gilyoines.com חזרה לאתר · Back to the site

פניני מנחם - אידיש · Pninei Menachem - Yiddish — לך לך (2026-10-19)

מוציא לאור: פניני מנחם - אידיש · Pninei Menachem - Yiddish

שבוע: לך לך (2026-10-19)

פניני מנחם - אידיש · Pninei Menachem - Yiddish — לך לך (2026-10-19)

פתח את ה-PDF הורדה

‫בעזהשי"ת‬ ‫פרשת‬ ‫לך לך‬ ‫פניני‬ ‫שיעורי‬ ‫הגה"צ‬ ‫מנחם‬ ‫תשפ"ז‬ ‫אבד"ק‬ ‫לובלין‬ ‫גליון ג'‬ ‫שליט"א‬ ‫וביום השביעי שבת וינפש‬ ‫אויסנוצן די מתנה טובה שבת קודש‬ ‫(הובא בספר בעל שם טוב בשם הספר‬ ‫איד איז צו דעם זוכה‪ ,‬און מ'ווערט‬ ‫מורי ורבותי‪ ,‬הנה מה טוב ומה‬ ‫זכרון זאת בהשמטות לפ' תשא ד"ה‬ ‫דערהויבן אין דעם שבת קודש‪" ,‬ויברך‬ ‫נעים‪ ,‬מיר גרייטן זיך צו דעם שבת‬ ‫וביום)‪" ,‬וינפש"‪" ,‬ווי אבדה נפש"‪,‬‬ ‫אלקים את יום השביעי" (בראשית‬ ‫קודש הבא עלינו לטובה‪ .‬און שבת‬ ‫דאס גייט דאך ארויף אויף דעם זמן‬ ‫ב‪ ,‬ג)‪" ,‬ברכו במאור פניו" (מדרש‬ ‫איז דאך תחילה למקראי קודש וויל‬ ‫מוצאי שבת ווען די נשמה יתירה גייט‬ ‫בר"ר יא‪ ,‬ב)‪ .‬און יעדע איד ווערט‬ ‫איך אנהייבן מיט א ווארט וואס איך‬ ‫ארויף‪ .‬אויב אזוי פארוואס דערמאנט‬ ‫נתרומם ונתעלה אינעם שבת קודש‪.‬‬ ‫האב זוכה געווען צו הערן פון איינער‬ ‫מען עס שוין פרייטאג צונאכטס? דיה‬ ‫פון די שומעי השיעור וואס האט מיך‬ ‫לצרה בשעתה (ברכות ט‪ ).‬וואלט מען‬ ‫גערופן די וואך‪ ,‬און ער האט מוסיף‬ ‫עס ערשט געדארפט דערמאנען מוצאי‬ ‫נח דא הוא שבת‬ ‫געווען אויף א ווארט וואס מיר האבן‬ ‫שבת‪ .‬האט דער בעל שם הקדוש‬ ‫געהאט געזאגט בהקדם פון א ווארט‬ ‫געזאגט‪ ,‬אז מ'דערמאנט דעם איד‪ ,‬און‬ ‫אבער שבת קודש‪ ,‬האבן מיר דאך‬ ‫פונעם הייליגן בעל שם טוב הקדוש‪.‬‬ ‫מ'איז אים מעורר‪ ,‬זאלסט וויסן ווי‬ ‫פאריגע וואך גערעדט וואס שטייט אין‬ ‫אבדה נפש‪ ,‬ווייס די לעכטיגקייט וואס‬ ‫זוהר הקדוש (ח"א נט‪ ,:‬ובתיקו"ז תי'‬ ‫דו האסט יעצט‪ ,‬פארשטיי די מתנה‬ ‫כא נד‪ ):‬אויף נח איש צדיק (בראשית ו‪,‬‬ ‫שבת וינפש‬ ‫וואס דו האסט יעצט‪ ,‬און נוץ עס‬ ‫ט)‪ ,‬אז נח דא הוא שבת‪ .‬וואס יעדער‬ ‫אויס‪ ,‬ווייס אז ס'וועט קומען א רגע‬ ‫איד איז זוכה אז שבת איז ער א איש‬ ‫דער בעל שם הקדוש זאגט א‬ ‫וואס עס וועט זיין "ווי אבדה נפש"‪.‬‬ ‫צדיק תמים היה בדורותיו‪ .‬אבער‬ ‫מורא'דיגע זאך‪" :‬כי ששת ימים עשה‬ ‫ס'קומט א זמן פון "ויחל נח" (בראשית‬ ‫ה' את השמים ואת הארץ וביום‬ ‫האט דער חשוב'ער איד פון די שומעי‬ ‫ט‪ ,‬כ)‪ ,‬ס'קומט מוצאי שבת קודש און‬ ‫השביעי שבת וינפש" (שמות לא‪ ,‬יז)‪.‬‬ ‫השיעור מוסיף געווען‪ ,‬און באמת איז‬ ‫די נשמה יתירה גייט צוריק ארויף‪ ,‬אזוי‬ ‫און די גמרא (ביצה טז‪ ).‬פירט אויס‬ ‫עס א מורא'דיגע קשיא‪ .‬מיר זענען דאך‬ ‫ווייט אז חז"ל (תוספות ביצה לג‪ :‬ד"ה‬ ‫אויף וינפש‪ ,‬וואס טייטשט "וינפש"?‬ ‫כי) האבן מתקן געווען אז מ'דארף זיך‬ ‫אז "כיון ששבת ווי אבדה נפש"‪ .‬וואס‬ ‫און יעדער‬ ‫בארואיגן‪ ,‬און וועגן דעם שמעקט מען‬ ‫בשמים מוצאי שבת ביי הבדלה‪ ,‬כדי‬ ‫מיינט דאס "ווי אבדה נפש"?‬ ‫מ'זאל זיך בארואיגן פון די הסתלקות‬ ‫איד איז‬ ‫מיר ווייסן אז שבת קודש איז‬ ‫פון די נשמה יתירה‪ ,‬און ס'ווערט "ויחל‬ ‫מען זוכה צו די לעכטיגע מתנה פון‬ ‫נח"‪ ,‬מ'גייט צוריק צו די ימי חול‪.‬‬ ‫דעם אור פניך עלינו אדון נשא‪ ,‬מ'איז‬ ‫זוכה צו די‬ ‫אויסנוצן די מתנה טובה‬ ‫זוכה צו דעם אור פני מלך חיים‪,‬‬ ‫מ'איז זוכה צום נשמה יתירה וואס‬ ‫נשמה יתירה‬ ‫עס קומט אראפ א ספעציעלע אור‬ ‫האט דער בעל שם הקדוש געזאגט‬ ‫פונעם עולם העליון‪ ,‬און יעדער‬ ‫א‬ ‫פניני מנחם ‪ I‬לך לך‬ ‫פניני מנחם‬ ‫פניני‬ ‫יעצט אין חודש חשון‪ ,‬און לויט ווי‬ ‫מיר האבן געשמועסט פאריגע וואך‬ ‫השבת‬ ‫חלק ב'‬ ‫אז ס'איז נאך מרחשין שפוותא‪.‬‬ ‫יושבת וממתנת עד כלות השבת‬ ‫און אין די הושענות וואס מ'זאגט‬ ‫ווען סוכות געפאלט אין שבת קודש‬ ‫ביני ובין בני ישראל אות היא לעולם‬ ‫אום נצורה כבבת‪ ,‬דערמאנט מען‬ ‫דארט אזוי‪" :‬הושענא יושבת וממתנת‬ ‫די עונג וואס מען קען שפירן אינעם שבת קודש‬ ‫עד כלות השבת הושענא"‪ .‬וואס איז‬ ‫דאס טייטש "יושבת וממתנת עד‬ ‫אלעמאל שבת מיט בגדי לבנים‪,‬‬ ‫ס'איז געווען א מעשה ביים‬ ‫כלות השבת"? מען ווארט דען אז‬ ‫און בפשטות איז עס דאך א הלכה‬ ‫הייליגן הפלאה מיט זיין ברודער‬ ‫דער שבת זאל ארויסגיין‪ ,‬און ממש‬ ‫אין שולחן ערוך (באר היטב או״ח‬ ‫דער רבי ר' שמעלקא מ'ניקלשבורג‪.‬‬ ‫אלע שטעלן זיך אויף דעם‪ .‬דאס איז‬ ‫סי' רסב סק״ד) אז מ'דארף גיין‬ ‫זייער מאמע פלעגט זאגן‪ ,‬איך האב‬ ‫א שבח‪ ,‬אז א איד קען שוין קוים‬ ‫שבת מיט ד' בגדי לבנים‪ ,‬און וועגן‬ ‫איין קינד וואס בענטשט נישט‪,‬‬ ‫ווארטן ווען ס'וועט זיין דער זמן‪,‬‬ ‫דעם איז דא א קפידא אז מ'זאל‬ ‫און איין קינד וואס זאגט נישט‬ ‫א איד קען שוין קוים ווארטן ווען‬ ‫גיין שבת מיט א ווייסע וועסטל‪,‬‬ ‫קיין המפיל‪ .‬איינער האט קיינמאל‬ ‫מ'פוצט זיך אפ פונעם שבת‪ ,‬ווען‬ ‫כדי עס זאל זיין עקסטערע בגדי‬ ‫נישט געגעסן‪ ,‬און איינער איז‬ ‫מ'טראגט זיך אפ פונעם שבת‪ ,‬ער‬ ‫לבנים וואס מ'טוט נישט אן א‬ ‫קיינמאל נישט געשלאפן‪ .‬אזוי‬ ‫זאל שוין קענען צוריקגיין צו די ימות‬ ‫גאנצע וואך‪ .‬בימי הבעל שם הקדוש‬ ‫האט זי מגדיר געווען אירע קינדער‪.‬‬ ‫החול? און דאס דערמאנט מען אין‬ ‫איז יעדער געגאנגען מיט בגדי‬ ‫סוכות ביי די הושענות ווען מ'וויל‬ ‫לבנים‪ .‬און ס'איז באקאנט אז ביי‬ ‫פרייטאג‬ ‫געקומען‬ ‫ס'איז‬ ‫דערמאנען זכותים מעורר צו זיין‬ ‫די גרויסע אוסטילע חתונה האט‬ ‫צונאכטס‪ ,‬האבן זיי געשפירט‬ ‫רחמים ורצון‪ ,‬דערמאנט מען דאס?‬ ‫מען געזאגט אז ס'איז געווען צוויי‬ ‫עפעס אזא מורא'דיגע הארה‪ ,‬אזא‬ ‫הונדערט פון די תלמידי בעל שם‬ ‫קדושה‪ ,‬אזוי ווי יעדער שפירט‪,‬‬ ‫נאר מיט דעם פשט פונעם בעל‬ ‫הקדוש מיט די ווייסע דזשיבעסעס‬ ‫יעדער לויט זיין מדריגה‪" ,‬ויברך‬ ‫שם הקדוש קומט אויס א געוואלדיגע‬ ‫(בעקיטשעס)‪ .‬און אפילו היינט אין‬ ‫אלקים את יום השביעי"‪ ,‬ברכו‬ ‫זאך‪ ,‬אז מיר בעטן אין דעם זכות‪,‬‬ ‫ארץ ישראל‪ ,‬גייט קיינער נישט פון‬ ‫במאור פניו‪ ,‬וואס דאס איז א‬ ‫וואס מיר דערמאנען פרייטאג‬ ‫די עכטע ירושלימע אידן מיט א‬ ‫פלאם‪ ,‬און א לעכטיגקייט‪ .‬האבן‬ ‫צונאכטס "ווי אבדה נפש"‪ ,‬אז מיר‬ ‫שווארצע בעקיטשע‪ ,‬מ'גייט מיט‬ ‫זיי געוואלט זען אויב זיי דמיון'ען‬ ‫זאלן אויסנוצן דעם לעכטיגן טאג‪.‬‬ ‫א געלע קאפטן‪.‬‬ ‫נאר‪ ,‬אדער איז עס טאקע א‬ ‫מציאות וואס דאס שפירט מען‬ ‫"יושבת וממתנת עד כלות‬ ‫עכ"פ בגדי לבנים איז א הלכה‪,‬‬ ‫אינעם שבת קודש‪.‬‬ ‫השבת" מיינט אז ווען ס'קומט אריין‬ ‫און דעמאלטס אין יענע צייטן‬ ‫דער שבת און מ'דערמאנט שוין אז‬ ‫האט מען זיך אויך אנגעטון די‬ ‫זענען זיי געגאנגען‪ ,‬און זיי‬ ‫ס'גייט קומען דער כלות השבת‪,‬‬ ‫ווייסע בעקיטשעס‪ ,‬און זיי האבן‬ ‫האבן גענומען א פשוט'ן מיטוואך‪,‬‬ ‫און ווי חשוב און ווי טייער און‬ ‫געשפירט די זעלבע זאך וואס זיי‬ ‫און זיי האבן אפגעמאכט אז זיי‬ ‫ווי הייליג דער שבת קודש איז‪,‬‬ ‫שפירן יעדן פרייטאג צונאכטס‪ .