gilyoines.com חזרה לאתר · Back to the site

דברות קודש סאטמאר - אידיש · Dibrois Koidesh Satmar - Yiddish — לך לך (2026-10-19)

מוציא לאור: דברות קודש סאטמאר - אידיש · Dibrois Koidesh Satmar - Yiddish

שבוע: לך לך (2026-10-19)

דברות קודש סאטמאר - אידיש · Dibrois Koidesh Satmar - Yiddish — לך לך (2026-10-19)

פתח את ה-PDF הורדה

‫בעזהשי"ת‬ ‫ספר‬ ‫אמרא טבא‬ ‫יו"ל ע"י‬ ‫ועד להוצאת ספרי כ"ק מרן אדמו"ר שליט"א‬ ‫צו באשטעלן גרעסערע קוואנטומען פאר מוסדות התורה‪ ,‬ישיבות‪ ,‬וכדומה‬ ‫רופט‪845 418 4421 :‬‬ ‫קט‬ ‫אמרא טבא § משנתו של ספה"ק ויואל משה‬ ‫מאמר ה'‬ ‫משנתו של ספה"ק ויואל משה‬ ‫בדבר איסור הנורא של השתתפות בבחירות הטמאות‬ ‫יום א' בלק שנת תשד"מ לפ"ק בהיכל המתיבתא קרית יואל יצ"ו‬ ‫א‬ ‫זיך האלטן אויפ'ן דרך פון די פריערדיגע צדיקים‬ ‫געפינען די וואך אין דער סדרה )במדבר כג‪ ,‬ז(‪ַ :‬ו ִ ּי ָ‪2‬א ְ ׁ ָ‬ ‫משלוֹ‬ ‫מיר‬ ‫אשוּ ֶרנּ וּ ‪ֶ ,‬הן ָעם‬ ‫מגּ ָבעוֹ ת ֲ ׁ‬ ‫אראנּ וּ וּ ִ ְ‬ ‫צרים ֶ ְ ֶ‬ ‫מראש ‪ִ 6‬‬ ‫ַו ּ ֹי ַ‬ ‫אמר וכו' ִ ּכי ֵ ֹ ׁ‬ ‫יתח‪7‬ב‪ .‬טייטשט רש"י‪ :‬כי מראש צורים‬ ‫לא ִ ְ ַ ָ‬ ‫יש ּכֹן וּ ַבגּ וֹ ִים ֹ‬ ‫לבדד ִ ׁ ְ‬ ‫ְ ָ ָ‬ ‫אראנו‪ ,‬אני מסתכל בראשיתם ובתחילת שרשיהם‪ ,‬ואני רואה אותם‬ ‫מיוסדים וחזקים כצורים וגבעות הללו על ידי אבות ואמהות‪.‬‬ ‫ב( די משנה )סוף עוקצין פ"ג מי"ב( ָ‬ ‫זאגט‪ :‬אמר רבי יהושע בן לוי‬ ‫עתיד הקב"ה להנחיל לכל צדיק וצדיק שלש מאות ועשר‬ ‫עולמות שנאמר להנחיל אוהבי יש ואוצרותיהם אמלא‪.‬‬ ‫מה המצוה הזאת ומה טעם יש בה‬ ‫איך האב געקלערט ס'קען אפשר זיין פשט אין די ּפסוקים‪ ,‬בהקדם‬ ‫וואס כ'האב נעכטן געזאגט ביי שלש סעודות אויפ'ן ּפסוק אין‬ ‫התוֹ ָרה‬ ‫אדמה‪ֹ ,‬זאת ‪ּ ַ 6‬‬ ‫חקת ַ ּ‬ ‫פרה ֲ ‪ָּ 6‬‬ ‫אלי‪ָ ָ -‬‬ ‫ְויקחוּ ֵ ֶ‬ ‫ּפרשת חוקת )במדבר יט ב(‪ְ ִ :‬‬ ‫לאמר‪ .‬זאגט דארט רש"י‪ :‬לפי שהשטן ואומות העולם‬ ‫צוּ ה ה' ֵ ֹ‬ ‫אשר ִ ָ‬ ‫ֲ ֶׁ‬ ‫מאמר ה' § אמרא טבא‬ ‫קי‬ ‫מונין את ישראל לומר מה המצוה הזאת ומה טעם יש בה לפיכך‬ ‫כתב בה חקה גזירה הוא מלפני ואין לך רשות להרהר אחריה‪ .‬די‬ ‫פרה אדומה איז א 'חק בלי טעם'‪.‬‬ ‫ס'איז ידוע די קשיא וואס אלע מפורשים שטעלן ַ ָ ּ‬ ‫אראפ‪ ,‬וואס הייסט‬ ‫דאס אז די פרה אדומה איז א חק? רש"י אליין ברענגט דאך‬ ‫אראפ דעם טעם פון רבי משה הדרשן אז די פרה קומט מכפר זיין‬ ‫אויפ'ן חטא העגל‪ ,‬און אויב אזוי פארוואס זאגט רש"י אז פרה‬ ‫אדומה איז א 'גזירה'‪ ,‬א 'חק בלי טעם'? מ'קען דאך יא ענטפערן‬ ‫דעם טעם פאר די אומות העולם?‬ ‫ווידער דארף מען אויך פארשטיין וואס דער שטן און די אומות‬ ‫העולם פרעגן‪' :‬מה המצוה הזאת ומה טעם יש בה'‪ ,‬אלע‬ ‫תרי"ג מצות זענען דאך געגעבן געווארן למשה מסיני‪ - ,‬נישט אלע‬ ‫זענען חוקים‪ ,‬נאר א טייל זענען חוקים‪ ,‬און די איבריגע האט טעמים‬ ‫‪ -‬נו‪ ,‬די אנדערע מצות פארשטייען זיי שוין יא‪ ,‬האבן זיי דען שוין‬ ‫דורכגעלערנט די אלע מצות און די טעמים פון אלע מצות? זיי‬ ‫אינטערסירט דען די טעם פון א מצוה? און אויב אזוי פארוואס‬ ‫שטעלן זיי זיך אפ פונקט ביי מצות פרה און זיי פרעגן וואס איז‬ ‫די טעם פון די מצוה? וואס גייט זיי דען אן אז די מצוה האט‬ ‫נישט קיין טעם?‬ ‫פארוואס ווערן אידן אין גלות נישט בטל ברוב?‬ ‫ַ ָ‬ ‫איך געזאגט ַאזוי‪ :‬ס'איז ידוע וואס עס שטייט אין מדרש‬ ‫האב‬ ‫)ויק"ר פ"ד ס"ו( אז די אומות העולם טענה'ן אז די אידן זענען‬ ‫א מועט און זיי דארפן בטל ווערן ברוב‪ .‬אסאך טעמים זענען‬ ‫טאקע נישט בטל ברוב‪.‬‬ ‫געזאגט געווארן פארוואס אידן ווערן ַ‬ ‫קיא‬ ‫אמרא טבא § משנתו של ספה"ק ויואל משה‬ ‫די מפרשים ָ‬ ‫זאגן ַאז ווילאנג די אידן זענען געווען אין ארץ ישראל‬ ‫זענען זיי געווען 'קבוע על מקומם'‪ ,‬איז נישט שייך צו זאגן אז‬ ‫זיי זאלן בטל ווערן ברוב אומות ווייל )כתובות טו‪' (.‬כל קבוע כמחצה‬ ‫על מחצה דמי'‪.‬‬ ‫די קשיא הייבט זיך נאר אן ווען אידן זענען געגאנגען אין גלות‪,‬‬ ‫דעמאלט זענען זיי דאך 'ניידי ממקומם' און מער נישט קיין‬ ‫ָ‬ ‫קבועים )זבחים עג‪ ,(:‬איז לכאורה זאלן זיי דעמאלס בטל ווערן ברוב‬ ‫האומות?‬ ‫ווען מ'לערנט די תורה פון צדיקים‪ ,‬לעבן זיי אויף דער וועלט‬ ‫דער זיידע ז"ל אין ישמח משה )פ' תולדות בהפטרה( זאגט א טעם‬ ‫וואס די גמרא ָ‬ ‫זאגט‬ ‫פארוואס אידן ווערן נישט בטל‪ ,‬בהקדם ָ‬ ‫אין מגילה )דף טו‪ :(.‬אמר רבי אלעזר אמר ר' חנינא צדיק אבד לדורו‬ ‫נאך ַא מימרא‪ :‬כל האומר דבר בשם‬ ‫זאגט די גמרא ָ‬ ‫אבד‪ָ .‬‬ ‫נאכדעם ָ‬ ‫אומרו מביא גאולה לעולם‪ .‬איז ער דארט מסביר די שייכות פון די‬ ‫צוויי מאמרים‪ ,‬ווייל ווען דער צדיק איז אויפ'ן עולם האמת און ער‬ ‫איז 'מונח בקבר'‪ ,‬איז ער 'קבוע במקומו'‪ָ .‬אבער ס'איז דאך נישט‬ ‫זאלן נישט בטל ווערן‬ ‫שייך צו זאגן אז ער זאל העלפן ַאז אידן ָ‬ ‫ברוב אומות‪ ,‬ווייל ער איז דאך שוין בעלמא דקשוט‪.‬‬ ‫מפיו' איז דאך‬ ‫וואס דען‪ ,‬אז מ'זאגט נאך א 'דבר שמועה ּ‬ ‫נאר‬ ‫'שפתותיו דובבות בקבר' ווי די גמרא )יבמות צו‪ (:‬דרש'נט פון‬ ‫למים‪ .‬איז פשט אז‬ ‫באהל‪ -‬עוֹ ָ ִ‬ ‫ְ‬ ‫דעם ּפסוק )תהלים סא‪ ,‬ה( ָאגוּ ָרה ְ‬ ‫מ'ברענגט אריין א חיות אין א צדיק‪ ,‬ממילא האט דער צדיק בקבר‬ ‫א שייכות צו דעם דור‪ ,‬און ממילא אזויווי ער איז קבוע במקומו‬ ‫מאמר ה' § אמרא טבא‬ ‫קיב‬ ‫'אויף דער וועלט'‪ ,‬קען מען אים מצרף זיין צום דור און דורכדעם‬ ‫ווערן אידן נישט בטל‪.‬‬ ‫וועגן דעם איז 'כל האומר דבר בשם אומרו מביא גאולה לעולם'‬ ‫ווייל דורך דעם וואס ס'איז 'שפתותיו דובבות בקבר' מ'קען‬ ‫אים מצרף זיין צום דור‪ .‬דאס איז די סמיכות פון די צוויי מאמרים‪,‬‬ ‫און דעריבער ברענגט די גמרא דעם ּפסוק פון 'אגורה באהלך‬ ‫עולמים' אויף דעם ענין פון 'שפתותיו דובבות בקבר'‪ ,‬ווייל אז‬ ‫ס'איז שפתותיו דובבות בקבר באקומט דער צדיק א חיות אויף די‬ ‫וועלט‪ ,‬און ממילא ווערן אידן נישט בטל ברוב!‬ ‫זיידע ז"ל אין ייטב ּפנים )דברי קהלת לשבת חוה"מ( טייטשט‬ ‫דער‬ ‫אהבים‬ ‫הנּ ֱ ָ ִ‬ ‫דערמיט‪ ,‬דאס וואס מ'זאגט שבת אין אב הרחמים‪ֶ ַ :‬‬ ‫לא ִ ְ ָ‬ ‫נפרדוּ ‪ ,‬דאס הייסט אז אפילו ווען זיי‬ ‫עימם ְ ּב ַח ֵ ּי ֶ‬ ‫יהם וּ ְבמוֹ ָתם ֹ‬ ‫והנּ ִ ִ‬ ‫ְ ַ ְ‬ ‫גייען אוועק פון דעם עולם איז נאך אלץ 'לא נפרדו'‪ ,‬פארוואס?‬ ‫מפיו' איז מען דאך מעורר‬ ‫ווייל אז מ'זאגט נאך א 'דבר שמועה ּ‬ ‫אלקינוּ ְלטוֹ ָבה ִעם‬‫יזכ ֵרם ֱ ֵֹ‬ ‫זאגט מען‪ְּ ְ ִ :‬‬ ‫דאס ָ‬ ‫חיות אין דעם צדיק! ָ‬ ‫יקי עוֹ ָלם‪ .‬מען בעט דעם אויבערשטן ַאז ער ָ‬ ‫זאל זיי מצרף‬ ‫צדּ ֵ‬ ‫ׁ ְש ָאר ַ ִ‬ ‫זיין מיט די צדיקים וואס זענען נאך אויף דעם עולם‪.‬‬ ‫פארוואס איז לכתחלה נישט געווען קיין זקנה?‬ ‫ַ ָ‬ ‫האב געזען א גוט ווארט פונעם פעטער ז"ל )דברי יואל חיי עמוד‬ ‫איך‬ ‫וואס די גמרא זאגט )בבא מציעא פז‪(.‬‬ ‫ָ‬ ‫תסז(‪ ,‬ער ברענגט אראפ‬ ‫אז ביז אברהם אבינו איז נישט געווען קיין זקנה‪ .‬אברהם מיט יצחק‬ ‫האבן ביידע אייניג אויסגעזען‪ ,‬ווער ס'האט געוואלט רעדן מיט‬ ‫אברהם האט גערעדט מיט יצחק‪ ,‬און ווער ס'האט געוואלט רעדן‬ ‫קיג‬ ‫אמרא טבא § משנתו של ספה"ק ויואל משה‬ ‫מיט יצחק האט גערעדט מיט אברהם‪ ,‬האט אברהם מתפלל געווען‬ ‫און ס'איז געווארן דער ענין פון זקנה‪ .