דורותינו - אידיש · Doiroiseini - Yiddish — לך לך (2026-10-19)

צו מנדב זיין א גליון,
פאר הערות ,און צו
באריכטן נייעס ,רופט:
845.237.4779
צו באקומען דעם גליון
אויף בליץ-פאסט שיקט
א אימעיל צו:
Doroiseiny@gmail.com
פאר בריוון און נדבות
Doroiseiny
199 Lee Ave #945
Brooklyn N.Y. 11211
פ' לך תשפ"ז לפ"ק | גליון קמ"ז
גזירת החינוך רעזולטאט דעצידירט אין די שטום בודקעס:
נידערלאגע פאר די רשעי ישראל פון די CAQ
פארטיי אין קוויבעק שיקט שאק כוואליעס
אין גאנץ קאנאדע נאכדעם וואס די פארטיי
ווערט גענצליך אפגעווישט פון די מאפע
נאך וואס די פארטיי האט געהאט א ריזיגע מערהייט אין רעגירונג פאר די לעצטע ניין יאר!! און געשטאנען אין שפיץ
פון די רדיפות אויף די מוסדות בפרט קעגן די עלטערן וואס קעמפן העלדיש אין די ראמען פון המשכת הדורות
ברענגט אויפמערקזאמקייט אויף די אמעריקאנער וואלן אין די נאנטע טעג
מען טאר אויך נישט פארלוירן ווערן פון דעם פאקט וואס זיי נישטאמאל געווינען איין בענקל! קאנאדישע אידישע איינוואוינער באריכטן מיט גרויס
אזוי ווי מען האט געזען די לעצטע יארן ,זעהט מען אויך דער יהדות החרדית איז געשטאנען מיט א פחד בעפאר די פרייד איבער די אומערווארטעטע ארטיגע וואל אויסגאנג,
אצינד ,אז די פאר וואכן און חדשים הארט פאר די וואלן ווערן וואלן ,נאכן זיך פלאגן אזויפיל יארן מיט די רשעים ,און בדרך ווען די פארטיי פון די רשעי הדת האבן גענצליך פארלוירן
אפגעשטעלט אלע רדיפות אויף די מוסדות התורה אויף אלע הטבע האט זיך נאר אנגעזעהן א פארערגערונג. ביי די איצטיגע וואל פארמעסט.
הינזיכטן… ווייל בלויז איין טאג נאך די וואלן הייבט זיך אן ווי עסקנים באריכטן קען מען עס בלויז צושרייבן צום
אבער ישועת ה' כהרף עין ,השי"ת האט צוגעזעהן די
אלעס מיט א פרישקייט ,ווי עס געדענקט זיך נאך אז די סיטי אויסטערלישן סייעתא דשמיא ,נאכדעם וואס בדרך הטבע
מסירות נפש פון די העלדישע עסקנים אויפן פראנט ,און
בריוון פאר די מוסדות זענען אנגגעקומען בלויז איין טאג איז עס ממש אומגלויבליך ווי א פארטיי וואס האט ממש
טראץ אלע פאראויסגעזעהנע שווארצע וויזיעס האט השי"ת
נאך די וואלן!! דאמינירט און געווינען פאר במשך די לעצטע ניין יאר ,איז
דערלאנגט א מעכטיגן קלאפ פאר די שונאי הדת ,כן יאבדו
און דא איז אויך בנוגע דעם פסק פון די געריכטן ווי צב"ש כל אויבך ה'! גענצליך אנולירט געווארן.
די רעבעל קלאגע אנטקעגן די מוסדות ,וואס דארט איז די מען רעדט דא פון גאר א מאכטפולער פארטיי ,לינקע
גאנצע 'נייע אמענדמענט געזעץ' נאך אונטער א פראגע דער וויכטיגער לימוד פאר אמעריקאנער אידן: מושחתים ,וואס זייער גאנצע אגענדע במשך די לעצטערע
צייכן ,און ווארשיינליך וועט דער אורטייל ארויסקומען נישט גייט וועהלן בלויז לויט די תורה הקדושה! יארן ,און אפילו די פראפעגאנדע בעפאר די וואלן ,איז געלאפן
צו לאנג נאך די וואלן. בלויז ווי מער צו פייניגן די ארטיגע מוסדות ,און פארמערן
עס איז גאר ווייטאגליך דער פאקט אז מען שיקט כסדר שטייענדיג הארט בעפאר די וואלן אין אמעריקע דינט דרוק צו טוישן די הייליגע מסורה אין די בתי חינוך ,און אפילו
דעם ציבור צו די שטום בודקעס צו אריינוועלן די גרעסטע דאס ווי א שטארקע לעקציע פארן יהדות החרדית אז מיר הארט בעפאר די איצטיגע וואלן האבן זיי טריאומפירט אז
שונאי הדת צוליב אינטרעסן ,וועלכע שמייכלען איצט צו אונז ברויכן בלויז טון דעם רצון השם ,און זיך האלטן פעסט מיט נאכן געווינען די וואלן ,גרייט מען זיך אויסצוטיילן ערגערע
אויסערליך ,ווען למעשה שטייען זיי אונטער די גאצע גזירת מסירות נפש .און נישט חלילה וחס נאכגעבן גארנישט קיין רדיפות ווי ביז היינט.