‬און‬ ‫גייען היינט נאכמאכן די זעלבע‬ ‫אז מיר דערמאנען שוין יעצט אז‬ ‫מען קען זיך פארשטעלן זיי זענען‬ ‫זאך וואס זיי טוען פרייטאג‪.‬‬ ‫ס'וועט קומען א מינוט‪ ,‬און מ'וועט‬ ‫געווארן זייער צובראכן‪ .‬זענען‬ ‫מ'האט זיך אראפגעלייגט ביי‬ ‫פארלירן די מתנה טובה‪ .‬און אויף‬ ‫זיי געגאנגען צום גרויסן מגיד‬ ‫חצות‪ ,‬מ'איז אויפגעשטאנען‪,‬‬ ‫דעם בעט מען אז בזכות זה זאל‬ ‫(מ'מעזריטש)‪ ,‬און זיי האבן אים‬ ‫מ'האט זיך געשניטן די נעגל‪,‬‬ ‫זיין הושענא‪ .‬איך וויל געבן פאר‬ ‫פארציילט די גאנצע מעשה‪ .‬האט‬ ‫מ'איז געגאנגען אין מקוה‪ ,‬מ'איז‬ ‫דעם איד דא א ישר כח ברבים‪.‬‬ ‫דער גרויסער מגיד זיי געפרעגט צו‬ ‫געגאנגען מיט די פרישע וועש‪,‬‬ ‫זיי האבן זיך אנגעטון די בגדי שבת‪.‬‬ ‫מ'איז אהיימגעקומען‪ ,‬און זיי האבן‬ ‫האבן זיי געזאגט אז יא‪ .‬האט ער‬ ‫זיך אנגעטון די ווייסע בגדים‪.‬‬ ‫זיי געזאגט אז די בגדי שבת דאס‬ ‫ברענגט אריין די קדושה אינעם‬ ‫דעמאלטס איז מען געגאנגען‬ ‫המשך בעמוד י‬ ‫ב פניני מנחם ‪ I‬לך לך‬ ‫ולא תאמר אני העשרתי את אברם‬ ‫זיין דבוק אינעם אויבערשטן אפילו מיט א שפע טוב‬ ‫געווען הציץ עליו בעל הבירה‪ .‬דער‬ ‫געזען א לעבעדיגע וועלט‪ ,‬א לעכטיגע‬ ‫און יעצט וועלן מיר אריינגיין אין‬ ‫אייבערשטער האט אריינגעשיינט‪ ,‬און‬ ‫וועלט‪ .‬ער האט געזען די גאנצע‬ ‫די וואכעדיגע סדרה‪ .‬די וואכעדיגע‬ ‫דער אייבערשטער האט געזאגט‪" ,‬אני‬ ‫בריאה כבודו מלא עולם‪ .‬ער האט‬ ‫סדרה איז דאך ממש יסודות‪ ,‬ווייל אונז‬ ‫הוא בעל הבירה‪ ".‬דאס איז די לשון‬ ‫געזען די בעלי חיים‪ ,‬ער האט געזען‬ ‫ווייס מיר פון בעל שם הקדוש (פ' יתרו‬ ‫פונעם מדרש‪ ,‬איך בין דער בעל הבירה‪.‬‬ ‫אלע מינע מענטשן‪ ,‬ער האט געזען די‬ ‫אות נז ד"ה שמעתי בשם הכתר תורה‬ ‫הרים והגבעות‪ .‬און ער האט געפרעגט‪,‬‬ ‫פ' יתרו‪ ,‬ובליקוטים על תהלים אות‬ ‫איך וויל אייך זאגן אז איך מוטשע מיך‬ ‫"מי בעל הבירה?" ווער איז דער בעל‬ ‫צג ד"ה דברך בשם הבית אהרן אבות)‬ ‫שוין דא זייער לאנג מיט א געוואלדיגע‬ ‫הבירה? ער האט געזוכט‪ ,‬ווייל ער האט‬ ‫און פון נאך‪ ,‬אז די תורה הקדושה איז‬ ‫קשיא‪ ,‬און איך האב נישט זוכה געווען‬ ‫פארשטאנען אז ס'מוז זיין א בעל הבית‬ ‫געווען אין עבר און איז אין הווה‪ ,‬אז‬ ‫עס צו פארשטיין‪ ,‬און א קשיא אז‬ ‫אויף דעם‪ .‬ער האט פארשטאנען אז א‬ ‫דער רבונו של עולם רעדט צו אונז‬ ‫ס'האט נישט קיין תירוץ ברענגט מען‬ ‫מידי שבת בשבתו‪ ,‬און דער רבונו של‬ ‫נישט ארויף די קשיא‪ .‬אבער לאמיר‬ ‫עולם זאגט פאר יעדן איד די וואך‬ ‫אייך דאך זאגן וואס די קשיא איז דא‪.‬‬ ‫ער האט‬ ‫"ויאמר ה' אל אברם לך לך מארצך‬ ‫וממולדתך ומבית אביך אל הארץ‬ ‫דור המבול‬ ‫פארשטאנען‬ ‫אשר אראך" (בראשית יב‪ ,‬א)‪ ,‬גיי צו‬ ‫דארט ווי איך וועל דיר ווייזן‪ .‬און וואס‬ ‫אז א בנין‬ ‫די וועלט איז באשאפן געווארן‬ ‫לערנט עס אונז? וויאזוי זעמיר זיך‬ ‫"בראשית ברא אלקים את השמים ואת‬ ‫אונז מקשר מיט דעם? און וואס איז‬ ‫הארץ" (בראשית א‪ ,‬א)‪ ,‬און לאמיר‬ ‫דער "כי לקח טוב נתתי לכם תורתי אל‬ ‫זאגן זעקס הונדערט יאר שפעטער‪ ,‬איז‬ ‫בויעט זיך‬ ‫תעזבו" (משלי ד‪ ,‬ב)‪ ,‬אז יעדן שבת ווען‬ ‫מיר ליינען די סדרה‪ ,‬און ווען מ'לערנט‬ ‫געווען דער מבול‪ ,‬און דער מבול האט‬ ‫פארשוועמט די גאנצע בריאה‪ ,‬און‬ ‫ס'איז געבליבן "וישאר אך נח ואשר‬ ‫נישט פון זיך‬ ‫די סדרה‪ ,‬וויאזוי זענען מיר עס מקשר‬ ‫צו אונז? און וואס וויל מיט דעם דער‬ ‫אליין‪ ,‬און‬ ‫אתו בתבה" (בראשית ז‪ ,‬כג)‪ .‬ס'איז‬ ‫רבונו של עולם פון אונז? מ'רעדט דאך‬ ‫געווען מיליאנען מיליאנען מענטשן‪,‬‬ ‫דא אויבן אויף פון די אבות הקדושים‪,‬‬ ‫און ס'איז געבליבן נאר נח מיט זיינע‬ ‫אויב אזוי וואס פאר א שייכות האט‬ ‫קינדער‪ ,‬און דארט האט זיך אנגעהויבן‬ ‫א נייע וועלט‪.‬‬ ‫ער האט‬ ‫דאס מיט אונז?‬ ‫דור הפלגה‬ ‫פארשטאנען‬ ‫יש מנהיג לבירה‬ ‫פאר איך וועל אריינגיין און‬ ‫און נאכדעם איז אריבערגעגאנגען‬ ‫אז א בנין‬ ‫אביסל מסביר זיין‪ .‬וויל איך קודם גיין‬ ‫נאך בערך א דריי הונדערט יאר‪ ,‬איז‬ ‫צו א באקאנטע מדרש (בר"ר לט‪ ,‬א)‪,‬‬ ‫געווען א דור הפלגה‪ .‬און מען דארף‬ ‫גוט מסביר זיין וואס די חטא פון די‬ ‫עולם בויעט‬ ‫יעדער קען דאס‪ ,‬אז אברהם אבינו איז‬ ‫ארומגעגאנגען‪ ,‬און אברהם אבינו האט‬ ‫זיך נישט פון‬ ‫דור הפלגה איז געווען‪ ,‬ווייל לכאורה‬ ‫געזאגט‪" ,‬אי אפשר לבירה בלא מנהיג"‪.‬‬ ‫אויבן אויף פארשטייט מען עס נישט‪,‬‬ ‫ער האט געזען א בירה דולקת אז‬ ‫ווייל דער פסוק שמועסט עס נישט‬ ‫ס'ברענט א פייער‪ .‬האט ער געפרעגט‬ ‫אויס מיט דעטאלן‪ ,‬אבער למעשה‬ ‫זיך אליין‪.‬‬ ‫מי בעל הבירה?‬ ‫איז געווען א געפערליכע חטא‪,‬‬ ‫און דער אייבערשטער איז אליינס‬ ‫בנין בויעט זיך נישט פון זיך אליין‪,‬‬ ‫לאמיר אביסל פארשטיין די מדרש‬ ‫אראפגעקומען (בראשית יא‪ ,‬ה)‪ .‬און‬ ‫און ער האט פארשטאנען אז א בנין‬ ‫כדי מ'זאל פארשטיין וואס דער מדרש‬ ‫דער אייבערשטער האט זיי צעשפרייט‬ ‫עולם בויעט זיך נישט פון זיך אליין‪.‬‬ ‫זאגט‪ .‬און לכאורה ווייזט פון דעם‬ ‫אויף דער גאנצער וועלט‪ ,‬און ס'איז‬ ‫קודם האט ער געמיינט אז ס'איז די‬ ‫אויס אז אברהם אבינו איז געווען‬ ‫געווארן פון דארט שבעים לשונות‬ ‫זון‪ ,‬און נאכדעם האט ער געמיינט‬ ‫דער וואס האט ממציא געווען דער‬ ‫(ילקוט שמעוני‪ ,‬פרשת נח‪ ,‬רמז סב)‪,‬‬ ‫אז ס'איז די לבנה‪ ,‬ביז ווי לאנג ס'איז‬ ‫מציאות הוי' אויף די וועלט‪ .‬אברהם‬ ‫און ס'איז צעשטערט געווארן זייער‬ ‫אבינו איז ארומגעגאנגען און ער האט‬ ‫ג‬ ‫פניני מנחם ‪ I‬לך לך‬ ‫פניני מנחם‬ ‫און וואס טייטש "מי בעל הבירה"?‬ ‫אלעם געוואוסט‪.‬‬ ‫פלאן פון "הבה נבנה לנו עיר ומגדל"‬ ‫וואס מיינט ער מיטן פרעגן אזא‬ ‫(בראשית יא‪ ,‬ד)‪ ,‬כדי צו ארויפגיין אין‬ ‫קשיא "מי בעל הבירה"? און אין די‬ ‫וואס איז די קשיא‬ ‫הימל‪ .‬און ווי די גמרא (סנהדרין קט‪).‬‬ ‫וואכעדיגע סדרה זעט מען אז אברהם‬ ‫ברענגט אראפ די כמה כתות וואס איז‬ ‫איז געווען א תלמיד פון שם‪ ,‬ומלכי‬ ‫און יעצט פרעגט אברהם אבינו‪,‬‬ ‫געווען דארט‪ :‬איינער האט געוואלט‬ ‫צדק מלך שלם (בראשית יד‪ ,‬יח)‪ ,‬און‬ ‫"מי בעל הבירה?" ביי די דור הפלגה‬ ‫גיין צוהעלפן דעם רבונו של עולם‪,‬‬ ‫אברהם אבינו איז געגאנגען צו אים‪,‬‬ ‫האט מען געזען אז ס'איז געווען שפה‬ ‫איינער האט געוואלט איבערנעמען די‬ ‫און ער האט אים געגעבן מעשר מכל‪.