פניני מנחם - אידיש · Pninei Menachem - Yiddish — לך לך (2026-10-19)

בעזהשי"ת
פרשת
לך לך פניני שיעורי
הגה"צ
מנחם
תשפ"ז אבד"ק
לובלין
גליון ג' שליט"א
וביום השביעי שבת וינפש
אויסנוצן די מתנה טובה שבת קודש
(הובא בספר בעל שם טוב בשם הספר איד איז צו דעם זוכה ,און מ'ווערט מורי ורבותי ,הנה מה טוב ומה
זכרון זאת בהשמטות לפ' תשא ד"ה דערהויבן אין דעם שבת קודש" ,ויברך נעים ,מיר גרייטן זיך צו דעם שבת
וביום)" ,וינפש"" ,ווי אבדה נפש", אלקים את יום השביעי" (בראשית קודש הבא עלינו לטובה .און שבת
דאס גייט דאך ארויף אויף דעם זמן ב ,ג)" ,ברכו במאור פניו" (מדרש איז דאך תחילה למקראי קודש וויל
מוצאי שבת ווען די נשמה יתירה גייט בר"ר יא ,ב) .און יעדע איד ווערט איך אנהייבן מיט א ווארט וואס איך
ארויף .אויב אזוי פארוואס דערמאנט נתרומם ונתעלה אינעם שבת קודש. האב זוכה געווען צו הערן פון איינער
מען עס שוין פרייטאג צונאכטס? דיה פון די שומעי השיעור וואס האט מיך
לצרה בשעתה (ברכות ט ).וואלט מען גערופן די וואך ,און ער האט מוסיף
עס ערשט געדארפט דערמאנען מוצאי נח דא הוא שבת געווען אויף א ווארט וואס מיר האבן
שבת .האט דער בעל שם הקדוש געהאט געזאגט בהקדם פון א ווארט
געזאגט ,אז מ'דערמאנט דעם איד ,און אבער שבת קודש ,האבן מיר דאך פונעם הייליגן בעל שם טוב הקדוש.
מ'איז אים מעורר ,זאלסט וויסן ווי פאריגע וואך גערעדט וואס שטייט אין
אבדה נפש ,ווייס די לעכטיגקייט וואס זוהר הקדוש (ח"א נט ,:ובתיקו"ז תי'
דו האסט יעצט ,פארשטיי די מתנה כא נד ):אויף נח איש צדיק (בראשית ו, שבת וינפש
וואס דו האסט יעצט ,און נוץ עס ט) ,אז נח דא הוא שבת .וואס יעדער
אויס ,ווייס אז ס'וועט קומען א רגע איד איז זוכה אז שבת איז ער א איש דער בעל שם הקדוש זאגט א
וואס עס וועט זיין "ווי אבדה נפש". צדיק תמים היה בדורותיו .אבער מורא'דיגע זאך" :כי ששת ימים עשה
ס'קומט א זמן פון "ויחל נח" (בראשית ה' את השמים ואת הארץ וביום
האט דער חשוב'ער איד פון די שומעי ט ,כ) ,ס'קומט מוצאי שבת קודש און השביעי שבת וינפש" (שמות לא ,יז).
השיעור מוסיף געווען ,און באמת איז די נשמה יתירה גייט צוריק ארויף ,אזוי און די גמרא (ביצה טז ).פירט אויס
עס א מורא'דיגע קשיא .מיר זענען דאך ווייט אז חז"ל (תוספות ביצה לג :ד"ה אויף וינפש ,וואס טייטשט "וינפש"?
כי) האבן מתקן געווען אז מ'דארף זיך אז "כיון ששבת ווי אבדה נפש" .וואס
און יעדער בארואיגן ,און וועגן דעם שמעקט מען
בשמים מוצאי שבת ביי הבדלה ,כדי
מיינט דאס "ווי אבדה נפש"?
מ'זאל זיך בארואיגן פון די הסתלקות
איד איז
מיר ווייסן אז שבת קודש איז
פון די נשמה יתירה ,און ס'ווערט "ויחל מען זוכה צו די לעכטיגע מתנה פון
נח" ,מ'גייט צוריק צו די ימי חול. דעם אור פניך עלינו אדון נשא ,מ'איז
זוכה צו די אויסנוצן די מתנה טובה
זוכה צו דעם אור פני מלך חיים,
מ'איז זוכה צום נשמה יתירה וואס
נשמה יתירה
עס קומט אראפ א ספעציעלע אור
האט דער בעל שם הקדוש געזאגט פונעם עולם העליון ,און יעדער
א פניני מנחם Iלך לך
פניני מנחם
פניני יעצט אין חודש חשון ,און לויט ווי
מיר האבן געשמועסט פאריגע וואך
השבת
חלק ב' אז ס'איז נאך מרחשין שפוותא.
יושבת וממתנת עד כלות השבת
און אין די הושענות וואס מ'זאגט
ווען סוכות געפאלט אין שבת קודש
ביני ובין בני ישראל אות היא לעולם אום נצורה כבבת ,דערמאנט מען
דארט אזוי" :הושענא יושבת וממתנת
די עונג וואס מען קען שפירן אינעם שבת קודש עד כלות השבת הושענא" .וואס איז
דאס טייטש "יושבת וממתנת עד
אלעמאל שבת מיט בגדי לבנים, ס'איז געווען א מעשה ביים כלות השבת"? מען ווארט דען אז
און בפשטות איז עס דאך א הלכה הייליגן הפלאה מיט זיין ברודער דער שבת זאל ארויסגיין ,און ממש
אין שולחן ערוך (באר היטב או״ח דער רבי ר' שמעלקא מ'ניקלשבורג. אלע שטעלן זיך אויף דעם .דאס איז
סי' רסב סק״ד) אז מ'דארף גיין זייער מאמע פלעגט זאגן ,איך האב א שבח ,אז א איד קען שוין קוים
שבת מיט ד' בגדי לבנים ,און וועגן איין קינד וואס בענטשט נישט, ווארטן ווען ס'וועט זיין דער זמן,
דעם איז דא א קפידא אז מ'זאל און איין קינד וואס זאגט נישט א איד קען שוין קוים ווארטן ווען
גיין שבת מיט א ווייסע וועסטל, קיין המפיל .איינער האט קיינמאל מ'פוצט זיך אפ פונעם שבת ,ווען
כדי עס זאל זיין עקסטערע בגדי נישט געגעסן ,און איינער איז מ'טראגט זיך אפ פונעם שבת ,ער
לבנים וואס מ'טוט נישט אן א קיינמאל נישט געשלאפן .אזוי זאל שוין קענען צוריקגיין צו די ימות
גאנצע וואך .בימי הבעל שם הקדוש האט זי מגדיר געווען אירע קינדער. החול? און דאס דערמאנט מען אין
איז יעדער געגאנגען מיט בגדי סוכות ביי די הושענות ווען מ'וויל
לבנים .און ס'איז באקאנט אז ביי פרייטאג געקומען ס'איז דערמאנען זכותים מעורר צו זיין
די גרויסע אוסטילע חתונה האט צונאכטס ,האבן זיי געשפירט רחמים ורצון ,דערמאנט מען דאס?
מען געזאגט אז ס'איז געווען צוויי עפעס אזא מורא'דיגע הארה ,אזא
הונדערט פון די תלמידי בעל שם קדושה ,אזוי ווי יעדער שפירט, נאר מיט דעם פשט פונעם בעל
הקדוש מיט די ווייסע דזשיבעסעס יעדער לויט זיין מדריגה" ,ויברך שם הקדוש קומט אויס א געוואלדיגע
(בעקיטשעס) .און אפילו היינט אין אלקים את יום השביעי" ,ברכו זאך ,אז מיר בעטן אין דעם זכות,
ארץ ישראל ,גייט קיינער נישט פון במאור פניו ,וואס דאס איז א וואס מיר דערמאנען פרייטאג
די עכטע ירושלימע אידן מיט א פלאם ,און א לעכטיגקייט .האבן צונאכטס "ווי אבדה נפש" ,אז מיר
שווארצע בעקיטשע ,מ'גייט מיט זיי געוואלט זען אויב זיי דמיון'ען זאלן אויסנוצן דעם לעכטיגן טאג.
