א קוואל פון חיזוק - אידיש · A Kvell Fin Chizuk - Yiddish — לך לך (2026-10-19)

בים
בסיעתא דשמיא הר
כות
גליון פרדס התורה ב לז
תנד
נ
פרשת לך לך תשפ"ז
אידיש
א קוואל
פון חיזוק
מאמר הפרשה • בדרכי רבותינו • טבריא של מעלה
פרנס הגליון
נתנדב לז"נ הרה"ק רבינו יואל י"ל ע"י מערכת
בן הרה"ק רבינו חנני' יו"ט ליפא 'פרדס התורה' לכתיבת
זצוקללה"ה מסאטמאר ועריכת שיעורי מורינו
ע"י הרוצה בעילום שמו הי"ו הרב שליט"א
ולזכות ברכה והצלחה בכל ענינים
•••
הגליון יצא לאור בהסכמת גדולי
= פרנסי חודש חשון = ישראל בארץ הקודש ,דייני העדה
החרדית ,וגדולי רבני ארה"ב
נתנדב
יון בלשה"ק
גל
(ההסכמות במילואם נמצא
ע" בספר 'טבריא של מעלה'
ה
י
שיצא לאור ע"י מורינו הרב שליט"א)
נתנדב ע"י
הרה"ח ר' אלחנן חיים
פריינד הי"ו
•••
לזכות ברכה והצלחה
די גליונות קען מען באקומען
ביי די פאלגענדיגע לאקאלן:
בכל הענינים
קרית יואל בארא פארק
כתר דזשודעיקא ביהמ״ד שומרי שבת
97 Acres Rd. 5302 13 Ave.
ליון באידיש
נייע נתנדב
קול
ע"
אלע חיזוק יומי -צוגא
גליקליכע ה וועכנטליכע שיעורים פון
הגה"צ ר' יודא ביהמ״ד עדת יראים וויען
שיעורים לעבן שיעורים מאנדעל שליט"א
לעיקוואד
0 1 2 3
י
1350 50 St.
מנחם משה
נתנדב ע"י
פרדס
כתר דזשודעיקא
12 America Ave.
ביהמ״ד הדרת קודש
הרה"ח ר' סדר הש"ס
התורה סוואליווע
עמוד יומי סיפורי צדיקים קברי צדיקים - שיעורים על
פיל מיט חיזוק יארצייט צדיקים שבת קודש
ביהמ״ד סאטמאר
אינעם
מעכטיגן
4
גאלד הי"ו 5 6 7 405 Forest Ave.
4801 15 Ave.
זיכוי
הרבים ברכה והצלחה לזכות וויליאמסבורג
ביהמ״ד צאנז
718.
אפאראט מלוה הלכה יומי על תורת אוצר הידעות
מלכה
בכל הענינים
שלחן ערוך הנפש בענינים נפלאים
בנין בראך למטה
8 9 10 11 קלויזענבורג
לאקער #405
האנדלט אייך איין א זכות
ימים ספרי חובות ענינים על 506.
25 Havens Ave.
ביהמ״ד בעלזא
Bedford Cor. Park
9694
אדיר ונשגב לחיזוק די קוואל
בריח" פון תורה עבודה"ק פון טובים חסידות הלבבות הפרשה
כתר דזשודעיקא
000 די שפרודלדיגע
שיעורי מורינו 12
על הטע 13
חיזוק יומי -צוה אשיעורים אלע נייע לעפאון 14 15 44 Grove Springs 801 Bedford Ave.
טאמסקול
שיעורים פון
ליין וועכנטליכע
אבד"ק פרדס שיעורים גליקליכע לעבן שיעורים הגה"צ ר' יודא
מאנדעל שליט"א Ct. מאורות
עמוד
התורה שליט"א 0 1 2 3
25
בנין דרך
פרדס
שיעורים לבעלי
החיים
נתנדב ע"י
שמחות
ENGLISH ריווער 218 Wallabout St.
16יואל 17
000 וואס טוען זעטיגן און שטילן
MAIN MENU ביהמ״ד קהל בני יששכר
דאס דורשט פון טויזנטער נפשות
מאנסי
הרה"ח ר'
התורה
ישראל הצמאים לדבר ה' ,להתחזק עמוד יומי סיפורי צדיקים קברי צדיקים - שיעורים על
באמונה ובטחון סיי בכתב מיט די
עמוד סדר הש"ס פיל מיט חיזוק יארצייט צדיקים שבת קודש
רייכע וועכנטליכע גליונות און סיי
1767 Whitesville Rd. ביהמ״ד זוועהיל
4הי"וברוין 5 6 7
בע"פ אויף קול פרדס התורה און
טעגליכע אימעיל
000 אינעם
מעכטיגן אשריך ואשרי חלקך, צו באקומען די גליון און שיעורים אויף אימעיל שיקט ' 'Subscribeצו פלטבוש 101 W Maple Ave.
זיכוי
הרבים
זכות הרבים יהא תלוי בך! ברכה והצלחה לזכות
shiurimlishmo@gmail.comמלוה MB VINEYARD
עמודי
צו נעמען א חלק און קויפן א שותפות
שיינער'ס שול
718.
אפאראט (לע"נ/לזכות וכדו') ,פארבינדט אייך: הלכה יומי על תורת אוצר הידעות
בכל הענינים
מלכה שלחן ערוך הנפש בענינים נפלאים
600 347.570.0413
8 9 10
מען קען אויך הערן די שיעורים פון רב אויף קול נשמותינו: 11 3012 AVE J 18 Forshay Rd.
• • • 506.
shiurimlishmo@gmail.com
אידיש 718.760.1111 :ענגליש#1 718.760.1111 :
עינים ליין 718.977.5554 :במוצשב''ק | #0במשך השבוע 1-2-7-4
האנדלט אייך איין א זכות
ימים ספרי חובות ענינים על
© 9694
אדיר ונשגב לחיזוק די קוואל
בריח" פון תורה עבודה"ק פון טובים חסידות הלבבות הפרשה
000 די שפרודלדיגע
שיעורי מורינו 12 13 14 15
קול
אלע נייע חיזוק יומי -צו א וועכנטליכע שיעורים פון
אבד"ק פרדס שיעורים גליקליכע לעבן שיעורים הגה"צ ר' יודא
מאנדעל שליט"א
עמוד
התורה שליט"א 0 1 2 3
25
בנין דרך שיעורים לבעלי
פרדס
החיים שמחות
ENGLISH
16 17
000 וואס טוען זעטיגן און שטילן
דאס דורשט פון טויזנטער נפשות MAIN MENU להצטרפות קבלת שיעורי מורינו
והגליונות התורה
ישראל הצמאים לדבר ה' ,להתחזק
באמונה ובטחון סיי בכתב מיט די עמוד יומי סיפורי צדיקים קברי צדיקים - שיעורים על
עמוד סדר הש"ס פיל מיט חיזוק יארצייט צדיקים שבת קודש
רייכע וועכנטליכע גליונות און סיי
באימייל, הרב שליט"א
4 5 6 7
בע"פ אויף קול פרדס התורה און
טעגליכע אימעיל
000 אינעם
מעכטיגן
זיכוי
אשריך ואשרי חלקך,
זכות הרבים יהא תלוי בך!
צו באקומען די גליון און שיעורים אויף אימעיל שיקט ' 'Subscribeצו ניתן לפנות:
shiurimlishmo@gmail.comמלוה
הרבים
עמודי
צו נעמען א חלק און קויפן א שותפות
shiurimlishmo@gmail.com
718.
אפאראט (לע"נ/לזכות וכדו') ,פארבינדט אייך: הלכה יומי על תורת אוצר הידעות
מלכה שלחן ערוך הנפש בענינים נפלאים
347.570.0413
600
shiurimlishmo@gmail.com 8 9 10
מען קען אויך הערן די שיעורים פון רב אויף קול נשמותינו: 11
506.
להצטרפות קבלת הגליונות לבד
אידיש 718.760.1111 :ענגליש#1 718.760.1111 :
עינים ליין 718.977.5554 :במוצשב''ק | #0במשך השבוע 1-2-7-4
האנדלט אייך איין א זכות
ימים ספרי חובות ענינים על
באימייל ,ניתן לפנות:
9694
אדיר ונשגב לחיזוק די קוואל
בריח" פון תורה עבודה"ק פון טובים חסידות הלבבות הפרשה
000 די שפרודלדיגע
שיעורי מורינו 12 13 14 15 pardesgilyones@gmail.com
אבד"ק פרדס
עמוד
התורה שליט"א
25
בנין דרך שיעורים לבעלי
החיים שמחות
ENGLISH
16 17
000 וואס טוען זעטיגן און שטילן
דאס דורשט פון טויזנטער נפשות
ישראל הצמאים לדבר ה' ,להתחזק
MAIN MENU
באמונה ובטחון סיי בכתב מיט די
פ +רדס
פרשת לך לך
תשפ"ז
שיעורי
הרה''ג רבי יששכר יהודה
ה +ת ור+ה
גליון 51 בערקוי שליט''א
אב''ד פרדס התורה
מח"ס שו"ת יהודה מחוקקי
זכות פטרון השנה נתנדב לעילוי נשמת
אלטע פערל רויזא בת הרה"ח ר' חיים משה ע"ה
נפטרה ו' ניסן תשפ"ו אחר קבלת יסורים באהבה ובאמונה ובטחון, אידיש
והיתה למופת לזה לכל משפחתה ומכירי' • ת.נ.צ.ב.ה.
