gilyoines.com חזרה לאתר · Back to the site

א קוואל פון חיזוק - אידיש · A Kvell Fin Chizuk - Yiddish — לך לך (2026-10-19)

מוציא לאור: א קוואל פון חיזוק - אידיש · A Kvell Fin Chizuk - Yiddish

שבוע: לך לך (2026-10-19)

א קוואל פון חיזוק - אידיש · A Kvell Fin Chizuk - Yiddish — לך לך (2026-10-19)

פתח את ה-PDF הורדה

‫בים‬ ‫בסיעתא דשמיא‬ ‫הר‬ ‫כות‬ ‫גליון פרדס התורה‬ ‫ב לז‬ ‫תנד‬ ‫נ‬ ‫פרשת לך לך תשפ"ז‬ ‫אידיש‬ ‫א קוואל‬ ‫פון חיזוק‬ ‫מאמר הפרשה • בדרכי רבותינו • טבריא של מעלה‬ ‫פרנס הגליון‬ ‫נתנדב לז"נ הרה"ק רבינו יואל‬ ‫י"ל ע"י מערכת‬ ‫בן הרה"ק רבינו חנני' יו"ט ליפא‬ ‫'פרדס התורה' לכתיבת‬ ‫זצוקללה"ה מסאטמאר‬ ‫ועריכת שיעורי מורינו‬ ‫ע"י הרוצה בעילום שמו הי"ו‬ ‫הרב שליט"א‬ ‫ולזכות ברכה והצלחה בכל ענינים‬ ‫•••‬ ‫הגליון יצא לאור בהסכמת גדולי‬ ‫= פרנסי חודש חשון =‬ ‫ישראל בארץ הקודש‪ ,‬דייני העדה‬ ‫החרדית‪ ,‬וגדולי רבני ארה"ב‬ ‫נתנדב‬ ‫יון בלשה"ק‬ ‫גל‬ ‫(ההסכמות במילואם נמצא‬ ‫ע"‬ ‫בספר 'טבריא של מעלה'‬ ‫ה‬ ‫י‬ ‫שיצא לאור ע"י מורינו הרב שליט"א)‬ ‫נתנדב ע"י‬ ‫הרה"ח ר' אלחנן חיים‬ ‫פריינד הי"ו‬ ‫•••‬ ‫לזכות ברכה והצלחה‬ ‫די גליונות קען מען באקומען‬ ‫ביי די פאלגענדיגע לאקאלן‪:‬‬ ‫בכל הענינים‬ ‫קרית יואל‬ ‫בארא פארק‬ ‫כתר דזשודעיקא‬ ‫ביהמ״ד שומרי שבת‬ ‫‪97 Acres Rd.‬‬ ‫‪5302 13 Ave.‬‬ ‫ליון באידיש‬ ‫נייע נתנדב‬ ‫קול‬ ‫ע"‬ ‫אלע‬ ‫חיזוק יומי ‪ -‬צוגא‬ ‫גליקליכע ה‬ ‫וועכנטליכע‬ ‫שיעורים פון‬ ‫הגה"צ ר' יודא‬ ‫ביהמ״ד עדת יראים וויען‬ ‫שיעורים‬ ‫לעבן‬ ‫שיעורים‬ ‫מאנדעל שליט"א‬ ‫לעיקוואד‬ ‫‪0‬‬ ‫‪1‬‬ ‫‪2‬‬ ‫‪3‬‬ ‫י‬ ‫‪1350 50 St.‬‬ ‫מנחם משה‬ ‫נתנדב ע"י‬ ‫פרדס‬ ‫כתר דזשודעיקא‬ ‫‪12 America Ave.‬‬ ‫ביהמ״ד הדרת קודש‬ ‫הרה"ח ר' סדר הש"ס‬ ‫התורה‬ ‫סוואליווע‬ ‫עמוד יומי‬ ‫סיפורי צדיקים‬ ‫קברי צדיקים ‪-‬‬ ‫שיעורים על‬ ‫פיל מיט חיזוק‬ ‫יארצייט צדיקים‬ ‫שבת קודש‬ ‫ביהמ״ד סאטמאר‬ ‫אינעם‬ ‫מעכטיגן‬ ‫‪4‬‬ ‫גאלד הי"ו‬ ‫‪5‬‬ ‫‪6‬‬ ‫‪7‬‬ ‫‪405 Forest Ave.‬‬ ‫‪4801 15 Ave.‬‬ ‫זיכוי‬ ‫הרבים‬ ‫ברכה והצלחה‬ ‫לזכות‬ ‫וויליאמסבורג‬ ‫ביהמ״ד צאנז‬ ‫‪718.‬‬ ‫אפאראט‬ ‫מלוה‬ ‫הלכה יומי על‬ ‫תורת‬ ‫אוצר הידעות‬ ‫מלכה‬ ‫בכל הענינים‬ ‫שלחן ערוך‬ ‫הנפש‬ ‫בענינים נפלאים‬ ‫בנין בראך למטה‬ ‫‪8‬‬ ‫‪9‬‬ ‫‪10‬‬ ‫‪11‬‬ ‫קלויזענבורג‬ ‫לאקער ‪#405‬‬ ‫האנדלט אייך איין א זכות‬ ‫ימים‬ ‫ספרי‬ ‫חובות‬ ‫ענינים על‬ ‫‪506.‬‬ ‫‪25 Havens Ave.‬‬ ‫ביהמ״ד בעלזא‬ ‫‪Bedford Cor. Park‬‬ ‫‪9694‬‬ ‫אדיר ונשגב לחיזוק די קוואל‬ ‫בריח"‬ ‫פון תורה עבודה"ק פון‬ ‫טובים‬ ‫חסידות‬ ‫הלבבות‬ ‫הפרשה‬ ‫כתר דזשודעיקא‬ ‫‪000‬‬ ‫די שפרודלדיגע‬ ‫שיעורי מורינו‬ ‫‪12‬‬ ‫על הטע‬ ‫‪13‬‬ ‫חיזוק יומי ‪ -‬צוה אשיעורים אלע נייע לעפאון‬ ‫‪14‬‬ ‫‪15‬‬ ‫‪44 Grove Springs‬‬ ‫‪801 Bedford Ave.‬‬ ‫טאמסקול‬ ‫שיעורים פון‬ ‫ליין‬ ‫וועכנטליכע‬ ‫אבד"ק פרדס‬ ‫שיעורים‬ ‫גליקליכע לעבן‬ ‫שיעורים‬ ‫הגה"צ ר' יודא‬ ‫מאנדעל שליט"א‬ ‫‪Ct.‬‬ ‫מאורות‬ ‫עמוד‬ ‫התורה שליט"א‬ ‫‪0‬‬ ‫‪1‬‬ ‫‪2‬‬ ‫‪3‬‬ ‫‪25‬‬ ‫בנין דרך‬ ‫פרדס‬ ‫שיעורים לבעלי‬ ‫החיים‬ ‫נתנדב ע"י‬ ‫שמחות‬ ‫‪ENGLISH‬‬ ‫ריווער‬ ‫‪218 Wallabout St.‬‬ ‫‪16‬יואל‬ ‫‪17‬‬ ‫‪000‬‬ ‫וואס טוען זעטיגן און שטילן‬ ‫‪MAIN MENU‬‬ ‫ביהמ״ד קהל בני יששכר‬ ‫דאס דורשט פון טויזנטער נפשות‬ ‫מאנסי‬ ‫הרה"ח ר'‬ ‫התורה‬ ‫ישראל הצמאים לדבר ה'‪ ,‬להתחזק‬ ‫עמוד יומי‬ ‫סיפורי צדיקים‬ ‫קברי צדיקים ‪-‬‬ ‫שיעורים על‬ ‫באמונה ובטחון סיי בכתב מיט די‬ ‫עמוד‬ ‫סדר הש"ס‬ ‫פיל מיט חיזוק‬ ‫יארצייט צדיקים‬ ‫שבת קודש‬ ‫רייכע וועכנטליכע גליונות און סיי‬ ‫‪1767 Whitesville Rd.‬‬ ‫ביהמ״ד זוועהיל‬ ‫‪ 4‬הי"ו‬‫ברוין‬ ‫‪5‬‬ ‫‪6‬‬ ‫‪7‬‬ ‫בע"פ אויף קול פרדס התורה און‬ ‫טעגליכע אימעיל‬ ‫‪000‬‬ ‫אינעם‬ ‫מעכטיגן‬ ‫אשריך ואשרי חלקך‪,‬‬ ‫צו באקומען די גליון און שיעורים אויף אימעיל שיקט '‪ 'Subscribe‬צו‬ ‫פלטבוש‬ ‫‪101 W Maple Ave.‬‬ ‫זיכוי‬ ‫הרבים‬ ‫זכות הרבים יהא תלוי בך!‬ ‫ברכה והצלחה‬ ‫לזכות‬ ‫‪shiurimlishmo@gmail.com‬מלוה‬ ‫‪MB VINEYARD‬‬ ‫עמודי‬ ‫צו נעמען א חלק און קויפן א שותפות‬ ‫שיינער'ס שול‬ ‫‪718.‬‬ ‫אפאראט‬ ‫(לע"נ‪/‬לזכות וכדו')‪ ,‬פארבינדט אייך‪:‬‬ ‫הלכה יומי על‬ ‫תורת‬ ‫אוצר הידעות‬ ‫בכל הענינים‬ ‫מלכה‬ ‫שלחן ערוך‬ ‫הנפש‬ ‫בענינים נפלאים‬ ‫‪600‬‬ ‫‪347.570.0413‬‬ ‫‪8‬‬ ‫‪9‬‬ ‫‪10‬‬ ‫מען קען אויך הערן די שיעורים פון רב אויף קול נשמותינו‪:‬‬ ‫‪11‬‬ ‫‪3012 AVE J‬‬ ‫‪18 Forshay Rd.‬‬ ‫• • • ‪506.‬‬ ‫‪shiurimlishmo@gmail.com‬‬ ‫אידיש‪ 718.760.1111 :‬ענגליש‪#1 718.760.1111 :‬‬ ‫עינים ליין‪ 718.977.5554 :‬במוצשב''ק ‪ | #0‬במשך השבוע ‪1-2-7-4‬‬ ‫האנדלט אייך איין א זכות‬ ‫ימים‬ ‫ספרי‬ ‫חובות‬ ‫ענינים על‬ ‫© ‪9694‬‬ ‫אדיר ונשגב לחיזוק די קוואל‬ ‫בריח"‬ ‫פון תורה עבודה"ק פון‬ ‫טובים‬ ‫חסידות‬ ‫הלבבות‬ ‫הפרשה‬ ‫‪000‬‬ ‫די שפרודלדיגע‬ ‫שיעורי מורינו‬ ‫‪12‬‬ ‫‪13‬‬ ‫‪14‬‬ ‫‪15‬‬ ‫קול‬ ‫אלע נייע‬ ‫חיזוק יומי ‪ -‬צו א‬ ‫וועכנטליכע‬ ‫שיעורים פון‬ ‫אבד"ק פרדס‬ ‫שיעורים‬ ‫גליקליכע לעבן‬ ‫שיעורים‬ ‫הגה"צ ר' יודא‬ ‫מאנדעל שליט"א‬ ‫עמוד‬ ‫התורה שליט"א‬ ‫‪0‬‬ ‫‪1‬‬ ‫‪2‬‬ ‫‪3‬‬ ‫‪25‬‬ ‫בנין דרך‬ ‫שיעורים לבעלי‬ ‫פרדס‬ ‫החיים‬ ‫שמחות‬ ‫‪ENGLISH‬‬ ‫‪16‬‬ ‫‪17‬‬ ‫‪000‬‬ ‫וואס טוען זעטיגן און שטילן‬ ‫דאס דורשט פון טויזנטער נפשות‬ ‫‪MAIN MENU‬‬ ‫להצטרפות קבלת שיעורי מורינו‬ ‫והגליונות התורה‬ ‫ישראל הצמאים לדבר ה'‪ ,‬להתחזק‬ ‫באמונה ובטחון סיי בכתב מיט די‬ ‫עמוד יומי‬ ‫סיפורי צדיקים‬ ‫קברי צדיקים ‪-‬‬ ‫שיעורים על‬ ‫עמוד‬ ‫סדר הש"ס‬ ‫פיל מיט חיזוק‬ ‫יארצייט צדיקים‬ ‫שבת קודש‬ ‫רייכע וועכנטליכע גליונות און סיי‬ ‫באימייל‪,‬‬ ‫הרב שליט"א‬ ‫‪4‬‬ ‫‪5‬‬ ‫‪6‬‬ ‫‪7‬‬ ‫בע"פ אויף קול פרדס התורה און‬ ‫טעגליכע אימעיל‬ ‫‪000‬‬ ‫אינעם‬ ‫מעכטיגן‬ ‫זיכוי‬ ‫אשריך ואשרי חלקך‪,‬‬ ‫זכות הרבים יהא תלוי בך!‬ ‫צו באקומען די גליון און שיעורים אויף אימעיל שיקט '‪ 'Subscribe‬צו‬ ‫ניתן לפנות‪:‬‬ ‫‪shiurimlishmo@gmail.com‬מלוה‬ ‫הרבים‬ ‫עמודי‬ ‫צו נעמען א חלק און קויפן א שותפות‬ ‫‪shiurimlishmo@gmail.com‬‬ ‫‪718.‬‬ ‫אפאראט‬ ‫(לע"נ‪/‬לזכות וכדו')‪ ,‬פארבינדט אייך‪:‬‬ ‫הלכה יומי על‬ ‫תורת‬ ‫אוצר הידעות‬ ‫מלכה‬ ‫שלחן ערוך‬ ‫הנפש‬ ‫בענינים נפלאים‬ ‫‪347.570.0413‬‬ ‫‪600‬‬ ‫‪shiurimlishmo@gmail.com‬‬ ‫‪8‬‬ ‫‪9‬‬ ‫‪10‬‬ ‫מען קען אויך הערן די שיעורים פון רב אויף קול נשמותינו‪:‬‬ ‫‪11‬‬ ‫‪506.