gilyoines.com חזרה לאתר · Back to the site

א משל זוך צו לערנען · A Mushel Zich Tzi Lernen — לך לך (2026-10-19)

מוציא לאור: א משל זוך צו לערנען · A Mushel Zich Tzi Lernen

שבוע: לך לך (2026-10-19)

א משל זוך צו לערנען · A Mushel Zich Tzi Lernen — לך לך (2026-10-19)

פתח את ה-PDF הורדה

‫פרשת לך לך‬ ‫ארץ ְל ָפנֶ ָ‬ ‫יך ִה ָּפ ֶרד נָ א ֵמ ָע ָלי ִאם ַה ּ ְ ׂשמֹאל‬ ‫ֲהלֹא ָכל ָה ֶ‬ ‫ימנָ ה ְו ִאם ַה ָי ִּמין ְו ַא ְ ׂש ְמ ִא ָ‬ ‫ילה‬ ‫ְו ֵא ִ‬ ‫צווישן די בערג און וועלדער‪ ,‬קומט ער קיינמאל נישט אהיים‬ ‫אין א קליין שטעטל‪ ,‬ארומגענומען מיט הויכע בערג און‬ ‫מיט ליידיגע הענט‪ .‬אמאל האט ער באקומען א שיינעם‬ ‫געדיכטע וועלדער‪ ,‬האט געוואוינט אן אלטער איד מיטן נאמען‬ ‫שטיין‪ ,‬אמאל א אינטערעסאנטן בלום‪ ,‬אבער אלעמאל האט‬ ‫ר׳ מענדל‪ ,‬וועלכער איז געווען באקאנט ביים גאנצן שטעטל‬ ‫ער אהיימגעברענגט א נייע לימוד‪ .‬נאר יענעם אינדערפרי איז‬ ‫אלס ר׳ מענדל דער מילנער‪ .‬שוין לאנגע יארן האט ר׳ מענדל‬ ‫געווען עפעס ספיציעל‪ ,‬עס האט זיך אנגעהויבן א שפאציר‪ ,‬וואס‬ ‫פארמאגט א מיל נעבן א ברייטן טייך‪ ,‬וואס האט געשטראמט‬ ‫יענקל האט געדענקט זיין גאנץ לעבן‪.‬‬ ‫פון די הויכע בערג‪ .‬טאג און נאכט האט מען דארט געהערט דאס‬ ‫גערויש פון די פליסנדיגע וואסערן‪ ,‬וועלכע האבן געטריבן דאס‬ ‫עס איז געווען א שיינער פרילינג אינדערפרי‪ .‬די ערשטע‬ ‫גרויסע האלצערנע מיל‪-‬ראד‪ .‬מיט דער הילף פונעם ראד האט ר׳‬ ‫שטראלן פון דער זון האבן באלויכטן די שפיצן פון די הויכע‬ ‫מענדל געמאלן די תבואה פאר די איינוואוינער פונעם שטעטל‪.‬‬ ‫בערג‪ ,‬און א פרישער ווינטל האט געבלאזן צווישן די ביימער‪.‬‬ ‫דער שניי אויף די בערג האט שוין אנגעהויבן צו צוגיין‪ ,‬און פון‬ ‫דער גרויסע מיל‪-‬ראד איז געווען אזא באקאנטע זאך אינעם‬ ‫אלע זייטן האבן זיך קליינע קוועלער געיאגט אראפ צווישן די‬ ‫שטעטל‪ ,‬אז קיינער האט שוין כמעט נישט באמערקט זיין‬ ‫פעלזן‪ .‬ר׳ מענדל איז אויפגעשטאנען פרי‪ ,‬ווי ער פלעגט טון יעדן‬ ‫שטענדיגן גערויש‪ .‬פון אינדערפרי ביז שפעט ביינאכט האט עס‬ ‫טאג‪ ,‬און האט זיך געגרייט ארויס צו גיין צו זיין מיל‪.‬‬ ‫זיך געדרייט‪ ,‬און די שווערע מילשטיינער האבן געמאלן די ווייץ‬ ‫און גערשטן‪ ,‬וואס די מענטשן פונם שטעטל האבן געברענגט‬ ‫אבער ווען ער האט געעפנט די טיר פון זיין שטוב‪ ,‬איז‬ ‫אין גרויסע זעק‪.‬‬ ‫ער פלוצלינג געבליבן שטיין‪ .‬עפעס האט אים אויסגעזען‬ ‫אומגעווענליך‪ .‬ער האט זיך צוגעהערט‪ .‬עס האט געהערשט‬ ‫ר׳ מענדל איז געווען אן ערליכער און קלוגער איד‪ ,‬וועלכער‬ ‫א שטילקייט‪ .‬נישט קיין געווענליכע שטילקייט‪ ,‬נאר אזא‬ ‫האט ליב געהאט זיך אריינצוטראכטן אין די וואונדערליכע‬ ‫שטילקייט וואס האט אים ממש דערשראקן‪ .‬דער באקאנטער‬ ‫בריאה פונעם אויבערשטן‪ .‬ווען ער האט געזען ווי דאס וואסער‬ ‫גערויש פונעם גרויסן מיל‪-‬ראד האט זיך נישט געהערט!‬ ‫פליסט‪ ,‬ווי די ביימער וואקסן‪ ,‬אדער ווי די זון שיינט אויף איבער‬ ‫די בערג‪ ,‬פלעגט ער זיך אפשטעלן און באטראכטן וואס מען קען‬ ‫ר׳ מענדל האט שנעל אנגעטון זיין מאנטל און איז‬ ‫זיך דערפון אפלערנען‪.‬‬ ‫ארויסגעלאפן צום טייך‪ .‬ווען ער איז אנגעקומען צו דער מיל‪,‬‬ ‫ער פלעגט אפט זאגן צו זיין יונגן זון יענקל‪ :‬״דער‬ ‫האט ער זיך אפגעשטעלט ווי פארוואונדערט‪ .‬דאס גרויסע‬ ‫אויבערשטער האט באשאפן אזא גרויסע און וואונדערליכע‬ ‫ראד‪ ,‬וואס האט זיך שוין לאנגע יארן געדרייט אן אויפהער‪ ,‬איז‬ ‫וועלט‪ ,‬און פון יעדן קליינעם פרט אין דער בריאה קען א מענטש‬ ‫געשטאנען אויף איין פלאץ‪ .‬נישט קיין ריר‪ .‬נישט קיין קלאפ‪.‬‬ ‫זיך אפלערנען א וויכטיגע לימוד פאר זיין לעבן‪ .‬מען דארף נאר‬ ‫נישט קיין גערויש‪ .‬ר׳ מענדל האט אראפגעקוקט אויפן טייך‪ ,‬און‬ ‫וויסן ווי אזוי צו קוקן‪.‬״‬ ‫זיין פנים איז געווארן ערנסט‪ .‬דאס וואסער‪ ,‬וואס פלעגט זיך‬ ‫דארט ווארפן מיט אזא שטארקייט‪ ,‬האט איצט געפלאסן אזוי‬ ‫יענקל האט שטארק ליב געהאט זיין טאטע‪ .‬ער האט‬ ‫שוואך‪ ,‬אז עס האט קוים געקענט רירן דאס שווערע ראד‪.‬‬ ‫געוואוסט‪ ,‬אז ווען זיין טאטע נעמט אים מיט אויף א שפאציר‬ ‫זיי אנגעהויבן ארויפקריכן צווישן גרויסע שטיינער און הויכע‬ ‫ער האט זיך צוגעבויגן נענטער צום וואסער און א לענגערע‬ ‫פעלזן‪ .‬וואס העכער זיי זענען ארויף‪ ,‬אלץ קעלטער איז געווארן‬ ‫צייט באטראכט דעם שוואכן שטראם‪ .‬״וואס קען דאס‬ ‫דער ווינט‪ .‬פון דערווייטנס האט מען געהערט דאס גערויש פון‬ ‫באדייטן?״ האט ער שטילערהייט געמורמלט‪ .‬דערווייל זענען‬ ‫קליינע וואסערפאלן‪ ,‬וואס זענען אראפגעקומען פון די בערג‪.‬‬ ‫שוין אנגעקומען די ערשטע מענטשן פונעם שטעטל‪ ,‬יעדער‬ ‫אמאל האט זיך דאס גערויש געהערט פון רעכטס‪ ,‬אמאל פון‬ ‫מיט זיין זאק תבואה‪ ,‬גרייט צו לאזן מאלן מעל‪ .‬״ר׳ מענדל!״ האט‬ ‫לינקס‪ ,‬און אמאל האט עס אויסגעזען‪ ,‬ווי דאס וואסער קומט‬ ‫איינער אויסגערופן‪ .‬״וואס איז געשען מיט דיין מיל? פארוואס‬ ‫פון אלע זייטן‪.‬‬ ‫דרייט זיך נישט דאס ראד?״ ״מיר דארפן דאך מעל!״ האט אן‬ ‫אנדערער איד געזאגט מיט זארג‪ .‬״דער בעקער ווארט שוין אויף‬ ‫יענקל איז שוין געווארן מיד‪ .‬״טאטע‪ ,‬ווי לאנג וועלן מיר נאך‬ ‫די ווייץ‪ ,‬און אן דעם מעל וועט ער נישט קענען באקן קיין ברויט‬ ‫גיין?״ האט ער געפרעגט‪ .‬״נישט לאנג‪ ,‬מיין קינד‪ .‬מיר זענען שוין‬ ‫פארן שטעטל!״‬ ‫נאנט צום פלאץ‪ ,‬וואו איינער פון די קוועלער הייבט אן זיין וועג‪.‬״‬ ‫ענדליך זענען זיי אנגעקומען צו א הויכן פלאץ‪ ,‬פון וואו מען האט‬ ‫ר׳ מענדל האט נישט געענטפערט גלייך‪ .‬ער האט ווידער‬ ‫געקענט איבערזען א גרויסן טייל פונעם טאל‪ .‬ר׳ מענדל האט‬ ‫אראפגעקוקט אויפן טייך‪ .‬״די מיל איז נישט צעבראכן‪,‬״ האט ער‬ ‫זיך אפגעשטעלט און געוויזן מיט זיין שטעקן אויף א קליינעם‬ ‫ענדליך געזאגט‪ .‬״דאס ראד איז גאנץ‪ ,‬און די מילשטיינער זענען‬ ‫שפאלט צווישן צוויי שטיינער‪ .‬״יענקל‪ ,‬קום אהער‪ .‬קוק וואס עס‬ ‫אין ארדענונג‪ .‬אבער דאס וואסער האט פארלוירן זיין כח‪.‬״ ״זינט‬ ‫קומט ארויס פון דארט‪.