באר הפרשה - אידיש · BEER HAPARSHA YIDDISH — וירא (2026-10-26)

וירא
אינהאלט
פרשת וירא
'פארבלאנדזשעט' . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .ד
ָ קיינמאל נישט ַ
ָ האט אמונה ,איז
וואס ָ
כי על כן עברתם -דער ָ
קיינמאל נישט מייאש זיין . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .ח
ָ טאר זיך
היּפלא מה' דבר ַ -א איד ָ
ושמרו דרך ה' לעשות צדקה -טוהן חסד און 'גוטע מידות' איז דער הויפט יסוד . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .יד
ספה"ק בת עין
מּממרא אונז קענען זאגען אז דאס איז די טעם פארוואס עצה ִ ַ ְ ֵ נטל ֵ ָ ׁשאברהם ָ ַ
הּטעם ֶ ַ ְ ָ ָ ׁשּזהּו ַ ַ ַלֹומר ֶ ֶונּוכל ַ ַ ְ ...
ּבדעּתֹו
מּוחלט ְ ַ ְ
היה ְ ָ ׁשּבווּדאי ָ ָ
הגם ֶ ְ ַ ַ אברהם אבינו האט גענומען א עצה אויף די מצוה פון מילה פון ממראַ ֲ ,
ותעצּומֹות ָרב און אפילו ס'איז פאר זיכער געווען באשלאסן אין ּבהׁשּתֹוקקּות עֹוז ְ ַ ֲ
ּבאמת ְ ִ ְ ְ הּבֹורא ֶ ֱ ֶלעׂשֹות ְרצֹון ַ ֵ ֲַ
אברהם'ס געוויסן צו טאהן באמת די ווילען פון באשעפער מיט א גרויסע כח און א שטארקע גלוסטונג,
אלהים און צו מקיים זיין די מצוה פון מילה אזוי ווי דער אייבישטער צּוה אֹותֹו ֱ ֹ ִ ּכאׁשר ִ ָ
מילה ַ ֲ ֶ מצות ִ ָ ּולקּיים ִ ְ ַ
ְֵַ
ּכרׁשפי ֵאׁש און אלע שטערונגען ּבלּבֹו ְ ִ ְ ֵ אׁשר ְ ִאהבת ה' ֲ ֶ נגד ַ ֲ ַּכאין ֶ ֶ
נחׁשבים ְ ַ ִ
הּמניעֹות ֶ ְ ָ ִוכל ַ ְ ִ האט אים געהייסעןָ ְ ,
און אפהאלטונגען איז ביי אים געווען גערעכנט אזוי ווי גארנישט אנטקעגן די ליבשאפט צום באשעפער
האמיּתית
האהבה ָ ֲ ִ ִ
לכּבֹות ֶאת ָ ַ ֲ ָ יּוכלּו ְ ַ
רּבים ֹלא ְ ּומים ַ ִ
וואס האט געברענט אין זיין הארץ ווי פלאמען פייערִ ַ ,
ׁשּבלּבֹו און אסאך וואסער וואלטען נישט געקענט אויסלעשן די אמת'דיגע ליבשאפט וואס איז דא אין זיין ְִֶ
מסּכים ַעל ֶזה און אפילו אויב ממרא דער בעל העצה וואלט ווען העצה ַ ְ ִ ּבעל ָ ֵ ָ ממרא ַ ַיהיה ַ ְ ֵ ּכׁשּלא ִ ְ ֶ
אפיּלּו ְ ֶ ֹ הארץִ ֲ ,
מּמׁש און א ראיה נפׁש ַ ָ מסירּות ֶ ֶ ׁשהיה לֹו ְ ִ ּכׂשּדים ֶ ָ ָ
והראיה ֵמאּור ַ ְ ִנישט מסכים געווען צו די מצוה פון מילהָ ָ ְ ָ ְ .
האסטו פון אור כשדים וואס אברהם אבינו האט געהאט מסירות נפש און געווען גרייט זיך צו לאזען הארגענען,
יקּיימה און פארוואס דא ביי די מצוה ׁשּבווּדאי ְ ַ ְ ֶ ָ
אצלֹו ֶ ְ ַ ַ ּוברּור ֶ ְ
לקּיימּה ָ
ׁשּצריָ ְ ַ ְ 1
ּבדבר ֶ ָ ִעצה ְ ָ ָ לׁשאֹול ֵ ָ היה לֹו ִ ְ ולּמה ָ ָ
ְ ָָ
פון ברית מילה האט אברהם אבינו געדארפט נעמען א עצה פון ממרא אין א זאך וואס ער דארף מקיים
זיין און אברהם איז דאך געווען זיכער ביי זיך אז ער וועט עס מקיים זיין.
מּממרא אבער פון דאס וועגן דאך האט אברהם גענומען אויף דעם א עצה פון עצה ִ ַ ְ ֵ נטל ֵ ָ אּלא ַאף ַעל ִּפי ֵכן ָ ַ ֶָ
הּׁשכינה כדי אריינצוברענגען ממרא צו די פליגלען פון די ּכנפי ַ ְ ִ ָּתחת ַ ְ ֵקדּוּׁשה ַ ַ
לבחינת ְ ָ להכניסֹו ִ ְ ִ ַ ּבכדי ְ ַ ְ ִ
ממראֵ ְ ִ ,
ּכח–מה וואס די חכמה און דאס איז געווען דורך די בחינה פון 'חכמה'ָ ַ ֹ , ּבחינת ָ ְ ָ
ידי ְ ִ ַ היה ַעל ְ ֵ קדושהֶ ְ .וזהּו ָ ָ
ּבאמת וואס אברהם ּבעיניו ֶ ֱ ֶ
ׁשפל ְ ֵ ָ ׁשהיה ָ ָ ווארט 'חכמה' ווערט צוזאמגעשטעלט פון די צוויי ווערטער 'כח -מה'ָ ָ ֶ ,
ּולהכניסן
להקריבן ְ ַ ְ ִ ָ
הּכל ְ ַ ְ ִ ָמּפני ַ ֹ
עצמֹו ִ ְ ֵ מׁשּפיל ַ ְ
והיה ַ ְ ִ אבינו האט זיך באמת געהאלטען קליין אין זיינע אויגעןָ ָ ְ ,
הּׁשכינה און ער האט זיך קליין געמאכט פאר א יעדן איינעם )און געפרעגט א יעדן א עצה( כדי זיי צו ּכנפי ַ ְ ִ ָ ּתחת ַ ְ ֵ
ַַ
הּמחּיה
יתּברְׁ 1שמֹו ֶׁשהּוא ַ ְ ַ ֶ
אלהּותֹו ִ ְ ָ ַּולפרסם ֱ ֹמקרב זיין און אריינברענגען אונטער די פליגלעך פון די קדושהֵ ְ ַ ְ ,
ּומהּווה און צו פארשפרייטען די געטליכקייט פונעם באשעפער וואס ער גיט און ער האלט ביים לעבן, ְ ֶַ
והדרֹו און זיי צו געבן צו שפירן פון די טעם און זיסקייט פון השי"ת שיין און שיינקייט, מּנֹועם ִזיוֹו ַ ֲ ָ
ּולהטעימן ִ ַ
ְַ ְ ִ ָ
נגדּבּמציאּות ֶ ֶ
ּובטלים ַ ְ ִ
חרּדל ְ ֵ ִ ּכגרּגיר ַ ְ ָ
וחמדֹותיו וואס די גאנצע וועלט און אירע גלוסטינגעןִ ְ ַ ְ , העֹולם ְ ֶ ְ ָ אׁשר ָּכל ָ ָ ֲֶ
והדרת ְּכבֹוד ה' איז נישט מער ווי א קלייינע פעפער און זענען בטל במציאות אקעגן די זיסקייט נֹועם ִזיו ְ ַ ְ ַ
ַ
)פרשת וירא ,ד"ה וירא אליו( און שיינקייט פון די כבוד פון באשעפער...
תשו"ח להוצאת "גליון בת עין" באידיש
סדר ועימוד :א.י.ש .אשדוד shwrtz@bezeqint.net
באר הפרשה -פרשת וירא ã
פרשת וירא
ìééåå ,('éë' ä"ã ,æ"òøú àøéå) 'ìàåîùî íù' øòã èøòôèðò קיינמאל נישט
ָ האט אמונה ,איז
וואס ָ
כי על כן עברתם -דער ָ
éãòöî 'äî' (âë ,æì íéìäú) èâàæ ¨ ÷åñt øòã 'פארבלאנדזשעט'
ָ ַ
íòã èøéô øòèùøòáéåà øòã .'õôçé åëøãå åððåë øáâ íäøáà (ä ,çé) äùøt øòâéèðééä øòã ïéà ïòðòééì øéî
.èëàî© øò ñàåå ¨ èéøù ïåà èéøè ïãòé ééá ùèðòî ,íéëàìî éã èñòâ òðééæ åö èâàæòâ
¨ èàä
¨ ä"ò åðéáà
ïåöø øòã ïåà äðååë éã ïøòåå íéå÷î ìàæ ©¨ ñò éãë ñòìà 'ìò íúøáò ïë ìò éë ,åøåáòú øçà íëáì åãòñå
øàô
© êéæ èëàã א
© ñò ïòåå êéåà . ïòèùøòáéåà íòã ïåô .'åâå 'íëãáò
äøèî òñéååòâ à© áéìåö õòâøò èééâ øò æà© ùèðòî íòã
ñòìà© æà© ,úîà øòã øòáਠæéà ,ïëééøâøòã ìéåå øò ñàåå ¨ ìò éë' èâàæòâ
¨ èàä
¨ øò ñàåå¨ ïééèùøàô© ïòî óøàã ©
ùèðòî øòã .èøt ïåà èøt ïãòé óéåà ïåáùç à© èéî æéà äáéñ éã ïòååòâ ñàã ¨ ïòã æéà .'íúøáò ïë
øòã èàä ¨ éåæà© ìééåå øàð ¨ ,èøà¨ íòðòé óéåà ïéäà© èééâ éãë ,æéåä ñ'íäøáà ïòâðàâòâ
© ééáøàô
© ïòðòæ ééæ ñàååøàô
© ¨
.ïìéåôàá
© øòôòùàá © .(é"ùø òæ) ?ïñò åö ïáòâ ééæ ìàæ
¨ øò
באקאנטן
באגלייטונג פון ַא ַ ַ באן אין ַ ארויסגעפארן מיט'ן ַ
ָ אמאל ַ א .דער גאון רבי מרדכי ָ ָ ַ
ïאגראמאנסקי זצ"ל ,איז ַ ָ
האבן זיי
פארנדיגָ , היימשטאט ,צו מל'ען אידישע קינדער(ָ .
ָ קאוונע ,רבי מרדכי'ס'האט געברענגט קיין ָ
)וואס מ ָ
ָ מוהל פון מינסק
פארזעצן אויפ'ן געדארפט ָ ַ האבן זיי
באן אין צייטָ , אראïצושטייגן פון דער ַ פארגעסן ַ ָ האבן ַ געבלאנדזשעט ווען זיי ָ ָ
האט רבי מרדכי זיך ָאנגערופן האבן נישט געקענטָ . וואס זיי ָ שטאט ָ ָ האט זיי געפירט צו ַא באן ,וועלכע ָ וועג מיט'ן ַ
צו דעם מוהל:
האט זיך צוריקגעקערט זאגט רש"יַ ,אז הגר ָ זאגט )פרשתינו ,כא ,יד( 'ותלך ותתע במדבר באר שבע'ָ . -דער ïסוק ָ
פארשטיין ,דער ïסוק זאגט נאר אז זי האט דארף מען לכאורה ַ צו די עבודה זרה'ס פון איר טאטע'ס הויזַ .
געוואלט
ָ האט זיך 'געבלאנדזשעט' און איז צוריקגעגאנגען קיין באר שבע ,פון ווי האט רש"י געזען אין ïסוק ַאז זי ָ ָ
פאטער'ס הויז? אומקערן צו די עבודה זרה'ס פון איר ָ
האט נישט 'געבלאנדזשעט' ,איז ַא סימן ַאז זי ָ ָ האטוויבאלד זי ָ
ַ פארגעזעצטהאט רבי מרדכי ָ וואס דען ָ - נאר ָ ָ -
'פארבלאנדזשעט',
ָ קיינמאל נישט ַ
ָ וואס גלייבט אין דעם אויבערשטען ,שïירט זיך געהאט די נויטיגע אמונה ,ווייל דער ָ ַ
האט אים ַאהין געברענגט. באשעפער ,און ער ָ דארט דער ַ נאר ָאנקומען ,געפינט זיך ָ ווייל ער ווייסט ַאז וואו ער וועט ָ
פארלוירן די אמונה האט ַ 'געבלאנדזשעט' אויפ'ן וועג ,ווייזט עס ַאז זי ָ ָ האט
זאגט ַאז הגר ָ וועגן דעם ,ווען דער ïסוק ָ
צוריקגעגאנגען צו די עבודה זרה'ס פון ַ האט געוואוינט אין אברהם'ס הויז ,און זי איז געהאט ווען זי ָ ַ האט
וואס זי ָ ָ
קאצקער רבי'ן זי"ע(.
נאמען פון ָ בלאנדזשעט נישט )ענליך ווערט געברענגט אין ָ ָ וואס גלייבטטאטנ'ס הויז ,ווייל דער ָ איר ַ
וואס
האט געזוכט ַא מוהלָ , וואס ָ האט געענדיגט זיינע ווערטער ,איז זיי ַאנטקעגן גקומען ַא איד ָ ווען רבי מרדכי ָ
נאר
קיינמאל נישטָ ... ָ בלאנדזשעט ָ קלארַ ,אז ַא אידָ האבן זיי געזען דאן ָ זאל מל'ען זיין ניי-געבוירענעם יונגעלעַ . ָ
האט זיי ַאהער געפירט מיט ַא שליחות צו מל'ען ַא אידיש קינד אין ַא ווייטן ָארט )קונטרס 'גדולת דער אויבערשטער ָ
מרדכי' ,ביים סוף פון ספר 'שיח יוסף' ,ע' כ'(.
aA
cמן הבאר c
וואס ער
זאך אויף דער וועלט ָ דא ַא ַ
דאך דער 'כל יכול' ,ס'איז נישט ָבאשעפער איז ָ על דרך צחות ,דער ַ
דארפן
מאכן ַא טעות ...ס'איז נישט שייך ַא טעות כלïי שמיא ח"ו .מיר ַ זאךַ :
קען נישט טוהן ,אויסער איין ַ
דא 'סתם'ָ ,אן ַא סיבה...
זאגן ַאז מ'געפינט זיך ָ
דא קיין שום 'טעות' ,און מ'קען נישט ָ
גלייבן ַאז עס איז נישט ָ
ä באר הפרשה -פרשת וירא
èøà¨ ïñéååòâ à© óéåà èééâ øéà æà© èðééî øéà ,øòáàøà © © åððåë øáâ éãòöî 'äî' ,÷åñt ïåô äðååë éã æéà ñàã ¨
øéà æà© ,øòáਠæéà úîà øòã .ïééâ øéà èìéåå éåæà© ìééåå âòåå øòã ïòååòâ æéà ñò áéåà êéåà .'õôçé åëøãå
,øòôòùàá © ïåô ïåöø øòã æéà éåæà© ìééåå øàð¨ ïéäà© èééâ ìéåå øò æà© íéà êéæ èëàã © ñò éåå èéåì ùèðòî íòðåô
øòâàá © íòã êééà ïéà ïáòâòâðééøà© èàä ¨ øò ñàåå¨ øáâ éãòöî 'äî' ,úîà øòã øòáਠæéà ,èøàã ¨ ïééâ
ïééæ äëåæ êééà êøåã ìàæ ¨ êéà éãë ,æéåä ïééî ïééâåöëøåã âòåå íòã èééøâòâåö èàä ¨ 'åððåëבøòèùøòáéåà øòã .