‬‬ ‫להצטרפות קבלת הגליונות לבד‬ ‫אידיש‪ 718.760.1111 :‬ענגליש‪#1 718.760.1111 :‬‬ ‫עינים ליין‪ 718.977.5554 :‬במוצשב''ק ‪ | #0‬במשך השבוע ‪1-2-7-4‬‬ ‫האנדלט אייך איין א זכות‬ ‫ימים‬ ‫ספרי‬ ‫חובות‬ ‫ענינים על‬ ‫באימייל‪ ,‬ניתן לפנות‪:‬‬ ‫‪9694‬‬ ‫אדיר ונשגב לחיזוק די קוואל‬ ‫בריח"‬ ‫פון תורה עבודה"ק פון‬ ‫טובים‬ ‫חסידות‬ ‫הלבבות‬ ‫הפרשה‬ ‫‪000‬‬ ‫די שפרודלדיגע‬ ‫שיעורי מורינו‬ ‫‪12‬‬ ‫‪13‬‬ ‫‪14‬‬ ‫‪15‬‬ ‫‪pardesgilyones@gmail.com‬‬ ‫אבד"ק פרדס‬ ‫עמוד‬ ‫התורה שליט"א‬ ‫‪25‬‬ ‫בנין דרך‬ ‫שיעורים לבעלי‬ ‫החיים‬ ‫שמחות‬ ‫‪ENGLISH‬‬ ‫‪16‬‬ ‫‪17‬‬ ‫‪000‬‬ ‫וואס טוען זעטיגן און שטילן‬ ‫דאס דורשט פון טויזנטער נפשות‬ ‫ישראל הצמאים לדבר ה'‪ ,‬להתחזק‬ ‫‪MAIN MENU‬‬ ‫באמונה ובטחון סיי בכתב מיט די‬ ‫פ ‪+‬רדס‬ ‫פרשת לך לך‬ ‫תשפ"ז‬ ‫שיעורי‬ ‫הרה''ג רבי יששכר יהודה‬ ‫ה ‪+‬ת ור‪+‬ה‬ ‫גליון ‪51‬‬ ‫בערקוי שליט''א‬ ‫אב''ד פרדס התורה‬ ‫מח"ס שו"ת יהודה מחוקקי‬ ‫זכות פטרון השנה נתנדב לעילוי נשמת‬ ‫אלטע פערל רויזא בת הרה"ח ר' חיים משה ע"ה‬ ‫נפטרה ו' ניסן תשפ"ו אחר קבלת יסורים באהבה ובאמונה ובטחון‪,‬‬ ‫אידיש‬ ‫והיתה למופת לזה לכל משפחתה ומכירי' • ת‪.‬נ‪.‬צ‪.‬ב‪.‬ה‪.‬‬ ‫אינעם גליון‪:‬‬ ‫מאמר הפרשה‬ ‫לאז נישט די התעוררות הענגען אין די לופט‪...‬‬ ‫‪ 3‬מאמר הפרשה‬ ‫בגימטריא דריי הונדערט און‬ ‫אברהם אבינו שיקט אליעזר‬ ‫‪ 6‬בדרכי רבותינו‬ ‫אכצן‪.‬‬ ‫מלחמה האלטן‬ ‫דער סוד פון אליעזר‬ ‫"וַ ִ ּי ְׁש ַמע ַא ְב ָרם‪ ...‬וַ ָ ּי ֶרק ֶאת ֲחנִ יכָ יו‬ ‫‪ 8‬טבריא של מעלה‬ ‫שר ו ְּׁשל ֹׁש ֵמאוֹ ת‬ ‫יְ לִ ֵידי ֵביתוֹ ְׁשמֹנָ ה ָע ָ ׂ‬ ‫קומט דער הייליגער רבי‬ ‫וַ ִ ּי ְר ֹּדף ַעד ָ ּדן" (בראשית יד‪ ,‬יד)‪.‬‬ ‫צדוק הכהן פון לובלין זי"ע אין‬ ‫ספר 'דברי סופרים' (אות ט"ז) און‬ ‫מיר טרעפן אין די וואכעדיגע‬ ‫ער איז מסביר א דבר נפלא‪.‬‬ ‫סדרה אז אברהם אבינו‬ ‫דאס איז יאוש‪.‬‬ ‫גייט האלטן מלחמה מיט די‬ ‫לכאורה דארף מען פארשטיין‪:‬‬ ‫זאגט רבי צדוק‪' :‬יאוש' איז‬ ‫שטערקסטע מלכים‪ .‬און וועמען‬ ‫וואס איז דער ענין אז מיר ווילן‬ ‫בגימטריא דריי הונדערט און‬ ‫שיקט ער? ער שיקט אליעזר‪,‬‬ ‫דא ארויסברענגען די גימטריא פון‬ ‫זיבעצן‪ ,‬און מיט'ן כולל איז עס‬ ‫דער גרויסער ראש ישיבה‪ ,‬וואס‬ ‫דעם נאמען אליעזר?‬ ‫בגימטריא דריי הונדערט און‬ ‫איז "דולה ומשקה מתורת רבו‬ ‫אכצן‪ .‬זאגט רבי צדוק‪ ,‬מיר ווילן‬ ‫זאגט דער הייליגער רבי צדוק א‬ ‫לאחרים"‪ .‬ווי עס שטייט אין פסוק‪:‬‬ ‫דא מגלה זיין אז 'אליעזר' איז‬ ‫מורא'דיגן יסוד‪ .‬מיר ווייסן אז דער‬ ‫"וַ ָ ּי ֶרק ֶאת ֲחנִ יכָ יו יְ לִ ֵידי ֵביתוֹ ׁ ְשמֹנָ ה‬ ‫בגימטריא דריי הונדערט און אכצן‪,‬‬ ‫גרעסטער שונא פון א מענטש‬ ‫שר ו ְּׁשל ֹׁש ֵמאוֹ ת"‪ .‬אברהם אבינו‬ ‫ָע ָ ׂ‬ ‫כדי דו זאלסט כאפן אז עס איז דא‬ ‫איז דער מענטש אליין – זיינע‬ ‫האט אנגעלאדנט מיט 'כלי זיין'‬ ‫נאך א ווארט מיט די גימטריא‪,‬‬ ‫מחשבות און הרגשים פון 'יאוש'‪.‬‬ ‫דריי הונדערט און אכצן עבדים‪,‬‬ ‫און דאס איז 'יאוש'‪ .‬אליעזר האט‬ ‫צומאל קומט עס ווייל ער הערט‬ ‫ילידי ביתו‪" .‬וַ ִ ּי ְר ּדֹף ַעד ָ ּדן" – ער איז‬ ‫מלחמה געהאלטן קעגן יאוש‪,‬‬ ‫וואס אנדערע זאגן‪ ,‬צומאל ווייל‬ ‫נאכגעלאפן די מלכים ביז ָדן‪.‬‬ ‫און דערפאר האט אברהם אבינו‬ ‫ער קוקט אויף דעם עולם החיצוני‪,‬‬ ‫זאגט רש"י צוויי פשטים‪ :‬איין‬ ‫ארויסגעשיקט דוקא אליעזר ווען‬ ‫און צומאל פארדרייט זיך דער‬ ‫פשט כפשוטו‪ ,‬אז עס זענען געווען‬ ‫ער איז געגאנגען מלחמה האלטן‬ ‫מענטש אליין דעם קאפ‪ .‬כמובן‬ ‫דריי הונדערט און אכצן יראים‬ ‫מיט די שטערקסטע מלכים‪.‬‬ ‫שפילן דער יצר הרע מיט די סטרא‬ ‫וואס האבן געהאלפן אברהם‬ ‫אחרא מיט די מוזיק‪ ,‬און זיי מאכן‬ ‫דער 'סוד' ווי אזוי אליעזר האט‬ ‫אבינו‪ .‬אבער רש"י ברענגט אראפ‬ ‫אז דער מענטש זאל אריינפאלן‬ ‫מצליח געווען אין דער מלחמה איז‬ ‫א צווייטן פשט פון די גמרא אין‬ ‫אין א מורא'דיגן יאוש און זיך זאגן‪:‬‬ ‫ווייל אליעזר עבד אברהם איז דער‬ ‫מסכת נדרים (לב‪ ,‬ב)‪" :‬רבותינו‬ ‫"עס איז נישט פאר דיר; לערנען‪,‬‬ ‫סימבאל וואס האלט מלחמה קעגן‬ ‫אמרו אליעזר לבדו היה‪ ,‬והוא מנין‬ ‫דאווענען און מצוות זענען (ח"ו)‬ ‫יאוש‪ .‬דוקא אים שיקט אברהם‬ ‫גימטריא של שמו"‪ .‬עס איז געווען‬ ‫אינגאנצן נישט פאר דיין סארט"‪.‬‬ ‫אבינו צו קעמפן קעגן די מלכים‪.‬‬ ‫אליעזר אליין‪ ,‬ווייל 'אליעזר' איז‬ ‫‪3‬‬ ‫פ‪+‬רדס ה‪+‬תור‪+‬ה‬ ‫זאך‪ ,‬מען דארף עס אריינלייגן אין א‬ ‫א 'פעולה למעשה'‪ .‬ער איז נישט‬ ‫די החלטה פון אליעזר‪ :‬פון‬ ‫'כלי' און טון עפעס פראקטיש‪.‬‬ ‫געבליבן בלויז מיט די התעוררות‬ ‫נמרוד'ס פאלאץ צו אברהם‬ ‫מען דארף עפעס מקבל זיין‪:‬‬ ‫אליין‪ .‬ער האט נישט געלאזט די‬ ‫אבינו'ס הויז‬ ‫"היי יאר גיי איך לערנען חומש‬ ‫התלהבות פון זען אברהם אבינו'ס‬ ‫רש"י"‪" ,‬היי יאר גיי איך צולייגן א‬ ‫לאמיר טאקע פארשטיין‪ :‬ווי מסירות נפש בלייבן נאר אלס א‬ ‫שיעור משניות"‪" ,‬היי יאר גיי איך‬ ‫נאר‬ ‫אזוי האט אליעזר זוכה געווען צו געפיל פאר עטליכע חדשים‪ָ ,‬‬ ‫אויפשטיין פארטאגס געהעריג"‪,‬‬ ‫ער איז תיכף ומיד געגאנגען טון‬ ‫אזא כח צו גיין קעגן יאוש?‬ ‫אדער "אז איך שטיי שוין אויף‪ ,‬גיי‬ ‫לאמיר אביסל צוריקדרייען עפעס למעשה‪.‬‬ ‫איך אינזין האבן מער ביי ברכת‬ ‫דעם זייגער‪ ...‬פון וואו קומט‬ ‫התורה"‪ .‬עס מוז זיך געבן א רוק נאך‬ ‫איבערמאכן התעוררות צו א‬ ‫אליעזר? ווען האט ער זיך מגייר‬ ‫די הייליגע טעג‪.‬‬ ‫פעולה למעשה‬ ‫געווען? וויאזוי איז ער אנגעקומען‬ ‫א מענטש טרעפט זיך א‬ ‫צו אברהם אבינו?‬ ‫דער יסוד איז א זאך וואס מיר‬ ‫גאנץ יאר מיט פארשידענע‬ ‫עס שטייט אין פרקי דרבי טרעפן ביי זיך כסדר א גאנץ יאר‪.‬‬ ‫התעוררות'ן‪ :‬אמאל גייט ער צו א‬ ‫אליעזר און נאך‪ ,‬אז אליעזר איז‬ ‫מען גייט דורך די הייליגע טעג‪ ,‬א‬ ‫שבת התוועדות מיט זיין קהילה‪,‬‬ ‫געווען דער "בנו הנחמד" פון נמרוד‪.‬‬ ‫מענטש ווערט נתעורר און נתלהב‪,‬‬ ‫מיט זיין רבי'ן אדער מיט זיין‬ ‫ער איז געווען דער באליבסטער זון‬ ‫אבער פלוצלינג פאלט ער צוריק‪.‬‬ ‫ראש ישיבה; עס קומט א חנוכה‪,‬‬ ‫פון נמרוד און ער האט געדארפט‬ ‫פארוואס? ווייל דו האסט גארנישט‬ ‫א פורים אדער א פסח‪ .‬א מענטש‬ ‫זיין דער 'משנה למלך'‪ .‬נמרוד‪ ,‬ווי‬ ‫געטון מיט דיין התלהבות‪ .‬ווען א‬ ‫ווערט נתעורר ביי א חתונה‪ ,‬ווען‬ ‫מיר ווייסן‪ ,‬איז געווען דער קעניג‬ ‫מענטש ווערט נתלהב‪ ,‬צוקאכט‬ ‫ער מאכט חתונה א קינד‪ ,‬אדער‬ ‫פון דער גאנצער וועלט און אלע‬ ‫אדער נתעורר‪ ,‬דארף ער גלייך‬ ‫ווען עס ווערט אים געבוירן א‬ ‫האבן זיך געבוקט פאר אים – אזוי‬ ‫עפעס טון‪.‬‬ ‫קינד בשעה טובה ומוצלחת און‬ ‫ווייט אז 'עשיו' האט געגלוסט נאך‬ ‫דאס זענען די ידוע'דיגע‬ ‫די בגדים פון נמרוד‪ .‬אבער ווען‬ ‫ער מאכט א ברית אדער א קידוש‪.‬‬ ‫אברהם אבינו איז ארויס פון כבשן ווערטער וואס דער הייליגער‬ ‫מען דארף מורא'דיג אויפפאסן אז‬ ‫האש‪ ,‬האט אליעזר דעמאלטס 'קדושת לוי' זי"ע ברענגט פונעם‬ ‫די אלע התעוררות'ן זאלן נישט‬ ‫מחליט געווען אז ער גייט ענדערש רמב"ן אויפ'ן פסוק אין שיר‬ ‫בלייבן הענגען אין די לופט‪ ...‬נאר‬ ‫"אם ָּת ִעיר ּו וְ ִאם ְּתעוֹ ְרר ּו‬ ‫זיין אן עבד אין די הויז פון אברהם השירים‪ִ :‬‬ ‫מען דארף גראד עפעס טון למעשה‪.