gilyoines.com חזרה לאתר · Back to the site

עולת שבת מונקאטש - אידיש · Olas Shabbos Minkatch - Yiddish — לך לך (2026-10-19)

מוציא לאור: עולת שבת מונקאטש - אידיש · Olas Shabbos Minkatch - Yiddish

שבוע: לך לך (2026-10-19)

עולת שבת מונקאטש - אידיש · Olas Shabbos Minkatch - Yiddish — לך לך (2026-10-19)

פתח את ה-PDF הורדה

‫זה השער לד'‬ ‫צדיקים יבאו בו‬ ‫דברי תורה אין אידיש‬ ‫בדרכי העבודה והחסידות‬ ‫עוﬥﬨ‬ ‫ארויסגענומען פונעם‬ ‫ספר‬ ‫שבﬨ‬ ‫מאת‬ ‫כ"ק מרן אדמו"ר שליט"א‬ ‫ממונקאטש‬ ‫פרשת לך‪-‬לך‬ ‫ארויסגעגעבן דורך‪:‬‬ ‫תלמוד תורה תפארת בנים מונקאטש‬ ‫בנשיאות כ״ק מרן אדמו״ר שליט״א‬ ‫‪5202 13th Avenue | Brooklyn, New York 11219‬‬ ‫צו באקומען יעדן שבת קודש בבית מדרשינו הגדול‬ ‫דאס צו באקומען אין אימעיל‪,‬‬ ‫שרייבט אייך איין ביי‪TTTB5202@gmail.com :‬‬ ‫עולת שבת ‪ -‬מונקאטש‬ ‫ב‬ ‫תוכן המאמר‪:‬‬ ‫מאז שנולד יצחק אבינו נתחדשה העריסה והחלה‬ ‫להתנענע בביתו של אברהם אבינו‪ .‬כי שונה דרך ישראל‬ ‫מדרכם של בני נח‪ ,‬שבעיניהם הגבורה הגופנית היא‬ ‫מעלה והקטנות חסרון‪ ,‬ואילו בישראל דווקא הקטנות‬ ‫וההזדקקות להורים הן שורש המעלה‪ ,‬שעל ידן נקשרים‬ ‫הבנים באבותיהם ויונקים מהם את דרך התורה והאמונה‪.‬‬ ‫וזוהי מעלת ה"גוי גדול" שהובטח לאברהם אבינו‪,‬‬ ‫שגדלותו אינה בריבוי העם בלבד‪ ,‬אלא בהיותו אומה‬ ‫הדביקה בהשי"ת מכוח חינוך האבות‪ .‬ומתוך כך יצאו‬ ‫מזרעו אלף אלפים ורבי רבבות‪ ,‬ויתגלה לעין כל כי דווקא‬ ‫הקטנות שביזה עוג היא שורש גדולתם של ישראל‪.‬‬ ‫חינוך הבנים מתחיל כבר מראשית הווייתו של התינוק‪,‬‬ ‫קודם שיבוא לכלל דעת והבנה‪ ,‬שהרי רושם רוחני עשוי‬ ‫לפעול בנפש האדם אף קודם לידתו‪ .‬ולפיכך יש לדקדק‬ ‫בגידולו ובכל אשר הוא רואה ושומע‪ ,‬ולגדלו בדרך ישראל‬ ‫סבא‪ ,‬בקדושה ובטהרה‪ ,‬כבר בהיותו מוטל בעריסה‪ ,‬וכפי‬ ‫שהזהיר רבינו בעל מנחת אלעזר זי"ע‪.‬‬ ‫וזהו גם ענין מנהג "שלום זכר"‪ ,‬שבאים אצל התינוק‬ ‫לנחמו על התורה ששכח‪ ,‬כי התקשרותו לתורה מתחילה‬ ‫כבר בראשית חייו‪ ,‬בהיותה שורש נשמתו ומקור חיותו‪,‬‬ ‫עד שתהא התורה מורשה לקהילת יעקב‪.‬‬ ‫ג‬ ‫פרשת לך‪-‬לך‬ ‫פרשת נח‬ ‫ַאְבְָרָהָם ִמִ ְׁשׁ ֶּתּ ה ָגָדֹול‬ ‫ַוִַּיְּגְ ַּדּ ל ַהַ ֶּיֶּלֶד ַוִַּיָּּגַּמַל‪ַַ ,‬וַּיַּעַ ׂש ָ‬ ‫ְּבּ יֹום ִהִ ָּגֵּמֵ ל ֶאֶ ת ִִיְצְָחָק‪.‬‬ ‫(כא‪ ,‬ח)‬ ‫‪ਪ‬א קינד אין א וויגעלע‬ ‫דער מדרש (בראשית רבה פנ"ג י) דערציילט‪ ,‬אז די גדולי הדור זענען זיך צוזאמגעקומען זיך‬ ‫מיטצופרייען מיט אברהם אבינו ביי דער סעודה וואס ער האט צוגעגרייט לכבוד דער געבורט‬ ‫פון יצחק (ביום הברית; זע פרקי דרבי אליעזר פרק כ"ט)‪ .‬צווישן זיי איז אויך געווען עוג מלך הבשן‪.‬‬ ‫האט מען געזאגט צו עוג‪" :‬דו האסט דאך געזאגט‪ ,‬אז אברהם איז ווי א פרידה וואס איז אן‬ ‫עקרה און קען נישט האבן קיין קינדער‪ .‬און עס איז אים דאך יא געבוירן געווארן א זון!“‬ ‫האט עוג זיי געענטפערט‪" :‬און יעצט‪ ,‬וואס איז שוין זיין מתנה? איז דאס דען נישט עפעס‬ ‫קליין און שוואך? אויב איך לייג ארויף אויף אים מיין פינגער‪ ,‬צוקוועטש איך אים"‪.