‬‬ ‫אחת (בראשית יא‪ ,‬א)‪ ,‬ס'איז געווען‬ ‫הנהגה‪ ,‬און איינער האט געוואלט פשוט‬ ‫איין שפראך‪ ,‬איין פאלק‪ ,‬און מ'האט‬ ‫ווייל איינמאל נאך אזויפיל און אזויפיל‬ ‫אויב אזוי וואס איז די שאלה‬ ‫געזען ווי זיי זענען צושפרייט געווארן‪,‬‬ ‫יארן קומט אראפ א מבול‪ ,‬ווייל דער‬ ‫וואס אברהם אבינו האט געפרעגט‬ ‫און מ'האט געזען ס'איז געווען דארט‬ ‫מרזב אויבן ווערט אויסגענוצט‪ ,‬האבן‬ ‫"מי בעל הבירה"‪ ,‬ביז הציץ עליו בעל‬ ‫שבעים לשונות‪ ,‬און מ'האט געזען אז‬ ‫זיי געוואלט גיין פאררעכטן דעם מרזב‬ ‫הבירה‪ ,‬אז דער אייבערשטער האט‬ ‫דער רבונו של עולם האט צושטערט‬ ‫כדי ס'זאל נישט קומען קיין מבול‪.‬‬ ‫אים געדארפט זאגן "אני הוא בעל‬ ‫זייערע פלענער‪ .‬און אברהם אבינו‬ ‫הבירה"? די גאנצע וועלט האט דאך‬ ‫האט דאס אלעס נישט געזען? אברהם‬ ‫געוואוסט אז ס'איז דא א רבונו של‬ ‫אבינו האט דאס נישט געוואוסט? שם‬ ‫נח מיט שם האבן געלעבט אינעם‬ ‫עולם‪ .‬דער דור הפלגה האט געוואוסט‬ ‫האט דאך איבערגעגעבן פאר אברהם‬ ‫דור המבול און זיי האבן איבערגעלעבט‬ ‫אז ס'איז דא א רבונו של עולם‪ ,‬ווייל‬ ‫אבינו אלעס וואס איז געווען אין די‬ ‫דעם דור הפלגה‪ .‬לויט וויאזוי דער סדר‬ ‫זיי האבן דאך מיטגעלעבט א מבול‪,‬‬ ‫תיבה‪ ,‬און ער האט אים איבערגעגעבן‬ ‫עולם רבה (פרק א') ברענגט אראפ‪,‬‬ ‫און זיי האבן געוואלט ארויפגיין אין‬ ‫די נסים וואס איז געווען אין די תיבה‬ ‫האט נח נאך געלעבט צען יאר נאכ'ן‬ ‫הימל‪ .‬אז זיי גלייבן נישט ס'איז דא‬ ‫אויב אזוי וואס איז זיין קשיא דא מי‬ ‫דור הפלגה‪ .‬ער מאכט דארט דעם‬ ‫א רבונו של עולם‪ ,‬וואס דארפסטו‬ ‫בעל הבירה‪.‬‬ ‫גאנצן חשבון‪ ,‬ווי אלט איז אברהם‬ ‫ארויפגיין אין הימל און איבערנעמען‬ ‫אבינו געווען ווען ס'איז געווען דער‬ ‫די הנהגה? ס'איז דאך נישט דא לויט‬ ‫דור הפלגה? לויט'ן סדר עולם איז ער‬ ‫לאמיר אביסל פארשטיין‪ :‬אין‬ ‫דיין חשבון‪ ,‬זיי זענען דאך מינים‬ ‫געווען אכט און פערציג יאר אלט‪.‬‬ ‫די תיבה זענען אריינגעגאנגען אלע‬ ‫ואפיקורסים‪ ,‬נאר וואס דען יעדער‬ ‫בעלי חיים‪ ,‬און פון די כשר'ע זענען‬ ‫האט געוואוסט אז אין עוד מלבדו‪.‬‬ ‫אריינגעגאנגען זיבן‪ .‬און די תיבה איז‬ ‫און וואס איז געווען די שאלה געווען‬ ‫געווען מיט א מאס‪ ,‬דריי הונדערט אמות‬ ‫ניסים גילויים אויף די וועלט‬ ‫פון אברהם אבינו‪.‬‬ ‫לאנג‪ .‬אזוי ווי לאמיר זאגן ווי א בלאק‪.‬‬ ‫און אין דעם זענען אריינגעגאנגען‬ ‫די התגלות וואס איז געווען בימי‬ ‫וויל איך אייך זאגן‪ ,‬מורי ורבותי‪,‬‬ ‫נח און בימי דור הפלגה איז נישט‬ ‫טויזנטער טויזנטער בהמות מיט‬ ‫פאר איך וועל אריינגיין אינעם עומק‬ ‫געווען בהסתר‪ ,‬נאר ס'איז געווען א‬ ‫חיות‪ ,‬מיט אלע קריכעדיגע‪ ,‬אלעס איז‬ ‫הענין‪ ,‬וועלן מיר אביסל דורכגיין אין‬ ‫התגלות בגלוי‪ .‬און שם האט אלעס‬ ‫אריינגעגאנגען אין דעם‪ .‬און מ'האט‬ ‫איבערגעגעבן פאר אברהם אבינו‪ ,‬אזוי‬ ‫די וואכעדיגע סדרה אפאר ענינים‬ ‫געלעבט דארט א גאנצע יאר‪ .‬און ס'איז‬ ‫ברענגט אראפ די רמב"ן (בדרשות‬ ‫וואס איז ממש‪ ,‬איך זאג אייך‪ ,‬יסודי‬ ‫געווען דארט א פרידזשידער? ווי האט‬ ‫ריש דרשת תורת ה' תמימה)‪ ,‬און‬ ‫היסודות כדי צו וויסן כדת מה לעשות‪.‬‬ ‫מען געהאלטן די עסן פריש? ס'איז‬ ‫אברהם האט שוין מיטגעלעבט מיטן‬ ‫געווען דארט א צהר תעשה לתיבה‬ ‫דור הפלגה‪ ,‬און ער האט געזען וואס‬ ‫עשרה נסיונות נתנסה אברהם‬ ‫(בראשית ו‪ ,‬טז)‪ ,‬ס'איז געווען דארט א‬ ‫דער רבונו של עולם האט געטון‪ .‬ביים‬ ‫אבינו‬ ‫פענסטער‪ ,‬אינדרויסן האבן דאך נישט‬ ‫דור המבול האט מען געזען אז דער‬ ‫משמש געווען די זון מיט די לבנה‬ ‫אייבערשטער האט געווארנט ס'גייט‬ ‫דער אייבערשטער האט געזאגט‬ ‫(רש"י בראשית ח‪ ,‬כב‪ ,‬ד"ה ויום)‪ ,‬אויב‬ ‫קומען א מבול‪ ,‬הונדערט צוואנציג יאר‬ ‫פאר אברהם אבינו‪ ,‬ס'הייבט זיך אן‬ ‫אזוי ווי איז אריינגעקומען אין אלע‬ ‫האט נח געבויט די תיבה‪ ,‬און ס'איז‬ ‫די עשרה נסיונות‪ ,‬אזוי ווי ס'שטייט‬ ‫דריי שטאקן לעכטיגקייט? איז דאך‬ ‫פארשוועמט געווארן את כל היקום‪,‬‬ ‫אין די משנה (אבות פ"ה מ"ג) עשרה‬ ‫געווען אין די תיבה ניסים גילויים‪ ,‬און‬ ‫אלעס‪ .‬און נח האט דאס איבערגעגעבן‬ ‫נסיונות נתנסה אברהם אבינו‪ .‬און‬ ‫אין די תיבה איז געווען שם און נח‪,‬‬ ‫פאר זיינע קינדער‪ ,‬און זיי האבן דאס‬ ‫וועלכע נסיון איז געווען דער ערשטער‬ ‫און זיי האבן דאס איבערגעגעבן פאר‬ ‫ווייטער איבערגעגעבן‪ ,‬און אברהם‬ ‫איז א גרויסע מחלוקת (רמב"ם‪ ,‬רבינו‬ ‫אברהם אבינו‪.‬‬ ‫אבינו האט פון דעם געוואוסט‪ .‬דער‬ ‫יונה)‪ ,‬אבער לך לך איז געווען איינע‬ ‫חתם סופר ברענגט עס אראפ בפירוש‬ ‫פון די גרויסע נסיונות‪ .‬אזוי ווייט‪ ,‬אז‬ ‫יעדער האט געוואוסט אז ס'איז‬ ‫אין א תשובה (יו"ד סימן שנו) בשם‬ ‫די לעצטע נסיון וואס אברהם אבינו‬ ‫דא א רבונו של עולם‬ ‫דעם רמב"ן‪ ,‬אברהם אבינו האט פון‬ ‫ד פניני מנחם ‪ I‬לך לך‬ ‫פון אים‪ ,‬און מ'זאל שמועסן פון אים‪,‬‬ ‫זיין צו קינדער‪.‬‬ ‫האט געהאט איז געווען ולך לך אל ארץ‬ ‫און מ'זאל אים אויפהייבן‪ ,‬און מ'זאל‬ ‫המוריה (בראשית כב‪ ,‬ב)‪ ,‬ארויפצוגיין‬ ‫אים זען‪ ,‬אדרבה פוק חזי מאי עמא‬ ‫וואס איז די נסיון‬ ‫נעמען יצחק אויף די עקידה‪ ,‬עקידת‬ ‫דבר? מ'וועט זאגן פאר א מענטש אז‬ ‫יצחק ברחמים תזכור‪ .‬דאס איז געווען‬ ‫דו פארסט פון דא קיין אויסטראליע‪,‬‬ ‫קען מיר איינער מסביר זיין וואס‬ ‫לכאורה דער גרעסטער נסיון‪.‬‬ ‫באקומסטו א גרויסע רבנות‪ ,‬פינף‬ ‫איז דער נסיון? מ'וועט זאגן פאר‬ ‫הונדערט מתפללים‪ .‬ער וועט אפילו‬ ‫איינעם‪ ,‬לא עלינו‪ ,‬וואס האט נישט‬ ‫וועלכע לך לך איז געווען‬ ‫נישט פאר איין רגע טראכטן‪ ,‬ער וועט‬ ‫קיין קינדער‪ ,‬אז דו וועסט מופן אויף‬ ‫שווערער‬ ‫זאגן‪" ,‬נע‪ ,‬אהער אהין" און איך זאג‬ ‫קאנאדע‪ ,‬אדער אז דו וועסט מופן‬ ‫אייך צו‪ ,‬אז ער וועט נעמען דעם ערשטן‬ ‫אויף ארץ ישראל‪ ,‬אדער דו וועסט‬ ‫אבער אין מדרש (בר"ר לט‪ ,‬ט‪,‬‬ ‫פליגער און ער וועט זאגן‪" ,‬איך בין עס‬ ‫מופן קיין אויסטראליע‪ ,‬וועסטו זוכה‬ ‫בר"ר נה‪ ,‬ז) איז דא א איסתפקתא‬ ‫מקבל‪ ,‬אפילו ס'איז שווער‪ ",‬אבער ער‬ ‫זיין צו א קינד‪ ,‬איך זאג אייך צו‪ ,‬אז ער‬ ‫וועלכע נסיון איז געווען א גרעסערע‬ ‫איז דארט‪.‬‬ ‫וועט נעמען דעם ערשטן פליגער און‬ ‫נסיון‪ .‬דער מדרש זאגט אזוי‪ ,‬אמר רבי‬ ‫ער וועט פארן‪ .‬וואס איז זיין תכלית‬ ‫לוי‪ ,‬צוויי מאל שטייט לך לך‪ :‬לך לך‬ ‫וואס איז בכלל די הו"א וועלכע‬ ‫אין לעבן? דער גאנצער תכלית אין‬ ‫מארצך‪ ,‬און ס'שטייט ולך לך אל ארץ‬ ‫נסיון איז מער‬ ‫לעבן איז מעמיד צו זיין דורות ישרים‬ ‫המוריה‪ ,‬ואין אנו יודעים איזו חביבה‪,‬‬ ‫ומבורכים‪ .‬וואס וועט זיין די תכלית אז‬ ‫אם השניה אם הראשונה‪ .‬וועלכע איז‬ ‫והיה ברכה ‪ -‬ביז יעצט האט דער‬ ‫ער וועט זיצן דא אין זיין היימשטאט‬ ‫געווען א שטערקערע נסיון‪ ,‬צו לך לך‬ ‫אייבערשטער געבענטשט‪ ,‬און יעצט‬ ‫מיט זיינע חברים‪ ,‬און ער וועט זיך‬ ‫מארצך‪ ,‬צו די ולך לך אל ארץ המוריה‪.‬‬ ‫וועט אברהם אבינו בענטשן‪ ,‬דאס‬ ‫עלטערן אן קינדער‪ ,‬דאס איז דען א‬ ‫א איסתפקתא‪ ,‬און די מדרש קלערט‬ ‫מיינט אז וואס ער וועט זאגן גייט‬ ‫נסיון?‬ ‫אריין אין דעם‪ .