‬ואברהם זקן בא בימים‪.‬‬ ‫זיך די קשיא‪ :‬ביז אברהם אבינו איז דאך נישט געווען‬ ‫פרעגט‬ ‫קיין זקנה‪ ,‬און די גאנצע זאך וואס אברהם אבינו האט‬ ‫פאר'ן באקוועמליכקייט פון דעם‬ ‫מתפלל געווען איז דאך געווען ַ‬ ‫מענטש‪ ,‬ווייל מענטשן האבן געמאכט טעותים‪ ,‬מ'האט געוואלט‬ ‫עפעס זאגן פאר אברהם אבינו און מהאט געזען אז ס'איז יצחק‪,‬‬ ‫און צוליב דעם האט אברהם אבינו מתפלל געווען אז דער‬ ‫אויבערשטער זאל משנה זיין סדרי בראשית‪ .‬איז לכאורה פארוואס‬ ‫האט דאס לכתחילה אויסגעפעלט אז ס'זאל נולד ווערן אזעלכע‬ ‫טעותים אין די בריאה?‬ ‫נאכזאגן בשם אומרו‬ ‫מ'זאל קענען ָ ָ‬ ‫ָ‬ ‫זקנה כדי‬ ‫גאר אן אנדערן טעם‪ :‬אברהם‬ ‫זאגט ער‪ ,‬אז אין דער גמרא ליגט ָ‬ ‫דא ָ‬ ‫ָ‬ ‫אבינו איז געווען א זקן ויושב בישיבה‪ ,‬ער איז געזעצן און‬ ‫געלערנט מיט מענטשן‪ ,‬און יצחק איז אויך געזעצן און געלערנט‬ ‫מ'האט‬ ‫ָ‬ ‫געזאגט ַא מימרא‪ ,‬און‬ ‫ָ‬ ‫האט‬ ‫מיט מענטשן‪ .‬און ווען אברהם ָ‬ ‫נאכזאגן בשם אומרו פון אברהם אבינו‪ ,‬האט מען‬ ‫געדארפט ָ ָ‬ ‫ַ‬ ‫עס‬ ‫דאך נישט דערקענט ווער עס איז אברהם און ווער עס איז יצחק‪,‬‬ ‫האט מען זיך טועה געווען און מ'האט עס נאכגעזאגט בשם יצחק‪.‬‬ ‫ָ‬ ‫דאס זעלבע ווען יצחק האט געזאגט א מימרא האט מען זיך טועה‬ ‫ָ‬ ‫געווען און מ'האט עס נאכגעזאגט בשם אברהם‪ .‬ס'האט דארט‬ ‫נישט געטויגט די גאנצע זאך‪ ,‬און ס'איז דארט געווען א פראבלעם‬ ‫לגבי דעם 'אומר דבר בשם אומרו'‪ .‬מ'האט געמוזט דערקענען‬ ‫מאמר ה' § אמרא טבא‬ ‫קיד‬ ‫וועלכע מימרא איז פון אברהם און וועלכע מימרא איז פון יצחק‪,‬‬ ‫מען האט זיי נישט דערקענט‪ .‬דאס איז געווען די סיבה פארוואס‬ ‫אברהם אבינו האט מתפלל געווען אז דער אויבערשטער זאל‬ ‫ברענגען זקנה אויף דער וועלט‪.‬‬ ‫פון פּרה אדומה לערנט מען ַארויס ַאז מ'גייט ָנאך רוב‬ ‫פעטער ז"ל ברענגט אין דברי יואל )חקת עמוד סא( וואס די‬ ‫דער‬ ‫גמרא דרש'נט אין חולין )דף יא‪ (:‬פון וואו לערנען מיר ארויס‬ ‫דא פארשידענע לימודים אויף דעם‪.‬‬ ‫אז מען גייט נאך רוב? ס'איז ָ‬ ‫איין לימוד איז‪ ,‬אז מ'לערנט דאס ארויס פון פרה אדומה‪ ,‬ווייל עס‬ ‫וש ַרף' אז מ'דארף פארברענען די פרה‬ ‫'וש ַחט ְ ָ ׂ‬ ‫שטייט )במדבר יט‪ ,‬ג( ְ ׁ ָ‬ ‫אזויווי מ'האט עס גע'שחט'ן‪ ,‬דאס הייסט אז ּפונקט ווי בשעת‬ ‫גאנץ‪ ,‬אזוי אויך דארף מען עס פארברענען‬ ‫שחיטה איז עס געווען ַ‬ ‫ווען ס'איז נאך גאנץ‪ ,‬מען האט נישט צושניטן די פרה אדומה‪- .‬‬ ‫פרעגט די גמרא אז ווען מ'צושניידט נישט די בהמה קען מען דאך‬ ‫נישט בודק זיין די י"ח טריפות‪' ,‬ודלמא טריפה הוא'‪ ,‬אפשר איז‬ ‫עס טריפה? אלא מאי איז פון דעם ּפסוק א ראיה אז מ'גייט נאך‬ ‫רוב‪ ,‬און רוב פרות זענען נישט טריפה‪ - .‬אזוי איז איינס פון די‬ ‫לימודים פון דער גמרא‪.‬‬ ‫דעם טייטשט ער דעם מדרש )מובא בישמח משה פ' קרח( מה‬ ‫לויט‬ ‫ראה קרח לחלוק על משה‪ ,‬פרשת פרה אדומה ראה‪ ,‬ווייל‬ ‫קרח איז געקומען צו משה רבינו און ער האט גע'טענה'ט אז ער‬ ‫איז רוב‪ ,‬רוב כלל ישראל האלט מיט אים‪ ,‬פון וואנעט האט ער‬ ‫געוואוסט אז מ'גייט נאך רוב? ווייל פרשת פרה אדומה ראה‪ ,‬און‬ ‫פון דארט האט ער ארויסגעלערנט אז מ'גייט נאך רוב‪.‬‬ ‫קטו‬ ‫אמרא טבא § משנתו של ספה"ק ויואל משה‬ ‫זאגט‪:‬‬ ‫איך געקלערט לפי זה‪ ,‬צו טייטשן דאס וואס רש"י ָ‬ ‫האב‬ ‫דאס הייסט ַאז די אומות‬ ‫'מה המצוה הזאת ומה טעם יש בה'‪ָ .‬‬ ‫העולם פרעגן די קשיא‪ :‬פון פרה אדומה לערנט מען דאך ארויס‬ ‫אז מ'גייט נאך רוב‪ ,‬איז אויב אזוי זאל מען בטל ווערן ברוב אומות‪.‬‬ ‫און וואס איז טאקע דער תירוץ אויף די קשיא?‬ ‫ַאלע פּרה אדומה'ס זענען געווען על דעת משה רבינו‬ ‫ישמח משה ָ‬ ‫זאגט )פ' חקת ד"ה עוד שם במדרש(‪ ,‬אויפ'ן פסוק‬ ‫דער‬ ‫'ויקחו אליך פרה אדומה'‪ ,‬שטייט אין מדרש )במדבר רבה פי"ט‬ ‫ס"ו(‪' :‬כל הפרות בטילות חוץ משל משה'‪ .‬זאגט ער ָ‬ ‫דארטן‪ ,‬אז דער‬ ‫עיקר זאך וואס א מצוה טוט אויף‪ ,‬איז די 'כונת המצוה'‪ .‬ווען א‬ ‫איד איז מקיים א מצוה און ער איז דערביי מכוון אזויווי ס'דארף‬ ‫צו זיין‪ ,‬טוט דאס אויף אין די עולמות עליונים אזויווי דאס דארף‬ ‫טאקע אויפצוטון‪ָ .‬אבער טאמער נישט איז 'מצוה בלא כוונה כגוף‬ ‫בלי נשמה'‪ .‬ס'איז גארנישט מיט גארנישט‪ ,‬א טרוקענע מצוה‪.‬‬ ‫ָאבער נישט יעדער איינער ווייסט דאך די כוונות מכוון צו זיין‪,‬‬ ‫אויב אזוי קען זיך דאכטן אז די מצוה טוט גארנישט אויף‪.‬‬ ‫זאגט דער ישמח משה ַאז אויב מ'טוט א מצוה און מ'האט אינזין‬ ‫אז מ'איז מקיים די מצוה אויף דעם טעם וואס די פריערדיגע‬ ‫צדיקים האבן מכוון געווען און אויף זייערע כוונות טוט מען די‬ ‫מצוה‪ ,‬דעמאלט ווערט עס גערעכנט על דעתם ועל כוונתם!‬ ‫מיט דעם טייטשט ער דעם מדרש 'כל הפרות בטילות חוץ משל‬ ‫משה'‪ ,‬פארוואס? ווייל 'לך אני מגלה ולאחרים חקה'‪ ,‬זעט‬ ‫מען דאך פון דעם אז קיינער ווייסט נישט דעם טעם נאר משה‬ ‫מאמר ה' § אמרא טבא‬ ‫קטז‬ ‫רבינו‪ ,‬און אז קיינער ווייסט נישט דעם טעם נאר משה רבינו האט‬ ‫זיך יעדער איינער געמוזט פארלאזן אויף די כוונות וואס משה רבינו‬ ‫האט מכוון געווען‪.‬‬ ‫קומט אויס פון דעם ַאזוי‪ :‬ווען ס'איז געקומען די שפעטערדיגע‬ ‫דורות‪ ,‬און מ'איז געגאנגען מאכן דעם פרה אדומה האט‬ ‫דאך קיינער נישט געוואוסט דעם טעם‪ ,‬און יעדער האט געזאגט אז‬ ‫ער האט געמאכט דעם פרה אויף דעם טעם שכיוון בה משה רבינו‪,‬‬ ‫איז דאך משה רבינו געווען שפתותיו דובבות בקבר‪ ,‬האט מען‬ ‫מעורר געווען חיות פאר משה רבינו אין קבר‪ ,‬האט משה רבינו‬ ‫מ'האט אים מצרף געווען צו דעם דור‪.‬‬ ‫ָ‬ ‫געלעבט מיט דעם דור און‬ ‫פארלאזן אויף משה רבינו ווערן אידן נישט בטל‬ ‫דורך זיך ַ ָ‬ ‫שטן און די אומות העולם קומען זאגן אז אידן זאלן בטל‬ ‫דער‬ ‫ווערן ברוב‪ ,‬זיי טענה'ן 'כי אתם המעט מכל העמים'‪ .‬איז‬ ‫לכאורה פארוואס פרעגן זיי טאקע פונקט נאר די טעם פון פרה‬ ‫אדומה? ווייל אויב פרה אדומה האט נישט קיין טעם נאר ס'איז א‬ ‫'חק'‪ ,‬מוז מען זיך דאך פארלאזן אויף דעם טעם פון משה רבינו‪,‬‬ ‫און אז מ'פארלאזט זיך אויף משה רבינו איז מען מעורר חיות אין‬ ‫משה רבינו‪ ,‬קען מען אים מצרף זיין צום דור און אידן ווערן נישט‬ ‫בטל‪ .‬טאמער אבער פארשטייט מען אליינס דעם טעם‪ ,‬מ'איז אליינס‬ ‫קלוג‪' ,‬אמרתי אחכמה'‪ ,‬מ'פארשטייט אליינס‪ ,‬מ'קומט נישט צו משה‬ ‫רבינו‪ ,‬און מ'גייט לויט'ן אייגענעם שכל‪ ,‬איז דאך דא א חשש אז‬ ‫מ'זאל בטל ווערן‪.‬‬ ‫דערפאר ווילן די שטן און די אומות העולם אז מ'זאל יא זאגן‬ ‫ַ‬ ‫דעם טעם פון רבי משה הדרשן‪ ,‬זיי ווילן נישט אז‬ ‫קיז‬ ‫אמרא טבא § משנתו של ספה"ק ויואל משה‬ ‫מ'זאל זאגן אז ס'איז א 'חק' און ַאז מ'מוז זיך פארלאזן אויף משה‬ ‫רבינו‪ ,‬ווייל דורכדעם קענען זיי טענה'ן אז אידן זאלן בטל ווערן‬ ‫ברוב‪.‬‬ ‫פארדעם איז 'השטן ואומות העולם מונין את ישראל מה המצוה‬ ‫הזאת'‪ ,‬זיי קומען פרעגן וואס איז די מצוה? מ'מוז דאך‬ ‫נאכגיין נאך רוב? 