עלה נעלה - אידיש · Ale Na'aleh - Yiddish — לך לך (2026-10-19)

605 615 7777 #66
משפחה מיטגליד ,ער איז געווען צופרידן אין זיין
הייליגער ד' אמות אן זוכן קיין פרעמדע גליקן .זיין
אוועקגיין איז געווען אן אמת'ע הקרבה בלויז פאר
"כ ֲא ֶׁשר ִּד ֶׁבר ֵאלָ יו ה'" ,ריין לשם שמים.
איין ציל — ַּ
משא"כ לוט איז בלויז געלאפן נאך
שפאנונגען ,נייע איבערלעבענישן און ריוח .ער
איז טעכניש מיטגעגאנגען ,אבער נישט געווען א
שותף אינעם מהות; דעריבער שטייט בלויז "וַּ ֵילֶׁ ְך
ִּאתוֹ לוֹ ט" — ער איז מיטגעלאפן ,אבער נישט וואס פארט צום זעלבן ציל — צו לערנען אין ישיבה
געווען "עמו". — ער פארט 'אינאיינעם מיט אים'! די אנדערע
פאסאזשירן פארן בלויז 'מיט אים' אין דער זעלבער
דאס האט זיך ארויסגעשטעלט ווען עס איז קארבינע ,אבער זיי פארמאגן גאר א צווייטע כוונה
געקומען דער נסיון פון די רועים :ווי נאר לוט און אן אנדערע מטרה — דעריבער הייסט עס בלויז
"כל ִּכ ַּכר ַּה ַּי ְר ֵדן ִּכי כֻ ָלה ַּמ ְש ֶׁקה",
האט דערזען אז ָ 'מיטגעפארן'.
איז ער גלייך געווען גרייט איבערצולאזן די ד'
אמות פון אברהם אבינו און לויפן קיין סדום פאר אין די היינטיגע סדרה לערנען מיר" :וַּ ֵילֶׁ ְך
א מאמענטאלער תאוה. ַּא ְב ָרם ַּכ ֲא ֶׁשר ִּד ֶׁבר ֵאלָ יו ה' וַּ ֵילֶׁ ְך ִּאתוֹ לוֹ ט" .אויפ'ן
ערשטן בליק זעט זיך דא א וואונדערליכע
ערשיינונג :צוויי מענטשן האבן אונטערגענומען
דער חילוק פון די כוונה האט זיך אנגעזען גענוי דעם זעלבן שווערן ,דראסטישן שריט —
שפעטער :אברהם האט גארנישט געזוכט פאר איבערגעלאזט זייער היימלאנד ,משפחה און
זיך ,ממילא האט אים קיין נסיון נישט געקענט באקאנטע סביבה ,און זיך ארויסגעלאזט אין אן
אוועקשלעפן; אבער לוט ,וואס האט בלויז אומבאקאנטן וועג מיט גרויס מסירת נפש .דאך
געזוכט תאוות און חידושים ,איז פארפאלן קלאפט תיכף אין אויג דער הימל-און-ערד חילוק:
געווארן .דער אמת'ער וועג איז צו לעבן מיט אן נאר אברהם אבינו האט זוכה געווען צו די ליכטיגע
אינעווייניגסטן תוכן ולא לתור אחרי תאוות! הבטחות און ברכות פונעם באשעפער ("וַּ ֲא ָב ֶׁרכְ ָך
וַּ ֲאגַּ ְדלָ ה ְש ֶׁמ ָך") ,בעת לוט האט גארנישט זוכה
געווען פאר זיך אליין ,און זיין גאנצע עשירות איז
די זעלבע געדאנק זעהט מען שפעטער אין די געווען בלויז אן אפשיין פון אברהם אבינו'ס
סדרהרש"י ברענגט פון חז"ל אויף הגר בת פרעה: "! זכותים .פארוואס טאקע?