א געלע קאפטן. נאר ,אדער איז עס טאקע א
מציאות וואס דאס שפירט מען "יושבת וממתנת עד כלות
עכ"פ בגדי לבנים איז א הלכה, אינעם שבת קודש. השבת" מיינט אז ווען ס'קומט אריין
און דעמאלטס אין יענע צייטן דער שבת און מ'דערמאנט שוין אז
האט מען זיך אויך אנגעטון די זענען זיי געגאנגען ,און זיי ס'גייט קומען דער כלות השבת,
ווייסע בעקיטשעס ,און זיי האבן האבן גענומען א פשוט'ן מיטוואך, און ווי חשוב און ווי טייער און
געשפירט די זעלבע זאך וואס זיי און זיי האבן אפגעמאכט אז זיי ווי הייליג דער שבת קודש איז,
שפירן יעדן פרייטאג צונאכטס .און גייען היינט נאכמאכן די זעלבע אז מיר דערמאנען שוין יעצט אז
מען קען זיך פארשטעלן זיי זענען זאך וואס זיי טוען פרייטאג. ס'וועט קומען א מינוט ,און מ'וועט
געווארן זייער צובראכן .זענען מ'האט זיך אראפגעלייגט ביי פארלירן די מתנה טובה .און אויף
זיי געגאנגען צום גרויסן מגיד חצות ,מ'איז אויפגעשטאנען, דעם בעט מען אז בזכות זה זאל
(מ'מעזריטש) ,און זיי האבן אים מ'האט זיך געשניטן די נעגל, זיין הושענא .איך וויל געבן פאר
פארציילט די גאנצע מעשה .האט מ'איז געגאנגען אין מקוה ,מ'איז דעם איד דא א ישר כח ברבים.
דער גרויסער מגיד זיי געפרעגט צו געגאנגען מיט די פרישע וועש,
זיי האבן זיך אנגעטון די בגדי שבת. מ'איז אהיימגעקומען ,און זיי האבן
האבן זיי געזאגט אז יא .האט ער זיך אנגעטון די ווייסע בגדים.
זיי געזאגט אז די בגדי שבת דאס
ברענגט אריין די קדושה אינעם דעמאלטס איז מען געגאנגען
המשך בעמוד י
ב פניני מנחם Iלך לך
ולא תאמר אני העשרתי את אברם
זיין דבוק אינעם אויבערשטן אפילו מיט א שפע טוב
געווען הציץ עליו בעל הבירה .דער געזען א לעבעדיגע וועלט ,א לעכטיגע און יעצט וועלן מיר אריינגיין אין
אייבערשטער האט אריינגעשיינט ,און וועלט .ער האט געזען די גאנצע די וואכעדיגע סדרה .די וואכעדיגע
דער אייבערשטער האט געזאגט" ,אני בריאה כבודו מלא עולם .ער האט סדרה איז דאך ממש יסודות ,ווייל אונז
הוא בעל הבירה ".דאס איז די לשון געזען די בעלי חיים ,ער האט געזען ווייס מיר פון בעל שם הקדוש (פ' יתרו
פונעם מדרש ,איך בין דער בעל הבירה. אלע מינע מענטשן ,ער האט געזען די אות נז ד"ה שמעתי בשם הכתר תורה
הרים והגבעות .און ער האט געפרעגט, פ' יתרו ,ובליקוטים על תהלים אות
איך וויל אייך זאגן אז איך מוטשע מיך "מי בעל הבירה?" ווער איז דער בעל צג ד"ה דברך בשם הבית אהרן אבות)
שוין דא זייער לאנג מיט א געוואלדיגע הבירה? ער האט געזוכט ,ווייל ער האט און פון נאך ,אז די תורה הקדושה איז
קשיא ,און איך האב נישט זוכה געווען פארשטאנען אז ס'מוז זיין א בעל הבית געווען אין עבר און איז אין הווה ,אז
עס צו פארשטיין ,און א קשיא אז אויף דעם .ער האט פארשטאנען אז א דער רבונו של עולם רעדט צו אונז
ס'האט נישט קיין תירוץ ברענגט מען מידי שבת בשבתו ,און דער רבונו של
נישט ארויף די קשיא .אבער לאמיר עולם זאגט פאר יעדן איד די וואך
אייך דאך זאגן וואס די קשיא איז דא. ער האט "ויאמר ה' אל אברם לך לך מארצך
וממולדתך ומבית אביך אל הארץ
דור המבול פארשטאנען אשר אראך" (בראשית יב ,א) ,גיי צו
דארט ווי איך וועל דיר ווייזן .און וואס
אז א בנין
די וועלט איז באשאפן געווארן לערנט עס אונז? וויאזוי זעמיר זיך
"בראשית ברא אלקים את השמים ואת אונז מקשר מיט דעם? און וואס איז
הארץ" (בראשית א ,א) ,און לאמיר דער "כי לקח טוב נתתי לכם תורתי אל
זאגן זעקס הונדערט יאר שפעטער ,איז בויעט זיך תעזבו" (משלי ד ,ב) ,אז יעדן שבת ווען
מיר ליינען די סדרה ,און ווען מ'לערנט
געווען דער מבול ,און דער מבול האט
פארשוועמט די גאנצע בריאה ,און
ס'איז געבליבן "וישאר אך נח ואשר נישט פון זיך די סדרה ,וויאזוי זענען מיר עס מקשר
צו אונז? און וואס וויל מיט דעם דער
אליין ,און
אתו בתבה" (בראשית ז ,כג) .ס'איז רבונו של עולם פון אונז? מ'רעדט דאך
געווען מיליאנען מיליאנען מענטשן, דא אויבן אויף פון די אבות הקדושים,
און ס'איז געבליבן נאר נח מיט זיינע אויב אזוי וואס פאר א שייכות האט
קינדער ,און דארט האט זיך אנגעהויבן
א נייע וועלט.
ער האט דאס מיט אונז?
דור הפלגה פארשטאנען יש מנהיג לבירה
פאר איך וועל אריינגיין און
און נאכדעם איז אריבערגעגאנגען אז א בנין אביסל מסביר זיין .וויל איך קודם גיין
נאך בערך א דריי הונדערט יאר ,איז צו א באקאנטע מדרש (בר"ר לט ,א),
געווען א דור הפלגה .און מען דארף
גוט מסביר זיין וואס די חטא פון די
עולם בויעט יעדער קען דאס ,אז אברהם אבינו איז
ארומגעגאנגען ,און אברהם אבינו האט
זיך נישט פון
דור הפלגה איז געווען ,ווייל לכאורה געזאגט" ,אי אפשר לבירה בלא מנהיג".
אויבן אויף פארשטייט מען עס נישט, ער האט געזען א בירה דולקת אז
ווייל דער פסוק שמועסט עס נישט ס'ברענט א פייער .האט ער געפרעגט
אויס מיט דעטאלן ,אבער למעשה זיך אליין. מי בעל הבירה?
איז געווען א געפערליכע חטא,
און דער אייבערשטער איז אליינס בנין בויעט זיך נישט פון זיך אליין, לאמיר אביסל פארשטיין די מדרש
אראפגעקומען (בראשית יא ,ה) .און און ער האט פארשטאנען אז א בנין כדי מ'זאל פארשטיין וואס דער מדרש
דער אייבערשטער האט זיי צעשפרייט עולם בויעט זיך נישט פון זיך אליין. זאגט .און לכאורה ווייזט פון דעם
אויף דער גאנצער וועלט ,און ס'איז קודם האט ער געמיינט אז ס'איז די אויס אז אברהם אבינו איז געווען
געווארן פון דארט שבעים לשונות זון ,און נאכדעם האט ער געמיינט דער וואס האט ממציא געווען דער
(ילקוט שמעוני ,פרשת נח ,רמז סב), אז ס'איז די לבנה ,ביז ווי לאנג ס'איז מציאות הוי' אויף די וועלט .אברהם
און ס'איז צעשטערט געווארן זייער אבינו איז ארומגעגאנגען און ער האט
ג פניני מנחם Iלך לך
פניני מנחם
און וואס טייטש "מי בעל הבירה"? אלעם געוואוסט. פלאן פון "הבה נבנה לנו עיר ומגדל"
וואס מיינט ער מיטן פרעגן אזא (בראשית יא ,ד) ,כדי צו ארויפגיין אין
קשיא "מי בעל הבירה"? און אין די וואס איז די קשיא הימל .און ווי די גמרא (סנהדרין קט).
וואכעדיגע סדרה זעט מען אז אברהם ברענגט אראפ די כמה כתות וואס איז
איז געווען א תלמיד פון שם ,ומלכי און יעצט פרעגט אברהם אבינו, געווען דארט :איינער האט געוואלט
צדק מלך שלם (בראשית יד ,יח) ,און "מי בעל הבירה?" ביי די דור הפלגה גיין צוהעלפן דעם רבונו של עולם,
אברהם אבינו איז געגאנגען צו אים, האט מען געזען אז ס'איז געווען שפה איינער האט געוואלט איבערנעמען די
און ער האט אים געגעבן מעשר מכל. אחת (בראשית יא ,א) ,ס'איז געווען הנהגה ,און איינער האט געוואלט פשוט
איין שפראך ,איין פאלק ,און מ'האט ווייל איינמאל נאך אזויפיל און אזויפיל
אויב אזוי וואס איז די שאלה געזען ווי זיי זענען צושפרייט געווארן, יארן קומט אראפ א מבול ,ווייל דער
וואס אברהם אבינו האט געפרעגט און מ'האט געזען ס'איז געווען דארט מרזב אויבן ווערט אויסגענוצט ,האבן
"מי בעל הבירה" ,ביז הציץ עליו בעל שבעים לשונות ,און מ'האט געזען אז זיי געוואלט גיין פאררעכטן דעם מרזב
הבירה ,אז דער אייבערשטער האט דער רבונו של עולם האט צושטערט כדי ס'זאל נישט קומען קיין מבול.