‬‬ ‫אבינו‪ ,‬ווי איידער צו זיין א משנה ֶאת ָה ַא ֲה ָבה ַעד ֶׁש ֶּת ְח ּ ָפץ"‪ .‬ווען א‬ ‫"מה שמועה שמע ובא"‪ :‬די‬ ‫למלך און דער יורש וואס וועט מענטש באקומט א מורא'דיגע‬ ‫איבערנעמען זיין טאטע'ס מלוכה התעוררות פון א סליחות‪ ,‬פון‬ ‫לימוד פון יתרו‬ ‫תקיעת שופר‪ ,‬פון מלכיות זכרונות‬ ‫איבער די וועלט‪.‬‬ ‫דער הייליגער לעכאוויטשער‬ ‫לאמיר זיך דא אפשטעלן און שופרות‪ ,‬פון כל נדרי‪ ,‬פון נעילה‪,‬‬ ‫זי"ע זאגט‪ :‬יתרו איז געקומען צו‬ ‫אריינטראכטן‪ :‬ווי אזוי האט ער פון די ד' מינים‪ ,‬פון א סוכות מיט‬ ‫משה רבינו‪ .‬וואס פעלט אויס אז‬ ‫טאקע מחליט געווען אזא החלטה? די אושפיזין‪ ,‬פון הושענא רבה‪,‬‬ ‫יתרו זאל קומען צו משה רבינו?‬ ‫דער תירוץ איז‪ ,‬אז ווען אליעזר שמיני עצרת אדער שמחת תורה‬ ‫פארוואס איז נישט גענוג אז ער‬ ‫האט באקומען א התעוררות און – ווען ער באקומט א התעוררות‬ ‫זאל בלייבן דארט אין זיין פלאץ?‬ ‫א התלהבות זענדיג ווי אברהם טאנצנדיג ביי די הקפות‪ ,‬דארף ער‬ ‫רש"י האט געבאדערט די קשיא‪,‬‬ ‫אבינו שפאצירט אריין אין כבשן גלייך מאכן א קבלה און זיך נעמען‬ ‫און רש"י ענטפערט אז יתרו גייט‬ ‫האש מיט אזא שטאלץ‪ ,‬מאכנדיג טון עפעס דערמיט‪ .‬מען טאר נישט‬ ‫אונז דא פארציילן די פראבלעם‬ ‫חוזק פון זיין טאטע נמרוד און פון לאזן די התעוררות נאר קאכן אין‬ ‫וואס ער האט געהאט‪.‬‬ ‫אלע אומות העולם מיט א 'גאוה הארץ פאר אפאר חדשים‪ ,‬מען‬ ‫זאגט דער הייליגער רש"י‪" :‬מה‬ ‫דקדושה' און א פרייליכקייט‪ ,‬האט דארף עפעס טון למעשה‪.‬‬ ‫שמועה שמע ובא"? וואסערע‬ ‫זאגט דער הייליגער רמב"ן‪ ,‬מען‬ ‫אליעזר מחליט געווען צו נוצן א‬ ‫בשורה האט ער געהערט וואס‬ ‫שליסל וואס איז דער יסוד ווי אזוי דארף נעמען די התעוררות און די‬ ‫האט אים געמאכט מחליט זיין‬ ‫"עד ֶׁש ֶּת ְח ּ ָפץ" – דאס ווארט‬ ‫א מענטש האלט אויס די מלחמת אהבה ַ‬ ‫אז ער מוז קומען? זאגט רש"י‪:‬‬ ‫היצר‪ :‬ער האט מחליט געווען צו טון 'תחפץ' קומט פון לשון 'חפץ'‪ ,‬א‬ ‫פ‪+‬רדס ה‪+‬תור‪+‬ה‬ ‫‪4‬‬ ‫אזא שטאלץ און פרייד; ער איז‬ ‫"ש ְמע ּו ַע ִּמים‬ ‫גלייך געקומען‪ .‬אויב ׁ ָ‬ ‫"קריעת ים סוף ומלחמת עמלק"‪.‬‬ ‫אריינגעשפאצירט אין פייער און‬ ‫יִ ְר ָ ּגזוּן" און אלע גוים ציטערן‪ ,‬ווי‬ ‫דער הייליגער לעכאוויטשער‬ ‫ארויסגעשפאצירט גאנץ‪ .‬אליעזר‬ ‫אזוי קומט עמלק דא אריין? האט‬ ‫איז מסביר‪ :‬יתרו האט געזען אז די‬ ‫האט באקומען א מורא'דיגע‬ ‫יתרו מחליט געווען אז מיט 'הערן'‬ ‫אידן ביי קריעת ים סוף האבן זוכה‬ ‫התעוררות‪ ,‬אבער ער האט‬ ‫אליין איז נישט גענוג‪.‬‬ ‫געווען צו "זה קלי ואנוהו"‪ ,‬זיי האבן‬ ‫געזאגט‪:‬‬ ‫לאמיר יעצט איבערלערנען‬ ‫זוכה געווען צו צוויי הונדערט און‬ ‫"איך גיי נישט בלייבן בלויז מיט‬ ‫דעם רש"י‪ :‬זאגט רש"י‪" ,‬מה שמועה‬ ‫פופציג נסים‪ .‬זיי האבן געזען פיל‬ ‫די התעוררות‪ ,‬איך דארף עפעס‬ ‫שמע" – וואסערע זאך האט ער‬ ‫מער נסים ווי ביי יציאת מצרים‪.‬‬ ‫טון!"‬ ‫געהערט? "ובא" – ער האט מחליט‬ ‫די אידן ביים ים סוף האבן זוכה‬ ‫געווען אז מען מוז קומען און טון‬ ‫געווען צו א 'ביזת הים' וואס איז‬ ‫דעריבער האט אליעזר מחליט‬ ‫א פעולה? זאגט רש"י‪" :‬קריעת ים‬ ‫געווען פיל גרעסער פונעם רכוש‬ ‫געווען אריינצוקומען אין די שטוב‬ ‫סוף ומלחמת עמלק"‪ .‬יתרו האט‬ ‫מצרים‪ .‬אידן ביים ים סוף האבן‬ ‫פון אברהם אבינו‪.‬‬ ‫געזען אז הערן וועגן קריעת ים‬ ‫זוכה געווען צו די גרעסטע השגות‪.‬‬ ‫דאס איז דער יסוד ווי אזוי מען‬ ‫סוף איז נישט גענוג‪ ,‬ווייל כאטש‬ ‫נאך מער‪ ,‬עס שטייט (שמות‬ ‫שלאגט זיך מיט יאוש‪ .‬דער יסוד‬ ‫עס שטייט ָׁ"ש ְמע ּו ַע ִּמים יִ ְר ָ ּגזוּן"‪,‬‬ ‫טו‪ ,‬יד)‪"ָׁ :‬ש ְמע ּו ַע ִּמים יִ ְר ָ ּגזוּן ִחיל‬ ‫איז‪ ,‬אז ווען א מענטש באקומט א‬ ‫האבן זיי טאקע אלע געהערט‬ ‫ָא ַחז י ְֹׁש ֵבי ּ ְפלָ ׁ ֶשת" – אלע גוים‬ ‫התעוררות‪ ,‬זאל ער גלייך עפעס‬ ‫און זענען פארציטערט געווארן‪,‬‬ ‫און אלע פעלקער זענען געווען‬ ‫טון‪ .‬עס קען זיין א קליינע פעולה‪.‬‬ ‫אבער זיי זענען געבליבן בלויז ביים‬ ‫פארציטערט‪ .‬שפעטער‪ ,‬ווען‬ ‫האסט באקומען א התעוררות פון‬ ‫הערן און ביים ציטערן‪ ...‬זיי האבן‬ ‫פנחס מיט כלב זענען געגאנגען‬ ‫א שמחה‪ ,‬פון א דערהויבענעם‬ ‫גארנישט געטון 'למעשה'‪ .‬ממילא‬ ‫שפיאנירן אין יריחו‪ ,‬האט רחב זיי‬ ‫שבת אדער א יום טוב? לייג גלייך‬ ‫איז געקומען עמלק‪ .‬ה‬ ‫דערציילט‪" :‬איר זאלט וויסן אז‬ ‫צו א כוונה יתירה ביי קריאת שמע‬ ‫אט יתרו געזאגט‪ :‬די עצה איז‪,‬‬ ‫אלע גוים ציטערן פון די אידישע‬ ‫שעל המיטה‪ ,‬מאך גלייך א פעולה‬ ‫"שמע" – מען הערט א התעוררות‪,‬‬ ‫קינדער זינט קריעת ים סוף"‪.‬‬ ‫קטנה‪ ,‬אדער א כוונה יתירה‬ ‫"ובא" – מען דארף קומען און טון‬ ‫האט יתרו געהאט א מורא'דיגע‬ ‫ביי ברכת התורה די נעקסטע‬ ‫עפעס תכלית'דיג‪.‬‬ ‫קשיא‪ :‬אויב אלע ציטערן‪ ,‬פארוואס‬ ‫אינדערפרי – אבער ‪ ---‬טו עפעס!‬ ‫האט עמלק געהאט די חוצפה צו‬ ‫דאס האט אליעזר געטון‪ ,‬און אזוי‬ ‫סיכום‪ :‬האלטן מלחמה קעגן‬ ‫קומען?‬ ‫האלט מען מלחמה קעגן דעם‬ ‫יאוש דורך קליינע פעולות‬ ‫רש"י איז דאס מסביר‪" :‬מה‬ ‫יאוש‪.‬‬ ‫לאמיר יעצט צוריקגיין צו‬ ‫שמועה שמע ובא" – דו ווייסט‬ ‫דער אייבערשטער זאל העלפן‬ ‫אליעזר עבד אברהם‪ .‬אליעזר האט‬ ‫פארוואס ער איז געקומען? צוליב‬ ‫מיר זאלן זוכה זיין צו האלטן‬ ‫געזען א מורא'דיגע התעוררות‬ ‫"קריעת ים סוף ומלחמת עמלק"‪.‬‬ ‫מלחמה מיט'ן יאוש‪ ,‬נתעורר צו‬ ‫ווען אברהם אבינו איז געגאנגען‬ ‫ער האט געזען אז פון איין זייט‬ ‫ווערן‪ ,‬מאכן א פעולה קטנה‪ ,‬ובשם‬ ‫צום כבשן האש‪ .‬ער איז געגאנגען‬ ‫איז געשען קריעת ים סוף‪ ,‬אבער‬ ‫ה' נעשה ונצליח!‬ ‫קעגן אלע אומות העולם מיט‬ ‫פון די אנדערע זייט איז עמלק‬ ‫בדרכי רבותינו‬ ‫ווי אזוי ווערט מען א גדול הדור פון "פינף מינוט?"‬ ‫געווען א דור דעה פון גדולים‬ ‫הדור רבי יונתן שטייף זי"ע‪ ,‬וואס‬ ‫די גדלות פון הגאון רבי יונתן‬ ‫וענקי רוח‪ ,‬איז ער געווען ראש בית‬ ‫איז געווען א שר התורה און מרא‬ ‫שטייף זי"ע‬ ‫דין אין ּפעסט און האט פארנומען‬ ‫דכולא תלמודא נאך אינדערהיים‬ ‫א גרויס ארט צווישן די פוסקי‬ ‫אין אייראפע‪ ,‬ווען עס איז נאך‬ ‫דער גרויסער גאון און פוסק‬ ‫‪5‬‬ ‫פ‪+‬רדס ה‪+‬תור‪+‬ה‬ ‫ווארטן ביז דאס עסן קילט זיך אפ‪,‬‬ ‫האבן זיך צוריק אנגעפאנגען‬ ‫הדור‪.‬‬ ‫האט ער אריינגעכאפט פינף מינוט‬ ‫און די קינדער זענען נתחנך‬ ‫עס איז באקאנט אז דער‬ ‫לערנען‪ .‬פון די דאזיגע פינף מינוט‬ ‫געווארן נאך מיט דעם חינוך פון‬ ‫הייליגער 'מנחת אלעזר' פון‬ ‫איז ער אויפגעוואקסן דער גדול‬ ‫דער אלטער היים‪ .‬איין טאג האט‬ ‫מונקאטש זי"ע‪ ,‬אין זיינע לעצטע‬ ‫הדור”‪.‬‬ ‫זיך א פלומעניק פון רבי יונתן‬ ‫יארן ווען די דאקטוירים האבן‬ ‫אויפגעוועקט אביסל שפעט;‬ ‫געוואלט אז ער זאל נישט פאסטן‬ ‫די זעלבע זאך זאגט מען‬ ‫דער חדר האט זיך אנגעפאנגען‬ ‫יום כיפור‪ ,‬האט ער נאר מסכים‬ ‫אויפן הייליגן 'חתם סופר' זי"ע‪ .