זעסטו ,יענקל? דאס אויל איז נישט ווי דאס אייז .דאס
״יענקל ,דו זעסט דעם ים?״ ״יא ,טאטע! עס איז אזוי גרויס!״
אייז איז באמת וואסער ,נאר עס איז פארפרוירן .אבער דאס אויל
״ווייסטו ,מיין קינד ,אז אויך אונזער טייך וועט ענדליך איז פון א גאנץ אנדערן מין .דערפאר ווערט עס נישט איינס מיטן
נישט געענטפערט .ער האט בלויז געקוקט אויפן טייך .יענקל איז אנקומען אהין? ער וועט ווייטער פליסן צווישן די בערג און
געשטאנען נעבן אים ,מיט די אויגן אנגעשטעלט אויפן גרויסן טאלן ,דורכגיין נאך פעלדער און שטעטלעך ,ביז זיינע וואסערן
ראד .ער האט געוואוסט ,אז דארט אויבן ,צווישן די בערג ,האט וועלן זיך אויסגיסן אין דעם גרויסן ים.״ ״טאטע,״ האט ער
זיך שוין געעפנט א וועג פאר די וואסערן .ער האט מיט זיינע געפרעגט ,״ווען דאס וואסער קומט אן צום ים ,וועט מען נאך
אייגענע אויגן געזען ווי דער ריזיגער בוים האט נישט געקענט קענען דערקענען פון וואו יעדע טראפ איז געקומען?״
אפהאלטן דעם שטראם.
ר׳ מענדל האט געשמייכלט .״וואס מיינסטו ,יענקל?״ ״איך
ער האט געזען ווי די וואסערן האבן זיך פאראייניגט ,און ווי מיין נישט .עס וועט דאך שוין אלעס זיין אויסגעמישט.״ ״זייער
זייער כח איז געווארן אלץ גרעסער. גוט ,מיין קינד .יעדער קוואל האט געהאט זיין אייגענעם אנהויב.
איינער איז ארויסגעקומען פון א הויכן בארג ,א צווייטער פון
אבער וואו זענען זיי יעצט? א טיפן וואלד ,און א דריטער פון א קליינעם טאל .יעדער האט
די מינוטן זענען פארביי .דער בעקער האט אנגעהויבן זיך געדארפט דורכדרענגען צווישן זיינע אייגענע שטערונגען.
אומגעדולדיג ארומגיין .איינער פון די מענטשן האט שוין אבער אלע האבן זיך פאראייניגט אין איין טייך ,און ענדליך וועלן
אויפגעהויבן זיין זאק תבואה ,גרייט אהיימצוגיין .און פלוצלינג זיי אלע אנקומען צום זעלבן גרויסן ים.״
האט יענקל געהערט עפעס .א גאר שוואכן גערויש .ער האט ״דאס וואסער פארלירט נישט זיין גרויסקייט ווען עס ווערט
אויפגעהויבן זיין קאפ .ער האט זיך צוגעהערט .דאס גערויש איז איינס מיט אנדערע וואסערן .פארקערט ,דורכן זיך פאראייניגן
געקומען פון דער ריכטונג פון די בערג .אין אנהויב האט עס זיך מיט זיי ,ווערט עס א טייל פון עפעס פיל גרעסערס און
געהערט ווי א ווייטער ווינט .דערנאך איז עס געווארן אביסל שטארקערס ווי עס איז געווען אליין.״
שטארקער .יענקל האט זיך אויסגעדרייט צו זיין פאטער.
ווען ר׳ מענדל און יענקל זענען צוריק געקומען צום שטעטל,
״טאטע! הערסטו?״ ר׳ מענדל האט זיך צוגעהערט .א האט זיך דער הימל שוין אנגעהויבן פארבן מיט די רויטליכע
קליינער שמייכל האט זיך אויסגעשפרייט אויף זיין פנים .״יא, שטראלן פון דער אונטערגייענדער זון .ביים ברעג פונעם טייך
מיין קינד .איך הער.״ דאס גערויש איז געווארן שטארקער. זענען געשטאנען עטליכע אידן ,וועלכע האבן נאך אלץ געווארט
דער טייך האט זיך אנגעהויבן הייבן .די קליינע כוואליעס זענען מיט זייערע זעק תבואה .דער בעקער איז אויך דארט געווען.