‬‬ ‫האט דער אויבערשטער געזאגט צו עוג‪" :‬פארוואס ביסטו מבזה די מתנה וואס איך האב אים‬ ‫געגעבן? חייך‪ ,‬דו וועסט נאך זען טויזנט מאל טויזנט און צענדליגער טויזנטער ארויסקומען‬ ‫פון די קינדער און אייניקלעך פון דעם קינד‪ ,‬און צום סוף וועט יענער מענטש ‪ -‬עוג ‪ -‬פאלן‬ ‫אין זיין האנט"‪.‬‬ ‫רבי לוי האט געזאגט‪" :‬די ערשטע מאל זייט בריאת העולם וואס מען האט געשאקלט א קינד‬ ‫אין א וויגעלע‪ ,‬איז געווען אין שטוב פון אברהם אבינו"‪.‬‬ ‫אין די ווערטער פונעם מדרש דארפן מיר פארשטיין צוויי זאכן‪:‬‬ ‫ערשטנס‪ ,‬וואס מיינט דאס‪ ,‬אז די ערשטע מאל וואס מען האט געשאקלט א וויגעלע איז‬ ‫געווען אין שטוב פון אברהם אבינו? קינדער זענען דאך שוין געבוירן געווארן אויף דער וועלט‬ ‫פאר יצחק‪ .‬פארוואס באטראכט רבי לוי‪ ,‬דאס שאקלן די וויגעלע‪ ,‬ווי א נייע זאך וואס האט זיך‬ ‫ערשט אנגעהויבן אין שטוב פון אברהם אבינו?‬ ‫עולת שבת ‪ -‬מונקאטש‬ ‫ד‬ ‫צווייטנס‪ ,‬וואס ליגט אין דער טיפקייט פון דעם אויבערשטנ'ס ענטפער צו עוג‪ .‬עוג האט‬ ‫געהאלטן דאס קליינע קינד יצחק פאר נישטיג‪ ,‬ווייל ער איז קליין און שוואך‪ .‬האט אים דער‬ ‫אויבערשטער געענטפערט‪ ,‬אז פון אט דעם קינד וועלן נאך ארויסקומען טויזנט מאל טויזנט‬ ‫און צענדליגער טויזנטער‪ .‬אבער וואס ענטפערט די גרויסע צאל פון יצחק'ס קינדער און‬ ‫אייניקלעך אויף עוג'ס טענה‪ ,‬אז דאס קינד איז שוואך און מען קען אים גרינג צוקוועטשן?‬ ‫‪ਪ‬די מסורה פון דור צו דור‬ ‫כדי צו פארשטיין די טיפקייט פונעם מדרש‪ ,‬דארפן מיר פריער פארשטיין דעם יסודות׳דיגן‬ ‫חילוק צווישן דעם וועג ווי די אומות העולם באטראכטן דאס לעבן‪ ,‬און דעם הייליגן‬ ‫לעבנסוועג וואס אברהם אבינו האט איינגעפירט‪.‬‬ ‫די בני נח מעסטן דאס לעבן לויט די גשמיות׳דיגע וועלט‪ ,‬וואו שטארקייט און דאס קענען זיך‬ ‫אליין באהעלפן זענען די הויפט סימנים פון גרויסקייט‪ .‬א שטארקער גיבור‪ ,‬וואס קען מיטן‬ ‫כח פון זיין ארעם דורכפירן זיין ווילן‪ ,‬איז אין זייערע אויגן איינער וועמען מען דארף מחשיב‬ ‫זיין‪ .‬אבער דאס דארפן אנקומען צו א צווייטן איז ביי זיי א חסרון‪ .‬א מענטש וואס קען זיך‬ ‫נישט אליין באהעלפן ווערט באטראכט אלס שוואך‪ ,‬און איינער וואס מוז זיך פארלאזן אויף‬ ‫אנדערע‪ ,‬זעט אויס ווי עס פעלן אים די מעלות וואס מען דארף האבן צו זיין גרויס‪.‬‬ ‫די קינדער פון אברהם אבינו‬ ‫האבן אבער באקומען א גאנץ‬ ‫אנדערע אויפגאבע‪ .‬כלל‬ ‫די גרויסקייט פון כלל ישראל‬ ‫ישראל איז אויסגעקליבן‬ ‫באשטייט נישט אין דעם וואס‬ ‫געווארן צו זיין דעם‬ ‫אויבערשטנ׳ס עם סגולה‪,‬‬ ‫זיי קענען זיך באגיין אן די‬ ‫א פאלק וואס קען אים‪ ,‬איז‬ ‫פריערדיגע דורות‪ .‬עס באשטייט‬ ‫מקבל זיין תורה‪ ,‬און טראגט‬ ‫אין זייער גרייטקייט מקבל צו‬ ‫ווייטער זיין אמת פון איין דור‬ ‫צום צווייטן‪ .‬זייער גרויסקייט‬ ‫זיין די ירושה פון זייערע אבות‬ ‫באשטייט נישט אין דעם‬ ‫און דאס געטריי איבערצוגעבן‬ ‫וואס זיי קענען זיך באגיין אן‬ ‫די פריערדיגע דורות‪ .‬פונקט‬ ‫צו זייערע קינדער‪.