אים געדארפט זאגן "אני הוא בעל זייערע פלענער .און אברהם אבינו
הבירה"? די גאנצע וועלט האט דאך האט דאס אלעס נישט געזען? אברהם
געוואוסט אז ס'איז דא א רבונו של אבינו האט דאס נישט געוואוסט? שם נח מיט שם האבן געלעבט אינעם
עולם .דער דור הפלגה האט געוואוסט האט דאך איבערגעגעבן פאר אברהם דור המבול און זיי האבן איבערגעלעבט
אז ס'איז דא א רבונו של עולם ,ווייל אבינו אלעס וואס איז געווען אין די דעם דור הפלגה .לויט וויאזוי דער סדר
זיי האבן דאך מיטגעלעבט א מבול, תיבה ,און ער האט אים איבערגעגעבן עולם רבה (פרק א') ברענגט אראפ,
און זיי האבן געוואלט ארויפגיין אין די נסים וואס איז געווען אין די תיבה האט נח נאך געלעבט צען יאר נאכ'ן
הימל .אז זיי גלייבן נישט ס'איז דא אויב אזוי וואס איז זיין קשיא דא מי דור הפלגה .ער מאכט דארט דעם
א רבונו של עולם ,וואס דארפסטו בעל הבירה. גאנצן חשבון ,ווי אלט איז אברהם
ארויפגיין אין הימל און איבערנעמען אבינו געווען ווען ס'איז געווען דער
די הנהגה? ס'איז דאך נישט דא לויט דור הפלגה? לויט'ן סדר עולם איז ער
לאמיר אביסל פארשטיין :אין
דיין חשבון ,זיי זענען דאך מינים געווען אכט און פערציג יאר אלט.
די תיבה זענען אריינגעגאנגען אלע
ואפיקורסים ,נאר וואס דען יעדער בעלי חיים ,און פון די כשר'ע זענען
האט געוואוסט אז אין עוד מלבדו. אריינגעגאנגען זיבן .און די תיבה איז
און וואס איז געווען די שאלה געווען געווען מיט א מאס ,דריי הונדערט אמות ניסים גילויים אויף די וועלט
פון אברהם אבינו. לאנג .אזוי ווי לאמיר זאגן ווי א בלאק.
און אין דעם זענען אריינגעגאנגען די התגלות וואס איז געווען בימי
וויל איך אייך זאגן ,מורי ורבותי, נח און בימי דור הפלגה איז נישט
טויזנטער טויזנטער בהמות מיט
פאר איך וועל אריינגיין אינעם עומק געווען בהסתר ,נאר ס'איז געווען א
חיות ,מיט אלע קריכעדיגע ,אלעס איז
הענין ,וועלן מיר אביסל דורכגיין אין התגלות בגלוי .און שם האט אלעס
אריינגעגאנגען אין דעם .און מ'האט
איבערגעגעבן פאר אברהם אבינו ,אזוי
די וואכעדיגע סדרה אפאר ענינים געלעבט דארט א גאנצע יאר .און ס'איז
ברענגט אראפ די רמב"ן (בדרשות
וואס איז ממש ,איך זאג אייך ,יסודי געווען דארט א פרידזשידער? ווי האט
ריש דרשת תורת ה' תמימה) ,און
היסודות כדי צו וויסן כדת מה לעשות. מען געהאלטן די עסן פריש? ס'איז אברהם האט שוין מיטגעלעבט מיטן
געווען דארט א צהר תעשה לתיבה דור הפלגה ,און ער האט געזען וואס
עשרה נסיונות נתנסה אברהם (בראשית ו ,טז) ,ס'איז געווען דארט א דער רבונו של עולם האט געטון .ביים
אבינו פענסטער ,אינדרויסן האבן דאך נישט דור המבול האט מען געזען אז דער
משמש געווען די זון מיט די לבנה אייבערשטער האט געווארנט ס'גייט
דער אייבערשטער האט געזאגט (רש"י בראשית ח ,כב ,ד"ה ויום) ,אויב קומען א מבול ,הונדערט צוואנציג יאר
פאר אברהם אבינו ,ס'הייבט זיך אן אזוי ווי איז אריינגעקומען אין אלע האט נח געבויט די תיבה ,און ס'איז
די עשרה נסיונות ,אזוי ווי ס'שטייט דריי שטאקן לעכטיגקייט? איז דאך פארשוועמט געווארן את כל היקום,
אין די משנה (אבות פ"ה מ"ג) עשרה געווען אין די תיבה ניסים גילויים ,און אלעס .און נח האט דאס איבערגעגעבן
נסיונות נתנסה אברהם אבינו .און אין די תיבה איז געווען שם און נח, פאר זיינע קינדער ,און זיי האבן דאס
וועלכע נסיון איז געווען דער ערשטער און זיי האבן דאס איבערגעגעבן פאר ווייטער איבערגעגעבן ,און אברהם
איז א גרויסע מחלוקת (רמב"ם ,רבינו אברהם אבינו. אבינו האט פון דעם געוואוסט .דער
יונה) ,אבער לך לך איז געווען איינע חתם סופר ברענגט עס אראפ בפירוש
פון די גרויסע נסיונות .אזוי ווייט ,אז יעדער האט געוואוסט אז ס'איז אין א תשובה (יו"ד סימן שנו) בשם
די לעצטע נסיון וואס אברהם אבינו דא א רבונו של עולם דעם רמב"ן ,אברהם אבינו האט פון
ד פניני מנחם Iלך לך
פון אים ,און מ'זאל שמועסן פון אים, זיין צו קינדער. האט געהאט איז געווען ולך לך אל ארץ
און מ'זאל אים אויפהייבן ,און מ'זאל המוריה (בראשית כב ,ב) ,ארויפצוגיין
אים זען ,אדרבה פוק חזי מאי עמא וואס איז די נסיון נעמען יצחק אויף די עקידה ,עקידת
דבר? מ'וועט זאגן פאר א מענטש אז יצחק ברחמים תזכור .דאס איז געווען
דו פארסט פון דא קיין אויסטראליע, קען מיר איינער מסביר זיין וואס לכאורה דער גרעסטער נסיון.
באקומסטו א גרויסע רבנות ,פינף איז דער נסיון? מ'וועט זאגן פאר
הונדערט מתפללים .ער וועט אפילו איינעם ,לא עלינו ,וואס האט נישט וועלכע לך לך איז געווען
נישט פאר איין רגע טראכטן ,ער וועט קיין קינדער ,אז דו וועסט מופן אויף שווערער
זאגן" ,נע ,אהער אהין" און איך זאג קאנאדע ,אדער אז דו וועסט מופן
אייך צו ,אז ער וועט נעמען דעם ערשטן אויף ארץ ישראל ,אדער דו וועסט אבער אין מדרש (בר"ר לט ,ט,
פליגער און ער וועט זאגן" ,איך בין עס מופן קיין אויסטראליע ,וועסטו זוכה בר"ר נה ,ז) איז דא א איסתפקתא
מקבל ,אפילו ס'איז שווער ",אבער ער זיין צו א קינד ,איך זאג אייך צו ,אז ער וועלכע נסיון איז געווען א גרעסערע
איז דארט. וועט נעמען דעם ערשטן פליגער און נסיון .דער מדרש זאגט אזוי ,אמר רבי
ער וועט פארן .וואס איז זיין תכלית לוי ,צוויי מאל שטייט לך לך :לך לך
וואס איז בכלל די הו"א וועלכע אין לעבן? דער גאנצער תכלית אין מארצך ,און ס'שטייט ולך לך אל ארץ
נסיון איז מער לעבן איז מעמיד צו זיין דורות ישרים המוריה ,ואין אנו יודעים איזו חביבה,
ומבורכים .וואס וועט זיין די תכלית אז אם השניה אם הראשונה .וועלכע איז
והיה ברכה -ביז יעצט האט דער ער וועט זיצן דא אין זיין היימשטאט געווען א שטערקערע נסיון ,צו לך לך
אייבערשטער געבענטשט ,און יעצט מיט זיינע חברים ,און ער וועט זיך מארצך ,צו די ולך לך אל ארץ המוריה.
וועט אברהם אבינו בענטשן ,דאס עלטערן אן קינדער ,דאס איז דען א א איסתפקתא ,און די מדרש קלערט
מיינט אז וואס ער וועט זאגן גייט נסיון? אריין אין דעם .און די מדרש פירט
מקוים ווערן .וואו ליגט דא דער נסיון טאקע אויס ,אז אזוי ווי ס'שטייט
אז דער מדרש זאל אריינקלערן אז ווען ברכת ה' היא תעשיר דארט אל ארץ המוריה ,איז א סימן הוי
דער רבונו של עולם האט געזאגט פאר שניה חביבה מן הראשונה.