‬״‬ ‫ווען פארלירט א טייך זיין כח?״ האט איינער געפרעגט‪ .‬ר׳ מענדל‬ ‫האט אויפגעהויבן זיינע אויגן צו די ווייטע בערג‪ .‬״עפעס האט‬ ‫יענקל האט זיך צוגעבויגן און גוט באטראכט דעם פלאץ‪.‬‬ ‫פאסירט דארט אויבן‪ ,‬צווישן די בערג‪ .‬איך ווייס נאכנישט וואס‪.‬‬ ‫פון צווישן די שטיינער איז ארויסגערונען א קליינע שטרייפל‬ ‫אבער אויב מיר וועלן נישט טרעפן דעם גורם‪ ,‬וועט די מיל בלייבן‬ ‫וואסער‪ .‬עס איז געווען קלאר און דורכזיכטיג‪ ,‬און האט זיך‬ ‫שטיין‪.‬״‬ ‫שטילערהייט געשלענגלט איבער דער ערד‪ ,‬ביז עס איז‬ ‫פארשוואונדן געווארן צווישן די ביימער‪ .‬״דאס איז עס?״ האט‬ ‫אין יענער מינוט איז יענקל געקומען צולויפן‪ .‬״טאטע‪,‬‬ ‫יענקל געפרעגט מיט וואונדער‪ .‬״טאטע‪ ,‬דאס איז דאך קוים‬ ‫פארוואס שטייט דאס ראד?״ האט ער געפרעגט מיט גרויס‬ ‫א ביסל וואסער!״ ר׳ מענדל האט געשמייכלט‪ .‬״יא‪ ,‬יענקל‪ .‬דא‬ ‫וואונדער‪ .‬ר׳ מענדל האט געלייגט זיין האנט אויפן אקסל פונעם‬ ‫הייבט זיך אן איינער פון די קוועלער‪ ,‬וואס געבן וואסער פאר‬ ‫קינד‪ .‬״יענקל‪ ,‬היינט גייען מיר אונטערנעמען א לאנגן וועג‪ .‬מיר‬ ‫אונזער טייך‪.‬״‬ ‫גייען ארויף אין די בערג‪ ,‬און מיר וועלן נאכפאלגן די וואסערן‪,‬‬ ‫ביז מיר וועלן פארשטיין וואס האט פאסירט‪.‬״ יענקלס אויגן‬ ‫יענקל האט נאך אמאל אראפגעקוקט‪ .‬ער האט זיך ממש‬ ‫האבן אויפגעלויכטן‪ .‬״טאטע‪ ,‬איך מעג מיטגיין?״‬ ‫נישט געקענט פארשטיין‪ ,‬אז דאס ביסל וואסער זאל האבן‬ ‫עפעס א שייכות מיטן גרויסן טייך‪ ,‬וואס דרייט דאס שווערע‬ ‫״יא‪ ,‬מיין קינד‪ .‬אבער דו דארפסט געדענקען איין זאך‪ .‬דער‬ ‫ראד פון דער מיל‪ .‬״טאטע‪ ,‬ווי קען פון אזא קליינעם קוואל ווערן‬ ‫וועג וועט נישט זיין גרינג‪ .‬מיר וועלן דארפן ארויפגיין צווישן‬ ‫א גרויסער טייך? ער האט דאך קוים גענוג וואסער צו אנפילן א‬ ‫הויכע פעלזן און דורכגיין שמאלע וועגן‪ .‬דו וועסט דארפן גוט‬ ‫קליינעם עמער!״ ״דו האסט רעכט‪ ,‬מיין קינד‪,‬״ האט ר׳ מענדל‬ ‫צוהערן צו מיר‪.‬״ ״זיכער‪ ,‬טאטע!״ האט יענקל צוגעזאגט‪ .‬ר׳‬ ‫געענטפערט‪ .‬״יעצט איז ער טאקע זייער קליין‪ .‬אבער לאמיר אים‬ ‫מענדל האט גענומען זיין שטעקן‪ ,‬אריינגעלייגט א שטיקל ברויט‬ ‫נאכגיין‪ ,‬און דו וועסט זען עפעס וואונדערליך‪.‬״‬ ‫אין זיין טאש‪ ,‬און די צוויי זענען ארויסגעגאנגען פונעם שטעטל‪.‬‬ ‫יענקל האט נאך אמאל צוריק געקוקט אויפן גרויסן מיל‪-‬ראד‪ .‬עס‬ ‫זיי האבן אנגעהויבן נאכצוגיין דעם קליינעם קוואל‪ .‬דאס‬ ‫האט נאך אלץ געשטאנען שטיל‪.‬‬ ‫וואסער האט זיך שטילערהייט געשלענגלט צווישן די שטיינער‪.‬‬ ‫אויף איין פלאץ האט א גרויסער שטיין פארשפארט דעם וועג‪.‬‬ ‫די צוויי זענען געגאנגען א לאנגן וועג‪ ,‬ארויף צווישן די‬ ‫דאס וואסער האט זיך אביסל אנגעזאמלט דערנעבן‪ ,‬און דערנאך‬ ‫בערג‪ .‬די ערשטע שעות זענען זיי נאכגעגאנגען א שמאלן וועג‪,‬‬ ‫איז עס ארומגעפלאסן פון דער אנדערער זייט‪ .‬א ביסל ווייטער‬ ‫וואס האט זיך געדרייט צווישן געדיכטע ביימער‪ .‬דערנאך האבן‬ ‫בוים איז געלעגן אריבער דעם גאנצן שטראם‪ .‬דער בוים איז‬ ‫זענען געלעגן דיקע ווארצלען פון אן אלטן בוים‪ .‬דאס וואסער‬ ‫געווען אזוי גרויס‪ ,‬אז דריי מענטשן וואלטן אים קוים געקענט‬ ‫האט זיך דורכגעדרונגען צווישן זיי‪ ,‬און איז ווייטער גערונען‪.‬‬ ‫ארומנעמען מיט זייערע הענט‪ .‬זיינע דיקע ווארצלען האבן זיך‬ ‫נאכדעם האט זיך דער קוואל אנגעשטויסן אין צוויי גרויסע‬ ‫אויסגעשפרייט פון איין זייט צום צווייטן‪ ,‬און צווישן די ווארצלען‬ ‫פעלזן‪ ,‬וואס האבן כמעט אינגאנצן פארמאכט דעם דורכגאנג‪.‬‬ ‫זענען געווען איינגעשטעקט גרויסע שטיינער‪ ,‬צעבראכענע‬ ‫צווייגן און שטיקער האלץ‪.‬‬ ‫יענקל האט זיך אפגעשטעלט‪ .‬״טאטע‪ ,‬דא וועט ער זיך שוין‬ ‫זיכער אפשטעלן!״ אבער ר׳ מענדל האט אים געוויזן אויף א‬ ‫עס האט אויסגעזען‪ ,‬ווי א גאנצע וואנט איז אויפגעבויט‬ ‫קליינעם שפאלט צווישן די פעלזן‪ .‬דארט האט דאס וואסער זיך‬ ‫געווארן אינמיטן וואסער‪ .‬הינטער דעם בוים האט זיך דאס‬ ‫דורכגעשלענגלט‪ ,‬טראפ נאך טראפ‪ ,‬און אויף דער אנדערער זייט‬ ‫וואסער אנגעזאמלט אין א גרויסער‪ ,‬טיפער טייכל‪ .‬אבער פון דער‬ ‫האט זיך דער קליינער שטראם ווידער פארזאמלט און ווייטער‬ ‫אנדערער זייט איז ארויסגערונען בלויז א שוואכער שטראם‪ .‬ר׳‬ ‫געפלאסן‪ .‬״זעסטו‪ ,‬יענקל?״ האט ר׳ מענדל שטיל געזאגט‪ .‬״דער‬ ‫מענדל האט גלייך פארשטאנען‪.‬‬ ‫קוואל האט נישט קיין גרויסן כח‪ ,‬אבער איין זאך האט ער יא‪.‬״‬ ‫״וואס‪ ,‬טאטע?״ ״ער בלייבט נישט שטיין‪ .‬ער זוכט אלעמאל א‬ ‫דאס איז עס!!! דא איז געלעגן דער גורם‪ ,‬פארוואס זיין מיל‬ ‫וועג ווייטער‪.‬״‬ ‫האט אויפגעהערט צו ארבעטן!‬ ‫דער בוים האט זיך ווארשיינליך אראפגעריסן ביים שטארקן‬ ‫יענקל האט גוט באטראכט דאס וואסער‪ .‬דער קוואל האט‬ ‫ווינט‪ ,‬און זיינע ברייטע ווארצלען האבן פארשפארט דעם‬ ‫טאקע נישט געהאט קיין גרינגן וועג‪ .‬כמעט אויף יעדן טריט האט‬ ‫דורכגאנג‪ .‬דאס וואסער האט זיך אנגעזאמלט הינטער דעם בוים‪,‬‬ ‫זיך געמאכט א נייע שטערונג‪ .‬אבער עס איז נישט געווען קיין‬ ‫אנשטאט ווייטער צו פליסן צום טייך‪ .‬״טאטע!״ האט יענקל‬ ‫איינציגער שטיין‪ ,‬וואס האט געקענט אפשטעלן דעם קליינעם‬ ‫אויסגערופן‪ .‬״יעצט פארשטיי איך! דער בוים האלט אפ דאס‬ ‫שטראם אינגאנצן‪ .‬אמאל האט עס זיך געדארפט דרייען אויף‬ ‫וואסער פון אנקומען צו אונזער מיל!״ ״יא‪ ,‬מיין קינד‪,‬״ האט ר׳‬ ‫רעכטס‪ ,‬אמאל אויף לינקס‪ ,‬און אמאל האט עס זיך געדארפט‬ ‫מענדל געענטפערט‪ .‬״דו האסט גוט פארשטאנען‪.‬״ יענקל האט‬ ‫דורכדרענגען דורך א שמאלן שפאלט‪ .‬אבער אלעמאל איז עס‬ ‫באטראכט דעם ריזיגן בוים‪.‬‬ ‫ווייטער געפלאסן‪ .‬ר׳ מענדל האט אבער נישט אויסגערעדט‬ ‫זיין גאנצע מחשבה‪ .‬ער האט בלויז גענומען יענקלס האנט און‬ ‫״אבער וואס וועלן מיר יעצט טון? מיר קענען דאך נישט‬ ‫געזאגט‪ :‬״קום‪ ,‬מיין קינד‪ .‬לאמיר גיין ווייטער‪ ,‬אונטן ווארט אויף‬ ‫אוועקרוקן אזא גרויסן בוים! און אויב דאס וואסער וועט נישט‬ ‫אונז א פיל גרעסערער וואונדער‪.‬״‬ ‫קענען ווייטערגיין‪ ,‬וועט די מיל קיינמאל נישט צוריק אנהייבן‬ ‫ארבעטן!