"כיון שראה (פרעה) נסים שנעשו לשרה ,אמר:
נאר דער ענטפער דערויף איז א יסודות'דיגער
מוטב שתהא בתי שפחה בבית זה ולא גבירה בבית
דאס איז דער גרויסער חילוק צוווישן אברהם געדאנק :די מפרשים זענען מדייק פונעם לשון
אחרת" .זי איז געווען די פרינצעסין פון מצרים
אין לוט :אברהם אבינו איז געגאנגען בלויז לשם הפסוק "וַּ ֵילֶׁ ְך ִּאתוֹ לוֹ ט" — עס זענען פאראן צוויי
מיט גרויס כבוד און לוקסוס ,דאך האט זי
"כ ֲא ֶׁשר ִּד ֶׁבר ֵאלָ יו ה'" ,בעת לוט איז בלויז
שמים — ַּ פונדאמענטאלע בחינות פון גיין :עס איז פאראן
איבערגעלאזט די גאנצע גלאנץ בלויז צו ווערן א
טעכניש 'מיטגעלאפן' פאר זיינע אייגענע "וילך אתו" ,און עס איז פאראן "וילך עמו" .עס איז
שפחה און דבוק ווערן אין דער הייליגער סביבה
אינטערעסן .נאר ווען מען גייט מיט דער זעלבער דא א חילוק פון בלויז טעכניש 'מיטגיין מיט
פון אברהם און שרה! זי האט נישט געזוכט קיין
אינעווייניגסטער שטרעבונג און העכערן ציל, יענעם' ,און עס איז דא א בחינה פון 'גיין אינאיינעם
תענוגים ,נאר דעם פנימיות הדבר .דערפאר האט
דעמאלטס איז מען אן אמת'ער שותף בעלייה ,און מיט אים' צום זעלבן פנימיות'דיגן ציל.
זי זוכה געווען צו ווערן אשת אברהם.
דאס מאכט דעם גאנצן חילוק אין לעבן!
לאמיר עס פארשטיין מיט א פארשטענדליך
דער טיפער חילוק צווישן אברהם און לוט משל :צוויי בחורים זעצן זיך אריין אינעם באס פון
ליגט אין דער כוונה פונעם גיין :אברהם אבינו ע"ה וויליאמסבורג קיין קרית יואל ,צו פארן אין ישיבה
איז געווען א טיפער משפחה-מענטש ,ווי מען לערנען .אויפ'ן באס זיצן צענדליגער מענטשן
זעהט שפעטער זיין מסי"נ צו ראטעווען לוט זיין וואס פארן צום זעלבן שטעטל; אבער דער בחור
דאס אנטפלעקט פאר אונז א געוואלדיגן לימוד און מוסר השכל
פאר יעדן בן ישיבה:
ווען א בחור קומט אריין אין ישיבה ,זענען פאראן צוויי
באזונדערע מהלכים :עס איז דא א בחור וואס קומט אין ישיבה —
אוודאי לערנט ער און דאווענט ער ,אבער זיין הויפט
אינעווייניגסטער חשבון איז די 'געזעלשאפט' .ער קען דאך נישט
זיצן אליין אינדערהיים ,ער וויל נישט זיין אנדערש ווי יעדער איינער,
און דא אין ישיבה האט ער חברים ,מען לעבט אינאיינעם ,מען
פארברענגט און מען זוכט ארויסצונעמען די אויסערליכע ?
געשמאקייט .אזא בחור איז ליידער שנעל עלול פארכאפט צו ווערן:
ווי נאר ער באגעגנט א פרישע נארישקייט אדער סיי וועלכע געפיל און די שמחה גיבן אים
אויסערליכע רייץ וואס איז נישט קיין עסק התורה ,ווערט ער גרינג פליגלען.
נאכגעשלעפט צו ענינים וואס זענען ווייט פון עבודת השם — גענוי
ווי לוט וואס האט געזוכט בלויז די געשמאקע שפאנונגען ביז ער איז וואס דאס איז בעצם די גדר פון קודם כל דארפסטו
געלאפן קיין סדום. נישט ווערן איבערגעשטרענגט .אז וויסן אז דיין רצון און ברען צו
ווען מען האט די געפיל דערצו און שטייגן איז עפעס מורא'דיג טייער
עס איז זיס ווערט מען נישט און הייליג! דער אייבערשטער
לעומת זה שטייט דער בחור וואס קומט אין ישיבה מיט א חשבון איבערגעארבעט. האט ליב דיין חשק ,און אט די
און מיט א קלארן ציל :ער קומט נישט ווי לוט זיך מיטצוכאפן מיט
דער אויסערליכער אטמאספערע ,נאר ער קומט מיט דער כוונה פון התעוררות איז דער שענסטער
"כ ֲא ֶׁשר ִּד ֶׁבר ֵאלָ יו ה'" .ער וויל זיין דבוק אינעם רבונו
אברהם אבינו — ַּ יסוד פאר א געבענטשטן זמן .צו
של עולם ,ליגן בעומקה של תורה ,און זיך דערווארעמען אין דער דער זעלבער צייט דארף מען
הייליגער ,ריינער סביבה וואס א ישיבה פארמאגט צו בויען דעם נפש. דער הייליגער באר מים חיים אבער בויען דעם בנין מיט חכמה
אזא בחור ,אפילו ווען עס מאכט זיך א שווערער מאמענט אדער א רוח (פרשת בהעלותך) לערנט אונז אויס און באזעסנקייט ,ווייל עבודת
וואס פרובירט אוועקצושלעפן ,האלט ער דעם פנימיות'דיגן ציל פאר א יסוד עצום :ווען א איד פארמאגט התורה איז א לאנגער ,זיסער
די אויגן — "איך געפין זיך אין בית ה' צו שטייגן בתורה ויראה"! אין זיך די "אש הזירוז" און ער פילט לעבנס-וועג וואס דארף ווערן
דעם געשמאק פון יעדעס ווארט געבויט געזונטערהייט ,מיט שמחה
תורה ,שפרונגען ארויס פון אים און מנוחת הנפש ,כדי די כוחות
מען דארף ניטאמאל זיין א בעל מדרגה ווי אברהם אבינו; אפילו אומבאגרענעצטע כוחות הנפש וואס זאלן בלייבן פריש און שטארק
בת פרעה איז געקומען פון א גאר שוואכע סביבה ,אבער וויבאלד איר מען האט פריער גארנישט פאר לאנגע יארן.