אברהם אבינו" ,קח נא את בנך את און נאכדעם זאגט דא רש"י (שם
יחידך אשר אהבת" (בראשית כב ,ב), שם ,ב ,ד"ה ואברכך)" ,ואברכך בממון". לאמיר פארשטיין דעם נסיון פון
נאך אזויפיל יארן האט ער זוכה געווען אז ער גייט זוכה זיין צו א גרויסע לך לך ,און נאכדעם וועלן מיר אריינגיין
צו יצחק ,נאך אזויפיל יארן האט ער געוואלדיגע עשירות .יעדער איינער און פארשטיין די מדרש וואס פאר א
זוכה געווען צו א קינד וואס באשיינט וויל זוכה זיין צו עשירות .דאס איז דמיון עס איז איינס צום צווייטן .דער
די וועלט ,גיי ברענג אים ארויף אויף א תשוקה וואס קינד און קייט האט. אייבערשטער האט געזאגט פאר אברהם
די עקידה ,און עס זאל זיין א הוה יעצט איז דא די גרויסע הגרלה, אבינו" ,לך לך מארצך וממולדתך ומבית
אמינא ,אז דער נסיון פון לך לך זאל יעדער איינער לויפט און קויפט ,און אביך אל הארץ אשר אראך ואעשך לגוי
זיין א שטערקערע נסיון ווי די נסיון יעדער זאגט צו פארשידענע קבלות גדול ואברכך ואגדלה שמך והיה ברכה"
פון די עקידה? איך זאג אייך אויבן פארן רבונו של עולם וואס ער גייט (בראשית יב ,א ,ב).
אויף איז עס בלתי אפשר להבין אז אלס טון מיט די געלט ,און וויאזוי
ס'זאל ווערן נתקרב אל השכל. ער גייט אלס גליקליך מאכן דעם ברכת הבנים
רבונו של עולם .ווען מ'וועט זאגן
אבער דער מדרש זאגט דאך פארט פאר א איד וואס מוטשעט זיך מיט לאמיר זען וואס דער רבונו של
אזוי ,און ס'איז דאך פארט פון די עשרה פרנסה ,מ'וועט זאגן פאר א איד וואס עולם זאגט אים אלס צו .ווי אלט איז
נסיונות ,און א נסיון ווייסט מען איז האט נישט קיין געלט ,אז דו וועסט זיך אברהם אבינו געווען יעצט? זאגט די
נישט קיין לייכטע זאך ,מ'דארף האבן אריבערציען אויף ארץ ישראל ,גייסטו תורה (שם שם ,ד) ,חמש שנים ושבעים
רחמי שמים עומד צו זיין בנסיון ,מוזן באקומען א מיליאן דאלאר א יאר .איך שנה ,ער איז פינף און זיבעציג יאר
מיר פארשטיין וואס עס איז געווען זאג אייך ,ער גייט נעמען די ערשטע אלט ,און אברהם אבינו האט נאך נישט
דער נסיון .און פאר מיר וועלן מסביר פליגער און אהינפארן דארט וואוינען. זוכה געווען צו קיין זרעא חיא וקיימא,
זיין דעם נסיון לויט וויאזוי דער אור איז דאס דען א נסיון? ער האט נאך נישט זוכה געווען צו קיין
החיים הקדוש איז עס מסביר ,וועלן קינדער .און דער אייבערשטער זאגט
מיר זאגן נאך איין קשיא וואס מיר א הכתרה אומזינסט אים ,דא קענסטו נישט זוכה זיין צו
האבן שוין אמאל געשמועסט פון דעם, קינדער ,אבער אז דו וועסט אוועקגיין
אבער אזוי ווי ס'איז א נייע יאר און און ואגדלה שמך? אויף וואס דען מארצך וממולדתך ומבית אביך ,דארט
דאס ווערט צוריק נתעורר ,און מ'גייט ארבעט יעדער איינער? אז מ'זאל רעדן וואו דו וועסט אנקומען ,גייסטו זוכה
ה פניני מנחם Iלך לך
פניני מנחם
אברהם אבינו איז דאך יעצט א ארויסגעגאנגען אנטייל נעמען אין די עס ליינען די וואך און מ'לערנט עס,
מולטי מיליאנער ,אדער א ביליאנער. וועלט מלחמה .און ביז יעצט איז שוין לאמיר עס נאכאמאל אדורך לערנען
און קודם די ערשטע זאך האט ער אברהם אבינו געזעצן אין אלוני ממרא און פארשטיין.
געגעבן פאר מלכי צדק מעשר מכל, מיט זיינע בעלי ברית ,און מ'דינט דעם
מ'געבט מעשר .געוואלדיג .און מ'האט רבונו של עולם .און דא האט ער זיך מלחמת חמשה מלכים
געמאכט א סעודה ,און מ'האט זיך אנגעהויבן צו מישן אין די פאליטיק,
געוואונטשן ,ס'איז געווען מורא'דיג. און ער איז אריינגעגאנגען אין די די וואך איז דא די ערשטע וועלט
יעצט קומען מיר צו די צווייטע חלק מלחמה ,ווייל מ'האט גענומען זיין מלחמה .אין די תורה הקדושה איז
מעשה" ,ויאמר מלך סדום אל אברם פלימעניק לוט. דא זייער אסאך פסוקים אויף די
תן לי הנפש והרכוש קח לך" (שם שם, וועלט מלחמה .ס'איז געווען "בימי
כא) .געב מיר נאר די נפשות און דאס און ער איז ארויסגעגאנגען אמרפל מלך שנער ,אריוך מלך אלסר,
געלט קענסטו דיך האלטן .דאס איז אין מלחמה ,און די תורה הקדושה כדרלעמר מלך עילם ,ותדעל מלך גוים"
זייער נארמאל ,ס'איז אברהם אבינו'ס פארציילט ווי ער האט איינגענומען (בראשית יד ,א) ,און זיי האבן געמאכט
געלט יעצט ,ער האט עס מציל געווען אלעס" ,וישב את כל הרכש וגם את א מלחמה ,מ'האט מורד געווען איינער
מזוטו של ים (בב"מ כב ,):און אין די לוט אחיו ורכשו השיב וגם את הנשים אינעם צווייטן ,ס'איז געווען זייער א
הלכה איז עס זיין געלט (בשו"ע חו"מ ואת העם" (שם שם ,טז) .ער האט לאנגע צייט די מלחמה .און ביז מ'איז
סי' רנט ס"ז) .און פאר א גוי טאר מען אלעס צוריקגעשטעלט אויפן פלאץ, געגאנגען צו סדום ,סדום איז געווען
נישט צוריקגעבן דאס געלט (סנהדרין און ער האט געהאט די גאנצע געלט, פון די רייכסטע שטעט אין די וועלט.
עו ,):ס'איז דא א איסור פון לא תחנם אלע מענטשן .דער נאמען פון אברהם און ווען אברהם מיט לוט האבן זיך
(דברים ז ,ב). אבינו איז געווארן יעצט באקאנט מסוף צוטיילט ,איז לוט געגאנגען אויף סדום,
עולם ועד סופו .און די גרויסע סדום און די מלכים האבן איינגענומען גאנץ
איך האב נישט מיט דיר קיין מיט זייער גאנצע געלט ,און מיט אלע סדום ,און זיי האבן אוועקגענומען
שייכות זייערע גענעראלן ,מיט זייער גאנצע זייער גאנצע פארמעגן" .ויקחו את כל
מיליטער ,און פון די אלע מדינות, רכוש סדום ועמורה ואת כל אכלם
אבער לאמיר זען וואס אברהם האבן זיי זיך נישט געקענט קיין עצה וילכו" .און אויך האבן זיי גענומען
אבינו ענטפערט" .ויאמר אברם אל מלך געבן צווישן זיך ,איז געקומען אברהם "ויקחו את לוט ואת רכושו" (שם שם,
סדם הרימותי ידי אל ה' קל עליון קנה אבינו מיט אליעזר ,און דער רבונו יא ,יב) ,מיליאנען מיליאנען דאלארן
שמים וארץ" ,ער רעדט פונעם הייליגן של עולם האט זיי געהאלפן ,וויאזוי האבן זיי אוועקגענומען פון סדום.
באשעפער און ער הייבט זיך אויף, וויל איך נישט יעצט אריינגיין אין די און נאכדעם האבן זיי גענומען לוט,
"אם מחוט ועד שרוך נעל צו איך וועל פרטים ,אבער זיי האבן איינגענומען, און לוט איז דאך שוין אליין געווען
נעמען פון דיר פון א פאדעם ביז א שיך און זיי האבן געוואונען די מלחמה ,און א געוואלדיגער עושר ,און זיי זענען
בענדל ואם אקח מכל אשר לך ולא געגאנגען.