״ ר׳ מענדל האט א לענגערע צייט געקוקט אויפן‬ ‫אביסל ווייטער האבן זיך צום קוואל אנגעשלאסן נאך‬ ‫פארשפארטן שטראם‪ .‬דערנאך האט ער געזאגט‪ :‬״יענקל‪ ,‬לאמיר‬ ‫עטליכע קליינע קוועלער‪ .‬דער שטראם איז געווארן ברייטער‪,‬‬ ‫נישט אזוי שנעל אויפגעבן‪ .‬קוק גוט אויף דאס וואסער‪.‬״ די צוויי‬ ‫און דאס וואסער האט שוין אנגעהויבן פליסן מיט א גרעסערער‬ ‫האבן זיך אוועקגעשטעלט אויף א הויכן שטיין‪ ,‬אין א ווייטקייט‬ ‫שנעלקייט‪ .‬פלוצלינג האט ר׳ מענדל זיך אפגעשטעלט‪ .‬ער‬ ‫פונעם פארשפארטן שטראם‪ ,‬און אנגעהויבן באטראכטן וואס‬ ‫האט אראפ געקוקט אין טאל און זיין פנים איז געווארן ערנסט‪.‬‬ ‫עס פאסירט‪.‬‬ ‫״יענקל‪ ,‬דו הערסט עפעס?״ יענקל האט זיך צוגעהערט‪ .‬״איך‬ ‫הער וואסער‪ ,‬טאטע‪.‬״ ״יא‪ ,‬אבער הער גוט‪ .‬דאס וואסער מאכט‬ ‫דאס וואסער האט זיך שטענדיג אנגעזאמלט הינטער דעם‬ ‫א שטארקן גערויש דא אויבן‪ ,‬און אביסל ווייטער הערט מען עס‬ ‫בוים‪ .‬פון אויבן זענען געקומען נאך און נאך קוועלער‪ ,‬און מיט‬ ‫כמעט נישט‪ .‬עפעס איז דא נישט אין ארדענונג‪.‬״‬ ‫יעדע מינוט איז דאס וואסער געווארן טיפער‪ .‬א קליינער שטראם‬ ‫האט זיך פרובירט דורכדרענגען צווישן צוויי ווארצלען‪ ,‬אבער א‬ ‫זיי זענען אראפגעגאנגען א שמאלן וועג צווישן די שטיינער‪,‬‬ ‫גרויסער שטיין האט אים פארשפארט דעם וועג‪ .‬דאס וואסער‬ ‫ביז זיי זענען אנגעקומען צו א פלאץ‪ ,‬וואו דער שטראם האט זיך‬ ‫האט זיך דערנאך געדרייט אויף דער אנדערער זייט‪ .‬דארט האט‬ ‫געדרייט צווישן צוויי הויכע בערג‪ .‬און דארט האבן זיי דערזען‬ ‫זיך א צווייטער שטראם דורכגעשלענגלט אונטער א דיקן צווייג‪.‬‬ ‫א וואונדערליכן‪ ,‬אבער שרעקעדיגן אויסקוק‪ .‬א ריזיגער אלטער‬ ‫די וואסערן האט שוין געפונען א וועג ארום אים און צווישן זיינע‬ ‫יענקל האט זיך צוגעבויגן‪ .‬״טאטע! קוק! עס קומט שוין ארויס‬ ‫ווארצלען‪ .‬דער בוים האט געקענט פארשפארן דעם וועג‪ ,‬אבער‬ ‫אביסל וואסער!״‬ ‫ער האט נישט געקענט אפשטעלן דאס וואסער אויף אייביג‪.‬‬ ‫ר׳ מענדל האט בלויז געשמייכלט‪ .‬דער קליינער שטראם איז‬ ‫דער קוואל‪ ,‬וואס איז געווען אזוי קליין און שוואך דארט‬ ‫געווארן ברייטער‪ .‬א צווייטער שטראם האט זיך אנגעשלאסן‪.‬‬ ‫אויבן צווישן די בערג‪ ,‬איז נישט געבליבן שטיין‪ .‬נאך און נאך‬ ‫דאס וואסער האט אנגעהויבן ארויסשפריצן מיט א גרעסערער‬ ‫וואסערן זענען צוגעקומען‪ ,‬דער דרוק איז געווארן גרעסער‪ ,‬ביז‬ ‫שטארקייט‪ .‬פלוצלינג האט זיך געהערט א טיפער קראך‪.‬‬ ‫עס האט זיך געעפנט א וועג‪ .‬ר׳ מענדל האט זיך אראפגעזעצט‬ ‫אויף א שטיין און געווארט‪ ,‬ביז דאס וואסער האט זיך אביסל‬ ‫קררראך!‬ ‫ַ‬ ‫בארואיגט‪ .‬דערנאך האט ער זיך געוואנדן צו זיין זון‪ .‬״יענקל‪,‬‬ ‫יענקל האט זיך דערשראקן און איז צוריקגעשפרונגען‪.‬‬ ‫זאג מיר‪ .‬וואס האסטו געמיינט ווען מיר האבן ערשט געזען דעם‬ ‫א גרויסער שטיין‪ ,‬וואס איז געווען איינגעשטעקט צווישן די‬ ‫ריזיגן בוים?״‬ ‫ווארצלען‪ ,‬האט זיך אביסל גערירט‪ .‬דער בוים האט געציטערט‪.‬‬ ‫״איך האב געמיינט‪ ,‬אז דאס וואסער וועט מער נישט קענען‬ ‫און מיט אמאל האט זיך געהערט נאך א קראך‪.‬‬ ‫ווייטערגיין‪.‬״ ״און וואס האסטו יעצט געזען?״ ״אז דאס וואסער‬ ‫קראאאך!‬ ‫האט זיך נישט אפגעשטעלט‪ .‬עס האט געזוכט א וועג‪ ,‬ביז עס‬ ‫האט זיך דורכגעדרונגען!״ ר׳ מענדל האט צופרידן געשמייכלט‪.‬‬ ‫״טאטע!״ האט יענקל געשריגן‪ .‬״דער בוים רירט זיך!״‬ ‫״געדענק דאס גוט‪ ,‬מיין קינד‪ .‬אמאל שטייט פאר א מענטש‬ ‫ר׳ מענדל האט אים שנעל צוגענומען נענטער צו זיך‪ ,‬און די‬ ‫א שטערונג‪ ,‬וואס זעט אויס אזוי גרויס‪ ,‬אז ער קען זיך נישט‬ ‫צוויי זענען צוריקגעגאנגען נאך עטליכע טריט‪ ,‬העכער אויפן‬ ‫פארשטעלן ווי אזוי ער וועט זי קענען איבערקומען‪ .‬אבער ער‬ ‫בארג‪ .‬״בלייב דא נעבן מיר‪ ,‬יענקל! מיר דארפן שטיין ווייט‬ ‫טאר זיך נישט גלייך אונטערגעבן‪ .‬ער דארף טון וואס ער קען‪,‬‬ ‫פונעם וואסער!״ אין יענער מינוט האט זיך א גרויסער שטיין‬ ‫זוכן נאך א וועג‪ ,‬און בעטן דעם אויבערשטן ער זאל אים געבן די‬ ‫ארויסגעריסן פון צווישן די ווארצלען‪ .‬דאס וואסער האט זיך‬ ‫כוחות ווייטערצוגיין‪.‬״‬ ‫מיט א געוואלד אריינגעווארפן אין דעם ניי‪-‬געעפנטן שפאלט‪.‬‬ ‫יענקל האט שטילערהייט צוגעשאקלט‪ .‬ער האט שוין‬ ‫דער שטראם האט זיך פארברייטערט‪ ,‬נאך צווייגן זענען‬ ‫פארשטאנען א וויכטיגע לימוד‪ .‬אבער ער האט נאכנישט‬ ‫אוועקגעשלעפט געווארן‪ ,‬און דער ריזיגער בוים האט זיך‬ ‫געוואוסט‪ ,‬אז דאס וואסער וועט אים נאך היינט ווייזן א פיל‬ ‫אנגעהויבן בייגן אונטערן דרוק‪.‬‬ ‫גרעסערן וואונדער‪.‬‬ ‫און פלוצלינג ‪ -‬מיט א געוואלדיגן קראך ‪ -‬האט זיך א גרויסער‬ ‫ווען די וואסערן האבן זיך אביסל בארואיגט‪ ,‬האבן ר׳ מענדל‬ ‫טייל פון דער שטערונג צעריסן! א שטארקער שטראם וואסער‬ ‫און יענקל ווייטער ממשיך געווען זייער וועג אראפ צווישן‬ ‫האט זיך ארויסגעגאסן פון הינטערן בוים‪ .‬עס האט גערוישט‪,‬‬ ‫די בערג‪ .‬דער קליינער שטראם‪ ,‬וואס זיי האבן נאכגעפאלגט‬ ‫געברויזט און זיך געשטורעמט צווישן די פעלזן‪ .‬גרויסע‬ ‫פון זיין אנהויב‪ ,‬האט שוין אויסגעזען גאנץ אנדערש‪ .‬ער איז‬ ‫שטיקער האלץ זענען אראפגעשלעפט געווארן אינעם שטראם‪,‬‬ ‫געווען ברייטער‪ ,‬טיפער און פיל שטארקער‪ .‬די וואסערן האבן‬ ‫און די וואסערן האבן זיך געיאגט ווייטער מיט אזא שנעלקייט‪,‬‬ ‫זיך געיאגט צווישן די שטיינער‪ ,‬און אמאל ווען דער שטראם‬ ‫אז יענקל האט נאך קיינמאל נישט געזען אזאנס‪ .‬ער האט זיך‬ ‫האט זיך אנגעשטויסן אין א פעלזן שטיין‪ .‬האבן זיך די קליינע‬ ‫שטארק אנגעכאפט אין זיין פאטערס האנט‪.‬‬ ‫כוואליעס אויפגעהויבן‪ ,‬יענקל האט זיך נישט געקענט גענוג‬ ‫״טאטע! עס איז שרעקעדיג!״ ר׳ מענדל האט אים צוגענומען‬ ‫אפוואונדערן‪.‬‬ ‫נענטער צו זיך‪ .‬״האב נישט קיין מורא‪ ,‬יענקל‪ .‬מיר שטייען דא‬ ‫״טאטע‪,‬״ האט ער געזאגט‪ ,‬״איך קען כמעט נישט גלייבן‪,‬‬ ‫אויף א זיכער פלאץ‪ .‬קוק נאר אויף דעם וואסער‪.‬״ יענקל האט‬ ‫אז דאס איז דאס זעלבע וואסער וואס מיר האבן געזען דארט‬ ‫מיט גרויסע אויגן באטראכט דעם ווילדן שטראם‪ .