סאטמאר שבת טיש - אידיש · Satmar Shabbos Tish - Yiddish — לך לך (2026-10-19)

ב"ה .גליון ג' פ' לך תשפ"ז לפ"ק
היימישער "שבת טיש" שמועס צווישן
אונזער טאטע שליט"א ,אונזערע ברודערס,
'ליפא' (ישיבה גדולה) אונזער 'יואל'יש'
(יעצט אנגעהויבן כיתה ט') און פון 'זלמן
לייב' וואס גייט שוין ב"ה אין כיתה ו'!
טאטע :אה ...לכבוד שבת קודש ...די זופ האט ממש א טעם גן עדן ,עטס האטס געהערט קינדער ווי דער בעל תפלה האט אראפגעזינגען דעם "קל
עליון קונה שמים וארץ" נאך ויכולו!?
יואל'יש :יא ,אייביג ווען ר' הערשל גייט צו צום עמוד דאווענט ער שיין!
טאטע :ער האט מיר פריער געזאגט אויפן וועג אהיים פון ביהמ"ד ,אז בשעת'ן זאגן די ווערטער האט ער אינזינען געהאט אז דאס זענען ממש די זעלבע
ווערטער וואס שם בן נח האט געזאגט פאר אברהם בשעת ער האט אים געבענטשט "ברוך אברם לקל עליון קנה שמים וארץ"! און אויך די זעלבע
וואס אברהם אבינו האט געזאגט פארן מלך סדום ,ווען דער קעניג פון סדום האט געזאגט פאר אברהם "תן לי הנפש והרכוש קח לך" ,האט אברהם
געענטפערט "הרמתי ידי אל ה' קל עליון קנה שמים וארץ"! ער האט געשוואוירן אז וואס!? "אם מחוט ועד שרך נעל" ,אפילו א פאדעם מיט א שוך
בענדל וועל איך נישט נעמען פונעם קעניג פון סדום!
ליפא :אינטערעסאנט אז סיי שם בן נח און סיי אברהם האבן געזאגט ממש דעם זעלבן לשון.
טאטע :יא טאקע אזוי ,דער רבי ברענגט צו דעם רמב"ן ,אז סיי וואס עס געשעט במשך אלע יארן איז מרומז אין די ערשטע פרשה פון בריאת שמים
וארץ ביי ששת ימי בראשית ,במילא האט שם בן נח געזאגט דוקא דעם לשון פון 'קל עליון קנה שמים וארץ' ,ווייל נאך פון בריאת שמים וארץ איז
שוין אברהם געווען אנגעגרייט צו ווערן געבענטשט!
און פארוואס האט עס אברהם אבינו איבערגענוצט? זאגט דער אבן עזרא ,אז אברהם אבינו האט געזאגט דוקא דעם זעלבן לשון ווי שם בן נח ,ווייל
ער האט געוואלט ארויסברענגען פארן מלך סדום אז ער שווערט אין נאמען פונעם אויבערשטן ,וואס מיט דעם נאמען פון השי"ת האט אים שם בן נח
געבענטשט!
אינטערסאנט צו פארציילן ,אמאל האט א מנהל פון איינע פון די מוסדות אין ארץ ישראל זיך מתמרמר געווען פארן רבי'ן אז עס איז זייער שווער צו
האלטן די מוסדות על טהרת הקודש אן צו נעמען שטיצע פון די ציונים ,האט אים דער רבי זי"ע געענטפערט אז אברהם אבינו האט דאך געשוואוירן
"הרימותי ידי" ,אז ער וועט נישט נהנה זיין פון דעם מלך סדום ,ווייל דאס האט דער מלך סדום געוואלט ,ער זאל יא נעמען זיין געלט ,אבער אין מדרש
איז דא א פשט אז "הרימותי" מיינט א 'תפלה' ,האט דער רבי מסביר געווען ,אברם אבינו האט מתפלל געווען אז ער זאל קענען ביישטיין דעם נסיון
נישט נהנה צו זיין פונעם רכוש סדום! דאס זעלבע -האט דער רבי געזאגט פאר דעם מנהל ,-מען דארף טאקע שטענדיג מתפלל זיין דערויף אז מען
זאל קענען ביישטיין דעם נסיון!
יואל'יש :און "תפלה עושה מחצה" ,תפלה העלפט זיכער! בפרט אז מען האט אינזינען לשם שמים.
איך האב אבער געוואלט פארשטיין ,אויב שם בן נח איז געווען א כהן פארוואס האט אים אברהם אבינו געגעבן נאר מעשר?! פארוואס האט ער אים
נישט געגעבן קיין תרומה?