אינעם גליון: מאמר הפרשה
לאז נישט די התעוררות הענגען אין די לופט...
3מאמר הפרשה
בגימטריא דריי הונדערט און אברהם אבינו שיקט אליעזר
6בדרכי רבותינו אכצן. מלחמה האלטן
דער סוד פון אליעזר "וַ ִ ּי ְׁש ַמע ַא ְב ָרם ...וַ ָ ּי ֶרק ֶאת ֲחנִ יכָ יו
8טבריא של מעלה שר ו ְּׁשל ֹׁש ֵמאוֹ ת יְ לִ ֵידי ֵביתוֹ ְׁשמֹנָ ה ָע ָ ׂ
קומט דער הייליגער רבי וַ ִ ּי ְר ֹּדף ַעד ָ ּדן" (בראשית יד ,יד).
צדוק הכהן פון לובלין זי"ע אין
ספר 'דברי סופרים' (אות ט"ז) און מיר טרעפן אין די וואכעדיגע
ער איז מסביר א דבר נפלא. סדרה אז אברהם אבינו
דאס איז יאוש. גייט האלטן מלחמה מיט די
לכאורה דארף מען פארשטיין:
זאגט רבי צדוק' :יאוש' איז שטערקסטע מלכים .און וועמען
וואס איז דער ענין אז מיר ווילן
בגימטריא דריי הונדערט און שיקט ער? ער שיקט אליעזר,
דא ארויסברענגען די גימטריא פון
זיבעצן ,און מיט'ן כולל איז עס דער גרויסער ראש ישיבה ,וואס
דעם נאמען אליעזר?
בגימטריא דריי הונדערט און איז "דולה ומשקה מתורת רבו
אכצן .זאגט רבי צדוק ,מיר ווילן זאגט דער הייליגער רבי צדוק א לאחרים" .ווי עס שטייט אין פסוק:
דא מגלה זיין אז 'אליעזר' איז מורא'דיגן יסוד .מיר ווייסן אז דער "וַ ָ ּי ֶרק ֶאת ֲחנִ יכָ יו יְ לִ ֵידי ֵביתוֹ ׁ ְשמֹנָ ה
בגימטריא דריי הונדערט און אכצן, גרעסטער שונא פון א מענטש שר ו ְּׁשל ֹׁש ֵמאוֹ ת" .אברהם אבינו ָע ָ ׂ
כדי דו זאלסט כאפן אז עס איז דא איז דער מענטש אליין – זיינע האט אנגעלאדנט מיט 'כלי זיין'
נאך א ווארט מיט די גימטריא, מחשבות און הרגשים פון 'יאוש'. דריי הונדערט און אכצן עבדים,
און דאס איז 'יאוש' .אליעזר האט צומאל קומט עס ווייל ער הערט ילידי ביתו" .וַ ִ ּי ְר ּדֹף ַעד ָ ּדן" – ער איז
מלחמה געהאלטן קעגן יאוש, וואס אנדערע זאגן ,צומאל ווייל נאכגעלאפן די מלכים ביז ָדן.
און דערפאר האט אברהם אבינו ער קוקט אויף דעם עולם החיצוני,
זאגט רש"י צוויי פשטים :איין
ארויסגעשיקט דוקא אליעזר ווען און צומאל פארדרייט זיך דער
פשט כפשוטו ,אז עס זענען געווען
ער איז געגאנגען מלחמה האלטן מענטש אליין דעם קאפ .כמובן
דריי הונדערט און אכצן יראים
מיט די שטערקסטע מלכים. שפילן דער יצר הרע מיט די סטרא
וואס האבן געהאלפן אברהם
אחרא מיט די מוזיק ,און זיי מאכן
דער 'סוד' ווי אזוי אליעזר האט אבינו .אבער רש"י ברענגט אראפ
אז דער מענטש זאל אריינפאלן
מצליח געווען אין דער מלחמה איז א צווייטן פשט פון די גמרא אין
אין א מורא'דיגן יאוש און זיך זאגן:
ווייל אליעזר עבד אברהם איז דער מסכת נדרים (לב ,ב)" :רבותינו
"עס איז נישט פאר דיר; לערנען,
סימבאל וואס האלט מלחמה קעגן אמרו אליעזר לבדו היה ,והוא מנין
דאווענען און מצוות זענען (ח"ו)
יאוש .דוקא אים שיקט אברהם גימטריא של שמו" .עס איז געווען
אינגאנצן נישט פאר דיין סארט".
אבינו צו קעמפן קעגן די מלכים. אליעזר אליין ,ווייל 'אליעזר' איז
3 פ+רדס ה+תור+ה
זאך ,מען דארף עס אריינלייגן אין א א 'פעולה למעשה' .ער איז נישט די החלטה פון אליעזר :פון
'כלי' און טון עפעס פראקטיש. געבליבן בלויז מיט די התעוררות נמרוד'ס פאלאץ צו אברהם
מען דארף עפעס מקבל זיין: אליין .ער האט נישט געלאזט די אבינו'ס הויז
"היי יאר גיי איך לערנען חומש התלהבות פון זען אברהם אבינו'ס
רש"י"" ,היי יאר גיי איך צולייגן א לאמיר טאקע פארשטיין :ווי מסירות נפש בלייבן נאר אלס א
שיעור משניות"" ,היי יאר גיי איך נאר אזוי האט אליעזר זוכה געווען צו געפיל פאר עטליכע חדשיםָ ,
אויפשטיין פארטאגס געהעריג", ער איז תיכף ומיד געגאנגען טון אזא כח צו גיין קעגן יאוש?
אדער "אז איך שטיי שוין אויף ,גיי לאמיר אביסל צוריקדרייען עפעס למעשה.
איך אינזין האבן מער ביי ברכת דעם זייגער ...פון וואו קומט
התורה" .עס מוז זיך געבן א רוק נאך איבערמאכן התעוררות צו א אליעזר? ווען האט ער זיך מגייר
די הייליגע טעג. פעולה למעשה געווען? וויאזוי איז ער אנגעקומען
א מענטש טרעפט זיך א צו אברהם אבינו?
דער יסוד איז א זאך וואס מיר
גאנץ יאר מיט פארשידענע עס שטייט אין פרקי דרבי טרעפן ביי זיך כסדר א גאנץ יאר.
התעוררות'ן :אמאל גייט ער צו א אליעזר און נאך ,אז אליעזר איז
מען גייט דורך די הייליגע טעג ,א
שבת התוועדות מיט זיין קהילה, געווען דער "בנו הנחמד" פון נמרוד.
מענטש ווערט נתעורר און נתלהב,
מיט זיין רבי'ן אדער מיט זיין ער איז געווען דער באליבסטער זון
אבער פלוצלינג פאלט ער צוריק.
ראש ישיבה; עס קומט א חנוכה, פון נמרוד און ער האט געדארפט
פארוואס? ווייל דו האסט גארנישט
א פורים אדער א פסח .א מענטש זיין דער 'משנה למלך' .נמרוד ,ווי
געטון מיט דיין התלהבות .ווען א
ווערט נתעורר ביי א חתונה ,ווען מיר ווייסן ,איז געווען דער קעניג
מענטש ווערט נתלהב ,צוקאכט
ער מאכט חתונה א קינד ,אדער פון דער גאנצער וועלט און אלע
אדער נתעורר ,דארף ער גלייך
ווען עס ווערט אים געבוירן א האבן זיך געבוקט פאר אים – אזוי
עפעס טון.
קינד בשעה טובה ומוצלחת און ווייט אז 'עשיו' האט געגלוסט נאך
דאס זענען די ידוע'דיגע די בגדים פון נמרוד .אבער ווען
ער מאכט א ברית אדער א קידוש.
אברהם אבינו איז ארויס פון כבשן ווערטער וואס דער הייליגער
מען דארף מורא'דיג אויפפאסן אז
האש ,האט אליעזר דעמאלטס 'קדושת לוי' זי"ע ברענגט פונעם
די אלע התעוררות'ן זאלן נישט
מחליט געווען אז ער גייט ענדערש רמב"ן אויפ'ן פסוק אין שיר
בלייבן הענגען אין די לופט ...נאר
"אם ָּת ִעיר ּו וְ ִאם ְּתעוֹ ְרר ּו
זיין אן עבד אין די הויז פון אברהם השיריםִ :
מען דארף גראד עפעס טון למעשה.
אבינו ,ווי איידער צו זיין א משנה ֶאת ָה ַא ֲה ָבה ַעד ֶׁש ֶּת ְח ּ ָפץ" .ווען א
"מה שמועה שמע ובא" :די למלך און דער יורש וואס וועט מענטש באקומט א מורא'דיגע
איבערנעמען זיין טאטע'ס מלוכה התעוררות פון א סליחות ,פון
לימוד פון יתרו תקיעת שופר ,פון מלכיות זכרונות איבער די וועלט.