געווארן גרעסער ,און דאס וואסער האט זיך שוין געיאגט מיט ווען ער האט דערזען ר׳ מענדל פון דערווייטנס ,איז ער אים
א פיל גרעסערער שנעלקייט .פלוצלינג האט זיך דער גרויסער אנטקעגן געלאפן .״נו ,ר׳ מענדל! וואס האט איר געטראפן? וועט
ראד אביסל גערירט. די מיל שוין קענען צוריק ארבעטן?״
קררר... ר׳ מענדל האט זיך אפגעשטעלט נעבן דעם טייך און
יענקל האט אויפגעשפרונגען .״טאטע! דאס ראד האט זיך אראפגעקוקט אויפן וואסער .דער שטראם איז נאך געווען
גערירט!״ אלע מענטשן האבן זיך אויסגעדרייט .דער גרויסער שוואך .אבער ער האט שוין אויסגעזען אביסל שטארקער ווי
ראד האט זיך אביסל געדרייט .און איז ווידער געבליבן שטיין. אינדערפרי .ר׳ מענדל האט באמערקט קליינע כוואליעס וואס
האבן זיך אנגעהויבן רוקן מיט א גרעסערער שנעלקייט .״מיטן
יענקל האט פארהאלטן זיין אטעם .דער טייך האט זיך אבער
אויבערשטנס הילף,״ האט ער געזאגט ,״וועט דאס וואסער באלד
ווייטער אנגעפילט מיט וואסער .די כוואליעס האבן זיך געשטויסן
צוריקקומען.״ די מענטשן האבן זיך פארזאמלט ארום דער מיל.
קעגן די גרויסע הילצערנע פלאכן פונעם ראד .מיט אמאל האט
אלע האבן געווארט .דער גרויסער ראד איז אבער נאך אלץ
זיך דאס ראד ווידער גערירט .ערשט אביסל .דערנאך נאך אביסל.
געשטאנען שטיל.
און פלוצלינג האט זיך דאס גרויסע מיל-ראד אנגעהויבן דרייען!
איין מינוט איז פארביי .נאך א מינוט .איינער פון די מענטשן
קררר ...קלאך ...קלאך ...קלאך!
האט זיך אנגערופן :״אפשר איז עפעס צעבראכן אינעם ראד?
דער באקאנטער גערויש האט זיך ווידער געהערט איבערן אפשר וועט עס זיך שוין נישט קענען דרייען?״ ר׳ מענדל האט
געפרעגט .יענקל האט אראפגעקוקט אויפן טייך ,און דערנאך גאנצן שטעטל .די שווערע מילשטיינער האבן זיך אנגעהויבן
אויפן ראד .״טאטע,״ האט ער שטיל געזאגט ,״איך טראכט פון רוקן .דאס וואסער האט זיך געיאגט אונטערן ראד מיט א
דעם קליינעם קוואל וואס מיר האבן געזען היינט אינדערפרי.״ ר׳ שטארקן גערויש ,און די מיל איז צוריקגעקומען צום לעבן .״ברוך
מענדל האט געשמייכלט .״און וואס טראכסטו פון אים?״ השם!״ האט דער בעקער אויסגערופן .די אנדערע מענטשן האבן
זיך אויך געפרייט .איינער האט שוין אריינגעטראגן זיין זאק
יענקל האט מיט התפעלות געענטפערט :״טאטע ,דער
ווייץ אין דער מיל ,און א צווייטער האט זיך צוגעגרייט מיט זיין
קוואל איז געווען אזוי קליין ,אז ער האט קוים געקענט רירן
תבואה .אין א קורצער צייט האט זיך דער גאנצער פלאץ ווידער
א שטיינדל .און יעצט ,נאך דעם וואס ער האט זיך פאראייניגט
אנגעפילט מיטן געווענליכן גערויש פון דער ארבעט.