øòã ìééåå .íéçøåà úñðëä ïåô äåöî éã ïééæ åö íéé÷î .ïééâ ìàæ¨ øò åàåå
íòã ïåô øòö áàä ¨ êéà æà© ïòæòâ èàä ¨ øòèùøòáéåà ééøã éã åö èâàæòâ
¨ ä"ò åðéáà íäøáà èàä ¨ ïåà
¨ ñàã
æéåä ïééî åö èñòâ ïòîå÷òâ èùéð ïòðòæ ñò ñàååג. ¨ éåå ïâéåà òðééæ ïéà ïòæòâñéåà ïáàä¨ ñàåå
¨ ,íéëàìî
האט געזען דעם מלאך המוות ַאז ער איז טרויעריג .ווען ער ב .די גמרא )סוכה נג (.דערציילט אז שלמה המלך ע"ה ָ
געווארן
ָ האט דער מלאך המוות אים געענטפערטַ ,אז ס'איז נגזר וואס עס האט פאסירטָ , האט אים געפרעגט ָ ָ
האט שלמה ַאריבערגערופן די שדים זאל צונעמען די צוויי סופרים פונעם קעניג )שלמה( ,אליחרף און אחיהָ . ַאז ער ָ
האט נישט געקענט שטאט וואו דער מלאך המוות ָ ָ האט זיי געהייסן נעמען די צוויי סופרים קיין לוזַ ,א און ער ָ
האט צונעמען די נשמות פון מענטשן .ווען די צוויי סופרים זענען ָאנגעקומען צום אריינגאנג פונעם שטאט לוזָ ,
האט שלמה המלך געזען דעם מלאך המוות טאג שïעטערָ , אנגעכאïט און גע'הרג'עטַ .א ָ ַ דער מלאך המוות זיי ָ
האט דער מלאך יא פרייליךָ , פארוואס ער איז יעצט ָהאט אים געפרעגט ַ ָ אין ַא פרייליכער שטימונג ,און ווען ער ָ
זאל צונעמען זייערע נשמות דווקא ביםם אריינגאנג פון לוז, געווארן ַאז ער ָ ָ המוות געענטפערטַ ,אז עס איז נגזר
געזאגט' :רגלוהי דבר איניש אינון ערבין ביה ,לאתר דמיתבעי תמן ָ האט שלמה המלך האסט זיי געשיקטָ . וואו דו ָ
פאר אים ,און זיי פירן אים צו ַאן ָארט וואו ער 'האפטן' ַ דאס הייסט ,די פיס פון מענטש טוהען ַ מובילין יתיה' ָ
באשעפער. דארף צוריקגעבן זיין נשמה צום ַ ַ
באווייזן צו שלמה המלך ַאז געדארפט ַ ַ האט דער מלאך המוות זיך פארוואס ָ פארשטיין ,ערשטענסָ ַ , דארף מען ַ ַ
נאר אין דער האט זיי נישט געקענט אומברענגען ָ גאנץ רעכט פריער ,ווען ער ָ זאל זען ווי ער איז פרייליךַ . ער ָ
זאלן ָאנקומען ַאהין ,איז ער געקומען צו איבערצייגן שלמה'ן ַאז ער זאל געוואלט ַאז זיי ָ ָ האט שטאט לוז ,און ער ָ ָ
מאל און אים ווייזן אז ער איז געדארפט קומען צו שלמה ַא צווייטן ָ ַ האט ער פארוואס ָזיי ַאהין שיקןָ ,אבער ַ ָ
געגאנגען
ַ דאן
געזאגט' ,רגלוהי' דבר איניש אינון ערבין ביה .זיי זענען ַ ָ האט וואס שלמה ָ פרייליך? אויך איז שווער ָ
געטראגן קיין לוז.
ָ דאך זיי
האבן ָ מיט זייערע פיס? די שדים ָ
זאלאיז דער תירוץַ ,אז דער מלאך המוות איז געקומען כדי זיך צו רייצן מיט שלמה המלך און גורם זיין ער ָ
האט געשטארבן ,ווייל ער ָ
ָ געזאגט ַאז ער )שלמה( איז שולדיג ַאז זיי זענען ָ האט אים געפאלן ביי זיך ,ווען ער ַָ ווערן
דאך געבליבן וואלטן זיי ָ וואלט נישט געהייסן די שדים צו פירן זיי קיין לוזָ , דאך זיי ַאהין געשיקט קיין לוז .אויב ער ָ ָ
פארשטאנען זיין כוונה ,און
ַ האט גוט ַ וואלט זיי נישט געקענט הרג'ענען .שלמה המלך ע"ה ָ אויפ'ן ָארט און ער ָ
האט נישט קיין שייכות מיט מיר ,נאר ַאזוי דאס ָ געזאגט' ,רגלוהי' דבר איניש אינון ערבין ביהָ . ָ האט ערדערפאר ָ
ַ
וואלטן זיי צום פאר די שדים זיין ַאהין צו פירןָ , באפוילן ַ וואלט נישט ַ געווארן אויף זיי פון הימל! אויב ער ָ ָ איז נגזר
אמאל,
זאגן ַ ָסוף סיי-ווי ָאנגעקומען ַאהין מיט זייערע פיס ,ווייל די פיס פונעם מענטש פירן אים ...נישט ווי מענטשן ָ
נאראראïגעקלאïט .נייןָ ,
ַ האט אים ַ ָ קאר ָ גאס און ַא ַ אריבערגעגאנגען די ַ
ַ ַאז יענער איז אומגעקומען ווייל ער איז ַ
האט מען פון הימל אים געווארן אומצוקומען אין ַאן עקסידענט רח"ל ,וועגן דעם ָ ָ וויבאלד ס'איז אויף אים נגזר ַ
אדורכגעפארן.
ָ קאר איז ַ געפירט אהין וואו דער ַ
'צופאל' אויף
ַ זאך ווי ַאאזא ַ
דא ַ ַ זאגט )פ' בשלח(ַ ,אז מיר דארפן באמת גלייבן ַאז ס'איז נישט ָ דער 'דברי ישראל' ָ
פאר אויף דער וועלט, וואס קומט ָ באשעפער ,און ַאלעס ָ נאר ַאלעס איז מיט ַא השגחה ïרטית פון ַ דער וועלטָ ,
'אïגעציילט' דורך די השגחה ïרטית ,און באוועגונג ,און ַאפילו די טריט פון זיינע פיס ,זענען ָ ַאפילו די לייכטסטע ַ
טאג די ברכה 'המכין מצעדי מאכן יעדן ָ ַאפילו 'צען טויזנט טריט' פונעם מענטש זענען מיט השגחה ïרטית ,ווי מיר ַ
גבר' ,עיי"ש.
פאר'ן גערער רבי'ן ,הרה"ק בעל 'אמרי אמת' זי"ע ,איבער זיין מצבַ ,אז ער אמאל ָאïגערעדט ַ האט זיך ַ ָגַ .א חסיד ָ
פארדינט שïעטער שיין וואס ער ַ פאבריק אין בערלין ,פון ָ האנדלט מיט פעל ,קויפנדיג פעל פון ַא גרויסער ַ ַ
באר הפרשה -פרשת וירא å
áéìåö øàð
¨ æéåä ïééî ïòâðàâòâ
© © èðòæ øéà .'íëãáò åãòñå' ,ééæ åö èâàæòâ
ééáøàô ¨ ä"ò åðéáà íäøáà èàä
¨ ñàã
¨
ד
. øéî ééá ïñò èìàæ ¨ øéà éãë ,äáéñ øòâéæàã
¨ øòã ìòî íúøáò ïë ìò éë ,åøåáòú øçà íëáì
פאבריקאנטן ,וועלכע זענען אויך ַ באקומען ַא בריוו פון די ַ האט ער ַ פארקויפן די פעלןָ .אבער יעצט ָ ïרנסה ביים ַ
האט דער 'אמרי אמת' געווען אידןַ ,אז פון יענעם חודש און ווייטער ,וועלן זיי אים מער נישט שיקן קיין פעלָ .
געהאט קיין
ַ האט ָאבער נישט טראכט ַאז ער )דער רבי( קען אים מיט עïעס העלפן .דער חסיד ָ ַ געפרעגט ,אויב ער
האט דער 'אמרי ïראבלעםָ . ָ וואס דער רבי קען אים בעצם העלפן אין דעם ענטפער דערויף ,נישט זעענדיג מיט ָ
מארינבאד.
ַ שוואגער און מחותן ,דער בענדינער רב ,קיין ַ ָ פארן מיט מיין געזאגט' :איך קלער אי"ה צו ָ ָ אמת' אים
אריינפארן
ָ זאלן ַ שוואגער ,אויב ער איז מסכים ַאז מיר ָ ָ אלזא ביי מיין פארט מען דורך בערלין ,פרעג ַ ָ אויפ'ן וועג ָ
געגאנגען צום בענדינער רב, ַ -פאבריקאנטן וועגן דיין ענין .איז דער חסיד ַ דארט ביי די פעל ַ באזוכן ָ שטאט און ַ ָ אין
וואס דער רבי וויל טוהן ,און ַאזוי זענען ביידע זאגנדיגַ ,אוודאי וועל איך טוהן ָ באלד מסכים געווען ָ האט ַ וועלכער ָ
פאבריק אין בערלין. שוואגערס ,דער גערער רבי און דער בענדינער רבָ ,אנגעקומען אין דער ַ ָ
דאס האט דער 'אמרי אמת' גענומען ָ פאבריקָ , באגעגענט איינעם פון די אייגנטימער פון דער ַ האבן ַ ווען זיי ָ
דאס נאמען איז אברהם מרדכי ַאלטער ,אין ïוילן רופט מען מיך דער גערער רבי ,און ָ געזאגט :מיין ָ ָ ווארט ,און ָ
וואס מיר זענען אויך מחותנים... שוואגער ,דער רב פון בענדיןָ , ָ איז מיין
פאבריקאנט אויפגעשïרינגען פון ָארט ,און געבעטן דעם גערער רבי'ן ַ הערנדיג דעם רבינ'ס ווערטער איז דער ַ
-געזאגטע .דער ָ דאס פריער איבערגעזאגט ָ
ָ האטאמאל זיינע ווערטער ,און דער 'אמרי אמת' ָ נאך ַ ָ איבערצוזאגן ָ
ָ
האט צוגערופן זיין שותף ,און געבעטן דעם איבערראשונג ,און ער ָ ַ פאבריקאנט איז אויפגעשïרינגען פון ָארט אין ַ ַ
איבערזאגן זיינע
ָ האט געענדיגט פאר זיין שותף .ווען דער 'אמרי אמת' ָ איבערזאגן זיינע ווערטער אויך ַ ָ זאל
רבי'ן ער ָ
שוואגער און מחותן דעם בענדינער ָ דא מיט זיין מאלַ ,אז ער איז דער גערער רבי און ער איז ָ ווערטער צום דריטן ָ
האט ַארויסגערופן וואונדער דאס ָ פאר שמחהָ ... טאנצן ַ אנגעכאïט און ָאנגעהויבן ַ ַ האבן די צוויי שותפים זיך ָ רבָ ,
לאנגע צייט ïרובירט שוואגערס ,און שוין ַא ַ ָ באלד ערקלערטַ ,אז זיי זענען האבן אים ַ ביים גערער רבי'ןָ ,אבער זיי ָ
באשליסן צי עס איז ïאסיג און ַא 'שדכן' ַאדורכצופירן ַא שידוך צווישן ביידע משïחותָ ,אבער זיי קענען נישט ַ
האט געברענגט ַא שטיקל דערווייטערונג צווישן אונז ,און מיר 'דאס ָ זאלן זיך משדך זייןָ ... שוואגערס ָ ָ ראוי ַאז צוויי
פאבריק געהערט צו אונז ביידע. -פאבריק ,ווייל די ַ צוזאמען דער פעל ַ ַ האבן נישט געקענט געהעריג פירן ווייטער ָ
פאבריק צווישן ביידע פון אונז. האבן שוין ַאפילו ָאïגעשמועסט אויפצוגעבן אונזער שותפות ,און צעטיילן די ַ מיר ָ
שוואגער ,קענען מיר ָ האט זיך משדך געווען מיט זיין ָאבער יעצטַ ,אז מיר זעען ַאז אויך דער גרויסער גערער רבי ָ
געזאגט צום גערער רבי'ן. ָ -פאבריקאנט
ַ האט דער פעל ַ זיך אויך משדך זיין ,און ווייטער בלייבן שותפים'ָ ,
האבן זאלן ָ האט אים געברענגט ַאהערַ ,אז זיי ָ וואס ָ האט דער פעל-סוחר געפרעגט דעם 'אמרי אמת'ָ , דערנאך ָָ
האט דער 'אמרי אמת' אים געענטפערטַ ,אז ער איז געקומען זיך באזוך פון גערער רבי'ןָ . די זכי' צו ַא ïערזענליכן ַ
פארקויפן, באזארגט ַאז זיי וועלן אויפהערן שיקן צו אים די פעל צום ַ וואס איז ַ ָ פאר זיינעם ַא חסידָ , משתדל צו זיין ַ
פארוואס מיר
גאנצע סיבה ַ ָ געזאגט צום גערער רבי'ן' :די ַ ָ האט דער בעה"ב און זיין ïרנסה וועט גיין צוגרונד ח"וָ .
האבן דערפאר ווייל מיר ָ ַ נאר
דאך געווען ָ האבן אים געשריבן ַאז מיר וועלן אים מער נישט קענען שיקן פעל ,איז ָ ָ
באשלאסן זיך
ָ האבן ַ פאבריקָ .אבער יעצטַ ,אז מיר ָ געמיינט ַאז מיר וועלן זיך מוזן טיילן ַאלס שותפים אין דער ַ
האנדלען מיט פארבלייבן ַאלס שותפים ,וועלן מיר אי"ה ווייטער קענען ַ משדך צו זיין און מיר וועלן ווייטער קענען ַ
זארגן דערוועגן'. דארף נישט ָ אייער חסיד ,און ער ַ
באקלאגן
זאל זיך ַ ָ האט צוגעפירט ַאז דער חסיד ָ נאר ווי דער אויבערשטער ָ געזאגט :זע ָ
ָ האט דער 'אמרי אמת' ָ
פארנדיגאן אומוועג דורך בערלין )אויפ'ן וועג ָ מאכן ַ דארפן ַ זאלן ַ פארלירן זיין ïרנסה ,און מיר ָ פאר מיר ַאז ער גייט ַ ַ
זאלשוואגערס ָ ָ דאס ַאלעס ,כדי דער שידוך צווישן די צוויי שוואגערס שותפים ,און ָ ָ מארינבאד( צו די צוויי ַ קיין ַ
צושטאנד קומען .פון דעם קען דער מענטש לערנען ַא וועג אין לעבןַ ,אז ַאלעס איז פון דעם אויבערשטען ,און ַ
ער פירט די וועלט אויף יעדן ïרט.
אריינגעגאנגען
ַ געגאנגען אויפ'ן וועג ,און איך בין ַ ַ אמאל בין איך געזאגטָ ַ , ָ האטזאגט )ברכות ג (.רבי יוסי ָ ד .די גמרא ָ
דארט מתïלל צו זיין .איז אליהו הנביא זכור לטוב געקומען און ער אין איינע פון די חורבות אין ירושלים ,כדי ָ
æ באר הפרשה -פרשת וירא
êàìá
©áéåà øòáਠ.íééäà© ïòîå÷÷éøåö ïò÷ ãåã ïåà ,ñéåøâ éåæà
¨ øéàî åäéìà 'ø ïåàâä ,äáéùé ùàø øòæìòè øòã
,'äàìäå êîî íéöéçä' ,ìâðåé íòã øàô © ïâàæ ¨ èòåå øòïôàìèðà
¨ © æéà ä"ò êìîä ãåã ïòåå ,èâàæòâ ¨ èàä
¨ ,ì"öæ
,÷øàèù
© øàâ
¨ æéà ìåàù ïåô ñòë øòã æà© ïîéñ à© ñò æéàèéî ïîéñ à© èëàîòâ © øò èàä ¨ ,ä"ò êìîä ìåàù ïåô
.''ä êçìù éë êì' ñìàîòã
¨ ïåà ÷øàèù © éåå ïñéåå åö ,ïåæ ñ'ìåàù ,ïúðåäé èðééøô ïèåâ ïééæ
,ïòååòâ æéà ïîéñ øòã .(ãåã) íéà ïâò÷ ñòë ñ'ìåàù æéà'ñ
,èâàæòâ
¨ íéà øò èàä¨ ñàååøàô
¨ © ,ïééèùøàô © ïòî óøàã© ï÷éù øò èòåå êàðøòã ¨ ïåà ,ïìééô ïôøàåå
©© èòåå ïúðåäé æà
.'è÷éùòâ êéã èàä '¨ øòèùøòáéåà øòã ìééåå ,ééâ ÷åñt øòã èøàã ¨ èâàæ ¨ .ïìééô éã ïòîòðåöðòîàæåö
© ©ìâðåé à
óéåìèðà© ¯ 'çøá' ,ïâàæ
¨ èôøàãòâ ùøòãðò íéà èàä )¨ øò ,'äðäå êîî íéöéçä øòðì øîåà äë íà' (áë¯àë ,ë à"ù
¯ .ïòðò'âøä êéã ìéåå ìåàù ìééåå èùéð æéà êìîä ìåàù ïåô ñòë øòã æà© ïîéñ à© ñò æéà
אריינגעגאנגען אין ַא חורבה ,און איך
ַ פארוואס איך בין ַ
האט מיך געפרעגט ַ ָ אïגעווארט ביי דער טיר .ער ָ ַ האט מיך ָ
ָ
האסטגעזאגט ,דו ָָ האט אליהו מיר אריינגעגאנגען ַאהין כדי מתïלל צו זייןָ . ַ האב אים געענטפערטַ ,אז איך בין ַ ָ
געזאגט צו אליהו' ,שמא ָ האב איך דאווענען אינדרויסן ,אויפ'ן וועג און נישט אריינגיין אין א חורבהָ . געדארפט ַ
ַ
יפסיקו בי עוברי דרכים' -איך האב מורא געהאט אז אפשר וועלן די דורכגייער אויפ'ן וועג מיך מפסיק זיין און
שמאלע דורכגענג צווישן די וועלדער .אויב מען שטעלט זיך ָאפ
ָ ביישטאנען פון
ַ דאווענען) .אין יענע צייטן ,זענען די וועגן
שטערן אינמיטן ַ
פארן(.