דער הייליגער לעכאוויטשער לאמיר זיך דא אפשטעלן און שופרות ,פון כל נדרי ,פון נעילה,
זי"ע זאגט :יתרו איז געקומען צו אריינטראכטן :ווי אזוי האט ער פון די ד' מינים ,פון א סוכות מיט
משה רבינו .וואס פעלט אויס אז טאקע מחליט געווען אזא החלטה? די אושפיזין ,פון הושענא רבה,
יתרו זאל קומען צו משה רבינו? דער תירוץ איז ,אז ווען אליעזר שמיני עצרת אדער שמחת תורה
פארוואס איז נישט גענוג אז ער האט באקומען א התעוררות און – ווען ער באקומט א התעוררות
זאל בלייבן דארט אין זיין פלאץ? א התלהבות זענדיג ווי אברהם טאנצנדיג ביי די הקפות ,דארף ער
רש"י האט געבאדערט די קשיא, אבינו שפאצירט אריין אין כבשן גלייך מאכן א קבלה און זיך נעמען
און רש"י ענטפערט אז יתרו גייט האש מיט אזא שטאלץ ,מאכנדיג טון עפעס דערמיט .מען טאר נישט
אונז דא פארציילן די פראבלעם חוזק פון זיין טאטע נמרוד און פון לאזן די התעוררות נאר קאכן אין
וואס ער האט געהאט. אלע אומות העולם מיט א 'גאוה הארץ פאר אפאר חדשים ,מען
זאגט דער הייליגער רש"י" :מה דקדושה' און א פרייליכקייט ,האט דארף עפעס טון למעשה.
שמועה שמע ובא"? וואסערע זאגט דער הייליגער רמב"ן ,מען אליעזר מחליט געווען צו נוצן א
בשורה האט ער געהערט וואס שליסל וואס איז דער יסוד ווי אזוי דארף נעמען די התעוררות און די
האט אים געמאכט מחליט זיין "עד ֶׁש ֶּת ְח ּ ָפץ" – דאס ווארט א מענטש האלט אויס די מלחמת אהבה ַ
אז ער מוז קומען? זאגט רש"י: היצר :ער האט מחליט געווען צו טון 'תחפץ' קומט פון לשון 'חפץ' ,א
פ+רדס ה+תור+ה 4
אזא שטאלץ און פרייד; ער איז "ש ְמע ּו ַע ִּמים גלייך געקומען .אויב ׁ ָ "קריעת ים סוף ומלחמת עמלק".
אריינגעשפאצירט אין פייער און יִ ְר ָ ּגזוּן" און אלע גוים ציטערן ,ווי דער הייליגער לעכאוויטשער
ארויסגעשפאצירט גאנץ .אליעזר אזוי קומט עמלק דא אריין? האט איז מסביר :יתרו האט געזען אז די
האט באקומען א מורא'דיגע יתרו מחליט געווען אז מיט 'הערן' אידן ביי קריעת ים סוף האבן זוכה
התעוררות ,אבער ער האט אליין איז נישט גענוג. געווען צו "זה קלי ואנוהו" ,זיי האבן
געזאגט: לאמיר יעצט איבערלערנען זוכה געווען צו צוויי הונדערט און
"איך גיי נישט בלייבן בלויז מיט דעם רש"י :זאגט רש"י" ,מה שמועה פופציג נסים .זיי האבן געזען פיל
די התעוררות ,איך דארף עפעס שמע" – וואסערע זאך האט ער מער נסים ווי ביי יציאת מצרים.
טון!" געהערט? "ובא" – ער האט מחליט די אידן ביים ים סוף האבן זוכה
געווען אז מען מוז קומען און טון געווען צו א 'ביזת הים' וואס איז
דעריבער האט אליעזר מחליט
א פעולה? זאגט רש"י" :קריעת ים געווען פיל גרעסער פונעם רכוש
געווען אריינצוקומען אין די שטוב
סוף ומלחמת עמלק" .יתרו האט מצרים .אידן ביים ים סוף האבן
פון אברהם אבינו. געזען אז הערן וועגן קריעת ים זוכה געווען צו די גרעסטע השגות.
דאס איז דער יסוד ווי אזוי מען סוף איז נישט גענוג ,ווייל כאטש נאך מער ,עס שטייט (שמות
שלאגט זיך מיט יאוש .דער יסוד עס שטייט ָׁ"ש ְמע ּו ַע ִּמים יִ ְר ָ ּגזוּן", טו ,יד)"ָׁ :ש ְמע ּו ַע ִּמים יִ ְר ָ ּגזוּן ִחיל
איז ,אז ווען א מענטש באקומט א האבן זיי טאקע אלע געהערט ָא ַחז י ְֹׁש ֵבי ּ ְפלָ ׁ ֶשת" – אלע גוים
התעוררות ,זאל ער גלייך עפעס און זענען פארציטערט געווארן, און אלע פעלקער זענען געווען
טון .עס קען זיין א קליינע פעולה. אבער זיי זענען געבליבן בלויז ביים פארציטערט .שפעטער ,ווען
האסט באקומען א התעוררות פון הערן און ביים ציטערן ...זיי האבן פנחס מיט כלב זענען געגאנגען
א שמחה ,פון א דערהויבענעם גארנישט געטון 'למעשה' .ממילא שפיאנירן אין יריחו ,האט רחב זיי
שבת אדער א יום טוב? לייג גלייך איז געקומען עמלק .ה דערציילט" :איר זאלט וויסן אז
צו א כוונה יתירה ביי קריאת שמע אט יתרו געזאגט :די עצה איז, אלע גוים ציטערן פון די אידישע
שעל המיטה ,מאך גלייך א פעולה "שמע" – מען הערט א התעוררות, קינדער זינט קריעת ים סוף".
קטנה ,אדער א כוונה יתירה "ובא" – מען דארף קומען און טון האט יתרו געהאט א מורא'דיגע
ביי ברכת התורה די נעקסטע עפעס תכלית'דיג. קשיא :אויב אלע ציטערן ,פארוואס
אינדערפרי – אבער ---טו עפעס! האט עמלק געהאט די חוצפה צו
דאס האט אליעזר געטון ,און אזוי סיכום :האלטן מלחמה קעגן קומען?
האלט מען מלחמה קעגן דעם יאוש דורך קליינע פעולות
רש"י איז דאס מסביר" :מה
יאוש. לאמיר יעצט צוריקגיין צו שמועה שמע ובא" – דו ווייסט
דער אייבערשטער זאל העלפן אליעזר עבד אברהם .אליעזר האט פארוואס ער איז געקומען? צוליב
מיר זאלן זוכה זיין צו האלטן געזען א מורא'דיגע התעוררות "קריעת ים סוף ומלחמת עמלק".
מלחמה מיט'ן יאוש ,נתעורר צו ווען אברהם אבינו איז געגאנגען ער האט געזען אז פון איין זייט
ווערן ,מאכן א פעולה קטנה ,ובשם צום כבשן האש .ער איז געגאנגען איז געשען קריעת ים סוף ,אבער
ה' נעשה ונצליח! קעגן אלע אומות העולם מיט פון די אנדערע זייט איז עמלק
בדרכי רבותינו
ווי אזוי ווערט מען א גדול הדור פון "פינף מינוט?"
געווען א דור דעה פון גדולים הדור רבי יונתן שטייף זי"ע ,וואס די גדלות פון הגאון רבי יונתן
וענקי רוח ,איז ער געווען ראש בית איז געווען א שר התורה און מרא שטייף זי"ע
דין אין ּפעסט און האט פארנומען דכולא תלמודא נאך אינדערהיים
א גרויס ארט צווישן די פוסקי אין אייראפע ,ווען עס איז נאך דער גרויסער גאון און פוסק
5 פ+רדס ה+תור+ה
ווארטן ביז דאס עסן קילט זיך אפ, האבן זיך צוריק אנגעפאנגען הדור.
האט ער אריינגעכאפט פינף מינוט און די קינדער זענען נתחנך עס איז באקאנט אז דער
לערנען .פון די דאזיגע פינף מינוט געווארן נאך מיט דעם חינוך פון הייליגער 'מנחת אלעזר' פון
איז ער אויפגעוואקסן דער גדול דער אלטער היים .איין טאג האט מונקאטש זי"ע ,אין זיינע לעצטע
הדור”. זיך א פלומעניק פון רבי יונתן יארן ווען די דאקטוירים האבן
אויפגעוועקט אביסל שפעט; געוואלט אז ער זאל נישט פאסטן
די זעלבע זאך זאגט מען
דער חדר האט זיך אנגעפאנגען יום כיפור ,האט ער נאר מסכים
אויפן הייליגן 'חתם סופר' זי"ע .די
ניין אזייגער ,און ער איז געווען געווען אויב דער ראש בית דין
תלמידים זאגן אז דער הייליגער
אביסל שפעט .ער האט זיך פון ּפעסט ,רבי יונתן ,וועט זיך
חתם סופר האט מעיד געווען אבער געשעמט – ווי מיר האבן
אויף זיך אליין און געזאגט" :פון אונטערנעמען די אחריות פון דעם
געשמועסט ,איז דאס דעמאלטס פסק.