החינוך ,און ווילן חלילה עוקר זיין די גאנצע תורה הקדושה פשרות ,און דער אויבערשטער וועט שוין טון זיינס. אבער גאר א שטארקע קאמף האבן זיי געפירט די
רח"ל. מען טאר זיך נישט לאזן פארפירן פון די אזוי גערופענע לעצטערע יארן אנטקעגן די מסירות נפש'דיגע המשכת
לאמיר זיך לערנען א ביישפיל פון קאנאדא ,אז מיר דארפן עסקנים דא אין ניו יארק וואס האבן ליידער די לעצטערע הדורות ארגעניזאציע וואס האט העלדיש אויסגערופן די
טוען וואס די תורה הקדושה ערלויבט אונז ,אן קיין חשבונות, יארן גערופן דעם ציבור אריינוועלן די לינקע ליבעראלען עקשנות'דיגע תורה'דיגע צוגאנג אן קיין שום פשרות אויפן
און חלילה נישט זיין קיין נותן יד לפושעים ,מיטן אריינוועלן און די משחיתים ,וואס באקומען א גרעסערע נאכאנאנדיגע חינוך.
די מושחתים ,און אז מיר וועלן טוען וואס מיר דארפן וועט מערהייט. די איצטיגע פארלוסט איז געקומען גאר אומגעראכטן ,ווען
השי"ת אונז שיקן די ישועה למעלה מן דרך הטבע ,און דער דאס געבט זיי די די מעגליכקייט צו דורכפירן גאר לויט אלע אנקעטעס איז בכלל נישט געווען ערווארטעט אזא
הייליגער חינוך וועט קענען אנגיין אויפן אמאליגן שטייגער שרעקליכע געזעצן .ווי צב"ש די געזעץ פון Assistance דורכפאל ,און אודאי נישט אזא שטארקער פארלוסט ,ווען אין
בעזהשי"ת .suicideוואס איז נארוואס איז אריין אין קראפט און איז די פארגאנגענהייט האט די פארטיי אנגעצויגן ביז איבער 60
אשרי מי שתבח"ר ותקרב… ישכון חצירך… דורכגעגאנגען מיט בלויז געציילטע שטימען!. בענקלעך! אין פארלאמענט ,און ביי די איצטיגע וואלן האבן
אפיציעלע אויפלאגעס) אינזינען צו האבן
פרעגן די קינדער
נעמען נאך ליידער
געלט פון די שטאט. א וואכזאם
למערכתים
מכתב אויג אויף די
פרק טז אות טז: אויב שטענדיג
אזוי ווי הגה"צ
…אויך ביי א רבים ,ווי א ישיבה ,א תלמוד
תורה ,א בית חינוך לבנות ,וואס זוכט זיך צו
זיי האבן נישט
געלערנט אדער
דער יאוואזשנער
רב שליט"א האט
קינדער-ביכער
דערציילט זאכן א גוטן פאר די חשוב'ע מערכת פון
האלטן אויפן ערליכן וועג ,שטעלט דער יצר שוין געזאגט ביי דורותינו.
וואס א אידיש קינד
הרע אונטער פיל נסיונות און שוועריגקייטן די דרשה ,הושענא
דארף נישט הערן און אדורכגייענדיג א גראסערי פארגאנגענעם
און מען פלאגט זיך צו דערהאלטן ,קוים רבה ,ווי ס'איז
נישט וויסן. ערב סוכות ,איז מיין אויג געפאלן אויף די
קוים האט מען געלט אויף צו צאלן די געווען געדרוקט
מלמדים ,די לערערינס ,און מען איז פול אמאל זענען די אין אייער גליון דעקל פון די טריפה'נע מאמענט אויסגאבע,
מיט חובות ביז איבערן קאפ .ווי שווער ביכער נישט גענוג גוט דורכגעקוקט געווארן, [פרשת נח תשפ"ה גליון נ'] אז די אחריות זעענדיג אז זיי האבן דארט אן אינטערוויו
קומט מען צו צו עפעס ,אויפצובויען א בית א חלק פון זיי האבן השקפות און מיינונגען איז אויף יעדע טאטע. מיט'ן די געוועזענע פירער פון די יאפפע"ד
וואס זענען זייער ווייט פון דעם וואס מיר גרופע.