דאן קענען נישט די ַאנדערע וועגענער ווייטער ָ
אינמיטן וועגַ ,
געזאגט,
ָ האט נישטגעזאגט ,שמא יפסיקו בי 'עוברי' דרכים ,און ער ָ ָ האט רבי יוסיפארוואס ָ
פארשטייןָ ַ , דארף מען ַ ַ
געזאגט ,פעם אחת הייתי 'מהלך' בדרך ,און נישט 'עובר' בדרך. ָ האטשמא יפסיקו בי 'הולכי' דרכיםַ ,אזוי ווי ער ָ
וואסענטפערט דער גאון בעל 'בן איש חי' זצ"ל ,אין זיין ספר 'בן יהוידע'ַ ,אז 'הולכי דרכים' זענען מענטשן ָ
דאס עצם גיין איז מיט די השגחה ïרטית פון דעם אויבערשטען ,ער פירט זיי צוליב גלייבן באמונה שלימה ַאז ָ
דאזיגע אמונה .זיי זעען נישט וואס עס פעלט זיי די ָ זיינע סïעציעלע סיבותָ .אבער 'עוברי' דרכים זענען מענטשן ָ
דאס ָארט וואוהין זיי ווילן ָאנקומען .צוליב דעם לויפן זיי נאר זייער הויïט-ציל איז ָ די מטרה אין זייער עצם וועגָ ,
דאכט זיך זייַ ,אז אויבנאך .עס ַ נאך און ַָאריבערצוגיין דעם וועג אין איילעניש ,וועלנדיג ָאנקומען און דערגרייכן ָ
באשערט פון דעם אויבערשטען ,און די זיי וועלן זיך איילן ,וועלן זיי מער אויפטוהן .זיי ווייסן נישט ַאז ַאלעס איז ַ
האבן.
פאר זיי צו ָבאשערט ַ באקומען מער ווי עס איז ַ השתדלות וועט נישט העלפן צו ַ
מאכט זיךסארטן מענטשן איזַ ,אז די 'הולכי' דרכים ,ווערן נישט אין כעס ווען עס ַ דער חילוק צווישן די צוויי ָ
קלארַ ,אז ַאלעס איז מיט די ָ דאך
אויפהאלטונג אויפ'ן וועג ,ווייל זיי ווייסן ָ
ַ פאר זיי ַא 'טרעפיק' און סיי וועלכע ַ
האבן זיי זיך אויפצורעגן ,אויב דער אויבערשטער וויל ַאז זיי וואס ָבאשעפער .ממילאָ , השגחה ïרטית פון דעם ַ
וואס טוטאויפהאלטן אונטערוועגנס .מה שאין כן די 'עוברי' דרכים ,ווערן אין כעס פון יעדער קלייניגקייט ָ ַ זאלן זיך
ָ
וואס זיי
האבן דעם תכלית -דער וועג ָ שאדן ָאויפהאלטן אויפ'ן וועג ,ווייל זיי מיינען ַאז דורך דעם וועלן זיי ָ ַ זיי
זענען ָאנגעגרייט ַאהינצוקומען.
געהאט ַאז די 'עוברי' דרכים וועלן מיך מפסיק זיין אינמיטן ַ האב מורא דאס איז געווען די כוונה פון רבי יוסי ,איך ָ ָ
דאךוואס גלייבן ַאז דער אויבערשטער פירט יעדן טריט פונעם מענטש ,וועלן ָ דאווענען ,ווייל די 'הולכי' דרכים ָ ַ
האלט זיי צוריק און ער שטערט זיי אין זייער וועג .די 'עוברי' כאטש ער ַ דאווענעןָ ,איבערהאקן אינמיטן ַ
ַ אים נישט
פארטראגן ַאפילו
ָ דאווענען ,ווייל זיי וועלן נישט קענען ַ איבערהאקן און שטערן מיין ַ
ַ יא
דרכים קענען מיך ָאבער ָ
אויפהאלטונג פון ַא סעקונדע ,אין זייער גרויסער איילעניש. ַ ַאן
וואס ווערט געברענגט אין דער גמרא )תענית כדַ (:אז רבי חנינא לויט דעם ,טייטשט דער 'בן יהוידע' ,די מעשה ָ
געזאגט' ,רבונו של עולם,ָ האט רבי חנינא
'האט ָאנגעהויבן רעגענען ָ געגאנגען אויפ'ן וועג ,און ווען ס ַָ בן דוסא איז
געזאגטַ ,אז די תפילה
ָ האט רב יוסף האט זיך ָאïגעשטעלטָ . כל העולם כולו בנחת וחנינא בצער' ,און דער רעגן ָ
זאל נישט ָאנגענומען ווערן האט געבעטן יום כיïור ַאז די תפילה פון די עוברי דרכים ָ וואס ער ָ פון דעם כהן גדולָ ,
ָאïצושטעלן דעם רעגן ,איז נישט געווען גילטיג ביי רבי חנינא בן דוסא ,ווייל רבי חנינא בן דוסא איז געווען פון
דארט אין דאס לשון פון דער גמרא ָ די 'הולכי דרכים' )'היה מהלך בדרך'( ,און נישט פון די 'עוברי דרכים' ]ווי ס'איז ָ
יא!
טאקע ָ
תענית' ,הוה קאזיל באורחא'[ ,און די תפילה פון 'הולכי דרכים'ï ,ועל'ט ַ
פרשת וירא- באר הפרשה ç
ï'ôéåà ïøòëéæøàô
© êéæ ìàæ
¨ øò øàð ,äìéìç íéà óéåà ïòîå÷ íòã øàô© ñéåà èòæ ñò ïòåå êéåà æà© ,õåøéú øòã æéà
.ã"ëò ,èåâ ïééæ ñòìà© èòåå óåñ íåö æà© ïòèùøòáéåà ìééåå èøà¨ ïééæ ïåô ïôéåìèðà© óøàã © øò æà© ùèðòî
éã èùéð øòáà ñàã ¨ æéà ,êàð
¨ íéà èâàé ¨ øáç ïééæ
åö ÷åæéç ò÷øàèù à ïòîòðñéåøà ïòî ïò÷ íòã ïåô øòã ìééåå øàð ¨ ,ïôéåìèðà© ïééæ øàô © äáéñ òâéã'úîà
ïééæ ïéà øòðééà øòãòé ,øîåçå ì÷ à© ïééìà© ïëàî © èàä¨ øò ïåà ,('ä êçìù) è÷éùòâ íéà èàä ¨ øòèùøòáéåà
óøàã © ,èñðéã à© ïòååòâ æéà ñàåå
¨ ,øâä êàã ¨ äî ,áöî óéåà à÷ééã ïäåè åö ñò ,ìîéä ïåô úåçéìù òñéååòâ à©
êà㨠æéà ,úåøö ïåà ïãééì éã ïåô ï÷òøùøòã èùéð êéæ . הèøà¨ íòðòé
øòãòé ,'øîåçå ì÷ ìù åðá ïá' ,øîåçå ì÷ à© éàãååà
ïøòåå èùéð øàè ¨ ,á÷òéå ÷çöé íäøáà òøæî ãéà קיינמאל נישט מייאש זייןָ טאר זיך
ָ ַא איד- היּפלא מה' דבר
êéæ óøàã'î
© øàð
¨ ,ïåçèá íòã ïøéìøàô © ïåà ï÷àøùøòã
¨
,ïôìòä øòëéæ èòåå øò æà© øòôòùàá © ï'ôéåà ïøòëéæøàô
©
úîçä ïî íéîä åìëéå ,òáù øàá øáãîá òúúå êìúå'
.äáåè à© ïòîå÷ñéåøà© èòåå äøö øòã ïåô ïåà ,'åâå êáúå äìå÷ úà àùúå ãâðî áùúå ,'åâå
äì øîàéå íéîùä ïî øâä ìà íé÷ìà êàìî àø÷éå
ïéà ,ò"éæ 'úîà úôù' ìòá ÷"äøä èáééøù øòî êàð ¨ äéðéò úà íé÷ìà ç÷ôéå ,'åâå éàøéú ìà øâä êì äî
'í"éøä éùåãéç' ìòá ÷"äøä ïãééæ ïééæ ïåô ïòîàð ¨ ÷ùúå íéî úîçä úà àìîúå êìúå ,íéî øàá àøúå
,â"ðô ø"á) ùøãî ïåô øòèøòåå òèðà÷àá© © éã óéåà ,ò"éæ .(èé¯ãé ,àë) 'øòðä úà
ùåã÷äù ãò ïéîåñ ú÷æçá ìëä ,ïéîéðá éáø øîà' (ãé éã æðåà èìééöøòã ñàååøàô
¨ © ,ïééèùøàô
© ïòî óøàã
©
íé÷ìà ç÷ôéå ,àëä ïî ,íäéðéò úà øéàî àåä êåøá ñéåà ñò èìòô ñàåå
¨ ?äùòî òöðàâ © éã äøåú
÷åñt íòã ïåô ïòååòâ ÷ééãî ïáàä¨ ì"æç .'äéðéò úà
èàä
¨ ìâéø÷ íòðéà øòñàåå
© ñà㨠æà© ïñéåå åö æðåà øàô
©
øàá àøúå äéðéò úà íé÷ìà ç÷ôéå' èééèù ñò ñàåå ¨
ìàòîùé èéî èøéñàt© èàä¨ ñò ïåà ,èæàìòâñéåà
¨ êéæ
èàä
¨ øòèùøòáéåà øòã æà© èùéð èâàæ¨ ÷åñt øòã .'íéî
.ïáøàèùòâ
¨ èùéð æéà øò æà© ñð à©
èàä
¨ øò æà© øòãਠ,øòñàåå
© èéî íòðåøá à© ïôàùàá
© ©
,ïëééìâ ñàã
¨ ïåà ãøò øòã ïåô øòñàåå© ïòîåðòâñéåøà© ïòî èàä¨ ñòìà© ñàã ¨ æà© ,ì"æ ÷"ãø øòã èøòôèðò
èøà㨠ïòðàèùòâ
© ïéåù íòðåøá øòã æéà úîàá ìééåå ,ïòðøòì åö æðåà éãë ,äøåú øòã ïéà ïáéøùòâ
æéá ,è÷øòîàá © èùéð ñò èàä¨ øâä øàð¨ ,øòéøô ïéåù ñàåå
¨ úåøö éã ïåô ï÷òøùøòã èùéð êéæ ìàæ ¨ ùèðòî à æà©
געזאגט ביי דעם מעמד פונעם 'חנוכת הבית' פון די טעלזער ָ האט דער טעלזער ראש ישיבה ָ ,ווארט
ָ דאזיגע ָ .ה
ָ דאס
ווי ער איז,האט ער דערציילט מיט התרגשות וועגן די נסים פון זיין באפרייאונג ָ דארט ָ .קליוולאנד
ַ ישיבה אין
.געווארן פון דער צווייטער וועלט מלחמה ָ געראטעוועט
ַ
. ליטע,חה אין טעלזïהאט ער געוואוינט מיט זיין מש ָ פאר דער מלחמה ַ :פאלגנדָ האט דערציילט ווי ָ בלאךָ הרב
געהאט ַאז
ַ האט מוראָ און דער ראש ישיבה,דארט אין שטעטל ָ געווארן
ָ ושע ישראל גרויסï אין ַא טאג איז ַא
דעמאנסטראציע קעגן דעם חילול
ַ ָ פראסק ביי ַא
ַ דערלאנגט ַא
ַ האט אים ָ ווייל ער,ער וועט נקמה נעמען אין אים
געפארן
ָ פארלאזט טעלז און איז
ָ ַ האט ער ָ .געהאלטן ָאפן אין שבתַ האט ליידער ָ וואס ער ָ ,שבת אין זיין געשעפט
.קיין ַאמעריקע
האט אים זייער ָ ַאז בשעת מעשה איז עס אים נישט אנגעקומען און לייכט און עס,פארשטענדליך-זעלבסט ַ
אוועקוואנדערן
ַ ַ זאל דארפן
ָ ַאז ער,פארוואס איז אים אונטערגעקומען אזא צרה ָ ַ פארשטאנעןַ ַ האט נישט ָ ער.געטוהן-וויי
אויסגעבראכן
ָ ווען ס'האט,עטערïיאר ש ָ ָאבער עטליכע.'מאדערנער' ַאמעריקע ָ צו דער ווייטער,אין די מרחקים
עאישע אידן זענען ליידער אומגעקומעןïאיירא ָ וואו רוב מנין און רוב בנין פון די,די ביטערע צווייטע וועלט מלחמה
האט ערָ ,אסאך תלמידים פון דער ישיבה ַ ַ חה פונעם ראש ישיבה אוןï צווישן זיי אויך די מש,על קידוש השם
געראטעוועט פון ַא זיכערן
ַ האט אים ָ וואס ָ ,גאנצער ַאנטלויפן איז געווען זיין ישועה ַ פארשטאנען ַאז זיין
ַ ַ דעמאלס
ָ
בארימטע ַ איבערצופלאנצן און אויפשטעלן די
ַ עטער זוכה געוועןïהאט ש ָ ווייל ער, בגשמיות און אויך ברוחניות,טויט
.קליוולאנד
ַ טעלזער ישיבה אין
è באר הפרשה -פרשת וירא
òðééæ èéî ùèðòî øòã øàð ¨ ,íéà øàô© èééøâòâåö âéáééà éæ ïåà ,ïâéåà òøéà ïèëéåìøòã èàä ¨ øòèùøòáéåà øòã
øòèùøòáéåà øòã ïòåå .èùéð ñò èòæ ïâéåà òâéã'úåéîùâ .ïâéåà òøéà øàô
© øòñàåå ÷© ìàåå
© à© ïòæòâ èàä
¨
êéæ øàôו.ã"ëò ,
© ñòìà© øò èòæ ,ïâéåà òðééæ èëééìøòã
ìëä ,ì"æç ïåô øòèøòåå éã ïåô äðååë éã æéà ñàã ¨
úà øéàî àåä êåøá ùåã÷äù ãò ïéîåñ ú÷æçá
÷æà© ,'í"éøä éùåãéç' íòðåô øòèøòåå éã ïåô ñéåà èîå
ïèëééìøòã øàð ¨ óøàã'î
© ,àã ïéåù æéà äòåùé éã .'íäéðéò
ñéåøà© ï÷å÷ øéî øòëìòåå óéåà äòåùé òëìòåå ééñ
.äòåùé éã ïòæ ìàæ¨ øò æà© ïâéåà ñ'ïùèðòî íòã ìîéä ïåô
ïôøàã© øéî .æðåà øàô© èééøâòâåö ïéåù æéà ,èøôáå ììëá
øòôòùàáזïééæ ììtúî ïåà , © ï'ôéåà ïøòëéæøàô
© øàð¨ êéæ æà© ,èðøòìòâñéåøà© 'í"éøä éùåãéç' øòã èàä ¨ íòã ïåô
äòåùé éã ïòæ åö ïâéåà òøòæðåà ïòðòôò ìàæח.
¨ øò íéà åö æéà ,ïáàä ¨ óøàã
© ùèðòî øòã ñàåå ¨ êàæ
© òãòé
זאגט )ב"ר פנ"ג ,יד( אויפ'ן ïסוק אין דער היינטיגער ïרשה )כא ,יט( 'ותלך ותמלא את החמת' ,הדא ו .דער מדרש ָ
האבן אויך ַא זאל ָ וואסערַ ,אז זי ָ דאס קריגל מיט ַ האט ָאנגעפירט ָ וויבאלד הגר ָ ַ אמרת ,מחוסרת אמנה היתה.