‬דער ריזיגער‬ ‫אויבן‪ ,‬ביים קליינעם קוואל!״ ״יא‪ ,‬מיין קינד‪ .‬אבער זיין גרויסער‬ ‫בוים איז נאך אלץ געלעגן אין מיטן‪ ,‬אבער א גרויסער טייל פון‬ ‫״טאטע!״ האט ער אויסגערופן מיט גרויס התפעלות‪.‬‬ ‫כח איז נאכנישט דא‪ .‬קום ווייטער‪ ,‬און דו וועסט זען וואס עס‬ ‫״איך קען שוין נישט דערקענען וועלכע וואסער איז געקומען‬ ‫וועט מיט אים פאסירן‪.‬״ זיי זענען געגאנגען נאך א שטיקל וועג‪,‬‬ ‫פון אונזער קוואל‪ ,‬און וועלכע פון דעם צווייטן!״ ר׳ מענדל האט‬ ‫ביז זיי זענען אנגעקומען צו א הויכן פלאץ‪ ,‬פון וואו מען האט‬ ‫געשמייכלט‪ .‬״און פארוואס נישט‪ ,‬יענקל?״ ״ווייל זיי האבן זיך‬ ‫געקענט איבערזען א ברייטן טאל‪ .‬ר׳ מענדל האט זיך פלוצלינג‬ ‫אויסגעמישט! זיי זענען געווארן איינס!״ ״זייער גוט‪ ,‬מיין קינד‪.‬‬ ‫אפגעשטעלט‪.‬‬ ‫זיי זענען געקומען פון צוויי פארשידענע פלעצער‪ ,‬און יעדער‬ ‫״יענקל‪ ,‬קוק אהין!״ ער האט געוויזן אויף דער אנדערער‬ ‫האט דורכגעמאכט זיין אייגענעם וועג‪ .‬אבער איצט‪ ,‬ווען זיי האבן‬ ‫זייט פונעם טאל‪ .‬יענקל האט אויפגעהויבן זיינע אויגן און דערזען‬ ‫זיך צוזאמענגעטראפן‪ ,‬זענען זיי געווארן איין שטראם‪.‬״ יענקל‬ ‫א צווייטן שטראם וואסער‪ ,‬וואס איז אראפגעקומען צווישן די‬ ‫האט ווייטער געקוקט אויפן טייך‪.‬‬ ‫בערג‪ .‬יענער שטראם איז געווען נאך ברייטער און שטארקער‬ ‫ער האט באמערקט‪ ,‬אז דער נייער טייך האט באקומען א‬ ‫פון דעם ערשטן‪ .‬ער האט זיך געיאגט צווישן גרויסע שטיינער‪,‬‬ ‫פיל גרעסערע שטארקייט‪ .‬דאס וואסער האט זיך געיאגט מיט‬ ‫זיך געווארפן איבער קליינע פעלזן‪ ,‬און מיט א שטארקן גערויש‬ ‫אזא געוואלד‪ ,‬אז קליינע שטיינער זענען מיטגעשלעפט געווארן‬ ‫אראפגעפלאסן צום טאל‪ .‬די צוויי שטראמען זענען געקומען פון‬ ‫אינעם שטראם‪ .‬פלוצלינג האט יענקל עפעס באמערקט‪ .‬״טאטע‪,‬‬ ‫צוויי באזונדערע ריכטונגען‪ .‬דער ערשטער פון רעכטס‪ ,‬און דער‬ ‫קוק דארט!״ א גרויסער פעלז איז געלעגן אינמיטן טייך‪ .‬דער‬ ‫צווייטער פון לינקס‪.‬‬ ‫שטיין איז געווען אזוי גרויס‪ ,‬אז ער האט אויסגעזען ווי א‬ ‫קליינער בארג‪ .‬איין טייל דערפון איז געווען אונטערן וואסער‪,‬‬ ‫און ביידע האבן זיך דערנענטערט צו דעם זעלבן פלאץ‪.‬‬ ‫און דער אויבערשטער טייל האט ארויסגעשטעקט העכער דעם‬ ‫״טאטע!״ האט יענקל אויסגערופן‪ .‬״די צוויי וואסערן גייען זיך‬ ‫שטראם‪.‬‬ ‫באלד צוזאמענטרעפן!״ ״יא‪ ,‬יענקל‪ .‬קוק גוט וואס עס וועט‬ ‫פאסירן‪.‬״ יענקל האט מיט גרויס שפאנונג באטראכט דעם‬ ‫די וואסערן האבן זיך אנגעשטויסן אינעם פעלזן שטיין מיט‬ ‫אויסקוק‪ .‬פון איין זייט איז געקומען דאס וואסער‪ ,‬וואס זיי האבן‬ ‫א געוואלדיגן כח‪ .‬״טאטע‪ ,‬דער שטיין וועט דאך אפהאלטן דעם‬ ‫אזוי לאנג נאכגעפאלגט‪ .‬פון דער אנדערער זייט איז געקומען א‬ ‫טייך!״ אבער ר׳ מענדל האט נישט געענטפערט‪ .‬ער האט בלויז‬ ‫צווייטער שטראם‪ ,‬וועלכער האט דורכגעמאכט זיין אייגענעם‬ ‫געוויזן‪ ,‬אז יענקל זאל ווייטער קוקן‪ .‬דאס וואסער האט זיך‬ ‫לאנגן וועג צווישן די בערג‪ .‬יעדער שטראם האט זיך געיאגט מיט‬ ‫געווארפן קעגן דעם שטיין‪ .‬פון אלע זייטן האבן די כוואליעס‬ ‫זיין אייגענער שנעלקייט‪.‬‬ ‫געשטויסן און געדרוקט‪ ,‬און קלענערע שטיינער האבן זיך‬ ‫גערוקט ארום זיין אונטערשטן טייל‪ .‬פלוצלינג האט זיך דער‬ ‫יעדער האט געהאט זיין אייגענע ריכטונג‪ .‬אבער ווען זיי‬ ‫גרויסער פעלז אביסל גערירט‪ .‬יענקל האט זיך צוגעבויגן מיט‬ ‫זענען אנגעקומען אין מיטן טאל‪ ,‬האט זיך פלוצלינג אלעס‬ ‫גרויס שפאנונג‪.‬‬ ‫געטוישט‪.‬‬ ‫״טאטע! ער רירט זיך!״ נאכאמאל האבן זיך די וואסערן‬ ‫די צוויי שטראמען זענען מיט גרויס כח צוזאמענגעקומען!‬ ‫געשטויסן קעגן דעם פעלזן שטיין‪ .‬דער שטיין האט זיך אביסל‬ ‫געדרייט‪ .‬און מיט אמאל‪ ,‬מיט א טיפן גערויש‪ ,‬האט זיך זיין‬ ‫די וואסערן האבן זיך צונויפגעמישט‪ .‬גרויסע כוואליעס האבן‬ ‫אונטערשטער טייל ארויסגעריסן פון דער ערד‪ ,‬און דער גרויסער‬ ‫זיך אויפגעהויבן‪ ,‬און א געוואלדיגער גערויש האט זיך געהערט‬ ‫פעלז האט זיך גערוקט אביסל ווייטער אינעם טייך‪ .‬״טאטע!‬ ‫איבערן גאנצן טאל‪ .‬פאר א קורצער וויילע האט דאס וואסער‬ ‫האסטו געזען?!״ האט יענקל אויסגערופן‪ .‬״דאס וואסער האט‬ ‫זיך געדרייט אין גרויסע קרייזן‪ ,‬ביז די צוויי שטראמען האבן זיך‬ ‫גערוקט אזא גרויסן שטיין!״ ״יענקל‪ ,‬לאמיר דיר עפעס פרעגן‪.‬‬ ‫אויסגעגליכן און אנגעהויבן פליסן אין איין ריכטונג‪ .‬און יענקל‬ ‫גלייבסטו אז דער קליינער קוואל‪ ,‬וואס מיר האבן געזען היינט‬ ‫האט דערזען עפעס וואס האט אים ממש איבערגענומען‪.‬‬ ‫אינדערפרי‪ ,‬וואלט געקענט רירן דעם גרויסן פעלז?״‬ ‫עס זענען מער נישט געווען צוויי באזונדערע קוועלער‪ .‬עס‬ ‫״אוודאי נישט‪ ,‬טאטע! ער וואלט קוים געקענט רירן א‬ ‫איז געווען איין גרויסער‪ ,‬ברייטער און שטארקער טייך!‬ ‫געוואלדיגן שטראם‪ ,‬וואס האט זיך געדריקט צווישן די צוויי‬ ‫קליינעם שטיין!״ ״און דער צווייטער קוואל‪ ,‬אליין‪ ,‬וואלט אויך‬ ‫פעלזן‪ .‬״טאטע‪,‬״ האט ער געפרעגט‪ ,‬״וואס וועט דא פאסירן?‬ ‫נישט געהאט גענוג כח‪ .‬אבער וואס איז געשען ווען די צוויי‬ ‫דער טייך איז דאך אזוי ברייט‪ ,‬און דער דורכגאנג איז אזוי שמאל!‬ ‫זענען געווארן איינס?״ יענקל האט מיט א שמייכל געענטפערט‪:‬‬ ‫ווי אזוי קענען אלע וואסערן דורכגיין צוזאמען?״‬ ‫״זיי האבן באקומען א גרעסערן כח!״ ר׳ מענדל האט געלייגט זיין‬ ‫האנט אויפן אקסל פונעם קינד‪.‬‬ ‫ר׳ מענדל האט געוויזן אויף דעם פלאץ וואו דאס וואסער איז‬ ‫ארויסגעקומען פון צווישן די פעלזן‪ .‬דארט האט זיך דער טייך‬ ‫״דאס איז טאקע דער גרויסער וואונדער‪ ,‬יענקל‪ .‬ווען יעדער‬ ‫ווידער פארברייטערט און ווייטער געפלאסן אין טאל‪ .‬״זעסטו‪,‬‬ ‫קוואל איז געווען אליין‪ ,‬האט ער געהאט בלויז זיין אייגענעם כח‪.‬‬ ‫יענקל? אפילו ווען דער וועג ווערט שמאל און שווער‪ ,‬בלייבן‬ ‫אבער ווען זיי האבן זיך פאראייניגט‪ ,‬האט דער כח פונעם ערשטן‬ ‫די וואסערן צוזאמען‪ .‬זיי דארפן זיך צוזאמענדריקן‪ ,‬און אמאל‬ ‫זיך צוגעלייגט צום כח פונעם צווייטן‪ .‬און צוזאמען האבן זיי‬ ‫ווארפן זיי זיך פון איין זייט צו דער אנדערער‪ .