'ומה טעם יש בה'‪ ,‬זיי ווילן ַאז אידן זאלן זאגן‬ ‫דעם טעם‪ ,‬ווייל אז ס'איז נישט דא קיין טעם זעה איך אז דאס איז‬ ‫א חק און מוז מען זיך פארלאזן אויף משה רבינו‪ ,‬איז מען דאך‬ ‫אים מצרף צו דעם דור‪ ,‬און אז מ'מוז אים מצרף זיין צום דור‬ ‫ווערן אידן נישט בטל‪.‬‬ ‫ַאז מ'גייט ָנאך די פריערדיגע – שטייט מען פעסט‬ ‫אשוּ ֶרנּ וּ ‪ ,‬אני‬ ‫מגּ ָבעוֹ ת ֲ ׁ‬ ‫אראנּ וּ וּ ִ ְ‬ ‫צרים ֶ ְ ֶ‬ ‫מראש ‪ִ 6‬‬ ‫געזאגט‪ִּ :‬כי ֵ ֹ ׁ‬ ‫ָ‬ ‫בלעם האט‬ ‫מסתכל בראשיתם ובתחילת שרשיהם ואני רואה אותם‬ ‫מיוסדים וחזקים כצורים וגבעות הללו‪ ,‬ווען ער קוקט צוריק זעט‬ ‫ער אז ס'איז פעסט‪ .‬וואס הייסט ס'איז פעסט? ער זעט אז מ'גייט‬ ‫אויפן דרך פון די פריערדיגע‪ .‬און אז מ'איז מכוון די כוונות פון‬ ‫זאגט‬ ‫די פריערדיגע‪ ,‬דעמאלס איז מען פעסט‪ַ ,‬אזויווי רש"י ָ‬ ‫'מיוסדים וחזקים' אויף פעסטע יסודות 'כצורים וגבעות הללו'‪ ,‬ווייל‬ ‫גארנישט! נאר אז מ'ווייסט אז מ'דארף נאכצוגיין‬ ‫אליינס איז מען ָ‬ ‫די פריערדיגע‪ ,‬זיך סומך זיין אויף די פריערדיגע‪ ,‬און גיין אויפ'ן‬ ‫דרך פון די פריערדיגע‪ ,‬דעמאלס איז מען פעסט!‬ ‫רבע‬ ‫מספר ֶאת ֹ ַ‬ ‫יעקב וּ ִ ְ ּ ָ‬ ‫עפר ַ ֲ ֹ‬ ‫אויף דעם זאגט ער ווייטער‪ִ :‬מי ָ ָ‬ ‫מנה ֲ ַ‬ ‫ראל‪ ,‬און רש"י רעכנט אויס אז איינס פון די מצות ָ‬ ‫וואס‬ ‫יש ָ ֵ‬ ‫ִ ְׂ‬ ‫מאמר ה' § אמרא טבא‬ ‫קיח‬ ‫האט‬ ‫מען איז מקיים מיט עפר איז די מצוה פון אפר הפרה‪ .‬בלעם ָ‬ ‫געזאגט וויאזוי זע איך דעם 'כי מראש צורים אראנו ומגבעות‬ ‫ָ‬ ‫אשורנו'‪ַ ,‬אז ווען מ'גייט נאך די פריערדיגע איז מען פעסט? ווייל‬ ‫'מי מנה עפר יעקב'‪ ,‬ווער קען ציילן די אפר הפרה וואס זיי זענען‬ ‫מקיים? סתם אזוי קען מען ציילן ווער ס'איז א מועט און ווער‬ ‫ס'איז רוב‪ ,‬אבער פון אפר הפרה זעט מען אז מ'איז מכוון די כוונות‬ ‫פון משה רבינו‪ ,‬איז דאך שייך דער ענין פון 'כל קבוע כמחצה על‬ ‫מחצה דמי'‪ ,‬איז דאך נישט שייך נאכצוגיין נאך א מועט אדער נאך‬ ‫א רוב‪.‬‬ ‫דעם קען מען זאגן פשט אין דער משנה‪' :‬עתיד הקב"ה‬ ‫מיט‬ ‫להנחיל לכל צדיק וצדיק שלש מאות ועשרה עולמות'‪ .‬וואס‬ ‫מיינט מען 'צדיק וצדיק'? לענינינו קען זיין‪ ,‬אז דאס מיינט מען די‬ ‫צדיקים וואס זענען שוין אויפ'ן עולם האמת‪ ,‬ווי דער ייטב ּפנים‬ ‫טייטשט 'יזכרם אלקינו לטובה עם שאר צדיקי עולם' ַאז מ'איז‬ ‫מצרף די צדיקים פון יענער וועלט מיט די צדיקים פון דער וועלט‪,‬‬ ‫ביידע אינאיינעם‪.‬‬ ‫גאראנטיע – וויסן ַאז 'הראשונים כמלאכים'‬ ‫אונזער איינציגער ַ ַ‬ ‫האב געקלערט צו זאגן דעם יסוד פאר בחורים‪ ,‬ווייל דאס‬ ‫איך‬ ‫דארף צו זיין א יסוד אויף א גאנצן לעבן! דאס וואס שלמה‬ ‫אחכ ָמה ְוהוּ א ְרחוֹ ָקה'‪,‬‬ ‫אמרתי ֶ ְ ָ ּ‬ ‫געזאגט )קהלת ז‪ ,‬כג(‪ִּ ְ ַ ָ ' :‬‬ ‫ָ‬ ‫המלך האט‬ ‫טאמער קלערט מען‪" :‬איך וועל אליינס זיין קלוג‪ ,‬איך וועל אליינס‬ ‫טאן"‪ ,‬דעמאלס‬ ‫פארשטיין‪ ,‬און איך ווייס אליינס וואס מען דארף צו ָ‬ ‫'והוא רחוקה'‪.‬‬ ‫קיט‬ ‫אמרא טבא § משנתו של ספה"ק ויואל משה‬ ‫דער פעטער ז"ל פלעגט ָ‬ ‫נאכצוזאגן )עי' דברי יואל ויקרא עמוד‬ ‫ָ‬ ‫אזויווי‬ ‫סה( אויפ'ן מאמר חז"ל )שבת קיב‪ ,‬ב(‪' :‬אם הראשונים‬ ‫כמלאכים'‪ ,‬אויב ווייסט מען אז די ראשונים זענען ווי מלאכים און‬ ‫מ'וויל זיך נישט אוועקרירן פון זייערע דרכים‪ ,‬דעמאלס איז 'אנו‬ ‫כבני אדם'‪ ,‬קען מען זיך כאטש האלטן ווי בני אדם‪ָ .‬אבער טאמער‬ ‫האלט מען אז 'ראשונים כבני אדם'‪ ,‬און מ'קען אויף זיי מחולק‬ ‫זיין‪ ,‬און מ'קען זאגן אז די זאכן טוישן זיך ח"ו‪ ,‬ס'איז נישט ממש‬ ‫אזוי ווי ס'איז געווען אמאל‪ ,‬נאר ס'איז אנדערש פון וואס ס'איז‬ ‫געווען‪ ,‬דעמאלס איז 'אנו כחמורים'‪ .‬אזוי פלעגט ער צוזאגן‪.‬‬ ‫ב‬ ‫די איסורים הנוראים פון השתתפות בבחירות‬ ‫די בחירות הטמאות איז ַא חלק פונעם חורבן ביהמ"ק‬ ‫איך זאג די ווערטער דא‪ ,‬ווייל מ'קוקט אן די מצב ווי מ'שטייט‬ ‫האט זיך אנגעהויבן דער‬ ‫היינטיגע צייטן‪ .‬אין חודש תמוז ָ‬ ‫יאר‪' ,‬כל דור שלא נבנה בית‬ ‫דאס גייט ַאזוי יעדעס ָ‬ ‫חורבן ביהמ"ק‪ָ .‬‬ ‫יאר‬ ‫המקדש בימיו כאילו נחרב בימיו' )ירושלמי יומא פ"א ה"א(‪ .‬יעדעס ָ‬ ‫ווען ס'קומען די טעג פון שבעה עשר בתמוז און בין המצרים‪,‬‬ ‫הייבט זיך אן צוריק אויפצופרישן דער חורבן‪.‬‬ ‫ס'האט זיך אזוי געפירט‪ ,‬אז אין דעם חודש וועט פארקומען אין‬ ‫דאס קומט‬ ‫ארץ ישראל די וואלן‪ ,‬וואס יעדעס מאל ווען ָ‬ ‫פאר איז עס ַא פרישער חורבן‪ .‬אפשר האט זיך דאס צוגעפירט ַאזוי‪,‬‬ ‫אז ס'איז נקבע געווארן די וואלן אין די דריי וואכן‪ ,‬טאקע אין‬ ‫מאמר ה' § אמרא טבא‬ ‫קכ‬ ‫דעם צייט פונעם חורבן‪ .‬נישט אומזיסט איז דאס אזוי אויסגעקומען‪,‬‬ ‫ווייל דאס איז א חלק פונעם חורבן!‬ ‫ספה"ק ויואל משה ‪ -‬דער בירור הלכה לאמיתה של תורה‬ ‫מיר אלע ווייסן אז דער פעטער ז"ל האט זיך מייגע געווען און‬ ‫ס'האט אים גענומען א לאנגע צייט ביז ער איז נאכגעגאנגען‬ ‫'לעומקן של דברים' און ער איז ארויסגעקומען מיט א 'בירור הלכה‬ ‫לאמיתה של תורה'‪ ,‬לגבי דעם הארבן איסור פון השתתפות‬ ‫בבחירות‪.‬‬ ‫ס'איז אים נישט אזוי לייכט ָאנגעקומען‪ .‬אז מ'נעמט די גמרא און‬ ‫מ'קוקט אריין אינעווייניג טרעפט מען דאס נישט קלאר אין‬ ‫דאס זעלבע אז מ'נעמט א שלחן ערוך טרעפט מען‬ ‫דער גמרא‪ ,‬און ָ‬ ‫קלאר אין שו"ע‪ .‬דאס איז א זאך וואס מ'האט געדארפט‬ ‫ָ‬ ‫עס נישט‬ ‫יורד זיין לעומקה של הלכה! וכך הוא דרכה של תורה – מען גייט‬ ‫צו צו א זאך פונעם 'שורש הענין'‪ ,‬ביז ס'ווערט נתברר ונתלבן דער‬ ‫ענין להלכה און ס'ווערט קלאר 'קילורין לעינים'‪ .‬האב איך זיך‬ ‫אויפגעצייכענט עטליכע ענינים ַאז מ'זאל אביסל פארשטיין וואס‬ ‫דאס רירט אן‪.‬‬ ‫פארא הארבע ענינים ָ‬ ‫ַ ַ‬ ‫דער איסור פון 'מרידה באומות'‬ ‫הארבע שבועות‬ ‫די דריי ַ‬ ‫ערשטע זאך וואס ווערט נתברר אין ספה"ק ויואל משה איז‬ ‫די‬ ‫דאס ענין פון שלש שבועות‪ .‬דער יסוד איז א גמרא אין מסכת‬ ‫קכא‬ ‫אמרא טבא § משנתו של ספה"ק ויואל משה‬ ‫כתובות )דף קיא‪ַ (:‬אז דער אויבערשטער האט באשוואוירן די אידישע‬ ‫קינדער ווען זיי זענען געגאנגען אין גלות‪' :‬שלא ידחקו את הקץ'‪,‬‬ ‫'שלא ימרדו באומות'‪ ,‬און 'שלא יעלו בחומה'‪.‬‬ ‫דעם ערשטן העלפט ספר‪ ,‬אינעם מאמר שלש שבועות‪) ,‬סימן‬ ‫אין‬ ‫לפול‪ ,‬צו מסביר‬ ‫י‪-‬כד( לאזט זיך דער רבי אריין אין א טיפן ּפ ּ‬ ‫זיין וואס איז דער פשט פון 'לא ימרדו באומות'‪ ,‬און וואס איז דער‬ ‫פשט פון 'שלא יעלו בחומה'‪ ,‬ביז ער איז מברר דאס ענין‪ .‬אבער‬ ‫נאכדעם‬ ‫ַאצינד איז די שאלה‪ :‬נאכדעם ווען ס'איז שוין דא דער זאך‪ָ ,‬‬ ‫וואס די מדינה שטייט שוין‪ ,‬מעג מען האבן א חלק און זיין דערין‬ ‫ָ‬ ‫א שותף‪ ,‬אדער נישט?!‬ ‫פולקאמע שותפות רח"ל‬ ‫ָ‬ ‫אויך ָנאך די הקמת המדינה איז עס ַא‬ ‫איז שוין אויסגעקומען צו רעדן און זיך מתווכח זיין מיט‬ ‫מיר‬ ‫אזעלכע מענטשן וואס האבן די זאכן קיינמאל נישט געהערט‪,‬‬ ‫און די ערשטע זאך פרעגן זיי‪ :‬די מדינה עקזיסטירן דאך שוין‬ ‫אזויפיל יארן‪ ,‬ווי שטעלט מען דאס צו היינט צו דעם איסור פון‬ ‫'מרידה באומות'?‬ ‫אז מ'קוקט אריין אינעווייניג אין ויואל משה פארשטייט‬ ‫אבער‬ ‫דאס זייער גוט‪ .