האט איר געפעלט אמונה. פאר ישמעאל צו טרינקען ,איז ַא סימן ַאז עס ָ וואסער ַ טאג שïעטער ַ ָ
וואסער האבן ַ געדארפט ָ ַ דאךהאט ָ האט איר געפעלט אמונה .זי ָ פארוואס מוז זיין ַאז עס ָ פרעגן די מפרשיםָ ַ ,
פאר ישמעאל צו טרינקען? טאג שïעטער ַ צו געבן ַא ָ
באשעפעניש דאך איר יעצט געוויזן פון הימל ווי יעדע ַ מ'האט ָ
ָ ענטפערט דער 'שפת אמת' )וירא תרנ"ה ,ד"ה 'במדרש'(ַ ,אז
אראïלערנען דערפון, געדארפט ַ ַָ האט זי זיךהאבןָ . דארף ָ וואס ער ַ באקומט אין יעדער צייט און אין יעדן ָארט ַאלעס ָ ַ
באדערפענישן. פאר'ן מענטש ַאלע זיינע ַ הארץ די אמונה ַאז דער אויבערשטער טוט צוגרייטן ַ און ַארייננעמען אין ַ
וואסער צו טרינקען ,ווייל דער טאג שïעטער ַ זארגן פון וואו זי וועט נעמען ַא ָ וואס צו ָ
האט זי נישט ָ ממילאָ ,
פאר איר ַא ברונעם פון ַאן ַאנדער ָארט( ,ווייל 'הרבה )אדער ער וועט עפענען ַ וואסער ָ אויבערשטער וועט איר זיכער צושטעלן ַ
דאס קריגל האט ָאנגעפילט ָ וויבאלד הגר ָ ַ האט גענוג וועגן ווי ַאזוי צו העלפן. דרכים למקום' .דער אויבערשטער ָ
האט זי געוויזן וואסערָ , האבן ַ מארגן וועט זי נישט ָ געזארגט ַאז ס'איז מעגליך ַאז ָ ָ האט זיך
וואסער ,ווייל זי ָ מיט ַ
האט איר געוויזן זיינע גרויסע וואונדער, כאטש דער אויבערשטער ָ דערמיט ַאז עס פעלט איר אמונה ,און דעריבערָ ,
הארץ...איז עס נישט ַאריין אין איר ַ
ïאïא'ער רב ,הרה"ק בעל 'ויחי יוסף' זצ"ל ,דערציילט אין דער הקדמה צום ספר 'ויגד יעקב'ַ ,א מעשה ז .דער ָ
אמאל
טאטן ,דער מחבר פון ספר ,הרה"ק ר' יעקב יחזקי' זצ"ל אב"ד פאפאַ ,אז ַ ָ ïאסירט ביי זיין ַ האט ַ וואס ָ ָ
נאךנאכטס ָ פרייטאג צו ַ
ָ טאצמאסדארף ,איז ער
ַ ָ האט געהייסן ַ וואס ָ קורארט ָ ָ ווען ער איז געווען אויף ָאïרו אין ַא
וואסער-קוואלן
ַ שïאציר מיט זיינע מקורבים .ווען זיי זענען ָאנגעקומען צו די ַ ַ ארויסגעגאנגען אויף ַא
ַ דער סעודהַ ,
'וואלט)אדער ער ַאליין(ַ ,אז ס ָ
אנגערופן ָ האט איינער זיך ָ פאר ַא רפואה אין די בעדערָ , וואו מענטשן פלעגן טרינקען ַ
דאך שבת ,און מ'קען נישט קוואל ,ווייל ער איז דורשטיגָ ,אבער ס'איז ָ ַ געווען זייער גוט צו טרינקען יעצט פונעם
האט מען נישט געקענט טרינקען. גלאז ,ממילאָ , ברענגען ַא ָ
וואס ווערט געברענגט אין באקאנטע מעשה פון בעל שם טוב הקדוש זי"עָ , האט דער 'ויגד יעקב' דערציילט די ַ ַ ָ
אמאל
ספה"ק 'נתיב מצוותיך' )להרה"ק מקאמארנא זי"ע ,נתיב היחוד ,יג ,אות א(ַ ,אז דער בעל שם טוב הקדוש זי"ע איז ַ ָ
אסאך מיילן .דער וואסער ַ ַ געפארן אויפ'ן וועג מיט זיינעם ַא תלמיד ,אין ַאן ָארט וואו עס איז נישט געווען קיין ַ ָ
פאר דעם בעל שם טוב ַאז ער איז דורשטיג .דער בעל שם געזאגט ַ ָ האטגעווארן דורשטיג ,און ער ָ ָ תלמיד איז
גארנישט געענטפערט. האט אים ָאבער ָ טוב ָ
געזאגט צו זיין
ָ האט ער האט געשïירט ַאז ער גייט ממש אויס פון דורשט רח"לָ , שïעטער ,ווען דער תלמיד ָ
מאל' :רבי ,איך בין זייער דורשטיג .איך שïיר ממש ווי עס הערשט ַא רבי'ן דעם בעל שם טוב הקדוש ַא צווייטן ָ
געזאגט:
ָ האט דער בעל שם טוב אים סכנה ח"ו'ָ .
האט ער אויך געזען דיין באשאפן די וועלטָ , האט ַ ַ -צי גלייבסטוַ ,אז אין דער סעקונדע ווען דער אויבערשטער ָ
פאר דיר צו טרינקען?! וואסער ַ האט צוגעגרייט ַ צרה ,און ער ָ
האט ער זיך ָאנגערופן: אריינטראכטן ַא שטיקל צייטָ , ַ נאכ'ן ַהאט דער תלמיד נישט געענטפערטָ ,אבער ָ לכתחילהָ ,
יא רבי ,איך גלייב באמת. ָ
באר הפרשה -פרשת וירא é
האבן זיי פארנדיג ווייטער אויפ'ן וועגָ , נאך ַאביסלָ . ווארטן ָזאל ַ געזאגט ,ער ָ ָ האט דער בעל שם טוב אים ָ
האבן זיי אים וואסער אויף זיינע ַאקסלען .ווען ער איז צוגעקומען צו זייָ , באמערקט ַא גוי גיין מיט צוויי עמערס ַ ַ
האט דער בעל שם טוב געפרעגט דעם גוי, פאר דעם תלמיד צו טרינקעןָ . האט געגעבן ַ געגעבן ַא ïרוטה ,און ער ָ
האט דער גוי געענטפערט' ,ס'איז ַאריין ַא משוגעת אין דא ,אין ַא וויסטן מדבר? ָ וואסערָ , טראגן ַָ ווי קומסטו צו
)טראץ דעם
ָ דא אין דער געגענט וואס געפינט זיך ָ קוואל ַָ וואסער פון ַא
פאר מיין ïריץַ ,אז ער וויל טרינקען ַ קאַ ï ָ
וואסער דריי ïרסאות ,און איך דא ַטראג שוין ָָ ïאלאץ( .איך
נאנט צו זיין ַ ַ
וואסער-קוואלן ָ
ַ געשמאקע ַ
ַ וואס עס געפינען זיך גענוגָ
געזאגט צו זיין תלמיד:ָ האט דער בעל שם טוב פארוואס'ָ ...
ווייס נישט ַ ָ
פאר דיינעט וועגןַ ,א ïריץ באשאפן ַ האט ַ ַ נאר די השגחה ïרטית פון דעם אויבערשטען ברוך הוא .ער ָ -זע ָ
האט דער דאס ַאלעס ָדא ,און ָ וואסער דווקא פון ָ זאל וועלן ַ קא ,ïכדי ער ָ זאל אים ַאריין ַא משוגעת אין ָ וואס עס ָ ָ
באשאפן די וועלט...האט ַ ַ אויבערשטער געזען מיט זיין השגחה ïרטית ,אין דער סעקונדע ווען ער ָ
אדורכגעגאנגען נעבן אים ַא גוי מיט ַא
ַ האט געענדיגט דערציילן די מעשה ,איז ïלוצלינג ַ ווען דער 'ויגד יעקב' ָ
האבן אויך דער 'ויגד יעקב' און זיינע מקורבים וואסער .ממילאָ , קוואל ַ
ַ האנט ,צו טרינקען פונעם גלאז אין די ַ ָ
נאכט,איינגעפאלן יעצט ,אינמיטן ַ
ַ פארוואס עס איז אים
האבן געפרעגט דעם גוי ַ ָ וואסער .ווען זיי ָ געטרינקען פונעם ַ
שלאפןָ ,אבער ïלוצלינג,
ָ האט זיך געלייגט האט דער גוי געענטפערטַ ,אז ער ָ וואסערָ ... קוואל טרינקען ַ ַ צו קומען צום
אראïגיין פון בעט ,און קומען ַאהער האט געמוזט ַ ָ וואסער ,און ער ָ געווארן זייער דורשטיג צו טרינקען ַ ָ איז ער
קוואל.
ַ טרינקען פונעם
פאר דעם מענטש באשטייט דער גרויסער כח פון בטחוןַ ,אז דער אויבערשטער טוט צושטעלן ַ ָאט אין דעם ַ
האבן דעם באלד אין דער מינוט ווען ער וועט ָ האט דעם בטחון ,כדי ַאז ַ נאך איידער ער ָ דארף ָ וואס ער ַ ַאלעס ָ
האנט. האבן די ישועה אין ַ זאל ער ָ בטחוןָ ,
ח .אויף די אויבן-דערמאנטע ווערטער פון מדרש' ,הכל בחזקת סומין עד שהקדוש ברוך הוא מאיר את עיניהם',
נאך
נאר ָ ïאריסובער זי"ע ,דער אויבערשטער דערלייכט די אויגן פון דעם מענטשָ , זאגט הרה"ק רבי אברהמ'לע ָ ָ
קלארע אנערקענונג ַאז ער איז ַאזוי ווי ַא בלינדער )'בחזקת סומא'( ,און ער ַאליין ָ דעם ווי דער מענטש קומט ָאן צו די
פאר דעם מענטש ַאז ער ַאליין איז בכח ַאלעס צו 'ערלעדיגן'ָ ,אדער דאכט זיך ַ גארנישט טוהן .כל זמן עס ַ קען ָ
פארלאזט
וויבאלד דער מענטש ַ ָ ַ געהאלפן פון הימל,ָ נאך נישט
פאר זיין ישועה ,ווערט ער ָ ַאליין צו טרעפן ַא טיר ַ
זיך אויף זיך ַאליין ,און נישט אויף דעם אויבערשטען.
aA
cמן הבאר c
הרה"ג רבי אברהם הורוויץ ז"לַ ,א תלמיד פונעם גאון בעל 'חזון איש' זצ"ל ,ברענגט אין דער הקדמה
באשעפער קומט אין דער זאגן ,די ישועה פון דעם ַ צו זיין ספר 'באר אברהם'ַ ,אז דער 'חזון איש' פלעגט ָ
פאר די ישועה.סעקונדע ווען דער מענטש זעט שוין נישט מיט'ן דרך הטבע ַא וועג ַ
מ'מאכט צו די אויגן
ַ ענליך טייטשן די ספרים ,דעם מאמר 'ישועת ה' כהרף עין'' .הרף עין' מיינט ,ווען
פארשטייט און אנערקענט ַאז ַאליין קען דאס הייסט ,ווען דער מענטש ַ דערנאךָ .
ָ באלד
און מ'עפענט עס ַ
פארמאכט ער זיינע אויגן און
דערפאר ַ ַַ נאר פון דעם אויבערשטען ,אוןגארנישט דערגרייכןַ ,אלעס איז ָ
ער ָ
באלד זוכה צו די ישועה.האנט ,און ַאזוי איז ער ַ ער גיט זיך איבער מיט זיין מצב אין דעם אויבערשטען'ס ַ
)וואראנעס(
ָ ָ זאגט אויפ'ן ïסוק )תהלים קמז ,ט( 'נותן לבהמה לחמה לבני עורב אשר יקראו' ,די 'עורבים'
דער רד"ק ז"ל ָ
קאליר ווייס ,און צוליב דעם דערקענט נישט דער 'עורב' נאך קליין ,איז זייער ָ
שווארץ .ווען זיי זענען ָ
ַ זעען אויס אין
פאר זיי זייער
נאר ער מיינט ַאז זיי זענען פון ַאן ַאנדערן מין ,און ער טוט נישט צושטעלן ַ זיינע קליינע קינדערָ ,
שïייז .דער אויבערשטער מיט זיין רחמנות ,טוט זיי אונטערשיקן ווערים און זיי עסן אויף די ווערים ,און פון דעם
וואס קענען זיך נישטשוואכע ָ
ַ טוהען זיי זיך שïייזן .שרייבט דער רד"ק ,זעען מיר ַאז דער אויבערשטער העלפט די
ַאליין העלפן.
דאס הייסט ,ערשוואךָ ...
ַ מאכט זיך ווי
וואס ַ
נאר ַאפילו יעדער ָ
'שוואכע'ָ ,
ַ די כוונה דערפון איז נישט דווקא וועגן
באשעפער... נאר אויף דעם ַפארלאזט זיך ָ
נאר ער ַ ָ האט נישט קיין אייגענעם כחָ , ווייסט ַאז ער ָ
àé פרשת וירא- באר הפרשה
ïéà êéæ ééá èëàøè'î © .úåìâ ïåô ïæééìñéåà æðåà ïåà àã ¨ èùéð æéà òáèä êøãá æà© êéæ èëàã © ñò ïòåå êéåà
.êàæ
© àæà
© © êéìâòî èùéð å"ç æéà'ñ æà© ,ïöøàä © æà© ïò÷ðòãòâ ïòî óøàã © ,äòåùé à© øàô © âòåå à©
éã ïòâðòøá ïò÷ ,'ìåëé ìë' øòã ,øòèùøòáéåà øòã
øòã èéî ïòååòâ êéøàî äøåú éã èàä ¨ íòã áéìåö
ïééà èùéð èìàô© ñò ñàåå ¨ ïôåà ïà© óéåà åìéôà ,äòåùé
¨ øéî éãë ,ä"ò åðéîà äøù ïåô äùòî
ïñéåå ïìàæ
.÷ðàãòâ
© ï'ôéåà ùèðòî íòã øàô ©
àæà
© © óéåà úåîåòøú èàä ¨ ìåëéáë øòèùøòáéåà øòã æà©
¨ øòèùøòáéåà øòã æà© ,èáééøù ì"æ ï"áîø øòã éåå) âðåøéôôéåà
èàä
éáúëî') ò"éæ 'íééç õôç' ìòá ïåàâ øòã èùèééè éåæà©
èùéð éæ èáééìâ ñàååøàô
¨ © ,íäøáà åö è'äðòèòâ ïåà èâéãìåùàá © øéà
äùøt øòâéèðééä øòã ïéà ÷åñt íòã (ë ,'íééç õôçä
ìàæ
¨ éæ øòãਠ,ïéøòã ïáééìâ ìàæ
¨ éæ øéà øàô
© éåàø æéà'ñ ?íòã ïéà
äøù ä÷çö äæ äîì ,íäøáà ìà 'ä øîàéå' (ãé¯âé ,çé)
òãðå÷òñ òãòé ¯ 'øáã 'äî àìôéä' .('ä äùòé ïë ïîà ,ïâàæ¨
.'øáã 'äî àìôéä ,éúð÷æ éðàå ãìà íðîà óàä øåîàì
ïæééìåöñéåà ,÷ãö ìàåâ íòã ï÷éù øòôòùàá © øòã ïò÷
ïòðò÷ úåøö òìà© .úåìâ ïøòèéá íòã ïåô ìàøùé ììë
êéøàî ÷åñt øòã èàä ¨ ñàååøàô © ïòî óøàã
¨ © ,ïééèùøàô ©
.äëøáìå äáåèì ïøòåå èééøãòâøòáéà òãðå÷òñ ïééà ïéà
èòæ ñàåå
¨ ,äùòî òöðàâ éã ïìééöøòã åö ïòååòâ
ïäëä ÷åãö éáø ÷"äøä èáééøù ,øòèøòåå òâéã'àøåî åðîà äøù ú÷éãö éã øàô © òãðàù à© éåå äìéìç ñéåà
'íéøôåñ éøáã' øôñ ïéà ,ò"éæ ïéìáåì ïåô èéî êéøàî äøåú éã æéà ñàååøàô ¨ © ,ììëá ïåà ,ä"ò
ïéé÷ ïåô ïééæ ùàééî èùéð êéæ øàè ãéà à© :(æè úåà) .èùéð øòãਠ,èëàìòâ © èàä
¨ äøù áéåà ,ïéðò ïöðàâ
© íòã
úåëøá) èâàæ¨ àøîâ éã éåå éåæà© ,úåéîùâá ééñ ,êàæ © íåù
ìà íãà ìù åøàåö ìò úçðåî äãç áøç åìéôà' (:é äùòî' æà© ïñééåå øéî ,'íééç õôç' øòã èøòôèðò
,íéðéðò òâéã'úåéðçåø ééá ééñ ïåà ,'íéîçøä ïî åîöò òðîé èàä ¨ ñàåå
¨ ñòìà© ïåà ,'íéðáì ïîéñ úåáà
ïéà äìéìç ïìàôòâðééøà
© © æéà ùèðòî øòã áéåà åìéôà© æðåà èéî êéåà èòùòâ ,ïøòèìò òøòæðåà èéî èøéñàt ©
ïâòåå úåøéáò ïòååòâ øáåò ïåà òøä øöé íòðåô õòð øòã ïâòøô ïãéà ïòåå ,'àçéùîã àúá÷ò' ïåô øåã íòã ïéà
éã ééá èùéð è'ìòåt äáåùú æà© ïâàæ ¨ ì"æç òëìòåå âðéìöåìt ïòîå÷ ìàæ ¨ åð÷ãö çéùî æà© êéìâòî æéà éåæà© éåå
ווארצלט גוט איין אין זיך די ריינע אמונה ַאז ער ַאליין איז בכלל נישט ַא חלק פונעם ָ ווען דער מענטש,אדרבה
.דאן איז ער זוכה צו זען די ישועה ַ ,נאר דער אויבערשטער טוט ַאלעס ָ און,'גאנצן 'געשעפט ַ
געווארן דער ממלא מקום פון זיין ָ איז, כ"ק אדמו"ר רבי משה מרדכי זצ"ל,יטשיניצער רביïקא ַ איידער דער
געהאנדלט אין דער ַ האט ערָ , הרה"ק רבי אברהם יהושע העשיל זי"ע,יטשיניצער רביïקא ַ דער,טאטן ַ גרויסן
פארדינט ַאפילוַ נאכאנאנד נישט
ַ ַ ָ וואכן
ָ האט עטליכע ָ אסירט ַאז ערï ַ אמאלָ ַ האטָ .מאנהעטן ַ בערזע אין-דיאמאנטן ַ ַ
'איך,געזאגט
ָ האט ער ָ ,טאטןַ פאר זיין גרויסן ַ האט זיך מזכיר געווען ָ ווען ער.האנדל-דיאמאנטן
ַ ַ ַ רוטה בייםï ַא
דאך ברויט און קליידונג ָ 'דארף
ַ מ,רנסהï וואס וועט זיין מיט ָ און,(פארדינט נישט קיין געלט
ַ ער,)דאס הייסטָ 'גארנישט ָ מאךַ
:געזאגט
ָ אים,יטשיניצער רביïקא ַ טאטע דער ַ האט זיין ָ .חהïפאר די מש ַ
ווייל ַאלעס איז פון...גארנישט ָ טאקעַ מאכסט ַ ַאז דו,טאקע כסדר חזר'ן און געדענקען ַ דארפסטו ַ דאס ָ ָאט-
האט נישט ָ עס.רנסה ָאדער חלילה נישטï פארדינען ַ זאלָ דער אויבערשטער רופט אויס אויב דער מענטש.הימל
...קיין שייכות צו די יגיעה און השתדלות פונעם מענטש
,דיאמאנטן
ַ ַ פארדינט ביי די ַ גארנישט ָ נאך ַאלץ ָ האט
ָ וואכן און ערָ ארï ָ נאך ַאָ אריבערגעגאנגען
ַ ַ ווען עס זענען
דארט ַאריינצולייגן
ָ כדי,' געעפענט דעם 'סעיף,פארן ָ האט זיך שוין געגרייט ַאהיים צו ָ ווען ער,פרייטאג
ָ האט ער אין ַא ָ
רבונו של:געזאגט
ָ האט ער אויפגעהויבן זיינע אויגן צום הימל און ָ , בשעת מעשה.נאך שבת ָ דיאמאנטן ביז
ַ ַ די
...גארנישטָ טאקע ַ מאך ַ איך,עולם
און אויפ'ן צווייטן זייט פונעם,טעלעפאן געקלינגען
ָ האט דער ָ ,' 'תוך כדי דיבור,און וואונדער איבער וואונדער
ַאזוי ַאז אין איין,דיאמאנטן
ַ ַ צאל ָ אנגעבאטן צו קויפן ביי אים ַא שיינע
ָ ָ האט
ָ וועלכער,טרייבל איז געווען ַא סוחר
און ער איז ַארויס ממש 'מאפילה,גארנישט געטוהן ָ האטָ וואס ערָ וואכן
ָ פארדינט ַאנטקעגן ַאלע ַ האט ער ָ סעקונדע
...'לאורה
באר הפרשה -פרשת וירא áé
ãéà à© ééá ùåàé ïéé÷ àãטïò÷ øòèùøòáéåà øòã . ¨ øòééæ æéà'ñ æà© øòãਠ,(:èéø óã à"ç ÷"äåæ) úåøéáò òéâæàã
¨
.ïéðò ïãòé ïéà ïôìòä âéáééà ùèðòî øòã øòãਠ,óéåøòã ïäåè åö äáåùú øòååù
÷øãñë øòãééì èøòåå øò éåå èòæ øò ïåà íåøà© êéæ è÷å
© øòã ,øòèééåå ÷åãö 'ø ÷"äøä èáééøù ,íéðéðò òâéã'äæä íìåò ïéà ïò÷ðéæøàô
éåáòâ øòöðàâ © øòî ïåà øòî
¨ ïéåù ïòîå÷òâ êàã
êàð ¨ æéà ÷ìàô
¨ ïùéãéà ïåô êéæ èòåå øò æà© ïâàæ
¨ åö ïééæ ùàééî èùéð êéæ øò øàè ¨
íäøáàå' ,èâàæ¨ ÷åñt øòã éåå ,ùåàé ïâéãðòèùìåô à© èùéð ììëá æéà'ñ ìééåå ,ïåôøòã ïãééùtਠïòðò÷ èùéð
פארנאר ַ געוואלט געבן ַא סכום געלט פאר צדקהָ ,אבער ָ ָ ט .רבינו ניסים גאון ז"ל ברענגט ַא מעשהַ ,א גביר ָ
האט
געטראפן ַאן ָאïגעריסענעם ָ גאס ,און געגאנגען אויפ'ן ַ ַ האלט שוין לאחר יאוש רח"ל .איז ער וואס ַַא איד ָ
וואס שיקט האט ַא פעטער אין חוץ לארץ ָ ארימאן ,ער ַָ ארימאן ,פרעגט ער אים ,פון וואו לעבסטו? ענטפערט דער ָ ַ ָ
אים געלט .גייט ער צו ַא צווייטן ,און ַאזוי צו ַא דריטן ,און ַאזוי ווייטערָ ,אבער יעדער האט געהאט 'עפעס' א
פרנסה ,אזש אז קיין איינער פון זיי איז נישט געווען לאחר יאוש.