מיט אלע אנדערע וואסערן ,האט ער א חלק אינעם גרויסן טייך,
וואס קען דרייען אזא שווערע מיל-ראד!״ ר׳ מענדלס אויגן האבן אבער יענקל איז געבליבן שטיין נעבן זיין פאטער .ער
אויפגעלויכטן .ער האט געוואוסט ,אז זיין זון הייבט שוין אן האט נישט גערעדט .ער האט בלויז געקוקט אויפן גרויסן ראד,
פארשטיין דעם טיפן סוד ,וואס ער האט אים היינט געוואלט וואס האט זיך געדרייט מיט אזא שטארקייט .ר׳ מענדל האט
אויסלערנען. באמערקט זיין שטילקייט .״וואס טראכסטו ,יענקל?״ האט ער
פאסטוכער פון לוט ,האט ער געזאגט: ר׳ מענדל האט זיך אוועקגעזעצט נעבן זיין זון און
געזאגט :״יענקל ,היינט האסטו געזען ווי א קליינער,
׳ ֲֲהֹלא ָכָ ל ָָה ָָא ֶֶרץ ְלְ ָָפֶנֶ יָך ִִה ָּּפ ֶֶרד ָנָ א ֵֵמ ָָעָלָ י ִִאם ַַהְּׂש�ֹׂמֹאל ְוְ ֵֵא ִיִמָנָ ה
שוואכער קוואל איז געווארן א גרויסער ,שטארקער טייך.
ְׂשְׂמ ִִאיָלָ ה׳( .בראשית י״ג ,ט׳) ְוְ ִִאם ַַהָּיּ ִִמין ְוְ ַַא ְ
ווען ער איז געווען אליין ,האט ער קוים געהאט גענוג כח צו
״יענקל ,אברהם אבינו האט דאך געוואלט שלום און רירן א קליינעם שטיין .אבער ווען ער האט זיך פאראייניגט
אחדות .פארוואס האט ער דעמאלט געזאגט פאר לוט ,אז מיט אנדערע קוועלער ,האט ער באקומען אזא געוואלדיגן
זיי זאלן זיך אפטיילן? ווייל ער האט פארשטאנען ,אז נישט כח ,אז ער האט געקענט רוקן גרויסע פעלזן און דרייען
יעדע נאנטקייט ברענגט אחדות ,און נישט יעדע אפטיילונג דאס שווערע מיל־ראד.
באדייט מחלוקת .אמאל דארף מען זיך דווקא דערווייטערן,
כדי צו אפהיטן דעם שלום און די אייגענע קדושה. ״דאס איז דער גרויסער כח פון אחדות .ווען אידן
פאראייניגן זיך מיט אמת׳ע אהבת ישראל ,און יעדער גיט צו
״אבער אפילו נאכדעם וואס אברהם אבינו האט זיך פון זיינע אייגענע כוחות ,קענען זיי צוזאמען באווייזן זאכן,
אפגעטיילט פון לוט ,האט ער אים ווייטער ליב געהאט. וואס יעדער איינער אליין וואלט נישט געקענט אויספירן.״
ווען לוט איז געפאנגען געווארן ,האט אברהם אבינו זיך
ארויסגעלאזט אים צו ראטעווען .ער האט זיך אפגעטיילט ״אבער ,יענקל ,דו געדענקסט אויך דאס פארפרוירענע
פון לוט ,אבער נישט פון דער ליבשאפט צו אים.״ אייז? עס איז באמת געווען וואסער ,נאר די קעלט האט עס
פארהארטעוועט .אזוי אויך קען אמאל א איד ווערן קאלט
ר׳ מענדל האט ארומגענומען זיין זון און געזאגט :״דאס אין עבודת השם ,אבער זיין הייליגע נשמה בלייבט די זעלבע.