‬און די מדרש פירט‬ ‫מקוים ווערן‪ .‬וואו ליגט דא דער נסיון‬ ‫טאקע אויס‪ ,‬אז אזוי ווי ס'שטייט‬ ‫אז דער מדרש זאל אריינקלערן אז ווען‬ ‫ברכת ה' היא תעשיר‬ ‫דארט אל ארץ המוריה‪ ,‬איז א סימן הוי‬ ‫דער רבונו של עולם האט געזאגט פאר‬ ‫שניה חביבה מן הראשונה‪.‬‬ ‫אברהם אבינו‪" ,‬קח נא את בנך את‬ ‫און נאכדעם זאגט דא רש"י (שם‬ ‫יחידך אשר אהבת" (בראשית כב‪ ,‬ב)‪,‬‬ ‫שם‪ ,‬ב‪ ,‬ד"ה ואברכך)‪" ,‬ואברכך בממון"‪.‬‬ ‫לאמיר פארשטיין דעם נסיון פון‬ ‫נאך אזויפיל יארן האט ער זוכה געווען‬ ‫אז ער גייט זוכה זיין צו א גרויסע‬ ‫לך לך‪ ,‬און נאכדעם וועלן מיר אריינגיין‬ ‫צו יצחק‪ ,‬נאך אזויפיל יארן האט ער‬ ‫געוואלדיגע עשירות‪ .‬יעדער איינער‬ ‫און פארשטיין די מדרש וואס פאר א‬ ‫זוכה געווען צו א קינד וואס באשיינט‬ ‫וויל זוכה זיין צו עשירות‪ .‬דאס איז‬ ‫דמיון עס איז איינס צום צווייטן‪ .‬דער‬ ‫די וועלט‪ ,‬גיי ברענג אים ארויף אויף‬ ‫א תשוקה וואס קינד און קייט האט‪.‬‬ ‫אייבערשטער האט געזאגט פאר אברהם‬ ‫די עקידה‪ ,‬און עס זאל זיין א הוה‬ ‫יעצט איז דא די גרויסע הגרלה‪,‬‬ ‫אבינו‪" ,‬לך לך מארצך וממולדתך ומבית‬ ‫אמינא‪ ,‬אז דער נסיון פון לך לך זאל‬ ‫יעדער איינער לויפט און קויפט‪ ,‬און‬ ‫אביך אל הארץ אשר אראך ואעשך לגוי‬ ‫זיין א שטערקערע נסיון ווי די נסיון‬ ‫יעדער זאגט צו פארשידענע קבלות‬ ‫גדול ואברכך ואגדלה שמך והיה ברכה"‬ ‫פון די עקידה? איך זאג אייך אויבן‬ ‫פארן רבונו של עולם וואס ער גייט‬ ‫(בראשית יב‪ ,‬א‪ ,‬ב)‪.‬‬ ‫אויף איז עס בלתי אפשר להבין אז‬ ‫אלס טון מיט די געלט‪ ,‬און וויאזוי‬ ‫ס'זאל ווערן נתקרב אל השכל‪.‬‬ ‫ער גייט אלס גליקליך מאכן דעם‬ ‫ברכת הבנים‬ ‫רבונו של עולם‪ .‬ווען מ'וועט זאגן‬ ‫אבער דער מדרש זאגט דאך פארט‬ ‫פאר א איד וואס מוטשעט זיך מיט‬ ‫לאמיר זען וואס דער רבונו של‬ ‫אזוי‪ ,‬און ס'איז דאך פארט פון די עשרה‬ ‫פרנסה‪ ,‬מ'וועט זאגן פאר א איד וואס‬ ‫עולם זאגט אים אלס צו‪ .‬ווי אלט איז‬ ‫נסיונות‪ ,‬און א נסיון ווייסט מען איז‬ ‫האט נישט קיין געלט‪ ,‬אז דו וועסט זיך‬ ‫אברהם אבינו געווען יעצט? זאגט די‬ ‫נישט קיין לייכטע זאך‪ ,‬מ'דארף האבן‬ ‫אריבערציען אויף ארץ ישראל‪ ,‬גייסטו‬ ‫תורה (שם שם‪ ,‬ד)‪ ,‬חמש שנים ושבעים‬ ‫רחמי שמים עומד צו זיין בנסיון‪ ,‬מוזן‬ ‫באקומען א מיליאן דאלאר א יאר‪ .‬איך‬ ‫שנה‪ ,‬ער איז פינף און זיבעציג יאר‬ ‫מיר פארשטיין וואס עס איז געווען‬ ‫זאג אייך‪ ,‬ער גייט נעמען די ערשטע‬ ‫אלט‪ ,‬און אברהם אבינו האט נאך נישט‬ ‫דער נסיון‪ .‬און פאר מיר וועלן מסביר‬ ‫פליגער און אהינפארן דארט וואוינען‪.‬‬ ‫זוכה געווען צו קיין זרעא חיא וקיימא‪,‬‬ ‫זיין דעם נסיון לויט וויאזוי דער אור‬ ‫איז דאס דען א נסיון?‬ ‫ער האט נאך נישט זוכה געווען צו קיין‬ ‫החיים הקדוש איז עס מסביר‪ ,‬וועלן‬ ‫קינדער‪ .‬און דער אייבערשטער זאגט‬ ‫מיר זאגן נאך איין קשיא וואס מיר‬ ‫א הכתרה אומזינסט‬ ‫אים‪ ,‬דא קענסטו נישט זוכה זיין צו‬ ‫האבן שוין אמאל געשמועסט פון דעם‪,‬‬ ‫קינדער‪ ,‬אבער אז דו וועסט אוועקגיין‬ ‫אבער אזוי ווי ס'איז א נייע יאר און‬ ‫און ואגדלה שמך? אויף וואס דען‬ ‫מארצך וממולדתך ומבית אביך‪ ,‬דארט‬ ‫דאס ווערט צוריק נתעורר‪ ,‬און מ'גייט‬ ‫ארבעט יעדער איינער? אז מ'זאל רעדן‬ ‫וואו דו וועסט אנקומען‪ ,‬גייסטו זוכה‬ ‫ה‬ ‫פניני מנחם ‪ I‬לך לך‬ ‫פניני מנחם‬ ‫אברהם אבינו איז דאך יעצט א‬ ‫ארויסגעגאנגען אנטייל נעמען אין די‬ ‫עס ליינען די וואך און מ'לערנט עס‪,‬‬ ‫מולטי מיליאנער‪ ,‬אדער א ביליאנער‪.‬‬ ‫וועלט מלחמה‪ .‬און ביז יעצט איז שוין‬ ‫לאמיר עס נאכאמאל אדורך לערנען‬ ‫און קודם די ערשטע זאך האט ער‬ ‫אברהם אבינו געזעצן אין אלוני ממרא‬ ‫און פארשטיין‪.‬‬ ‫געגעבן פאר מלכי צדק מעשר מכל‪,‬‬ ‫מיט זיינע בעלי ברית‪ ,‬און מ'דינט דעם‬ ‫מ'געבט מעשר‪ .‬געוואלדיג‪ .‬און מ'האט‬ ‫רבונו של עולם‪ .‬און דא האט ער זיך‬ ‫מלחמת חמשה מלכים‬ ‫געמאכט א סעודה‪ ,‬און מ'האט זיך‬ ‫אנגעהויבן צו מישן אין די פאליטיק‪,‬‬ ‫געוואונטשן‪ ,‬ס'איז געווען מורא'דיג‪.‬‬ ‫און ער איז אריינגעגאנגען אין די‬ ‫די וואך איז דא די ערשטע וועלט‬ ‫יעצט קומען מיר צו די צווייטע חלק‬ ‫מלחמה‪ ,‬ווייל מ'האט גענומען זיין‬ ‫מלחמה‪ .‬אין די תורה הקדושה איז‬ ‫מעשה‪" ,‬ויאמר מלך סדום אל אברם‬ ‫פלימעניק לוט‪.‬‬ ‫דא זייער אסאך פסוקים אויף די‬ ‫תן לי הנפש והרכוש קח לך" (שם שם‪,‬‬ ‫וועלט מלחמה‪ .‬ס'איז געווען "בימי‬ ‫כא)‪ .‬געב מיר נאר די נפשות און דאס‬ ‫און ער איז ארויסגעגאנגען‬ ‫אמרפל מלך שנער‪ ,‬אריוך מלך אלסר‪,‬‬ ‫געלט קענסטו דיך האלטן‪ .‬דאס איז‬ ‫אין מלחמה‪ ,‬און די תורה הקדושה‬ ‫כדרלעמר מלך עילם‪ ,‬ותדעל מלך גוים"‬ ‫זייער נארמאל‪ ,‬ס'איז אברהם אבינו'ס‬ ‫פארציילט ווי ער האט איינגענומען‬ ‫(בראשית יד‪ ,‬א)‪ ,‬און זיי האבן געמאכט‬ ‫געלט יעצט‪ ,‬ער האט עס מציל געווען‬ ‫אלעס‪" ,‬וישב את כל הרכש וגם את‬ ‫א מלחמה‪ ,‬מ'האט מורד געווען איינער‬ ‫מזוטו של ים (בב"מ כב‪ ,):‬און אין די‬ ‫לוט אחיו ורכשו השיב וגם את הנשים‬ ‫אינעם צווייטן‪ ,‬ס'איז געווען זייער א‬ ‫הלכה איז עס זיין געלט (בשו"ע חו"מ‬ ‫ואת העם" (שם שם‪ ,‬טז)‪ .‬ער האט‬ ‫לאנגע צייט די מלחמה‪ .‬און ביז מ'איז‬ ‫סי' רנט ס"ז)‪ .‬און פאר א גוי טאר מען‬ ‫אלעס צוריקגעשטעלט אויפן פלאץ‪,‬‬ ‫געגאנגען צו סדום‪ ,‬סדום איז געווען‬ ‫נישט צוריקגעבן דאס געלט (סנהדרין‬ ‫און ער האט געהאט די גאנצע געלט‪,‬‬ ‫פון די רייכסטע שטעט אין די וועלט‪.‬‬ ‫עו‪ ,):‬ס'איז דא א איסור פון לא תחנם‬ ‫אלע מענטשן‪ .‬דער נאמען פון אברהם‬ ‫און ווען אברהם מיט לוט האבן זיך‬ ‫(דברים ז‪ ,‬ב)‪.‬‬ ‫אבינו איז געווארן יעצט באקאנט מסוף‬ ‫צוטיילט‪ ,‬איז לוט געגאנגען אויף סדום‪,‬‬ ‫עולם ועד סופו‪ .‬און די גרויסע סדום‬ ‫און די מלכים האבן איינגענומען גאנץ‬ ‫איך האב נישט מיט דיר קיין‬ ‫מיט זייער גאנצע געלט‪ ,‬און מיט אלע‬ ‫סדום‪ ,‬און זיי האבן אוועקגענומען‬ ‫שייכות‬ ‫זייערע גענעראלן‪ ,‬מיט זייער גאנצע‬ ‫זייער גאנצע פארמעגן‪" .‬ויקחו את כל‬ ‫מיליטער‪ ,‬און פון די אלע מדינות‪,‬‬ ‫רכוש סדום ועמורה ואת כל אכלם‬ ‫אבער לאמיר זען וואס אברהם‬ ‫האבן זיי זיך נישט געקענט קיין עצה‬ ‫וילכו"‪ .‬און אויך האבן זיי גענומען‬ ‫אבינו ענטפערט‪" .‬ויאמר אברם אל מלך‬ ‫געבן צווישן זיך‪ ,‬איז געקומען אברהם‬ ‫"ויקחו את לוט ואת רכושו" (שם שם‪,‬‬ ‫סדם הרימותי ידי אל ה' קל עליון קנה‬ ‫אבינו מיט אליעזר‪ ,‬און דער רבונו‬ ‫יא‪ ,‬יב)‪ ,‬מיליאנען מיליאנען דאלארן‬ ‫שמים וארץ"‪ ,‬ער רעדט פונעם הייליגן‬ ‫של עולם האט זיי געהאלפן‪ ,‬וויאזוי‬ ‫האבן זיי אוועקגענומען פון סדום‪.‬‬ ‫באשעפער און ער הייבט זיך אויף‪,‬‬ ‫וויל איך נישט יעצט אריינגיין אין די‬ ‫און נאכדעם האבן זיי גענומען לוט‪,‬‬ ‫"אם מחוט ועד שרוך נעל צו איך וועל‬ ‫פרטים‪ ,‬אבער זיי האבן איינגענומען‪,‬‬ ‫און לוט איז דאך שוין אליין געווען‬ ‫נעמען פון דיר פון א פאדעם ביז א שיך‬ ‫און זיי האבן געוואונען די מלחמה‪ ,‬און‬ ‫א געוואלדיגער עושר‪ ,‬און זיי זענען‬ ‫בענדל ואם אקח מכל אשר לך ולא‬ ‫געגאנגען‪.