ער האט צוריקגענומען לוט.
תאמר אני העשרתי את אברם" .אבער
דאס וואס מ'האט געדארפט אויסגעבן איז געקומען א פליט ,און ס'איז א
די הוצאות דאס נעם איך יא" ,בלעדי ומלכי צדק מלך שלם גרויסע מחלוקת ווער דער פליט איז,
רק אשר אכלו הנערים וחלק האנשים לויט רש"י (שם שם ,יג ,ד"ה ויבא) איז
אשר הלכו אתי ענר אשכל וממרא" פארציילט דער פסוק ,ויצא מלך עס געווען עוג וואס האט געהייסן
(שם שם ,כב ,כג ,כד) זיי באקומען יא. סדום לקראתו אחרי שובו מהכות את פליט ווייל שפלט מן המלחמה ,און ער
אבער איך גיי נישט אנרירן קיין איין כדרלעמר ואת המלכים אשר אתו אל האט פארציילט פאר אברהם אבינו,
דאלער פון דיין געלט. עמק שוה הוא עמק המלך .די מלך סדום ויגד לאברם העברי והוא שוכן באלוני
איז אקעגן געקומען אברהם אבינו, ממרא ,און ער איז שוין געווען דארט
דאס טייטשט ,אז אברהם אבינו אבער אברהם איז קודם געגאנגען מיט זיינע בעלי ברית אחי אשכול
האלט אז ס'קומט אים נישט? ס'איז צו ומלכי צדק מלך שלם און הוציא ואחי ענר אין אלוני ממרא .און וישמע
נישט זיינס? ס'באלאנגט פאר סדום? לחם ויין והוא כהן לאל עליון" .און אברם כי נשבה אחיו ,און ער האט
דעמאלטס פארוואס פאר זיינע מענטשן די ערשטע זאך וואס ער האט געטון איינגעשפאנט וירק את חניכיו (שם
ענר ,אשכול און ממרא נעמט ער יא? איז געווען "ויברכהו" ער האט אים שם ,יד) ,און אין די גמרא (נדרים לב).
ווייס איך נישט .אבער אז ס'איז זיינס, געבענטשט ,און ער האט אים געגעבן איז דא א מחלוקת צו ס'איז געווען
פארוואס געבסטו עס אים צוריק? דו מעשר מכל (בראשית יד ,יז ,יח ,יט ,כ). דריי הונדערט און אכצן קנעכט,
טארסט דאס דאך על פי הלכה נישט אבער לכאורה בפשטות איז עס נאר
צוריקגעבן (בשו"ע חו"מ סי' רסו ס"א). די געלט פון סדום להלכה געווען אליעזר אליין ,און ער איז
פניני מנחם Iלך לך ו
פרשה .ויהי רעב בארץ (בראשית יב, און ממילא וועגן דעם ,לאמיר זיך וואס איז זיין פראבלעם אז ער
י) אברהם אבינו איז אנגעקומען קיין אפשטעלן א רגע צו פארשטיין. וועט זאגן
מצרים ,און מען האט אוועקגענומען
שרה ,און "וינגע ה' את פרעה נגעים נו ,אפשר איז דאס די עשירות פון און וואס איז זיין פראבלעם?
גדולים ואת ביתו על דבר שרי אשת וואס מ'רעדט ,אז דער אייבערשטער ולא תאמר אז דו זאלסט נישט זאגן
אברם" (שם שם ,יז) .און פרעה האט האט דיר געשיקט אין מלחמה ,און דער אני העשרתי את אברם .און וואס
גערופן אברהם ,און אים פארגעהאלטן אייבערשטער האט געהאלפן מחוץ וועט זיין אז ער וועט יא זאגן? זייט
וואס האסטו געטון דא? פארוואס לדרך הטבע ,אז דו האסט געוואונען ווען רעכנט זיך אברהם אבינו מיט
האסטו מיר נישט געזאגט אז זי איז די מלחמה ,און ממילא האסטו יעצט מענטשן? אברהם אבינו ,וואו ער איז
דיין ווייב? שוין ,אונטערשטע שורה באקומען דאס געלט .ס'איז ממש נישט געגאנגען און וואו ער איז געשטאנען,
איז אז אברהם אבינו איז געווען דארט צו פארשטיין די שקלא וטריא וואס האט מען חוזק געמאכט פון אים.
אין מצרים ,אין סדר עולם רבה (פרק אברהם אבינו האט מיט סדום ,פאר ענר אברהם אבינו איז דאך ארויסגעגאנגען
א') שטייט דריי חדשים ,אבער ווען אשכול וממרא בעלי ברית אברם ,יא. קעגן א גאנצע וועלט .ער איז געווען
אברהם אבינו איז ארויפגעגאנגען פון פאר די מענטשן וואס האבן געארבעט, מעבר אחד (במדרש בר"ר מב ,ח) ,די
מצרים ,איז ער געווען כבד מאד ,בכסף, גאנצע וועלט איז געווען קעגן אים.
בזהב (בראשית יג ,ב) .און ער האט
לייג צו נאך פינף
און ער האט טאקע מעורר געווען די
געהאט כל טוב וכי טוב ,פרעה האט מענטשן ,און ער האט טאקע געהאט
אים געגעבן ,און ער האט גענומען פון מיט זיך אסאך מענטשן ,אלפי אלפים
די מצריים.
און נעם ארויס מענטשן .און דא רעכנט ער זיך וואס
דער מלך סדום וועט זאגן.
יעדער האט אים געוואלט געבן
א מאשין מיט נו ,און אז מלך סדום וועט זאגן,
ס'איז א לאנגע אריכות די און מלך סדום וועט אויך פארציילן אז
פרקי דרבי אליעזר (פרק כו) ברענגט
אראפ אז אלע מצריים זענען אים
א מייק און אים דער גרויסע צולייגער האט מען
איינגענומען ,און ער איז שיר נישט
נאכגעלאפן ,דער האט אים געברענגט
אן עבד ,דער האט אים געברענגט א שריי וויפיל דו געהארגעט געווארן ,און ער האט
פארלוירן די מלחמה .דאס וועט ער
שפחה ,דער האט אים געברענגט קעש, נישט זאגן? יעדער ווייסט דאך אבער
און דער האט אים געברענגט גאלד, ווילסט אבער פון דעם .און נאר די פראבלעם האט
און דער האט אים געברענגט זילבער, יעצט אברהם אבינו ,אז ער וועט זאגן
ווייל פרעה האט זיך געהאלטן פאר
א אפגאט ,און אזוי ווי ס'איז געווען דו געב נאר "אני העשרתי את אברם"? ווען איינער
זאל קומען צו אונז און זאגן ,איך געב
אהער
"וינגע ה' את פרעה נגעים גדולים" ,און דיר פינף מיליאן דאלאר ,אבער איך
מ'האט געזען די קדושה פון אברהם וועל ארומגיין זאגן אז איך האב דיר
אבינו ,און די גדולה פון זייער פרעה, עס געגעבן .וואס וועלן אונז אים
ביז פרעה האט אים אוועקגעשיקט, ענטפערן? לייג צו נאך פינף ,און נעם
און פרעה האט אים נאך געגעבן עפרות יא .איך נישט ,ווייל דער אייבערשטער ארויס א מאשין מיט א רמקול ,מיט
זהב ,אבער טראג דיך אפ פון דאנעט האט מיר צוגעזאגט .נו ,מאן יימר אז א מייק ,און שריי וויפיל דו ווילסט,
ווייל דו שטערסט מיר די ביזנעס. די געלט איז נישט וואס דער רבונו אבער דו געב נאר אהער.
של עולם האט צוגעזאגט? ס'איז דאך
מעשה אבות סימן לבנים געקומען בדרך נס ,דאס איז דאך נישט דעם אויבערשן'ס הבטחה
געקומען מיט נאטורליכע כוחות.