די דאזיגע מינוטן בין איך געווארן געווען אן אנדערער דור .ער
א גאון”. ווען ער איז געקומען קיין
האט זיך אזוי געשעמט ,אז ער
אמעריקע ,איז ער געווען פון די
האט נישט געוואלט גיין אין חדר
ווי אזוי ווערט מען א גדול יחידי סגולה מיט וועמען דער
דורך די געהעריגע גאסן ,האט ער
הדור פון "פינף מינוט?" הייליגער סאטמאר'ער רב זי"ע
געמאכט אן אומוועג.
פלעגט רעדן אין 'קבלה' .עס איז
לכאורה דארף מען פארשטיין: אבער צו זיין מזל האט ער באקאנט אז עס דא א הספד נורא
ווי אזוי קען מען פון פינף מינוט אנגעטראפן זיין מומע ,און זי האט וואס דער סאטמארער רב האט
ווערן א גדול הדור? אים געפרעגט וואס עס גייט פאר. אים מספיד געווען ,וואו ער האט
האט ער געזאגט בלית ברירה אז אויף אים געזאגט דעם פסוק (שמואל
דער תירוץ שטייט אין ספר ער האט זיך פארשלאפן .האט זי "צר לִ י ָעלֶ ָ
יךֲ ,א ִחי יְ הוֹ נָ ָתן". ב א ,כז)ַ :
'חובת הלבבות' .דער חובת אים געזאגט" :מארגן וויל איך דיך
הלבבות זאגט אז דער רבוש"ע דער גרויסער גאון און פוסק
דא זען ניין אזייגער פונקטליך,
פאדערט נישט פון א מענטש מער הדור רבי משה פיינשטיין זי"ע
איך וויל נישט אז מארגן זאלסטו
וויפיל ער קען באמת טון .אויב א אין זיין תשובות (שו"ת אגרות משה),
נאכאמאל פארשפעטיגן”.
מענטש וועט טון זיין מאקסימום, באטיטלט זייער ווייניג יחידים
דעם נעקסטן טאג ,האט די מיט דעם טיטל "הגאון הגדול" .רבי
און נאכדעם וועט ער דאווענען מומע טאקע געווארט אויפן גאס שלמה זלמן אויערבאך באקומט
און משתוקק זיין צו גיין העכער, און זיכער געמאכט אז ער איז אין דעם טיטל "הגאון הגדול" ,און רבי
זאגט דער חובת הלבבות אז דער צייט ,אבער זי האט אים פארציילט יונתן שטייף באקומט אויך דעם
רבוש"ע וועט אים אויפמאכן א מעשה וואס איז געבליבן לדורות. טיטל "הגאון הגדול".
טויערן און שערים וואס זענען פיל זי האט אים געזאגט" :איך וויל
די שטוב מענטשן פון רבי משה
העכער פון זיין טבע. דיר פארציילן ,מיין ברודער רבי
האבן מעיד געווען ,אז ווען רבי
רבי יונתן שטייף האט געטון זיין יונתן ,דו ווייסט ווי אזוי ער איז
יונתן שטייף פלעגט רעדן מיט רבי
מאקסימום און אויסגענוצט יעדע אויסגעוואקסן אזא גדול הדור?
משה פיינשטיין אויפן טעלעפאון,
פינף מינוט. איך וועל דיר זאגן" .און זי האט
פלעגט רבי משה פיינשטיין זיך
אים פארציילט דעם פאלגענדיגן
און ווען מען נוצט אויס יעדע אויפשטעלן 'מלא קומתו'.
סיפור:
פינף מינוט ,זאגט דער רבוש"ע:
"אלס קינד ,ווען די מאמע האט די מעשה פון די "פינף מינוט"
"איך גיי דיר אויפמאכן נייע
געגעבן נאכטמאל און עס איז
טויערן!" עס איז דא א מורא'דיגע מעשה
געווען הייס ,פלעגט רבי יונתן זאגן
יעדער איינער פון אונז אויף זיין אזוי' :מאמע ,דאס עסן איז הייס, וואס ברענגט ארויס ווי אזוי ער
מדרגה ,אויב מיר וועלן אויסנוצן און אין די פינף מינוט ביז דאס עסן האט זוכה געווען צו זיין דער גדול
יעדע מינוט ,וועט אונז דער וועט זיך אפקילן ,וועל איך גיין הדור ,און וואס מיר קענען נאכגיין
רבוש"ע אויפמאכן נייע שערים און לערנען' .ער האט ארויסגענומען א אין זיינע וועגן.
טויערן וואס זענען פיל העכער פון ספר און געלערנט יענע פינף מינוט. עס איז געווען נאך די צווייטע
אונזער טבע. אנשטאט שמועסן ביים טיש און וועלט מלחמה ,ווען די חדרים
פ+רדס ה+תור+ה 6
די רייכע היסטאריע פונעם עיה"ק 'טבריא של מעלה' ,א
בליק אויף די צדיקים וואס האבן באלאכטן דעם ישוב ,און
די קדושי עליון וואס זענען דארט נטמן געווארן טבריא של מעלה
דער "ים כנרת"
לויתן ,און דער אייבערשטער וועט דעם ים כנרת ,איז ער אויך דער אויסגעוועלטער ים און
זיי געבן צו עסן פונעם קאפ פונעם זעלבסטפארשטענדליך "שבע די ברכה פון שבט נפתלי
לויתן .זאגט ווייטער די פסיקתא: רצון" דערמיט" .ומלא ברכת ה'"
"וטעמו יהא כטעם ראש של דג – עס איז פול מיט די ברכה פון ה', בעזה"י ,מיר גייען יעצט ארויף
שבים טבריא" – דער טעם פונעם ווייל אז דער אייבערשטער האט קיין עיר הקודש טבריא ,צום "ים
לויתן וועט זיין פונקט ווי דער עס אזוי אויסגעוועלט ,איז עס פול כנרת" .מיר וועלן זען פלא'דיגע
טעם פון די פיש אין טבריא .קומט מיט ברכה .סיי די פעלדער אין זאכן וואס ווערן געברענגט אין
אויס אז די פיש פון טבריא האבן די חלק פון נפתלי איז פול מיט חז"ל איבער די געוואלדיגע
עפעס א גן-עדן'דיגן טעם ,אז מען פירות און וויינגערטנער ,ווי אויך גרויסקייט פונעם ים כנרת.
זאגט אז דער לויתן וועט האבן די ים כנרת איז געבענטשט מיט אין פרקי דרבי אליעזר (פרק
דעם זעלבן טעם .דאס איז דער א מערהייט פון אלע ערליי פיש'ן, יח) ,און אויך אין מדרש תהלים
פשט פון "מלא ברכת ה'". ווי מיר וועלן באלד זעהן פונעם (מזמור צב) ,זאגט דער הייליגער רבי
פסיקתא און ירושלמי. אליעזר הגדול אזוי" :שבעה ימים
דער כנרת פול מיט פיש עס קען זיין אז "ומלא ברכת ברא הקדוש ברוך הוא" – דער
ה'" באציט זיך אויף דעם וואס מיר אייבערשטער האט באשאפן זיבן
אין ירושלמי (מס' שקלים פ"ו ,ה"ב)
ווייסן אז די 'בארה של מרים' איז ימים אויף דער וועלט" ,ומכולם לא
שטייט" :מימיה של טבריא נתברכו
נגנז געווארן אינעם ים פון טבריא, בחר אלא ים כנרת" – אבער דער
לגדל דגים הרבה" – די וואסערן
און דאס איז דער פשט פון "ומלא אייבערשטער האט אויסגעוועלט
פון טבריא האבן א ברכה אז עס
ברכת ה'". דעם ים כנרת .עס איז כביכול
וואקסן דארט ָאן א שיעור פיש.
באליבט ביים אייבערשטן מער ווי
דאס איז אויך א פשט אין "ומלא
ברכת ה'" .דער 'בן איש חי' זאגט
דער קאפ פון לויתן לעתיד אלע אנדערע ימים .זאגט ווייטער
טאקע דעם פשט ,אז די ברכה לבוא אזוי ווי די טעם פון די דער פרקי דרבי אליעזר" :והנחילו
פיש אין ים כנרת לשבט נפתלי" – ער האט עס
קומט צוליב די בארה של מרים.
מנחיל געווען פאר שבט נפתלי;
עס גייט אזוי ווייט ,אז אין עס איז אריינגעפאלן אין דעם חלק
וואס איז דער ביאור הענין? פסיקתא (בבא קמא פ"ח) שטייט אז די פון נפתלי ביי חלוקת הארץ.
אבער בעצם' ,רב הנסתר על כנרת איז געבענטשט געווארן מיט (זעה באריכות אין פרק "דער חלזון פיש"
הנגלה' ,וואס איז טאקע דער ביאור א געוואלד מיט פיש .די פסיקתא איבער די סתירה אין דברי חז"ל :אין איין פלאץ
הענין אז דער אייבערשטער האט זאגט אז די פיש פונעם ים טבריא איז משמע אז די כנרת איז אינעם חלק פון
פון אלע ימים "לא בחר אלא ים האבן אין זיך א ספעציעלן טעם, נפתלי ,און אין א צווייטן פלאץ שטייט אז עס איז
כנרת"? בפשטות איז עס ווייל און די פסיקתא נוצט אזא לשון: אינעם חלק פון זבולון).