‬‬ ‫פארקערט‪ :‬עס באשטייט‬ ‫אין זייער גרייטקייט מקבל צו זיין די הייליגע ירושה פון זייערע אבות און דאס געטריי‬ ‫איבערצוגעבן צו זייערע קינדער‪.‬‬ ‫דאס איז דער באדייט פונעם פסוק (דברים לב‪ ,‬ז)‪" :‬שאל אביך ויגדך‪ ,‬זקניך ויאמרו לך“ — פרעג‬ ‫דיין טאטע און ער וועט דיר דערציילן‪ ,‬דיינע זקנים און זיי וועלן דיר זאגן‪ .‬די תורה ווייזט‬ ‫אונז צו קוקן אויף צוריק‪ ,‬צו דער חכמה און אמונה פון די דורות וואס זענען געווען פאר‬ ‫אונז‪ .‬א איד דארף נישט אין יעדן דור פון ניי אויסגעפינען דעם אמת‪ .‬ער ווערט געבוירן אין‬ ‫א לעבעדיגער מסורה‪ ,‬וואס איז איינגעווארצלט אין דער אמונה פון אברהם אבינו און ווערט‬ ‫ווייטער איבערגעגעבן דורך די טאטעס און מאמעס פון די פריערדיגע דורות‪ .‬ער איז מקבל‬ ‫ה‬ ‫פרשת לך‪-‬לך‬ ‫פון זיינע אבות א ירושה וואס איז גרעסער פון אים אליין‪ ,‬און דורכן זיך האלטן צו זייערע וועגן‬ ‫ווערט ער א טייל פון א זאך וואס בלייבט אויף אייביג‪.‬‬ ‫אפשר איז דאס דער טיפער באדייט פון די ווערטער פונעם מדרש‪ ,‬אז די ערשטע מאל וואס‬ ‫מען האט געשאקלט א וויגעלע איז געווען אין שטוב פון אברהם אבינו‪ .‬יצחק איז געווען דער‬ ‫ערשטער וואס איז געבוירן‬ ‫געווארן אלס א קליין קינד‬ ‫דאס דארפן אנקומען צו‬ ‫וואס קען זיך נישט אליין‬ ‫באהעלפן‪ ,‬ווייל ער האט‬ ‫אנדערע איז נישט בלויז א‬ ‫געדארפט זיין דער ערשטער‬ ‫מצב וואס דאס קינד דארף‬ ‫איבערצוטראגן ווייטער א‬ ‫אויסוואקסן‪ .‬עס איז דער‬ ‫הייליגע ירושה ‪ -‬די תורה‬ ‫און אמונה וואס אברהם‬ ‫אנהויב פון זיין פארבינדונג‬ ‫אבינו האט דערקענט און‬ ‫מיט די וואס וועלן אים‬ ‫אריינגעברענגט אין דער‬ ‫לערנען ווער ער איז‪ ,‬פון וואו‬ ‫וועלט‪ .‬און דוקא דאס וואס‬ ‫א קליין קינד דארף אנקומען‬ ‫ער קומט‪ ,‬און וואס ער דארף‬ ‫צו אנדערע‪ ,‬אז מען זאל אים‬ ‫ווייטער איבערטראגן‪.‬‬ ‫טראגן‪ ,‬שפייזן און באשיצן‪,‬‬ ‫איז דער יסוד פון דער פארבינדונג צווישן די דורות‪ ,‬דורך וועלכער מען איז מיט ליבשאפט‬ ‫מקבל די מסורה און מען גיבט עס געטריי איבער ווייטער‪.‬‬ ‫דאס וואס פון א ריין גשמיות׳דיגן בליק זעט אויס ווי א באגרעניצונג‪ ,‬איז אין דער וועלט פון‬ ‫אברהם אבינו דער אנהויב פון גרויסקייט‪ .‬דאס דארפן אנקומען צו אנדערע איז נישט בלויז א‬ ‫מצב וואס דאס קינד דארף אויסוואקסן‪ .‬עס איז דער אנהויב פון זיין פארבינדונג מיט די וואס‬ ‫וועלן אים לערנען ווער ער איז‪ ,‬פון וואו ער קומט‪ ,‬און וואס ער דארף ווייטער איבערטראגן‪.‬‬ ‫אט די קליינקייט‪ ,‬וואס די וועלט קען באטראכטן ווי א שוואכקייט‪ ,‬איז אין אמת׳ן דער כלי‪,‬‬ ‫דורך וועלכן תורה‪ ,‬אמונה און אונזער הייליגע מסורה ווערן איבערגעגעבן פון דור צו דור‪.‬‬ ‫‪ਪ‬״גוי גדול אשר לו אלקים קרובים אליו״‬ ‫מיט דעם וועלן אונז אויך קלאר ווערן די ווערטער פון רש"י אין אנהויב פון אונזער פרשה‪,‬‬ ‫אויפן פסוק‪ :‬״ויאמר ד' אל אברם‪ ,‬לך לך מארצך וממולדתך ומבית אביך אל הארץ אשר אראך‪,‬‬ ‫ואעשך לגוי גדול וגו'“‪ .