‬די‬ ‫ניין אזייגער‪ ,‬און ער איז געווען‬ ‫געווען אויב דער ראש בית דין‬ ‫תלמידים זאגן אז דער הייליגער‬ ‫אביסל שפעט‪ .‬ער האט זיך‬ ‫פון ּפעסט‪ ,‬רבי יונתן‪ ,‬וועט זיך‬ ‫חתם סופר האט מעיד געווען‬ ‫אבער געשעמט – ווי מיר האבן‬ ‫אויף זיך אליין און געזאגט‪" :‬פון‬ ‫אונטערנעמען די אחריות פון דעם‬ ‫געשמועסט‪ ,‬איז דאס דעמאלטס‬ ‫פסק‪.‬‬ ‫די דאזיגע מינוטן בין איך געווארן‬ ‫געווען אן אנדערער דור‪ .‬ער‬ ‫א גאון”‪.‬‬ ‫ווען ער איז געקומען קיין‬ ‫האט זיך אזוי געשעמט‪ ,‬אז ער‬ ‫אמעריקע‪ ,‬איז ער געווען פון די‬ ‫האט נישט געוואלט גיין אין חדר‬ ‫ווי אזוי ווערט מען א גדול‬ ‫יחידי סגולה מיט וועמען דער‬ ‫דורך די געהעריגע גאסן‪ ,‬האט ער‬ ‫הדור פון "פינף מינוט?"‬ ‫הייליגער סאטמאר'ער רב זי"ע‬ ‫געמאכט אן אומוועג‪.‬‬ ‫פלעגט רעדן אין 'קבלה'‪ .‬עס איז‬ ‫לכאורה דארף מען פארשטיין‪:‬‬ ‫אבער צו זיין מזל האט ער‬ ‫באקאנט אז עס דא א הספד נורא‬ ‫ווי אזוי קען מען פון פינף מינוט‬ ‫אנגעטראפן זיין מומע‪ ,‬און זי האט‬ ‫וואס דער סאטמארער רב האט‬ ‫ווערן א גדול הדור?‬ ‫אים געפרעגט וואס עס גייט פאר‪.‬‬ ‫אים מספיד געווען‪ ,‬וואו ער האט‬ ‫האט ער געזאגט בלית ברירה אז‬ ‫אויף אים געזאגט דעם פסוק (שמואל‬ ‫דער תירוץ שטייט אין ספר‬ ‫ער האט זיך פארשלאפן‪ .‬האט זי‬ ‫"צר לִ י ָעלֶ ָ‬ ‫יך‪ֲ ,‬א ִחי יְ הוֹ נָ ָתן"‪.‬‬ ‫ב א‪ ,‬כז)‪ַ :‬‬ ‫'חובת הלבבות'‪ .‬דער חובת‬ ‫אים געזאגט‪" :‬מארגן וויל איך דיך‬ ‫הלבבות זאגט אז דער רבוש"ע‬ ‫דער גרויסער גאון און פוסק‬ ‫דא זען ניין אזייגער פונקטליך‪,‬‬ ‫פאדערט נישט פון א מענטש מער‬ ‫הדור רבי משה פיינשטיין זי"ע‬ ‫איך וויל נישט אז מארגן זאלסטו‬ ‫וויפיל ער קען באמת טון‪ .‬אויב א‬ ‫אין זיין תשובות (שו"ת אגרות משה)‪,‬‬ ‫נאכאמאל פארשפעטיגן”‪.‬‬ ‫מענטש וועט טון זיין מאקסימום‪,‬‬ ‫באטיטלט זייער ווייניג יחידים‬ ‫דעם נעקסטן טאג‪ ,‬האט די‬ ‫מיט דעם טיטל "הגאון הגדול"‪ .‬רבי‬ ‫און נאכדעם וועט ער דאווענען‬ ‫מומע טאקע געווארט אויפן גאס‬ ‫שלמה זלמן אויערבאך באקומט‬ ‫און משתוקק זיין צו גיין העכער‪,‬‬ ‫און זיכער געמאכט אז ער איז אין‬ ‫דעם טיטל "הגאון הגדול"‪ ,‬און רבי‬ ‫זאגט דער חובת הלבבות אז דער‬ ‫צייט‪ ,‬אבער זי האט אים פארציילט‬ ‫יונתן שטייף באקומט אויך דעם‬ ‫רבוש"ע וועט אים אויפמאכן‬ ‫א מעשה וואס איז געבליבן לדורות‪.‬‬ ‫טיטל "הגאון הגדול"‪.‬‬ ‫טויערן און שערים וואס זענען פיל‬ ‫זי האט אים געזאגט‪" :‬איך וויל‬ ‫די שטוב מענטשן פון רבי משה‬ ‫העכער פון זיין טבע‪.‬‬ ‫דיר פארציילן‪ ,‬מיין ברודער רבי‬ ‫האבן מעיד געווען‪ ,‬אז ווען רבי‬ ‫רבי יונתן שטייף האט געטון זיין‬ ‫יונתן‪ ,‬דו ווייסט ווי אזוי ער איז‬ ‫יונתן שטייף פלעגט רעדן מיט רבי‬ ‫מאקסימום און אויסגענוצט יעדע‬ ‫אויסגעוואקסן אזא גדול הדור?‬ ‫משה פיינשטיין אויפן טעלעפאון‪,‬‬ ‫פינף מינוט‪.‬‬ ‫איך וועל דיר זאגן"‪ .‬און זי האט‬ ‫פלעגט רבי משה פיינשטיין זיך‬ ‫אים פארציילט דעם פאלגענדיגן‬ ‫און ווען מען נוצט אויס יעדע‬ ‫אויפשטעלן 'מלא קומתו'‪.‬‬ ‫סיפור‪:‬‬ ‫פינף מינוט‪ ,‬זאגט דער רבוש"ע‪:‬‬ ‫"אלס קינד‪ ,‬ווען די מאמע האט‬ ‫די מעשה פון די "פינף מינוט"‬ ‫"איך גיי דיר אויפמאכן נייע‬ ‫געגעבן נאכטמאל און עס איז‬ ‫טויערן!"‬ ‫עס איז דא א מורא'דיגע מעשה‬ ‫געווען הייס‪ ,‬פלעגט רבי יונתן זאגן‬ ‫יעדער איינער פון אונז אויף זיין‬ ‫אזוי‪' :‬מאמע‪ ,‬דאס עסן איז הייס‪,‬‬ ‫וואס ברענגט ארויס ווי אזוי ער‬ ‫מדרגה‪ ,‬אויב מיר וועלן אויסנוצן‬ ‫און אין די פינף מינוט ביז דאס עסן‬ ‫האט זוכה געווען צו זיין דער גדול‬ ‫יעדע מינוט‪ ,‬וועט אונז דער‬ ‫וועט זיך אפקילן‪ ,‬וועל איך גיין‬ ‫הדור‪ ,‬און וואס מיר קענען נאכגיין‬ ‫רבוש"ע אויפמאכן נייע שערים און‬ ‫לערנען'‪ .‬ער האט ארויסגענומען א‬ ‫אין זיינע וועגן‪.‬‬ ‫טויערן וואס זענען פיל העכער פון‬ ‫ספר און געלערנט יענע פינף מינוט‪.‬‬ ‫עס איז געווען נאך די צווייטע‬ ‫אונזער טבע‪.‬‬ ‫אנשטאט שמועסן ביים טיש און‬ ‫וועלט מלחמה‪ ,‬ווען די חדרים‬ ‫פ‪+‬רדס ה‪+‬תור‪+‬ה‬ ‫‪6‬‬ ‫די רייכע היסטאריע פונעם עיה"ק 'טבריא של מעלה'‪ ,‬א‬ ‫בליק אויף די צדיקים וואס האבן באלאכטן דעם ישוב‪ ,‬און‬ ‫די קדושי עליון וואס זענען דארט נטמן געווארן‬ ‫טבריא של מעלה‬ ‫דער "ים כנרת"‬ ‫לויתן‪ ,‬און דער אייבערשטער וועט‬ ‫דעם ים כנרת‪ ,‬איז ער אויך‬ ‫דער אויסגעוועלטער ים און‬ ‫זיי געבן צו עסן פונעם קאפ פונעם‬ ‫זעלבסטפארשטענדליך "שבע‬ ‫די ברכה פון שבט נפתלי‬ ‫לויתן‪ .‬זאגט ווייטער די פסיקתא‪:‬‬ ‫רצון" דערמיט‪" .‬ומלא ברכת ה'"‬ ‫"וטעמו יהא כטעם ראש של דג‬ ‫– עס איז פול מיט די ברכה פון ה'‪,‬‬ ‫בעזה"י‪ ,‬מיר גייען יעצט ארויף‬ ‫שבים טבריא" – דער טעם פונעם‬ ‫ווייל אז דער אייבערשטער האט‬ ‫קיין עיר הקודש טבריא‪ ,‬צום "ים‬ ‫לויתן וועט זיין פונקט ווי דער‬ ‫עס אזוי אויסגעוועלט‪ ,‬איז עס פול‬ ‫כנרת"‪ .‬מיר וועלן זען פלא'דיגע‬ ‫טעם פון די פיש אין טבריא‪ .‬קומט‬ ‫מיט ברכה‪ .‬סיי די פעלדער אין‬ ‫זאכן וואס ווערן געברענגט אין‬ ‫אויס אז די פיש פון טבריא האבן‬ ‫די חלק פון נפתלי איז פול מיט‬ ‫חז"ל איבער די געוואלדיגע‬ ‫עפעס א גן‪-‬עדן'דיגן טעם‪ ,‬אז מען‬ ‫פירות און וויינגערטנער‪ ,‬ווי אויך‬ ‫גרויסקייט פונעם ים כנרת‪.‬‬ ‫זאגט אז דער לויתן וועט האבן‬ ‫די ים כנרת איז געבענטשט מיט‬ ‫אין פרקי דרבי אליעזר (פרק‬ ‫דעם זעלבן טעם‪ .‬דאס איז דער‬ ‫א מערהייט פון אלע ערליי פיש'ן‪,‬‬ ‫יח)‪ ,‬און אויך אין מדרש תהלים‬ ‫פשט פון "מלא ברכת ה'"‪.‬‬ ‫ווי מיר וועלן באלד זעהן פונעם‬ ‫(מזמור צב)‪ ,‬זאגט דער הייליגער רבי‬ ‫פסיקתא און ירושלמי‪.‬‬ ‫אליעזר הגדול אזוי‪" :‬שבעה ימים‬ ‫דער כנרת פול מיט פיש‬ ‫עס קען זיין אז "ומלא ברכת‬ ‫ברא הקדוש ברוך הוא" – דער‬ ‫ה'" באציט זיך אויף דעם וואס מיר‬ ‫אייבערשטער האט באשאפן זיבן‬ ‫אין ירושלמי (מס' שקלים פ"ו‪ ,‬ה"ב)‬ ‫ווייסן אז די 'בארה של מרים' איז‬ ‫ימים אויף דער וועלט‪" ,‬ומכולם לא‬ ‫שטייט‪" :‬מימיה של טבריא נתברכו‬ ‫נגנז געווארן אינעם ים פון טבריא‪,‬‬ ‫בחר אלא ים כנרת" – אבער דער‬ ‫לגדל דגים הרבה" – די וואסערן‬ ‫און דאס איז דער פשט פון "ומלא‬ ‫אייבערשטער האט אויסגעוועלט‬ ‫פון טבריא האבן א ברכה אז עס‬ ‫ברכת ה'"‪.‬‬ ‫דעם ים כנרת‪ .‬עס איז כביכול‬ ‫וואקסן דארט ָאן א שיעור פיש‪.‬‬ ‫באליבט ביים אייבערשטן מער ווי‬ ‫דאס איז אויך א פשט אין "ומלא‬ ‫ברכת ה'"‪ .‬דער 'בן איש חי' זאגט‬ ‫דער קאפ פון לויתן לעתיד‬ ‫אלע אנדערע ימים‪ .‬זאגט ווייטער‬ ‫טאקע דעם פשט‪ ,‬אז די ברכה‬ ‫לבוא אזוי ווי די טעם פון די‬ ‫דער פרקי דרבי אליעזר‪" :‬והנחילו‬ ‫פיש אין ים כנרת‬ ‫לשבט נפתלי" – ער האט עס‬ ‫קומט צוליב די בארה של מרים‪.‬‬ ‫מנחיל געווען פאר שבט נפתלי;‬ ‫עס גייט אזוי ווייט‪ ,‬אז אין‬ ‫עס איז אריינגעפאלן אין דעם חלק‬ ‫וואס איז דער ביאור הענין?