דער ים כנרת געפינט זיך אין 'ארץ "נוטל הקדוש ברוך הוא אורו של "שנאמר" – אזוי שטייט אין
ישראל' .אבער מיר וועלן זען א לויתן ועושה סוכה לצדיקים ,ואומר ש ַבעפסוק (דברים לג ,כג)" :נַ ְפ ָּתלִ י ְ ׂ
געוואלד מיט מאמרים פונעם כל מי שעשה מצות יבא ויטול ָרצוֹ ן ו ָּמלֵ א ִ ּב ְר ַּכת ה' ,יָ ם וְ ָדרוֹ ם
זוהר הקדוש ,וואו דער זוהר זאגט ויאכל מראשו". יְ ָר ָׁשה" .דער רד"ל איז מסביר
אז דער ים כנרת איז מרמז אויף דאס מיינט ,אז ווען משיח וועט דארט ,אז וויבאלד עס שטייט דא
די שכינה הקדושה ,עס איז מרמז קומען ,זאגט דער אייבערשטער "נפתלי שבע רצון" ,מיינט עס אז
אויפ'ן כינור פון דוד המלך ,אויפ'ן אז די צדיקים וועלן זיצן אין א נפתלי איז צופרידן ,ווייל אזוי ווי
כסא הכבוד ,און דערפאר קומט סוכה געמאכט פונעם הויט פונעם דער רבוש”ע האט אויסגעוועלט
7 פ+רדס ה+תור+ה
אז דאס איז א ריזיגע נעץ; וויבאלד האט איינגענומען ארץ ישראל, ארויס דער חלזון פונעם כנרת ,ווי
דאס שטעלט נישט אפ די אנדערע און דערנאך "וַ ִ ּי ְתנָ ּה יְ הוֹ ֻׁש ַע לְ נַ ֲחלָ ה מיר וועלן באלד זען אינעם הייליגן
שיפן פון פארן ,מעג מען נוצן אזא ש ָר ֵאל ְּכ ַמ ְחלְ ק ָֹתם לְ ׁ ִש ְב ֵט ֶיהם" לְ יִ ְ ׂ זוהר.
מין נעץ און כאפן וויפיל פיש מען – ער האט עס איבערגעגעבן פאר פאר מיר גייען ווייטער ,ווילן
וויל. כלל ישראל ,קומט עס אויס אזוי מיר נאר דא אנצייכענען אז מיר
און די גמרא ברענגט דארט ווי יעדער וואס קויפט א חפץ און האבן יעצט קלאר געזען אין פרקי
אראפ" :תנו רבנן ,ימה של טבריא פארקויפט עס פאר א צווייטן. דרבי אליעזר ,ווי אויך אין מדרש
בחלקו של נפתלי היתה" – דאס זאגט דער 'בונה' אין עין תהלים ,אין דער תוספתא אין בבא
הייסט אז דער ים כנרת איז געווען יעקב ,אז וויבאלד יהושע האט קמא פרק ח' ,וואו עס שטייט קלאר
אינעם חלק פון נפתלי" .ולא עוד איינגענומען ארץ ישראל ,איז ער אז די כנרת איז אינעם חלק פון
אלא שנטל מלא חבל חרם" ,ער דאך דער 'בעל הבית' ,ממילא האט נפתלי .דאס דארף מען געדענקען,
האט אויך באקומען א שטיקל ערד ער געקענט מאכן אלע תנאים. ווייל באלד וועלן מיר זען אינעם
לעבן דעם ים אויף די דרום זייט. נאך א מהלך איז דא על פי זוהר הקדוש און אין נאך פלעצער
דער ראב"ד איז מסביר ,אז דאס איז דעם רמב"ן סוף פרשת בחוקותי, אז די כנרת איז אינעם חלק פון
געווען כדי מען זאל קענען ניצן די אז יהושע האט געהאט א דין פון זבולון .בעז"ה וועלן מיר באלד
נעצן; וויבאלד די נעצן זענען זייער א 'מלך' ,און א מלך האט די כח צוקומען צו פארענטפערן די
לאנג ,דארף מען האבן א פלאץ ארויסצוגעבן תקנות פאר'ן פאלק. סתירה.
וואו מען קען זיי אויסשפרייטן און
דערנאך אריינשלעפן אין ים און די תקנה פון יהושע בן נון ווי אזוי יהושע בן נון האט
צוריק ארויסשלעפן. וועגן די פיש אין טבריא געמעגט מאכן די "תקנות"
דאס אלעס איז "לקיים מה מיר וועלן קודם צוצייכענען
די גמרא רעכנט דארט אויס
שנאמר" ,צו מקיים זיין די ברכה די גמרא אין מסכת בבא קמא (פא,
אלע תקנות פון יהושע בן נון.
וואס משה רבינו האט געגעבן ב) ,וואס זאגט אויך אז די גאנצע
לדוגמה ,אז מען מעג פאשענען
פאר נפתלי (דברים שם)" :וּלְ נַ ְפ ָּתלִ י כנרת איז געווען געבענטשט מיט
בהמות אין די וועלדער ,אדער אז
ש ַבע ָרצוֹ ן ו ָּמלֵ א ִ ּב ְר ַּכת
ָא ַמר נַ ְפ ָּתלִ י ְ ׂ פיש ,און ווי מיר האבן געזאגט,
א שיירא וואס גייט אויפ'ן וועג מעג
ה' יָ ם וְ ָדרוֹ ם יְ ָר ָׁשה" .דאס מיינט אז איז דאס לכאורה דער פשטות פון
קלויבן העלצלעך ארום דעם פלאץ
ער וועט יורש זיין סיי דעם ים -די וואו זיי רוען .וכו'. "ומלא ברכת ה'" .מיר וועלן יעצט
כנרת -און סיי דעם דרום ,דעם זען אין דער גמרא אין בבא קמא א
ברעג לעבן דעם ים אויף די דרום זאגט די גמרא ,אז איינע פון
די זאכן וואס יהושע בן נון האט ספעציעלע הלכה וואס איז געווען
זייט .אזוי איז רש"י מסביר דעם בנוגע דעם ים כנרת.
פסוק אין חומש. מתקן געווען ,די זעקסטע תקנה,
איז "ומתחמין בימה של טבריא" – די גמרא זאגט דארט" :תנו
זאגט די גמרא ,אז הגם נפתלי אז מען מעג גיין כאפן פיש אינעם רבנן ,עשרה תנאים התנה יהושע"
האט באקומען טבריא ,האט ים פון טבריא .פון דא זעען מיר – צען תנאים האט יהושע בן נון
יהושע בן נון פונדעסטוועגן מתקן אז דער ים פון טבריא איז געווען אויסגעשטעלט .ווי עס שטייט
געווען אז יעדער זאל מעגן דארט געבענטשט און פול מיט פיש. אין רמב"ם (הל' נזקי ממון פ"ה ה"ג),
כאפן פיש. האבן יהושע בן נון און זיין בית דין
אבער" ,ובלבד שלא יפרוס קלע"
– דאס הייסט ,מען טאר נישט געמאכט צען תנאים בשעת'ן טיילן
די זיבן ימים און פיר נהרות דאס לאנד ,כדי מען זאל זיך קענען
ארום ארץ ישראל אויסשפרייטן א נעץ וואס איז
געמאכט פון קאנעס .פארוואס? אויסקומען.
די גמרא אין מסכת בבא בתרא ווייל "ויעמיד את הספינה" – אויב די מפרשים מוטשענען זיך
(עד ,ב) זאגט דעם זעלבן יסוד וואס מען נוצט אזא נעץ ,שטעלט עס ווי אזוי די 'תנאים' דערפון זענען
מיר האבן פריער געזען אין פרקי אפ די שיפן ,און אנדערע שיפן צוגעגאנגען ,און עס זענען דא
דרבי אליעזר :עס זענען דא זיבן קענען נישט דורכפארן" .אבל צדין צוויי מהלכים .דער 'עין יעקב'
'ימים' אויף די וועלט ,און איינע ברשתות ובמכמרות" – אבער מען זאגט א פשט ,אז וויבאלד אין
פון זיי איז די כנרת .די גמרא לייגט מעג נוצן אנדערע נעצן ,אפילו א פסוק (יהושע יא ,כג) שטייט" :וַ ִ ּי ַּקח
צו ,אז אויסער דעם זענען דא פיר 'מכמור' ,וואס דער מלבי"ם זאגט יְ הוֹ ׁ ֻש ַע ֶאת ָּכל ָה ָא ֶרץ" – יהושע
פ+רדס ה+תור+ה 8
די גמרא זאגט ווייטער אז דער האלטן אז דאס איז נישט אילת, 'נהרות' .דער אייבערשטער האט
זיבעטער ים איז "ים הגדול" .דאס נאר א צווייטע פלאץ ,ווייל אינעם ארומגערינגלט ארץ ישראל מיט
זענען די זיבן ימים ארום ארץ ירושלמי (שם) איז די גירסא "ימא די אלע זיבן ימים.