המדרש אדער אנדערע מוסדות. און דאס איז באמת פון די תקנות וואס
זענען מחנך אונזערע קינדער ,דעריבער שטייענדיג דארט און באטראכטנדיג די
יז .אין פארשידענע אנדערע קרייזן ,ווי מרן רביה"ק מסאטמאר זצוק"ל האט
דארף דאס א שטענדיג וואכזאם אויג פון די דעקל ,הער איך ווי אן אנדערע איד שטייט
מען פירט זיך נישט אינגאנצן ווי די תורה אריינגעשטעלט לדורות אין הייליגן ספר
עלטערן ,וויבאלד מען דערוואוסט זיך פון אויך דארט און ער רעדט אויפ'ן טעלעפאן,
הקדושה פארלאנגט ,האלט מען אין איין כולל ענינים (סימן מט אות ה) ווי פאלגענד:
אזא זאך דארף מען דאס גלייך פארשטענדיגן רופט זיך אן" ,נו נו ,וועלן מיר שוין זען וואס
בויען שיינע נייע פראכטפולע געביידעס, פאר די מנהלים פון מוסד". פארזיכטיגע עלטערן נעמען זיך צייט צו דורותינו וועט שרייבן!."...
ישיבות ,שולן פאר אוצרות געלט ,און זיי וויסן פונקטליך וואס פאר א מלמדים און
(אזוי שטייט אין די אלטע אויפלאגע פון ברוך השם אייער גליון האט אונז נישט
ווייסן אליין נישט וואס צו טאן מיט'ן פיל לערערינס די קינדער האבן ,מען איז אין
יאר תשע"א און פריער ,אין די שפעטערדיגע אנטוישט ,און זייער קלאר מסביר געווען און
געלט .דאס איז אלעס וועגן דעם זעלבן קאנטאקט מיט זיי ,מען אינטערעסירט זיך
אויפלאגעס איז דאס מערקווירדיג ארויסגעברענגט זיינע אמת'ע מאטיוון.
טעם ,ווייל השי"ת האט אונז ליב ,ער וויל ביי די מחנכים און מחנכות פון די קינדער
פארקורצט און געטוישט געווארן) אזוי אויך וויל איך אייך בכללות
אונזער טובה ,מאנט ער איין פון אונז אלע אויב זיי פירן זיך טאקע ווי מען דארף ,אויב
חובות שוין אויפ'ן פלאץ ,אויף דער וועלט, און אז מ'רעדט פונעם ספר כולל ענינים זיי פעלן נישט אנע וויסן פון די עלטערן, באדאנקען פאר די שיינע קאלירפולע
כדי מיר זאלן זיין ריין און אויסגעלייטערט, איז אויך כדאי נאכצוברענגן א שטיקל וואס אויב מען האט נישט קיין פראבלעמען מיט גליון פון סוכות ,וואס איז געווען זייער גוט
מיר זאלן ווערט זיין צו דעם גרויסן און רעפלעקטירט זייער די איצטיגע מצב פון זיי. פארשפרייט ,ובפרט דאס לייגן די אלע
געהויבענעם צוקונפט וואס ווארט אויף אונז די מוסדות על טהרת הקודש און לעומת סימבאלן פון די מוסדות על טהרת הקודש
די ענגלישע טיטשערס דארפן גאר האט געגעבן א שטארקע מעסעדזש אז
פאר'ן מקבל זיין באהבה ,אננעמען גערן זה די אנדערע מוסדות (און אלס חשש אז
השגחה יתירה. טהרת הקודש איז "א פאקטישער מציאות",
מיט פרייד ,אלע שוועריגקייטן ,פלאג און מי דער שטיקל וועט אויך אפשר מיסטעריעז
און נסיונות אלס אידן שומרי תורה ומצוות. געטוישט ווערן אין די קומענדיגע "עקסטערע דארף מען דאס שטארק און דאס גייט אן בעזהשי"ת על מי מנוחות.
נאר איין באמערקונג האב איך ,אז אויף
יח .אודאי איז דא אמאל אן אויסנאם ,עס
די קעפל פון א ארטיקל אין די סוכות
זענען פארהאן ערליכע מענטשן וואס עס
גליון איז געשטאנען אז "אויפוואכונגען
גייט זיי גוט אויך אויף דער וועלט אן קיין
אינערהאלב מוסדות התורה צו נזהר זיין
שום שוועריגקייט ,וויבאלד עס זענען טאקע
אויף די אינהאלט פון די ביכער" .למעשה,
דא מצוות אויף וואס מען באצאלט פירות
אין די ארטיקל איז גארנישט געשטאנען
אויף די וועלט .דער חשבון ווייסט אבער איבער דעם…
נישט קיינער נאר השי"ת אליין ,דער בוחן
כליות ולב ,דער מבין אויף א אידיש הארץ, איך האלט אז ס'איז א מורא'דיגע
וועמען ,ווען און וואו מען צאלט יא שוין וויכטיגע נקודה ארויסצוברענגען פאר'ן
אויף דער וועלט ,און וועמען ,ווען און וואו ציבור .אפילו א טאטע וואס האט נאך
נישט .אבער אין כלל האבן זיך אלעמאל נישט די שטארקייט צו שיקן אין א מוסד
ערליכע אידן געפלאגט ,יעדער יחיד פאר על טהרת הקודש ,אבער דאס דארף יעדער
זיך ,און א רבים אינאיינעם. איינציגסטער טאטע אליינס וויסן אז ער
האט די אחריות אויף די ביכלעך ,און
דער אויבערשטער זאל העלפן אז איר פרובירן ווי מער נאכצוקוקן און באגלייטן
זאלט ווייטער האבן הצלחה און ברכה אין אינערהאלב די מוסדות ,איבערהויפט זיין
אלעס וואס איר טוט. וואכזאם איבער מכשולות אין מוסדות וואס
פון הרב ד .בוים -ירושלים
געדאנקען פון דא און דארט …….