‬ער זאגט דערויף א משל‪ :‬מ'זאל זיך‬ ‫מען ָ‬ ‫מיסיאנערן‪ ,‬עובדי עבודה זרה‬ ‫ָ‬ ‫פארשטעלן אז ס'איז דא א באנדע‬ ‫ממש‪ ,‬און ס'איז געווארן פון זיי א מדינה‪ ,‬און זיי עקזיסטירן מיט‬ ‫א שטארקע מדינה‪ ,‬מיט אלע מפרשים און אלע צוגעהערן‪ .‬איז דען‬ ‫דא א שאלה צו מ'מעג זיך מיט זיי משתתף זיין מיט דער טענה‬ ‫דאס נישט געמאכט‪ ,‬די זאך איז שוין געווען פאר‬ ‫האב ָ‬ ‫אז "איך ָ‬ ‫מאמר ה' § אמרא טבא‬ ‫קכב‬ ‫געמאכט"?! יעדער בר דעת פארשטייט אז אויב מ'איז‬ ‫ַ‬ ‫האב עס‬ ‫איך ָ‬ ‫זיך משתתף מיט זיי‪ ,‬איז נישט קיין נפקא מינה צי ס'איז 'מתחילת‬ ‫אלעמאל איז דאס א‬ ‫ָ‬ ‫ברייתו'‪ ,‬צי מ'איז זיך שפעטער משתתף‪ַ ,‬‬ ‫שותפות צו עבודה זרה!‬ ‫די זעלבע זאך איז דא אויך‪ ,‬ווען מ'איז זיך משתתף מיט די ציונים‪:‬‬ ‫געהאט א שייכות דערמיט‬ ‫ַ‬ ‫וואס איז א נפקא מינה צי מ'האט‬ ‫פון אנהויב אדער הערשט שפעטער? נט‬ ‫דאס איז חוץ מזה וואס די רעליגעזע פארטייען האבן געהאט א‬ ‫ָ‬ ‫חלק אויך אינעם התייסדות המדינה!‬ ‫דער איסור פון 'עבודה זרה'‬ ‫דער חיוב פון מאבד זיין עבודה זרה אין ארץ ישראל‬ ‫צווייטע נקודה וואס דאס רירט אן‪ ,‬איז דער ענין פון עבודה‬ ‫א‬ ‫זרה‪ .‬מ'הערט רעדן אז ווער ס'איז זיך משתתף מיט די בחירות‬ ‫איז 'ביהרג ואל יעבור'‪ .‬לכאורה ווייסן מיר אז אויף די דריי עבירות‬ ‫איז דא אן איסור פון יהרג ואל יעבור‪ ,‬איז פארוואס עפעס איז דאס‬ ‫אויך ביהרג ואל יעבור?‬ ‫נט‪ .‬ספה"ק ויואל משה סימן פז‪ :‬וזה ודאי שאין טענה לומר דכיון שנעשתה התועבה‬ ‫הזאת ע"י כת של מינים ואפיקורסים שאינם צייתים לקול חכמים ולתוקף אזהרת‬ ‫התוה"ק מותר אח"כ להשתתף עמהם‪ ,‬כמו שאין טענה לומר על כנופיא של ע"ז כמו‬ ‫מיסיאנערן וכדומה דאף שכבר נעשו ועשו גדולות ונצורות לכבוש רוב העולם ויש להם‬ ‫ממשלה חזקה‪ ,‬גם הראו מופתים נוראים כמבואר בגמרא ע"ז דף נ"ה‪ ,‬הכי יעלה על דעת‬ ‫איזה מאמין בהשי"ת להשתתף עמהם‪ ,‬ומכש"כ בכתות של מינים ואפיקורסים שהוא‬ ‫גרוע הרבה יותר מע"ז‪ ,‬כמבואר בגמרא וברמב"ם ובכל הפוסקים ושאני מינות דמשכא‪.‬‬ ‫קכג‬ ‫אמרא טבא § משנתו של ספה"ק ויואל משה‬ ‫דער תירוץ איז‪ ,‬ווייל ס'רירט אן דער ענין פון עבודה זרה! די‬ ‫מדינה איז נתייסד געווארן אפצוהיטן אלע גלויבנס ‪ -‬אז‬ ‫מ'רעדט פון אלע גלויבנס מיינט דאס די קאטוילישע און די‬ ‫פראטאסטאנטישע און די מאחמאדאנישע און וואס נאך ס'איז נאר‬ ‫פארהאן ‪ -‬ס'איז דא א מצות עשה פון 'אבד תאבדון'‪ ,‬אז מ'איז כובש‬ ‫ארץ ישראל דארף מען אלע עבודה זרה'ס מאבד זיין‪ ,‬און אויב נישט‬ ‫איז דאס אן ענף פון עבודה זרה‪ ,‬קומט אויס אז ווער ס'איז זיך‬ ‫משתתף אין דער מדינה‪ ,‬דער נעמט א חלק אין די עבודה זרה ס!‬ ‫אויפהאלטן עבודה זרה אין ארה"ק‬ ‫ַ‬ ‫יעדער חבר הכנסת שטימט צו‬ ‫ענין פון עבודה זרה איז דאך אזא האקעלער ענין! יעדע‬ ‫דער‬ ‫רעגירונג ַארבעט מיט א בודזשעט ‪ -‬פונקט ווי יעדע פירמע‬ ‫האט א בודזשעט‪ .‬און יעדער בודזשעט ווערט איינגעטיילט אויף‬ ‫כמה וכמה ענינים; אזויפיל און אזויפיל געבט מען אויס פאר‬ ‫ּפ ָאליציי; אזויפיל פאר דער פאסט; אזויפיל צו בויען הייזער;‬ ‫אזויפיל פאר טיטשערס; א‪.‬א‪.‬וו‪ .‬יעדע זאך ווערט איינגעטיילט‪.‬‬ ‫דעפ ַארטמענט מיט'ן‬ ‫ּ‬ ‫דא א רעליגעזע‬ ‫דער מדינה איז אויך ָ‬ ‫אין‬ ‫דארט ווערט איינגעטיילט דער‬ ‫וואס ָ‬ ‫ָ‬ ‫נאמען 'משרד הדתות'‪,‬‬ ‫ָ‬ ‫ס‪ .‬עיין באריכות בירור סוגיא זו‪ ,‬בספה"ק ויואל משה סימן צ – צח‪ ,‬ומסיק שם‪:‬‬ ‫והיוצא לנו מזה שהכובשים ארץ ישראל עם הע"ז שבתוכה ומחזיקים ממשלתם‬ ‫על כל בתי הע"ז ואינם מאבדים אותם‪ ,‬יש להם בזה דין עובדי ע"ז‪ ...‬וא"כ אלה הרשעים‬ ‫שלא די שאינם מאבדים את הע"ז שתחת ממשלתם אלא אדרבה מתקנים אותם‬ ‫ונותנים להם כל עניני כבוד ובונים בתי ע"ז חדשים‪ ,‬וגם הועמד מטעם הממשלה משרד‬ ‫הדתות שנקרא בלשון רבים לכלול כל הדתות‪ ,‬שמשמרתם לתקן כל הדתות‪ ...‬ואין שום‬ ‫ספק כי אף בשביל עון זה בלבד יש לאותה הממשלה דין ממשלת ע"ז שהוא ביהרג‬ ‫ואל יעבור‪ ...‬ואם כן כל המשתתפים בממשלה זו המה שותפים לע"ז ועוברים בזה על‬ ‫איסורא דיהרג ואל יעבור‪.‬‬ ‫מאמר ה' § אמרא טבא‬ ‫קכד‬ ‫בודזשעט פאר ַאלע רעליגיעזע ענינים פון דער מדינה‪ ,‬און דער‬ ‫זאכן‪ .‬דער רבי שרייבט אין ויואל‬ ‫'משרד הדתות' פירט ָאן די ַאלע ַ‬ ‫משה אז 'דתות' איז א לשון רבים‪ ,‬וואס דאס מיינט "אלע רעליגיעס‬ ‫פון דער מדינה"!‬ ‫דאס‬ ‫מאל ווען די מדינה פירט דורך ַא בודזשעט‪ ,‬ווערט ָ‬ ‫ָ‬ ‫יעדעס‬ ‫זאכן פון דער מדינה‪ .‬און ווען‬ ‫איינגעטיילט פאר ַאלע ַ‬ ‫באשטימען ַאז אזויפיל‬ ‫דאס ַ‬ ‫ס'קומט אפשטימען דעם בודזשעט טוט ָ‬ ‫און אזויפיל זאל מען געבן פאר דעם‪ ,‬און אזויפיל זאל מען‬ ‫אויסגעבן פאר דעם‪ .‬דאס הייסט אז אידן שומרי תורה ומצות טוען‬ ‫אפשטימען א געזעץ אז אזויפיל און אזויפיל עבודה זרה'ס זאל‬ ‫מען אויפבויען; אזויפיל און אזויפיל קלויסטערס זאל מען‬ ‫יאר; אזויפיל‬ ‫אויפבויען; אזויפיל עבודה זרה וועט מען דינען דאס ָ‬ ‫געלט געבט מען אויס פאר טיטשערס וואס לערנען דברי כפירה‬ ‫וניאוץ אין השי"ת‪ ,‬און אזויפיל און אזויפיל געבט מען אויס פאר‬ ‫די אלע דברי זוהמא‪.‬‬ ‫אפגעשטימט‪,‬‬ ‫און ווען ָ‬ ‫דאס קומט ָאן צום פארלאמענט ווערט עס ָ ּ‬ ‫און ווער הייבט אויף די הענט דאס אפצושטימען? די אלע‬ ‫וואס זענען זיך משתתף אין דער רעגירונג! ווייל די אלע שטימען‬ ‫פאר'ן בודזשעט פון דער רעגירונג‪.‬‬ ‫דאך ַ‬ ‫ָ‬ ‫דאס הייסט אזוי‪ ,‬אז אידן וואס זאגן "שמע ישראל" טוען שטימען‬ ‫פאר מיליאנען דאלארען וואס גייט פאר עבודה זרה‪ ,‬גילוי‬ ‫עריות‪ ,‬און שפיכת דמים‪ .‬דאס רירט אן עבודה זרה ממש! נישט‬ ‫אזוי 'מיט דריידעלעך'‪ ,‬נאר פשוט עבודה זרה ממש!‬ ‫קכה‬ ‫אמרא טבא § משנתו של ספה"ק ויואל משה‬ ‫'דעמאקראטיע' ביי אידישע קינדער‬ ‫ָ ַ‬ ‫דער איסור פון‬ ‫האבן ערבות אויף ַאנדערע‬ ‫אידן זענען מחויב צו ָ‬ ‫ַא נקודה ווערט בארירט אין ספה"ק ויואל משה‪ :‬דער ענין‬ ‫נאך‬ ‫ָ‬ ‫זאך‪' .‬איש‬ ‫'דעמאקראטיע' איז זייער א שיינע און א פיינע ַ‬ ‫ַ‬ ‫ָ‬ ‫פון‬ ‫כל הישר בעיניו יעשה'‪ ,‬יעדער איז ביי זיך אין שטוב דער אייגענער‬ ‫בעל הבית‪ ,‬קיינער זאגט נישט קיין דעות פארן צווייטן‪.‬‬ ‫דאס איז זייער גוט פאר אומות העולם‪ ,‬אבער ביי אידן איז אזא‬ ‫פארהאן! דער כלל איז ַאז 'כל ישראל ערבים זה‬ ‫ַ‬ ‫זאך נישט ַ‬ ‫לזה'‪ ,‬און אויף דעם זענען נכרת געווארן כמה 'כריתות' און 'ערבות'‪.‬‬ ‫פאר'ן צווייטן‪,‬‬ ‫'יא' צו זאגן דעות ַ‬ ‫ַאלע אידן האט זיך פארפליכטעט ָ‬ ‫'יא' צו זאגן מוסר‬ ‫'יא' צו שטערן א צווייטן פון א עבירה‪ ,‬און ָ‬ ‫און ָ‬ ‫פאר א צווייטן אויב ער איז נישט מקיים קיין מצוה‪ָ .‬אבער אויף‬ ‫האבן די חברי הכנסת אונטערגע'חתמ'ט אינעם "מגילת‬ ‫ָ‬ ‫דעם‬ ‫דאס נישט טון!‬ ‫העצמאות" אז זיי וועלן ָ‬ ‫זאגט דער רבי‪ ,‬אז דאס איז אן ָאפענער 'הרמת יד' אין דער תורה‬ ‫הקדושה! און ָאט דער געזעץ ווערט אפגעשטימט אין זייער‬ ‫ארלאמענט‪ ,‬און דאס איז טאקע מחייב יעדן פון זיי עס‬ ‫ַ‬ ‫ּפ ַ‬ ‫אויסצופירן! סא‪.‬‬ ‫סא‪ .