‬ ‫פסיקתא (בבא קמא פ"ח) שטייט אז די‬ ‫פון נפתלי ביי חלוקת הארץ‪.‬‬ ‫אבער בעצם‪' ,‬רב הנסתר על‬ ‫כנרת איז געבענטשט געווארן מיט‬ ‫(זעה באריכות אין פרק "דער חלזון פיש"‬ ‫הנגלה'‪ ,‬וואס איז טאקע דער ביאור‬ ‫א געוואלד מיט פיש‪ .‬די פסיקתא‬ ‫איבער די סתירה אין דברי חז"ל‪ :‬אין איין פלאץ‬ ‫הענין אז דער אייבערשטער האט‬ ‫זאגט אז די פיש פונעם ים טבריא‬ ‫איז משמע אז די כנרת איז אינעם חלק פון‬ ‫פון אלע ימים "לא בחר אלא ים‬ ‫האבן אין זיך א ספעציעלן טעם‪,‬‬ ‫נפתלי‪ ,‬און אין א צווייטן פלאץ שטייט אז עס איז‬ ‫כנרת"? בפשטות איז עס ווייל‬ ‫און די פסיקתא נוצט אזא לשון‪:‬‬ ‫אינעם חלק פון זבולון)‪.‬‬ ‫דער ים כנרת געפינט זיך אין 'ארץ‬ ‫"נוטל הקדוש ברוך הוא אורו של‬ ‫"שנאמר" – אזוי שטייט אין‬ ‫ישראל'‪ .‬אבער מיר וועלן זען א‬ ‫לויתן ועושה סוכה לצדיקים‪ ,‬ואומר‬ ‫ש ַבע‬‫פסוק (דברים לג‪ ,‬כג)‪" :‬נַ ְפ ָּתלִ י ְ ׂ‬ ‫געוואלד מיט מאמרים פונעם‬ ‫כל מי שעשה מצות יבא ויטול‬ ‫ָרצוֹ ן ו ָּמלֵ א ִ ּב ְר ַּכת ה'‪ ,‬יָ ם וְ ָדרוֹ ם‬ ‫זוהר הקדוש‪ ,‬וואו דער זוהר זאגט‬ ‫ויאכל מראשו"‪.‬‬ ‫יְ ָר ָׁשה"‪ .‬דער רד"ל איז מסביר‬ ‫אז דער ים כנרת איז מרמז אויף‬ ‫דאס מיינט‪ ,‬אז ווען משיח וועט‬ ‫דארט‪ ,‬אז וויבאלד עס שטייט דא‬ ‫די שכינה הקדושה‪ ,‬עס איז מרמז‬ ‫קומען‪ ,‬זאגט דער אייבערשטער‬ ‫"נפתלי שבע רצון"‪ ,‬מיינט עס אז‬ ‫אויפ'ן כינור פון דוד המלך‪ ,‬אויפ'ן‬ ‫אז די צדיקים וועלן זיצן אין א‬ ‫נפתלי איז צופרידן‪ ,‬ווייל אזוי ווי‬ ‫כסא הכבוד‪ ,‬און דערפאר קומט‬ ‫סוכה געמאכט פונעם הויט פונעם‬ ‫דער רבוש”ע האט אויסגעוועלט‬ ‫‪7‬‬ ‫פ‪+‬רדס ה‪+‬תור‪+‬ה‬ ‫אז דאס איז א ריזיגע נעץ; וויבאלד‬ ‫האט איינגענומען ארץ ישראל‪,‬‬ ‫ארויס דער חלזון פונעם כנרת‪ ,‬ווי‬ ‫דאס שטעלט נישט אפ די אנדערע‬ ‫און דערנאך "וַ ִ ּי ְתנָ ּה יְ הוֹ ֻׁש ַע לְ נַ ֲחלָ ה‬ ‫מיר וועלן באלד זען אינעם הייליגן‬ ‫שיפן פון פארן‪ ,‬מעג מען נוצן אזא‬ ‫ש ָר ֵאל ְּכ ַמ ְחלְ ק ָֹתם לְ ׁ ִש ְב ֵט ֶיהם"‬ ‫לְ יִ ְ ׂ‬ ‫זוהר‪.‬‬ ‫מין נעץ און כאפן וויפיל פיש מען‬ ‫– ער האט עס איבערגעגעבן פאר‬ ‫פאר מיר גייען ווייטער‪ ,‬ווילן‬ ‫וויל‪.‬‬ ‫כלל ישראל‪ ,‬קומט עס אויס אזוי‬ ‫מיר נאר דא אנצייכענען אז מיר‬ ‫און די גמרא ברענגט דארט‬ ‫ווי יעדער וואס קויפט א חפץ און‬ ‫האבן יעצט קלאר געזען אין פרקי‬ ‫אראפ‪" :‬תנו רבנן‪ ,‬ימה של טבריא‬ ‫פארקויפט עס פאר א צווייטן‪.‬‬ ‫דרבי אליעזר‪ ,‬ווי אויך אין מדרש‬ ‫בחלקו של נפתלי היתה" – דאס‬ ‫זאגט דער 'בונה' אין עין‬ ‫תהלים‪ ,‬אין דער תוספתא אין בבא‬ ‫הייסט אז דער ים כנרת איז געווען‬ ‫יעקב‪ ,‬אז וויבאלד יהושע האט‬ ‫קמא פרק ח'‪ ,‬וואו עס שטייט קלאר‬ ‫אינעם חלק פון נפתלי‪" .‬ולא עוד‬ ‫איינגענומען ארץ ישראל‪ ,‬איז ער‬ ‫אז די כנרת איז אינעם חלק פון‬ ‫אלא שנטל מלא חבל חרם"‪ ,‬ער‬ ‫דאך דער 'בעל הבית'‪ ,‬ממילא האט‬ ‫נפתלי‪ .‬דאס דארף מען געדענקען‪,‬‬ ‫האט אויך באקומען א שטיקל ערד‬ ‫ער געקענט מאכן אלע תנאים‪.‬‬ ‫ווייל באלד וועלן מיר זען אינעם‬ ‫לעבן דעם ים אויף די דרום זייט‪.‬‬ ‫נאך א מהלך איז דא על פי‬ ‫זוהר הקדוש און אין נאך פלעצער‬ ‫דער ראב"ד איז מסביר‪ ,‬אז דאס איז‬ ‫דעם רמב"ן סוף פרשת בחוקותי‪,‬‬ ‫אז די כנרת איז אינעם חלק פון‬ ‫געווען כדי מען זאל קענען ניצן די‬ ‫אז יהושע האט געהאט א דין פון‬ ‫זבולון‪ .‬בעז"ה וועלן מיר באלד‬ ‫נעצן; וויבאלד די נעצן זענען זייער‬ ‫א 'מלך'‪ ,‬און א מלך האט די כח‬ ‫צוקומען צו פארענטפערן די‬ ‫לאנג‪ ,‬דארף מען האבן א פלאץ‬ ‫ארויסצוגעבן תקנות פאר'ן פאלק‪.‬‬ ‫סתירה‪.‬‬ ‫וואו מען קען זיי אויסשפרייטן און‬ ‫דערנאך אריינשלעפן אין ים און‬ ‫די תקנה פון יהושע בן נון‬ ‫ווי אזוי יהושע בן נון האט‬ ‫צוריק ארויסשלעפן‪.‬‬ ‫וועגן די פיש אין טבריא‬ ‫געמעגט מאכן די "תקנות"‬ ‫דאס אלעס איז "לקיים מה‬ ‫מיר וועלן קודם צוצייכענען‬ ‫די גמרא רעכנט דארט אויס‬ ‫שנאמר"‪ ,‬צו מקיים זיין די ברכה‬ ‫די גמרא אין מסכת בבא קמא (פא‪,‬‬ ‫אלע תקנות פון יהושע בן נון‪.‬‬ ‫וואס משה רבינו האט געגעבן‬ ‫ב)‪ ,‬וואס זאגט אויך אז די גאנצע‬ ‫לדוגמה‪ ,‬אז מען מעג פאשענען‬ ‫פאר נפתלי (דברים שם)‪" :‬וּלְ נַ ְפ ָּתלִ י‬ ‫כנרת איז געווען געבענטשט מיט‬ ‫בהמות אין די וועלדער‪ ,‬אדער אז‬ ‫ש ַבע ָרצוֹ ן ו ָּמלֵ א ִ ּב ְר ַּכת‬ ‫ָא ַמר נַ ְפ ָּתלִ י ְ ׂ‬ ‫פיש‪ ,‬און ווי מיר האבן געזאגט‪,‬‬ ‫א שיירא וואס גייט אויפ'ן וועג מעג‬ ‫ה' יָ ם וְ ָדרוֹ ם יְ ָר ָׁשה"‪ .‬דאס מיינט אז‬ ‫איז דאס לכאורה דער פשטות פון‬ ‫קלויבן העלצלעך ארום דעם פלאץ‬ ‫ער וועט יורש זיין סיי דעם ים ‪ -‬די‬ ‫וואו זיי רוען‪ .‬וכו'‪.‬‬ ‫"ומלא ברכת ה'"‪ .‬מיר וועלן יעצט‬ ‫כנרת ‪ -‬און סיי דעם דרום‪ ,‬דעם‬ ‫זען אין דער גמרא אין בבא קמא א‬ ‫ברעג לעבן דעם ים אויף די דרום‬ ‫זאגט די גמרא‪ ,‬אז איינע פון‬ ‫די זאכן וואס יהושע בן נון האט‬ ‫ספעציעלע הלכה וואס איז געווען‬ ‫זייט‪ .‬אזוי איז רש"י מסביר דעם‬ ‫בנוגע דעם ים כנרת‪.‬‬ ‫פסוק אין חומש‪.‬‬ ‫מתקן געווען‪ ,‬די זעקסטע תקנה‪,‬‬ ‫איז "ומתחמין בימה של טבריא" –‬ ‫די גמרא זאגט דארט‪" :‬תנו‬ ‫זאגט די גמרא‪ ,‬אז הגם נפתלי‬ ‫אז מען מעג גיין כאפן פיש אינעם‬ ‫רבנן‪ ,‬עשרה תנאים התנה יהושע"‬ ‫האט באקומען טבריא‪ ,‬האט‬ ‫ים פון טבריא‪ .‬פון דא זעען מיר‬ ‫– צען תנאים האט יהושע בן נון‬ ‫יהושע בן נון פונדעסטוועגן מתקן‬ ‫אז דער ים פון טבריא איז געווען‬ ‫אויסגעשטעלט‪ .‬ווי עס שטייט‬ ‫געווען אז יעדער זאל מעגן דארט‬ ‫געבענטשט און פול מיט פיש‪.‬‬ ‫אין רמב"ם (הל' נזקי ממון פ"ה ה"ג)‪,‬‬ ‫כאפן פיש‪.‬‬ ‫האבן יהושע בן נון און זיין בית דין‬ ‫אבער‪" ,‬ובלבד שלא יפרוס קלע"‬ ‫– דאס הייסט‪ ,‬מען טאר נישט‬ ‫געמאכט צען תנאים בשעת'ן טיילן‬ ‫די זיבן ימים און פיר נהרות‬ ‫דאס לאנד‪ ,‬כדי מען זאל זיך קענען‬ ‫ארום ארץ ישראל‬ ‫אויסשפרייטן א נעץ וואס איז‬ ‫געמאכט פון קאנעס‪ .‬פארוואס?‬ ‫אויסקומען‪.‬‬ ‫די גמרא אין מסכת בבא בתרא‬ ‫ווייל "ויעמיד את הספינה" – אויב‬ ‫די מפרשים מוטשענען זיך‬ ‫(עד‪ ,‬ב) זאגט דעם זעלבן יסוד וואס‬ ‫מען נוצט אזא נעץ‪ ,‬שטעלט עס‬ ‫ווי אזוי די 'תנאים' דערפון זענען‬ ‫מיר האבן פריער געזען אין פרקי‬ ‫אפ די שיפן‪ ,‬און אנדערע שיפן‬ ‫צוגעגאנגען‪ ,‬און עס זענען דא‬ ‫דרבי אליעזר‪ :‬עס זענען דא זיבן‬ ‫קענען נישט דורכפארן‪" .‬אבל צדין‬ ‫צוויי מהלכים‪ .‬דער 'עין יעקב'‬ ‫'ימים' אויף די וועלט‪ ,‬און איינע‬ ‫ברשתות ובמכמרות" – אבער מען‬ ‫זאגט א פשט‪ ,‬אז וויבאלד אין‬ ‫פון זיי איז די כנרת‪ .‬די גמרא לייגט‬ ‫מעג נוצן אנדערע נעצן‪ ,‬אפילו א‬ ‫פסוק (יהושע יא‪ ,‬כג) שטייט‪" :‬וַ ִ ּי ַּקח‬ ‫צו‪ ,‬אז אויסער דעם זענען דא פיר‬ ‫'מכמור'‪ ,‬וואס דער מלבי"ם זאגט‬ ‫יְ הוֹ ׁ ֻש ַע ֶאת ָּכל ָה ָא ֶרץ" – יהושע‬ ‫פ‪+‬רדס ה‪+‬תור‪+‬ה‬ ‫‪8‬‬ ‫די גמרא זאגט ווייטער אז דער‬ ‫האלטן אז דאס איז נישט אילת‪,‬‬ ‫'נהרות'‪ .