‬איז רש"י מסביר‪ :‬״שם אעשך לגוי גדול‪ ,‬וכאן אי אתה זוכה לבנים‪ ,‬ועוד‬ ‫שאודיע טבעך בעולם“ ‪ -‬דארט וועל איך דיך מאכן פאר א גרויס פאלק‪ ,‬אבער דא ביסטו נישט‬ ‫זוכה צו קינדער‪ ,‬און דערצו וועל איך באקאנט מאכן דיין 'טבע' אויף דער וועלט‪.‬‬ ‫דארף מען פארשטיין‪ :‬אין וואס באשטייט די גרויסקייט וואס ווערט צוגעזאגט מיט די‬ ‫ווערטער ״ואעשך לגוי גדול“‪ ,‬און וואס האט דאס א שייכות צו אברהם אבינו? און וואס איז‬ ‫דער קשר צווישן דעם הבטחה און דעם אויבערשטנ'ס ווערטער ״ועוד שאודיע טבעך בעולם״?‬ ‫עולת שבת ‪ -‬מונקאטש‬ ‫ו‬ ‫מען קען זאגן‪ ,‬אז דער עיקר מעלה פון ״גוי גדול“ וואס ווערט דא דערמאנט‪ ,‬ווערט נישט‬ ‫געמאסטן לויט דער גרויסער צאל מענטשן‪ ,‬נאר אין דעם מהות און דער מעלה פונעם פאלק‬ ‫‪ -‬אז דאס וועט זיין א פאלק צו וועמען דער אויבערשטער איז נאנט‪ .‬אזוי ווי דער מדרש‬ ‫(בראשית רבה פל"ט יא) טייטש אויס דעם הבטחה‪ ,‬אז דאס איז דאס פאלק אויף וועמען עס‬ ‫שטייט (דברים ד‪ ,‬ז)‪ :‬״כי מי גוי גדול אשר לו אלקים קרובים אליו“ – זיי זענען א 'גוי גדול' וואס‬ ‫האט א באשעפער וואס איז נאנט צו זיי‪.‬‬ ‫דאס הייסט‪ ,‬אברהם איז צוגעזאגט געווארן אז פון אים וועט אויפשטיין א פאלק מיט דער‬ ‫באזונדערער מעלה‪ ,‬אז דער הקדוש ברוך הוא איז נאנט צו זיי — ער דערנענטערט זיך צו זיי‬ ‫און גיט זיי די מעגליכקייט זיך צו דערנענטערן צו אים‪ .‬א פאלק וואס זיין לעבן ווערט געפירט‬ ‫לויט זיין תורה‪ ,‬און זיינע שטיבער ווערן פלעצער וואו מען האלט טייער דעם אויבערשטנ'ס‬ ‫אנוועזנהייט און זיינע באפעלן‪ ,‬מען היט דאס אפ און מען גיט דאס ווייטער איבער‪ .‬אזוי ווי‬ ‫די תורה אליין זאגט עדות אויף אברהם (בראשית יח‪ ,‬יט)‪" :‬כי ידעתיו למען אשר יצוה את בניו‬ ‫ואת ביתו אחריו ושמרו דרך ד'“ — ווייל איך האב אים ליב געהאט‪ ,‬ווייל ער וועט באפעלן זיינע‬ ‫קינדער און זיין הויזגעזינד נאך אים‪ ,‬און זיי וועלן היטן דעם וועג פונעם אויבערשטן‪.‬‬ ‫לויט דעם וועט מען פארשטיין דעם קשר צווישן די צוויי הבטחות פון השי"ת צו אברהם‬ ‫אבינו‪ .‬די הבטחה פון ״ואעשך לגוי גדול“ רעדט איבער די אויסערגעווענליכע מעלה פון זיינע‬ ‫קינדער און אייניקלעך‪ .‬און‬ ‫די ווערטער ״ועוד שאודיע‬ ‫טבעך בעולם“ ערקלערן‬ ‫אברהם איז צוגעזאגט געווארן‬ ‫ווי אזוי די מעלה וועט זיך‬ ‫אז פון אים וועט אויפשטיין א‬ ‫אנטפלעקן ‪ -‬דורכן טוישן די‬ ‫טבע פון דער בריאה‪ ,‬אז די‬ ‫פאלק מיט דער באזונדערער‬ ‫קינדער ווערן געבוירן קליין‬ ‫מעלה‪ ,‬אז דער הקדוש ברוך‬ ‫און ווייך און דארפן אנקומען‬ ‫הוא איז נאנט צו זיי — ער‬ ‫צו זייערע עלטערן‪ .‬דורכדעם‬ ‫ווערן זיי פארבונדן מיט זיי‬ ‫דערנענטערט זיך צו זיי און‬ ‫און שעפן פון זיי דעם וועג‬ ‫גיט זיי די מעגליכקייט זיך צו‬ ‫פון תורה און אמונה‪ .‬אזוי‬ ‫דערנענטערן צו אים‪.‬‬ ‫וועט אויפוואקסן א פאלק‪,‬‬ ‫וואס זיין דביקות אינעם אויבערשטן קומט מכח דעם חינוך פון די אבות‪.‬‬ ‫לויט דעם ביאור ליגט אין דעם ווארט ״טבעך״ נישט בלויז די אייגענע טבע און די מידות פון‬ ‫אברהם אבינו‪ ,‬נאר אויך די נייע טבע וואס איז דורך אים אריינגעקומען אין דער וועלט‪ .