‬אבער זיי ווערן‬ ‫געקענט באווייזן זאכן‪ ,‬וואס יעדער פון זיי אליין וואלט קיינמאל‬ ‫דערפון נישט צוויי באזונדערע טייכן‪.‬״ יענקל האט באמערקט‪,‬‬ ‫נישט געקענט אויספירן‪.‬״ יענקל האט זיך שטארק פארטראכט‪.‬‬ ‫אז דאס וואסער‪ ,‬וואס איז אריינגעקומען צווישן די פעלזן‪ ,‬איז‬ ‫ער האט דערזען‪ ,‬אז די גרויסקייט פונעם טייך איז נישט געקומען‬ ‫טאקע ארויסגעקומען פון דער אנדערער זייט אלס איין גרויסער‬ ‫פון דעם וואס איינער פון די קוועלער איז געווען אזוי שטארק‪.‬‬ ‫שטראם‪.‬‬ ‫נאר פון דעם וואס זיי האבן זיך צוזאמענגעשטעלט‪.‬‬ ‫״די פעלזן קענען פארשמעלערן דעם וועג‪ ,‬אבער זיי קענען‬ ‫און דער גרויסער פעלז‪ ,‬וואס האט זיך גערוקט פון זיין פלאץ‪,‬‬ ‫נישט צערייסן דעם קשר צווישן די וואסערן‪,‬״ האט ר׳ מענדל‬ ‫איז געווען דער קלארסטער באווייז דערצו‪.‬‬ ‫געזאגט‪ .‬״זיי בלייבן צוזאמען‪ ,‬און צוזאמען גייען זיי ווייטער‪.‬״‬ ‫יענקל האט די ווערטער גוט געהערט‪ .‬ער האט שוין געזען ווי‬ ‫די צוויי האבן ווייטער נאכגעפאלגט דעם טייך‪ .‬פון אלע זייטן‬ ‫דאס וואסער קען איבערקומען א שטערונג‪ ,‬און ווי צוויי קוועלער‬ ‫זענען צוגעקומען נאך קליינע קוועלער‪ .‬איינס איז אראפגעקומען‬ ‫קענען באקומען א געוואלדיגן כח דורכן זיך פאראייניגן‪ .‬אבער‬ ‫פון א הויכן בארג‪ ,‬א צווייטס איז ארויסגערונען פון א טיפן וואלד‪,‬‬ ‫דער גרעסטער וואונדער האט נאך געווארט אויף אים‪.‬‬ ‫און א דריטס האט זיך געשלענגלט צווישן די גרינע פעלדער‪.‬‬ ‫יעדער קוואל האט מיטגעברענגט זיינע אייגענע וואסערן‪ .‬און‬ ‫נאך א לאנגן וועג זענען ר׳ מענדל און יענקל אנגעקומען צו‬ ‫יעדער האט זיך אנגעשלאסן צום גרויסן טייך‪ .‬מיט יעדן נייעם‬ ‫א שטילערן פלאץ‪ ,‬וואו דער טייך האט זיך אויסגעברייטערט‬ ‫שטראם איז דער טייך געווארן נאך ברייטער‪ ,‬נאך טיפער און נאך‬ ‫צווישן גרינע ביימער‪ .‬די זון האט שוין געהאלטן הויך אויפן‬ ‫שטארקער‪ .‬אבער פלוצלינג האט זיך דער וועג פארשמעלערט‪.‬‬ ‫הימל‪ ,‬און אירע ווארעמע שטראלן האבן באלויכטן דאס וואסער‪.‬‬ ‫די כוואליעס האבן געשפיגלט דאס ליכט‪ ,‬און דער גאנצער טייך‬ ‫פאר זיי זענען געשטאנען צוויי ריזיגע פעלזן‪ ,‬וואס האבן זיך‬ ‫האט אויסגעזען ווי א גרויסער פלאך פון גלאנציג זילבער‪ .‬ר׳‬ ‫אויפגעהויבן הויך איבערן טייך‪ .‬צווישן זיי איז געבליבן בלויז א‬ ‫מענדל האט זיך אוועקגעזעצט אונטער א בוים‪ ,‬ארויסגענומען‬ ‫שמאלער דורכגאנג‪ ,‬דורך וועלכן דער גאנצער גרויסער שטראם‬ ‫דאס שטיקל ברויט וואס ער האט מיטגעברענגט‪ ,‬און עס‬ ‫האט זיך געדארפט דורכדרענגען‪ .‬דאס וואסער האט זיך דארט‬ ‫צעטיילט מיט זיין זון‪.‬‬ ‫געיאגט מיט א מורא׳דיגן כח‪ .‬די כוואליעס האבן זיך געווארפן‬ ‫פון איין פעלז צום צווייטן‪ ,‬און דער גערויש איז געווען אזוי‬ ‫יענקל איז געווען מיד פונעם לאנגן וועג‪ ,‬אבער זיינע אויגן‬ ‫שטארק‪ ,‬אז ר׳ מענדל און יענקל האבן זיך קוים געקענט הערן‬ ‫האבן נאכאנאנד געזוכט נאכן וואונדער אינעם טייך‪ .‬פלוצלינג‬ ‫איינער דעם אנדערן‪.‬‬ ‫האט ער באמערקט עפעס אומגעווענליך‪ .‬נעבן א גרויסן שטיין‪,‬‬ ‫נישט ווייט פונעם ברעג‪ ,‬איז געלעגן א שטיקל אייז‪ .‬דאס אייז‬ ‫יענקל האט זיך אנגעכאפט אין זיין פאטערס האנט‪ .‬״טאטע‪,‬‬ ‫איז ווארשיינליך אראפגעקומען פון די קאלטע בערג‪ ,‬וואו‬ ‫איך האב מורא!״ ר׳ מענדל האט אים צוגענומען צו זיך און‬ ‫דער שניי און פראסט האבן נאך געהערשט‪ ,‬און איז געבליבן‬ ‫געפירט אויף א העכערן שטעג‪ .‬״בלייב נעבן מיר‪ ,‬מיין קינד‪.‬‬ ‫שטעקן אינמיטן טייך‪ .‬עס איז געווען א גרויס שטיקל‪ ,‬הארט‬ ‫פון דא קענען מיר זיכער קוקן‪.‬״ יענקל האט באטראכט דעם‬ ‫איין שטראם האט עס ארומגענומען פון רעכטס‪ .‬א צווייטער‬ ‫און פארפרוירן‪ ,‬און האט אויסגעזען ווי א שטיין פון דורכזיכטיגן‬ ‫שטראם פון לינקס‪ .‬און נאך וואסערן האבן שטילערהייט‬ ‫גלאז‪.‬‬ ‫ארומגעפלאסן דעם אונטערשטן טייל‪ .‬דאס אייז איז אבער‬ ‫יענקל האט זיך אויפגעשטעלט און צוגעגאנגען נענטער‬ ‫געבליבן אויף זיין פלאץ‪ .‬עס האט זיך נישט גערירט‪ .‬עס האט‬ ‫צום ברעג‪ .‬״טאטע‪ ,‬קום קוקן!״ ר׳ מענדל איז אויפגעשטאנען‬ ‫אויסגעזען‪ ,‬ווי עס וויל גארנישט וויסן פונעם טייך‪ ,‬און ווי עס‬ ‫און צוגעקומען‪ .‬״וואס האסטו געפונען‪ ,‬יענקל?״ ״א שטיקל אייז!‬ ‫איז צופרידן צו בלייבן שטיין‪ ,‬הארט און קאלט‪ ,‬באזונדער פון‬ ‫אבער איך פארשטיי נישט עפעס‪.‬״ ״וואס פארשטייסטו נישט?״‬ ‫אלע אנדערע וואסערן‪ .‬יענקל האט געווארט‪ .‬און געווארט‪.‬‬ ‫יענקל האט געוויזן אויף די פליסנדיגע וואסערן‪ .‬״טאטע‪ ,‬אלע‬ ‫אבער גארנישט האט זיך נישט געטוישט‪ .‬״טאטע‪,‬״ האט ער‬ ‫קוועלער וואס מיר האבן ביז יעצט געזען‪ ,‬האבן זיך פאראייניגט‬ ‫ענדליך געזאגט מיט א ביסל אנטוישונג‪ ,‬״איך מיין אז דאס אייז‬ ‫מיטן טייך‪ .‬יעדער האט זיך אויסגעמישט מיט די אנדערע‬ ‫וועט בלייבן אזוי אויף אייביג‪ .‬עס איז דאך אזוי הארט!״‬ ‫וואסערן‪ ,‬און אלע זענען געווארן איינס‪.‬״ ״יא‪ ,‬יענקל‪.‬״‬ ‫ר׳ מענדל האט אים אנגעקוקט מיט א ווארעמען שמייכל‪.‬‬ ‫״אבער קוק דא! דאס אייז ליגט אינמיטן וואסער‪ ,‬און דאך‬ ‫״ווארט נאר‪ ,‬מיין קינד‪ .‬נישט יעדע זאך געשעט אין איין‬ ‫בלייבט עס באזונדער‪ .‬עס איז דאך הארט און קאלט! פארוואס‬ ‫אויגנבליק‪ .‬אמאל דארף מען האבן געדולד‪ ,‬און אמאל דארף מען‬ ‫ווערט עס נישט איינס מיט די אנדערע וואסערן?״ ר׳ מענדל‬ ‫לאנג ווארטן ביז מען הייבט אן זען א טויש‪.‬״ ער האט נאכאמאל‬ ‫האט זיך צוגעבויגן און א לענגערע צייט באטראכט דאס אייז‪.‬‬ ‫געוויזן אויף דאס אייז‪ .‬״קוק נאר ווי די זון שיינט דערויף‪ ,‬און ווי‬ ‫דערנאך האט ער געזאגט‪ :‬״יענקל‪ ,‬דו האסט יעצט געפרעגט א‬ ‫דאס וואסער נעמט עס ארום פון אלע זייטן‪ .‬עס איז ממש כאילו‬ ‫זייער וויכטיגע שאלה‪ .‬און דער תירוץ וועט דיר לערנען נאך א‬ ‫דער טייך וויל נישט אוועקלאזן דאס שטיקל אייז‪.‬״‬ ‫גרויסע לערע‪.‬״ ער האט געוויזן אויף דאס פארפרוירענע שטיקל‪.‬‬ ‫יענקל האט זיך צוגעהערט מיט גרויס נייגער‪ .‬ר׳ מענדל‬ ‫״זאג מיר‪ ,‬מיין קינד‪ ,‬וואס איז דאס אייז באמת?