‬דער אייבערשטער האט‬ ‫זיבעטער ים איז "ים הגדול"‪ .‬דאס‬ ‫נאר א צווייטע פלאץ‪ ,‬ווייל אינעם‬ ‫ארומגערינגלט ארץ ישראל מיט‬ ‫זענען די זיבן ימים ארום ארץ‬ ‫ירושלמי (שם) איז די גירסא "ימא‬ ‫די אלע זיבן ימים‪.‬‬ ‫ישראל‪.‬‬ ‫דשוליאס"‪.‬‬ ‫דאס שטימט מיט דעם וואס‬ ‫דערנאך זאגט די גמרא‪" :‬ואלו‬ ‫אין 'דקדוקי סופרים' ברענגט‬ ‫די גמרא זאגט אז ארץ ישראל און‬ ‫הן ארבע נהרות"‪ .‬א נהר איז א‬ ‫ער אן ענליכע גירסא‪" :‬ימא של‬ ‫ירושלים זענען 'טבורו של עולם'‪,‬‬ ‫קלענערער טייך‪ .‬דער ערשטער‬ ‫שחלת"‪ .‬אינעם מדרש שוחר‬ ‫דער צענטער פון די וועלט‪ ,‬און די‬ ‫איז דער "ירדן"‪ ,‬וואס איז באקאנט‬ ‫טוב איז די גירסא "שיריאס"‪.‬‬ ‫גמרא איז מסביר ווי אלע ימים און‬ ‫ביזן היינטיגן טאג‪ .‬דער צווייטער‬ ‫עס זענען דא וואס זאגן אז דאס‬ ‫נהרות פון די וועלט נעמען ארום‬ ‫איז דער "ירמוך"‪ ,‬וואס געפינט זיך‬ ‫איז א ים וואס ווערט אנגערופן‬ ‫ארץ ישראל‪.‬‬ ‫ביים דרום גרעניץ פון 'רמת הגולן'‪.‬‬ ‫'עלטבי'‪ ,‬וואס געפינט זיך בערך‬ ‫זאגט די גמרא‪" :‬כי אתא רב‬ ‫ער פליסט פון מזרח צו מערב‬ ‫‪ 24‬קילאמעטער מזרח פון דמשק‬ ‫דימי"‪ ,‬ווען רב דימי איז געקומען‬ ‫אריין אינעם ירדן דרום פונעם‬ ‫אין סיריע‪.‬‬ ‫פון ארץ ישראל קיין בבל‪ ,‬האט‬ ‫ים כנרת‪ .‬דער דריטער טייך איז‬ ‫לאמיר גיין ווייטער אין די‬ ‫ער געזאגט בשם רבי יוחנן (וואס‬ ‫"קרמיון"‪ .‬און דער פערטער איז‬ ‫גמרא‪" :‬וימה של חילתא"‪ ,‬דאס איז‬ ‫איז געווען א תנא אין ארץ ישראל און האט‬ ‫"פיגא"‪.‬‬ ‫דער פערטער ים‪ .‬וואו איז דאס?‬ ‫געוואוינט אין טבריא)‪" :‬מאי דכתיב"‪,‬‬ ‫לויט'ן ספר 'הערוך' זענען די‬ ‫טייל זאגן אז דאס איז די 'פיאלי‬ ‫וואס מיינט דער פסוק (תהלים כד‪ ,‬ב)‬ ‫צוויי טייכן‪ ,‬קרמיון און פיגא‪ ,‬די‬ ‫ים'‪ ,‬וואס געפינט זיך בערך ‪17‬‬ ‫"כי הוּא ַעל יַ ִּמים יְ ָס ָד ּה וְ ַעל נְ ָהרוֹ ת‬ ‫ִּ‬ ‫זעלבע ווי די טייכן 'אמנה' און‬ ‫קילאמעטער מזרח פון די 'בניאס'‪,‬‬ ‫יְ כוֹ נְ נֶ ָה"?‬ ‫'פרפר'‪ ,‬וואס זענען באקאנטע‬ ‫וואס היינט רופט מען עס 'ברכת‬ ‫דאס מיינט אז דער‬ ‫נהרות לעבן דמשק‪ .‬היינטיגע‬ ‫רם' און די אראבער רופן עס 'בלדה‬ ‫האט‬ ‫אייבערשטער‬ ‫צייטן ווערט דער קרמיון‬ ‫לחולי'‪ .‬אנדערע זאגן אז דאס איז‬ ‫און‬ ‫אוועקגעשטעלט‬ ‫אנגערופן דער 'באראדי טייך'‪ ,‬און‬ ‫דער ים פון 'אנטיוכיא'‪ ,‬וואס איז‬ ‫ארומגערינגלט ארץ ישראל מיט‬ ‫דער פיגא ווערט אנגערופן דער‬ ‫לעבן די שטאט חלב אין סיריע‪.‬‬ ‫ימים און נהרות‪ .‬זאגט די גמרא‪:‬‬ ‫'פידזשי טייך'‪ ,‬וואס איז טאקע‬ ‫דער פינפטער ים איז "ימה של‬ ‫"אלו שבעה ימים וארבעה נהרות‬ ‫זייער ענליך צום נאמען 'פגא' וואס‬ ‫סבכי"‪.‬‬ ‫שמקיפין את ארץ ישראל"‪ .‬די‬ ‫שטייט אין די גמרא‪.‬‬ ‫דער זעקסטער איז "ים‬ ‫זיבן ימים זענען‪ :‬דער ערשטער‬ ‫דער מדרש תלפיות ברענגט‬ ‫אספמיא"‪ .‬אינעם ירושלמי איז‬ ‫און די חשוב'סטע איז "ימה של‬ ‫אראפ א רמ"ק‪ .‬ער זאגט אזוי‪:‬‬ ‫די גירסא "ימא דאפמיא"‪ .‬דער‬ ‫טבריה"‪ .‬ווי מיר האבן געזען אין‬ ‫פארוואס האט דער אייבערשטער‬ ‫דקדוקי סופרים שרייבט אז אין‬ ‫פרקי דרבי אליעזר און אין מדרש‬ ‫ארומגערינגלט ארץ ישראל מיט‬ ‫אלע אלטע גרסאות פון די גמרא‬ ‫תהלים‪ ,‬האט דער אייבערשטער‬ ‫זיבן ימ'ען און פיר טייכן? וואס איז‬ ‫איז געשטאנען 'אפמיא' אזוי‬ ‫אויסגעקליבן דעם ים כנרת פון‬ ‫די כוונה דערפון?‬ ‫ווי אינעם ירושלמי‪ ,‬און דאס‬ ‫אלע ימים אין די וועלט‪.‬‬ ‫ער ברענגט בשם דעם רמ"ק‪,‬‬ ‫איז לכאורה די ריכטיגע גירסא‪.‬‬ ‫דער צווייטער ים איז "ימה של‬ ‫אז וויבאלד חז"ל האבן דאך גוזר‬ ‫אפמיא איז א ים אין סיריע וואס‬ ‫סדום"‪ ,‬וואס דאס איז דער "ים‬ ‫געווען טומאה אויף ארץ העמים‪,‬‬ ‫איז נאנט צו ארץ ישראל‪ ,‬און‬ ‫המלח"‪ .‬עס הייסט ימה של סדום‬ ‫און בכלל‪ ,‬ווען מען קומט פון‬ ‫עס ווערט טאקע דערמאנט אין‬ ‫ווייל די שטאט סדום‪ ,‬וואס איז‬ ‫ארץ העמים און מען טרעט יעצט‬ ‫די משנה סוף מסכת חלה אלס‬ ‫איבערגעקערט געווארן צו זאלץ‪,‬‬ ‫אריין אין ארץ הקודש ‪ -‬און די‬ ‫א שטאט וואס דארט איז אמאל‬ ‫געפינט זיך דארט לעבן דעם ים‪.‬‬ ‫גמרא זאגט דאך אין מסכת כלים‬ ‫געווען א ים‪ .‬דאס שטימט בעסער‬ ‫דער דריטער ים איז "ימה‬ ‫אז ארץ ישראל איז "מקודשת‬ ‫ווי 'אספמיא'‪ ,‬ווייל די גמרא אין‬ ‫של חילת"‪ .‬עס איז דא א גרויסע‬ ‫מכל הארצות" ‪ -‬ממילא האט‬ ‫בבא בתרא (לח‪ ,‬א) זאגט אז אספמיא‬ ‫מחלוקת אין די מפרשים וואס‬ ‫אזוי‬ ‫אייבערשטער‬ ‫דער‬ ‫איז א מהלך פון א יאר צייט פון‬ ‫דאס איז‪ .‬טייל זאגן אז מען‬ ‫אויסגעשטעלט‪ ,‬אז פון וועלכע‬ ‫ארץ ישראל‪ ,‬און דא רעכענען מיר‬ ‫דארף טוישן די ח' צו א'‪ ,‬און דאס‬ ‫זייט וועלט דו קומסט קיין ארץ‬ ‫אויס זיבן ימים וואס זענען ממש‬ ‫איז "אילת"‪ ,‬וואס ווערט היינט‬ ‫ישראל‪ ,‬זאלסטו האבן א ים אדער‬ ‫ארום ארץ ישראל‪.‬‬ ‫אנגערופן "מפרץ אילת"‪ .‬אנדערע‬ ‫‪9‬‬ ‫פ‪+‬רדס ה‪+‬תור‪+‬ה‬ ‫ביי די כנרת איז א נס וואס איז‬ ‫איז באמת מיט די השגחה פונעם‬ ‫א טייך וואו דו קענסט זיך טובל'ען‪,‬‬ ‫נישט אזוי מפורסם‪ .‬דאס שטייט‬ ‫אייבערשטן‪ ,‬עס איז נאר באהאלטן‪.‬‬ ‫כדי דו זאלסט אריינקומען אין ארץ‬ ‫אין מדרש רבה אין פרשת וישלח‬ ‫אבער דא קען מען זען בחוש דעם‬ ‫ישראל מיט קדושה וטהרה‪.‬‬ ‫(עו‪ ,‬ה)‪ .‬דער מדרש ברענגט דארט א‬ ‫חלק הנס‪ ,‬סיי ביי דעם ירדן וואס‬ ‫מימרא פון "רבי יהודה ברבי סימון‬ ‫גייט אריין אין ימה של טבריא‪ ,‬און‬ ‫די געוואלדיגע נסים אינעם‬ ‫בשם רבי יוחנן"‪.‬‬ ‫אויף דעם זאגט רבי יונה אז ממילא‬ ‫ים כנרת; דער ערשטער ‪ -‬די‬ ‫אין פסוק (בראשית לב‪ ,‬יא) שטייט‬ ‫פארשטייסטו שוין ווי אזוי די‬ ‫וואסער פון ירדן און כנרת‬ ‫"קטֹנְ ִּתי‬ ‫אז יעקב אבינו זאגט‪ָ :‬‬ ‫וואלקענס ארבעטן‪ ,‬אז זיי נעמען‬ ‫מישן זיך נישט אויס‬ ‫ִמ ּכֹל ַה ֲח ָס ִדים ו ִּמ ָּכל ָה ֱא ֶמת ֲא ֶׁשר‬ ‫נאר די זיסע וואסער און נישט די‬ ‫בעזה"י‪ ,‬וועלן מיר אצינד זען‬ ‫ית ֶאת ַע ְב ֶ ּד ָך‪ִּ ,‬כי ְב ַמ ְקלִ י ָע ַב ְר ִּתי‬ ‫ש ָ‬ ‫ָע ִ ׂ‬ ‫געזאלצענע‪.‬‬ ‫געוואלדיגע נסים וואס עס זענען‬ ‫יתי לִ ְׁשנֵ י‬‫ֶאת ַה ַ ּי ְר ֵ ּדן ַהזֶ ּה וְ ַע ָּתה ָהיִ ִ‬ ‫עס קומט אויס אז עס איז דא א‬ ‫דא אינעם ים כנרת‪ .‬מיר פאנגען ָאן‬ ‫ַמ ֲחנוֹ ת"‪ .‬בפשטות מיינט "דער‬ ‫מורא'דיגער נס ביי ימה של טבריא‪,‬‬ ‫מיט דעם מדרש רבה אין בראשית‬ ‫ירדן" דעם באקאנטן טייך ירדן‪ ,‬און‬ ‫אז די ירדן‪-‬וואסער קומט אריין‬ ‫(ד‪ ,‬ה)‪ .‬זאגט דער מדרש‪" ,‬אמר רבי‬ ‫לויט די שיטה פון רבי יוחנן זאגט‬ ‫און עס מישט זיך נישט אויס‪ ,‬און‬ ‫יונה" ‪ -‬רבי יונה האט געזאגט‪:‬‬ ‫יעקב אבינו אז ער האט געשפאלטן‬ ‫מען קען טאקע זען צוויי אנדערע‬ ‫"אל תתמה"‪ ,‬זאלסט זיך נישט‬ ‫דעם ירדן‪.‬‬ ‫קאלירן‪ .‬דאס איז דער ערשטער נס‬ ‫וואונדערן אז די וואלקענס מאכן‬ ‫יעקב אבינו זאגט יעצט‪:‬‬ ‫וואס מען זעט דא ביי די כנרת‪.