טאטע :זייער גוט געפרעגט ,דער רבי ברענגט פון ישמח משה ,אז באמת האט די גאנצע רכוש פונעם מלך סדום באלאנגט פאר אברהם אבינו ,ווייל
"המציל מזוטו של ים" ,דאס מיינט איינער וואס זעהט א פארמעגן וואס גייט במילא חרוב און דער בעל הבית קען עס נישט ראטעווען און ער ראטעוועט
עס יא אפ ,באלאנגט עס פאר דעם וואס ראטעוועט עס ,נאר וואס דען ,עס איז א מדת חסידות עס צוריקצוגעבן .דא האט אלעס אברהם אבינו
געראטעוועט ,מן הדין באלאנגט עס פאר אים און ער קען עס צוריק געבן אלץ מדת החסידות ,אבער אברהם אבינו האט געוואוסט אז אויב ער וועט
עס צוריקגעבן פארן מלך סדום וועט ער דאך נישט געבן קיין מעשר ,און מען קען נישט שאדן מאכן די מעשר צוליב א מדת חסידות.
ווייטער אויב זאל ער יא געבן מעשר דערפון און נאר צוריקגעבן די איבריגע ,איז דאך דא א חשש אז דער מלך סדום וועט זאגן "אני העשרתי את
אברם" ,אז אברהם אבינו'ס רייכקייט קומט אין זכות פון די מעשר פון זיינע פארמעגנס ,ווייל די סגולה פון מעשר איז דאך צו ווערן רייך ,ווי עס שטייט
"עשר תעשר ,עשר בשביל שתתעשר" ,במילא האט אברהם אבינו געטאן אן קלוגע עצה :פארן מלך סדום האט ער צוריקגעגעבן דאס גאנצע געלט,
און מעשר האט אברהם אבינו געגעבן פון זיין אייגענע פריוואטע פארמעגן!
יואל'יש :כ'פארשטיי נישט ...איז וויאזוי איז יעצט פארענטפערט מיין קושי' פארוואס ער גיבט נישט קיין תרומה?
טאטע :ווארט א מינוט ,כאפ נישט קיין הייסע לאקשען (לאז עס אין דיין טעללער ,)...דאס וואס איך האב דיר פריער געזאגט איז פונעם הייליגן ישמח
משה ,יעצט לייגט דער רבי צו ,אז די עצה פון אברהם וועט נאר ארבייטן אויף מעשר ,אבער תרומה נישט ,פארוואס? ווייל ביי תרומה איז דא א הלכה
אז מען קען עס נישט אפשיידן נאר "מן המוקף" ,דאס מיינט ,מען מוז געבן תרומה ווען מען שטייט נעבן די תבואה .און דאס איז שוין א פראבלעם
דא ,ווייל אברהם אבינו שטייט דאך נישט דארט נעבן די פארמעגנס ,ער האט שוין אלעס צוריק געגעבן!
נאך א פראבלעם :תרומה טאר מען נישט מפריש זיין פון טהור'ע אויף טמא'נע ,נאר טהור אויף טהור און טמא אויף טמא .יעצט דער רכוש מלך סדום
איז דאך געווען טמא ,וואס דאס איז דאך געווען דער ציל פונעם מלך סדום צו געבן פון זיינע טמא'נע געלטער פאר אברהם ,ווי דער רבי ברענגט פונעם
אגרא דכלה דער באגריף פון 'כח הפועל בנפעל' ,דאס מיינט אז אויב מען איז נהנה פון נישט ערליך געלט ,ווערט מען נאכגעשלעפט ,האט אברהם
אבינו דוקא נישט געוואלט נהנה זיין דערפון ,קומט אויס אז אויב אברהם אבינו גיבט תר ומה פון זיינע טהור'ע פארמעגנס אויף יענע טמא'נע פארמעגנס
איז ער נישט מקיים קיין מצות תרומה.
במילא האט אברהם טאקע נישט געהאט די עצה פון געבן זיין אייגענע געלט אויף די תרומה ,נאר ער האט געמוזט אראפנעמען פון דעם רכוש מלך
סדום ,אבער געבן פאר שם בן נח האט ער דאך אויך נישט געוואלט ,ווייל עס איז דאך למעשה געווען טמא ,במילא האט ער עס געמוזט פארברענען,
דערפאר האט ער אים נאר געגעבן מעשר און נישט קיין תרומה!
ליפא :וואו ...ממש א פשעטל! עס איז הפלא ופלא וואו דער רבי בויט אזוינע בנינים אויף א ענין וואס ווערט בכלל נישט דערמאנט אין די ראשונים
אדער די מפרשי התורה!