‬פון‬ ‫יצחק'ס געבורט ווערט דער מענטש געבוירן ווערן אלס א קליין קינד וואס קען זיך נישט‬ ‫אליין באהעלפן און דארף אינגאנצן אנקומען צו זיינע עלטערן‪ .‬ווייל דוקא דורכדעם וועט ער‬ ‫קענען איינזאפן זייערע וועגן און מידות‪ .‬אזוי וועלן די לערנונגען פון אברהם אבינו טאקע‬ ‫ווערן א ירושה פאר זיינע קינדער און אייניקלעך‪ ,‬וואס וועט ווייטער איבערגעגעבן ווערן דורך‬ ‫די דורות און זיך באנייען אין יעדע אידישע שטוב‪.‬‬ ‫ז‬ ‫פרשת לך‪-‬לך‬ ‫‪ਪ‬די מעלה וואס ליגט אין דער קליינקייט‬ ‫יעצט וועט מען גוט פארשטיין דעם אויבערשטנ'ס ענטפער צו עוג‪ .‬עוג האט אינעם קליינעם‬ ‫קינד יצחק געזען קליינקייט און שוואכקייט‪ ,‬ביז ער האט געזאגט אז ער קען אים צוקוועטשן‬ ‫מיט זיין פינגער‪ .‬אויף דעם האט אים דער אויבערשטער געענטפערט‪ :‬פארוואס ביסטו מבזה‬ ‫זיין מתנה? חייך‪ ,‬דו וועסט נאך זען טויזנט מאל טויזנט און צענדליגער טויזנטער ארויסקומען‬ ‫פון זיינע אייניקלעך‪.‬‬ ‫אין עוג'ס אויגן איז נישט געווען קיין מעלה אין א קינד וואס קען נישט שטיין פאר זיך אליין‬ ‫און דארף אנקומען צו אנדערע פאר שפייז און באשיצונג‪ .‬אבער דוקא דורכדעם וואס יצחק‬ ‫איז אויפגעוואקסן אין שויס פון זיינע עלטערן‪ ,‬ארומגענומען מיט זייער ליבשאפט און זייער‬ ‫לעבעדיגן ביישפיל‪ ,‬איז ער געווארן פארבונדן מיט זייער וועג‪.‬‬ ‫דאס הייסט‪ ,‬אז דאס איז די טיפקייט פון דער מתנה וואס איז געגעבן געווארן פאר אברהם‬ ‫אבינו‪ :‬אט די קליינקייט וואס‬ ‫עוג האט געהאלטן פאר‬ ‫נישטיג‪ ,‬איז דער שורש פון‬ ‫דוקא דורכדעם וואס יצחק איז‬ ‫די מעלה פון אידן‪ .‬דורכדעם‬ ‫וואס זיי זענען קליין און‬ ‫אויפגעוואקסן אין שויס פון‬ ‫ווייך‪ ,‬ווערן זיי פארבונדן מיט‬ ‫זיינע עלטערן‪ ,‬ארומגענומען‬ ‫זייערע אבות און שעפן פון זיי‬ ‫דעם וועג פון תורה‪ ,‬ביז עס‬ ‫מיט זייער ליבשאפט און זייער‬ ‫וואקסן פון זיי ארויס טויזנט‬ ‫לעבעדיגן ביישפיל‪ ,‬איז ער‬ ‫מאל טויזנט און צענדליגער‬ ‫טויזנטער‪ .‬און צום סוף וועט‬ ‫געווארן פארבונדן מיט זייער‬ ‫עוג אונטערטעניגט ווערן‬ ‫וועג‪.‬‬ ‫דורך זיי‪ ,‬און עס וועט זיך‬ ‫אנטפלעקן אז דוקא דאס וואס האט אין זיינע אויגן אויסגעזען ווי א חסרון‪ ,‬איז דער שורש‬ ‫פון זייער מעלה‪.‬‬ ‫יצחק איז אויפגעוואקסן אין א שטוב פול מיט ידיעת ד'‪ ,‬ביי א טאטן וואס האט געווידמעט זיין‬ ‫לעבן צו עבודת ד'‪ .‬די וועגן פון אברהם זענען געווארן דער יסוד פון יצחק'ס לעבן‪ .‬יצחק האט‬ ‫די ירושה איבערגעגעבן צו יעקב‪ ,‬יעקב צו די שבטים‪ ,‬און פון זיי איז עס ווייטער געגאנגען צו‬ ‫טויזנט מאל טויזנט און צענדליגער טויזנטער אידן‪ .‬אין יעדן דור הייבט זיך עס ווידער אן מיט‬ ‫א קליין‪ ,‬ווייך קינד‪ ,‬וואס דארף מען טראגן‪ ,‬אויפציען און לערנען‪.‬‬ ‫דערפאר איז די תשובה פון די פילע קינדער א דירעקטער ענטפער אויף עוג'ס טענה‪ :‬דוקא‬ ‫דאס וואס ער האט באטראכט ווי שוואכקייט‪ ,‬איז דער וועג דורך וועלכן די אלע דורות וועלן‬ ‫מקבל זיין און ווייטער טראגן די ירושה פון די אבות הקדושים‪.‬‬ ‫צום סוף וועט עוג אליין פאלן אין די הענט פון די פילע אידן (במדבר כא‪ ,‬לד)‪ .