‬‬ ‫ער האט צוריקגענומען לוט‪.‬‬ ‫תאמר אני העשרתי את אברם"‪ .‬אבער‬ ‫דאס וואס מ'האט געדארפט אויסגעבן‬ ‫איז געקומען א פליט‪ ,‬און ס'איז א‬ ‫די הוצאות דאס נעם איך יא‪" ,‬בלעדי‬ ‫ומלכי צדק מלך שלם‬ ‫גרויסע מחלוקת ווער דער פליט איז‪,‬‬ ‫רק אשר אכלו הנערים וחלק האנשים‬ ‫לויט רש"י (שם שם‪ ,‬יג‪ ,‬ד"ה ויבא) איז‬ ‫אשר הלכו אתי ענר אשכל וממרא"‬ ‫פארציילט דער פסוק‪ ,‬ויצא מלך‬ ‫עס געווען עוג וואס האט געהייסן‬ ‫(שם שם‪ ,‬כב‪ ,‬כג‪ ,‬כד) זיי באקומען יא‪.‬‬ ‫סדום לקראתו אחרי שובו מהכות את‬ ‫פליט ווייל שפלט מן המלחמה‪ ,‬און ער‬ ‫אבער איך גיי נישט אנרירן קיין איין‬ ‫כדרלעמר ואת המלכים אשר אתו אל‬ ‫האט פארציילט פאר אברהם אבינו‪,‬‬ ‫דאלער פון דיין געלט‪.‬‬ ‫עמק שוה הוא עמק המלך‪ .‬די מלך סדום‬ ‫ויגד לאברם העברי והוא שוכן באלוני‬ ‫איז אקעגן געקומען אברהם אבינו‪,‬‬ ‫ממרא‪ ,‬און ער איז שוין געווען דארט‬ ‫דאס טייטשט‪ ,‬אז אברהם אבינו‬ ‫אבער אברהם איז קודם געגאנגען‬ ‫מיט זיינע בעלי ברית אחי אשכול‬ ‫האלט אז ס'קומט אים נישט? ס'איז‬ ‫צו ומלכי צדק מלך שלם און הוציא‬ ‫ואחי ענר אין אלוני ממרא‪ .‬און וישמע‬ ‫נישט זיינס? ס'באלאנגט פאר סדום?‬ ‫לחם ויין והוא כהן לאל עליון"‪ .‬און‬ ‫אברם כי נשבה אחיו‪ ,‬און ער האט‬ ‫דעמאלטס פארוואס פאר זיינע מענטשן‬ ‫די ערשטע זאך וואס ער האט געטון‬ ‫איינגעשפאנט וירק את חניכיו (שם‬ ‫ענר‪ ,‬אשכול און ממרא נעמט ער יא?‬ ‫איז געווען "ויברכהו" ער האט אים‬ ‫שם‪ ,‬יד)‪ ,‬און אין די גמרא (נדרים לב‪).‬‬ ‫ווייס איך נישט‪ .‬אבער אז ס'איז זיינס‪,‬‬ ‫געבענטשט‪ ,‬און ער האט אים געגעבן‬ ‫איז דא א מחלוקת צו ס'איז געווען‬ ‫פארוואס געבסטו עס אים צוריק? דו‬ ‫מעשר מכל (בראשית יד‪ ,‬יז‪ ,‬יח‪ ,‬יט‪ ,‬כ)‪.‬‬ ‫דריי הונדערט און אכצן קנעכט‪,‬‬ ‫טארסט דאס דאך על פי הלכה נישט‬ ‫אבער לכאורה בפשטות איז עס נאר‬ ‫צוריקגעבן (בשו"ע חו"מ סי' רסו ס"א)‪.‬‬ ‫די געלט פון סדום להלכה‬ ‫געווען אליעזר אליין‪ ,‬און ער איז‬ ‫פניני מנחם ‪ I‬לך לך‬ ‫ו‬ ‫פרשה‪ .‬ויהי רעב בארץ (בראשית יב‪,‬‬ ‫און ממילא וועגן דעם‪ ,‬לאמיר זיך‬ ‫וואס איז זיין פראבלעם אז ער‬ ‫י) אברהם אבינו איז אנגעקומען קיין‬ ‫אפשטעלן א רגע צו פארשטיין‪.‬‬ ‫וועט זאגן‬ ‫מצרים‪ ,‬און מען האט אוועקגענומען‬ ‫שרה‪ ,‬און "וינגע ה' את פרעה נגעים‬ ‫נו‪ ,‬אפשר איז דאס די עשירות פון‬ ‫און וואס איז זיין פראבלעם?‬ ‫גדולים ואת ביתו על דבר שרי אשת‬ ‫וואס מ'רעדט‪ ,‬אז דער אייבערשטער‬ ‫ולא תאמר אז דו זאלסט נישט זאגן‬ ‫אברם" (שם שם‪ ,‬יז)‪ .‬און פרעה האט‬ ‫האט דיר געשיקט אין מלחמה‪ ,‬און דער‬ ‫אני העשרתי את אברם‪ .‬און וואס‬ ‫גערופן אברהם‪ ,‬און אים פארגעהאלטן‬ ‫אייבערשטער האט געהאלפן מחוץ‬ ‫וועט זיין אז ער וועט יא זאגן? זייט‬ ‫וואס האסטו געטון דא? פארוואס‬ ‫לדרך הטבע‪ ,‬אז דו האסט געוואונען‬ ‫ווען רעכנט זיך אברהם אבינו מיט‬ ‫האסטו מיר נישט געזאגט אז זי איז‬ ‫די מלחמה‪ ,‬און ממילא האסטו יעצט‬ ‫מענטשן? אברהם אבינו‪ ,‬וואו ער איז‬ ‫דיין ווייב? שוין‪ ,‬אונטערשטע שורה‬ ‫באקומען דאס געלט‪ .‬ס'איז ממש נישט‬ ‫געגאנגען און וואו ער איז געשטאנען‪,‬‬ ‫איז אז אברהם אבינו איז געווען דארט‬ ‫צו פארשטיין די שקלא וטריא וואס‬ ‫האט מען חוזק געמאכט פון אים‪.‬‬ ‫אין מצרים‪ ,‬אין סדר עולם רבה (פרק‬ ‫אברהם אבינו האט מיט סדום‪ ,‬פאר ענר‬ ‫אברהם אבינו איז דאך ארויסגעגאנגען‬ ‫א') שטייט דריי חדשים‪ ,‬אבער ווען‬ ‫אשכול וממרא בעלי ברית אברם‪ ,‬יא‪.‬‬ ‫קעגן א גאנצע וועלט‪ .‬ער איז געווען‬ ‫אברהם אבינו איז ארויפגעגאנגען פון‬ ‫פאר די מענטשן וואס האבן געארבעט‪,‬‬ ‫מעבר אחד (במדרש בר"ר מב‪ ,‬ח)‪ ,‬די‬ ‫מצרים‪ ,‬איז ער געווען כבד מאד‪ ,‬בכסף‪,‬‬ ‫גאנצע וועלט איז געווען קעגן אים‪.‬‬ ‫בזהב (בראשית יג‪ ,‬ב)‪ .‬און ער האט‬ ‫לייג צו נאך פינף‬ ‫און ער האט טאקע מעורר געווען די‬ ‫געהאט כל טוב וכי טוב‪ ,‬פרעה האט‬ ‫מענטשן‪ ,‬און ער האט טאקע געהאט‬ ‫אים געגעבן‪ ,‬און ער האט גענומען פון‬ ‫מיט זיך אסאך מענטשן‪ ,‬אלפי אלפים‬ ‫די מצריים‪.‬‬ ‫און נעם ארויס‬ ‫מענטשן‪ .‬און דא רעכנט ער זיך וואס‬ ‫דער מלך סדום וועט זאגן‪.‬‬ ‫יעדער האט אים געוואלט געבן‬ ‫א מאשין מיט‬ ‫נו‪ ,‬און אז מלך סדום וועט זאגן‪,‬‬ ‫ס'איז א לאנגע אריכות די‬ ‫און מלך סדום וועט אויך פארציילן אז‬ ‫פרקי דרבי אליעזר (פרק כו) ברענגט‬ ‫אראפ אז אלע מצריים זענען אים‬ ‫א מייק און‬ ‫אים דער גרויסע צולייגער האט מען‬ ‫איינגענומען‪ ,‬און ער איז שיר נישט‬ ‫נאכגעלאפן‪ ,‬דער האט אים געברענגט‬ ‫אן עבד‪ ,‬דער האט אים געברענגט א‬ ‫שריי וויפיל דו‬ ‫געהארגעט געווארן‪ ,‬און ער האט‬ ‫פארלוירן די מלחמה‪ .‬דאס וועט ער‬ ‫שפחה‪ ,‬דער האט אים געברענגט קעש‪,‬‬ ‫נישט זאגן? יעדער ווייסט דאך אבער‬ ‫און דער האט אים געברענגט גאלד‪,‬‬ ‫ווילסט אבער‬ ‫פון דעם‪ .‬און נאר די פראבלעם האט‬ ‫און דער האט אים געברענגט זילבער‪,‬‬ ‫יעצט אברהם אבינו‪ ,‬אז ער וועט זאגן‬ ‫ווייל פרעה האט זיך געהאלטן פאר‬ ‫א אפגאט‪ ,‬און אזוי ווי ס'איז געווען‬ ‫דו געב נאר‬ ‫"אני העשרתי את אברם"? ווען איינער‬ ‫זאל קומען צו אונז און זאגן‪ ,‬איך געב‬ ‫אהער‬ ‫"וינגע ה' את פרעה נגעים גדולים"‪ ,‬און‬ ‫דיר פינף מיליאן דאלאר‪ ,‬אבער איך‬ ‫מ'האט געזען די קדושה פון אברהם‬ ‫וועל ארומגיין זאגן אז איך האב דיר‬ ‫אבינו‪ ,‬און די גדולה פון זייער פרעה‪,‬‬ ‫עס געגעבן‪ .‬וואס וועלן אונז אים‬ ‫ביז פרעה האט אים אוועקגעשיקט‪,‬‬ ‫ענטפערן? לייג צו נאך פינף‪ ,‬און נעם‬ ‫און פרעה האט אים נאך געגעבן עפרות‬ ‫יא‪ .‬איך נישט‪ ,‬ווייל דער אייבערשטער‬ ‫ארויס א מאשין מיט א רמקול‪ ,‬מיט‬ ‫זהב‪ ,‬אבער טראג דיך אפ פון דאנעט‬ ‫האט מיר צוגעזאגט‪ .‬נו‪ ,‬מאן יימר אז‬ ‫א מייק‪ ,‬און שריי וויפיל דו ווילסט‪,‬‬ ‫ווייל דו שטערסט מיר די ביזנעס‪.‬‬ ‫די געלט איז נישט וואס דער רבונו‬ ‫אבער דו געב נאר אהער‪.‬‬ ‫של עולם האט צוגעזאגט? ס'איז דאך‬ ‫מעשה אבות סימן לבנים‬ ‫געקומען בדרך נס‪ ,‬דאס איז דאך נישט‬ ‫דעם אויבערשן'ס הבטחה‬ ‫געקומען מיט נאטורליכע כוחות‪.‬‬ ‫צווישן פרעה מיט סדום איז דא‬ ‫קומט רש"י‪ ,‬און זאגט אונז עפעס‬ ‫א נפקא מינה אזוי ווי צווישן דם מיט‬ ‫די נסיון אין מצרים‬ ‫א מורא'דיגע זאך וואס דאס אליינס‬ ‫צפרדע‪ ,‬וועלכע מכה איז חשוב'ער?‬ ‫דארף מען פארשטיין‪ .‬פארוואס זאל‬ ‫פרעה קענען מיר‪ ,‬און מיר גייען אסאך‬ ‫קען זיין‪ ,‬אז אברהם אבינו וויל‬ ‫ער נישט זאגן? פארוואס האב איך‬ ‫לערנען פון פרעה‪ ,‬וואס זיי האבן‬ ‫נישט נהנה זיין פון א גוי‪ ,‬ובפרט פון‬ ‫מורא "ולא תאמר אני העשרתי את‬ ‫געטון אלס פאר כלל ישראל‪ ,‬וויפיל‬ ‫די אנשי סדום וואס זיי זענען געווען‬ ‫אברם"? ווייל דער אייבערשטער האט‬ ‫רשעות זיי האבן געטון‪" ,‬אשר לא ידע‬ ‫רעים וחטאים‪ ,‬קען זיין‪ .