״‬ ‫האט ווייטער געזאגט‪ :‬״עס איז כאילו דאס וואסער רופט צו‬ ‫״אייז!‪ ,‬טאטע!״ ר׳ מענדל האט געשמייכלט‪ .‬״יא‪ ,‬אבער פון‬ ‫אים‪ :‬׳ברודער מיינער! פארוואס ליגסטו דא אזוי קאלט און‬ ‫וואס ווערט אייז?״ יענקל האט זיך פארטראכט‪ .‬״פון וואסער!‬ ‫פארפרוירן? פארוואס ביסטו אפגעטיילט פון אונז? דו ביסט דאך‬ ‫ווען דאס וואסער ווערט זייער קאלט‪ ,‬ווערט עס אייז!״ ״זייער‬ ‫באמת פונקט ווי מיר! דו ביסט אויך וואסער! לאז אפ דיין קעלט‪,‬‬ ‫גוט‪ ,‬יענקל‪ .‬און יעצט זאג מיר‪ :‬אויב דאס אייז איז באמת‬ ‫ווער צוריק וואסער‪ ,‬און קום מיט אונז צוזאמען! מיר וועלן פליסן‬ ‫וואסער‪ ,‬פארוואס זעט עס אויס אזוי אנדערש?״ ״ווייל עס איז‬ ‫מיט איין כח‪ ,‬אויף איין וועג‪ ,‬צו איין גרויסן ציל!׳״ יענקל האט זיך‬ ‫פארפרוירן!״‬ ‫שטארק באנומען פון די ווערטער‪.‬‬ ‫״אט דאס איז דער סוד‪ ,‬מיין קינד‪ .‬דאס אייז איז באמת נישט‬ ‫און פלוצלינג האט ער עפעס באמערקט‪ .‬א קליינע טראפ‬ ‫קיין אנדערע זאך ווי דאס וואסער‪ .‬עס איז פון דעם זעלבן מין‪,‬‬ ‫וואסער האט זיך געשאפן אויפן שפיץ פונעם אייז‪ .‬יענקל האט‬ ‫נאר די גרויסע קעלט האט עס פארהארטעוועט און פארפרוירן‪.‬‬ ‫זיך צוגעבויגן‪ .‬די טראפ איז געווארן גרעסער‪ .‬גרעסער‪ .‬און‬ ‫דערפאר קען עס איצט נישט מיטפליסן מיט די אנדערע‬ ‫פלוצלינג איז זי אראפגעפאלן אינעם טייך‪.‬‬ ‫וואסערן‪.‬״ אבער באמת זענען ביידע געווען פון דער זעלבער‬ ‫זאך‪ .‬״טאטע‪,‬״ האט יענקל געפרעגט‪ ,‬״מיינט דאס‪ ,‬אז דאס אייז‬ ‫פלאפ!‬ ‫ּ‬ ‫קען אמאל אויך ווערן איינס מיטן טייך?״ ״אוודאי‪ ,‬מיין קינד‪.‬‬ ‫״טאטע!״ האט יענקל אויסגערופן‪ .‬״האסטו געזען?!״ ״א‬ ‫עס דארף נאר פארלירן זיין קעלט‪.‬״ ״אבער ווי אזוי וועט דאס‬ ‫טראפ וואסער איז אראפגעפאלן פונעם אייז!״ ר׳ מענדל האט‬ ‫פאסירן?״ ר׳ מענדל האט געוויזן אויף דער זון‪ .‬״קוק גוט‪ ,‬יענקל‪,‬‬ ‫געשמייכלט‪ .‬״קוק ווייטער‪.‬״ נאך א טראפ האט זיך געשאפן‪.‬‬ ‫און דו וועסט זען‪.‬״ די צוויי האבן זיך ווידער אוועקגעזעצט אויפן‬ ‫דערנאך נאך איינס‪ .‬און נאך איינס‪ .‬ביסלעכווייז האט די זון‬ ‫שטיין און אנגעהויבן באטראכטן דאס אייז‪ .‬די זון האט ווייטער‬ ‫אנגעהויבן צעשמעלצן דעם אויסערשטן טייל פונעם אייז‪.‬‬ ‫געשיינט‪ ,‬און די וואסערן האבן נישט אויפגעהערט צו פליסן‬ ‫קליינע טראפן זענען אראפגערונען אין טייך‪ ,‬און אין איין‬ ‫ארום דעם פארפרוירענעם שטיקל‪.‬‬ ‫וואסער‪ ,‬אזוי ווי צוויי קוועלער וואס פאראייניגן זיך‪.‬״ יענקל‬ ‫אויגנבליק האבן זיי זיך אויסגעמישט מיט די אנדערע וואסערן‪.‬‬ ‫האט גוט באטראכט דעם חילוק‪ .‬״און אויב מען וועט אריינלייגן‬ ‫יענקל האט אויפגעשפרונגען פון פרייד‪ .‬״טאטע! דאס אייז‬ ‫אין טייך פעך‪ ,‬אדער אנדערע זאכן וואס קענען פארשמוצן‬ ‫ווערט צוריק וואסער! עס הייבט אן מיטפליסן מיטן טייך!״‬ ‫דאס וואסער‪,‬״ האט ר׳ מענדל ווייטער געזאגט‪ ,‬״קען דער טייך‬ ‫ער האט זיך אפגעשטעלט אויף א רגע און צוגעגעבן‪ :‬״און‬ ‫דערפון פארלירן זיין ריינקייט‪.‬״‬ ‫געדענק גוט‪ ,‬יענקל‪ .‬דאס וואסער האט זיך נישט געדארפט‬ ‫״אבער טאטע‪,‬״ האט יענקל געפרעגט‪ ,‬״איז דען נישט גוט‬ ‫פארפרירן‪ ,‬כדי צו ווערן איינס מיטן אייז‪ .‬פארקערט‪ ,‬דאס אייז‬ ‫צו זיין פאראייניגט מיט יעדן?״ ר׳ מענדל האט געלייגט זיין‬ ‫דארף פארלירן זיין קעלט און צוריק ווערן וואסער‪ .‬דעמאלט‬ ‫האנט אויף יענקלס אקסל‪ .‬״מיין טייער קינד‪ ,‬הער גוט וואס איך‬ ‫קענען זיי זיך באמת פאראייניגן‪.‬״‬ ‫גיי דיר יעצט זאגן‪ .‬עס איז דא א גרויסער חילוק צווישן העלפן‬ ‫אן אנדערן‪ ,‬און זיך אויסמישן מיט אים אזוי שטארק‪ ,‬אז מען‬ ‫יענקל האט די ווערטער גוט איינגעהערט‪ .‬ער האט באטראכט‬ ‫פארלירט דעם אייגענעם מהות‪.‬״ ער האט געוויזן אויפן טייך‪.‬‬ ‫ווי נאך טראפן פאלן אראפ פונעם אייז און פארשווינדן אינעם‬ ‫גרויסן טייך‪ .‬אויף די טראפן איז מער נישט געווען קיין סימן‪,‬‬ ‫״דאס וואסער קען געבן לעבן פאר די ביימער וואס וואקסן‬ ‫אז זיי זענען מיט עטליכע רגעים פריער געווען אפגעטיילט און‬ ‫נעבן אים‪ .‬עס קען דערפרישן די חיות וואס קומען טרינקען‬ ‫פארפרוירן‪ .‬זיי זענען געווען א טייל פונעם זעלבן שטראם‪ .‬אבער‬ ‫דערפון‪ .‬עס קען אפילו אוועקוואשן שמוץ פון א זאך וואס איז‬ ‫דא האט זיך ביי יענקל אויפגעוועקט א נייע שאלה‪.‬‬ ‫שמוציג געווארן‪ .‬אבער דערפאר דארף עס נישט אליין ווערן‬ ‫שמוציג‪.‬״ ״און ווען א זאך קען טאקע פארשמוצן דאס וואסער‪,‬״‬ ‫קען מען זיך פאראייניגן מיט יעדן?‬ ‫האט דער פאטער צוגעגעבן‪ ,‬״דארף מען זיך היטן‪ ,‬אז די ריינקייט‬ ‫״טאטע‪,‬״ האט יענקל געפרעגט‪ ,‬״אויב דאס וואסער‬ ‫זאל נישט פארלוירן גיין‪.‬״‬ ‫האט אזא גרויסן כח זיך צו פאראייניגן מיט אנדערע וואסערן‪,‬‬ ‫״א גוט הארץ דארף זיין ברייט גענוג צו וועלן העלפן יעדן‪.‬‬ ‫פארוואס קען עס זיך נישט פאראייניגן אויך מיט אנדערע זאכן?״‬ ‫אבער דער מענטש דארף אויך וויסן ווי אזוי צו באשיצן דאס‬ ‫ר׳ מענדל האט אים אנגעקוקט‪ .‬״וואס מיינסטו‪ ,‬מיין קינד?״ ״איך‬ ‫וואס איז הייליג און טייער ביי אים‪.‬״‬ ‫מיין‪ ,‬אז אויב דאס וואסער קען ארומנעמען דאס אייז און עס‬ ‫העלפן ווערן איינס מיטן טייך‪ ,‬אפשר קען עס אויך ארייננעמען‬ ‫דערנאך האט ער זיך אויפגעשטעלט‪ .‬״קום‪ ,‬יענקל‪ .‬מיר‬ ‫יעדע אנדערע זאך וואס געפינט זיך אין זיין וועג?״ ר׳ מענדל‬ ‫דארפן זיך שוין צוריק איילן‪ .‬עס ווערט שפעט‪ ,‬און די מענטשן‬ ‫האט א רגע געשוויגן‪.‬‬ ‫אינעם שטעטל ווארטן אויף אונז‪.‬״ דער וועג צוריק צום שטעטל‬ ‫האט זיי געפירט איבער א הויכן בארג‪ ,‬פון וואו מען האט געקענט‬ ‫דערנאך האט ער געזאגט‪ :‬״דאס איז טאקע א גרויסע‬ ‫איבערזען דעם גאנצן טאל‪ .‬די זון האט שוין אנגעהויבן זיך‬ ‫שאלה‪ ,‬יענקל‪ .‬און כדי דו זאלסט פארשטיין דעם תירוץ‪ ,‬וויל‬ ‫נייגן צום מערב‪ ,‬און אירע גאלדענע שטראלן האבן באלויכטן‬ ‫איך דיר עפעס ווייזן‪.‬״ ער האט ארויסגענומען פון זיין טאש א‬ ‫די בערג און וועלדער‪ .‬ר׳ מענדל האט זיך אפגעשטעלט אויפן‬ ‫קליין פלעשעלע‪ ,‬אין וועלכן עס איז געווען אביסל אויל‪ ,‬וואס‬ ‫הויכן פלאץ‪ .‬״יענקל‪ ,‬קום אהער‪ .‬איך וויל דיר נאך איין זאך‬ ‫ער פלעגט נוצן פאר זיינע געצייג‪ .