‬דער וואס האט‬ ‫זיך בארימט אז ער קען צוקוועטשן יצחק‪ ,‬וועט צום סוף באזיגט ווערן דורך די קינדער און‬ ‫אייניקלעך פון אט דעם קינד‪ .‬די דורות וואס זענען אויפגעוואקסן פון דער וויגעלע וואס ער‬ ‫עולת שבת ‪ -‬מונקאטש‬ ‫ח‬ ‫האט געהאלטן פאר נישטיג‪ ,‬וועלן אנטפלעקן דעם אמת וואס ער האט נישט דערקענט‪ :‬אז‬ ‫דער מקור פון זייער כח קומט דוקא פון אט דער וויגעלע‪.‬‬ ‫‪ਪ‬חינוך הייבט זיך אן אין דער וויגעלע‬ ‫כדי בעסער צו פארשטיין די וויכטיגקייט פון חינוך שוין ביי א קליין קינד‪ ,‬נאך איידער עס‬ ‫האט דעם דעת צו פארשטיין‪ ,‬איז כדאי צו דערמאנען וואס דער ירושלמי (חגיגה פ"ב ה"א)‪,‬‬ ‫געברענגט אין תוספות (חגיגה טו‪ ,‬א)‪ ,‬דערציילט וועגן אלישע בן אבויה‪ ,‬וואס איז שפעטער‬ ‫באקאנט געווארן אלס "אחר“‪ .‬ווען זיין מאמע האט אים נאך געטראגן‪ ,‬איז זי פארבייגעגאנגען‬ ‫ביי הייזער פון עבודה זרה און האט געשמעקט דעם גערוך פון זייערע קרבנות‪ .‬דער גערוך‬ ‫האט זיך פארשפרייט אין איר גוף ווי דער גיפט פון א שלאנג‪ ,‬און האט צום סוף געהאט אן‬ ‫השפעה אויף זיין ירידה ברוחניות‪.‬‬ ‫די מעשה ווייזט אונז‪ ,‬אז א רושם קען זיך שוין איינקריצן נאך איידער דאס קינד קומט אויף‬ ‫דער וועלט‪ .‬אין דער נפש פונעם קינד‪ ,‬וואס האלט זיך נאך אינמיטן אנטוויקלען‪ ,‬קען שוין‬ ‫בלייבן א רושם לאנג איידער עס האט דעם שכל דאס צו פארשטיין‪ .‬און אויב אזוי איז ביי די‬ ‫השפעה פון טומאה‪ ,‬איז דאך א קל וחומר ביי דעם כח פון קדושה‪ .‬אזוי ווי חז"ל לערנען אונז‪,‬‬ ‫אז 'מדה טובה' איז נאך גרעסער פון 'מדת פורענות' (יומא עו‪ ,‬א)‪.‬‬ ‫דערפאר קען חינוך זיך נישט ערשט אנהייבן ווען דאס קינד איז שוין גענוג גרויס צו לערנען‪,‬‬ ‫צו פארשטיין‪ ,‬אדער צו טון א מצוה מיט כוונה און פארשטאנד‪ .‬פון דער וויגעלע וואס מען‬ ‫האט צום ערשטן מאל געשאקלט אין שטוב פון אברהם אבינו לערנען מיר‪ ,‬אז דאס קינד‬ ‫ווערט אויסגעפארעמט דורך די מענטשן צו וועמען עס דארף אנקומען‪ .‬עס געוואוינט זיך‬ ‫צו זייערע קולות‪ ,‬זאפט איין‬ ‫זייערע וועגן און שפירט זיך‬ ‫זיכער ווען זיי זענען ביי אים‪.‬‬ ‫לאנג איידער א קינד קען‬ ‫לאנג איידער א קינד קען‬ ‫ארויסזאגן ווערטער וואס‬ ‫ארויסזאגן ווערטער וואס‬ ‫ער גלייבט‪ ,‬קען ער שוין‬ ‫ער גלייבט‪ ,‬קען ער שוין‬ ‫אויפוואקסן ארומגענומען‬ ‫אויפוואקסן ארומגענומען‬ ‫מיט א לעבעדיגן ביישפיל‬ ‫מיט א לעבעדיגן ביישפיל‬ ‫פון אמונה‪ .‬נאך איידער‬ ‫ער קען פארשטיין דעם‬ ‫פון אמונה‪ .‬נאך איידער ער‬ ‫באדייט פון תורה‪ ,‬קען ער‬ ‫קען פארשטיין דעם באדייט‬ ‫שוין אויפגעצויגן ווערן אין‬ ‫א שטוב וואו מען האלט די‬ ‫פון תורה‪ ,‬קען ער שוין‬ ‫תורה טייער‪ .‬נאך איידער‬ ‫אויפגעצויגן ווערן אין א שטוב‬ ‫ער קען מיט זיין אייגענעם‬ ‫וואו מען האלט די תורה‬ ‫פארשטאנד אויסקלויבן די‬ ‫וועגן פון זיינע עלטערן‪ ,‬איז‬ ‫טייער‪.‬‬ ‫ט‬ ‫פרשת לך‪-‬לך‬ ‫זיין לעבן שוין פארבונדן מיט זייער לעבן און ווערט אויסגעפארעמט דורכן ביישפיל וואס זיי‬ ‫שטעלן אים פאר‪.