צווישן פרעה מיט סדום איז דא קומט רש"י ,און זאגט אונז עפעס
א נפקא מינה אזוי ווי צווישן דם מיט די נסיון אין מצרים א מורא'דיגע זאך וואס דאס אליינס
צפרדע ,וועלכע מכה איז חשוב'ער? דארף מען פארשטיין .פארוואס זאל
פרעה קענען מיר ,און מיר גייען אסאך קען זיין ,אז אברהם אבינו וויל ער נישט זאגן? פארוואס האב איך
לערנען פון פרעה ,וואס זיי האבן נישט נהנה זיין פון א גוי ,ובפרט פון מורא "ולא תאמר אני העשרתי את
געטון אלס פאר כלל ישראל ,וויפיל די אנשי סדום וואס זיי זענען געווען אברם"? ווייל דער אייבערשטער האט
רשעות זיי האבן געטון" ,אשר לא ידע רעים וחטאים ,קען זיין .אבער לאמיר דאך מיר צוגעזאגט ,איך וועל זוכה זיין
את יוסף" (שמות א ,ח) ,זיין כפיות אביסל צוריקגיין אנהייב פון די צו עשירות ,ווייל ס'שטייט "ואברכך",
ז פניני מנחם Iלך לך
פניני מנחם
און ווען א מענטש ארבעט אליינס, אברהם אבינו לערנט אונז אויס
און ער ארבעט זיך ארויף ,קומט ער דא א מורא'דיגן יסוד היסודות .און אני מיינע
צו א מצב אז ער אליין הייבט אן צו דאס איז א פראבלעם וואס באגלייט
באוואונדערן זיינע כוחות און זיינע
געלונגענקייטן ,און ער אליינס הייבט
א מענטש ,און מיט דעם וועלן מיר
צוריקגעקומען וואס אברהם אבינו
כוחות העשרתי
את אברם
אן צו טראכטן "כוחי ועוצם ידי עשה האט געפרעגט "מי בעל הבירה?" ,און
לי את החיל הזה" (דברים ח ,יז). מיט דעם וועלן מיר פארשטיין אז
אין די נסיון פון לך לך איז דא א הוה
אני כוחי ועוצם ידי אמינא אז ס'איז געווען א גרעסערע
נסיון ווי די נסיון פון די עקידה.
מיינע כוחות
אברהם אבינו זאגט דא ,קודם די
געלט באלאנגט פאר אים" ,ויתן לו אברהם אבינו איז אראפגעגאנגען האבן מיך
אין מצרים ,מ'האט אוועקגענומען
געברענגט די
מעשר מכל" ,און ער געבט פאר שם
זיין חלק צדקה ,און ער געבט פאר שרה ,און "וינגע ה' את פרעה נגעים
ענר אשכול וממרא זייער חלק .אבער גדולים ואת ביתו על דבר שרי אשת
אברהם זאגט פאר סדום ,איך גיי נישט אברם" .און מענטשן האבן אים געגעבן
גרויס געלט ,און ער האט גענומען דאס
פארמעגן
נעמען קיין איין פרוטה פון די געלט,
ווייל ולא תאמר "אני" -פאר אברהם געלט .און ער האט נישט געהאט קיין
שום פראבלעם מיט די געלט .דא איז טובה אין יוסף וואס יוסף האט אים
גייט נישט אן וואס סדום זאגט ,זאל ער געראטעוועט .און פון פרעה נעמט ער
זאגן וואס ער וויל .אים אינטערסירט אברהם אבינו ארויס אין א מלחמה,
און ער האט זיך געשלאגן .ס'איז געווען יא ,אבער פון סדום נעמט ער נישט.
וואס א גוי וועט גיין זאגן דארט אין און נעקסטע וואך (וירא כ ,א) וועט עס
גרויסע ניסים ,אבער ס'איז געווען
סדום? זיין מיט אבימלך ,און פון אבימלך גייט
"וירק את חניכיו" ,ער איז פאקטיש
ארויסגעגאנגען אין א מלחמה ,און מען ווייטער נעמען געלט.
ער האט מורא געהאט אויף זיך,
דער מלחמה האט ער געוואונען .און
אז וועט ער זאגן דער "אני" איז יעצט איז אברהם אבינו געווארן ווי טיילט זיך עס אפ? וואו איז די
העשרתי את אברם .אברהם אבינו מורא'דיג מפורסם .ביז יעצט איז ער הבדלה? וואו יא און וואו נישט? אונז
זאגט אז איך וועל אנרירן דאס געלט אויך געווען געוואלדיג מפורסם ,אבער מוז מיר דאך וויסן ,ווייל אברהם אבינו
אויף וואס איך האב מיך געשלאגן, יעצט איז ער נאך געווארן מפורסם לערנט דאך אונז אויס ,אז מען זאל
וועט דער סוף זיין אז איך וועל מיך אז מענטשן האבן געכאפט א פחד פון פארשטיין "אשר בחרת באברם ומצאת
באוואונדערן ,און איך וועל זאגן אים ,מ'האט געוואוסט אז מ'קען זיך את לבבו נאמן לפניך" (נחמי' ט ,ז ,ח).
"אני" ,מיינע כוחות" ,העשרתי את מיט אים נישט אנהייבן .און אברהם און די רמב"ן זאגט דאך א יסוד פון
אברם" ,מיינע כוחות האבן מיך אבינו האט באקומען יעצט פי כמה, מעשה אבות סימן לבנים (בראשית
געברענגט די פארמעגן. ווייל סדום איז געווען זייער רייך ,און יב ,ו ,ד"ה ויעבור בשם התנחומא ט)
די גאנצע געלט האט ער באקומען, און דאס האט עטליכע פשטים .און
זאגט רש"י ,דער אויבערשטער מ'האט גארנישט קיין השגה וויפיל איינע פון די פשטים איז אז אונז דארפן
האט מיר צוגעזאגט עשירות "ואברכך", געלט דארט איז געווען. זיך לערנען וויאזוי אברהם אבינו האט
די גרעסטע עשירות איז אז איך בין געטון .ממילא פון וועלכע גוי זאל מען
דבוק אינעם הייליגן באשעפער .דער בלייב דבוק אינעם אויבערשטן יא נעמען מתנות? און פאר וועלכע גוי
אויבערשטער האט מיר געזאגט אז זאל מען זאגן ניין? און וואס זאגט דא
ער וועט מיר געבן ממון ,אבער דער אברהם אבינו זאגט דא א מורא'דיגע אברהם אבינו?
ממון ,דאס גייט מיך פורד זיין און דאס יסודות'דיגע זאך .דער מענטש ,ווען ער
גייט מיך דערווייטערן פונעם הייליגן איז אן ארימאן ,איז ער מורא'דיג דבוק וויל איך אייך זאגן וואס דער
באשעפער .און דאס וויל איך נישט אינעם אויבערשטן .ווען א מענטש אייבערשטער האט מיר חונן דעת
אנרירן. אפילו ווען ער באקומט געלט ,ער געווען ,און ס'איז ביי מיר זייער א
ווייסט אבער אז ס'איז נישט פון זיינע חשוב'ע תורה ,ווייל ס'איז געווען
פון טון דעם רצון ה' דערלייגט כוחות ,איז ער נאך אלס מורא'דיג פון די לעצטע תורות וואס איך האב
מען נישט דבוק אינעם אויבערשטן ,ער דאנקט געזאגט פאר מיין טאטע זכרונו
דעם אויבערשטן כסדר .אבער ווען א לברכה ,און ער איז געווען זייער
און וואס מיינט עטץ? "אחר מענטש גייט אריין אין געשעפטן, איבערגענומען פון די תורה.
ח פניני מנחם Iלך לך
לעכטיגקייט אין די תורה? וויאזוי קען א היכי תמצא אויף די דורות הדברים האלה" ,נאך די ווערטער וואס
זיין אז א מענטש שפירט נישט קיין מבול והפלגה אברהם אבינו האט געזאגט ,האט אים
דביקות אינעם הייליגן באשעפער? דער אייבערשטער געזאגט" ,אל
וויאזוי קען זיין אז א מענטש לעבט אברהם אבינו דרייט זיך אין א תירא אברם אנכי מגן לך שכרך הרבה
נישט מיט קיין מצוה? עס שטייט דאך וועלט פון אזויפיל בעלי תאוה .אברהם מאד" (בראשית טו ,א) .דאס איז
"כי הם חיינו". אבינו זעט א דור הפלגה .און אברהם געווען דער יסוד וואס אברהם אבינו
אבינו פארשטייט נישט ,זיי האבן דאך לערנט אונז אויס" ,ולא תאמר אני
אבער ס'איז דא א זאך וואס איז געזען דעם רבונו של עולם ,זיי האבן העשרתי את אברם" .ער איז געווען
פורד ,ס'איז דא א זאך וואס טיילט דאך מיטגעלעבט א מבול ,נח איז דאך גרייט מוותר צו זיין אויף צענדליגע
אפ א איד צווישן אים מיטן רבונו נאך דא ,שם איז נאך דא ,שם איז דאך מיליאנען דאלארן אז ער זאל נישט
של עולם .ווען מ'איז פארנומען מיטן א קדוש עליון ומלכי צדק מלך שלם. קומען צו א מצב פון דעם "אני" מיינע
"אני" ,ווען מ'איז פארנומען מיט די וויאזוי קען זיין אז די מענטשן זענען כוחות.
אייגענע אינטערעסן ,מ'איז כסדר נישט דבוק אינעם הייליגן באשעפער?
פארנומען וואס וועל איך האבן פון אברהם אבינו איז עוסק אין עבודת ה', על מנת לקבל פרס
דעם? וויפיל כבוד גיי איך באקומען? ער לעבט מיטן אויבערשטן ,ער שפירט
וויפיל געלט גיי איך מאכן? ווי לאנג א דעם "כי הם חיינו ,כי הוא חייך ואורך אברהם אבינו האט דא געהאט א
מענטש איז פארנומען מיטן "אני" ,איז ימיך" (דברים ל ,כ) .און ער פארשטייט מורא'דיגע נסיון פון "לך לך מארצך",
עס אנכי עומד בין ה' וביניכם. נישט. אזוי זאגט דער אור החיים הקדוש.