ישראל. דשוליאס". דאס שטימט מיט דעם וואס
דערנאך זאגט די גמרא" :ואלו אין 'דקדוקי סופרים' ברענגט די גמרא זאגט אז ארץ ישראל און
הן ארבע נהרות" .א נהר איז א ער אן ענליכע גירסא" :ימא של ירושלים זענען 'טבורו של עולם',
קלענערער טייך .דער ערשטער שחלת" .אינעם מדרש שוחר דער צענטער פון די וועלט ,און די
איז דער "ירדן" ,וואס איז באקאנט טוב איז די גירסא "שיריאס". גמרא איז מסביר ווי אלע ימים און
ביזן היינטיגן טאג .דער צווייטער עס זענען דא וואס זאגן אז דאס נהרות פון די וועלט נעמען ארום
איז דער "ירמוך" ,וואס געפינט זיך איז א ים וואס ווערט אנגערופן ארץ ישראל.
ביים דרום גרעניץ פון 'רמת הגולן'. 'עלטבי' ,וואס געפינט זיך בערך זאגט די גמרא" :כי אתא רב
ער פליסט פון מזרח צו מערב 24קילאמעטער מזרח פון דמשק דימי" ,ווען רב דימי איז געקומען
אריין אינעם ירדן דרום פונעם אין סיריע. פון ארץ ישראל קיין בבל ,האט
ים כנרת .דער דריטער טייך איז לאמיר גיין ווייטער אין די ער געזאגט בשם רבי יוחנן (וואס
"קרמיון" .און דער פערטער איז גמרא" :וימה של חילתא" ,דאס איז איז געווען א תנא אין ארץ ישראל און האט
"פיגא". דער פערטער ים .וואו איז דאס? געוואוינט אין טבריא)" :מאי דכתיב",
לויט'ן ספר 'הערוך' זענען די טייל זאגן אז דאס איז די 'פיאלי וואס מיינט דער פסוק (תהלים כד ,ב)
צוויי טייכן ,קרמיון און פיגא ,די ים' ,וואס געפינט זיך בערך 17 "כי הוּא ַעל יַ ִּמים יְ ָס ָד ּה וְ ַעל נְ ָהרוֹ ת ִּ
זעלבע ווי די טייכן 'אמנה' און קילאמעטער מזרח פון די 'בניאס', יְ כוֹ נְ נֶ ָה"?
'פרפר' ,וואס זענען באקאנטע וואס היינט רופט מען עס 'ברכת דאס מיינט אז דער
נהרות לעבן דמשק .היינטיגע רם' און די אראבער רופן עס 'בלדה האט אייבערשטער
צייטן ווערט דער קרמיון לחולי' .אנדערע זאגן אז דאס איז און אוועקגעשטעלט
אנגערופן דער 'באראדי טייך' ,און דער ים פון 'אנטיוכיא' ,וואס איז ארומגערינגלט ארץ ישראל מיט
דער פיגא ווערט אנגערופן דער לעבן די שטאט חלב אין סיריע. ימים און נהרות .זאגט די גמרא:
'פידזשי טייך' ,וואס איז טאקע דער פינפטער ים איז "ימה של "אלו שבעה ימים וארבעה נהרות
זייער ענליך צום נאמען 'פגא' וואס סבכי". שמקיפין את ארץ ישראל" .די
שטייט אין די גמרא. דער זעקסטער איז "ים זיבן ימים זענען :דער ערשטער
דער מדרש תלפיות ברענגט אספמיא" .אינעם ירושלמי איז און די חשוב'סטע איז "ימה של
אראפ א רמ"ק .ער זאגט אזוי: די גירסא "ימא דאפמיא" .דער טבריה" .ווי מיר האבן געזען אין
פארוואס האט דער אייבערשטער דקדוקי סופרים שרייבט אז אין פרקי דרבי אליעזר און אין מדרש
ארומגערינגלט ארץ ישראל מיט אלע אלטע גרסאות פון די גמרא תהלים ,האט דער אייבערשטער
זיבן ימ'ען און פיר טייכן? וואס איז איז געשטאנען 'אפמיא' אזוי אויסגעקליבן דעם ים כנרת פון
די כוונה דערפון? ווי אינעם ירושלמי ,און דאס אלע ימים אין די וועלט.
ער ברענגט בשם דעם רמ"ק, איז לכאורה די ריכטיגע גירסא. דער צווייטער ים איז "ימה של
אז וויבאלד חז"ל האבן דאך גוזר אפמיא איז א ים אין סיריע וואס סדום" ,וואס דאס איז דער "ים
געווען טומאה אויף ארץ העמים, איז נאנט צו ארץ ישראל ,און המלח" .עס הייסט ימה של סדום
און בכלל ,ווען מען קומט פון עס ווערט טאקע דערמאנט אין ווייל די שטאט סדום ,וואס איז
ארץ העמים און מען טרעט יעצט די משנה סוף מסכת חלה אלס איבערגעקערט געווארן צו זאלץ,
אריין אין ארץ הקודש -און די א שטאט וואס דארט איז אמאל געפינט זיך דארט לעבן דעם ים.
גמרא זאגט דאך אין מסכת כלים געווען א ים .דאס שטימט בעסער דער דריטער ים איז "ימה
אז ארץ ישראל איז "מקודשת ווי 'אספמיא' ,ווייל די גמרא אין של חילת" .עס איז דא א גרויסע
מכל הארצות" -ממילא האט בבא בתרא (לח ,א) זאגט אז אספמיא מחלוקת אין די מפרשים וואס
אזוי אייבערשטער דער איז א מהלך פון א יאר צייט פון דאס איז .טייל זאגן אז מען
אויסגעשטעלט ,אז פון וועלכע ארץ ישראל ,און דא רעכענען מיר דארף טוישן די ח' צו א' ,און דאס
זייט וועלט דו קומסט קיין ארץ אויס זיבן ימים וואס זענען ממש איז "אילת" ,וואס ווערט היינט
ישראל ,זאלסטו האבן א ים אדער ארום ארץ ישראל. אנגערופן "מפרץ אילת" .אנדערע
9 פ+רדס ה+תור+ה
ביי די כנרת איז א נס וואס איז איז באמת מיט די השגחה פונעם א טייך וואו דו קענסט זיך טובל'ען,
נישט אזוי מפורסם .דאס שטייט אייבערשטן ,עס איז נאר באהאלטן. כדי דו זאלסט אריינקומען אין ארץ
אין מדרש רבה אין פרשת וישלח אבער דא קען מען זען בחוש דעם ישראל מיט קדושה וטהרה.
(עו ,ה) .דער מדרש ברענגט דארט א חלק הנס ,סיי ביי דעם ירדן וואס
מימרא פון "רבי יהודה ברבי סימון גייט אריין אין ימה של טבריא ,און די געוואלדיגע נסים אינעם
בשם רבי יוחנן". אויף דעם זאגט רבי יונה אז ממילא ים כנרת; דער ערשטער -די
אין פסוק (בראשית לב ,יא) שטייט פארשטייסטו שוין ווי אזוי די וואסער פון ירדן און כנרת
"קטֹנְ ִּתי אז יעקב אבינו זאגטָ : וואלקענס ארבעטן ,אז זיי נעמען מישן זיך נישט אויס
ִמ ּכֹל ַה ֲח ָס ִדים ו ִּמ ָּכל ָה ֱא ֶמת ֲא ֶׁשר נאר די זיסע וואסער און נישט די
בעזה"י ,וועלן מיר אצינד זען
ית ֶאת ַע ְב ֶ ּד ָךִּ ,כי ְב ַמ ְקלִ י ָע ַב ְר ִּתי ש ָ
ָע ִ ׂ געזאלצענע.
געוואלדיגע נסים וואס עס זענען
יתי לִ ְׁשנֵ יֶאת ַה ַ ּי ְר ֵ ּדן ַהזֶ ּה וְ ַע ָּתה ָהיִ ִ עס קומט אויס אז עס איז דא א
דא אינעם ים כנרת .מיר פאנגען ָאן
ַמ ֲחנוֹ ת" .בפשטות מיינט "דער מורא'דיגער נס ביי ימה של טבריא,
מיט דעם מדרש רבה אין בראשית
ירדן" דעם באקאנטן טייך ירדן ,און אז די ירדן-וואסער קומט אריין
(ד ,ה) .זאגט דער מדרש" ,אמר רבי
לויט די שיטה פון רבי יוחנן זאגט און עס מישט זיך נישט אויס ,און
יונה" -רבי יונה האט געזאגט:
יעקב אבינו אז ער האט געשפאלטן מען קען טאקע זען צוויי אנדערע
"אל תתמה" ,זאלסט זיך נישט
דעם ירדן. קאלירן .דאס איז דער ערשטער נס
וואונדערן אז די וואלקענס מאכן
יעקב אבינו זאגט יעצט: וואס מען זעט דא ביי די כנרת.
זיכער צו זויגן די פייכטקייט פונעם
"רבוש”ע ,איך האב מורא אז איך (עס איז אינטערעסאנט צו ים ,און זיי זויגן נאר די זיסע וואסער
האב שוין אויסגענוצט מיינע באמערקן וואס מיר האבן פריער און נישט די געזאלצענע וואסער.
זכותים ,ווייל איך האב שוין איין אראפגעברענגט פונעם מדרש ,אז דער מדרש איז דארט מאריך אז
מאל געשפאלטן דעם ירדן" .ווען זאלציגע וואסער מיט זיסע וואסער דאס איז ממש א מעשה נסים.