איז דער אמת׳ער יסוד פון אחדות ,מיין קינד .מען דארף ליב מען דארף אים מקרב זיין מיט ליבשאפט און ווארעמקייט,
האבן יעדן איד ,אים העלפן און זיך פאראייניגן מיט אים פאר ביז זיין הארץ וועט זיך ווידער עפענען .אבער מען דארף זיך
תורה און מצוות .אבער ווען די נאנטקייט קען שטערן דעם אליין נישט פארקילן ,כדי אים צו דערווארעמען.״
שלום אדער די קדושה ,דארף מען וויסן זיך אפצוטיילן ,אן
פארלירן די ליבשאפט .ווייל אמת׳ע אחדות מיינט נישט ר׳ מענדל האט ווייטער געזאגט :״און דא לערנען מיר
אויפגעבן דעם אייגענעם וועג ,נאר זיך פאראייניגן אין זיך א געוואלדיגע זאך פון אברהם אבינו .ווען עס האט
עבודת השם ,מיט אהבת ישראל און מיט א ריינעם הארץ.״ זיך אנגעהויבן א מחלוקת צווישן זיינע פאסטוכער און די
מיט ליבשאפט אפילו ווען מען גייט אויף באזונדערע וועגן!״ ר׳ מענדל האט געוויזן אויפן גרויסן טייך און געזאגט:
״יענקל ,קוק נאך איין מאל אויף די וואסערן .דער טייך
יענקל האט שטילערהייט באטראכט דעם טייך ,וואס
ווערט שטארק ווייל די קוועלער פאראייניגן זיך ,אבער ער
האט זיך ווייטער געיאגט אויף זיין וועג .איצט האט ער שוין
בלייבט ריין ווייל ער ווערט נישט איינס מיט יעדע זאך וואס
״ה ָפ ֶּרד נָ א
פארשטאנען די טיפע משמעות פון די ווערטער ִ טרעפט זיך אין זיין וועג .דאס איז דער גרויסער סוד וואס
ֵמ ָעלָ י״ .אברהם אבינו האט נישט געזוכט צו צערייסן דעם יעדער איד דארף געדענקען זיין גאנץ לעבן .מיר דארפן
קשר מיט לוט ,נאר צו אפהיטן דעם שלום צווישן זיי. זיך פאראייניגן אין תורה ,אין קדושה און אין אהבת ישראל,
אבער קיינמאל נישט פארלירן אונזער אייגענע רוחניות כדי
און דאס איז דער אמת׳ער כח פון א איד :צו האבן א
צו זיין נאנט צו אנדערע.
הארץ וואס איז אפן פאר יעדן איד ,און גלייכצייטיג א נשמה
וואס בלייבט פעסט און געטריי צום אויבערשטן .ווייל די ״ווייל אמת׳ע אחדות ווערט נישט געמאסטן לויט ווי
גרעסטע אחדות איז נישט ווען אלע גייען אויפן זעלבן נאנט מענטשן שטייען איינער צום אנדערן ,נאר לויט ווי
וועג ,נאר ווען יעדער היט אפ זיין קדושה ,און אלע זענען שטארק זייערע הערצער זענען פארבונדן מיטן רצון השם.
פאראייניגט מיט איין ציל -צו טון דעם רצון השם! און אמאל איז דווקא דער גרעסטער באווייז פון אמת׳ע
אחדות ,ווען מען ווייסט זיך צו דערווייטערן אן קיין
אמרי חיים מחלוקת ,זיך אפהיטן אן קיין שנאה ,און בלייבן פארבונדן
כל הזכויות שמורות
להערות והארות או לקבל הגליון מדי שבוע במייל,
למכון א משל זיך צו לערנען
musheltolearn@gmail.com אין להעתיק שום חלק מגליון זה בלי רשות המערכת