‬‬ ‫דאס איז דער יסוד וואס כ"ק אא"ז אדמו"ר בעל מנחת אלעזר זי"ע‪ ,‬לערנט אין זיין ספר‬ ‫אות חיים ושלום (סימן רס"ב סק"ב)‪" :‬צריכים לדקדק בגידול הבנים ומלבושיהם גם מעריסתם‬ ‫וקטנותם‪ ,‬לרחקם מחוקות האומות העולם בתכלית הריחוק" ‪ -‬מען דארף מדקדק זיין ביים‬ ‫מגדל זיין די קינדער און אין זייערע מלבושים‪ ,‬שוין פון דער וויגעלע און פון קליינווייז אן‪ ,‬זיי‬ ‫צו דערווייטערן ווי ווייט מעגליך פון די מנהגים פון די אומות העולם‪.‬‬ ‫די אחריות פון חינוך הייבט זיך אן פון די ערשטע מאמענטן פונעם קינד'ס לעבן‪ .‬אפילו ווען‬ ‫דאס קינד ליגט נאך אין דער וויגעלע‪ ,‬דארף די שטוב ארום אים אפשפיגלען די וועגן פון‬ ‫אונזערע הייליגע אבות‪ .‬זיינע מלבושים‪ ,‬אפילו פון גאר קליינווייז אן‪ ,‬די ווערטער וואס מען‬ ‫רעדט אין זיין אנוועזנהייט‪ ,‬און אלעס וואס ער זעט און הערט אין זיין סביבה ‪ -‬אלעס דארף‬ ‫זיין בקדושה ובטהרה‪.‬‬ ‫‪ਪ‬מנהג ישראל‪ :‬שלום זכר‬ ‫פון דעם קומען מיר אן צו פארשטיין דעם מנהג ישראל צו מאכן א סעודת ״שלום זכר“‪ ,‬אין‬ ‫דער ערשטער פרייטאג צונאכטס נאכן געבורט פון א אינגל‪ ,‬אזוי ווי דער רמ"א שרייבט (יורה‬ ‫דעה סימן רס"ה סעיף י"ב)‪ ,‬און דער מקור דערצו איז אין תרומת הדשן (סימן רס"ט‪ ,‬על פי תוספות בפרק‬ ‫מרובה בבא קמא פ‪ ,‬א)‪.‬‬ ‫דער טורי זהב (סימן רס״ה ס״ק יג) ברענגט פונעם דרישה‪ ,‬אז מען פירט זיך צו באזוכן דאס ניי־‬ ‫געבוירענע קינד‪ ,‬ווייל עס איז אן אבל אויף דער תורה וואס עס האט פארגעסן (עיין נדה ל‪ ,‬ב)‪ .‬און‬ ‫אין מגדל עוז פון רבי יעקב עמדין ז"ל (בהקדמה) שטייט‪ ,‬אז דער מנהג ווערט אנגערופן ״זכר“‪,‬‬ ‫מלשון זכרון‪ ,‬כדי דאס קינד זאל זיך דערמאנען די תורה וואס ער האט געלערנט נאך זייענדיג‬ ‫אין זיין מאמע‪ ,‬עיין שם‪.‬‬ ‫אויפן ערשטן בליק איז דאס שווער צו פארשטיין‪ .‬וואס מיינט דאס צו טרייסטן א קליין קינד‬ ‫אויף די תורה וואס ער האט פארגעסן? ווי אזוי קען מען רעדן פון אים דערמאנען א זאך וואס‬ ‫ער קען זיך נאכנישט מיט זיין פארשטאנד דערמאנען‪ ,‬אדער פון טרויערן אויף א פארלוסט‬ ‫וואס ער קען נאכנישט דערקענען?‬ ‫אפשר ליגט דער ענטפער אין דעם יסוד פון חינוך וואס מיר האבן דערקלערט‪ .‬אפילו ווען‬ ‫דאס קינד קען נאכנישט פארשטיין וואס ער איז מקבל‪ ,‬לאזט די סביבה פון זיין שטוב איבער‬ ‫א רושם אין זיין נשמה‪ .‬ווען מיר קומען זיך צוזאמען ארום דעם ניי־געבוירענעם קינד און‬ ‫דערמאנען די תורה וואס ער האט געלערנט נאך זייענדיג אין זיין מאמע‪ ,‬ברענגען מיר דערמיט‬ ‫ארויס אז זיין פארבינדונג צו די תורה האט זיך שוין אנגעהויבן‪ .‬ער איז שוין א רינגעלע אין‬ ‫דער קייט פון אונזערע דורות‪ ,‬און די תורה איז שוין זיין ירושה‪.‬‬ ‫דאס איז די עבודה וואס אונזער פרשה פארלאנגט פון יעדן טאטן און מאמען‪ .‬חינוך הייבט‬ ‫זיך נישט ערשט אן ווען א קינד איז גענוג גרויס צו זיצן איבער א גמרא‪ ,‬זאגן די ווערטער פון‬ ‫א סידור‪ ,‬אדער פארשטיין דעם באדייט פון א מצוה‪ .