האט האט געגעסן פון די מיסטןַ ,א 'חובק אשïתות' .דער גביר ָ וואס ָ געטראפן ַא איד ָ ָ האט דער גביר ענדליך ָ
וואס איז מסתמא שוין מיואש רח"ל .ער נעמט ַארויס ארימאן ַָ געטראפן ַא ריכטיגן ָ ָ האט ענדליך זיך געפרייט ,ער ָ
וואס איז לאחר פאר איינעם ָ דאס ַאוועקגעלייגט ַ האב ָ זאגט אים :נעם דיר ַא מתנה ,איך ָ ַא גרויסן ïעקל געלט ,און ָ
יאוש.
פארזיכערט אינעם האלט לאחר יאוש?! איך בין ַ האט אים ָאנגעשריגן' :איך ַ ארימאן ָ
ַ שרייבט רב נסים גאון :דער ָ
'פארוואס שרייסטו אויף מיר? איך וויל אינגאנצן נישט מייאש!' פרעגט אים דער גבירָ ַ : ַ אויבערשטען ,איך בין זיך
האסט מיך געוואלט געבן ַא מתנה? דו ָ ָ האסט מיר דען ארימאן' :דו ָ
ַ זאגט אים דער ָ דאך דיר געבן ַא מתנה!' ָ ָ
געוואלט ַאוועקנעמען דעם בטחון ָ האסטו ביי מיר האלט לאחר יאושָ , געזאגט ַאז איך ַ ָ האסט געוואלט הרג'ענען! דו ָ ָ
באשעפער!' אין ַ
דאך שוין נישט צו וועמען צו האט ער ָ ארימאן איז פול מיט בטחוןָ , ַ האט געזעןַ ,אז ַאפילו דער ָ ווען דער גביר ָ
דאס געלט אינעם בית הקברות. באהאלטן ָ האט ער דעריבער ַ ַ דאס געלט פון איםָ , רעדן וועגן נעמען ָ
האט זיך איבערגעדרייט, דאס רעדל ָ ïאסירט ַאז ָ האט ליידער ַ דאך ָאבער א 'גלגל החוזר בעולם' ,און עס ָ עס איז ָ
האט און דער גביר איז געווארן א יורד ,נישט האבנדיג אפילו א שטיקל ברויט צו עסן ,פאר זיך מיט די משפחהָ .
ארויסצוגראבן
ָ געגאנגען ַַ באהאלטן ַא סכום געלט אינעם בית הקברות ,און ער איז ַאהין האט ַ ַ ער זיך דערמאנט ַאז ער ָ
'גראבט אויף ַא בית דאס געלט .אין יענע צייטן איז געווען פון די ערגסטע פארברעכנס קעגן דער מלוכה אויב מ ָ ָ
'האט אים איינגעזעצט אין תפיסה. ïאליציי איז געוואויר געווארן דערפון ,און מ ָ עלמין .די ָ
אויסגעבראכן אין ַא געוויין.
ָ האט
האט מען אים ַאריינגעפירט ַא געקייטעלטן צום משפט ,און ער ָ שïעטער ָ
האבאמאל געווען רייך ,און איך ָ האט דער איד דערציילט ,איך בין ַ ָ פארוואס ער וויינטָ . פרעגט אים דער ריכטער ַ ָ
געוואלט ַארויסנעמען ָ האב איך ארימאןָ ,
ַ געווארן ַאן ָ
ָ באהאלטן געלט אינעם בית עלמין ,און איצט בין איך ליידער ַ ַ
גראבן אינעם בית געוואלט ָ ָ האב באהאלטן .דערווייל איז מען מיך חושד ַאז איך ָ דארט ַ ַ האב ָ וואס איך ָדאס געלט ָ ָ
געוואלט נעמען מיין געלט. ָ האב בלויז עלמין .חס וחלילה! איך ָ
דעמאלס ָ האט
וואס ָ פארוואונדערונג' :דו געדענקסט מיך?! איך בין דער מענטש ָ פרעגט אים דער ריכטער מיט ַ
באשעפער' .תבא כסא מלכותי האב בטחון אין דעם ַ געזאגט ַאז איך ָ ָ האב דיר -קאסטן ,און איך ָ געגעסן פון מיסט ַ
באווייז אויף דאס זיין ַא ַ זאל ָ האב דערגרייכטָ . נאר ווי איך בין ָאנגעקומען און ווי איך ָ ותעיד על תקותי' - '...זע ָ
האפענונג צום באשעפער! מיין בטחון און ָ
וויבאלד
ַ יארק ,און געפארן קיין ניו ָ ָ פאלגענדע מעשה :זיין טאטע איז ַאמאל האט אונז דערציילט ַא בחור ,די ָ עס ָ
געפארן אויף שבת קיין ָ פארן אויף שבת ,איז דער בחור פאר די תלמידים ַאהיימצו ָ האט געגעבן רשות ַ די ישיבה ָ
אויטאבוס ָ פרייטאג ,אינמיטן ווינטער ,און מען שטייט און ווארט פאר די לעצטע ָ צפת .עס איז געווען ַא קורצער
אויטאבוס געשïעטיגט ָאנצוקומען אין צייט ,און דער בחור מיט זיין חבר זענען ָ האט ָאבער דער צו קומען .למעשה ָ
געהאט
ַ האט שוין חרטה פאר'ן זמן פון שבת .דער בחור ָ צוואנציג מינוט ַ ָ אויטאבוס אין טבריא, ָ אראïגעגאנגען פונעם
ַ ַ ָ
דא.
גאנצער נסיעה ,ער ווייסט נישט וואו גייט מען ָ אויף דער ַ
âé באר הפרשה -פרשת וירא
èìòô ñò åàåå èøàã ÷¨ ,'àðâîì àñéð àåä êéøá àùãå 'íäøáàì ììéî éî' êéåà ïåà ,'íéîéá íéàá íéð÷æ äøùå
íòðåô ïåöø éã ïòååòâ éåæà æéà úîàá øòáਠ.ñéåà èùéð ïáééìâ åö ïìàôòâðééà
© èùéð íòðéé÷ æéà'ñ .(æ ,ë åðéúùøô) 'åâå
ïòéåáôéåà êéæ ìàæ ¨ ÷ìàô ¨ òùéãéà ñàã ¨ æà© øòôòùàá
êéåà ïåà .øòãðé÷ ïáàä
© ¨ êà𩨠ïòðò÷ äøù ïåà íäøáà æà
,(äøù åìéôà)© øòðéé÷ ïòåå ,ùåàé ïâéãðòèùìåô à© êàð ïøéåáòâ èòåå éæ æà© èâàæòâåö
¨ à÷ååã ¨ èàä
¨ êàìî øòã éåå íòã êàð ¨
ìééåå .ïøòåå ïôìàäòâ
¨ êàð øòèùøòáéåà øòã æà© èáééìâòâ èàä
¨ èòåå éæ æà© èáééìâòâ èùéð èàä
¨ ©¨ äøù ïåà ,ãðé÷ à
÷èùéð ìàîðéé
¨ êéæ øàè'î
¨ èëàìòâ
©æà© ïáééìâ åö áéåçî æéà ãéà à
© éæ èàä
¨ íòìà© íòã èéî ïåà ,'ìåëé ìë' à© æéà
ïééæ ùàééîי.'åâå 'øáã 'äî àìôéä' . ïéà øéà ééá èééåå ïòååòâ æéà'ñ ìééåå ,ïöøàä© ïéà êéæ ééá
ïåô øòèìò íòã âéãðñéåå ,íòã ïéà ïáééìâ åö ïâéåà éã
äîéìù äìåàâ éã ïâòåå æà© ,øòèééåå èáééøù ÷åãö éáø øòèùøòáéåà øòã áéåà .øòèìò øéà êéåà ïåà ,íäøáà
éî" (à ,âð äéòùé) àéáð øòã èâàæ ¨ ,àåáì ãéúòì ééæ øò èìàåå¨ ,ãðé÷ à© èéî ïôìòä èìàååòâ ¨ ééæ èìàåå
¨
ïéøãäðñ) àøîâ éã èâàæ
¨ êéåà ïåà ,'åâå "åðéúòåîùì ïéîàä ãéáò àì' ïåà ,'óéãò àñéðá èòîì' ìééåå ,øòéøô ïôìàäòâ ¨
האט פריינטליך געהאט אויפ'ן שוועל ַא מזוזה .דער איד ָ ַ האטוואס ָ
אנגעקלאïט אויף דער ערשטער טיר ָ ַ האבן ָ
זיי ָ
דאווענעןשלאפן' .גייענדיג צוריק פון ַ ָ דא קענען עסן און 'יא ,איר וועט ָ אויפגענומען די צוויי בחורים ,זאגנדיגָ ,
זאגט דער בעה"ב צו די צוויי בחורים: נאכטסָ , פרייטאג צו ַ
ָ
ïלאץ
ַ געהאט קייןַ וואלט איך נישט וואלט געקומען ַאן ַאנדערן שבתָ , -כ'וועל אייך מגלה זיין ַא סוד ...אויב איר ָ
האב ב"ה ַא שטוב מיט צען קינדער און קיין איבריגע שלאפן ...ווייל איך ָ
ָ פאר אייך ,נישט צו עסן און נישט צו ַ
וואס דען? איך מיט מיינע בני בית זענען היינט אינדערפרי צוריקגעקומען פון ַא נסיעה נאר ָ בעט איז נישט דאָ .
געזאלט צוריקקומען עטליכע טעג צוריקָ ,אבער ס'איז געווען ָ האבן שוין
אייראïע .מיר ָָ פון מקומות הקדושים אין
פארטאגס.
פרייטאג ַ ָָ געווארן ביז
ָ עראïלאן ,דעריבער איז אונזער נסיעה ַאהיים ָאïגעלייגט ָ ַ ַא טעכנישע ïראבלעם מיט'ן
שטאט )וואו זיי זענען געווען בעת די עלטערן זענען געווען אין
ָ ַאזוי זענען אונזערע קינדער געבליבן צעטיילט ביי די אידן אין
האבן ָאבער נישט געוואוסט ַאז די קינדער וועלן נישט זיין אינדערהיים אויסלאנד( אויף שבת .די אנשי חסד פון טבריא ָ ַ
האט איר גענוג צו עסן ביי פאר זייערע שכנים ַא שבת 'כיד המלך' ,און ַאזוי ַארום ָ האבן זיי צוגעגרייט ַ אויף שבתָ ,
שלאפן...
ָ מיר ,און אויך ַא בעט צום
האבן ַאפילו גע'חלומ'ט נאך איידער די בחורים ָ באגריפן ווי ַאלעס איז געווען מן השמיםָ , האבן די בחורים ַ דעמאלס ָָ
ïראבלעם אויפ'ן פליגער ,און דורך די וואוילטעטיגע אידן פון ָ אויטאבוס ,איז שוין געווען ַא ָ ַארויפצוגיין אויפ'ן
שלאפן שבת אין טבריא... ָ פאר זיי פון הימל ,צו עסן און געווארן ַ
ָ טבריא ,איז צוגעגרייט
דינסטאג ,איז איינער פון דיָ נאך שבת, האט זיך ָאבער נישט געענדיגט בלויז מיט דעם :דריי טעג ָ די מעשה ָ
געווארן ַא חתן ביי דעם בעל אכסניא אין טבריא... ָ צוויי בחורים
בלאנדזשעט נישט סתםַ .אלעס איז פון הימל! ָ וואס זעען מיר פון דעם? ַא איד ָ
aA
cמן הבאר c
באנעט זצ"ל איז געזעסן ביים שיעור ,און די
האט דערציילטַ ,אז הגאון רבי מרדכי ַ
דער חפץ חיים זצ"ל ָ
האט ער כסדר געשריבן מיט זיין פינגער אויפ'ן טיש.
האבן געזעןַ ,אז אינמיטן ַא ריתחא דאורייתא ָ
תלמידים ָ
דאווענען
באמערקט ַאז ער שרייבט די ווערטער וואס מיר זאגן ביים ַ זאך און ַ
נאכגעפארשט די ַ
ָ האבן ָ
זיי ָ
אין די הייליגע טעג' :אשרי איש שלא ישכחך ובן אדם יתאמץ בך ,כי דורשיך לעולם לא יכשלו' וכו'.
געהאט ַא ליסטע פון יונגעלייט תלמידי חכמים וועלכע ער ַ י .ס'איז באקאנט ,דער בריסקער רב ,הגרי"ז זצ"לָ ,
האט
האט
האט אמונה און בטחון ,און דער אויבערשטער ָ
געזאגט ַאז ער ָ
ָ בארגן געלט דערפאר ,און
מאל ָאויסהאלטן )ער פלעגט ָאפט ָ
ַ פלעגט
באצאלן דעם חוב(.