‬אבער לאמיר‬ ‫דאך מיר צוגעזאגט‪ ,‬איך וועל זוכה זיין‬ ‫את יוסף" (שמות א‪ ,‬ח)‪ ,‬זיין כפיות‬ ‫אביסל צוריקגיין אנהייב פון די‬ ‫צו עשירות‪ ,‬ווייל ס'שטייט "ואברכך"‪,‬‬ ‫ז‬ ‫פניני מנחם ‪ I‬לך לך‬ ‫פניני מנחם‬ ‫און ווען א מענטש ארבעט אליינס‪,‬‬ ‫אברהם אבינו לערנט אונז אויס‬ ‫און ער ארבעט זיך ארויף‪ ,‬קומט ער‬ ‫דא א מורא'דיגן יסוד היסודות‪ .‬און‬ ‫אני מיינע‬ ‫צו א מצב אז ער אליין הייבט אן צו‬ ‫דאס איז א פראבלעם וואס באגלייט‬ ‫באוואונדערן זיינע כוחות און זיינע‬ ‫געלונגענקייטן‪ ,‬און ער אליינס הייבט‬ ‫א מענטש‪ ,‬און מיט דעם וועלן מיר‬ ‫צוריקגעקומען וואס אברהם אבינו‬ ‫כוחות העשרתי‬ ‫את אברם‬ ‫אן צו טראכטן "כוחי ועוצם ידי עשה‬ ‫האט געפרעגט "מי בעל הבירה?"‪ ,‬און‬ ‫לי את החיל הזה" (דברים ח‪ ,‬יז)‪.‬‬ ‫מיט דעם וועלן מיר פארשטיין אז‬ ‫אין די נסיון פון לך לך איז דא א הוה‬ ‫אני כוחי ועוצם ידי‬ ‫אמינא אז ס'איז געווען א גרעסערע‬ ‫נסיון ווי די נסיון פון די עקידה‪.‬‬ ‫מיינע כוחות‬ ‫אברהם אבינו זאגט דא‪ ,‬קודם די‬ ‫געלט באלאנגט פאר אים‪" ,‬ויתן לו‬ ‫אברהם אבינו איז אראפגעגאנגען‬ ‫האבן מיך‬ ‫אין מצרים‪ ,‬מ'האט אוועקגענומען‬ ‫געברענגט די‬ ‫מעשר מכל"‪ ,‬און ער געבט פאר שם‬ ‫זיין חלק צדקה‪ ,‬און ער געבט פאר‬ ‫שרה‪ ,‬און "וינגע ה' את פרעה נגעים‬ ‫ענר אשכול וממרא זייער חלק‪ .‬אבער‬ ‫גדולים ואת ביתו על דבר שרי אשת‬ ‫אברהם זאגט פאר סדום‪ ,‬איך גיי נישט‬ ‫אברם"‪ .‬און מענטשן האבן אים געגעבן‬ ‫גרויס געלט‪ ,‬און ער האט גענומען דאס‬ ‫פארמעגן‬ ‫נעמען קיין איין פרוטה פון די געלט‪,‬‬ ‫ווייל ולא תאמר "אני" ‪ -‬פאר אברהם‬ ‫געלט‪ .‬און ער האט נישט געהאט קיין‬ ‫שום פראבלעם מיט די געלט‪ .‬דא איז‬ ‫טובה אין יוסף וואס יוסף האט אים‬ ‫גייט נישט אן וואס סדום זאגט‪ ,‬זאל ער‬ ‫געראטעוועט‪ .‬און פון פרעה נעמט ער‬ ‫זאגן וואס ער וויל‪ .‬אים אינטערסירט‬ ‫אברהם אבינו ארויס אין א מלחמה‪,‬‬ ‫און ער האט זיך געשלאגן‪ .‬ס'איז געווען‬ ‫יא‪ ,‬אבער פון סדום נעמט ער נישט‪.‬‬ ‫וואס א גוי וועט גיין זאגן דארט אין‬ ‫און נעקסטע וואך (וירא כ‪ ,‬א) וועט עס‬ ‫גרויסע ניסים‪ ,‬אבער ס'איז געווען‬ ‫סדום?‬ ‫זיין מיט אבימלך‪ ,‬און פון אבימלך גייט‬ ‫"וירק את חניכיו"‪ ,‬ער איז פאקטיש‬ ‫ארויסגעגאנגען אין א מלחמה‪ ,‬און‬ ‫מען ווייטער נעמען געלט‪.‬‬ ‫ער האט מורא געהאט אויף זיך‪,‬‬ ‫דער מלחמה האט ער געוואונען‪ .‬און‬ ‫אז וועט ער זאגן דער "אני" איז‬ ‫יעצט איז אברהם אבינו געווארן‬ ‫ווי טיילט זיך עס אפ? וואו איז די‬ ‫העשרתי את אברם‪ .‬אברהם אבינו‬ ‫מורא'דיג מפורסם‪ .‬ביז יעצט איז ער‬ ‫הבדלה? וואו יא און וואו נישט? אונז‬ ‫זאגט אז איך וועל אנרירן דאס געלט‬ ‫אויך געווען געוואלדיג מפורסם‪ ,‬אבער‬ ‫מוז מיר דאך וויסן‪ ,‬ווייל אברהם אבינו‬ ‫אויף וואס איך האב מיך געשלאגן‪,‬‬ ‫יעצט איז ער נאך געווארן מפורסם‬ ‫לערנט דאך אונז אויס‪ ,‬אז מען זאל‬ ‫וועט דער סוף זיין אז איך וועל מיך‬ ‫אז מענטשן האבן געכאפט א פחד פון‬ ‫פארשטיין "אשר בחרת באברם ומצאת‬ ‫באוואונדערן‪ ,‬און איך וועל זאגן‬ ‫אים‪ ,‬מ'האט געוואוסט אז מ'קען זיך‬ ‫את לבבו נאמן לפניך" (נחמי' ט‪ ,‬ז‪ ,‬ח)‪.‬‬ ‫"אני"‪ ,‬מיינע כוחות‪" ,‬העשרתי את‬ ‫מיט אים נישט אנהייבן‪ .‬און אברהם‬ ‫און די רמב"ן זאגט דאך א יסוד פון‬ ‫אברם"‪ ,‬מיינע כוחות האבן מיך‬ ‫אבינו האט באקומען יעצט פי כמה‪,‬‬ ‫מעשה אבות סימן לבנים (בראשית‬ ‫געברענגט די פארמעגן‪.‬‬ ‫ווייל סדום איז געווען זייער רייך‪ ,‬און‬ ‫יב‪ ,‬ו‪ ,‬ד"ה ויעבור בשם התנחומא ט)‬ ‫די גאנצע געלט האט ער באקומען‪,‬‬ ‫און דאס האט עטליכע פשטים‪ .‬און‬ ‫זאגט רש"י‪ ,‬דער אויבערשטער‬ ‫מ'האט גארנישט קיין השגה וויפיל‬ ‫איינע פון די פשטים איז אז אונז דארפן‬ ‫האט מיר צוגעזאגט עשירות "ואברכך"‪,‬‬ ‫געלט דארט איז געווען‪.‬‬ ‫זיך לערנען וויאזוי אברהם אבינו האט‬ ‫די גרעסטע עשירות איז אז איך בין‬ ‫געטון‪ .‬ממילא פון וועלכע גוי זאל מען‬ ‫דבוק אינעם הייליגן באשעפער‪ .‬דער‬ ‫בלייב דבוק אינעם אויבערשטן‬ ‫יא נעמען מתנות? און פאר וועלכע גוי‬ ‫אויבערשטער האט מיר געזאגט אז‬ ‫זאל מען זאגן ניין? און וואס זאגט דא‬ ‫ער וועט מיר געבן ממון‪ ,‬אבער דער‬ ‫אברהם אבינו זאגט דא א מורא'דיגע‬ ‫אברהם אבינו?‬ ‫ממון‪ ,‬דאס גייט מיך פורד זיין און דאס‬ ‫יסודות'דיגע זאך‪ .‬דער מענטש‪ ,‬ווען ער‬ ‫גייט מיך דערווייטערן פונעם הייליגן‬ ‫איז אן ארימאן‪ ,‬איז ער מורא'דיג דבוק‬ ‫וויל איך אייך זאגן וואס דער‬ ‫באשעפער‪ .‬און דאס וויל איך נישט‬ ‫אינעם אויבערשטן‪ .‬ווען א מענטש‬ ‫אייבערשטער האט מיר חונן דעת‬ ‫אנרירן‪.‬‬ ‫אפילו ווען ער באקומט געלט‪ ,‬ער‬ ‫געווען‪ ,‬און ס'איז ביי מיר זייער א‬ ‫ווייסט אבער אז ס'איז נישט פון זיינע‬ ‫חשוב'ע תורה‪ ,‬ווייל ס'איז געווען‬ ‫פון טון דעם רצון ה' דערלייגט‬ ‫כוחות‪ ,‬איז ער נאך אלס מורא'דיג‬ ‫פון די לעצטע תורות וואס איך האב‬ ‫מען נישט‬ ‫דבוק אינעם אויבערשטן‪ ,‬ער דאנקט‬ ‫געזאגט פאר מיין טאטע זכרונו‬ ‫דעם אויבערשטן כסדר‪ .‬אבער ווען א‬ ‫לברכה‪ ,‬און ער איז געווען זייער‬ ‫און וואס מיינט עטץ? "אחר‬ ‫מענטש גייט אריין אין געשעפטן‪,‬‬ ‫איבערגענומען פון די תורה‪.‬‬ ‫ח פניני מנחם ‪ I‬לך לך‬ ‫לעכטיגקייט אין די תורה? וויאזוי קען‬ ‫א היכי תמצא אויף די דורות‬ ‫הדברים האלה"‪ ,‬נאך די ווערטער וואס‬ ‫זיין אז א מענטש שפירט נישט קיין‬ ‫מבול והפלגה‬ ‫אברהם אבינו האט געזאגט‪ ,‬האט אים‬ ‫דביקות אינעם הייליגן באשעפער?‬ ‫דער אייבערשטער געזאגט‪" ,‬אל‬ ‫וויאזוי קען זיין אז א מענטש לעבט‬ ‫אברהם אבינו דרייט זיך אין א‬ ‫תירא אברם אנכי מגן לך שכרך הרבה‬ ‫נישט מיט קיין מצוה? עס שטייט דאך‬ ‫וועלט פון אזויפיל בעלי תאוה‪ .‬אברהם‬ ‫מאד" (בראשית טו‪ ,‬א)‪ .‬דאס איז‬ ‫"כי הם חיינו"‪.‬‬ ‫אבינו זעט א דור הפלגה‪ .‬און אברהם‬ ‫געווען דער יסוד וואס אברהם אבינו‬ ‫אבינו פארשטייט נישט‪ ,‬זיי האבן דאך‬ ‫לערנט אונז אויס‪" ,‬ולא תאמר אני‬ ‫אבער ס'איז דא א זאך וואס איז‬ ‫געזען דעם רבונו של עולם‪ ,‬זיי האבן‬ ‫העשרתי את אברם"‪ .‬ער איז געווען‬ ‫פורד‪ ,‬ס'איז דא א זאך וואס טיילט‬ ‫דאך מיטגעלעבט א מבול‪ ,‬נח איז דאך‬ ‫גרייט מוותר צו זיין אויף צענדליגע‬ ‫אפ א איד צווישן אים מיטן רבונו‬ ‫נאך דא‪ ,‬שם איז נאך דא‪ ,‬שם איז דאך‬ ‫מיליאנען דאלארן אז ער זאל נישט‬ ‫של עולם‪ .‬ווען מ'איז פארנומען מיטן‬ ‫א קדוש עליון ומלכי צדק מלך שלם‪.‬‬ ‫קומען צו א מצב פון דעם "אני" מיינע‬ ‫"אני"‪ ,‬ווען מ'איז פארנומען מיט די‬ ‫וויאזוי קען זיין אז די מענטשן זענען‬ ‫כוחות‪.‬‬ ‫אייגענע אינטערעסן‪ ,‬מ'איז כסדר‬ ‫נישט דבוק אינעם הייליגן באשעפער?‬ ‫פארנומען וואס וועל איך האבן פון‬ ‫אברהם אבינו איז עוסק אין עבודת ה'‪,‬‬ ‫על מנת לקבל פרס‬ ‫דעם? וויפיל כבוד גיי איך באקומען?