‬‬ ‫זיכער צו זויגן די פייכטקייט פונעם‬ ‫"רבוש”ע‪ ,‬איך האב מורא אז איך‬ ‫(עס איז אינטערעסאנט צו‬ ‫ים‪ ,‬און זיי זויגן נאר די זיסע וואסער‬ ‫האב שוין אויסגענוצט מיינע‬ ‫באמערקן וואס מיר האבן פריער‬ ‫און נישט די געזאלצענע וואסער‪.‬‬ ‫זכותים‪ ,‬ווייל איך האב שוין איין‬ ‫אראפגעברענגט פונעם מדרש‪ ,‬אז‬ ‫דער מדרש איז דארט מאריך אז‬ ‫מאל געשפאלטן דעם ירדן"‪ .‬ווען‬ ‫זאלציגע וואסער מיט זיסע וואסער‬ ‫דאס איז ממש א מעשה נסים‪.‬‬ ‫האט יעקב אבינו געשפאלטן‬ ‫מישן זיך נישט אויס‪ ,‬און מען‬ ‫זאגט רבי יונה‪ :‬איך גיי דיר ווייזן‬ ‫דעם ירדן? ווען עשיו איז אים‬ ‫ברענגט א ראיה פונעם ירדן מיט'ן‬ ‫נאך א פלאץ אויף דער וועלט‬ ‫נאכגעלאפן און ער איז געגאנגען‬ ‫ים כנרת‪ .‬די מפרשים אויפ'ן פלאץ‬ ‫וואו די געזאלצענע וואסער מיט‬ ‫קיין ָח ָרן‪ ,‬דעמאלטס האט ער‬ ‫זאגן ‪ -‬ווי דער עץ יוסף ועוד ‪ -‬אז‬ ‫די זיסע וואסער מישן זיך נישט‬ ‫געשפאלטן דעם ירדן‪ .‬זאגט רבי‬ ‫דאס וואסער פונעם ירדן איז זיס און‬ ‫צוזאמען‪ .‬זאגט רבי יונה‪ :‬זאלסטו‬ ‫יוחנן‪ ,‬אז דורך דעם וואס יעקב‬ ‫דאס וואסער פון כנרת איז זאלציג‪.‬‬ ‫זיך נישט וואונדערן ווי אזוי די‬ ‫אבינו האט געשפאלטן דעם ירדן‪,‬‬ ‫למעשה אבער‪ ,‬אין זוהר הקדוש‬ ‫וואלקענס ארבעטן‪ ,‬נאר גיי קוק‬ ‫איז עס געווען א "מעשה אבות‬ ‫שטייט קלאר אז די וואסער פון די‬ ‫אויף די וואסער פונעם ירדן וואס‬ ‫סימן לבנים" פאר די שפעטערדיגע‬ ‫כנרת איז זייער זיס‪ .‬ווי אויך אין‬ ‫גייט אריין אין "ימה של טבריא"‪.‬‬ ‫דורות אז דער ירדן גייט זיך‬ ‫ספר 'טבור הארץ' פון הרה"ק רבי‬ ‫ווי דער 'עץ יוסף' זענען מסביר‪,‬‬ ‫שפאלטן‪.‬‬ ‫משה קליערס זי"ע ‪ -‬רב פון טבריא‬ ‫איז דאס וואסער פונעם ירדן זיס‪,‬‬ ‫זאגט דער מדרש אזוי‪" :‬רבי‬ ‫‪ -‬ברענגט ער פון עטליכע מאמרי‬ ‫בשעת די ימה של טבריא איז‬ ‫יהודה ברבי סימון בשם רבי יוחנן‬ ‫חז"ל און ראשונים אז די כנרת‬ ‫געזאלצן‪ ,‬און דאך "ולא מתערב‬ ‫אמר‪ ,‬בתורה‪ ,‬בנביאים‪ ,‬בכתובים‪,‬‬ ‫"מימיו מתוקים"‪ .‬ווי אויך אין די‬ ‫בה" ‪ -‬עס מישט זיך נישט אויס‪.‬‬ ‫מצינו שלא עברו ישראל את הירדן"‬ ‫'מסעות של רבי יעקב' (וואס איז געווען‬ ‫ביזן היינטיגן טאג קען מען עס‬ ‫‪ -‬אידישע קינדער זענען נישט‬ ‫איינער פון די ראשונים)‪ ,‬טרעפט מען אז‬ ‫זען‪ ,‬ווי די וואסער וואס קומט אריין‬ ‫אריבער דעם ירדן ‪" -‬אלא בזכותו‬ ‫דאס וואסער פון כנרת איז זיס‪ .‬זיין‬ ‫פון די צפון זייט אריין אין דרום‬ ‫של יעקב"‪ ,‬נאר אינעם זכות פון‬ ‫לשון איז‪" :‬המים של הכנרת מתוקה‬ ‫אינעם ים טבריא‪ ,‬זעט מען קלאר‬ ‫יעקב אבינו‪.‬‬ ‫מאד‪ ,‬והם ממש טועמים בהם טעם‬ ‫צוויי אנדערע קאלירן!‬ ‫"כי ְב ַמ ְקלִ י ָע ַב ְר ִּתי‬ ‫אין תורה‪ִּ :‬‬ ‫מתיקות שאין בעולם כמוהו" – עס‬ ‫זאגט דער מדרש‪" :‬מעשה נסים‬ ‫ֶאת ַה ַ ּי ְר ֵ ּדן ַהזֶ ּה"‪ .‬דער עץ יוסף‬ ‫איז נישטא נאך אזא זיסע וואסער‬ ‫יש בדבר" ‪ -‬עס איז א מעשה נסים‪.‬‬ ‫איז מסביר‪ ,‬אז דורך דעם וואס‬ ‫אין דער וועלט)‪.‬‬ ‫וואס טייטש? אלעס איז א מעשה‬ ‫יעקב אבינו האט געשפאלטן דעם‬ ‫נסים‪ ,‬די גאנצע בריאה איז א נס‪,‬‬ ‫מעשה אבות סימן לבנים‬ ‫ירדן‪ ,‬דערמאנט עס אונז די תורה‬ ‫'טבע' איז דאך בגימטריא 'אלקים'‪.‬‬ ‫הקדושה אלס א "מעשה אבות‬ ‫דער צווייטער נס וואס איז דא‬ ‫די טבע‪ ,‬וואס זעט אויס ווי נאטור‪,‬‬ ‫פ‪+‬רדס ה‪+‬תור‪+‬ה‬ ‫‪10‬‬ ‫אחר ויצא"‪ .‬דער אייבערשטער‬ ‫מיט זיין שטעקן‪ .‬יעצט קומט א‬ ‫סימן לבנים" פאר דעם וואס וועט‬ ‫האט געמאכט א נס און האט‬ ‫צווייטע דעה אין מדרש‪ ,‬רבי לוי‪,‬‬ ‫פאסירן שפעטער ווען די אידישע‬ ‫געגראבן א וועג פאר יעקב אבינו‬ ‫וועלכער האלט אז די מעשה מיט‬ ‫קינדער וועלן אריינקומען אין ארץ‬ ‫ער זאל קענען ארויסגיין‪ .‬דער‬ ‫יעקב אבינו איז געשען ביי די‬ ‫ישראל‪ ,‬אז אלעס איז בזכות יעקב‬ ‫עץ יוסף זאגט בשם דעם 'יפה‬ ‫כנרת‪ ,‬ביי ימה של טבריא‪ .‬דארט‬ ‫אבינו‪.‬‬ ‫תואר'‪ :‬ווי אזוי איז דער נס געשען?‬ ‫וואו עס געפינען זיך חמי טבריא‪,‬‬ ‫אין נביאים (יהושע ד‪ ,‬כב)‪:‬‬ ‫דורך דעם וואס יעקב אבינו האט‬ ‫"פתחו של גיהנם" און די וואסערן‬ ‫"וְ הוֹ ַד ְע ֶּתם ֶאת ְ ּבנֵ יכֶ ם לֵ אמֹר‬ ‫גענוצט זיין שטעקן‪ ,‬און דער‬ ‫פונעם מבול‪ ,‬און ממילא איז דאס‬ ‫ש ָר ֵאל ֶאת ַה ַ ּי ְר ֵ ּדן‬ ‫ַ ּב ַ ּי ָ ּב ָׁשה ָע ַבר יִ ְ ׂ‬ ‫שטעקן האט געמאכט א נייע וועג‬ ‫וואסער געווען קאכעדיג הייס‪.‬‬ ‫ַהזֶ ּה"‪ ,‬אז מען וועט פארציילן פאר‬ ‫דורך וועלכע ער איז אנטלאפן‪.‬‬ ‫עס ווערט אנגערופן "ירדן" ווייל‪,‬‬ ‫די שפעטערדיגע דורות‪ ,‬אז ווען‬ ‫דער מדרש פירט אויס‪" :‬הדא‬ ‫ווי מיר האבן שוין געשמועסט‪,‬‬ ‫מען איז אריין אין ארץ ישראל‬ ‫הוא דכתיב (ישעיה מג‪ ,‬ב)‪ִּ :‬כי ַת ֲעבֹר‬ ‫דער ירדן פליסט אריין אין ימה של‬ ‫איז מען דורכגעגאנגען דעם ירדן‪,‬‬ ‫ַ ּב ַּמיִ ם ִא ְּת ָך ָאנִ י‪ ,‬ו ַּב ְנ ָּהרוֹ ת ל ֹא‬ ‫טבריא‪ ,‬און דארט איז געשען דער‬ ‫וואס כידוע זענען דארט געווען‬ ‫יִ ׁ ְש ְטפו ָּך"‪ .‬דאס מיינט אז ווען דו‬ ‫נס אז יעקב אבינו האט געשפאלטן‬ ‫מורא'דיגע נסים ווען דער ירדן‬ ‫וועסט דורכגיין דאס וואסער וועל‬ ‫דעם ירדן און איז ארויס בשלום‪.‬‬ ‫האט זיך געשפאלטן‪ .‬עס שטייט‬ ‫איך זיין מיט דיר‪ ,‬און די טייכן‬ ‫וואס איז דארט געווען דער‬ ‫ש ָר ֵאל"‪,‬‬ ‫"ב ַ ּי ָ ּב ָׁשה ָע ַבר יִ ְ ׂ‬ ‫אין פסוק ַ ּ‬ ‫וועלן דיך נישט קענען שווענקען‪.‬‬ ‫נס? דער מדרש פארציילט‪" ,‬אמר‬ ‫און דער מדרש דרש'נט בשם רבי‬ ‫מיט'ן ווארט "נהרות" (טייכן) מיינט‬ ‫רבי לוי‪ :‬אתר הוא תמן מצווח" ‪-‬‬ ‫יוחנן אז 'ישראל' מיינט 'ישראל‬ ‫די תורה צוויי טייכן‪ :‬די כנרת און‬ ‫דער פלאץ שרייט נאך אלץ ביזן‬ ‫סבא'‪ ,‬דאס גייט ארויף אויף יעקב‬ ‫דעם ירדן‪ .‬אדער איז דער פשט‬ ‫היינטיגן טאג‪" :‬ירדן בחמי טבריא"‪.‬‬ ‫אבינו‪ ,‬אז ער האט געשפאלטן‬ ‫אז "במים" גייט ארויף אויף די‬ ‫ווען דער ירדן קומט אריין אין חמי‬ ‫דעם ירדן אלס "מעשה אבות סימן‬ ‫כנרת‪ ,‬וואס איז איינע פון די זיבן‬ ‫טבריא שרייט עס‪ ,‬און מען קען עס‬ ‫לבנים" פאר די אידן שפעטער‪.‬‬ ‫ימים‪ ,‬און "נהרות" גייט ארויף אויף‬ ‫נאך זען ביז היינט; ווען דער ירדן‬ ‫דער דריטער פלאץ איז אין‬ ‫פליסט אריין אין חמי טבריא איז‬ ‫דעם ירדן‪ ,‬ווייל דער ירדן ווערט‬ ‫"מה ְּל ָך ַה ָ ּים ִּכי‬ ‫כתובים (תהלים‪ ,‬קיד)‪ַ :‬‬ ‫פאררעכנט אלס א נהר‪ .‬אויף דעם‬ ‫דא א געוויסער גערויש‪ ,‬ווייל עס‬ ‫ָתנוּס" ‪ -‬וואס ביסטו אנטלאפן?‬ ‫זאגט דער פסוק אז דער רבוש”ע‬ ‫איז אזוי ווי צוויי סארט וואסערן‬ ‫"ה ַ ּי ְר ֵ ּדן‬‫דאס מיינט קריעת ים סוף‪ַ .‬‬ ‫פארזיכערט אז דאס וואסער וועט‬ ‫וואס טרעפן זיך‪.‬‬ ‫ִּת ּסֹב לְ ָאחוֹ ר" ‪ -‬דאס גייט ארויף‬ ‫דיך נישט קענען שווענקען‪.‬‬ ‫זאגט יעצט רבי לוי‪ :‬דער‬ ‫אויף ווען די אידן זענען אריין אין‬ ‫דער עץ יוסף לייגט צו אז אין‬ ‫פלאץ שרייט היינט‪ ,‬און עס האט‬ ‫ארץ ישראל‪ .‬עס שטייט ווייטער‬ ‫דעמאלטס אויך געשריגן‪ .