איך האב געזען אין ספר עבודת הצדיקים צוברענגען פונעם גרויסן גאון וצדיק דער קול ארי' זצ"ל ,ער פלעגט טייטשן אויף די פסוקים וואס מיר רעדן
יעצט" ,ויאמר מלך סדם אל אברם תן לי הנפש והרכש קח לך .ויאמר אברם הרימותי ידי וכו' אם מחוט ועד שרוך נעל ואם אקח מכל אשר לך ולא
תאמר אני העשרתי את אברם" ,אז בשעת די גזירות ת"ח-ת"ט...
זלמן לייב :וואס מיינט ת"ח–ת"ט?
טאטע :דאס זענען געווען איינע פון די שווערסטע תקופות ביי כלל ישראל ,ווען די פארשאלטענע קרייץ ציגלער האבן רח"ל אויסגע'הרג'ט גאנצע
שטעט אין אייראפא ה"י .נו ליפא ,זאג ווייטער.
ליפא :האט דער גרויסער צדיק און מקובל הרה"ק רבי שמשון פון אוסטראפאליא זי"ע הי"ד באשוואוירן דעם ס"ם אז ער זאל אים זאגן פארוואס ער
טוט דאס מיט די אידן .האט אים דער ס"ם מגלה געווען אז ער איז נישט מסכים צו די שמירת התורה והמצוות וואס אידישע קינדער זענען מקיים,
אויב זיי וועלן אביסל נאכלאזן דערפון וועט ער זיי צורוה לאזן ,און לאזן האבן אלעס גוטס אויף דער וועלט .האט אים דער צדיק וקדוש רבי שמשון
געענטפערט אזוי ,אפילו אויב מען וועט זיך דארפן אויס'שחט'ן כדאי נישט נאכצולאזן פון א "ערקתא דמסאני" ,דאס מיינט מען גיבט אכטונג זיך נישט
צו טוישן אפילו די קאליר פונעם שוך בענדל צו גיין ווי די גוי ם ,וועט מען האבן מסירות נפש אויף דעם אויך ,און מען וועט גארנישט נאכלאזן!
מיט דעם טייטשט דער קול ארי' זייער שיין" ,ויאמר מלך סדום" דאס איז דער ס"ם" ,אל אברם" צום יודיש קינד" ,תן לי הנפש" ,לאז נאך אביסל פון
דיינע עניני הנפש די אידישקייט" ,והרכוש קח לך" ,און איך וועל דיר לאזן האבן אלעס גוטס אויף דער וועלט" .ויאמר אברם הרימותי ידי וכו'" ,האט
אים אברהם אבינו געענטפערט" ,אם מחוט ועד שרוך נעל" ,אפילו א שוך בענדל וועל איך נישט מוותר זיין ,נאר האבן מסירות נפש אויף יעדן ריר פון
שמירת תורה והמצוות.
טאטע :ליפא איך האב זייער הנאה פון דיר אז די קוקסט אין שיינע ספרים צו קענען נאכזאגן ביי די סעודה ,און טאקע אין היימישע ספרים.
יואל'יש :איך האב אויך געזעהן אין ספה"ק דברי יואל נאך א שיינע תירוץ פארוואס ער האט אים נאר געגעבן מעשר און נישט קיין תרומה ,ווייל דער
לבוש ברענגט אז נח ווען ער איז ארויס פון די תיבה איז ער געווען א בעל מום ,ווייל דער לייב האט אים געשלאגן אויף די קני און עס האט זיך צובראכן,
במילא האט נח געמוזט איבערגעבן דעם עבודה פון מקריב זיין קרבנות פאר זיין זון שם ,און פון דעמאלטס איז שם בן נח געווען דער כהן ביז די צייטן
פון אברהם אבינו.
דעמאלטס פארוואס האט שם פארלוירן די כהונה שפעטער? דער סיבה דערפון איז ווייל ער האט געבענטשט אברהם נאך פאר ער האט געבענטשט
דעם אויבערשטן ,ווי דער פסוק זאגט "ברוך אברם וכו'" און ערשט דערנאך "ברוך קל עליון וכו'" ,און די גמרא זאגט אז אברהם האט אים טאקע
פארגעהאלטן דערויף און געפרעגט" ,וכי מקדימין ברכת עבד לברכת קונו?" ,פאסט דען צו פעדערן די ברכה פארן קנעכט נאך בעפאר די ברכה פארן
הער? און פון דעמאלטס און ווייטער האט עס אברהם אבינו באקומען.