די קליינע קינדער אין בודקין
ענטפערן נישט צוריק... מן המזבח
ס'באקאנט פאר יעדן איינעם אז השפעות פון צייטונגען זענען איך געב דיר אלעס צוריק .אבער כ'דארף נאר די 'טפלא' ,די קליינע
קינדער ,די וויל איך דיר בשום אופן נישט צוריק געבן ,דאס וועט
בלייבן ביי מיר ,די וויל איך מכניס זיין תחת כנפי השכינה ,די
מורא'דיג שטארק.
א צייטונג קען איבערנעמען די מוחות פון מענטשן אויף זייער
ולמעלה…
אנדערע מענטשן געב איך דיר צוריק" .און די קליינע קינדער האט
א שטארקע פארנעם. "אן אינטרעסאנטע זאך
אברהם אבינו גענומען ,און ער האט זיי מכניס געווען תחת כנפי
האט מיר אמאל דערציילט
ווען א צייטונג זאגט נאכאמאל און נאכאמאל זיינע ווערטער ,השכינה.
רבי יחזקאל הורוויץ פון
ברענגט דאס אריין אין די מענטשהייט די גאנצע מחשבה און די
ווען מ'טראכט אריין ,פארוואס טאקע האט אברהם אבינו אזוי וויען [הגה"צ רבי יחזקאל
גאנצע עע געדאנקענגאנג וואס די צייטונג וויל אז דער מענטש
זאל טראכטן .זי טוישט דעם מענטשן זייער גאנצע מהלך מחשבה ,שטארק געוואלט נעמען די קליינע קינדער? הורוויץ זצ"ל ,דומ"ץ קהל
וויען ב"פ ,בן הגה"צ רבי
און פון די אנדערע זייט זעט מען אויך אויף די פארקערטע זייט, נישט נאר זי גיבט אים א מיינונג אויף ספעציפישע זאכן ,זי גיבט אלישע הורוויץ זצ"ל הי"ד
אים א גאנצן א נייע געדאנקענגאנג וויאזוי ער זאל טראכטן בכלל אז די אלע די וואס מאכן די גזירות רעות אויסצורייסן חינוך פון מדעעש ,וחתן כ"ק הרה"צ
אין זיין לעבן ,אויף וועמען ער זאל זיך יא פארלאזן און אויף וועמען אידישע קינדער ,נעמען זיך אויף די ביינער פון די קליינע קינדער. רבי דוד האלבערשטאם זצ"ל
נישט. אדמו"ר מקשאנוב] ,ער איז
מיט דעם אויבנדערמאנטע אנטווארט פונעם וואוידיסלאווער דאך געווען א סאטמארער
די אומדירעקטע ווערטער פון א צייטונג ,איז א מורא'דיגע מוח רב קען מען דאס זייער גוט פארשטיין. חסיד ,אבער ער האט אויך
וואשער ,א ברעין-וואשער וואס ער וואשט אויס און דרייט איבער.
קליינע קינדער ענטפערן נישט צוריק .קליינע קינדער ,וואס געלערענט אין לעיקוואד.
וואס איז טאקע פשט? פארוואס האט א צייטונג אזא מורא'דיגע מ'זאגט זיי בלייבט ביי זיי .ס'איז נישטא קיין כח המנגד וואס שרייט
ער האט דערציילט אז
כח אז ער קען אזוי שטארק מזיק זיין? פארוואס דרשות פון אקעגן דעם .ממילא איז סיי לטב און סיי למוטב אויף ביידע זייטן,
מענטשן ,און ווען מ'רעדט מיט מענטשן ,מ'מאכט אפילו וויכוחים ווען ער פלעגט קומען צום
ווען מ'לייגט אריין אין קליינע קינדער ,מ'באקט אריין אין זיי תורה
אויף געוויסע ענינים ,אבער פארט האט נישט אזא כח ,און מ'זעט סאטמארער רב ,פלעגט
און יראת שמים .איז נישטא קיין ענטפער אויף דעם ,ס'איז נישטא
נישט אז ס'זאל אויפטון אזוי שטארק וויפיל די מציאות פון א ער אים אויספרעגן וועגן
קיין ווערטער וואס שרייט צוריק אז ניין ,ממילא גייט אלעס אריין.