‬וז"ל )מאמר א' סימן ק'(‪ :‬וכעין זה ראיתי בעת התחלת התייסדות המדינה‪ ,‬שהדפיסו‬ ‫אז בעתון האגודאי שנדפס אז פה את נוסח הכתב שחתם עליו ראש האגודה‬ ‫שמקבל עליו בערבות שלא לכוף שום ישראל לקיום התוה"ק‪ .‬ונשתוממתי על המראה‪,‬‬ ‫מאמר ה' § אמרא טבא‬ ‫קכו‬ ‫דער איסור פון 'חוקי עכו"ם'‬ ‫די חברי הכנסת זענען מייקר שם אלילים‬ ‫נאך א ענין וואס ער בארירט‪ ,‬בנוגע דעם איסור פון בחירות‪ ,‬איז‬ ‫דער ענין פון ערכאות‪.‬‬ ‫יעדער איינער ווייסט וואס רש"י זאגט אויפ'ן ּפסוק )שמות כא‪ ,‬א(‪:‬‬ ‫'ואלה המשפטים אשר תשים לפניהם'‪ ,‬אז ווער ס'גייט‬ ‫בערכאות עכו"ם איז 'מייקר שם אלילים'‪ .‬רש"י רעדט דארט ווען‬ ‫דארט‪ ,‬וואו מען מאכט‬ ‫איינער גייט בערכאות‪ ,‬און כל שכן וכל שכן ָ‬ ‫די ערכאות עכו"ם‪ .‬עס גייען אריין אידן שומרי תורה ומצות‪ ,‬און‬ ‫זיצן און מאכן די חוקי עכו"ם‪ ,‬אוודאי איז עס מייקר שם‬ ‫אלילים! סב‪.‬‬ ‫הלא מבואר בגמרא סוטה דף ל"ז הרבה אלפים בריתות ואלות שקבלו עליהם ישראל‬ ‫במעמד הר סיני ובאוהל מועד ובהר גריזים ובהר עיבל בשביל הערבות וערבא דערבא‪,‬‬ ‫והערבות הוא לעשות כל מה שבידו לכוף את ישראל לקיום התוה"ק‪ ,‬ועיי"ש בתוס'‬ ‫וברמב"ן בפסוק ארור אשר לא יקים‪ ,‬והאיך אפשר ליתן כתוב וחתום בפירוש ההיפך‬ ‫ממה שנתקבל בקבלת התורה בהר סיני‪...‬‬ ‫והנה חוק הדעמוקראציא הוא טוב לאומות העולם שלא קבלו את התורה‪ ,‬אבל ישראל‬ ‫שקבלו את התוה"ק באלפים בריתות ואלות על הערבות לכוף את חבירו על קיום‬ ‫התוה"ק הוי חוק הדעמוקראציא בעניני דת‪ ,‬כפירה בתוה"ק ומינות גמורה ר"ל‪ ,‬וחלילה‬ ‫לישראל להשתתף או אפילו ליתן הסכמה כל דהו להנהיג בישראל חוק הדעמוקראציא‬ ‫לכפור בתוה"ק‪ ,‬וק"ו ליתן כתוב וחתום שמקבל על עצמו אותו החוק הכופר בתוה"ק‪...‬‬ ‫והמבין יוכל להבין גם מזה עד היכן הדברים מגיעים השוחד העצום של הרצון להיות‬ ‫מאוכלי שולחנם של אותה המלוכה הבזוי' והשפלה שמסמא עינים עד קצה האחרון‬ ‫בכל דבר שבקדושה‪.‬‬ ‫סב‪ .‬וז"ל )מאמר א' סימן קא(‪ :‬הנה ידוע גודל האיסור לילך בערכאות עכו"ם‪ ,‬וכתב רש"י‬ ‫ז"ל בפרשת משפטים דהוא מייקר שם אלילים‪ .‬ולשון הרמב"ם סוף הלכות סנהדרין‬ ‫והטור וש"ע סימן כ"ו דהוי כאלו חירף וגידף והרים יד בתורת משה‪ ...‬וכ"ז מיירי אף‬ ‫קכז‬ ‫אמרא טבא § משנתו של ספה"ק ויואל משה‬ ‫דער איסור פון ַ'אריינגיין אין ַא בית המינים'‬ ‫טאר מען נישט ַאריינגיין אין ַא מקום סכנה‬ ‫אפילו במקום סכנה ָ‬ ‫נאך אן ענין רעכנט ער דארט אויס ‪ -‬דאס וואס ר' טרפון זאגט‬ ‫)שבת קטז‪ (.‬אז מען טאר נישט אריינגיין אין א בית המינים‪,‬‬ ‫אפילו 'נחש רץ אחריו להכישו' איז דא אן איסור! אפילו דארט‬ ‫וואו ס'איז ממש פיקוח נפש טאר מען נישט אריינגיין אין א הויז‬ ‫וואו מינים זיצן דארטן צוזאמען‪ ,‬און אויף דעם דארף מען האבן‬ ‫ממש מסירות נפש‪.‬‬ ‫וואו איז נאך פארהאנען א מקום וואו ס'קומען זיך צוזאמען אזויפיל‬ ‫מענטש לשם מינות ווי דער פארלאמענט‪ ,‬דער כנסת המינים‪.‬‬ ‫ווי איז דא א היתר אהין אריינצוגיין? סג‬ ‫ביחיד שהולך לדיני עכו"ם לטובתו ולהנאתו‪ ...‬כל מקום הוי כמו חירוף וגידוף‪,‬‬ ‫ולפי זה המחוקקים חוקי עכו"ם לכוף את ישראל לחוקיהם בכל דבר‪ ,‬הן בדיני ממונות‬ ‫ונפשות ועריות‪ ...‬זה גרוע הרבה יותר מהילוך בערכאות בשביל תאות ממונו‪ ,‬דאילו‬ ‫כשהולך בערכאות בשביל תאות הממון אינו אלא כחירוף וגידוף בכ"ף הדמיון‪ ,‬אבל זה‬ ‫הוא חירוף וגידוף ממש‪ ...‬וברור שיש בזה הענין בלבד איסורא דיהרג ואל יעבור‪ ,‬מלבד‬ ‫האיסורים האחרים שיש בזה שדינם כך כמו שכתבתי למעלה‪ .‬וכל חברי אותה הכנסת‬ ‫שנתייסדה בחוקים האלה המה שותפים באיסור הנורא הזה‪ ,‬והיעלה על הדעת שיהי'‬ ‫בזה איזה היתר להשתתף עמם‪.‬‬ ‫סג‪ .‬וז"ל )מאמר א סימן ק"ה(‪ :‬והנה זה ודאי שאותו "בית הכנסת" הוא בית מינים‪ ,‬שמלבד‬ ‫שיותר מתשעים אחוז המה מינים ואפיקורסים גמורים לכל הדיעות‪ ,‬מתכנסין לשם‬ ‫בדעה זו לחשוב מחשבות באיזה אופן לעקור תורה ח"ו‪ ,‬וכל התייסדותה של אותו‬ ‫הכינוס הממשלתי עם כל חוקי' ומשפטי' מעשי' ועניני' הכל הוא כפירה גמורה בתוה"ק‪,‬‬ ‫ומשם מאותו הבית והכינוס מתפשט מינות וכפירה לכל העולם‪ ,‬ובפרט לארץ ישראל‪,‬‬ ‫ובחוקי החינוך היוצאים מאותו הכנסת מטמאים כל הילדים במינות וכפירה ר"ל‪ ,‬ובשארי‬ ‫עניניהם וחוקותיהם מטמאים רוב העם הקטנים עם הגדולים‪ ,‬וצריכין לרחמי שמים‬ ‫מאמר ה' § אמרא טבא‬ ‫קכח‬ ‫דער איסור פון 'מכשיר זיין די טומאה פון ציונות'‬ ‫ַא 'הכשרה' פאר דער מדינה הטמאה‬ ‫נאך א נקודה וואס ער רעכנט אויס ‪ -‬אז מיט דעם וואס מען שיקט‬ ‫אריין 'נציגים' אויף דעם מקום איז מען מכשיר דאס גאנצע‬ ‫ציונית! ס'ווערט פארגעסן אז ס'איז געווען א קאמף וואס רוב גדולי‬ ‫באקעמפט; זיי האבן איינגעזען אז ציונית איז א‬ ‫ישראל האבן דאס ַ‬ ‫שנאה עמוקה צו דת ישראל; זיי האבן געזען אז דאס וועט‬ ‫אונטערברענגען א גרויסע טייל פון דת ישראל; און אז מ'גייט אהין‬ ‫הייבט מען זיך אן צו חבר'ן מיט די רשעי ישראל און מ'איז מכשיר‬ ‫די גאנצע זאך סד‪.‬‬ ‫להותיר לנו שריד‪ ,‬ממש לא הי' בית מינות כזה בעולם מיום הוסדה ארץ‪ ,‬וא"כ הכניסה‬ ‫שם בלבד אף אם אינו עושה שם מאומה ואינו משתתף עמם כלל הוא חמור מאד‪,‬‬ ‫כמבואר בגמרא שבת דף קט"ז שאפילו אדם רודף אחריו להורגו ונחש רץ אחריו‬ ‫להכישו נכנס לבית ע"ז ואינו נכנס לבתיהן של אלו וכו'‪.‬‬ ‫ועוד האריך שם בויוא"מ בבירור הסוגיא ומסיק בסימן ק"ח‪ :‬ומעתה ניחזי אנן בנ"ד בדין‬ ‫כניסה לבית המינים שקורין אותו כנסת‪ ...‬אם הוא באופן חשיבות ועילוי להם הוי לכו"ע‬ ‫באיסורא דיהרג ואל יעבור‪ ,‬כמבואר כ"ז לעיל‪ .‬אשר ע"כ הנכנסים לשם ליתן להם עילוי‬ ‫וחשיבות של שרי מלוכה הוא איסורא שאסור לעשות כן אף בשביל להנצל מהריגה‪,‬‬ ‫ומכש"כ אלו ההולכים שם להשתתף עמם ולהתקשר עמהם בשבועה ונותנים הודי' לחלקם‬ ‫שזכו לאותה המלוכה ר"ל‪ ,‬כבר בתחלת הכניסה בלבד עוברים באיסורא דיהרג ואל יעבור‪.‬‬ ‫סד‪ .‬וז"ל )מאמר א' סימן קי(‪ :‬והאחרון הכביד שע"י שמשתתפים גם שומרי תורה ומצות‬ ‫בתוך אותה המלוכה השפלה של הציונות הטמאה ר"ל ועובדים אתם יחד בשירות‬ ‫עניני המלוכה‪ ,‬מלבד שעוברים באותה המעשה על הרבה איסורים נוראים שכל אחד‬ ‫ואחד מהם הוא ביהרג ואל יעבור‪ ,‬כאשר נתבאר למעלה‪ ,‬אבל עוד חמור יותר שע"י‬ ‫השתתפותם עמהם מכשירין את מעשה הציונות בפני כל העולם עד שבעוה"ר נעשה‬ ‫כל העולם מוכשר לקבל טומאה‪ ,‬בחושבם התירו פרושים את הדבר‪ ,‬וח"ו מה שכל‬ ‫הצדיקים וקדושים בכל הדורות הרעישו עולמות במס"נ נגד מעשה הציונים ח"ו תעו‬ ‫מן הדרך אלא הכופרים הטמאים שטמאו את כל העולם כולו במינות וכפירה כוונו אל‬ ‫קכט‬ ‫אמרא טבא § משנתו של ספה"ק ויואל משה‬ ‫דער איסור פון 'מחפה זיין אויף רשעים'‬ ‫דאס רשעות‬ ‫פארשווייגט ָ‬ ‫מען ַ‬ ‫ווידער רעכנט ער אויס ַאן ענין ‪ -‬אז מיט דעם וואס מ'גייט אהין‬ ‫איז מען מחפה אויף די רשעים‪ ,‬און אויף אלע זאכן וואס‬ ‫אפגעטון‪ .‬ווייל מ'הייבט אן אפצומאכן סודות‬ ‫ס'ווערט דארטן ָ ּ‬ ‫אונטער'ן טיש און אויפ'ן טיש‪ ,‬וואס מ'מעג יא אויסזאגן און וואס‬ ‫מ'טאר נישט אויסזאגן‪ ,‬און מען וויל אז מ'זאל דאס פארשווייגן‬ ‫מ'זאגט ַאז "ס'איז‬ ‫ָ‬ ‫גאס‪ .