וואס איז געווען זיין נסיון? ווייל א
דער חטא פון ונעשה לנו שם ברענגט אראפ דער תפארת שמואל נסיון מיינט ווען ס'קומט אן שווער.
(לך א ,ד"ה ובזה אולי נוכל) .דער אבער מ'זאגט פאר אברהם אבינו ,גיי,
דער דור הפלגה איז געלעגן תפארת שמואל איז געווען א זון פונעם דו גייסט ווערן אן עושר ,גיי ,דו גייסט
אין כבוד ,אזוי ברענגט אראפ דער הייליגן ישמח ישראל ,און ער איז ווערן א גרויסע רבי ,גיי ,דו גייסט זוכה
הייליגער קאזשניצער מגיד ,און דער מסביר וואס אברהם אבינו פארשטייט זיין צו א קינד .גיי איך דאך שוין פאר
שפת אמת ברענגט עס אויך אראפ נישט .וויאזוי עס קען זיין אז נאכדעם מיר ,איך גיי דאך שוין נישט פאר'ן
(נח תרנ"ו ד"ה כתיב בשם אמו"ז בשם וואס מ'האט מיטגעמאכט א מבול ,און הייליגן באשעפער ,איך האב דאך שוין
המגיד מ'קאזניץ) .אלעס איז געווען נאך א דור הפלגה ,וויאזוי קען זיין אז דא אייגענע אינטערעסן.
ארום "ונעשה לנו שם" (בראשית יא, זיי זענען נישט נתקרב געווארן און זיי
ד) ,וואס מענטשן וועלן זאגן .זיי האבן לעבן נישט מיטן רבונו של עולם? ווען
געוואוסט אז ס'איז דא א רבונו של מ'איז "ואנכי הסתר אסתיר" (דברים ווייל אזוי האט דער
עולם ,זיי זענען נישט געלעגן אזוי לא ,יח) ,מ'דארף נאך זוכן דעם רבונו אויבערשטער געהייסן
אין קיין תאוה .אבער זיי זענען געווען של עולם ,קען מען עס נאך פארשטיין.
פארנומען מיט "ונעשה לנו שם" ,צו אבער דא האט מען דאךך געזען בגלוי קומט דער אור החיים הקדוש
זיין גרויס. אז ס'איז דא א באשעפער אויף דער (בראשית יב ,ד ,ד"ה עוד ירצה להיות)
וועלט ס'איז נישט געווען קיין זאך און ער איז אונז מסביר די נסיון פון
די דור הפלגה האט געבויעט וואס מענטשן זעען נישט ,ס'איז דאך אברהם אבינו ,און וואס איז געווען?
בתי מדרשים געווען "בינו שנות דור ודור" (דברים וילך אברם כאשר דבר אליו ה' (שם יב,
לב ,ז) ,דור המבול ,דור הפלגה .מ'האט ד) .אברהם אבינו איז געווען דא בכח
ס'איז שווער צו זאגן ,אבער דער זיך געזען אז דער רבונו של עולם האט זיך פורד צו זיין פון די אלע הבטחות,
זוהר הקדוש זאגט עס .דער זוהר אפגעווישט א וועלט ,מ'האט געזען אז איך גיי נישט ווייל איך גיי געהאלפן
הקדוש זאגט (ח"א כה ):אז א חלק ווי מ'האט זיי צושפרייט .דאס האט ווערן מיט א קינד ,איך גיי נישט ווייל
פון די חטא פון די דור הפלגה איז אברהם אבינו נישט פארשטאנען. איך גיי זיין א גרויסער מענטש ,איך
געווען ,אז זיי האבן געוואלט בויען גיי נישט ווייל איך גיי זיין א גרויסער
בנינים הבה נבנה לנו עיר ומגדל, דער אנכי איז עומד ביני וביניכם עושר .איך גיי צוליב איין זאך" ,כאשר
בתי מדרשות ,בתי כנסיות ,זיי האבן דבר אליו ה'" ,ווייל אזוי האט מיר
נאך אריינגעגעבן א ספר תורה מיט און עטץ ווייסט'ס וואס דער רבונו דער אייבערשטער געהייסן ,און נאר
א עטרה ,אבער מיטן רבונו של עולם של עולם האט אים געענטפערט? פאר דעם גיי איך ,און קיין אנדערע
האט עס נישט געהאט קיין שייכות, אני הוא בעל הבירה ,אנכי עומד בין אינטערעסן האב איך נישט .דאס איז
ס'איז נאר געווען אלעס צוליב "ונעשה ה' וביניכם (דברים ה ,ה) .וויאזוי קען אונז מגלה דער הייליגער אור החיים
לנו שם". זיין אז א מענטש שפירט נישט קיין הקדוש.
ט פניני מנחם Iלך לך
פניני מנחם
דער "אני" זאל מען עוקר מן השורש דער מדרש אליינס ווייסט גארנישט און דאס איז וואס אברהם אבינו
זיין ,און מ'זאל נישט זוכן אין יעדע וועלכע ס'איז א גרעסערע נסיון צו האט זיך געוואונדערט" ,מי הוא בעל
זאך וואס איך וועל האבן פון דעם, די נסיון פון די עקידה ,ווייל דארט הבירה?" פארוואס ברענט נישט קיין
וויאזוי ער וועט מיך מכבד זיין ,און גייט ער דאך שחט'ן זיין זון ,וואס פייער? ער האט געזען די מענטשן ,און
וויפיל כבוד איך גיי האבן .דעמאלטס אויף דעם איז דאך נישט דא קיין שום ער האט זיי נישט פארשטאנען .האט
איז מען זוכה צום "אור פני מלך אינטערעסען ,דארט האט ער נישט אים דער אייבערשטער געזאגט" ,אני
חיים" ,דעמאלטס איז מען זוכה צו געדארפט ארבעטן אויף דעם חלק זיך הוא בעל הבירה" .דער "אני" טיילט
זיסקייט און לעכטיגקייט ,אז "וה' פורד צו זיין פון שכר .און די מדרש זיי אפ פונעם רבונו של עולם מיטן
ברך את אברהם בכל". לערנט אונז מיט די הוה אמינא א מענטש ,און וועגן דעם קענען זיי
מורא'דיגע לימוד. זען דעם רבונו של עולם ,מ'קען
ואברכך מיט השפעות טובות שפירן דעם רבונו של עולם ,מ'קען
זהו מתלמידיו של אברהם אבינו אלעס זען .אבער ווילאנג ס'איז דא
זאל דער רבונו של עולם טאקע דער "אני" ,דער "אנכי" איז דא א
העלפן ,אז כולנו ביחד זאלן מיר זוכה און דאס איז וואס אברהם אבינו פירוד.
זיין צו דעם ,לעשות נחת רוח להבורא לערנט אונז אויס ,וויאזוי מיר קענען
יתברך שמו ,און מיר זאלן טאקע זוכה זיין צו "ואברהם זקן בא בימים
זוכה זיין צו די ברכה פון "ואברכך", וה' ברך את אברהם בכל" (בראשית כד, וועגן דעם איז לך לך א
אז יעדער זאל זוכה זיין צו בני חיי א) ,אז ער האט געהאט לעכטיגקייט, גרעסערע נסיון
ומזוני ,ווייל מיט דעם קען מען מיט און ער האט געהאט "אורה ושמחה
הרחבת הדעת לעבוד את ה' אלקינו, וששון ויקר" (אסתר ח ,טז) ,ער איז און דאס איז געווען דער גרויסע
און דורך דעם וועלן מיר זוכה זיין געווען דבוק אינעם הייליגן באשעפער. נסיון פון אברהם אבינו פון "לך לך
מקרב צו זיין די גאולה שלימה אז מארצך" ,אז ער האט געקענט נעמען
ס'וועט זיין "הרחמן הוא ינחילנו ליום דאס איז נאר אז מען וועט הדבק די אלע הבטחות און זיך אפטיילן פון
שכולו שבת" ,במהרה בימינו ונאמר בדרכיו ,אז מ'זאל זיין מתלמידיו של דעם ,און זיך פורד זיין פון דעם ,נאר
אמן. אברהם אבינו (אבות פ"ה מ"יט) ,אז "וילך אברם כאשר דבר אליו ה'" .ביז
המשך מעמוד ב
שטייט ביני ובין בני ישראל אות אויב געבט מען פארדעם באקומט שבת .אזוי האט ער געזאגט.
היא לעולם (שמות לא ,יז) ,האט מען פון דעם.