‬ער האט אריינגעגאסן א ביסל‬ ‫ווייזן‪ ,‬איידער מיר גייען אהיים‪.‬״ פון דער גרויסער הייך האט‬ ‫טייך‪-‬וואסער אין א ליידיגע קליינע כלי און צוגעגעבן דערצו‬ ‫מען געקענט זען ווי דער ברייטער טייך שלענגלט זיך צווישן די‬ ‫עטליכע טראפן אויל‪ .‬״קוק גוט‪ ,‬יענקל‪.‬״ יענקל האט באטראכט‬ ‫בערג און טאלן‪ ,‬ווייטער און ווייטער‪ ,‬ביז ער איז פארשוואונדן‬ ‫דאס כלי‪ .‬דאס אויל האט זיך פארשפרייט אויפן אויבערפלאך‬ ‫אין דער ווייטנס‪ .‬נאך פיל ווייטער‪ ,‬דארט וואו די בערג האבן‬ ‫פונעם וואסער‪ ,‬אבער עס האט זיך נישט באמת אויסגעמישט‬ ‫זיך געענדיגט‪ ,‬האט מען געקענט דערקענען דעם גרויסן ים‪,‬‬ ‫דערמיט‪.‬‬ ‫וואס האט זיך אויסגעשפרייט ווי אן אומענדליכע בלויע פלאך‪.‬‬ ‫״זעסטו‪ ,‬יענקל? דאס אויל איז נישט ווי דאס אייז‪ .‬דאס‬ ‫״יענקל‪ ,‬דו זעסט דעם ים?״ ״יא‪ ,‬טאטע! עס איז אזוי גרויס!״‬ ‫אייז איז באמת וואסער‪ ,‬נאר עס איז פארפרוירן‪ .‬אבער דאס אויל‬ ‫״ווייסטו‪ ,‬מיין קינד‪ ,‬אז אויך אונזער טייך וועט ענדליך‬ ‫איז פון א גאנץ אנדערן מין‪ .‬דערפאר ווערט עס נישט איינס מיטן‬ ‫נישט געענטפערט‪ .‬ער האט בלויז געקוקט אויפן טייך‪ .‬יענקל איז‬ ‫אנקומען אהין? ער וועט ווייטער פליסן צווישן די בערג און‬ ‫געשטאנען נעבן אים‪ ,‬מיט די אויגן אנגעשטעלט אויפן גרויסן‬ ‫טאלן‪ ,‬דורכגיין נאך פעלדער און שטעטלעך‪ ,‬ביז זיינע וואסערן‬ ‫ראד‪ .‬ער האט געוואוסט‪ ,‬אז דארט אויבן‪ ,‬צווישן די בערג‪ ,‬האט‬ ‫וועלן זיך אויסגיסן אין דעם גרויסן ים‪.‬״ ״טאטע‪,‬״ האט ער‬ ‫זיך שוין געעפנט א וועג פאר די וואסערן‪ .‬ער האט מיט זיינע‬ ‫געפרעגט‪ ,‬״ווען דאס וואסער קומט אן צום ים‪ ,‬וועט מען נאך‬ ‫אייגענע אויגן געזען ווי דער ריזיגער בוים האט נישט געקענט‬ ‫קענען דערקענען פון וואו יעדע טראפ איז געקומען?״‬ ‫אפהאלטן דעם שטראם‪.‬‬ ‫ר׳ מענדל האט געשמייכלט‪ .‬״וואס מיינסטו‪ ,‬יענקל?״ ״איך‬ ‫ער האט געזען ווי די וואסערן האבן זיך פאראייניגט‪ ,‬און ווי‬ ‫מיין נישט‪ .‬עס וועט דאך שוין אלעס זיין אויסגעמישט‪.‬״ ״זייער‬ ‫זייער כח איז געווארן אלץ גרעסער‪.‬‬ ‫גוט‪ ,‬מיין קינד‪ .‬יעדער קוואל האט געהאט זיין אייגענעם אנהויב‪.‬‬ ‫איינער איז ארויסגעקומען פון א הויכן בארג‪ ,‬א צווייטער פון‬ ‫אבער וואו זענען זיי יעצט?‬ ‫א טיפן וואלד‪ ,‬און א דריטער פון א קליינעם טאל‪ .‬יעדער האט‬ ‫די מינוטן זענען פארביי‪ .‬דער בעקער האט אנגעהויבן‬ ‫זיך געדארפט דורכדרענגען צווישן זיינע אייגענע שטערונגען‪.‬‬ ‫אומגעדולדיג ארומגיין‪ .‬איינער פון די מענטשן האט שוין‬ ‫אבער אלע האבן זיך פאראייניגט אין איין טייך‪ ,‬און ענדליך וועלן‬ ‫אויפגעהויבן זיין זאק תבואה‪ ,‬גרייט אהיימצוגיין‪ .‬און פלוצלינג‬ ‫זיי אלע אנקומען צום זעלבן גרויסן ים‪.‬״‬ ‫האט יענקל געהערט עפעס‪ .‬א גאר שוואכן גערויש‪ .‬ער האט‬ ‫״דאס וואסער פארלירט נישט זיין גרויסקייט ווען עס ווערט‬ ‫אויפגעהויבן זיין קאפ‪ .‬ער האט זיך צוגעהערט‪ .‬דאס גערויש איז‬ ‫איינס מיט אנדערע וואסערן‪ .‬פארקערט‪ ,‬דורכן זיך פאראייניגן‬ ‫געקומען פון דער ריכטונג פון די בערג‪ .‬אין אנהויב האט עס זיך‬ ‫מיט זיי‪ ,‬ווערט עס א טייל פון עפעס פיל גרעסערס און‬ ‫געהערט ווי א ווייטער ווינט‪ .‬דערנאך איז עס געווארן אביסל‬ ‫שטארקערס ווי עס איז געווען אליין‪.‬״‬ ‫שטארקער‪ .‬יענקל האט זיך אויסגעדרייט צו זיין פאטער‪.‬‬ ‫ווען ר׳ מענדל און יענקל זענען צוריק געקומען צום שטעטל‪,‬‬ ‫״טאטע! הערסטו?״ ר׳ מענדל האט זיך צוגעהערט‪ .‬א‬ ‫האט זיך דער הימל שוין אנגעהויבן פארבן מיט די רויטליכע‬ ‫קליינער שמייכל האט זיך אויסגעשפרייט אויף זיין פנים‪ .‬״יא‪,‬‬ ‫שטראלן פון דער אונטערגייענדער זון‪ .‬ביים ברעג פונעם טייך‬ ‫מיין קינד‪ .‬איך הער‪.‬״ דאס גערויש איז געווארן שטארקער‪.‬‬ ‫זענען געשטאנען עטליכע אידן‪ ,‬וועלכע האבן נאך אלץ געווארט‬ ‫דער טייך האט זיך אנגעהויבן הייבן‪ .‬די קליינע כוואליעס זענען‬ ‫מיט זייערע זעק תבואה‪ .‬דער בעקער איז אויך דארט געווען‪.‬‬ ‫געווארן גרעסער‪ ,‬און דאס וואסער האט זיך שוין געיאגט מיט‬ ‫ווען ער האט דערזען ר׳ מענדל פון דערווייטנס‪ ,‬איז ער אים‬ ‫א פיל גרעסערער שנעלקייט‪ .‬פלוצלינג האט זיך דער גרויסער‬ ‫אנטקעגן געלאפן‪ .‬״נו‪ ,‬ר׳ מענדל! וואס האט איר געטראפן? וועט‬ ‫ראד אביסל גערירט‪.‬‬ ‫די מיל שוין קענען צוריק ארבעטן?״‬ ‫קררר‪...‬‬ ‫ר׳ מענדל האט זיך אפגעשטעלט נעבן דעם טייך און‬ ‫יענקל האט אויפגעשפרונגען‪ .‬״טאטע! דאס ראד האט זיך‬ ‫אראפגעקוקט אויפן וואסער‪ .‬דער שטראם איז נאך געווען‬ ‫גערירט!״ אלע מענטשן האבן זיך אויסגעדרייט‪ .‬דער גרויסער‬ ‫שוואך‪ .‬אבער ער האט שוין אויסגעזען אביסל שטארקער ווי‬ ‫ראד האט זיך אביסל געדרייט‪ .‬און איז ווידער געבליבן שטיין‪.‬‬ ‫אינדערפרי‪ .‬ר׳ מענדל האט באמערקט קליינע כוואליעס וואס‬ ‫האבן זיך אנגעהויבן רוקן מיט א גרעסערער שנעלקייט‪ .‬״מיטן‬ ‫יענקל האט פארהאלטן זיין אטעם‪ .‬דער טייך האט זיך אבער‬ ‫אויבערשטנס הילף‪,‬״ האט ער געזאגט‪ ,‬״וועט דאס וואסער באלד‬ ‫ווייטער אנגעפילט מיט וואסער‪ .‬די כוואליעס האבן זיך געשטויסן‬ ‫צוריקקומען‪.‬״ די מענטשן האבן זיך פארזאמלט ארום דער מיל‪.‬‬ ‫קעגן די גרויסע הילצערנע פלאכן פונעם ראד‪ .‬מיט אמאל האט‬ ‫אלע האבן געווארט‪ .‬דער גרויסער ראד איז אבער נאך אלץ‬ ‫זיך דאס ראד ווידער גערירט‪ .‬ערשט אביסל‪ .‬דערנאך נאך אביסל‪.‬‬ ‫געשטאנען שטיל‪.‬‬ ‫און פלוצלינג האט זיך דאס גרויסע מיל‪-‬ראד אנגעהויבן דרייען!‬ ‫איין מינוט איז פארביי‪ .‬נאך א מינוט‪ .‬איינער פון די מענטשן‬ ‫קררר‪ ...‬קלאך‪ ...‬קלאך‪ ...‬קלאך!‬ ‫האט זיך אנגערופן‪ :‬״אפשר איז עפעס צעבראכן אינעם ראד?‬ ‫דער באקאנטער גערויש האט זיך ווידער געהערט איבערן‬ ‫אפשר וועט עס זיך שוין נישט קענען דרייען?״ ר׳ מענדל האט‬ ‫געפרעגט‪ .‬יענקל האט אראפגעקוקט אויפן טייך‪ ,‬און דערנאך‬ ‫גאנצן שטעטל‪ .‬די שווערע מילשטיינער האבן זיך אנגעהויבן‬ ‫אויפן ראד‪ .‬״טאטע‪,‬״ האט ער שטיל געזאגט‪ ,‬״איך טראכט פון‬ ‫רוקן‪ .‬דאס וואסער האט זיך געיאגט אונטערן ראד מיט א‬ ‫דעם קליינעם קוואל וואס מיר האבן געזען היינט אינדערפרי‪.