‬ממילא הייבט מען אן מחפה צו זיין‪,‬‬ ‫אין די ַ‬ ‫נישט אזוי געפערליך; ס'איז אביסל איבערגעטריבן; מיר גייען שוין‬ ‫העלפן; ס'איז שוין כמעט ווי ערלעדיגט"‪...‬‬ ‫און דער עיקר איז‪ַ ,‬אז מען ַארבעט אויף מענטשן אז מ'זאל זיין‬ ‫שטיל‪ ,‬ווייל מ'זאגט פאר יעדן‪" :‬זארגטס ענק נישט‪ ,‬ס'איז דא‬ ‫מענטשן וואס נעמען קעיר‪ ,‬אלעס וועט זיין אין ארדענונג‪ ,‬אז נישט‬ ‫מארגן"‪ ...‬ביז ס'גייט אריבער א טאג נאך א טאג‪,‬‬ ‫היינט וועט זיין ָ‬ ‫און א וואך נאך א וואך‪ ,‬ס'ווערט חדשים און יארן‪ ,‬און ס'ווערט‬ ‫פארשטייער פארדרייען די קעפ פונעם ציבור‪,‬‬ ‫גארנישט געטון‪ ,‬די ָ‬ ‫צוליב זייערע אינטערעסן! סה‬ ‫האמת והן המה מצילי ישראל וגואלם‪ ,‬כאשר נתברר שגם שומרי תורה ומצות נהנים‬ ‫ומתחממים מהם‪ ,‬ומאי אהני לן רבנן בדורות הראשונים שעבדו השי"ת בכל לבם ומסרו‬ ‫נפשם לקבוע אמונה בלבות בני ישראל והזהירו להתרחק מפתח ביתה של המינות כדת‬ ‫וכהלכה‪ ...‬ועתה שומרי תורה ומצות מתאמצים ליכנס ביניהם ולקחת חלק בתוך אותה‬ ‫השררה שהמציאו בדרך המינות ומלחכי פינכא של הציונים‪.‬‬ ‫סה‪ .‬וז"ל )מאמר א' סימן קי"ג(‪ :‬וחוץ לזה הנה לא מסתפק שום אדם כי אותה המלכות‬ ‫מעברת על הדת וחפצה לעקור האמונה וכל התורה כולה‪ ,‬וכמו שהעיד החכם מכל‬ ‫מאמר ה' § אמרא טבא‬ ‫קל‬ ‫'אפּשוואכן דעם כח המלחמה'‬ ‫ַ‬ ‫דער איסור פון ָ‬ ‫פארלירן דעם כח‬ ‫מאכט ַ‬ ‫פּארטיי ַ‬ ‫ַא ַ‬ ‫ווידער ברענגט דער רבי אן ענין ‪ -‬אז ווען נישט וואס די אגודה‬ ‫און די מזרחי וואלטן זיך באטייליגט אין די כנסת‪ ,‬און‬ ‫האלטן‬ ‫ס'וואלט ווען געווען פעסט אז צענדליגער טויזענטער אידן ַ‬ ‫זיכער אז "ניין! מיר האבן נישט קיין שייכות מיט קיין שום זאך‬ ‫וואס האט שייכות מיט ציונית!" וואלט די רעגירונג בעל כרחם זיך‬ ‫געמוזט רעכענען מיט אזויפיל מענטשן‪ ,‬און כאטש זיי זענען נישט‬ ‫קיין רוב וואלט מען זיי געדארפט נאכגעבן‪ָ .‬אבער טאקע וועגן דעם‪,‬‬ ‫ווייל מ'גייט אריין אינעווייניג‪ ,‬שוואכט מען אפ דעם כח!‬ ‫דאס איז ַא שטארקע סברא ‪ָ -‬‬ ‫וואס ער זאגט אז צוויי פון די מזרחי‬ ‫ָ‬ ‫פירער האט אים מודה געווען אז ס'איז אן אמת'ע זאך ‪ -‬און‬ ‫אדם במשלי ד' פסוק ט"ז כי לא ישנו אם לא ירעו ונגזלה שנתם אם לא יכשילו‪ ,‬וכמו‬ ‫שנתברר מכמה דורות שזה כל תאוותם‪ ,‬אלא שמפחדים קצת מן העולם‪ ...‬אבל כיון‬ ‫שכל מפלגות הדתיות המה שותפים באותו המגבית‪ ,‬גם האגודה משתתפת בכל מיני‬ ‫גביית הממון שלהם‪ ,‬והכל נוגעין בדבר‪ ,‬ומכסין מן ההמון ואין מודיעין להם שבממונם‬ ‫מעבירין על הדת‪ ,‬לכן עושין מה שעושין העברה על הדת בעזות וחציפות‪ ,‬ולא עוד‬ ‫אלא אפילו כשעושין איזה מחאות נגדם בזעקה וכאב לב נגד העברת הדת וחילול ה'‬ ‫ותורתו הקדושה‪ ,‬שבושים בזה בפני העם ובפני האומות‪ ...‬אבל דא עקא שכל הדתיים‬ ‫המשתתפים עם מלכות המינות‪ ,‬והאגודה בתוכם‪ ,‬מחפין עליהם ועומדין על ימינם‬ ‫להצילם מכל נזק והפסד ובושה‪ ...‬בזה ודאי נותנים להם כח וחיזוק גדול שיעיזו פניהם‬ ‫יותר להעביר על הדת באין מפריע ואין פחד לנגד עיניהם ביודעם שיש להם דתיים‬ ‫המהפכין דברי אלקים חיים‪ ,‬מקיה"ש לחיה"ש ומחיה"ש לקידה"ש‪ ,‬כהנה וכהנה טענות‬ ‫שוא והבל שאין לטפל בהם ולהביאם על הכתב‪ ,‬שאין בהם אלא להחניף לרשעים‬ ‫שמשתתפים עמם ומקבלים מהם כל מיני שוחד‪ ,‬עד שעיקר חיותם וקיומם מהם שזה‬ ‫מסמא עינים עד אין גבול וערך‪ ...‬וחמור מאד עון המחזיקים ידי עוברי עבירה יותר‬ ‫מהעוברי עבירה עצמם‪ ,‬כמבואר ‪...‬‬ ‫קלא‬ ‫אמרא טבא § משנתו של ספה"ק ויואל משה‬ ‫ווער ס'פארשטייט אביסל וויאזוי דאס גייט צו‪ ,‬ווייסט אז ווען‬ ‫ס'האט צוטון מיט פארטייען און איין פארטיי איז אין קעגנערשאפט‬ ‫טאר קיין שום פארטיי נישט‬ ‫ָ‬ ‫דעמאלט‬ ‫ָ‬ ‫פון די צווייטע פארטיי‪,‬‬ ‫נאכגעבן פאר דער צווייטער ּפ ַארטיי‪ .‬ווייל אויב יא וועט דאך די‬ ‫נאכדעם‪ ,‬ווען‬ ‫האבן אויפגעטון‪ ,‬און ָ‬ ‫צווייטע פארטיי ווייזן אז זיי ָ‬ ‫וואלן‪ ,‬וועט די צווייטע פארטיי ווייזן‪:‬‬ ‫ס'וועט קומען די קומענדיגע ַ‬ ‫"קוק וואס פארא גדולות ונצורות מיר האבן אויפגעטון"‪ ,‬ממילא‬ ‫וועט מען באקומען מער שטימען און יענע פארטיי וועט וואקסן‪,‬‬ ‫און דאס וויל דאך נישט די ערשטע פארטיי‪ ,‬מוז מען טון אזוי אז‬ ‫זאלן נישט קענען אויפווייזן‬ ‫זיי זאל נישט קענען אויפטון‪ ,‬כדי ַאז זיי ָ‬ ‫וואס מ'טוט אויף סו‪.‬‬ ‫סו‪ .‬וז"ל )מאמר א' סימן קט"ז(‪ :‬וכל מי שיש לו מח בקדקדו יוכל להבין ברור כי אלו לא‬ ‫היו משתתפים האגודה ביניהם ומתחממים מהם‪ ,‬היו יכולים ללחום יותר בחו"ל‬ ‫עבור התוה"ק והיו באים לעזרת ה' בגבורים כדת של תורה‪ ,‬והי' בזה כח גדול של עוד‬ ‫כמה רבנים וראשי ישיבות‪ ,‬והי' בזה השפעה יותר גם על ההמון‪ ,‬ובודאי הי' בזה פעולה‬ ‫גדולה למנוע אותם מהרבה גזירות ועניני העברת הדת‪ ,‬ויוכל להיות שאז הי' מועיל‬ ‫אצלם גם בקשות ותחנונים‪ ,‬שהיו פונים יותר לדברי יראי ה' מחמת שלא הי' להם חיזוק‬ ‫כ"כ מכל מיני דתיים‪ .‬לא כן עכשיו‪ ,‬שגם האגודה ביניהם ובידם‪ ,‬ויש להם מזה חיזוק‬ ‫רב‪ ,‬הפסידו הכל‪.‬‬ ‫וז"ל שם סימן קי"ז‪ :‬וחוץ לזה אמרו לי בפירוש שנים ממנהיגי המזרחי שיען שיש‬ ‫מפלגות דתיות בכנסת קשה להם יותר לפעול בעניני הדת כי אינם רוצים ליתן חיזוק‬ ‫והתגברות להמפלגות הדתיות‪ ,‬כי כל מפלגה לפי ערך שהיא מתגברת והולכת מחלשת‬ ‫המפלגות האחרות‪ ,‬כי לפי ערך שזה קם זה נופל‪ ,‬ויודעים המה כי מה שיפעלו בעניני‬ ‫הדת יהי' להם מזה חיזוק והתגברות הכח יותר‪ ,‬ורוצים למנוע זה‪ .‬והנה גם זה אמת‬ ‫ויציב‪ ,‬כי אף שרוצים שיהי' ביניהם מפלגות דתיות להכשיר אותם בעיני העולם‪ ,‬אבל‬ ‫אינם רוצים שיהיו מפלגות חזקות בתוך הכנסת‪ ,‬כי לצורך ההכשר די להם אף אם הם‬ ‫חלשים בתכלית החולשה‪ ,‬ולכן מלבד שנאת הדת שיש להם עוד נתוסף להם טעם‬ ‫ונגיעה עצמית שלא ליתן כח למפלגות הדתיות המתערבים עמהם בכנסת ומשתתפים‬ ‫עמהם בכל דבר‪ ,‬ואילו לא היו נכנסים שומרי תורה ומצות בתוך פוליטיק של המפלגה‬ ‫ולא היו מבקשים מהם לא ממון ולא שום גדולה וכבוד אלא הנחה לשומרי תורה בעניני‬ ‫הדת‪ ,‬אין ספק שהיו יכולים לפעול הרבה יותר בעניני הדת‪.‬‬ ‫מאמר ה' § אמרא טבא‬ ‫קלב‬ ‫ראטעווען‬ ‫אסאך מער געקענט ַ‬ ‫וואלט מען ַ ַ‬ ‫פּארטייען ָ‬ ‫ָאן קיין רעליגיעזע ַ‬ ‫און אז מ'וויל זען דערצו ַא משל‪ ,‬קען מען דאס אהערשטעלן צו‬ ‫דעם מצב אין ַאמעריקע‪ :‬יעדער איינער ווייסט אז די שווארצע‬ ‫אין אמעריקע זענען נישט קיין רוב‪ ,‬זיי זענען א מיעוט‪ .‬אבער עם‬ ‫כל זה‪ ,‬וועט קיין שום פאליטישאן זיך נישט טרויען צו זאגן עפעס‬ ‫וואס זאל האבן א 'פגם דקה מן הדקה' קעגן א שווארצן‪ ,‬ווייל ער‬ ‫שאטן פאר זיין ּפ ַארטיי‪ָ .‬אבער ווען ס'וואלט‬ ‫ָ‬ ‫ווייסט אז ס'וועט‬ ‫געווען א שווארצע פארטיי וואלט געווען 'מהיפוך להיפוך'‪– .‬‬ ‫מ'וואלט געוואוסט אז די שווארצע שטימען דאך ממילא פאר די‬ ‫האבן אויב מ'גיט‬ ‫שווארצע פארטיי‪ ,‬אויב ַאזוי וועט מען נאר ריוח ָ‬ ‫האבן נישט קיין‬ ‫זאך‪ .‬אבער אזויווי זיי ָ‬ ‫נאך קיין שום ַ‬ ‫זיי נישט ָ‬ ‫פארטיי שלאגט מען זיך ארום איבער זייערע שטימעס‪ ,‬און ממילא‬ ‫באקומען וואס זיי ווילן‪.