‬ ‫ער לעבט מיטן אויבערשטן‪ ,‬ער שפירט‬ ‫וויפיל געלט גיי איך מאכן? ווי לאנג א‬ ‫דעם "כי הם חיינו‪ ,‬כי הוא חייך ואורך‬ ‫אברהם אבינו האט דא געהאט א‬ ‫מענטש איז פארנומען מיטן "אני"‪ ,‬איז‬ ‫ימיך" (דברים ל‪ ,‬כ)‪ .‬און ער פארשטייט‬ ‫מורא'דיגע נסיון פון "לך לך מארצך"‪,‬‬ ‫עס אנכי עומד בין ה' וביניכם‪.‬‬ ‫נישט‪.‬‬ ‫אזוי זאגט דער אור החיים הקדוש‪.‬‬ ‫וואס איז געווען זיין נסיון? ווייל א‬ ‫דער חטא פון ונעשה לנו שם‬ ‫ברענגט אראפ דער תפארת שמואל‬ ‫נסיון מיינט ווען ס'קומט אן שווער‪.‬‬ ‫(לך א‪ ,‬ד"ה ובזה אולי נוכל)‪ .‬דער‬ ‫אבער מ'זאגט פאר אברהם אבינו‪ ,‬גיי‪,‬‬ ‫דער דור הפלגה איז געלעגן‬ ‫תפארת שמואל איז געווען א זון פונעם‬ ‫דו גייסט ווערן אן עושר‪ ,‬גיי‪ ,‬דו גייסט‬ ‫אין כבוד‪ ,‬אזוי ברענגט אראפ דער‬ ‫הייליגן ישמח ישראל‪ ,‬און ער איז‬ ‫ווערן א גרויסע רבי‪ ,‬גיי‪ ,‬דו גייסט זוכה‬ ‫הייליגער קאזשניצער מגיד‪ ,‬און דער‬ ‫מסביר וואס אברהם אבינו פארשטייט‬ ‫זיין צו א קינד‪ .‬גיי איך דאך שוין פאר‬ ‫שפת אמת ברענגט עס אויך אראפ‬ ‫נישט‪ .‬וויאזוי עס קען זיין אז נאכדעם‬ ‫מיר‪ ,‬איך גיי דאך שוין נישט פאר'ן‬ ‫(נח תרנ"ו ד"ה כתיב בשם אמו"ז בשם‬ ‫וואס מ'האט מיטגעמאכט א מבול‪ ,‬און‬ ‫הייליגן באשעפער‪ ,‬איך האב דאך שוין‬ ‫המגיד מ'קאזניץ)‪ .‬אלעס איז געווען‬ ‫נאך א דור הפלגה‪ ,‬וויאזוי קען זיין אז‬ ‫דא אייגענע אינטערעסן‪.‬‬ ‫ארום "ונעשה לנו שם" (בראשית יא‪,‬‬ ‫זיי זענען נישט נתקרב געווארן און זיי‬ ‫ד)‪ ,‬וואס מענטשן וועלן זאגן‪ .‬זיי האבן‬ ‫לעבן נישט מיטן רבונו של עולם? ווען‬ ‫געוואוסט אז ס'איז דא א רבונו של‬ ‫מ'איז "ואנכי הסתר אסתיר" (דברים‬ ‫ווייל אזוי האט דער‬ ‫עולם‪ ,‬זיי זענען נישט געלעגן אזוי‬ ‫לא‪ ,‬יח)‪ ,‬מ'דארף נאך זוכן דעם רבונו‬ ‫אויבערשטער געהייסן‬ ‫אין קיין תאוה‪ .‬אבער זיי זענען געווען‬ ‫של עולם‪ ,‬קען מען עס נאך פארשטיין‪.‬‬ ‫פארנומען מיט "ונעשה לנו שם"‪ ,‬צו‬ ‫אבער דא האט מען דאךך געזען בגלוי‬ ‫קומט דער אור החיים הקדוש‬ ‫זיין גרויס‪.‬‬ ‫אז ס'איז דא א באשעפער אויף דער‬ ‫(בראשית יב‪ ,‬ד‪ ,‬ד"ה עוד ירצה להיות)‬ ‫וועלט ס'איז נישט געווען קיין זאך‬ ‫און ער איז אונז מסביר די נסיון פון‬ ‫די דור הפלגה האט געבויעט‬ ‫וואס מענטשן זעען נישט‪ ,‬ס'איז דאך‬ ‫אברהם אבינו‪ ,‬און וואס איז געווען?‬ ‫בתי מדרשים‬ ‫געווען "בינו שנות דור ודור" (דברים‬ ‫וילך אברם כאשר דבר אליו ה' (שם יב‪,‬‬ ‫לב‪ ,‬ז)‪ ,‬דור המבול‪ ,‬דור הפלגה‪ .‬מ'האט‬ ‫ד)‪ .‬אברהם אבינו איז געווען דא בכח‬ ‫ס'איז שווער צו זאגן‪ ,‬אבער דער‬ ‫זיך געזען אז דער רבונו של עולם האט‬ ‫זיך פורד צו זיין פון די אלע הבטחות‪,‬‬ ‫זוהר הקדוש זאגט עס‪ .‬דער זוהר‬ ‫אפגעווישט א וועלט‪ ,‬מ'האט געזען‬ ‫אז איך גיי נישט ווייל איך גיי געהאלפן‬ ‫הקדוש זאגט (ח"א כה‪ ):‬אז א חלק‬ ‫ווי מ'האט זיי צושפרייט‪ .‬דאס האט‬ ‫ווערן מיט א קינד‪ ,‬איך גיי נישט ווייל‬ ‫פון די חטא פון די דור הפלגה איז‬ ‫אברהם אבינו נישט פארשטאנען‪.‬‬ ‫איך גיי זיין א גרויסער מענטש‪ ,‬איך‬ ‫געווען‪ ,‬אז זיי האבן געוואלט בויען‬ ‫גיי נישט ווייל איך גיי זיין א גרויסער‬ ‫בנינים הבה נבנה לנו עיר ומגדל‪,‬‬ ‫דער אנכי איז עומד ביני וביניכם‬ ‫עושר‪ .‬איך גיי צוליב איין זאך‪" ,‬כאשר‬ ‫בתי מדרשות‪ ,‬בתי כנסיות‪ ,‬זיי האבן‬ ‫דבר אליו ה'"‪ ,‬ווייל אזוי האט מיר‬ ‫נאך אריינגעגעבן א ספר תורה מיט‬ ‫און עטץ ווייסט'ס וואס דער רבונו‬ ‫דער אייבערשטער געהייסן‪ ,‬און נאר‬ ‫א עטרה‪ ,‬אבער מיטן רבונו של עולם‬ ‫של עולם האט אים געענטפערט?‬ ‫פאר דעם גיי איך‪ ,‬און קיין אנדערע‬ ‫האט עס נישט געהאט קיין שייכות‪,‬‬ ‫אני הוא בעל הבירה‪ ,‬אנכי עומד בין‬ ‫אינטערעסן האב איך נישט‪ .‬דאס איז‬ ‫ס'איז נאר געווען אלעס צוליב "ונעשה‬ ‫ה' וביניכם (דברים ה‪ ,‬ה)‪ .‬וויאזוי קען‬ ‫אונז מגלה דער הייליגער אור החיים‬ ‫לנו שם"‪.‬‬ ‫זיין אז א מענטש שפירט נישט קיין‬ ‫הקדוש‪.‬‬ ‫ט‬ ‫פניני מנחם ‪ I‬לך לך‬ ‫פניני מנחם‬ ‫דער "אני" זאל מען עוקר מן השורש‬ ‫דער מדרש אליינס ווייסט גארנישט‬ ‫און דאס איז וואס אברהם אבינו‬ ‫זיין‪ ,‬און מ'זאל נישט זוכן אין יעדע‬ ‫וועלכע ס'איז א גרעסערע נסיון צו‬ ‫האט זיך געוואונדערט‪" ,‬מי הוא בעל‬ ‫זאך וואס איך וועל האבן פון דעם‪,‬‬ ‫די נסיון פון די עקידה‪ ,‬ווייל דארט‬ ‫הבירה?" פארוואס ברענט נישט קיין‬ ‫וויאזוי ער וועט מיך מכבד זיין‪ ,‬און‬ ‫גייט ער דאך שחט'ן זיין זון‪ ,‬וואס‬ ‫פייער? ער האט געזען די מענטשן‪ ,‬און‬ ‫וויפיל כבוד איך גיי האבן‪ .‬דעמאלטס‬ ‫אויף דעם איז דאך נישט דא קיין שום‬ ‫ער האט זיי נישט פארשטאנען‪ .‬האט‬ ‫איז מען זוכה צום "אור פני מלך‬ ‫אינטערעסען‪ ,‬דארט האט ער נישט‬ ‫אים דער אייבערשטער געזאגט‪" ,‬אני‬ ‫חיים"‪ ,‬דעמאלטס איז מען זוכה צו‬ ‫געדארפט ארבעטן אויף דעם חלק זיך‬ ‫הוא בעל הבירה"‪ .‬דער "אני" טיילט‬ ‫זיסקייט און לעכטיגקייט‪ ,‬אז "וה'‬ ‫פורד צו זיין פון שכר‪ .‬און די מדרש‬ ‫זיי אפ פונעם רבונו של עולם מיטן‬ ‫ברך את אברהם בכל"‪.‬‬ ‫לערנט אונז מיט די הוה אמינא א‬ ‫מענטש‪ ,‬און וועגן דעם קענען זיי‬ ‫מורא'דיגע לימוד‪.‬‬ ‫זען דעם רבונו של עולם‪ ,‬מ'קען‬ ‫ואברכך מיט השפעות טובות‬ ‫שפירן דעם רבונו של עולם‪ ,‬מ'קען‬ ‫זהו מתלמידיו של אברהם אבינו‬ ‫אלעס זען‪ .‬אבער ווילאנג ס'איז דא‬ ‫זאל דער רבונו של עולם טאקע‬ ‫דער "אני"‪ ,‬דער "אנכי" איז דא א‬ ‫העלפן‪ ,‬אז כולנו ביחד זאלן מיר זוכה‬ ‫און דאס איז וואס אברהם אבינו‬ ‫פירוד‪.‬‬ ‫זיין צו דעם‪ ,‬לעשות נחת רוח להבורא‬ ‫לערנט אונז אויס‪ ,‬וויאזוי מיר קענען‬ ‫יתברך שמו‪ ,‬און מיר זאלן טאקע‬ ‫זוכה זיין צו "ואברהם זקן בא בימים‬ ‫זוכה זיין צו די ברכה פון "ואברכך"‪,‬‬ ‫וה' ברך את אברהם בכל" (בראשית כד‪,‬‬ ‫וועגן דעם איז לך לך א‬ ‫אז יעדער זאל זוכה זיין צו בני חיי‬ ‫א)‪ ,‬אז ער האט געהאט לעכטיגקייט‪,‬‬ ‫גרעסערע נסיון‬ ‫ומזוני‪ ,‬ווייל מיט דעם קען מען מיט‬ ‫און ער האט געהאט "אורה ושמחה‬ ‫הרחבת הדעת לעבוד את ה' אלקינו‪,‬‬ ‫וששון ויקר" (אסתר ח‪ ,‬טז)‪ ,‬ער איז‬ ‫און דאס איז געווען דער גרויסע‬ ‫און דורך דעם וועלן מיר זוכה זיין‬ ‫געווען דבוק אינעם הייליגן באשעפער‪.‬‬ ‫נסיון פון אברהם אבינו פון "לך לך‬ ‫מקרב צו זיין די גאולה שלימה אז‬ ‫מארצך"‪ ,‬אז ער האט געקענט נעמען‬ ‫ס'וועט זיין "הרחמן הוא ינחילנו ליום‬ ‫דאס איז נאר אז מען וועט הדבק‬ ‫די אלע הבטחות און זיך אפטיילן פון‬ ‫שכולו שבת"‪ ,‬במהרה בימינו ונאמר‬ ‫בדרכיו‪ ,‬אז מ'זאל זיין מתלמידיו של‬ ‫דעם‪ ,‬און זיך פורד זיין פון דעם‪ ,‬נאר‬ ‫אמן‪.‬‬ ‫אברהם אבינו (אבות פ"ה מ"יט)‪ ,‬אז‬ ‫"וילך אברם כאשר דבר אליו ה'"‪ .‬ביז‬ ‫המשך מעמוד ב‬ ‫שטייט ביני ובין בני ישראל אות‬ ‫אויב געבט מען פארדעם באקומט‬ ‫שבת‪ .‬אזוי האט ער געזאגט‪.‬‬ ‫היא לעולם (שמות לא‪ ,‬יז)‪ ,‬האט‬ ‫מען פון דעם‪.