'זאל קענען ַ ָ
געהאלפן מ ָ
ָ טאקע יעדן חודש
ַ
האטגעשטאנען דערביי ביים בריסקער רב ,ווען ַא איד ָ ַ הרה"ג ר' שמואל הומינער זצ"ל ברענגטַ ,אז ער איז
זאלן דעקן דעם רב'ס הצטרכות'ן ,זיי קענען וואס ָ
פאר'ן בריסקער רבַ ,אז מ'קען טרעפן רייכע אידן ָ געזאגט ַ
ָ אמאל
ַ ָ
באר הפרשה -פרשת וירא ãé
ושמרו דרך ה' לעשות צדקה -טוהן חסד און 'גוטע מידות' çéùî .'äìåàâä ïî åùàééúéù ãò àá ãåã ïá ïéà' (:æö
איז דער הויפט יסוד ùàåéî ïöðàâðéà
© ïééæ ïéåù ïìòåå ïãéà ïòåå ïòîå÷ èòåå
,äøåúä ìò ùåøét ïééæ ïéà) èáééøù ì"æ äðåé åðéáø øòã øòã èâàæ¨ íòã óéåà ò÷àè ïåà .äìåàâ øòã ïåô å"ç
ïòðøòì ,äùøt øòâéèðééä øòã ïåô æà© ,(åðéúùøô äøù ìàå íëéáà íäøáà ìà åèéáä' (á ,àð äéòùé) àéáð
èéî ïáòâ ¯ 'úåáéãð' ïåô ïéðò øòã æéà'ñ áåùç éåå øéî ïùéãéà ïåô ïéðá øòã ïáéåäòâðਠêéæ èàä ¨ éåæà© .'íëììåçú
èîå÷àá'î
© ñàåå
¨ øëù øòñéåøâ øòã ïåà ,õøàä èééøá à !ùåàé à© êàð ¨ ,÷ìàô¨
פאר
האט דער בריסקער רב געענטפערט ַ ïאר חדשיםָ . זאל זיין רואיג ַא ָ מיליאן פונט ,און עס ָ ָ אראïלייגן ַא פערטל ַ ָ
דעם איד:
מיליאנען ,וועל איך עס נישט טוהן ,ווייל איך וויל ָ אראïלייגן זאלן ַ ָוואס ָ
-אויך אויב איך וועל טרעפן מענטשן ָ
פארלירן מיין אמונה און בטחון! נישט ַ
געוואלט מנדב זיין געלטָ ,אבער דער בריסקער רב ָ האבןוואס ָ טאקע געווען ,עס זענען געווען מענטשן ָ ַאזוי איז ַ
געזאגט:ָ האט געוואלט נעמען מער ווי אויף איין חודש .ער ָ ָ האט נישט ָ
דארף געפינען גאנצן חודש ַאז איך ַ האב נישט קיין געלט ,ווייס איך ַא ַ ַ -אז איך ווייס אין משך פון חודש ַאז איך ָ
דאסהאבן חן זיין ביי דעם אויבערשטען ,און ָ זאל ָ גאנצן חודש ,איך ָ חן ביי דעם אויבערשטען ,געב איך ַאכטונג ַא ַ
מיליאנען...
ָ פאר
וועט איר מיר נישט קענען ַאוועקנעמען ַאפילו ַ
מיליאנען,
ָ דאך סיי ווי נישט קיין האבן ָ ַאוודאי זענען מיר נישט אין דער מדרגה פון בריסקער רבָ ,אבער מיר ָ
געוואלט
ָ האט נישט ווארט ,מיט די מדת הבטחון פון בריסקער רבַ ,אז ער ָ כאטש מחזק זיין מיט דעם ָ מעגן מיר זיך ָ
באשעפער. פארלירן זיין מדת הבטחון און נשיאות חן ביי דעם ַ דאס געלט ,כדי נישט צו ַ נעמען ָ
עס איז ידוע ַאז די זוועהילער רבי'ס ,הרה"ק רבי שלמה'קע זי"ע און זיין זון הרה"ק רבי גדלי' משה זי"ע ,זענען
האטוואס ער ָ געווען ווייט פון גוזמאות " -הרחק כמטחוי קשת" .הרה"ק רבי גדלי' משה דערציילט ַא מעשה ָ
פאלגענד:
מיטגעלעבט ,ווי ָ
האבן אויסגענוצט דאקטאר און איין ַאïטייקער .זיי ָ ָ האט געוואוינט בלויז איין ָ עס איז געווען ַא שטעטל וואו עס ָ
האבן געריסן גרויסע גרויסע געלטער פון אלע קראנקע ל"ע. דעם מצב אז זיי זענען די איינציגע אין שטעטל ,און ָ
זאגט )ברכות ס' (.מכאן שניתנה כאטש די גמרא ָ באשלאסןַ ,אז ָָ שטאט לייט צונויפגערופן ַאן אסיפה ,און ַ ָ האבן די ָ
דאקטאר רייסט ַאזוי פיל ָ האט רשות צו היילן מענטשןָ ,אבער אויב דער ָ דאקטאר ָָ רשות לרופא לרïאות' ,דער ָ
באשלאסןַ ,אלע מענטשן ָ 'האט ַבאהאנדלען ביי אים .מ ָ אלזא מער נישט גיין זיך ַ ַ ïאציענטן ,וועט מען ַ ָ געלט ביי די ַ
נאר צום אויבערשטען! דאקטאר ,מ'וועט גיין ָָ שטאט וועלן אויפהערן גיין צום ָ ָ פון
געשטארבן אין
ָ האט מען געזען ַאז קיין איין מענטש איז נישט יאר ָהאט הרה"ק רבי גדלי' משה דערציילטַ ,אז סוף ָ ָ
דאקטאר און דער ַאïטייקער! ָאט ַאזוי איז ַאז מען לעבט מיט'ן בורא כל עולמים. ָ שטאט ,אויסער צוויי מענטשן -דער ָ ָ
האט געליטן פון דער וואס ָ טאכטער ָ געהאט ַא ַָ האט
הגאון רבי מיכל פיינשטיין זצ"ל )איידעם פון בריסקער רב זצ"ל( ָ
דארף מען זיך שנעל מטïל זיין דערמיט .אין שטוב אטאקע ח"וַ , וואס ווען עס קומט ַאן ַ ַ קראנקהייט רח"לָ , ַ אסטמא
ַ ַ
זאל מען מאשין וועט נישט ַארבעטןָ , -מאשינען על כל צרה שלא תבאַ ,אז אויב איין ַ זענען געווען עטליכע ָאטעם ַ
מאשין.
האבן גרייט ַא צווייטע ַ ָ
מ'האט זיי נישט געקענט ָ מאשינעןָ ,אבער 'האט געזוכט די ַ אטאקע רח"ל .מ ָ אסטמא ַ ַַ באקומען ַאן ַ האט זי ַ אמאל ָ ַ ָ
געטראפן ַאלע זיבן
ָ האט מען האלבע שעה ַאוועק פון דער וועלט רח"ל .שïעטער ָ טרעפן ,און ליידער איז זי ביז ַא ַ
הארץ ביי די משïחה, דאס ַ האט שטראק ווי געטוהן ָ -פארשטענדליךַ ,אז עס ָ מאשינען אונטער איר בעט .זעלבסט ַ ַ
האלטן ביים לעבן. צוריקהאלטן און איר ַ ַ 'האט עס געקענט פון די געפילַ ,אז מ ָ
האטגאלינסקי זצ"ל איז געקומען מנחם אבל זיין רבי מיכל פיינשטיין ,מיט וועמען ער ָ ווען הגה"צ רבי יעקב ַ
נאכזאגן
וואס מ'פלעגט ָ ָ יאנקעלע דערמאנט רבי מיכל'ען ָ האט רבי ַ לאמזשער ישיבהָ , צוזאמען אין דער ָ ַ געלערנט
נאר בנוגע דעם דאס ַאלעס איז ָאבער ָ דא אמונה און השתדלותָ . נאמען פון די ראשוניםַ ,אז עס איז ָ אין ישיבה אין ָ
וואלט
וואלט געטוהן ַא געוויסע השתדלות ָ זאל ַא מענטש זיך נישט איינרעדן ,אויב איך ָ עתידָ ,אבער אויפ'ן עברָ ,
åè באר הפרשה -פרשת וירא
øàôøòãיב¨ ÷åñt øòã ìééåå ,
øòã ïéà èâàæ © èîå÷àá'î
© øàôøòãיאñåàéî éåå ïòî èòæ ,èééæ øòøòãðà© øòã ïåô .
©
äåöé øùà ïòîì åéúòãé éë' (èé¯çé ,çé) äøãñ øòâéèðééä ñàåå
¨ óàøèù
¨ ÷éã ïåà ,èôàùâøà
© © ïåô äãî éã æéà'ñ
דא
דאס איז כפירה נסתרת ,ווייל אויפ'ן עבר איז נישט ָ פארגעקומען ,וכדומהָ . וואלט נישט ָïאסירט ,עס ָ ַאנדערש ַ
ïאסירן.
האט ַאזוי געמוזט ַ ïאסירטָ ,האט ַ זאך ווי השתדלות .אויב עס ָ אזא ַ
ַ ַ
זאגט )ירמיה לא ,יד-טו( 'קול ברמה נשמע נהי בכי תמרורים רחל מבכה על בניה וגו' ,כה אמר ה' מנעי יא .דער נביא ָ
זאגן ַאז ווען דער בית המקדש פארשטיין ,חז"ל ָדארף מען ַ קולך מבכי ועיניך מדמעה כי יש שכר לïעולתך' וגו'ַ .
האט דערמאנט זיין זכות צו האבן ַאלע אבות און אמהות געוויינט ,און יעדער איינער פון זיי ָ געווארןָ ,
ָ איז חרוב
האט דער פאר רחל ָ נאר ַגעווארן ,און ָ
ָ פארוואס איז דייקא רחל געענטפערט ראטעווען דעם כלל ישראל .אויב ַאזויָ ַ , ַ
זאל אויפהערן צו וויינען ,ווייל אירע קינדער וועלן אויסגעלייזט ווערן געזאגט 'מנעי קולך מבכי' ,זי ָ
ָ אויבערשטער
פון גלות?
באצאלן ַא טייערן ïרייז כדי ַא
האט מסכים געווען צו ַ ָ איז דער תירוץ ,ווייל מיר געפינען ביי רחל אמינוַ ,אז זי ָ
אריינפאלן ח"ו צו
ַ זאל נישט ַ
פארגאסן הייסע טרערן ַאז זי ָ
דאך ַ ָ האט ָדארפן וויינען ,ווייל לאה ָ
זאל נישט ַ צווייטער ָ
כאטשהאבן מיט יעקב אבינו ע"הָ , זאל קענען חתונה ָ האט איר ַאנטïלעקט די סימנים ַאז זי ָ עשו הרשע ,ביז רחל ָ
האבן מיט יעקב, האבן און זי וועט מער נישט קענען חתונה ָ שאדן ָ האט געוויסט ַאז דורך דעם וועט זי ַאליין ָ רחל ָ
וואס געבט ַאוועק פון זיך כדי ָאïצומעקן ַא טרער פון ַא צווייטנ'ס אויג ,פירט זיך דער אויבערשטער מיט און דער ָ
אים ָאדער מיט איר' ,מדה כנגד מדה'ָ ,אïצומעקן זיינע טרערן...
זאגט הרה"ק בעל 'ישמח משה' זי"ע )חידושים על נ"ך ,ירמיה לא ,יד( אויף די ווערטער 'קול ברמה' ,ווייל דער ענליך ָ
נאר ער בעט שטילערהייט ,און מיט ַא וואס בעט ַאן אומזיסטע מתנה פון זיין חבר ,רעדט נישט הויך אויפ'ן קולָ , ָ
וואס עס קומט אים ,רעדט ער הויך אויפ'ן קול )על דרך פאדערט ָ 'האלבן מויל' .פון דער ַאנדערער זייט ,ווען איינער ָ
ַ
דערפאר ,בעט ער דעם אייגנטימער פונעם געשעפט
ַ באצאלן
האט נישט קיין געלט צו ַ ָ
משל ,ווען איינער קויפט עïעס אין ַא געשעפט וויסנדיג ַאז ער ָ
איבערגעלאזט ביים
ָ פאראויס
האט ָ
ואס ָ
אïצאלונגעןָ .אבער איינער ו ָ
בארג ,מיט לייכטע ָ ָ
מיט ַא שטיל בעטנדיג קול ,אויב ער קען אים געבן אויף ָ
האב איינגעלייגט ביי
וואס איך ָ
וואס איך נעם ,פון דעם געלט ָ
זאכן ָ
זאגט ער אים הויך אויפ'ן קול ,גיב מיר די ַ
אסאך געלטָ ,
געשעפט-אייגנטימער ַ ַ
האט איר איבערגעגעבן פאר איר שוועסטער לאה און ָ האט מוותר געווען ַ דאס זעלבע איז מיט רחל אמינו ,זי ָ דיר(ָ .
וואס עס קומט איר על דאס ָפאדערן הויך אויפ'ן קול ָ די סימנים ,קען זי קומען מיט'ן כח פון אט דעם וויתור ,און ָ
האבן אויף אירע קינדער און אויסלייזן זיי פון גלות. זאל רחמנות ָ ïי דיןַ ,אז דער אויבערשטער ָ
געזאגט צו לוט' ,כי משחיתים אנחנו את ָ יב .אויפ'ן ïסוק אין דער היינטיגער ïרשה )יט ,יג( וואו די מלאכים ָ
האבן
נאכט פריערפאר לוט ַא ַ האבן דערציילט ַ וואס די מלאכים ָ דאס ָ זאגט דער מדרש )ב"ר פ"נ ,ט( ַאז ָ המקום הזה'ָ ,
האטפאר זיי ַאלס ַא חטא ,ווייל דער אויבערשטער ָ געווארן ַ
ָ מאכן סדום ועמורה ,איז גערעכנט ַאז זיי גייען חרוב ַ
]אזוי ווי דער
פאר ַאנדערע מענטשן ַ פאר אברהם אבינו ע"ה ,און נישט ַ געוואלט מודיע זיין וועגן דעם ַ
ָ נאר
דאך ָ ָ
זאל וויסן
נאר אברהם ָ געוואלט ַאז ָ
ָ האט דאס הייסט ,ער ָ זאגט )יח ,יז( 'המכסה אני מאברהם אשר אני עושה'ָ . ïסוק ָ
געווארן פון זייער מחיצה
ָ ארויסגעווארפן
ָ געווארן און ַ
ָ געשטראפט
ָ דאזיגע מלאכים דערפון[ ,און ַאלס עונש זענען די ָ
יאר.
ָ 138
פאר לוט ַאז דער אויבערשטער וואלט נישט דערציילט ַ פארשטיין ,אויך אויב די מלאכים ָ דארף מען לכאורה ַ ַ
געווארן ביז ַא קורצע צייט -דעם קומענדיגן ָ באקאנט
דאך דער 'סוד' ַ ַ וואלט ָמאכן סדום און עמורהָ , גייט חרוב ַ
פאר'ן
שטראף ַ
ָ הארבע אזא ַבאקומען ַ ַ האבן זיי ַ פארוואס ָ
געמאכט די שטעט .אויב ַאזויָ ַ , ַ האבן חרובצופרי ,ווען זיי ָ
אויסזאגן דעם סוד ַאביסל פריער?