‬‬ ‫קענען זיי ַ‬ ‫דער רבי זאגט ַאז צוויי פון די מזרחי האט צו אים מודה‬ ‫און‬ ‫געווען‪ ,‬אז ווען ס'וואלט נישט געווען קיין רעליגיעזע‬ ‫פארטייען וואלט געווען אסאך גרינגער‪ ,‬ווייל די ציונים וואלטן‬ ‫געהאט‪ .‬וואס מ'וואלט געוואלט וואלט מען באקומען‪.‬‬ ‫ַ‬ ‫מורא‬ ‫ג‬ ‫פּארטייען‬ ‫התחברות לרשעים דורך די רעליגיעזע ַ‬ ‫סארט שותפות אין די מדינה‬ ‫ס'איז קיין שום חילוק וועלכע ָ‬ ‫אראפגעברענגט אן אפס קצהו פון די‬ ‫דא ַ ָ ּ‬ ‫כ'האב ָ‬ ‫ָ‬ ‫כל ּפנים‪,‬‬ ‫על‬ ‫מ'דארף ַאריינקוקן און לערנען אינעווייניג‪.‬‬ ‫ַ‬ ‫וואס‬ ‫יסודות‪ָ ,‬‬ ‫קלג‬ ‫אמרא טבא § משנתו של ספה"ק ויואל משה‬ ‫וואס מענטשן זענען זיך‬ ‫ָאבער כ'וויל ַארויסברענגען ָ‬ ‫נאך ַא נקודה ָ‬ ‫טועה דערין‪ .‬מען מיינט ַאז דער חסרון פון דער 'אגודה'‬ ‫צוגעשטאנען צו דער‬ ‫ַ‬ ‫היינטיגע צייטן‪ ,‬איז ווייל זיי זענען‬ ‫דאס איז ַא גרויסער טעות‪.‬‬ ‫'קאאליציע' און צו דער רעגירונג‪ָ .‬אבער ָ‬ ‫ָ ַ‬ ‫ווייל דער גאנצער ספה"ק "ויואל משה" איז געשריבן געווארן מיט‬ ‫די אלע לשונות ‪ -‬און טאקע מיט די שארפע לשונות וואס ער‬ ‫שרייבט – בשעת ווען די "אגודה" איז נאך געווען אין דער‬ ‫'קאאליציע'! אבער מ'קען דאך‬ ‫ָ ַ‬ ‫'אפ ָאזיציע' און נישט אין דער‬ ‫ָ ּ‬ ‫קאאליציע‪.‬‬ ‫מיינען אז ס'איז ַא נייעס ַאז די אגודה איז ַאריין אין דער ָ ַ‬ ‫היסטאריע‪ַ ,‬אז‬ ‫ָ‬ ‫וויל איך מגלה זיין דעם עולם און דערציילן אביסל‬ ‫גאנצער סדר אין ארץ‬ ‫מ'זאל וויסן וויאזוי ס'האט אויסגעזען דער ַ‬ ‫ישראל‪ .‬אז מ'ווייסט נישט אביסל היסטאריע פארשטייט מען נישט‬ ‫וואס ס'שטייט אין "ויואל משה"‪.‬‬ ‫די ערשטע בחירות הטמאות ‪ -‬בשנת תש"ט‬ ‫די מדינה איז געגרינדעט געווארן אין יאר תש"ח‪ .‬אין תש"ט איז‬ ‫דעמאלטס זענען‬ ‫ָ‬ ‫וואלן‪ .‬די ערשטע וואלן‬ ‫ַ‬ ‫געווען די ערשטע‬ ‫געגאנגען אויף איין ליסטע‪ :‬די 'מזרחי'‪ ,‬די 'אגודה'‪ ,‬און די 'פועלי‬ ‫אגודה'‪ .‬די אלע דריי זענען געגאנגען צוזאמען‪ ,‬און ס'האט געהייסן‬ ‫'חזית דתית'‪.‬‬ ‫דער סדר איז געווען ַאז אין דעם זעלבן ּפ ַארטיי זענען די מזרחי‬ ‫געגאנגען אויף ליסטע ב'‪ ,‬די אגודה אויף ג'‪ ,‬און די פועלי‬ ‫ַ‬ ‫אגודה אויף א ד'‪ .‬און די וואס זענען געגאנגען שטימען האבן‬ ‫אריינגעשטעלט א צעטעלע וואס דארט איז געווען אויפגעשריבן ב'‬ ‫ג' ד'‪.‬‬ ‫מאמר ה' § אמרא טבא‬ ‫קלד‬ ‫וואלן‪.‬‬ ‫ַ‬ ‫די ליסטע האט אנגעהאלטן נאר בשעת די ערשטע‬ ‫ָאט‬ ‫דעמאלט ביי די ערשטע וואלן איז די אגודה אריינגעטרעטן‬ ‫ָ‬ ‫דאס הייסט אז דאס וואס‬ ‫אין דער קאאליציע פון דער רעגירונג‪ָ – .‬‬ ‫זיי זענען היינט אין דער קאאליציע איז נישט קיין נייעס‪ ,‬דאס איז‬ ‫שוין איינמאל געווען‪.‬‬ ‫די צווייטע בחירות הטמאות – בשנת תשי"ב‬ ‫דאס האט אזוי אנגעהאלטן ביז תשי"ב‪ ,‬דעמאלס איז נולד געווארן‬ ‫דער פראבלעם פון 'מיהו יהודי' סז‪ .‬דער דעמאלטס'דיגער ראש‬ ‫הכופרים האט אוועקגעשיקט בריוון צו גדולי ישראל און להבדיל‬ ‫צו פראפעסארן זיי זאלן אים גיבן צו פארשטיין דעם גדר פון 'מיהו‬ ‫יהודי'‪ .‬אזוי האט זיך עס אנגעהויבן‪ ,‬און ס'איז באשטאנען איבער‬ ‫דעם א רעגירונג קריזיס‪ ,‬און דעמאלס איז געפאלן די רעגירונג צוליב‬ ‫דעם‪.‬‬ ‫אין תשי"ב איז געווארן נאכאמאל ַ‬ ‫וואלן‪ .‬אין די צווייטע וואלן איז‬ ‫שוין די אגודה נישט אריינגעגאנגען אין דער רעגירונג‪ .‬פון‬ ‫דעמאלס אן זענען זיי געווען אין דער אפאזיציע פאר עטליכע‬ ‫דעמאלט זענען די 'אגודה' מיט די 'פועלי אגודה'‬ ‫ָ‬ ‫יאר‪.‬‬ ‫צוואנציג ָ‬ ‫סז‪ .‬דהיינו שראש הממשלה שר"י קבע שכל גוי שבא ואומר שהוא יהודי – נקבע‬ ‫בתוך חוק כיהודי גמור‪ ,‬ואין לדרוש ממנו כל הוכחות אחרות‪ ,‬אף כאשר לפי הלכה‬ ‫אין שום סמכות ליהדותו רח"ל‪.‬‬ ‫עיין ספה"ק ויואל משה סימן קי"ג‪" :‬וכעת עוד הודיעו לכל הגוים שכל הנכרים יוכלו‬ ‫להיות יהודים אף בלא תורה ואמונה כלל אלא בחתימה על אגרת שהוא יהודי‪ ,‬ולא‬ ‫נמצא כזאת בשום אומה ולשון שלא יתחשבו כלל וכלל עם דתם"‪ .‬ושם סימן קט"ז‪:‬‬ ‫"ואף ה'מזרחי' שפעלו הרבה לטובת הציונות והמדינה יותר מכל המפלגות‪ ,‬ואעפי"כ‬ ‫לא הועילו להם כל הזכותים לפעול אצלם אף דבר קטן‪ ,‬אף ענין קל של ה'אגרת מי‬ ‫יהודי' אין בכחם לפעול"‪.‬‬ ‫קלה‬ ‫אמרא טבא § משנתו של ספה"ק ויואל משה‬ ‫צוזאמען אויף‬ ‫ַ‬ ‫ווייטער געבליבן מחותנים און זיי זענען געגאנגען‬ ‫איין ליסטע‪ .‬ס'האט שוין נישט געהייסן 'חזית דתית' נאר ס'האט‬ ‫געהייסן 'חזית תורתית' און אויפ'ן צעטל איז געווען א ג' און א ד'‪.‬‬ ‫ָאבער נאכדעם האבן זיך צעקריגט די פירער פון די אגודה מיט‬ ‫די פירער פון די פועלי אגודה‪ ,‬די פועלי אגודה האבן זיך‬ ‫א‬ ‫געווארן‬ ‫זענען‬ ‫זיי‬ ‫און‬ ‫אגודה‬ ‫דער‬ ‫פון‬ ‫אפגעשפאלטן‬ ‫זעלבסשטענדיגע ּפ ַארטיי‪ .‬די אגודה איז געבליבן מיט דריי ‪ -‬פיר‬ ‫בענקלעך‪ ,‬און די פועלי אגודה איז געבליבן מיט צוויי בענקלעך‪.‬‬ ‫קאאליציע‬ ‫פאר'ן חטא פון ַאריינגיין אין דער ָ ַ‬ ‫די מערכה קעגן פא"י ַ‬ ‫אין תשכ"א האט דער נשיא פון 'פועלי אגודה'‪ ,‬זיך מיישב געווען‬ ‫אז ער ווייסט אליין וואס ער זאל טון‪ ,‬און ער איז‬ ‫דעמאלט איז‬ ‫ָ‬ ‫אריינגעגאנגען אין דער קאליציע פון דער רעגירונג‪.‬‬ ‫זאגן‪.‬‬ ‫געווארן אין ארץ ישראל אזא מהומה‪ ,‬איך קען ענק גארנישט ָ‬ ‫ס'האבן זיך אויפגעשטעלט אלע רבנים פון די אגודה און מ'האט‬ ‫ממש מחרים געווען די 'פועלי אגודה' אויף דער עבירה פון‬ ‫אריינגיין אין דער קאליציע‪ .‬ס'האט זיך אזוינס געטאן‪ ,‬ס'איז‬ ‫דעמאלטס געווען אין בני ברק אן 'עצרת' וואס מ'האט צוזאמגערופן‬ ‫א פארזאמלונג פון אפשר צען טויזענט מענטשן‪ ,‬און מ'האט‬ ‫גע'דרש'נט אויף דער געפערליכער עולה וואס די פועלי אגודה האבן‬ ‫געטאן אז זיי זענען אריין אין דער רעגירונג‪.‬‬ ‫ס'האט געדויערט נאך אפאר יאר‪ ,‬און צוביסלעכווייז איז די פועלי‬ ‫אגודה איינגעשרימפן‪ ,‬ביז פון זייערע צוויי בענקלעך איז‬ ‫געווארן איינס‪ ,‬און פון איינס איז געווארן גארנישט‪ ,‬און זיי זענען‬ ‫ארויסגעפאלן פון כנסת‪.‬‬ ‫מאמר ה' § אמרא טבא‬ ‫קלו‬ ‫קאאליציע‬ ‫די אגודה טרעט ַאריין אין דער ָ ַ‬ ‫אזויווי די פועלי אגודה איז ארויסגעפאלן פון כנסת‪ ,‬איז אין ָ‬ ‫יאר‬ ‫נאכאמאל די וואלן‪ ,‬און דעמאלט איז די‬ ‫תשל"ז געווען ָ ַ ָ‬ ‫אגודה אריינגעטרעטן אין די קאליציע‪ .‬דאס וואס די פועלי אגודה‬ ‫האבן מיט פופצן יאר פריער געטאן‪ ,‬און אויף דעם וואס מ'האט‬ ‫זיי דעמאלס מחרים געווען‪ ,‬דאס האט זיך שפעטער מיט די צייט‬ ‫דאס געטון!‬ ‫האט ָ‬ ‫איבערגע'חזר'ט ַאז די אגודה ַאליין ָ‬ ‫געזאגט א תירוץ‪ ,‬אז ס'איז אויפגעקומען‬ ‫ָ‬ ‫דעמאלט ָ‬ ‫האט די אגודה‬ ‫ָ‬ ‫א נייער ראש הממשלה‪ ,‬א 'פרומער' ראש הממשלה‪,‬‬ ‫וואס איז 'שם שמים שגור בפיו'‪ .‬און אויף דער זעלבער זאך וואס‬ ‫פארשריגן‪ ,‬האט מען זיך אליינס מכשיר געווען!‬ ‫מ'האט יענעם ַ‬ ‫דעמאלטס האט מען געזאגט אז סתם אזוי גייט מען נישט אריין‬ ‫אין די רעגירונג‪ ,‬חלילה אזוינס צו טאן‪ ,‬אבער אז ס'איז דא א ראש‬ ‫הממשלה א 'דתי' א 'מסורתי' ‪ -‬ווי מ'רופט עס‪ ,‬אזא 'צדיק'‪ ...‬ובכגון‬ ‫דא ווער האט דען געזאגט אז מ'טאר נישט?‪...