צייטונג טוט אויף? וואס איז פשט אז א צייטונג האט אזא מין הגאון ר' אהרן קאטלער
וועגן דעם האט אברהם אבינו גענומען די קליינע קינדער און גרויסן כח? ז"ל ,לעיקוואדער ראש
געזאגט אז "מיט זיי וועל איך גיין צום טיש .מיט זיי וועל איך קענען הישיבה .ער האט געוואלט
דאס האט מען געפרעגט אמאל פונעם וואוידיסלאווער רב זצ"ל,
עפעס אויפטון .כ'וועל נעמען די קליינע קינדער פון דיר וואס האבן וויסן מה טיבו ,ער האט
דער חכימא דיהודאי.
נאך גארנישט געהערט ,זיי וועלן ארייננעמען מיינע ווערטער אין אים דעמאלטס נאכנישט
האט דער וואוידיסלאווער רב מסביר געווען ,אז דער כח פון א זייערע קעפעלך. געהאט געטראפן ,האט ער
צייטונג איז ,ווייל נאר ער רעדט און דו רעדסט נישט ,...ער זאגט אזוי אויסגעפרעגט א תלמיד
די גרויסע וועלן זיך שוין קענען מתווכח זיין .זיי נעם דיר צוריק, און דו ענטפערסט נישט ....ווען מ'רעדט מיט א מענטש און יענער געוויסע זאכן.
זאגט זיין מיינונג ,שטעלסט דו זיך אקעגן ,ס'קומט ארויס א כח זיי זענען שוין פארטיגע רשעים ,מיט זיי וועל איך גארנישט
פון א דעת וואס איז נישט אזוי ווי יענער האט געזאגט .דער דעת אויפטון ".ממילא האט ער אוועקגעשלעפט די קליינע קינדער וואס האט ער אים
בלייבט נישט ביי יענעם אין די הענט ,מ'דינגט זיך און מ'טענה'ט פון דעם מלך סדום ,אז דער מלך סדום זאל נישט נעמען און כלה געפרעגט? "ווי אזוי ר' אהרן
זיך .אנדערש איז אבער א צייטונג וואס נאר ער רעדט ,און דער מאכן ,צוגרונד לייגן די קליינע קינדער נאך ווי לאנג מ'קען זיי נאך קוקט אן א חתם סופר!"
מענטש רעדט נישט צוריק ,ער זאגט נישט צוריק ,וועגן דעם האט ראטעווען.
די צייטונג אזא גרויסע השפעה. און ביי ר' אהרן איז
די שטערקסטע חינוך גייט אריין אין קליינע קינדער .ווייל זיי
טאקע א חתם סופר געווען
לענינינו ,קען מען דאס צושטעלן צו די פרשה פון אברהם מיטן רעדן נאך נישט ,און אפילו זיי הייבן שוין אן צו רעדן ,קענען זיי זיך
מורא'דיג פונקט ווי א רבי
מלך סדום ,ווען ער האט זיך באגעגנט דער קעניג פון סדום ,האט נישט צוריק טענה'ן ,און אפילו ווען זיי קענען שוין עפעס צוריק
עקיבא איגר; ער האט זייער
אים דער קעניג פון סדום געזאגט" :תן לי הנפש והרכוש קח לך" ,טענה'ן ,איז דאס קלייניגקייטן ,ס'איז גארנישט ,און זייער אויער
געקאכט מיטן חתם סופר,
דער מלך סדום האט געוואלט אז אברהם אבינו זאל נעמען זיין איז אפן ,און מ'קען טאקע אלעס אריינלייגן .ממילא ,דאס איז די
מורא'דיגקייט פון די טפלא. און "דאס איז וואס דער
געלט ,און אברהם אבינו זאל אים צוריקגעבן די נפשות.
סאטמארער רב האט געוואלט
זעהן מיר למעשה ביידע ענינים ,איינס אז מען טאר חלילה דער מלך סדום האט געוואלט אז די געלט זאל בלייבן ביי וויסן!"