האט יעקב אבינו געשפאלטן מישן זיך נישט אויס ,און מען זאגט רבי יונה :איך גיי דיר ווייזן
דעם ירדן? ווען עשיו איז אים ברענגט א ראיה פונעם ירדן מיט'ן נאך א פלאץ אויף דער וועלט
נאכגעלאפן און ער איז געגאנגען ים כנרת .די מפרשים אויפ'ן פלאץ וואו די געזאלצענע וואסער מיט
קיין ָח ָרן ,דעמאלטס האט ער זאגן -ווי דער עץ יוסף ועוד -אז די זיסע וואסער מישן זיך נישט
געשפאלטן דעם ירדן .זאגט רבי דאס וואסער פונעם ירדן איז זיס און צוזאמען .זאגט רבי יונה :זאלסטו
יוחנן ,אז דורך דעם וואס יעקב דאס וואסער פון כנרת איז זאלציג. זיך נישט וואונדערן ווי אזוי די
אבינו האט געשפאלטן דעם ירדן, למעשה אבער ,אין זוהר הקדוש וואלקענס ארבעטן ,נאר גיי קוק
איז עס געווען א "מעשה אבות שטייט קלאר אז די וואסער פון די אויף די וואסער פונעם ירדן וואס
סימן לבנים" פאר די שפעטערדיגע כנרת איז זייער זיס .ווי אויך אין גייט אריין אין "ימה של טבריא".
דורות אז דער ירדן גייט זיך ספר 'טבור הארץ' פון הרה"ק רבי ווי דער 'עץ יוסף' זענען מסביר,
שפאלטן. משה קליערס זי"ע -רב פון טבריא איז דאס וואסער פונעם ירדן זיס,
זאגט דער מדרש אזוי" :רבי -ברענגט ער פון עטליכע מאמרי בשעת די ימה של טבריא איז
יהודה ברבי סימון בשם רבי יוחנן חז"ל און ראשונים אז די כנרת געזאלצן ,און דאך "ולא מתערב
אמר ,בתורה ,בנביאים ,בכתובים, "מימיו מתוקים" .ווי אויך אין די בה" -עס מישט זיך נישט אויס.
מצינו שלא עברו ישראל את הירדן" 'מסעות של רבי יעקב' (וואס איז געווען ביזן היינטיגן טאג קען מען עס
-אידישע קינדער זענען נישט איינער פון די ראשונים) ,טרעפט מען אז זען ,ווי די וואסער וואס קומט אריין
אריבער דעם ירדן " -אלא בזכותו דאס וואסער פון כנרת איז זיס .זיין פון די צפון זייט אריין אין דרום
של יעקב" ,נאר אינעם זכות פון לשון איז" :המים של הכנרת מתוקה אינעם ים טבריא ,זעט מען קלאר
יעקב אבינו. מאד ,והם ממש טועמים בהם טעם צוויי אנדערע קאלירן!
"כי ְב ַמ ְקלִ י ָע ַב ְר ִּתי אין תורהִּ : מתיקות שאין בעולם כמוהו" – עס
זאגט דער מדרש" :מעשה נסים
ֶאת ַה ַ ּי ְר ֵ ּדן ַהזֶ ּה" .דער עץ יוסף איז נישטא נאך אזא זיסע וואסער
יש בדבר" -עס איז א מעשה נסים.
איז מסביר ,אז דורך דעם וואס אין דער וועלט).
וואס טייטש? אלעס איז א מעשה
יעקב אבינו האט געשפאלטן דעם נסים ,די גאנצע בריאה איז א נס,
מעשה אבות סימן לבנים
ירדן ,דערמאנט עס אונז די תורה 'טבע' איז דאך בגימטריא 'אלקים'.
הקדושה אלס א "מעשה אבות דער צווייטער נס וואס איז דא די טבע ,וואס זעט אויס ווי נאטור,
פ+רדס ה+תור+ה 10
אחר ויצא" .דער אייבערשטער מיט זיין שטעקן .יעצט קומט א סימן לבנים" פאר דעם וואס וועט
האט געמאכט א נס און האט צווייטע דעה אין מדרש ,רבי לוי, פאסירן שפעטער ווען די אידישע
געגראבן א וועג פאר יעקב אבינו וועלכער האלט אז די מעשה מיט קינדער וועלן אריינקומען אין ארץ
ער זאל קענען ארויסגיין .דער יעקב אבינו איז געשען ביי די ישראל ,אז אלעס איז בזכות יעקב
עץ יוסף זאגט בשם דעם 'יפה כנרת ,ביי ימה של טבריא .דארט אבינו.
תואר' :ווי אזוי איז דער נס געשען? וואו עס געפינען זיך חמי טבריא, אין נביאים (יהושע ד ,כב):
דורך דעם וואס יעקב אבינו האט "פתחו של גיהנם" און די וואסערן "וְ הוֹ ַד ְע ֶּתם ֶאת ְ ּבנֵ יכֶ ם לֵ אמֹר
גענוצט זיין שטעקן ,און דער פונעם מבול ,און ממילא איז דאס ש ָר ֵאל ֶאת ַה ַ ּי ְר ֵ ּדן ַ ּב ַ ּי ָ ּב ָׁשה ָע ַבר יִ ְ ׂ
שטעקן האט געמאכט א נייע וועג וואסער געווען קאכעדיג הייס. ַהזֶ ּה" ,אז מען וועט פארציילן פאר
דורך וועלכע ער איז אנטלאפן. עס ווערט אנגערופן "ירדן" ווייל, די שפעטערדיגע דורות ,אז ווען
דער מדרש פירט אויס" :הדא ווי מיר האבן שוין געשמועסט, מען איז אריין אין ארץ ישראל
הוא דכתיב (ישעיה מג ,ב)ִּ :כי ַת ֲעבֹר דער ירדן פליסט אריין אין ימה של איז מען דורכגעגאנגען דעם ירדן,
ַ ּב ַּמיִ ם ִא ְּת ָך ָאנִ י ,ו ַּב ְנ ָּהרוֹ ת ל ֹא טבריא ,און דארט איז געשען דער וואס כידוע זענען דארט געווען
יִ ׁ ְש ְטפו ָּך" .דאס מיינט אז ווען דו נס אז יעקב אבינו האט געשפאלטן מורא'דיגע נסים ווען דער ירדן
וועסט דורכגיין דאס וואסער וועל דעם ירדן און איז ארויס בשלום. האט זיך געשפאלטן .עס שטייט
איך זיין מיט דיר ,און די טייכן וואס איז דארט געווען דער ש ָר ֵאל", "ב ַ ּי ָ ּב ָׁשה ָע ַבר יִ ְ ׂ
אין פסוק ַ ּ
וועלן דיך נישט קענען שווענקען. נס? דער מדרש פארציילט" ,אמר און דער מדרש דרש'נט בשם רבי
מיט'ן ווארט "נהרות" (טייכן) מיינט רבי לוי :אתר הוא תמן מצווח" - יוחנן אז 'ישראל' מיינט 'ישראל
די תורה צוויי טייכן :די כנרת און דער פלאץ שרייט נאך אלץ ביזן סבא' ,דאס גייט ארויף אויף יעקב
דעם ירדן .אדער איז דער פשט היינטיגן טאג" :ירדן בחמי טבריא". אבינו ,אז ער האט געשפאלטן
אז "במים" גייט ארויף אויף די ווען דער ירדן קומט אריין אין חמי דעם ירדן אלס "מעשה אבות סימן
כנרת ,וואס איז איינע פון די זיבן טבריא שרייט עס ,און מען קען עס לבנים" פאר די אידן שפעטער.
ימים ,און "נהרות" גייט ארויף אויף נאך זען ביז היינט; ווען דער ירדן
דער דריטער פלאץ איז אין
פליסט אריין אין חמי טבריא איז
דעם ירדן ,ווייל דער ירדן ווערט "מה ְּל ָך ַה ָ ּים ִּכי כתובים (תהלים ,קיד)ַ :
פאררעכנט אלס א נהר .אויף דעם דא א געוויסער גערויש ,ווייל עס
ָתנוּס" -וואס ביסטו אנטלאפן?
זאגט דער פסוק אז דער רבוש”ע איז אזוי ווי צוויי סארט וואסערן
"ה ַ ּי ְר ֵ ּדןדאס מיינט קריעת ים סוףַ .
פארזיכערט אז דאס וואסער וועט וואס טרעפן זיך.