רצון איז געווען אויסגעלייטערט צו זיין אין בית ה' ,האט איר דער געוואוסט! דאס זעט יעדער ווען
אייבערשטער געגעבן די כוחות .ווען א בחור טרעט אריין אין ישיבה
מען פארט קיין מקומות הקדושים
מיט אזא אמת'ע כוונה ,שפיגלט אויף אים אפ די הייליגע ברכה:
"וַּ ֲא ָב ֶׁרכְ ָך וַּ ֲאגַּ ְדלָ ה ְש ֶׁמ ָך וֶׁ ְהיֵ ה ְב ָרכָ ה!" אדער ביי די ריקודי שמחת תורה —
מען שלאפט קוים ,אבער די כדי צו פארשטיין דעם סוד פון
הערצער קלאפן מיט לעבעדיגקייט, ענערגיע ,לאמיר זיך מתבונן זיין
דער זעלבער יסוד שפיגלט זיך אפ אין שידוכים :א בחור וואס ווייל מען שפירט אן עילוי און א למשל :ווען מען שטעלט א
זוכט בלויז אויסערליכע באקוועמליכקייט און עולם-הזה'דיגן דערהויבנקייט. מענטש שלעפן שווערע פעקלעך
גלאנץ — שטעלט זיך אונטער א סכנה .ווי נאר עס מאכן זיך נסיונות, פון אומבאקאנטע חפצים ארויס
קען עס ברענגען גרויס עגמת נפש ,ווייל דער גאנצער בנין איז אין מיסט ,ווערט ער אין עטליכע
געבויט אויף מאמענטאלע שפאנונג ,גענוי ווי לוט וואס איז און אויסגעשעפט מינוט
נאכגעלאפן די שיינקייט פון סדום. דערפאר ,דער קלארער שליסל צוקלאפט ,ווייל ער זעט דערין
משא"כ דער בחור וואס טרעט צו מיט אן אמת'ן פנימיות — ער איז צו הייבן דעם זיסן תענוג נישט קיין חשיבות אדער
זוכט צו טון דעם רצון השם ,אויפשטעלן א בית נאמן בישראל וואו די הלימוד .ווען מען פילט א שמחה אין עקסטאז .אבער ווען דער זעלבער
שכינה רוהט ,און זיך מדבק זיין אין די דרכים פון אברהם און שרה מיט א שטיקל תוספות אדער אין א טיפן מענטש לויפט אהין און צוריק ביי
חסד ,יראת שמים ותורה .אזא בחור איז זוכה צו א באמת גליקליכן מהלך ,פליט די צייט געשמאק .און א חלוקה פון טייערע צירונגען און
זיווג פול מיט שלום בית וברכת ה' אויף אייביג! דאס דארף זיין די ארבעט .צו הייבן גאלדענע מטבעות ,קען ער
דעריבער דארף מען אריינטרעטן אין ישיבה מיט א קלארן ציל די הבנת תועלת הלימוד ,אין יסודות שלעפן פיל שווערערע משאות
איך בין זוכה צו זיין אין ישיבה א ריינע סביבה וואס געט כח צו שטייגן החיים .דאן איז די לעבן געשמאק, שעה'ן לאנג אן ווערן מיד! דער
אין עסק התורה און זיין דבוק אינעם בורא עולם .ווען דאס איז דער און מען קען דערהייבן אסאך מער. גשמיות'דיגער וואג איז דער
עיקר פאקוס איז מען זוכה צו אלע ברכות התורה — וואס וועט זעלבער ,נאר דער אינערליכער
מרומם זיין דעם זמן און יעדן איינעם ברוחניות ובגשמיות ,ביז מיר
וועלן זוכה זיין צו ביאת גואל צדק בב"א!