נישט נעמען קיין געלט פון סדום'ניקעס וואס ווילן די השפעה אברהם ,וואס וועט אויפטון אז אברהם אבינו זאל חלילה קאלט
זאל אריינגיין אין די קינדער ,און צווייטענס ,אז מען דארף 'צירוק [פון א שמועס מיט כ"ק
ווערן ,אבער די נפשות זאלן בשום אופן נישט בלייבן ביי אברהם
הגה"צ הישיש רבי שלמה
כאפן די קינדער' פון זייער השפעה ...און וויבאלד מיר זעהן אז אבינו ,ווייל ער האט נישט געוואלט אז אברהם זאל זיי קענען מזקני שליט"א לייפער
די גויים זענען זיך אזוי מוסר נפש ,און זיי גייען מיט אלע כוחות מחזיר בתשובה זיין און מכניס זיין תחת כנפי השכינה. אדמור"י בית נאדווארנא ,על
אריינצובאקומען קליינע קינדער ,פארשטייען מיר אז מ'דארף זיי ישראל הדרתו בעיר בארא
אבער עס שטייט אז אברהם האט בשום אופן נישט געוואלט פארק ,אין "דער איד" ,ערב
צוריק ארויסשלעפן פון זיי ,און זיך גענצליך אפהאקן פון זייער
נעמען זיין טמא'נע געלט ,און ער האט נישט געוואלט נעמען אפילו סוכות תשפ"ז ,לרגל דער
השפעה ,מ'דארף אכטונג געבן אז זיי זאלן נישט האבן קיין שום
זיינע נפשות. יארצייט פון הרה"ק רבי
השפעה ,און גארנישט האבן געהערט אדער געליינט פון אנדערע..
ר' מרדכי'לע זי"ע יום א
ובזכות תינוקת של בית רבן בטהרה זאלן מיר געהאלפן ווערן מיט דער תרגום יונתן זאגט אז אברהם אבינו האט צוריק געזאגט דסוכות]
אלעם גוטן אמן. פאר דעם מלך סדום" :איך נעם נישט פון דיר אפילו קיין נפשות,
די היסטארישע
דורכגאנג פון די הייליגע
וואלאזשינער ישיבה
גייט ארויס העלפן די ישיבה הקדושה, ווייל אויך אין אזא גוטע שיינע פלאן איז דאן אנגעפאנגען גרויסע צרות פאר די ביז אהער:
וועלכע איז געגרינדעט געווארן דורכ'ן פארהאן שאטנס וואס אויב מען וועט ישיבה ,און עס האט אנגעפאנגען צו קומען די ישיבה אין וואלאזשין געגרינדעט
רבן של ישראל רבינו חיים וואלאזשינער נישט אנצינדן די פייער אויף זיי דורך די פרישע גזירות און פארלאנגען ,עס איז תקס"ג דורך הגה"ק רבי חיים מוואלאזשין
זצ"ל וועלכער האט שוין ארויסגעגעבן ריכטיגע טיכטיגע מענטשן ,האט עס די נישט אדורך קיין וואך אן א פרישע בריוו זצ"ל תלמיד הגר"א ,און שפעטער געפירט
גאר גרויסע תורה-ריזן ,גרויסע בעלי קראפט צו פארטונקלען די שיינענדיגע פון ווילנא ,און יעדע בריוו האט פארלאנגט דורך בנו רבי איצעלע מ'וואלאזשין
הוראה און גאונים ,און איר זאלט מיט זון אינמיטן טאג. ענטפערס. זצ"ל -בשנת תרי"ד דינט אלס ר"י חתנו
אייער גוטהארציגקייט זיך באווייזן פאלגנד זענען די פראבלעמען: בדרך כלל האט רבי חיים סאלאווייטשיק הגה"ק נצי"ב און הגה"ק רבי יאשע בער
פאר'ן באפעלקערונג -מיניסטער ,און )1די שוואכע אנערקענונג וואס זיך אפגעגעבן דערמיט ,אויך איז הגאון רבי סאלאוייטשיק זצ"ל דער בית הלוי אלס
ארויסנעמען די פארדרייטע פארקרימטע די רעגירונג'ס מיניסטארן האבן צום יצחק אלחנן ספעקטאר פון קאוונע געקומען משנה לר"מ -דערנאך בנו הגה"ק רבי חיים
מיינונגען פון זיין גוטן הארץ ,וואס אידישן גייסט ,און וויאזוי די תורה- צו הילף מיט זיינע קשרים און שתדלנות צו זצ"ל ביזן ווייטאגליכע פארשליסונג בשנת
ער האט אלץ אפגעקויפט דורך די גייסט באאיינפלוסט די אידן צו יראת העלפן פאר די ישיבה. תרנ"ב.