‬‬ ‫די אגודה בלייבט אין כנסת המינים‬ ‫לא ארכו הימים‪ ,‬און ער האט זיך געמוזט טיילן מיט'ן שטול‪ ,‬און‬ ‫ס'איז געקומען א צווייטער )ראש הכופרים( וואס איז שוין א‬ ‫פרייער לכל הדעות‪ ,‬וואס מ'קען איהם שוין ניטאמאל אנטון א‬ ‫רעליגיעזן קאפל‪ ,‬ער איז הונדערט פראצענט פריי‪ ,‬אבער מ'איז‬ ‫ווייטער געבליבן אין כנסת‪.‬‬ ‫מ'שטייט היינט שוין אין יאר תשמ"ד‪ .‬אין שנת תשי"ב איז מען‬ ‫ארויס צוליב 'מיהו יהודי'‪ ,‬אבער זיבן יאר פאררעכט‬ ‫קלז‬ ‫אמרא טבא § משנתו של ספה"ק ויואל משה‬ ‫פארראכטן‪.‬‬ ‫ָ‬ ‫מען שוין דעם 'מיהו יהודי' און מ'האט עס נאכנישט ַ‬ ‫פארוואס? מיינט עטס אז זיי קענען עס נישט פאררעכטן? נאר‪,‬‬ ‫ס'הייבט זיך אן די ּפ ָאליטישע 'דיעלס' און מ'וועט שוין זען‪ ,‬מ'האט‬ ‫דאך צוגעזאגט‪ ,‬און מ'וועט שוין זען מארגן‪ ,‬און דער גייט רעדן‬ ‫מיט יענעם‪ ,‬און יענער וועט רעדן מיט יענעם‪ ,‬און דערווייל איז‬ ‫דאך א שאד ארויסצוגיין פון די 'ממתקים'‪ ...‬עס לוינט זיך נישט‪,‬‬ ‫שאד‪ ...‬און אזוי שטופט מען שוין פון וואך צו‬ ‫ָ‬ ‫ס'איז א גרויסער‬ ‫וואך‪ .‬קודם האט מען געזאגט אז ביז פסח אויב ס'איז נישט‬ ‫ערלעדיגט איז עק וועלט‪ ,‬און נאכדעם האט זיך עס פארלענגערט‬ ‫זעקס חדשים‪ ,‬און נאכדעם נאך פיר חדשים‪ ,‬און אזוי פארלענגערט‬ ‫מען אלס‪.‬‬ ‫ד‬ ‫סארט השתתפות מיט די מדינה‬ ‫אונזער מלחמה קעגן יעדע ָ‬ ‫מ'האט זיך מתחבר געווען לרשעים‬ ‫ָ‬ ‫דער ָאנהויב חורבן ‪ -‬גלייך ווען‬ ‫פארוואס דערצייל איך אייך די זאכן? כדי מ'זאל וויסן וואס דא‬ ‫גייט פאר! איז דען דער חסרון פון דער אגודה היינט‬ ‫געשען? איז די אגודה הערשט היינט פארקראכן? ניין! פארקראכן‬ ‫זענען זיי מיט ‪ 35‬יאר צוריק‪ ,‬ווען זיי זענען אוועקגעגאנגען און‬ ‫זיך אפגעטיילט פון דער ערליכער מחנה‪ .‬זיי האבן אנגעהויבן צו‬ ‫פארקריכן‪" :‬מ'וועט גיין אזוי‪ ,‬מ'וועט גיין אהער‪ ,‬און מ'וועט טון‬ ‫ַ‬ ‫און מ'וועט פארשטיין‪ ,‬מ'דארף דאך זיין א מענטש צווישן‬ ‫מענטשן"‪ ...‬מ'האט זיך אנגעהויבן אויסצוגלייכן די פלייצע מ'זאל‬ ‫מאמר ה' § אמרא טבא‬ ‫קלח‬ ‫זיין א לייט צווישן לייטן‪ ,‬א פארטיי צווישן פארטייען‪ ,‬און אז‬ ‫מ'קוקט צוריק אין א משך פון יארן זעט מען וואו מ'איז אלץ‬ ‫געטראכט מיט אזוי‬ ‫ַ‬ ‫נאכנישט‬ ‫האבן ָ‬ ‫זאכן וואס זיי ַאליין ָ‬ ‫געגאנגען! ַ‬ ‫ַ‬ ‫לאנג צוריק‪ ,‬טוט מען שוין היינט‪ .‬און טאמער מיינט מען אז מיט‬ ‫דעם וועט מען בלייבן שטיין‪ ,‬זיי וועלן ביי דעם נישט בלייבן‬ ‫שטיין! חלילה ַאז דער גואל צדק וועט נישט קומען‪ ,‬וועט מען נאך‬ ‫אסאך און אסאך ווייטער גיין‪ ,‬ה' ירחם‪.‬‬ ‫איז דער פעלער געמאכט געווארן? פארוואס האט דאס‬ ‫וויאזוי‬ ‫געקענט פאסירן אז זיי זאלן אזוי ווייט פארגליטשן? דער‬ ‫געווארן‪' :‬כי מראש צורים אראנו'‪ ,‬מ'האט‬ ‫ָ‬ ‫פעלער איז געמאכט‬ ‫נישט געוואלט קוקן וויאזוי ס'איז אמאל געווען! ס'האט זיך‬ ‫אנגעהויבן צו דאכטן 'אמרתי אחכמה' ‪ -‬איך וועל אליינס פארשטיין‬ ‫וואס מ'מעג און וואס מ'טאר נישט‪ .‬איי‪ ,‬אמאל זענען אלע גדולי‬ ‫ישראל געווען שארפע קעגנערס פון ציוניזם? יא‪ ,‬דאס איז געווען‬ ‫אמאל‪ ,‬אבער ס'איז דאך היינט אנדערש ווי אמאל‪ ,‬ס'איז דאך נישט‬ ‫די זעלבע צייט פון אמאל‪ ,‬מ'איז געווארן קלוג‪ ,‬מ'פארשטייט‬ ‫בעסער פון אמאל‪ ,‬און דארט איז דער בראך‪.‬‬ ‫דעמאלט און נישט היינט‬ ‫ָ‬ ‫מיר האבן נישט קיין שייכות‪ ,‬נישט‬ ‫כל פנים‪ ,‬וואס מיר דארפן צו וויסן איז‪' :‬אל תאמרו נשתנו‬ ‫על‬ ‫העתים' אז די אגודה איז היינט ארגער פון אמאל‪ ,‬דאס אליינס‬ ‫איז אויך א טעות‪ ,‬ס'איז גארנישט ַארגער‪ ,‬ס'איז נאר יעצט‬ ‫ארויסגעקראכן ַאביסל‪ .‬זיי ליגן היינט אין דער ָ ַ‬ ‫קאאליציע? זיי זענען‬ ‫קאאליציע! עטס מיינטס אז דעמאלס‬ ‫שוין אמאל געווען אין דער ָ ַ‬ ‫האט זיך נישט אפגעטון אין די מדינה 'כל דבר אסור' אזויווי היינט?‬ ‫קלט‬ ‫אמרא טבא § משנתו של ספה"ק ויואל משה‬ ‫דעמאלט איז אויך געווען די אלע זאכן‪ ,‬נאר נישט יעדער איינער‬ ‫ָ‬ ‫געדענקט און ווייסט די זאכן‪ ,‬אז איינער האט אביסל באקאנטשאפט‬ ‫ווייסט ער דערפון!‬ ‫על כל פנים‪ ,‬מיר קענען זאגן אז מיר האבן נישט צוגערירט‪ ,‬נישט‬ ‫צו די ערשטע רעגירונג און נישט צו די צווייטע‪ ,‬און היינט אז‬ ‫ס'האלט שוין ביי די צענטע צו די עלפטע האבן מיר נאך אויך‬ ‫נישט דערמיט קיין שום שייכות!‬ ‫אין לנו חלק ונחלה ‪ -‬אונזער מלחמה קעגן ציוניזם בעצם‬ ‫און דאס דארף מען צו וויסן ווען ס'קומט די צייט פון גיין צו די‬ ‫בחירות‪ ,‬וואס פארא קאמף האבן מיר מיט די אגודה? צי האבן‬ ‫האבן מיט זיי ַא תורה'דיגן‬ ‫מיר מיט זיי א פאליטישן קאמף? מיר ָ‬ ‫קאמף!‬ ‫ַ‬ ‫פארשטיין‪ :‬ביי די לעצטע וואלן האבן‬ ‫וועל עס גיבן צו ַ‬ ‫איך‬ ‫געשטימט פאר די אגודה צוויי און זיבעציג טויזנט אידן‪ ,‬און‬ ‫האבן געשטימט פאר די‬ ‫וואס ָ‬ ‫נאך טויזנטער מענטשן ָ‬ ‫ס'איז געווען ָ‬ ‫ַאנדערע ּפ ַארטייען‪ ,‬די פועלי אגודה מיט מזרחי‪ .‬איז יעצט די‬ ‫שאלה‪ :‬איז דען אונזער מלחמה מיט'ן ציוניזם דוקא נוגע לגבי די‬ ‫פארטיי צי יענע פארטיי? אונזער מלחמה איז אן עצם'דיגער און‬ ‫א יסודות'דיגער מיט'ן עצם ציוניזם! ס'איז אונז נישט קיין שום‬ ‫נפקא מיניה צו מ'שטימט פאר די פארטיי צי פאר יענע ּפ ַארטיי‪ .‬אז‬ ‫איינער איז עובר אויפן איסור פון גיין צו די בחירות איז אונז נישט‬ ‫קיין נפקא מיניה פאר וועלכע פארטיי ער שטימט‪ ,‬ס'איז דער‬ ‫זעלבער איסור!‬ ‫מאמר ה' § אמרא טבא‬ ‫קמ‬ ‫מיין איך דא ַארויסצוברענגען‪ :‬ס'איז יעצט דא א גרויסע‬ ‫וואס‬ ‫מחלוקה‪ ,‬ס'האט זיך געטיילט און ס'האט זיך געיאוועט‬ ‫פרישע פארטייען אזויווי שוועמלעך נאך א רעגן‪ ,‬צי ס'וועט זיין‬ ‫גרויסע אויסוואלן ביי די וואלן ווייסט מען נישט‪ .‬צי די אגודה וועט‬ ‫ראצענט‪ָ .‬אבער‬ ‫דערלייגן אינגאנצן צי נאר מיט א באדייטענדע ּפ ָ‬ ‫טאמער וועלן די זעלבע צאל אידן גיין שטימען‪ ,‬נאר זיי וועלן‬ ‫שטימען פאר דער נייער פארטיי וואס האט מען מרוויח געווען?‬ ‫זענען מיר דען פאליטישע שונאים מיט די אגודה? וואס איז אונזער‬ ‫עסק וויפיל שטימען זיי וועלן פארלירן? איז אונז דען א נפקא מיניה‬ ‫אז די אגודה וועט פארלירן און ש"ס וועט געוואונען? וואס איז‬ ‫אונז א חילוק? יעדע זאך וואס האט נאר א שייכות מיט ציונית‬ ‫און ציוניזם איז ביי אונז מאוס ונמאס און מיר קעמפן דערקעגן!‬ ‫ויהי החודש הזה סוף וקץ לכל צרותינו‬ ‫החדש‬ ‫איך וועל מסיים זיין מיינע ווערטער; מ'איז מתפלל " ִ‬ ‫ִויהי ַ ֶֹ ׁ‬ ‫נפשנוּ " דער‬ ‫לפדיוֹ ן ַ ְ ׁ ֵ‬ ‫וראש ְ ִ ְ‬ ‫חלה ְ ֹ ׁ‬ ‫לכל ָצרוֹ ֵתינוּ ‪ְּ ,‬ת ִ ּ ָ‬ ‫ַה ֶ ּזה סוֹ ף ָ ֵ‬ ‫וקץ ְ ָ‬ ‫זיידע ז"ל אין ייטב ּפנים )יפה לעינים אות א( ָ‬ ‫זאגט ַאז 'ויהי החודש‬ ‫הזה' מיינט דער חודש תמוז‪ ,‬ווייל דער צירוף פון חודש תמוז איז‬ ‫ש ֶוה ִלי‪ – .‬אין דעם חודש פון 'וכל זה‬ ‫איננּ וּ ׁ ֹ‬ ‫)אסתר ה‪ ,‬יג(‪ְ :‬וכל ֶ'זה' ֵ ֶ‬ ‫זאל שוין זיין ַא 'סוף וקץ לכל צרותינו‪ ,‬תחילה‬ ‫איננו שוה לי'‪ָ ,‬‬ ‫וראש לפדיון נפשינו'‪ .‬זאל טאקע דער אויבערשטער העלפן אז‬ ‫ס'זאל נתהפך ווערן לששון ולשמחה‪ ,‬ובמהרה זאל מען זוכה זיין‬ ‫אקעגן צו גיין דעם גואל צדק במהרה בימינו אמן‪.‬‬ ‫‪g‬‬