ער געפרעגט וואס איז די אות? און וואס איז טאקע די פשט
א אות איז א בונד .וואס טייטש ממילא ,דורך דעם וואס פון דעם? נאר מען קען עס
א בונד? ווען האט מען געמאכט מ'טוט אן די בגדי שבת ,איז פארשטיין מיט דעם אז איינע פון
דעם קשר? ביני ובין בני ישראל. מען מכבד דעם שבת ,געבט די די זאכן פון שבת איז "וכבדתו"
דער אייבערשטער האט געמאכט שבת אריין אזא מין קדושה (ישעי' נח ,יג) ,דאס טייטשט
א בונד מיט אברהם אבינו ביי די אין א מענטש .און ממילא האב אז מ'דארף מורא'דיג מכבד זיין
ברית בין הבתרים ,און צוויי מאל איך מיט דעם געזאגט ,אז מיט דעם שבת .און וויאזוי איז מען
מיט כלל ישראל ביי מתן תורה, דעם פארשטייט מען וואס דער מכבד דעם שבת? "בכסות נאה"
און שפעטער ביי די קבלת ערבות. ירושלמי זאגט אז ער דערקענט (שבת קיג .).וויבאלד די שבת
אבער למעשה זאגט ער דא אז ער נישט די בגדים פונעם בעל ארבעט אויף צוויי אופנים :ס'קען
מאכט מיט יעדן איינעם מבני הבית ,פארוואס ,ווייל די בגדים אמאל קומען פרייטאג צונאכטס
ישראל דעם אות .וואס איז די ברענגען אריין א נייע צורה אין און מ'שפירט נישט גארנישט,
פשט? א מענטש .און ממילא זעט מען אזויווי א געהעריגע וואכנטאג.
דאך אפילו אין לומדות ,אין די מ'שפירט נישט עפעס קיין
זאגט ער ,אז די נשמה קומט הלכה ,אז שבת קודש באקומט קדושה ,מ'שפירט נישט עפעס
דאך פון תחת כסא הכבוד .די יעדער איינער א מאור פנים ,און א התרוממות הנפש ביי מזמור
נשמה קומט פונעם עולם העליון, יעדער באקומט א מורא'דיגן אור. שיר ליום השבת טוב להודות לה'
פונעם אור אין סוף .די נשמה (תהלים צב ,א ,ב) ,פארוואס?
קומט פון א מורא'דיגע מקום אין נתיבות שלום ברענגט ווייל אויב גרייט מען זיך נישט
גבוה מעל גבוה ,וואס אויף דעם ער אראפ (חלק ב' עניני שבת צום שבת און מ'איז נישט מכבד
זאגט די משנה (אבות פ"ד מ"יז) ד"ה כנסת ישראל) א מורא'דיגע דעם שבת ,גייט נישט די שבת
"יפה שעה אחת בעולם הבא מאמר פונעם קוברינער (הר"מ), אויף צוריק ,דאס איז אזא בחינה
מכל חיי העולם הזה" .ס'איז א און ער זאגט אויף דעם וואס עס וואס גייט אזוי אהין און צוריק,
פניני מנחם Iלך לך י
איז א מעין פונעם שבת ער זאגט אויס ביים ארבעטן? מ'הייבט מורא'דיגע הרגשה וואס מ'קען
דארט אז שבת איז דער מעיין די אן אראפצולייגן א מקום נחשים זיך נישט פארשטעלן וואס עס
קוואל פון עולם הבא אז שבת איז ועקרבים ,מלא תאוות ,קנאה, מיינט תענוגי עולם הבא ,וואס
נאך גרעסער. מיט מחלוקת ,מיט אלעם .און עס מיינט "להתענג בתענוגים",
די נשמה הייבט אן צו וויינען, וואס עס מיינט "צדיקים יושבים
און דער בן איש חי זאגט ער וויל נישט אראפגיין .פון ועטרותיהם בראשיהם ונהנים
(שנה שניה ,בהקדמה לפרשת וואו שלעפסטו מיך אוועק? דו מזיו השכינה".
שמות בשם המקובלים) אז ווען קענסט מיך נישט אוועקשלעפן.
איינער לערנט א שעה שבת איז אונז ווייס מיר אז מענטשן זענען מען זעט אמאל אז מיר
עס אזוי ווי טויזנט שעה אינמיטן גרייט צו צאלן גרויס געלט פאר זענען אויך גרייט פאר אן
די וואך ,און דער חתם סופר זאגט א זיץ אין ביהמ"ד ,איי ער וועט עונג רוחני ,מוותר צו זיין פאר
אז דער יום השבת איז אזוי ווי זיך נישט קענען רירן א גאנצן באקלעמליכקייטן פונעם גוף,
אלף ימים ,אזוי ווי ס'איז געווען דאווענען ,און די קינדער וועלן למשל ווען מען גייט צו א רעבין
בזמן שבית המקדש הי' קיים. זיך קוים קענען באוועגן דארט. ס'איז צוקוועטשט מ'שטיפט זיך
יעצט רעכנט'ס אויס וואס מ'קען מיט דעם אלעם וויל ער נישט ס'איז ווייט פון באקוועם ,און
אלס אויפטון אינעם וביום השבת מוותר זיין און גיין אין א בית אנשטאטס דעם קען מען זיין אין
שישו ושמחו. המדרש וואו מ'וועט אים געבן א שכנות'דיגע בית המדרש ווי
צוויי גאנצע טישן מיט פיר בענק. עס איז דא בריוח פלאץ ,אבער
א גאנצע וואך איז דא אסאך וויל ער נישט .און שטעלטס ענק מ'איז דאס מוותר כדי צו האבן א
תירוצים .אבער שבת ,וביום פאר וויאזוי די נשמה וויל נישט תענוג רוחני.
השבת בא שבת בא מנוחה (רש"י אראפקומען ,די נשמה וויינט
בראשית ב ,ב ,ד"ה ויכל) ,ס'איז געפערליך. נו ,שטעל דיר פאר די נשמה
מנוחה ושמחה אור ליהודים. וואס איז חצובה מתחת כסא
לאמיר עס אויסנוצן כדבעי למהוי. און דער אייבערשטער זאגט הכבוד ,ס'איז נהנה מזיו השכינה.
לאמיר זיך פארשטעלן ווי גרויס פאר די נשמה ,זארג נישט, מ'קען זיך נישט פארשטעלן וואס
עס איז ווען מ'זאגט אויס גאנץ ס'קומט א שבת .שבת גייסטו זיין דאס מיינט .ס'איז ממש אזא
תהלים אינעם שבת ,עס ווערט אזוי ווי דא .און מ'מאכט מיט שטיק רוחניות ,אזא גדלות ,שאין
גערעכנט אזוי ווי טויזנט מאל יעדע נשמה א אות ,א קשר ,א גדול ממנו.
תהלים .מען זאל אריין טראכטן בונד ,אמיץ וחזק .אז שבת קודש
וויפיל דאס איז אלס ווערט. גייט זיין אז תתענג על ה' (ישעי' און אויפאמאל רופט מען
אבער דאס אלעס ווענדט זיך אין נח ,יד) ,שבת קודש וואס עס איז אים אויס און מ'זאגט אים דו
די הכנה און אין די התעוררות "ויברך אלקים את יום השביעי", דארפסט אראפגיין אונטן .פרעגט
וואס מען האט געמאכט פארן אבער נישט סתם נאר "מעין ער וואו גייט מען? אין אמעריקע.
שבת ,און דער אייבערשטער עולם הבא" .און דער בית אהרן וויאזוי קוקט אויס אמעריקע
וועט העלפן אז ס'וועט נשפע זאגט (בליקוטים ד"ה מעין ,בשם אין די גאסן? לאמיר בעסער
ווערן מיטן כח פונעם הייליגן הרה"ק ר"ר ברוכ'ל מ'מעזיבוש נישט רעדן .און ווען מ'דארף
שבת אלע השפעות טובות. זצוקללה"ה) אז דער עולם הבא גיין ארבעטן .וויאזוי קוקט מען
נסדר ונדפס ע''י
נסדרמכון:
דרוש
ונדפס ע''י
נסדר ונכתב על ידי מכון
מכון: דרוש פטרון השבוע
<דרש
דרוש דרוש
פרשת לך לך
נתנדב על ידי
<דרש
347.227.0065
durishwriting@gmail.com
מו"ה ר' פייוול אונגאר הי"ו
לרגל שמחת נישואי בנו החתן בשטומ"צ
זכות לימוד תורה דרבים יעמוד לו ולב"ב להתברך בבני חיי ומזוני רויחי
מתוך בריות גופא ונהורא מעליא וירווה רב תענוג ונחת מכל יוצ"ח אמן
347.227.0065
durishwriting@gmail.com
הזה''ב וועד להוצאת ספרי
לתרומות והנצחת גליון לשבוע או לחודש ולשלוח הערות והארות וכן לקבלת הגליון ניתן לפנות להמכון על durishwriting@gmail.com / 347.860.3112
פניני מנחם Iלך לך אי