‬״ ר׳‬ ‫שטארקן גערויש‪ ,‬און די מיל איז צוריקגעקומען צום לעבן‪ .‬״ברוך‬ ‫מענדל האט געשמייכלט‪ .‬״און וואס טראכסטו פון אים?״‬ ‫השם!״ האט דער בעקער אויסגערופן‪ .‬די אנדערע מענטשן האבן‬ ‫זיך אויך געפרייט‪ .‬איינער האט שוין אריינגעטראגן זיין זאק‬ ‫יענקל האט מיט התפעלות געענטפערט‪ :‬״טאטע‪ ,‬דער‬ ‫ווייץ אין דער מיל‪ ,‬און א צווייטער האט זיך צוגעגרייט מיט זיין‬ ‫קוואל איז געווען אזוי קליין‪ ,‬אז ער האט קוים געקענט רירן‬ ‫תבואה‪ .‬אין א קורצער צייט האט זיך דער גאנצער פלאץ ווידער‬ ‫א שטיינדל‪ .‬און יעצט‪ ,‬נאך דעם וואס ער האט זיך פאראייניגט‬ ‫אנגעפילט מיטן געווענליכן גערויש פון דער ארבעט‪.‬‬ ‫מיט אלע אנדערע וואסערן‪ ,‬האט ער א חלק אינעם גרויסן טייך‪,‬‬ ‫וואס קען דרייען אזא שווערע מיל‪-‬ראד!״ ר׳ מענדלס אויגן האבן‬ ‫אבער יענקל איז געבליבן שטיין נעבן זיין פאטער‪ .‬ער‬ ‫אויפגעלויכטן‪ .‬ער האט געוואוסט‪ ,‬אז זיין זון הייבט שוין אן‬ ‫האט נישט גערעדט‪ .‬ער האט בלויז געקוקט אויפן גרויסן ראד‪,‬‬ ‫פארשטיין דעם טיפן סוד‪ ,‬וואס ער האט אים היינט געוואלט‬ ‫וואס האט זיך געדרייט מיט אזא שטארקייט‪ .‬ר׳ מענדל האט‬ ‫אויסלערנען‪.‬‬ ‫באמערקט זיין שטילקייט‪ .‬״וואס טראכסטו‪ ,‬יענקל?״ האט ער‬ ‫פאסטוכער פון לוט‪ ,‬האט ער געזאגט‪:‬‬ ‫ר׳ מענדל האט זיך אוועקגעזעצט נעבן זיין זון און‬ ‫געזאגט‪ :‬״יענקל‪ ,‬היינט האסטו געזען ווי א קליינער‪,‬‬ ‫׳ ֲֲהֹלא ָכָ ל ָָה ָָא ֶֶרץ ְלְ ָָפֶנֶ יָך ִִה ָּּפ ֶֶרד ָנָ א ֵֵמ ָָעָלָ י ִִאם ַַהְּׂש�ֹׂמֹאל ְוְ ֵֵא ִיִמָנָ ה‬ ‫שוואכער קוואל איז געווארן א גרויסער‪ ,‬שטארקער טייך‪.‬‬ ‫ְׂשְׂמ ִִאיָלָ ה׳‪( .‬בראשית י״ג‪ ,‬ט׳)‬ ‫ְוְ ִִאם ַַהָּיּ ִִמין ְוְ ַַא ְ‬ ‫ווען ער איז געווען אליין‪ ,‬האט ער קוים געהאט גענוג כח צו‬ ‫״יענקל‪ ,‬אברהם אבינו האט דאך געוואלט שלום און‬ ‫רירן א קליינעם שטיין‪ .‬אבער ווען ער האט זיך פאראייניגט‬ ‫אחדות‪ .‬פארוואס האט ער דעמאלט געזאגט פאר לוט‪ ,‬אז‬ ‫מיט אנדערע קוועלער‪ ,‬האט ער באקומען אזא געוואלדיגן‬ ‫זיי זאלן זיך אפטיילן? ווייל ער האט פארשטאנען‪ ,‬אז נישט‬ ‫כח‪ ,‬אז ער האט געקענט רוקן גרויסע פעלזן און דרייען‬ ‫יעדע נאנטקייט ברענגט אחדות‪ ,‬און נישט יעדע אפטיילונג‬ ‫דאס שווערע מיל־ראד‪.‬‬ ‫באדייט מחלוקת‪ .‬אמאל דארף מען זיך דווקא דערווייטערן‪,‬‬ ‫כדי צו אפהיטן דעם שלום און די אייגענע קדושה‪.‬‬ ‫״דאס איז דער גרויסער כח פון אחדות‪ .‬ווען אידן‬ ‫פאראייניגן זיך מיט אמת׳ע אהבת ישראל‪ ,‬און יעדער גיט צו‬ ‫״אבער אפילו נאכדעם וואס אברהם אבינו האט זיך‬ ‫פון זיינע אייגענע כוחות‪ ,‬קענען זיי צוזאמען באווייזן זאכן‪,‬‬ ‫אפגעטיילט פון לוט‪ ,‬האט ער אים ווייטער ליב געהאט‪.‬‬ ‫וואס יעדער איינער אליין וואלט נישט געקענט אויספירן‪.‬״‬ ‫ווען לוט איז געפאנגען געווארן‪ ,‬האט אברהם אבינו זיך‬ ‫ארויסגעלאזט אים צו ראטעווען‪ .‬ער האט זיך אפגעטיילט‬ ‫״אבער‪ ,‬יענקל‪ ,‬דו געדענקסט אויך דאס פארפרוירענע‬ ‫פון לוט‪ ,‬אבער נישט פון דער ליבשאפט צו אים‪.‬״‬ ‫אייז? עס איז באמת געווען וואסער‪ ,‬נאר די קעלט האט עס‬ ‫פארהארטעוועט‪ .‬אזוי אויך קען אמאל א איד ווערן קאלט‬ ‫ר׳ מענדל האט ארומגענומען זיין זון און געזאגט‪ :‬״דאס‬ ‫אין עבודת השם‪ ,‬אבער זיין הייליגע נשמה בלייבט די זעלבע‪.‬‬ ‫איז דער אמת׳ער יסוד פון אחדות‪ ,‬מיין קינד‪ .‬מען דארף ליב‬ ‫מען דארף אים מקרב זיין מיט ליבשאפט און ווארעמקייט‪,‬‬ ‫האבן יעדן איד‪ ,‬אים העלפן און זיך פאראייניגן מיט אים פאר‬ ‫ביז זיין הארץ וועט זיך ווידער עפענען‪ .‬אבער מען דארף זיך‬ ‫תורה און מצוות‪ .‬אבער ווען די נאנטקייט קען שטערן דעם‬ ‫אליין נישט פארקילן‪ ,‬כדי אים צו דערווארעמען‪.‬״‬ ‫שלום אדער די קדושה‪ ,‬דארף מען וויסן זיך אפצוטיילן‪ ,‬אן‬ ‫פארלירן די ליבשאפט‪ .‬ווייל אמת׳ע אחדות מיינט נישט‬ ‫ר׳ מענדל האט ווייטער געזאגט‪ :‬״און דא לערנען מיר‬ ‫אויפגעבן דעם אייגענעם וועג‪ ,‬נאר זיך פאראייניגן אין‬ ‫זיך א געוואלדיגע זאך פון אברהם אבינו‪ .‬ווען עס האט‬ ‫עבודת השם‪ ,‬מיט אהבת ישראל און מיט א ריינעם הארץ‪.‬״‬ ‫זיך אנגעהויבן א מחלוקת צווישן זיינע פאסטוכער און די‬ ‫מיט ליבשאפט אפילו ווען מען גייט אויף באזונדערע וועגן!״‬ ‫ר׳ מענדל האט געוויזן אויפן גרויסן טייך און געזאגט‪:‬‬ ‫״יענקל‪ ,‬קוק נאך איין מאל אויף די וואסערן‪ .‬דער טייך‬ ‫יענקל האט שטילערהייט באטראכט דעם טייך‪ ,‬וואס‬ ‫ווערט שטארק ווייל די קוועלער פאראייניגן זיך‪ ,‬אבער ער‬ ‫האט זיך ווייטער געיאגט אויף זיין וועג‪ .‬איצט האט ער שוין‬ ‫בלייבט ריין ווייל ער ווערט נישט איינס מיט יעדע זאך וואס‬ ‫״ה ָפ ֶּרד נָ א‬ ‫פארשטאנען די טיפע משמעות פון די ווערטער ִ‬ ‫טרעפט זיך אין זיין וועג‪ .‬דאס איז דער גרויסער סוד וואס‬ ‫ֵמ ָעלָ י״‪ .‬אברהם אבינו האט נישט געזוכט צו צערייסן דעם‬ ‫יעדער איד דארף געדענקען זיין גאנץ לעבן‪ .‬מיר דארפן‬ ‫קשר מיט לוט‪ ,‬נאר צו אפהיטן דעם שלום צווישן זיי‪.‬‬ ‫זיך פאראייניגן אין תורה‪ ,‬אין קדושה און אין אהבת ישראל‪,‬‬ ‫אבער קיינמאל נישט פארלירן אונזער אייגענע רוחניות כדי‬ ‫און דאס איז דער אמת׳ער כח פון א איד‪ :‬צו האבן א‬ ‫צו זיין נאנט צו אנדערע‪.‬‬ ‫הארץ וואס איז אפן פאר יעדן איד‪ ,‬און גלייכצייטיג א נשמה‬ ‫וואס בלייבט פעסט און געטריי צום אויבערשטן‪ .‬ווייל די‬ ‫״ווייל אמת׳ע אחדות ווערט נישט געמאסטן לויט ווי‬ ‫גרעסטע אחדות איז נישט ווען אלע גייען אויפן זעלבן‬ ‫נאנט מענטשן שטייען איינער צום אנדערן‪ ,‬נאר לויט ווי‬ ‫וועג‪ ,‬נאר ווען יעדער היט אפ זיין קדושה‪ ,‬און אלע זענען‬ ‫שטארק זייערע הערצער זענען פארבונדן מיטן רצון השם‪.‬‬ ‫פאראייניגט מיט איין ציל ‪ -‬צו טון דעם רצון השם!‬ ‫און אמאל איז דווקא דער גרעסטער באווייז פון אמת׳ע‬ ‫אחדות‪ ,‬ווען מען ווייסט זיך צו דערווייטערן אן קיין‬ ‫אמרי חיים‬ ‫מחלוקת‪ ,‬זיך אפהיטן אן קיין שנאה‪ ,‬און בלייבן פארבונדן‬ ‫כל הזכויות שמורות‬ ‫להערות והארות או לקבל הגליון מדי שבוע במייל‪,‬‬ ‫למכון א משל זיך צו לערנען‬ ‫‪musheltolearn@gmail.com‬‬ ‫אין להעתיק שום חלק מגליון זה בלי רשות המערכת‬