פאשקעווילן פון די אידישע רשעים שמים ,און [להבדיל] מורא האבן פונעם און איצט לייענט ווייטער: תרל"ט איז אלס רעזולטאט פון א קלאגע
קעגן די וואלאזשינער ישיבה .איר קייזער ,און טראץ דאס גוט הארץ פון ארויס א געזעץ אז די ישיבה דארף אנהייבן
די מיניסטארן איז זיי אוממעגליך דאס פרק ו' לערנען לימודי חול ,דורך שטודירטע
זאלט אים ערקלערן די באדייט פון פאלגענד איז דער בריוו וואס
גרינטליך ארויסצוהאבן אזוי ווי אונז, לערערס רח"ל! ,ווען ליידער האבן געוויסע
די צענטראלע ישיבה און איר ווערט הגאון רבי יצחק אלחנן ווענדט אן מיט
דעריבער פארארבעטן זיי מעשים פון די הנהלה געהאלטן אז עס איז וויכטיג
פאר אידישקייט ,און באזונדער אז זי שתדלנות לטובת די הייליגע ישיבה,
איינצופירן אז די לימודי קודש זאלן צו קענען די לאנדס-שפראך ,אבער דער
ווערט אונטערגעשטיצט נאר פון א צוגיין אויפ'ן זעלבן אופן ווי זיי זענען צו איינע פון די אנגעזענענע אידן פון הייליגער נצי"ב האט זיך קעגנגעשטעלט מיט
מצומצם'דיגע געהאלט פון די אידישע מחנך [להבדיל] די אלגעמיינע לימודי- פעטערבורג. א תקיפות און דער שרעקליכער מצב אין די
נדיבים ,דעריבער מוז זיך עס פירן לויט די חול .נאכמער פון דעם ,אין זייער הארץ בעזר השם ,יום ה' ט' שבט תר"נ, ישיבה האט ממש צוגעטרעטן צום געזונט
פארלאנגען פון די אידן ,און מען זאל איר ליגט טיף איינגעווארצלט די פאלשע קאוונע .צו אייך מיין טייערער פון הייליגן נצי"ב.
נישט פארשווערן דורך בעטן שווערע מיינונג וועלכע די פרייע אידן האבן אין אנגעזענענער ,דער גרויסער חכם וועלכע צום סוף האט די הנהלה בלית ברירה
סדרי לימודים וועלכע וועלן טוישן איר זיי אריינגעהאמערט אז די ישיבות לייגן איז באקאנט מיט זיין געליבטע און גוטע מסכים געווען ,אז 20פון די עלטערע
אויסזען וועלכע די פריערדיגע חכמים צוגרונד זייערע תלמידים ,און מען קומט נאמען וכו' וכו' ...שיחיה בטוב ובנעימים אינגעלייט ,וואס זענען שוין כמעט ארויס
האבן אוועקגעשטעלט די הייליגע ישיבות פון דארט ארויס פוסטע ליידיג-גייערס, סלה. פון ישיבה און זיי גרייטן זיך שוין אנצונעמען
פאר תורה און מוסר און גוטע מידות .און וועלכע מאכן נאר אן שאדן פאר'ן לאנד. אחדשה"ט ,פארלאזנדיג זיך אויפ'ן רבנות-שטעלעס ,זאלן לערנען רוסיש איינס
איר זאלט זען צו נייגן זיין הארץ צום גוטן )2איר ווייסט דאך וואס חז"ל האבן שטארקער אייער קענען-לערנען און א האלב שעה א טאג ,און דאס אויך נאר
זייט ער זאל זיך נישט צוטון מאכן פון די פאראויסגעזאגט אויף אונז דער 'דור ליבשאפט צו אידישן אפשטאם ,און די סוף טאג ,און אויך נישט אין ישיבה נאר אויף
אלע לשון הרע'ס פון די וועלכע פרובירן האחרון' ,אז עס וועט זיין 'חוצפא עהרע און ליבשאפט געפילן וועלכע פילן א אנדערע פלאץ ,אבער בנוגע די בחורים
צו צעשטערן און צו מאכן 'תיקונים' יסגא' [עס וועט זיין אסאך חוצפה] .און אן אייער גוטער און גלייכער הארץ צו האט עס בכלל נישט אנגערירט ,למעשה
וועלכע וועלן נאר אנמאכן 'קלקולים' און בעוונותינו הרבים זענען מיר עס ווי אונזער תורה ,און צו אידישקייט ,קום איך האט די הנהלת הישיבה באשלאסן אז
אויסרייסן די 'עיקר' כדי צו אריינברענגען יונגע פארשעמען די אלטע לייט ,און די צו אייך מיט מיין דאזיגן בריוו. ענדערש זאלן קריסטן דינען אויפ'ן פאסטן
די 'טפל'. יונגווארג פירן די וועלט ,און עס מערט ווער ווייסט נאך אזוי ווי אייך ,אז די אלס לערער פאר די לימודי חול ,אזוי אז די
דעריבער טוט ביטע א גרויסע חסד זיך זיך היינטיגע צייטן די יונגאטשעס וועלכע נשמה פון כלל ישראל איז די תורה ,און גאנצע לימוד פון די איינס און א האלב שעה
צו טרעפן מיט דעם מיניסטער און מיט די לויפן פאראויס צו פירן אלעס ,און האבן נישט איינמאל האבן מיר זיך איבערצייגט איז געווארן א גאנצע חוכא וטלולא ,און