קומט אויס א וואונדערליכע זאך ,אז אין יענע מינוט ,ווי נאר אברהם אבינו האט געהערט פון שם ווי ער איז מקדים 'ברכת עבד' צו 'ברכת קונו' ,האט
ער שוין געזעהן דעם חורבן פון שם ,ער האט שוין פארשטאנען אז מהיום והלאה וועט שוין שם מער נישט קענען זיין דער כהן ,און אז שם וועט נישט
זיין קיין כהן וועט ער אים שוין מער נישט קענען געבן קיין מעשר ,נאר אדרבה יעדער וועט קומען צו אים אברהם צו געבן תרומות ומעשרות ,במילא
זאגט דער פסוק "ויתן לו מעשר מכל" ,אברהם אבינו האט אריינגעכאפט שנעל צו געבן דאס לעצטע מאל מעשר פון אלע זיינע פארמעגנ'ס...
אבער דאס איז נאר גוט ביי מעשר ,אבער תרומה טאר מען דאך נישט געבן פאר קיין זר ,און אז אברהם ווייסט שוין פון פאראויס אז שם וועט ווערן
אויס כהן קען ער אים שוין יעצט נישט געבן תרומה על פי הלכה!
זלמן לייב :מיין רבי האט נאכגעזאגט א הערליכע רמז פונעם באקאנטן גאון און צדיק ר' אשר זעליג מרגליות זצ"ל ,דאס איז געווען בשנת תשי"ג ווען
דער ירושלים'ער רב הגאון ר' זעליג ראובן בענגיס זצ"ל איז נפטר געווארן ,האט ר' אשר זעליג ז"ל געזאגט ביי די לוי' אז מען דארף אויפנעמען דעם
סאטמאר'ן רב פאר גאב"ד ירושלים ,און צוגעלייגט אז ער האט א ראי' פונעם פסוק די וואך וואו עס שטייט "ומלכי צדק מלך שלם" .דער רמז איז אזוי,
"ומלכי צדק מלך שלם" מיינט דאך דער מלך ירושלים ,ווער וועט דאס זיין? 'הוציא' ,דאס קען מען ארויסלערנען" ,לחם ויין" ,פון די 2פסוקים וואס
רעדט זיך פון לחם ויין ,דער פסוק פון לחם איז "ו'לחם ל'בב א'נוש י'סעד" ,וואס דאס איז די ר"ת פון יואל דעם רבינ'ס הייליגע נאמען ,און אויך וויין
איז ראשי תיבות "ו'יין י'שמח ל'בב א'נוש" ,אויך ר"ת יואל...
טאטע :למעשה האט דער רבי נישט געוואלט אננעמען דאס רבנות דארט אין ירושלים ,ווייל ער האט נאך געהאלטן אינמיטן אויפשטעלן אידישקייט
אין אמעריקע .אין א בריוו (א' חקת ר"ח תמוז תשי"ג) שרייבט דארט דער רבי צווישן אנדערע אז מען האלט אצינד אינמיטן די ארבעט "בהעמדת
תלמוד תורה והישיבה החשובה בקיבוץ חשוב מישראל על דרך ישראל סבא ,ממש בלי הפרש מבמאה שערים שבירושלים וסאקמער ושארי עיירות
שמקדמת דנא"!
זלמן לייב :מיין רבי אין חדר זאגט אונז טאקע אז אסאך מאל טרעפט ער אין ביהמ"ד מנהלים פון די הייליגע מוסדות על טהרת הקודש אין ארץ ישראל,
און זיי קענען זיך נישט גע נוג אפוואונדערן פון די איידלקייט פון די קינדער אין אמעריקא! אלעס אינעם רבינ'ס כח.
טאטע :ריכטיג ,דער רבי האט דעמאלטס פארשטאנען ,אז אויב ער לאזט אפ די ארבייט און ער גייט אויף ירושלים וועט דאס אלעס נישט צושטאנד
קומען .למעשה האט אבער דער רבי זי"ע אויך אנגענומען דאס רבנות אין ירושלים און זיך אונטערגענומען צו קומען א יעדע פיר יאר ,און טאקע אין
די יארן פון תשט"ו ,תשי"ט ,תשכ"ה איז דער רבי געפארן.
בשנת תשט"ו איז ער דארט געווען בשעת די בחירות ממש ,און דער רבי האט געהאלטן פילע דרשות אקעגן אנטייל נעמען אין די בחירות האסורות.
ווי פארשטענדליך אז די דברות קודש און די השפעה פון רבי'ן האט טאקע צוריק געהאלטן פילע ערליכע אידן פון אנטייל צו נעמען ,טראץ די גרויסע
פראפאגאנדע און מוח וואשונג וואס קומט דארט פאר פאר די בחירות.