,
בחור'ישע יארן וואס א בחור געפינט זיך אין
ישיבה ,דארף ער זיך אנזאפן מיט תורה ,דאס זאל
אים באגלייטן זיין גאנצע לעבן .און טאמער א
בחור איז געקומען אין ישיבה ,נישט מיט דעם
מהלך המחשבה ,זאל ער זיך תיכף טוישן די
מחשבה .איין זאך איז דא אין ישיבה ,נאר לערנען
תורה .אויסער תורה עקזיסטירט גארנישט אויף
דער וועלט.
פאר איין איינציגן צוועק .עוסק זיין בתורה,
עוסק זיין בתורה בהתמדה ,עוסק זיין בתורה
בחבורה ,דאס איז די איינציגע צוועק וואס א
די אלע זאכן ארום און ארום ,אלעס דרייט בחור איז געקומען אין ישיבה .די פאר פארוואס איז מען געקומען אין ישיבה?
באשעפער שטייט נעבן מיר און ער זעט אלעס מיט יראת שמים .דער רבי זכרונו לברכה דער
זיך ארום תורה .אפילו די תקנות הישיבה,
וואס איך טו ,אלעס וואס איך רעד .דאס איז די דברי יואל האט אלע זיינע מוסדות ,תלמוד תורה,
פארוואס מאכט מען די תקנה? בחורים זאלן
יסוד פון יראת שמים. ישיבה ,אלעס האט ער א נאמען געגעבן תורה
קענען לערנען פלייסיג .פארוואס דארף מען
ויראה .פארוואס? ווייל אן יראת שמים קען א איד
דאס טון און מען דארף דעמאלטס קומען?.
נישט מצליח זיין בתורה.
אז מען זאל קענען עוסק זיין בתורה.
פארוואס טאר מען נישט דאס טון און מען
טאר נישט דעמאלטס גיין? .כדי ס'זאל נישט
דער הייליגער דברי חיים פלעגט צו זאגן, שטערן פון תורה .תורה ,תורה ,און נאכאמאל
פארוואס האט דער קצות זוכה געווען אז זיין תורה ,דאס איז דער צוועק ,דאס איז דער יסוד
אבער דערווייל ווען מען פילט אז די מוח פון די ישיבה .א בחור זאל זיך משלים זיין
הייבט אן ווערן פארנעפלט אדער עס קומט אן א ספר איז נתקבל געווארן בכל תפוצות ישראל,
אסאך מער ווי ספרים פון אסאך גדולי ישראל? בתורה ,און א בחור זאל קומען צו די הכרה .אז
שווערער דרוק ,איז דאס נישט קיין שוואכקייט,
האט דער דברי חיים געזאגט ,די סיבה איז געווען טאמער פעלט אים תורה ,איז ער נישט קיין
נאר א געזונטער סימן פונעם קערפער אז ער
ווייל דער קצות פלעגט עוסק זיין בתורה מיט א מענטש ,ער איז נישט קיין איד.
דארף א קורצע הפסקה זיך אנצושעפן מיט
פרישקייט. געוואלדיגע יראת שמים .יעדן איינציגן טאג פאר
ער איז אריין אין ישיבה לערנען ,פלעגט ער זיך
זיך אויסלופטערן איז נישט קיין ביטול זמן, פארמאכן אין א שטוב ,און ער פלעגט חזר'ן דעם
נאר א הייליגע מצוה פון ונשמרתם מאד פסוק" ,וְ לָ ָר ָשע ָא ַמר ֱאל ִֹהים ַמה ְל ָך לְ ַס ֵּפר ֻח ָקי
וַ ִת ָשא ְב ִר ִיתי ֲעלֵּ י ִפ ָ ס'איז נישטא אין ישיבה צוויי סארט
לנפשותיכם — כאפן א שפאציר אין פרישע לופט, יך" ,און ער האט זיך אליין
בחורים ,בחורים ,סתם וואוילע בחורים ,און
שמועסן געשמאק מיט חברים ,אדער מעורר געווען לתשובה ותיקון המעשים ,און מיט
בחורים וואס לערנען פלייסיג .ס'איז נישטא
אריבערגיין צו א לייכטערן אגדתא אדער מדרש אזא התעוררות תשובה איז ער אריינגעקומען
אזא זאך אין די וועלט .א בחור וואס לערנט
וואס דערקוויקט דאס הארץ. אין ישיבה לערנען .מ'מיינט דער קצות איז
פלייסיג ,דער איז דער וואוילער בחור ,און
געווען א חריף און ער האט געהאט טיפע סברות,
דער איז דער בחור פון ישיבה .חלילה חלילה,
אוודאי ,ס'איז אזוי ,אבער דער דברי חיים האט
א בחור וואס לערנט נישט פלייסיג ,ער איז
געצילט צום פונקט .דאס קומט פון יראת שמים.