‬עס הייבט זיך אן מיטן "מודה אני" וואס‬ ‫מען שעפשעט נעבן זיין וויגעלע‪ ,‬מיט דער קריאת שמע וואס מען זינגט ביי זיין בעט‪ ,‬און מיט‬ ‫עולת שבת ‪ -‬מונקאטש‬ ‫י‬ ‫די זמירות וואס ער הערט‬ ‫ביים טאטנ'ס שבת טיש‪,‬‬ ‫חינוך הייבט זיך נישט ערשט‬ ‫לאנג איידער ער פארשטייט‬ ‫אן ווען א קינד איז גענוג גרויס‬ ‫די ווערטער‪ .‬עס הייבט זיך‬ ‫אן מיט דעם וואס ער דארף‬ ‫צו זיצן איבער א גמרא‪ ,‬זאגן‬ ‫אנקומען צו די ערוואקסענע‬ ‫די ווערטער פון א סידור‪,‬‬ ‫וואס זארגן פאר אים‪ ,‬אין דער‬ ‫ווארעמקייט פון א שטוב וואו‬ ‫אדער פארשטיין דעם באדייט‬ ‫מען האט ליב די תורה‪ ,‬מען‬ ‫פון א מצוה‪ .‬עס הייבט זיך אן‬ ‫האלט טייער די מצוות‪ ,‬און‬ ‫מיטן "מודה אני" וואס מען‬ ‫מען לעבט מיטן אויבערשטן‬ ‫אינעם געווענליכן טאג־‬ ‫שעפשעט נעבן זיין וויגעלע‪,‬‬ ‫טעגליכן לעבן‪.‬‬ ‫מיט דער קריאת שמע וואס‬ ‫די מאמענטן קענען אויסזען‬ ‫מען זינגט ביי זיין בעט‪ ,‬און‬ ‫קליין‪ ,‬און זייער השפעה‬ ‫זעט מען נישט אלעמאל‬ ‫מיט די זמירות וואס ער הערט‬ ‫גלייך‪ .‬אבער זיי שטעלן דעם‬ ‫ביים טאטנ'ס שבת טיש‪ ,‬לאנג‬ ‫יסוד אויף וועלכן אן אידיש‬ ‫לעבן ווערט אויפגעבויט‪.‬‬ ‫איידער ער פארשטייט די‬ ‫און‬ ‫ליבשאפט‬ ‫די‬ ‫ווערטער‪ .‬עס הייבט זיך אן מיט‬ ‫איבערגעגעבנקייט וואס דאס‬ ‫דעם וואס ער דארף אנקומען‬ ‫קינד דארף האבן אין זיינע‬ ‫ערשטע יארן‪ ,‬און די תורה‬ ‫צו די ערוואקסענע וואס זארגן‬ ‫און אמונה וואס ער באגעגנט‬ ‫פאר אים‪ ,‬אין דער ווארעמקייט‬ ‫פון זיינע ערשטע מאמענטן‬ ‫אן‪ ,‬פארבינדן אים מיטן קינד‬ ‫פון א שטוב וואו מען האט ליב‬ ‫אין יענער ערשטער וויגעלע‬ ‫די תורה‪ ,‬מען האלט טייער די‬ ‫אין שטוב פון אברהם אבינו‪,‬‬ ‫מצוות‪ ,‬און מען לעבט מיטן‬ ‫און גרייטן אים צו צו ווערן‬ ‫א געטרייער רינגעלע‪ ,‬דורך‬ ‫אויבערשטן אינעם געווענליכן‬ ‫וועמען אונזער הייליגע‬ ‫טאג־טעגליכן לעבן‪.‬‬ ‫מסורה וועט ווייטער אנגיין‪.‬‬ ‫יהי רצון‪ ,‬אז מיר זאלן זוכה זיין אויסצופירן די הייליגע אחריות מיט ליבשאפט‪ ,‬מיט חכמה‬ ‫און מיט איבערגעגעבנקייט‪ .‬מיר זאלן מיט הכרת הטוב און געטריישאפט מקבל זיין די תורה‬ ‫און אמונה פון אונזערע אבות‪ ,‬און דאס איבערגעבן פאר אונזערע קינדער שוין פון זייערע‬ ‫ערשטע טעג אן‪ .‬עס זאל ביי אונז מקויים ווערן די תפלה ״ונהיה אנחנו וצאצאינו וצאצאי‬ ‫צאצאינו כו' כולנו יודע שמך ולומדי תורתך לשמה״‪ ,‬און עס זאל דורך אונז נתקדש ווערן דעם‬ ‫שם שמים‪ ,‬און מיר זוכה זיין צו די גאולה שלימה‪ ,‬בביאת בן דוד במהרה דידן ברוב רחמיו‬ ‫וחסדיו‪.‬‬ ‫אי‬ ‫פרשת לך‪-‬לך‬ ‫נקודות למעשה בעבודת ד'‬ ‫היוצאות מן המאמר‪:‬‬ ‫•להכיר מעלת הקטנות וההכנעה‪ ,‬ולא לרדוף אחר‬ ‫גדלות וכבוד בעיני הבריות‪ ,‬כי דווקא הקטנות‬ ‫וההכנעה עשויות להיות שורש לעליה בעבודת‬ ‫השי"ת‪.‬‬ ‫•לא להמתין בחינוך הבנים עד שיגדלו ויבינו‪ ,‬אלא‬ ‫לגדלם בדרך התורה והיראה כבר משחר ילדותם‪,‬‬ ‫בהיותם מוטלים בעריסה‪.‬‬ ‫•לדקדק גם בלבושי התינוקות‪ ,‬בדיבוריהם ובכל‬ ‫אשר הם רואים ושומעים‪ ,‬לגדלם בקדושה ובטהרה‬ ‫בדרך ישראל סבא‪.‬‬ ‫•לשמש דוגמה אישית לבנים‪ ,‬הסופגים את דרכי‬ ‫הוריהם כבר מקטנותם‪ ,‬ולחנכם בדרך התורה‬ ‫ובשמירת מסורת אבותיהם‪.‬‬ ‫עולת שבת ‪ -‬מונקאטש‬ ‫בי‬