ִּת ּסֹב לְ ָאחוֹ ר" -דאס גייט ארויף
דיך נישט קענען שווענקען. זאגט יעצט רבי לוי :דער אויף ווען די אידן זענען אריין אין
דער עץ יוסף לייגט צו אז אין פלאץ שרייט היינט ,און עס האט ארץ ישראל .עס שטייט ווייטער
דעמאלטס אויך געשריגן .וואס
"כי ֵתלֵ ְך ְ ּבמוֹ
פסוק שטייט ווייטערִּ : אין פסוק ,פארוואס האט זיך דער
ֵא ׁש לֹא ִת ָּכוֶ ה ,וְ לֶ ָה ָבה לֹא ִת ְב ַער ָ ּבך"ְ איז דארט געווען? דער מדרש
"מ ִּל ְפנֵ י ֱאלוֹ ַּק ירדן געשפאלטן? ִ
פארציילט" :בבהלה נכנס אבינו
– אז דו וועסט אריינגיין אין פייער יַ ֲעקֹב" ,ווייל דער אייבערשטער
יעקב לשם" -ווען יעקב אבינו
וועסטו נישט פארברענט ווערן און האט געהייסן .דער עץ יוסף מסביר,
איז אנטלאפן פון עשו ,איז ער
די פלאם וועט דיך נישט אפבריען. אז עס שטייט נישט "מלפני אלוקי
אריינגעגאנגען דארט מיט א
דאס גייט אויך ארויף אויף יענעם אברהם" אדער "אלוקי יצחק" ,נאר
בהלה" .ונעל בפניו עשו" -עשיו
פאל ,ווייל די וואסערן וואס ער "מ ִּל ְפנֵ י ֱאלוֹ ַּק יַ ֲעקֹב" ,כדי מרמז צו ִ
האט זיך געשטעלט אויף אזא וועג
איז דארט אדורכגעגאנגען זענען זיין דעם זכות פון יעקב אבינו ,אז
אז יעקב אבינו זאל נישט קענען
געווען הייס ווי פייער ,היות דאס ווען ער האט געשפאלטן דעם ירדן
דורכגיין .דער איינציגסטער
זענען געווען די "חמי טבריא". איז עס געבליבן אלס סימן פאר די
וועג וואו ער האט געקענט גיין
קומט אויס לויט דעם מדרש ,אז שפעטערדיגע דורות.
איז געווען טיפער אריין אין חמי
דא זענען געשען מורא'דיגע נסים טבריא ,וואס איז געווען קאכעדיג
פאר יעקב אבינו. דער צווייטער נס :יעקב
הייס ,און חלילה וואלט פאר
יעקב אבינו געקענט פאסירן א אבינו ביי די חמי טבריא
דער דריטער נס :בארה של
שרעקליכע זאך. ביז אהער איז די שיטה פון רבי
מרים
דער מדרש דערציילט" :וחתר יוחנן ,אז יעקב אבינו איז אריבער
די דריטע זאך ,א נס וואס איז לו הקדוש ברוך הוא חתירה במקום דעם ירדן און האט אים געשפאלטן
11 פ+רדס ה+תור+ה
פארוואס דארף מען לעתיד יענע דורות האבן געדינט עבודה דא געשען און געפינט זיך נאך
לבוא אריינברענגען דעם נחל אין זרה אויף א שרעקליכן אופן. היינט אינעם ים פון טבריא ,איז
רש"י ברענגט עס אראפ אין טבריא אויב עס איז שוין זיס? די 'בארה של מרים' .די בארה של
חומש (בראשית ד ,כו) .די גמרא אין מרים איז דא נגנז געווארן ,און איר
ענטפערט דער ירושלמי: וואסער מישט זיך נישט אויס מיט
מסכת שבת (קיח ,א) זאגט אז ווען א
"לרבות דגתם" – כדי די פיש זאלן די וואסערן פון טבריא.
מענטש היט שבת ,אפילו ער דינט
עבודה זרה כדור אנוש ,ווערט זיך דארט שטארק פארמערן .דער
אים מוחל געווען .דעמאלטס איז פסוק אין נביא זאגט ווייטער: דער פערטער נס :לעתיד
געווען אן עונש אז דער גאנצער ים "לְ ִמינָ ה ִּת ְהיֶ ה ְדגָ ָתם ִּכ ְדגַ ת ַה ָ ּים לבוא
אקיינוס איז ארויפגעגאנגען ,און ַה ָ ּגדוֹ ל ַר ָ ּבה ְמאֹד" ,דאס מיינט אז עס איז פארהאן נאך א פערטע
רש"י זאגט אז עס האט פארפלייצט אין כנרת וועט זיין אזויפיל פיש נס דא אין ימה של טבריא ,וואס
ווי אינעם ים הגדול .דער ירושלמי א דריטל פון דער וועלט. מיר האבן שוין פריער דערמאנט
דאס איז איין סיבה פארוואס פירט אויס" :למיני מינים תהיה אז מיר וועלן רעדן איבער דעם
עס הייסט 'מציעים' ,ווייל עס איז דגתם" – עס וועלן זיך דארט וואס עס וועט זיין לעתיד לבוא,
פארמערן גאר אסאך סארטן פיש. ארויס 'אינדרויסן'. ווען משיח וועט קומען ,און עס
דאס צווייטע מאל איז וועט זיין גאר גרויסע נסים ביי די
דער ירושלמי זאגט ווייטער, ים כנרת.
געווען ביי דור הפלגה ,ווען דער
אייבערשטער האט פארמישט אז יעדע זאך וואס גייט זיין לעתיד דער ירושלמי אין מסכת שקלים
זייערע שפראכן און זיי צעשפרייט לבוא ,האבן מיר שוין א דוגמא (ו ,ב) ברענגט אראפ די נבואה פון
איבער דער גאנצער ערד .דערפון אויף דער וועלט .אזוי ווי יחזקאל הנביא ,די גמרא ברענגט
דער מדרש רבה (לח ,י) זאגט אז די גמרא אין מסכת שבת ברענגט אראפ א פסוק אין זכריה (יד ,ח):
דעמאלטס איז דער ים אקיינוס אראפ אז רבי יוחנן האט געוויזן "וְ ָהיָ ה ַ ּב ּיוֹ ם ַההוּא יֵ ְצא ּו ַמיִ ם ַח ִ ּיים
אויך ארויסגעגאנגען פון זיינע פאר זיינע תלמידים אז לעתיד ִמירו ָּׁשלָיִ ם" .לעתיד לבוא וועט
ארויסגיין א טייך פונעם בית
ברעגעס ,און דעריבער הייסט עס לבוא וועלן וואקסן קליידער אויף
'מציעים'. המקדש ,און די גמרא דרש'נט
די ביימער ,און ער האט זיי געוויזן דארט די פסוקים.
אלנפאלס ,ווען משיח וועט
"כלי מילת" וואס וואקסן שוין
קומען וועט ארויסגיין דאס אינעם פסוק שטייט ווייטער:
וואסער פונעם נחל און עס וועט יעצט. "וְ יָ ְרד ּו ַעל ָה ֲע ָר ָבה" ,זאגט דער
האט רבי שמעון בן גמליאל פליסן צום ים פון טבריא ,צום ים ירושלמי" :זה ים של טבריא" .דאס
געזאגט :אין דער וועלט איז שוין המלח ,און צום ים הגדול. מיינט אז דער נחל פונעם בית
פרעגט דער ירושלמי :עס איז דא אזא זאך" ,מעשה ששלחתי המקדש וועט אראפפליסן ביז'ן
פארשטענדליך פארוואס דאס לציידא והביאו לפני יותר משלוש ים פון טבריא" .ו ָּבא ּו ַה ָ ּי ָּמה" – דאס
מיינט דעם ים המלח; דער נחל
וואסער דארף גיין צום ים הגדול מאות מיני דגים בתמחוי אחד" –
וועט אויך אנקומען צום ים המלח.
און צום ים המלח ,כדי זיי צו מען האט אים געברענגט מער ווי "אל הים המציעים" – דאס מיינט
"מתקן" זיין און מאכן דאס וואסער
דריי הונדערט מינים פיש אין איין דעם ים הגדול.
זיס ,ווייל אין נביא (יחזקאל מז ,ח)
שיסל .דאס קומט אונז מסביר זיין פרעגט די גמרא :פארוואס ווערן
שטייט "וְ נִ ְר ּפא ּו ַה ָּמיִ ם" – אז דאס
וואסער זאל אויסגעהיילט ווערן אז 'אין כל חדש תחת השמש' ,אזוי דער ים המלח און דער ים הגדול
און ווערן זיס אנשטאט זאלציג .ווי די גמרא אין שבת (ל ,ב) זאגט ,אז אנגערופן 'מציעים'? ענטפערט די
אבער פארוואס דארף דאס וואסער יעדע זאך וואס גייט זיין לעתיד גמרא" :כנגד שני פעמים שיצאו" –
פונעם נחל אנקומען צום ים פון לבוא איז שוין אמאל געשען אדער צוליב די צוויי מאל וואס די ימים
טבריא? דאס וואסער פון טבריא עקזיסטירט שוין מעין זה. זענען ארויסגעגאנגען פון זייערע
איז דאך שוין זיס! (אגב ,פון דא זעט מען גרעניצן .איין מאל איז געווען אין
דער אייבערשטער זאל העלפן טאקע ווי די שיטה פון זוהר הקדוש און מסעות דור אנוש .אנוש איז געווען אן
פון רבי יעקב ,אז די ים פון טבריא איז זיסע מיר זאלן זוכה זיין צו די אלע אייניקל פון אדם הראשון (אדם האט
וואסער ,נישט ווי דער עץ יוסף האט געלערנט) .סגולות און נסים פונעם כנרת! געהאט שת ,און שת האט געהאט אנוש) ,און
פ+רדס ה+תור+ה 12