איבעריגע מיניסטארן ,און זיי דאס אלעס א מיינונג אויף יעדע זאך ,און לאזן זייער צו וויסן און צו הערן אייער מיינונג אויף פון די איינס און א האלב שעה איז געווארן
ערקלערן ,אזוי ווי איר קענט מיט אייער לויזן צונג זאגן וואס עס ליגט זיי אויפ'ן די אידן און אויף די תורה ,צוליב אייער ווייניגער פון א שעה ,ווייל מ'איז געקומען
פארשטאנד און ליבשאפט צו אידישקייט לונג ,און זיי שיקן ארום ליפלעטן און טיפער וויסנשאפט און אנערקענונג ,אז שפעטער פון די צייט און אוועקגעגאנגען
און צו זיין תורה .און נאך מער וויפיל איך פאשקעווילן צו אונטעררייסן די הייליגע נאר דורך די גרויסע ישיבות וועלכע פריער וכו' וכו' ,דאס האט ערוועקט בייז-
האב דא געשריבן קענט איר פארשטיין וואלאזשינער ישיבה ,און אויסטראכטן זענען געווען ביי אידן אלעמאל ,איז בלוט ביי די ציוניסטיש געשטימטע עלטערן,
מיט אייער ברייטן און טיפן און גלייכן אויף זיי געפערליכע ליגנטס פאר די פארשפרייט געווארן די תורה ביי אידן וועלכע עטליכע זענען געווען מוסרים ,און ווי
פארשטאנד .אומצאליגע גוטע ברכות רעגירונגס-מיניסטארן ,און באזונדער וואס דאס איז אונזער לעבנס גייסט, אויך ביי די פרייע-אידישע-לערערס וואס
פאר דער ארטיליכער באפעלקערונג- און אזוי אויך איז באקאנט פאר אייך האבן שוין ארויסגעקוקט חרוב צו מאכן די
וועלן קומען אויף אייער קאפ דורך
מיניסטער פון ווילנע ,און מיר ווייסן אז די מעלה פון די הערליכע הייליגע הייליגע תלמידים ,וואס זייער פלאן איז יעצט
אלע ערליכע אידן ,וועלכע זענען די
צוליב דעם איז שוין אפירגעקומען פילע ישיבה פון "וואלאזשין" וועלכע שיינט צושטערט געווארן ,און האבן שוין קוים
רוב מנין ובנין פון כלל ישראל ,און מען
אומבא'טעמ'טע בלבולים אויף די הייליגע שוין ארויס ביים אידישן פאלק פאר די געווארט אויף א געלעגנהייט זיך נוקם צו זיין
וועט קיינמאל נישט פארגעסן אייער ישיבה. לעצטע 80יאר ,און דאס איז געווארן אן אין די ישיבה און אין די הנהלה…
גוטהארציגקייט צווישן אידן אויף אייביג. וויבאלד דער באפעלקערונג-מיניסטער ערנסטן קוואל צו פארשפרייטן מיט א און ווען דער נצי"ב האט איבערגעגעבן
מיט דעם וועל איך מסיים זיין די בריוו איז אן אנשטענדיגער מיניסטער ,און ער ריינקייט ,תורה ,און מידות און מוסר ,ביז דאס פירערשאפט פון די ישיבה פאר זיין זון
צו אייך ,און איך וועל אייך ווינטשן פרידן, איז אצינד אין פעטערבורג ,טראכט איך היינט צוטאגס. דער גאון ר' חיים בערלין זצ"ל וועלכער איז
איר זאלט נאך זוכה זיין גוט צו טון מיט א געדאנק ,זיך צו ווענדן צו אייך -וואס שוין עטליכע יאר וואס די ישיבה געווען רב אין מאסקאווע ,איז זיי געלונגען
אידן און פאר אלעמען נאך אסאך יארן, איר קענט גוט דאס אידנטום מיט אלע הקדושה איז אנערקענט געווארן מטעם זיך צו פארבינדן מיט די שוואכערע בחורים
אזוי ווי אייער מעכטיגער גוטער ווילן. אירע אינערליכע פארבן ,און איר זענט די רעגירונג ,און דעריבער איז די ישיבה פון די ישיבה ,אז זיי זאלן אונטערשרייבן
איך בענטש אייך פון טיפן הארץ ,און איך אלע אייערע יארן געווען א באשיצער ארויף א שטאפל ווערנדיג אנערקענט א מסירה אנטקעגן די ישיבה ,און אויפ'ן
קוק ארויס אויף אייער ענטפער. אויף די תורה און אויף אידישקייט -און פאר א גוטע פלאץ אויך לויט די נצי"ב ,און ר' חיים סאלאווייטשיק זצ"ל ,וואס
יצחק אלחנן ספעקטאר החופק"ק. איך גיס זיך אויס מיין געבעט צו אייך רעגירונג .אבער דאס ליכטיגקייט איז ליידער צוליב די מסירות פון די שוואכערע,
פאלגט נאך קומענדיגע וואך אי"ה פאר די תורה הקדושה ,איך בעט אייך אצינד געשטעלט געווארן אין שאטן, אונטערגעהעצט דורך די פרייע ,האט זיך