זלמן לייב :מיין רבי אין חדר האט טאקע געזאגט די וואך אז אזוי ווי נעקסטע וואך גייט ליידער פארקומען בחירות אין ארץ ישראל ,וועט ער פארלערנען
אפאר שטיקלעך פון ספה"ק ויואל משה איבער די הארבקייט פון אנטיילנעמען אין די בחירות.
טאטע :איינמאל פאר דער רבי האט פארלאזט ארץ ישראל האבן זיך אלע תלמוד תורה קינדער פארזאמעלט אין ביהמ"ד א יעדע כיתה ביי אן
עקסטערע טיש ,און דער רבי האט פארהערט די סדרה ,עס איז דעמאלטס געגאנגען פ' עקב ,און דער רבי האט געפרעגט פון א יונגל וואס עס טייטש
דאס ווארט "עקב" ,האט ער געענטפערט אז רש"י זאגט א ז עס מיינט "די גרינגע מצוות וואס דער מענטש טרעט מיט די פוס".
האט דער רבי זיך צו אים אנגערופן או ן געזאגט "האסטו דען געזען מצוות וואס מען צוטרעט מיט די פוס? און בשעת מעשה גיבט זיך דער רבי א דריי
אויס צום מנהל המוסדות הר"ר ליפא שווארץ ז"ל וואס איז געזיצן דארט און מיטגעהאלטן ,און דער רבי זאגט אים מיט א שמייכל" ,ביי אונז פלעגט
מען טייטשן 'עקב ווייל' ,פונעם לשון "וואלען" ,ווייל ביי די וואלען (בחירות) דארט טרעט מען אויף די מצוות מיט די פוס...
זלמן לייב :אבער באמת קען מען אויך טאן אסאך מצוות מיט די פוס ,ווי למשל גיין א ווייטע וועג צו א שול ,אדער גיין נאך געלט...
טאטע :אין הכי נמי ,און נאך א מצוה וואס מען קען טון מיט די פוס האט אונז שוין ליפא פריער דערציילט :צו האבן מסירות נפש נישט צו טוישן אפילו
די שוך בענדל...
דער רבי ברענגט טאקע די וואך דעם מדרש רבה וואס זאגט ,אז איינע פון די סיבות פארוואס דער אויבערשטער האט נישט אויסגעזאגט פאר אברהם
אבינו ווי ער דארף גיין ,איז געווען כדי אים צו געבן שכר אויף א יעדע טריט עקסטער ,לתת לו שכר על כל פסיעה ופסיעה.
זלמן לייב :אויב אברהם אבינו וואלט יא געוויסט אז ער דארף גיין קיין ארץ ישראל וואלט ער דען נישט באקומען שכר אויף א יעדע טריט?
טאטע :דער רבי פרעגט די קשיא און ענטפערט אזוי ,ביי צדיקים שטייט "רצון יראיו יעשה" ,דער באשעפער גיבט זיי נאך זייער רצון ,ווען אברהם אבינו
וואלט ווען געוואוסט ווי ער דארף גיין ,וואלט ער געהאט אזא שטארקע חשק דערצו זוכה צו זיין צו קדושת הארץ ,אז עס וואלט ווען געווען ראוי אז
עס זאל אים געשען א נס פון קפיצת הארץ אין איין רגע ,אבער דעמאלטס וואלט ער דאך פארלוירן די שכר פסיעות ,וועגן דעם האט אים דער רבוש"ע
נישט אויסגעזאגט ווי צו גיין!
איך האב אמאל געהערט אז דאהי אין וויליאמסבורג אין די ערשטע יארן איז איינע פון די באס דרייווער ס געווען הרה"ח ר' יוסל דערשאוויץ ע"ה ,אין
אינדערוואכן ,ווען ער פלעגט טרעפן מענטשן גיין אין שול ,פלעגט ער זיי ארויפרופן אויפ'ן באס ,כדי זיי זאלן אנקומען שנעלער .ווען מענטשן פלעגן
אים זאגן "נו ר' יאסל ,שכר פסיעות" ,פלעגט ער צו זאגן אזוי ,ווען איר גייט מיט די פוס ,הייבט איר אויף דעם פוס צווישן איין טריט אין די צווייטע,
מיין רעדל לאזט נישט אויס קיין איין אינטש פונעם שאסיי...
נו ,יואל'יש הויב אן מה ידידות ...דארט רעדט מען אויך פון א מצוה אין שבת וואס איז נוגע פאר די פוס ...הילוכך תהא בנחת...
פאר הערות אדער צו באקומען וועכנטליך דעם גליון דורך אימעיל שיקט א אימעיל צו:
Thesatmartish@gmail.com