‬‬ ‫ער געפרעגט וואס איז די אות?‬ ‫און וואס איז טאקע די פשט‬ ‫א אות איז א בונד‪ .‬וואס טייטש‬ ‫ממילא‪ ,‬דורך דעם וואס‬ ‫פון דעם? נאר מען קען עס‬ ‫א בונד? ווען האט מען געמאכט‬ ‫מ'טוט אן די בגדי שבת‪ ,‬איז‬ ‫פארשטיין מיט דעם אז איינע פון‬ ‫דעם קשר? ביני ובין בני ישראל‪.‬‬ ‫מען מכבד דעם שבת‪ ,‬געבט די‬ ‫די זאכן פון שבת איז "וכבדתו"‬ ‫דער אייבערשטער האט געמאכט‬ ‫שבת אריין אזא מין קדושה‬ ‫(ישעי' נח‪ ,‬יג)‪ ,‬דאס טייטשט‬ ‫א בונד מיט אברהם אבינו ביי די‬ ‫אין א מענטש‪ .‬און ממילא האב‬ ‫אז מ'דארף מורא'דיג מכבד זיין‬ ‫ברית בין הבתרים‪ ,‬און צוויי מאל‬ ‫איך מיט דעם געזאגט‪ ,‬אז מיט‬ ‫דעם שבת‪ .‬און וויאזוי איז מען‬ ‫מיט כלל ישראל ביי מתן תורה‪,‬‬ ‫דעם פארשטייט מען וואס דער‬ ‫מכבד דעם שבת? "בכסות נאה"‬ ‫און שפעטער ביי די קבלת ערבות‪.‬‬ ‫ירושלמי זאגט אז ער דערקענט‬ ‫(שבת קיג‪ .).‬וויבאלד די שבת‬ ‫אבער למעשה זאגט ער דא אז ער‬ ‫נישט די בגדים פונעם בעל‬ ‫ארבעט אויף צוויי אופנים‪ :‬ס'קען‬ ‫מאכט מיט יעדן איינעם מבני‬ ‫הבית‪ ,‬פארוואס‪ ,‬ווייל די בגדים‬ ‫אמאל קומען פרייטאג צונאכטס‬ ‫ישראל דעם אות‪ .‬וואס איז די‬ ‫ברענגען אריין א נייע צורה אין‬ ‫און מ'שפירט נישט גארנישט‪,‬‬ ‫פשט?‬ ‫א מענטש‪ .‬און ממילא זעט מען‬ ‫אזויווי א געהעריגע וואכנטאג‪.‬‬ ‫דאך אפילו אין לומדות‪ ,‬אין די‬ ‫מ'שפירט נישט עפעס קיין‬ ‫זאגט ער‪ ,‬אז די נשמה קומט‬ ‫הלכה‪ ,‬אז שבת קודש באקומט‬ ‫קדושה‪ ,‬מ'שפירט נישט עפעס‬ ‫דאך פון תחת כסא הכבוד‪ .‬די‬ ‫יעדער איינער א מאור פנים‪ ,‬און‬ ‫א התרוממות הנפש ביי מזמור‬ ‫נשמה קומט פונעם עולם העליון‪,‬‬ ‫יעדער באקומט א מורא'דיגן אור‪.‬‬ ‫שיר ליום השבת טוב להודות לה'‬ ‫פונעם אור אין סוף‪ .‬די נשמה‬ ‫(תהלים צב‪ ,‬א‪ ,‬ב)‪ ,‬פארוואס?‬ ‫קומט פון א מורא'דיגע מקום‬ ‫אין נתיבות שלום ברענגט‬ ‫ווייל אויב גרייט מען זיך נישט‬ ‫גבוה מעל גבוה‪ ,‬וואס אויף דעם‬ ‫ער אראפ (חלק ב' עניני שבת‬ ‫צום שבת און מ'איז נישט מכבד‬ ‫זאגט די משנה (אבות פ"ד מ"יז)‬ ‫ד"ה כנסת ישראל) א מורא'דיגע‬ ‫דעם שבת‪ ,‬גייט נישט די שבת‬ ‫"יפה שעה אחת בעולם הבא‬ ‫מאמר פונעם קוברינער (הר"מ)‪,‬‬ ‫אויף צוריק‪ ,‬דאס איז אזא בחינה‬ ‫מכל חיי העולם הזה"‪ .‬ס'איז א‬ ‫און ער זאגט אויף דעם וואס עס‬ ‫וואס גייט אזוי אהין און צוריק‪,‬‬ ‫פניני מנחם ‪ I‬לך לך‬ ‫י‬ ‫איז א מעין פונעם שבת ער זאגט‬ ‫אויס ביים ארבעטן? מ'הייבט‬ ‫מורא'דיגע הרגשה וואס מ'קען‬ ‫דארט אז שבת איז דער מעיין די‬ ‫אן אראפצולייגן א מקום נחשים‬ ‫זיך נישט פארשטעלן וואס עס‬ ‫קוואל פון עולם הבא אז שבת איז‬ ‫ועקרבים‪ ,‬מלא תאוות‪ ,‬קנאה‪,‬‬ ‫מיינט תענוגי עולם הבא‪ ,‬וואס‬ ‫נאך גרעסער‪.‬‬ ‫מיט מחלוקת‪ ,‬מיט אלעם‪ .‬און‬ ‫עס מיינט "להתענג בתענוגים"‪,‬‬ ‫די נשמה הייבט אן צו וויינען‪,‬‬ ‫וואס עס מיינט "צדיקים יושבים‬ ‫און דער בן איש חי זאגט‬ ‫ער וויל נישט אראפגיין‪ .‬פון‬ ‫ועטרותיהם בראשיהם ונהנים‬ ‫(שנה שניה‪ ,‬בהקדמה לפרשת‬ ‫וואו שלעפסטו מיך אוועק? דו‬ ‫מזיו השכינה"‪.‬‬ ‫שמות בשם המקובלים) אז ווען‬ ‫קענסט מיך נישט אוועקשלעפן‪.‬‬ ‫איינער לערנט א שעה שבת איז‬ ‫אונז ווייס מיר אז מענטשן זענען‬ ‫מען זעט אמאל אז מיר‬ ‫עס אזוי ווי טויזנט שעה אינמיטן‬ ‫גרייט צו צאלן גרויס געלט פאר‬ ‫זענען אויך גרייט פאר אן‬ ‫די וואך‪ ,‬און דער חתם סופר זאגט‬ ‫א זיץ אין ביהמ"ד‪ ,‬איי ער וועט‬ ‫עונג רוחני‪ ,‬מוותר צו זיין פאר‬ ‫אז דער יום השבת איז אזוי ווי‬ ‫זיך נישט קענען רירן א גאנצן‬ ‫באקלעמליכקייטן פונעם גוף‪,‬‬ ‫אלף ימים‪ ,‬אזוי ווי ס'איז געווען‬ ‫דאווענען‪ ,‬און די קינדער וועלן‬ ‫למשל ווען מען גייט צו א רעבין‬ ‫בזמן שבית המקדש הי' קיים‪.‬‬ ‫זיך קוים קענען באוועגן דארט‪.‬‬ ‫ס'איז צוקוועטשט מ'שטיפט זיך‬ ‫יעצט רעכנט'ס אויס וואס מ'קען‬ ‫מיט דעם אלעם וויל ער נישט‬ ‫ס'איז ווייט פון באקוועם‪ ,‬און‬ ‫אלס אויפטון אינעם וביום השבת‬ ‫מוותר זיין און גיין אין א בית‬ ‫אנשטאטס דעם קען מען זיין אין‬ ‫שישו ושמחו‪.‬‬ ‫המדרש וואו מ'וועט אים געבן‬ ‫א שכנות'דיגע בית המדרש ווי‬ ‫צוויי גאנצע טישן מיט פיר בענק‪.‬‬ ‫עס איז דא בריוח פלאץ‪ ,‬אבער‬ ‫א גאנצע וואך איז דא אסאך‬ ‫וויל ער נישט‪ .‬און שטעלטס ענק‬ ‫מ'איז דאס מוותר כדי צו האבן א‬ ‫תירוצים‪ .‬אבער שבת‪ ,‬וביום‬ ‫פאר וויאזוי די נשמה וויל נישט‬ ‫תענוג רוחני‪.‬‬ ‫השבת בא שבת בא מנוחה (רש"י‬ ‫אראפקומען‪ ,‬די נשמה וויינט‬ ‫בראשית ב‪ ,‬ב‪ ,‬ד"ה ויכל)‪ ,‬ס'איז‬ ‫געפערליך‪.‬‬ ‫נו‪ ,‬שטעל דיר פאר די נשמה‬ ‫מנוחה ושמחה אור ליהודים‪.‬‬ ‫וואס איז חצובה מתחת כסא‬ ‫לאמיר עס אויסנוצן כדבעי למהוי‪.‬‬ ‫און דער אייבערשטער זאגט‬ ‫הכבוד‪ ,‬ס'איז נהנה מזיו השכינה‪.‬‬ ‫לאמיר זיך פארשטעלן ווי גרויס‬ ‫פאר די נשמה‪ ,‬זארג נישט‪,‬‬ ‫מ'קען זיך נישט פארשטעלן וואס‬ ‫עס איז ווען מ'זאגט אויס גאנץ‬ ‫ס'קומט א שבת‪ .‬שבת גייסטו זיין‬ ‫דאס מיינט‪ .‬ס'איז ממש אזא‬ ‫תהלים אינעם שבת‪ ,‬עס ווערט‬ ‫אזוי ווי דא‪ .‬און מ'מאכט מיט‬ ‫שטיק רוחניות‪ ,‬אזא גדלות‪ ,‬שאין‬ ‫גערעכנט אזוי ווי טויזנט מאל‬ ‫יעדע נשמה א אות‪ ,‬א קשר‪ ,‬א‬ ‫גדול ממנו‪.‬‬ ‫תהלים‪ .‬מען זאל אריין טראכטן‬ ‫בונד‪ ,‬אמיץ וחזק‪ .‬אז שבת קודש‬ ‫וויפיל דאס איז אלס ווערט‪.‬‬ ‫גייט זיין אז תתענג על ה' (ישעי'‬ ‫און אויפאמאל רופט מען‬ ‫אבער דאס אלעס ווענדט זיך אין‬ ‫נח‪ ,‬יד)‪ ,‬שבת קודש וואס עס איז‬ ‫אים אויס און מ'זאגט אים דו‬ ‫די הכנה און אין די התעוררות‬ ‫"ויברך אלקים את יום השביעי"‪,‬‬ ‫דארפסט אראפגיין אונטן‪ .‬פרעגט‬ ‫וואס מען האט געמאכט פארן‬ ‫אבער נישט סתם נאר "מעין‬ ‫ער וואו גייט מען? אין אמעריקע‪.‬‬ ‫שבת‪ ,‬און דער אייבערשטער‬ ‫עולם הבא"‪ .‬און דער בית אהרן‬ ‫וויאזוי קוקט אויס אמעריקע‬ ‫וועט העלפן אז ס'וועט נשפע‬ ‫זאגט (בליקוטים ד"ה מעין‪ ,‬בשם‬ ‫אין די גאסן? לאמיר בעסער‬ ‫ווערן מיטן כח פונעם הייליגן‬ ‫הרה"ק ר"ר ברוכ'ל מ'מעזיבוש‬ ‫נישט רעדן‪ .‬און ווען מ'דארף‬ ‫שבת אלע השפעות טובות‪.‬‬ ‫זצוקללה"ה) אז דער עולם הבא‬ ‫גיין ארבעטן‪ .‬וויאזוי קוקט מען‬ ‫נסדר ונדפס ע''י‬ ‫נסדרמכון‪:‬‬ ‫דרוש‬ ‫ונדפס ע''י‬ ‫נסדר ונכתב על ידי מכון‬ ‫מכון‪:‬‬ ‫דרוש‬ ‫פטרון השבוע‬ ‫<דרש‬ ‫דרוש‬ ‫דרוש‬ ‫פרשת לך לך‬ ‫נתנדב על ידי‬ ‫<דרש‬ ‫‪347.227.0065‬‬ ‫‪durishwriting@gmail.com‬‬ ‫מו"ה ר' פייוול אונגאר הי"ו‬ ‫לרגל שמחת נישואי בנו החתן בשטומ"צ‬ ‫זכות לימוד תורה דרבים יעמוד לו ולב"ב להתברך בבני חיי ומזוני רויחי‬ ‫מתוך בריות גופא ונהורא מעליא וירווה רב תענוג ונחת מכל יוצ"ח אמן‬ ‫‪347.227.0065‬‬ ‫‪durishwriting@gmail.com‬‬ ‫הזה''ב‬ ‫וועד להוצאת ספרי‬ ‫לתרומות והנצחת גליון לשבוע או לחודש ולשלוח הערות והארות וכן לקבלת הגליון ניתן לפנות להמכון על ‪durishwriting@gmail.com / 347.860.3112‬‬ ‫פניני מנחם ‪ I‬לך לך אי‬