‬וואס‬ ‫"כי ֵתלֵ ְך ְ ּבמוֹ‬ ‫פסוק שטייט ווייטער‪ִּ :‬‬ ‫אין פסוק‪ ,‬פארוואס האט זיך דער‬ ‫ֵא ׁש לֹא ִת ָּכוֶ ה‪ ,‬וְ לֶ ָה ָבה לֹא ִת ְב ַער ָ ּבך"ְ‬ ‫איז דארט געווען? דער מדרש‬ ‫"מ ִּל ְפנֵ י ֱאלוֹ ַּק‬ ‫ירדן געשפאלטן? ִ‬ ‫פארציילט‪" :‬בבהלה נכנס אבינו‬ ‫– אז דו וועסט אריינגיין אין פייער‬ ‫יַ ֲעקֹב"‪ ,‬ווייל דער אייבערשטער‬ ‫יעקב לשם" ‪ -‬ווען יעקב אבינו‬ ‫וועסטו נישט פארברענט ווערן און‬ ‫האט געהייסן‪ .‬דער עץ יוסף מסביר‪,‬‬ ‫איז אנטלאפן פון עשו‪ ,‬איז ער‬ ‫די פלאם וועט דיך נישט אפבריען‪.‬‬ ‫אז עס שטייט נישט "מלפני אלוקי‬ ‫אריינגעגאנגען דארט מיט א‬ ‫דאס גייט אויך ארויף אויף יענעם‬ ‫אברהם" אדער "אלוקי יצחק"‪ ,‬נאר‬ ‫בהלה‪" .‬ונעל בפניו עשו" ‪ -‬עשיו‬ ‫פאל‪ ,‬ווייל די וואסערן וואס ער‬ ‫"מ ִּל ְפנֵ י ֱאלוֹ ַּק יַ ֲעקֹב"‪ ,‬כדי מרמז צו‬ ‫ִ‬ ‫האט זיך געשטעלט אויף אזא וועג‬ ‫איז דארט אדורכגעגאנגען זענען‬ ‫זיין דעם זכות פון יעקב אבינו‪ ,‬אז‬ ‫אז יעקב אבינו זאל נישט קענען‬ ‫געווען הייס ווי פייער‪ ,‬היות דאס‬ ‫ווען ער האט געשפאלטן דעם ירדן‬ ‫דורכגיין‪ .‬דער איינציגסטער‬ ‫זענען געווען די "חמי טבריא"‪.‬‬ ‫איז עס געבליבן אלס סימן פאר די‬ ‫וועג וואו ער האט געקענט גיין‬ ‫קומט אויס לויט דעם מדרש‪ ,‬אז‬ ‫שפעטערדיגע דורות‪.‬‬ ‫איז געווען טיפער אריין אין חמי‬ ‫דא זענען געשען מורא'דיגע נסים‬ ‫טבריא‪ ,‬וואס איז געווען קאכעדיג‬ ‫פאר יעקב אבינו‪.‬‬ ‫דער צווייטער נס‪ :‬יעקב‬ ‫הייס‪ ,‬און חלילה וואלט פאר‬ ‫יעקב אבינו געקענט פאסירן א‬ ‫אבינו ביי די חמי טבריא‬ ‫דער דריטער נס‪ :‬בארה של‬ ‫שרעקליכע זאך‪.‬‬ ‫ביז אהער איז די שיטה פון רבי‬ ‫מרים‬ ‫דער מדרש דערציילט‪" :‬וחתר‬ ‫יוחנן‪ ,‬אז יעקב אבינו איז אריבער‬ ‫די דריטע זאך‪ ,‬א נס וואס איז‬ ‫לו הקדוש ברוך הוא חתירה במקום‬ ‫דעם ירדן און האט אים געשפאלטן‬ ‫‪11‬‬ ‫פ‪+‬רדס ה‪+‬תור‪+‬ה‬ ‫פארוואס דארף מען לעתיד‬ ‫יענע דורות האבן געדינט עבודה‬ ‫דא געשען און געפינט זיך נאך‬ ‫לבוא אריינברענגען דעם נחל אין‬ ‫זרה אויף א שרעקליכן אופן‪.‬‬ ‫היינט אינעם ים פון טבריא‪ ,‬איז‬ ‫רש"י ברענגט עס אראפ אין טבריא אויב עס איז שוין זיס?‬ ‫די 'בארה של מרים'‪ .‬די בארה של‬ ‫חומש (בראשית ד‪ ,‬כו)‪ .‬די גמרא אין‬ ‫מרים איז דא נגנז געווארן‪ ,‬און איר‬ ‫ענטפערט דער ירושלמי‪:‬‬ ‫וואסער מישט זיך נישט אויס מיט‬ ‫מסכת שבת (קיח‪ ,‬א) זאגט אז ווען א‬ ‫"לרבות דגתם" – כדי די פיש זאלן‬ ‫די וואסערן פון טבריא‪.‬‬ ‫מענטש היט שבת‪ ,‬אפילו ער דינט‬ ‫עבודה זרה כדור אנוש‪ ,‬ווערט זיך דארט שטארק פארמערן‪ .‬דער‬ ‫אים מוחל געווען‪ .‬דעמאלטס איז פסוק אין נביא זאגט ווייטער‪:‬‬ ‫דער פערטער נס‪ :‬לעתיד‬ ‫געווען אן עונש אז דער גאנצער ים "לְ ִמינָ ה ִּת ְהיֶ ה ְדגָ ָתם ִּכ ְדגַ ת ַה ָ ּים‬ ‫לבוא‬ ‫אקיינוס איז ארויפגעגאנגען‪ ,‬און ַה ָ ּגדוֹ ל ַר ָ ּבה ְמאֹד"‪ ,‬דאס מיינט אז‬ ‫עס איז פארהאן נאך א פערטע‬ ‫רש"י זאגט אז עס האט פארפלייצט אין כנרת וועט זיין אזויפיל פיש‬ ‫נס דא אין ימה של טבריא‪ ,‬וואס‬ ‫ווי אינעם ים הגדול‪ .‬דער ירושלמי‬ ‫א דריטל פון דער וועלט‪.‬‬ ‫מיר האבן שוין פריער דערמאנט‬ ‫דאס איז איין סיבה פארוואס פירט אויס‪" :‬למיני מינים תהיה‬ ‫אז מיר וועלן רעדן איבער דעם‬ ‫עס הייסט 'מציעים'‪ ,‬ווייל עס איז דגתם" – עס וועלן זיך דארט‬ ‫וואס עס וועט זיין לעתיד לבוא‪,‬‬ ‫פארמערן גאר אסאך סארטן פיש‪.‬‬ ‫ארויס 'אינדרויסן'‪.‬‬ ‫ווען משיח וועט קומען‪ ,‬און עס‬ ‫דאס צווייטע מאל איז‬ ‫וועט זיין גאר גרויסע נסים ביי די‬ ‫דער ירושלמי זאגט ווייטער‪,‬‬ ‫ים כנרת‪.‬‬ ‫געווען ביי דור הפלגה‪ ,‬ווען דער‬ ‫אייבערשטער האט פארמישט אז יעדע זאך וואס גייט זיין לעתיד‬ ‫דער ירושלמי אין מסכת שקלים‬ ‫זייערע שפראכן און זיי צעשפרייט לבוא‪ ,‬האבן מיר שוין א דוגמא‬ ‫(ו‪ ,‬ב) ברענגט אראפ די נבואה פון‬ ‫איבער דער גאנצער ערד‪ .‬דערפון אויף דער וועלט‪ .‬אזוי ווי‬ ‫יחזקאל הנביא‪ ,‬די גמרא ברענגט‬ ‫דער מדרש רבה (לח‪ ,‬י) זאגט אז די גמרא אין מסכת שבת ברענגט‬ ‫אראפ א פסוק אין זכריה (יד‪ ,‬ח)‪:‬‬ ‫דעמאלטס איז דער ים אקיינוס אראפ אז רבי יוחנן האט געוויזן‬ ‫"וְ ָהיָ ה ַ ּב ּיוֹ ם ַההוּא יֵ ְצא ּו ַמיִ ם ַח ִ ּיים‬ ‫אויך ארויסגעגאנגען פון זיינע פאר זיינע תלמידים אז לעתיד‬ ‫ִמירו ָּׁשלָ‍יִ ם"‪ .‬לעתיד לבוא וועט‬ ‫ארויסגיין א טייך פונעם בית‬ ‫ברעגעס‪ ,‬און דעריבער הייסט עס לבוא וועלן וואקסן קליידער אויף‬ ‫'מציעים'‪.‬‬ ‫המקדש‪ ,‬און די גמרא דרש'נט‬ ‫די ביימער‪ ,‬און ער האט זיי געוויזן‬ ‫דארט די פסוקים‪.‬‬ ‫אלנפאלס‪ ,‬ווען משיח וועט‬ ‫"כלי מילת" וואס וואקסן שוין‬ ‫קומען וועט ארויסגיין דאס‬ ‫אינעם פסוק שטייט ווייטער‪:‬‬ ‫וואסער פונעם נחל און עס וועט יעצט‪.‬‬ ‫"וְ יָ ְרד ּו ַעל ָה ֲע ָר ָבה"‪ ,‬זאגט דער‬ ‫האט רבי שמעון בן גמליאל‬ ‫פליסן צום ים פון טבריא‪ ,‬צום ים‬ ‫ירושלמי‪" :‬זה ים של טבריא"‪ .‬דאס‬ ‫געזאגט‪ :‬אין דער וועלט איז שוין‬ ‫המלח‪ ,‬און צום ים הגדול‪.‬‬ ‫מיינט אז דער נחל פונעם בית‬ ‫פרעגט דער ירושלמי‪ :‬עס איז דא אזא זאך‪" ,‬מעשה ששלחתי‬ ‫המקדש וועט אראפפליסן ביז'ן‬ ‫פארשטענדליך פארוואס דאס לציידא והביאו לפני יותר משלוש‬ ‫ים פון טבריא‪" .‬ו ָּבא ּו ַה ָ ּי ָּמה" – דאס‬ ‫מיינט דעם ים המלח; דער נחל‬ ‫וואסער דארף גיין צום ים הגדול מאות מיני דגים בתמחוי אחד" –‬ ‫וועט אויך אנקומען צום ים המלח‪.‬‬ ‫און צום ים המלח‪ ,‬כדי זיי צו מען האט אים געברענגט מער ווי‬ ‫"אל הים המציעים" – דאס מיינט‬ ‫"מתקן" זיין און מאכן דאס וואסער‬ ‫דריי הונדערט מינים פיש אין איין‬ ‫דעם ים הגדול‪.‬‬ ‫זיס‪ ,‬ווייל אין נביא (יחזקאל מז‪ ,‬ח)‬ ‫שיסל‪ .‬דאס קומט אונז מסביר זיין‬ ‫פרעגט די גמרא‪ :‬פארוואס ווערן‬ ‫שטייט "וְ נִ ְר ּפא ּו ַה ָּמיִ ם" – אז דאס‬ ‫וואסער זאל אויסגעהיילט ווערן אז 'אין כל חדש תחת השמש'‪ ,‬אזוי‬ ‫דער ים המלח און דער ים הגדול‬ ‫און ווערן זיס אנשטאט זאלציג‪ .‬ווי די גמרא אין שבת (ל‪ ,‬ב) זאגט‪ ,‬אז‬ ‫אנגערופן 'מציעים'? ענטפערט די‬ ‫אבער פארוואס דארף דאס וואסער יעדע זאך וואס גייט זיין לעתיד‬ ‫גמרא‪" :‬כנגד שני פעמים שיצאו" –‬ ‫פונעם נחל אנקומען צום ים פון לבוא איז שוין אמאל געשען אדער‬ ‫צוליב די צוויי מאל וואס די ימים‬ ‫טבריא? דאס וואסער פון טבריא עקזיסטירט שוין מעין זה‪.‬‬ ‫זענען ארויסגעגאנגען פון זייערע‬ ‫איז דאך שוין זיס! (אגב‪ ,‬פון דא זעט מען‬ ‫גרעניצן‪ .‬איין מאל איז געווען אין‬ ‫דער אייבערשטער זאל העלפן‬ ‫טאקע ווי די שיטה פון זוהר הקדוש און מסעות‬ ‫דור אנוש‪ .‬אנוש איז געווען אן‬ ‫פון רבי יעקב‪ ,‬אז די ים פון טבריא איז זיסע מיר זאלן זוכה זיין צו די אלע‬ ‫אייניקל פון אדם הראשון (אדם האט‬ ‫וואסער‪ ,‬נישט ווי דער עץ יוסף האט געלערנט)‪ .‬סגולות און נסים פונעם כנרת!‬ ‫געהאט שת‪ ,‬און שת האט געהאט אנוש)‪ ,‬און‬ ‫פ‪+‬רדס ה‪+‬תור‪+‬ה‬ ‫‪12‬‬