נישט בגדר בחור ,ער איז נישט בגדר מענטש,
ווי ספרים הקדושים טייטשן דעם מאמר חז"ל שטעלן אונז אוועק פאר אונז א יסוד ,אז כדי
גארנישט .אן תורה איז ער גארנישט ווערד,
חז"ל "בטל רצונך מפני רצונו" :אפילו ווען דער מצליח זיין בתורה דארף מען זיין א ירא שמים.
כעפרא דארעא.
רצון פונעם מענטש ברענט און ער שטרעבט צו
זיין נאך מער רוחניות'דיג און לערנען אן א הפסק,
דארף מען דאך מבטל זיין דעם אייגענעם רצון צו
דעם וואס דער אויבערשטער וויל — אז מען זאל וואס איז טייטש יראת שמים? יראת שמים
יעצט שטעלט זיך די ערשטע שאלה,
היטן אויף די געזונט ,זיך גיין אויסלופטערן און איז טייטש אז מ'זאל גלייבן אז יעדע רגע פון טאג,
וויאזוי איז א בחור מצליח בתורה? וויאזוי
געבן כח פארן גוף .ווען מען פירט זיך מיט דעם וואו מ'גייט און וואו מ'שטייט ,אז מלא כל הארץ
גייט ער צו צו תורה? די ערשטע זאך וואס
ישוב הדעת ,קומט מען צוריק צום סדר מיט א כבודו ,דער אייבערשטער זעט אלעס ,ער הערט
מ'דארף וויסן ,דאס וואס חז"ל האבן אונז
ליכטיגן מוח ,א ריינעם קאפ ,און מען שטייגט אלעס ,און ער ווייסט אלעס .און לעולם יהא אדם
קלאר אנגעשריבן אין די גמרא און אין מדרשי
אויס א פארצווייגטער תלמיד חכם מיט נחת, ירא שמים בסתר ובגלוי .יראת שמים איז טייטש
עונג און הצלחה מופלגת! חז"ל וויאזוי א איד דארף צו לערנען .דאס איז
מורא האבן פון באשעפער ,וויסן אז דער
מיט גרויס שמחה ,האבן די חשוב'ע בחורים אויפגענומען די פרישע בשורה מרנינה ,אז מיט'ן אנקום
פון די לאנגע ווינטער מוצאי-שבתות האט מען בסייעתא דשמיא מיט פרישן ברען באנייט דעם
לתועלת ציבור ,איז דער גליון שיין הערליכן און געשמאקן סדר מוצשב"ק במסגרת חבורת "והכינו" ,אינעם גרויסן היכל פון ביהמ"ד אבני
איבערגעארבעט געווארן ,ובפרט דער צדק אין קרית יואל.
"מדור להעלות נר שאלות ותשובות".
יעדע וואך קומען זיך צונויף צענדליגער בחורים צו א סדר הלימוד פול מיט התמדה און חיות ,וואו
ווי מען קען אריינרופן מיט סיי מען שפירט א ריכטיגן עונג רוחני .נאכ'ן סדר קומט פאר א טיפער און קלארער שיעור נחוץ בהלכה
וועלכע שאלה איבער השקפה אויף: למעשה דורכ'ן רב הביהמ"ד הגה"צ ר' העניך אשכנזי שליט"א ,וואס ווערט אויסגעהערט מיט גרויס
845-997-2002-6# דורשט.
און איבערלאזן די שאלה ,וואס דערצו וועט מען יעדע צווייטע וואך מהנה זיין די בחורים מיט א רייכן מלוה מלכה ,און יעדע פערטע
וועט בעז"ה געענטפערט ווערן וואך וועט פארקומען א פראכטפולע שיעור און רייכע היסטארישע שילדערונגען דורך מגידים שונים.
אינעם גליון. די בחורים לאזן זיך הערן מיט אומגעהויערע קורת רוח און התפעלות פון דעם הערליכן פראגראם וואס
באשיינט די מוצאי שבתות!