ָ
נאווארדאקער ישיבה( אין זיין ספר 'ואני תפילה'
ענטפערט דער גאון רבי חיים אברהם זייציק זצ"ל )ראש ישיבה אין דער ַ ַ ָ
פאר ַא
וואס דער אויבערשטער גיט ח"ו ַ שטראף ָ
ָ )ח"ג ,שער יום הכיפורים ,מאמר 'להרגיש בצער הזולת'(ַ ,אז יעדער צער און
געווארן אויפ'ן מענטש צו ליידןָ אïגעמאסטן מיט ַא ïונקטליכן חשבון .אויך אויב ס'איז חלילה נגזר ָ מענטש ,איז ָ
האבן צער מער ווי
דארף נישט ָ פאר אים פון הימל ,און ער ַ באשטימט ַ'האט ַ נאר לויט ווי מ ָ
יסורים רח"ל ,איז עס ָ
געווארן אויף די שטעט
ָ כאטש ס'איז נגזר נאך איין סעקונדע .דעריבערָ , 'האט אויף אים גוזר געוועןַ ,אפילו נישט ָ מ ָ
פאר די איינוואוינער פון יענע דאס וועט גורם זיין צער ַ וואס ָ פארברענט צו ווערןָ , סדום און עמורה חרוב און ַ
באר הפרשה -פרשת וירא æè
¨ ,èééæ øòøòãðà© øòã ïåô
÷åñt) øòèééåå ÷åñt øòã èâàæ úåùòì 'ä êøã úà åøîùå åéøçà åúéá úàå åéðá úà
íúàèçå äáø éë äøåîòå íåãñ ú÷òæ 'ä øîàéå' (ë 'ä÷ãöיג ¨ ãñçå ä÷ãö øòã ïåô úåëæ ïéà ïåà ,'åâå
ñàåå
ïáàä¨ äøåîò ïåà íåãñ ïåô ïùèðòî éã .'ãàî äãáë éë ,ïùèðòî òøòãðà© èéî ïäåèòâ èàä¨ ä"ò åðéáà íäøáà
ïáàä¨ ïåà ïàîéøà
© ¨ ïà© ïåô ééøùòâ íòã èøòäòâñéåà èùéð ïòèùøòáéåà íòðåô ïòîå÷àá © åö ïòååòâ äëåæ øò èàä
¨
òøòãðà© èéî ãñç à© ïäåè åö èùéð ïòååòâ øæëàúî êéæ åëøáðå íåöòå ìåãâ éåâì äéäé äéä íäøáàå' ,äëøá éã
ïòåå 'íéîëç' éåå ùîî ïòååòâ ïòðòæ ééæ ,äáøãà .ïùèðòî øòã ïøàååòâ
¨ æéà øò ,èðééî ñàã
¨ .'õøàä ééåâ ìë åá
ïèééååö à øàô ïäåè ñèëòìù åö ïòîå÷òâ æéà ñòיד, .äëøá ïåô øå÷î
נאר ערשט אינדערפרי, נאכט פריערָ , געווארן אויף זיי צו ליידן דעם צער שוין ַא ַ
ָ דאך נישט נגזר שטעטָ ,אבער ס'איז ָ
ארא ïפון הימל .ממילא ,ווען די מלאכים וואס קומען ַ ָ זאלן זיי שïירן דעם פייער און די שוועבל ָ בשעת מעשהָ ,
פאר לוטהאבן זיי גורם געווען צוצולייגן צער ַ פאר לוטַ ,אפילו ַא קורצע צייט פריערָ , האבן ַאנטïלעקט דעם סוד ַ ָ
כאטש באמתַ ,אנטקעגן דעם הארבן עונש .און ָ אזא ַבאקומען ַ ַהאבן זיי ַאון די מענטשן פון סדום ,און דעריבער ָ
דאס נישט גערעכנט ווי ַא צערָ ,אבער פונדעסטוועגן זענען די מלאכים ַאוועקגעשטוïט חורבן פון סדום ווערט ָ
האבן זיי צוגעלייגט צום צער פון די מענטשן פון סדום, באשעפער ,ווייל סוף כל סוףָ , געווארן פון דער מחיצה פון ַ ָ
פאר זיי פון הימל. 'האט נישט גע'ïסק'ענט ַ וואס מ ָָ
האט דער אויבערשטער מקïיד געווען דא ַא מורא'דיגן לימודַ ,אז אויב אויף די רשעים פון סדום ָ לערנען מיר ָ
דאך ַאוודאי אוןפאר זיי פון הימל ,איז ָ באשערט געווען ַ הארל מער ווי ס'איז ַ זאלן נישט ליידן ַאפילו ַא ָ ַאז זיי ָ
וואס איז חלילה מצער אידישע קינדער ,און 'מדה טובה מרובה', באקומען איינער ָ וואס עס ַ שטראף ָ
ָ ַאוודאי גרויס די
פארמינערן די ליידן פון ַא צווייטן ,און ער היט אים פון ַא צער. וואס טוט ַווי גרויס איז דער שכר פון איינעם ָ
געזאגט צו זיינע געסט' ,יוקח נא ָ יגָ .אנהייב היינטיגע ïרשה )יח ,ד( ווערט דערציילטַ ,אז אברהם אבינו ע"ה ָ
האט
נאר 'מעט מים' האט ער זיי געגעבן ָ פארוואס ָ
מעט מים ורחצו רגליכם והשענו תחת העץ' .איז לכאורה שווערָ ַ ,
האט זיי געברענגט זאגן ַאז ער ָ האט ער געגעבן ברייט ,ווי חז"ל ָ זאכןָ ,וואסערָ ,אבער ביי די ַאנדערע ַ ַ -אביסל ַ
)'מאסטארד' בלע"ז( ,און דריי 'סאה' זעמל-מעל.
ַ ָ דריי צינגען מיט 'חרדל'
פארוואס אברהם
זאגט אויך דער סערעטער רבי ,הרה"ק בעל 'מקור ברוך' זצ"ל( ,ווייל דער טעם ַ ָ ענטפערן די ספרים )און ַאזוי ָ
דאך געווען,
אïצואוואשן זייערע פיס ,איז ָ
ַ פאר די געסט ָ וואסער ַהאט בכלל געהייסן ברענגען ַאביסל ַ אבינו ע"ה ָ
וואס בוקן זיך צום שטויב פון זייערע פיס ,און ער אראבער ָ האט געמיינט ַאז זיי זענען ַ ַ ווי רש"י שרייבטַ ,אז ער ָ
זאגן )זעה כלה
וואס חז"ל ָ באקאנט ָ
האט מקïיד געווען נישט ַאריינצונעמען ַאן עבודה זרה אין זיין הויז .אויך איז ַ ַ ָ
האט ער מכבד געווען האט אויך אברהם אבינו ע"ה זיך געפירט .פון איין זייטָ , רבתי ,פ"ט( 'כבדהו וחשדהו' ,און ַאזוי ָ
געהאט ַא חשד ַאז זיי דינען די עבודה זרה. ַ האט ערדי געסט און זיי געגעבן צו עסן ,און פון דער ַאנדערער זייטָ ,
דארף מען טוהן מיט ַא ברייטער פאר ַא צווייטןַ ,
קומט דער פסוק אונז לערנעןַ ,אז דעם 'כבדהו' ָ -אïצוגעבן כבוד ַ
נאר ס'איז גענוג דארף מען נישט טוהן מיט ַא 'הידור'ָ ... פארדעכטיגן יענעםַ , האנטָ ,אבער ביי דעם 'חשדהו' ַ - ַ
ַאביסל דערפון' ,יקח נא מעט מים'...
aA
cמן הבאר c
פארוואס צו ברענגען די פלייש
געזאגטַ ,א טעם ַ ָ ָ האט
דער מגיד מישרים הגה"צ רבי שלום שבדרון זצ"ל ָ
וואסער
דאס ַגעלאפן ברענגען )'ואל הבקר רץ אברהם'(ָ ,אבער ָ
ָ פאר זיינע געסט ,איז אברהם אבינו ע"ה ַאליין
ַ
געוואלט מכבד זיין
ָ האט זיי ַאליין
האט ער געשיקט ַא שליח עס צו ברענגען )ווי רש"י שרייבט( ,ווייל ער ָ ָ
האט ער נאר געברענגט ווייל ער האט זיי דעריבער האט ער אליין געברענגט די פליישָ .אבער די וואסער ָ
האט ער עס געטוהן דורך ַא שליח... חושד געווען ַאלס עובדי עבודה זרה ,דעריבער ָ
ידָ ַ .
אמאל ווען דער גאון רבי אברהם גניחובסקי זצ"ל )ראש ישיבה פון דער טשעבינער ישיבה אין ירושלים( איז ַאהיים געקומען
געטראגן
ָ האט נישטהאט געוואוינט אין בני ברק( ,איז ַאריינגעקומען ַא שכנ'טע ,וועלכע ָמוצאי שבת פון שול )רבי אברהם ָ
האט זי אים
דערנאך ָ
ָ געוואלט שואל עצה זיין מיט אים איבער ַא וויכטיגן ענין. ָ האר ,און זיך
ַא צודעק אויף די ָ
æé באר הפרשה -פרשת וירא
ïâéåà éã ïéà èëòìù éåæà© ïòååòâ æéà ñàã ¨ .èééìòîéøà 'ì"æç ïéà èâðòøáòâ èøòåå ñò éåå ,'íéçöåø òùéãîåì
èééøãòâøòáéà èàä ¨ øò æà© ,ìåëéáë ïòèùøòáéåà íòã ïåô ïòîåðòâðééøà© ïáàä)¨ ééæ áéåà ,ìétùééá íåö .(è"÷ ïéøãäðñ
øéî ñàåå ¨ ïôåà ïà© óéåà èôàøèùàá
¨ © ééæ ïåà èàèù éã ñàåå
¨ èòá à© ïáòâòâ íéà ééæ ïáàä ¨ ,æéåä ïéà èñàâ©© à
,èàèù
¨ íåù ïéé÷ ééá ïôàøèù
¨ òëìòæà© èùéð ïòðéôòâ æéà èñàâ © øòã áéåà .ñàî ¨ ïééæ èéåì õøå÷¯åö ïòååòâ æéà
ïà© ïòîå÷àá íåãñ ééá øàðטו )¨ òëìòåå ,äåðéð øòñéåà
© êéåà ïèìàåå ¨ ééæ æà© ñéô òðééæ è÷àäòâôà
© ééæ ïáàä
¨ ,êéåä¯åö ïòååòâ
.(ïäåèòâ äáåùú èùéð ïèìàåå
¨ ééæ áéåà óàøèù
¨ òëéìðò ééæ ñàåå
¨ èòá íòðåô ñàî ¨ øòã åö èñàtòâåö
© ïééæ ïìàæ
¨
.øòèééåå éåæà© ïåà ,ïáòâòâ íéà ïáàä ¨
äøãñ øòâéèðééä øòã ïéà èáééøù ì"æ ééçá åðéáø øòã
èàä
¨ øòèùøòáéåà øòã ñàååøàô
)¨ © íòè à© (á ,çé ìà÷æçé) àéáð øòã øòáਠèðàîøòã ,íòìà© íòã èéî
ïåà íåãñ ïåô ïùèðòî éã èôàøèùàá
¨ © áøàä
© éåæà© ãéå' æà© ,äøåîòå íåãñ ïåô àèç íòã øàð
¨ (èî ,æè
æéà'ñ ùèàë
¨ ,èòèù òøòééæ ïòééøãøòáéà ï'èéî ,äøåîò ïéé÷ ïôìàäòâ èùéð ïáàä ééæ ¯ 'ä÷éæçä àì ïåéáàå éðò
דא אין הויז פונעם רב כדי צו הערן פון דערציילט ַאז זי איז ַאן אלמנה ל"ע ,און זי פרעגט אויב זי קען בלייבן ָ
געהאנדלט אין ַאן
ַ האט זיך
באקאנט מיט זיינע גוטע מידות ,שוין ָאïגערעדט ווען עס ָ האט רבי אברהם )וועלכער איז געווען ַ ַ אים הבדלהָ .
וואס איז די שאלה ,בשמחה רבה... אלמנה( ,געענטפערטָ ,
וואס רבי אברהם פארלעגנהייט ,נישט וויסנדיג ָ האבן זיך געפונען אין ַא ַ די משפחה מיטגלידער פון רבי אברהםָ ,
דאך בגילוי שער מאכן הבדלה ַאנטקעגן איר ïנים ,ווייל זי גייט ָ דאך נישט ַ טאר מען ָ דא טוהן .פון איין זייטָ , וועט ָ
רח"ל .פון דער ַאנדערער זייט ,קען ער זיך ד ָאך נישט ַאוועקדרייען פון איר ,ווייל זי קען געטשעïעט ווערן דערפון
פארשטיין וועןזאל ַ געווארן אין היימישע קרייזןַ ,אז זי ָ
ָ ח"ו )מ ָ
'האט איר נישט געקענט מסביר זיין דעם חומר הענין ,ווייל זי איז נישט אויפגעצויגן
האט ָאנגעפילט דעם בעכער מיט וויין ,און האט רבי אברהם געטוהן? ער ָ וואס ָמאכן דערוועגן(ָ .אויפמערקזאם ַ
ַ מ'וועט איר
"לאמיר ַאלע זיך אויסדרייען מיט'ן ïנים ַאנטקעגן ירושלים און דעם ָ האט ער זיך ָאנגערופן צו זיין משïחה דאן ָ ַ
זאלוואס ער ָ ïלאנטערָ ,אן דעם ָ ָ האט ער זיך ַארויסגעדרייט פונעם 'קדשי קדשים' ,און צום כותל המערביַ "...אזוי ָ
געהאט דעם איינדרוק, ַ האט
נאך ַאן אלמנה ...ווייל זי ָ טאכטער ,און דערצו ָ פארשעמען ַא אידישע ָ דארפן ַחלילה ַ
מאכן הבדלה שטייענדיג מיט'ן ïנים צו דער ריכטונג פון דעם בית המקדש, ַאז רבי אברהם פירט זיך אייביג ַאזוי ,צו ַ
ַאזוי ווי ביי תפילת שמונה עשרה...
וואס זענען מקיים דעם דאס איז באמת די וועג ווי א ערליכע איד דארף זיך צופירן ,צו זיין פון די מענטשן ָ
פאר דעם דאכט זיך ַ 'חכמים המה להטיב' -זיין א חכם ווען עס קומט יענעם א טובה צו טוהן און אויך ווען עס ַ
דארף ער עס טוהן אויף ַאן אופן מאכן יענעם אומאנגענעם צוליב ַא געוויסע סיבהַ , אמאל ַ מענטש ַאז ער מוז ַ ָ
פאר יענעם. זאל חלילה גורם זיין צער ַ וואס ער ָ ַארויסצוגיין ָאן דעם ָ
ווארט פון ַא רב ,אויפ'ן ïסוק )יח ,ו( 'והוא עומד עליהם תחת העץ ויאכלו'. האבן געהערט ַא וואונדערליך ָ מיר ָ
מ'זאל נישט ָ זאל זיך נישט שעמען ווען ער עסט ,איז בעסער גאסט ָ איז שווער ,געווענליך ווען מ'וויל ַאז דער ַ
האבן געגעסן? געשטאנען נעבן די מלאכים ווען זיי ָ ַ פארוואס איז אברהם אבינו ע"ה שטיין איבער איםָ ַ ,
האט ַאנטïלעקט דעם מהות זאגט )ח"א קבַ (:אז דער בוים ָ האט דער רב געענטפערט ,ווייל דער זוהר הקדוש ָ ָ
אראï
האט דער בוים אויסגעשïרייט זיינע צווייגן ַ ָ האט געגלייבט אין דעם אויבערשטעןָ , גאס .אויב ער ָ פונעם ַ
האט האט געדינט עבודה זרהָ , שאטןָ ,אבער אויב ער ָ זאל קענען געניסן פונעם שיינעם ָ אויפ'ן מענטש ,כדי ער ָ
האט געשוינט דעם כבוד פון זיינע געסטַ ,אז זיי דער בוים אויפגעהויבן זיינע צווייגן צום הימל .אברהם אבינו ע"ה ָ
שאטן פארשעמט ווערן אויב ַאנדערע געסט וועלן זען ַאז די מלאכים זיצן אונטער'ן פרייען הימל ָאן ַא ָ זאלן נישט ַ ָ
האט געוואוסט האט ער זיך ַאוועקגעשטעלט העכער זיי )'והוא עומד עליהם תחת העץ'( ,ווייל ער ָ פונעם בוים .דעריבער ָ
געראטעוועט דעם כבוד פון זיינע געסט... ַ האט ער שאטן ,און מיט דעם ָ יא געבן ַא ָ פאר אים וועט דער בוים ָ ַאז ַ
וואס דינט און אויך אויב זיי זענען נישט פון די צדיקי הדור ,און אפילו נישט מזרע ישראל ,נאר ַא טמא'נער גוי ָ
וואס איז נישט ראוי צו אזא כבוד... פאר איינעם ָ עבודה זרהָ ,אבער 'כך היא דרכה של תורה'ָ ,אïצוגעבן כבוד אויך ַ
האט איבערגעדרייט סדום און עמורה ָאן ַא פריערדיגע פארוואס דער אויבערשטער ָ זאגן ַא טעם ַ ָ טו .די בעלי המוסר ָ
שטאט נינוה ווערט דערציילט ַאז דער אויבערשטער ָ דארטיגע זינדיגע מענטשןָ ,אבער ביי דער ווארענונג צו די ָ ָ
באר הפרשה -פרשת וירא çé
ווארענעןַ ,אז ביז פערציג טעג וועט נינוה איבערגעדרייט ווערן אויב זיי וועלן זאל זיי ָ האט געשיקט יונה הנביא ָ ָ
באצייטענס. נישט תשובה טוהן ַ
באנק ,און ער פלעגט באאמטער אין ַא ַ געווארן ַאלס ַ ַ ָ איז דער תירוץ ,על דרך משל ,איינער איז אויפגענומען
געהאט קיין ַאנונג וואזוי צו רעכענונג ,און ס'איז ַ האט ָאבער נישט אויפנעמען די מענטשן בסבר פנים יפות .ער ָ
האט באנק ָ דירעקטאר פון דער ַ
ָ באנק-קליענטן .ווען דער פאר די ַ שאדנס ַ האט גורם געווען ָ אויסגעקומען ַאז ער ָ
אïגעזאגט פון דער ַארבעט. ָ האט ער אים ָ געכאïט דערויףָ , ַ זיך
באקאנטגאר גוט ַ ַ באאמטן וועלכער איז געווען ָ דירעקטאר אויפגענומען ַא נייעם ַ ַ ָ האט דער טאג שïעטערָ , ַא ָ
באפאלן
ïארשוין ,און פלעגט ַ ַ געהאט ַא חסרוןַ ,אז ער איז געווען ַאן אויפגערעגטער ַ ַ האטמיט חשבוןָ ,אבער ער ָ
זאל זיך געווארנט ַאז ער ָ ָ דירעקטאר פון דער ב ַאנק איםָ האט דער באנקָ . וואס זענען געקומען אין ַ די קליענטן ָ
באהאנדלען.
זאל זיי אויפנעמען פריינטליך און גוט ַ ַ געלאסן מיט די קליענטן ,און ער ָ ַ פירן רואיג און
דאך נישט האבן זיך ָ וואס איז דער חילוק צווישן דעם ערשטן און דעם צווייטן? ביידע ָ וועט ַא מענטש פרעגןָ ,
אנגעווארענט זיך אויפצופירן בעסער צו די קליענטן ,און דעם ָ נאר ָ
האט מען דעם צווייטן ָ פארוואס ָגעפירט ריכטיגָ ַ .
האט מען ַאהיים געשיקט פון דער ַארבעט? ערשטן ָ
דארף וויסן און קענען דעם הויïט-יסוד, באנקַ , וואס וויל קומען ַארבעטן אין ַ גאר ïשוט :איינער ָ איז דער תירוץ ָ
'האנדלט מיט געלט .דעריבער ,אויב ער איז דאס ָארט וואו מ ַ דאך ָ דארט איז ָ געלט-זאכן ,ווייל ַָ פארשטיין אין צו ַ
וואס עס פעלט נאך דערליידן זיינע ַאנדערע חסרונותָ ,אבער איינער ָ געלט-זאכן ,קען מען ָ ַ באקאנט מיט די גוט ַ ַ
מ'דארף טוהן אין ַא באנק ,איז אויך אויב ער פירט זיך אויף איידל און פיין, ַ וואס
אים דער 'יסוד' פון קענטענישן ָ
באנק קען ער נישט ַארבעטן... ָאבער אין דער ַ
האבן זאל זיין ַא בעל חסד און ָ פאר'ן קיום פון דער וועלט איזַ ,אז דער מענטש ָ דער נמשל איז ,דער הויïט-יסוד ַ
האט גוטע מידות ,קען זאגט )תהלים פט ,ג( 'עולם חסד יבנה' .דעריבער ,אויב ער ָ גוטע מידותַ ,אזוי ווי דער ïסוק ָ
וואסנאך דערליידן זיינע ַאנדערע חסרונות ,מה שאין כן אויב עס פעלט דער הויïט יסוד פון קיום העולםָ , מען ָ
האט מען פון זיינע ַאנדערע מעלות?... וואס ָ האבן גוטע מידותָ , דאס צדקה וחסד און צו ָ ָ
באשטייט דער חילוק צווישן די מענטשן פון סדום ועמורה ,און די מענטשן פון נינוה .די מענטשן ָאט אין דעם ַ
האבן נישט געטוהן חסד איינער מיט'ן וואס ָ פון סדום און עמורה זענען געווען שלעכטע און זינדיגע מענטשןָ ,
האט זיי געפעלט אין דעם יסוד פון דער פאר ַא צווייטן .ממילאָ , נאר געטוהן שלעכטס ַ האבן ָ ַאנדערן .אדרבה ,זיי ָ
געהאט קיין זכות צו קענען עקזיסטירן אויף דער וועלטָ .אבער די מענטשן ַ האבן זיי נישט וועלט ,און צוליב דעם ָ
באשעפער )זע מפרשיםָ ,אנהייב ספר יונה( ,ממילא זענען זיי געווען פארזינדיגט קעגן דעם ַ האבן זיך ַ כאטש זיי ָ פון נינוהָ ,
אסאך פון די מעלות האבן אים געפעלט ַ ַ וואס עס ָ באנקָ , באאמטן אין דעם משל פון דער ַ ענליך צו דעם צווייטן ַ ַ
האבןָ ,אבער נישט אינעם יסוד פון זיין ַארבעט. דארף ָ וואס ַא מענטש ַ ָ
געגאנגען אויף
ַ טאג,
אמאל אין ַא רעגנדיגן ווינטערדיגן ָ אויערבאך זצ"ל ,איז ַ ָ ַ דער גאון און ïוסק רבי שלמה זלמן
שטארק צו רעגענען ,און ַ גאר
האט ָאנגעהויבן ָ גאס אין דער בית וגן געגנט פון ירושליםï .לוצלינג ָ דער 'הפסגה' ַ
האט געזוכט שוץ פונעם שווערן וועטער .איז אים ַאנטקעגן געקומען ַא יונגער בחור ,וועלכער רבי שלמה זלמן ָ
האט געעפענט דעם שירם, האנט .ער ָ געהאט ָאנגעהויבן לערנען אין ישיבה קטנה ,מיט ַא שירם אין ַ ַ האט ערשט ָ
זאל ַאריינקומען אונטער דעם שירם .דער זאגט ,ער וויל 'שיצן' דעם רב פונעם רעגן ,און דער רב ָ ווי איינער ָ
שמאל,
ָ מאס פון ַא דרייצן-יעריגן בחור'ל ,קליין און ïראבלעם איז ָאבער געוועןַ ,אז דער שירם איז געווען לויט דער ָ ָ
קא ïאונטער דעם זאל קענען ַאריינשטעקן דעם ָ אראïבייגן כדי ער ָ געדארפט ַ ָ ַ האט זיך ַאזוי ַאז רבי שלמה זלמן ָ
וואס זענען -וואסערָ , געווארן ַאדורכגעווייקט פון די רעגן ַ ָ גאנצער קערïער מיט די מלבושים זענען שירם .זיין ַ
אראïגעקומען פונדרויסן פונעם שירם. ַ ָ
אדורכגעפארן ַא איד מיט ַא גרויסן קאר ,און זעענדיג ווי דער ïוסק רבי שלמה זלמן ָ דארט ַ בשעת מעשה ,איז ָ
קאר ,און ער וועט אים שוין צופירן איינגעלאדן ַאריינצוקומען אין זיין ַ ַ האט ער אים ווערט ַאדורכגעווייקט פונעם רעגןָ ,
דאך שוין מיט דעם בחור... זאגנדיג ,איך גיי ָ אïגעזאגט דערפוןָ , ָ האט זיך ָאבער ָ וואו ער וויל גיין .רבי שלמה זלמן ָ
געשטאנען אונטער זיין נשיאות ,און וואו
ַ )וואס איז
ָ למעשה ,איז רבי שלמה זלמן ָאנגעקומען אין דער ישיבה 'קול תורה'
האבן אים שïעטער געפרעגט ער איז אויך געווען דער ראש ישיבה(ַ ,אן ַאדורכגעווייקטער פונעם רעגן .ווען די בני הישיבה ָ
èé באר הפרשה -פרשת וירא
האט רבי שלמה זלמן געענטפערט: קארָ ,געוואלט ַאריינזעצן אינעם ַ
ָ האט זיך נישטפארוואס ער ָ
ַ ָ
האט זיך געשïירט גוט וואס ער קען מיר העלפן ,ער ָ האב געזען די הנאה פון דעם יונגען בחור פון דעם ָ -איך ָ
האב נישט געקענט ַאוועקנעמען פון אים זיין גוטן געפיל... ַאז ער איז ַא 'בר הכי' ,איך ָ
וואס
לערנען מיר פון דער מעשה ַא גרויסן יסודַ ,אז אויך ַא קליין קינדָ ,אדער ַא יונג בחור'ל ,איז ַא 'מענטש'ָ ,
מאל
'טאר ַאוודאי נישט ַאוועקנעמען פון אים זיינע הנאותָ ...אפט ָ 'דארף זיך רעכענען מיט זיינע הרגשים ,און מ ָ מ ַ
פארשטייען נישט ַאז אויך ַא קליין קינד ָאדער טוען מענטשן זיך רעכענען מיט די געפילן פון ַא צווייטןָ ,אבער זיי ַ
אויפמערקזאמקייט צו זיינע געפילן.
ַ 'דארף צולייגן
יונגער בחור'ל איז ַא 'מענטש' ,און מ ַ
aA
cמן הבאר c
דאוונען )ברכת
זאגן ביים ַ
וואס מיר ָ הרה"ק בעל 'אהבת שלום' זי"ע טייטשט )הג"ה ,פ' קדושים( ,די ווערטער ָ
מאכן שיינען די וועלט ,ווען די מענטשן'יוצר אור'( 'המאיר לארץ ולדרים עליה' -ווען טוט דער אויבערשטער ַ
וואס געפינען זיך אין איר ,פירן זיך 'ברחמים' -מיט רחמנות איינער צום ַאנדערן...
ָ
באמערקט אבראמסקי זצ"ל ,מחבר פון 'חזון יחזקאל'ַ , האט דער גאון רבי יחזקאל ַ ַ גאסָ , אמאל גייענדיג אויפ'ן ַ ַ ָ
פארוואס זי
צוגעגאנגען צו איר און איר געפרעגט ַ ָ ַ יאמערליך .איז ער ַא קליין מיידל שטיין אין ַא זייט און וויינט ָ
דאס קלייד זאגנדיג צו איר ַאז ָ פארשעמט ָ האט איר ַ דאס קינד געענטפערטַ ,אז איר חבר'טע ָ האט ָ וויינט ַאזויָ .
געמאכט ווי ער קוקט ַ אבראמסקי ָאנגעטוהן זיינע ברילן ,און זיך האט רבי יחזקאל ַ ַ טראגט ,איז נישט שייןָ ... ָ וואס זי
ָ
האט ער זיך ָאנגערופן צו איר: דאן ָ אויף איר ,און ַ
גאר שיין... זאג איר אין מיין נאמעןַ ,אז דיין קלייד איז ָ מאמע ,און ָ -גיי שנעל ַאהיים צו דיין ַ
וואספאר איר מאמע ָ אהיימגעלאפן דערציילן ַ
ָ געווארן אויפגעלייגט און פרייליך ,און זי איז שנעל ַ ָ דאס מיידל איז ָ
נאנטע: פאר זיינע ָגעזאגט ַָ אבראמסקי
האט הרב ַ ַ געזאגט ...שïעטערָ , ָ האט איר דער רב ָ
זאגן )סוטה יד(. האב זוכה געווען זיך ָאנצוקלעבן אין די מידות פון דעם אויבערשטען ]ווי חז"ל ָ -ברוך השם ,איך ָ
'הדבק במידותיו'[ï .ונקט ַאזוי ווי דער אויבערשטער מעקט ָא ïדי טרערן פון די ïנימ'ער פון מענטשן )זע ישעיה כה,
דארפן מיר זען ָאïצומעקן די טרערן פון אידישע ïנימער... ח' ,ומחה ה' אלוקים דמעה מעל כל פנים'(ַ ,אזוי ַ
באגלייטונג פונעם גבאי אויפ'ן געגאנגען אין ַ
ַ אמאל
דער וויזשניצער רבי ,הרה"ק בעל 'דמשק אליעזר' זי"ע ,איז ַ ָ
פארקויפט זייגערס .ווען זיי זענען שוין געווען 'האט ַפאר ַא געשעפט וואו מ ָ געגאנגען ַַ פארביי גאס ,און זיי זענען ַ ַ
פאר דעם משמשַ ,אז ער וויל צוריקגיין ַאהין און ַאריינגיין אינעם געזאגט ַ ָ האט דער 'דמשק אליעזר' ַאביסל ווייטער ָ
דארף 'סעילסמאן'ַ ,אז ער ַ
ַ פאר דעם געזאגט ַ
ָ האט דער 'דמשק' זייגער-געשעפטַ .אריינקומענדיג אינעם געשעפטָ ,
פאר דער רעביצין... באזיץ ,ווייל ער וויל עס קויפן ַ האט אין ַ וואס ער ָ האבן דעם בעסטן און שענסטן זייגער ָ ָ
האט דער 'דמשק' פאר'ן 'דמשק אליעזר' עטליכע זייגערסָ ,אבער אויף ַאלע פון זיי ָ האט געוויזן ַ 'סעילסמאן' ָ
ַ דער
מאל ,ווען דאס איבערגע'חזר'ט עטליכע ָ האט זיך ָ נאך שענערע זייגערסַ .אזוי ָ דאס זוך איך ...ברענג ָ געזאגט ,נישט ָ ָ
האבן דארף איך ָ געזאגטַ ,אז די רעביצין איז ַא גרויסער 'מבין' אויף זייגערס ,ממילאַ , ָ האטדער 'דמשק אליעזר' ָ
פאר איר דעם שענסטן זייגער... ַ
זאגן 'מבינות' זאל ַאריינרופן זיין פרוי ,אפשר וועט זי קענען ָ געזאגט ,ער ָ
ָ האט דער 'דמשק אליעזר' אים צום סוף ָ
'סעילסמאן'
ַ וואס די פרוי פונעם פאר זיין רעביצין ...וכך הוה ,איין זייגער ָ ïאסט ַ וועלכער זייגער איז ַאממערסטן צוגע ַ
באצאלט געבארגט געלט פון דעם משמש ,און ַ ָ ָ האט
פאר'ן רבי'ן צו קויפן ,איז אים 'געפעלן' ,ער ָ פארגעשלאגן ַ
ָ האט ָ ָ
האנט... דאס געשעפט מיט'ן זייגער אין ַ דערנאך ָ
ָ פארלאזנדיג
פאר'ן זייגערָ ַ , ַ
דא ָאפגעשפילט ,אויסגעדריקט האט זיך ָ וואס ָ גאנצער מעשה ָ האט דער גבאי ,ערשטוינט פון דער ַ ַאהיימגייענדיגָ ,
אראïגעלאזט צו
ָ האט איר זיך ַאזוי ַ ָ פארוואס ָ
דאך ַא רביָ ַ , פאר'ן 'דמשק אליעזר' ,איר זענט ָ פארוואונדערונג ַ זיין ַ
האט דער 'דמשק אליעזר' אים געענטפערט: זאגן מבינותָ ... נאך ,געהייסן אים ַאריינרופן זיין פרוי צו ָ אים ,און דערצו ָ
מאן און פרוי. דאך ַאוודאי וועגן דעם גרויסן ענין פון ַאריינברענגען שלום בין איש לאשתו ,צווישן ַ -דו ווייסט ָ
פארקויפער פון די זייגערס האב איך געהערט ווי דער ַ געגאנגען דעם געשעפטָ , ַ פארביי
פריער ,ווען מיר זענען ַ
פארטרייבט אומבאקאנטשאפט מיט זייגערסַ ,
ַ ַ ַ קאליע ַאלע זייגערס ,און מיט איר מאכט אים ַ שרייט אויף זיין פרוי ַאז זי ַ
באר הפרשה -פרשת וירא ë
ïåà êééø æéà ïééìà© øò ïåà øòâðåä ïåô èãééì ùèðòî ïáàä
¨ ééæ ìééåå ,äøåú ïúî øàô
© ïòååòâ êàð
¨ ñìàîòã
¨
èùéð êéæ èîéøàáøòã
© øò ïåà ,ïèåâ íòìà© ïåô èàæ © ïáàä
¨ ïåà ,ä÷ãö ïåô äåöî øòã ïéà è'ñåàéî'øàô© êéæ
èàä
¨ íòã áéìåö .ïáòì íééá íéà ïèìàä © åö íéà óéåà óéåà ïåà èééìòîéøà¨ òøòééæ óéåà è÷å÷òâîåà èùéð êéæ
,íåãñ ïåô ïùèðòî éã èãðòìøàô © øòèùøòáéåà øòã .ì"çø øòâðåä ïåô ïèéìòâ ïáàä
¨ ñàåå
©¨ ïùèðòî òøòãðà
,ãñç ïåà ä÷ãö ïäåè ïåô ïèìàäòâ÷éøåö
© êéæ ïáàä
¨ ñàåå
¨
.èééìòîéøà¨ éã øàô
© ïòîåðòâðਠêéæ èàä
¨ øò ïåàïòååòâ ïòðòæ íåãñ ïåô ïùèðòî éã æà© ,èáééøù øò
¨ æéà äøåú éã ùèàë
êàð '¨ ïåà ,'úéìëúá íéøæëà
¨ øéî ïåô äåöî éã øòáਠæéà ,ïøàååòâ
÷çöéìå íäøáàì äðòù éî ,ììtúî ïòðòæ ïåà ïôàä ¨ ïáòâòâ èùéð ñìàîòã
¨
òìà© ïìàæ
¨ øéî ïåà ,åðàø÷ íåéá åððòé àåä åðá ùèðòî øòã ñàåå ¨ êàæ© à© ¯ 'úéìëù äåöî' à© æéà ä÷ãö
ìëìå åðì úåòåùé ïåà úåàåôø èéî ïøòåå ïôìàäò⨠ñò ïåà ,ïäåè åö ñò ìëù ï'èéî ïééèùøàô © ïééìà© óøàã
©
.ïîà ,ìàøùé øòèééååö à© éåå ïòæ ìàæ
¨ ùèðòî à© æà© êàæ
© ò'ñåàéî à© æéà
פארשטייט בכלל נישט צו קיין זייגערס און זייער שיינקייט. ïאטענציעלע קונים פון געשעפט ,ווייל זי ַ זי ַאלע ָ
פאר דעם אויפגערעגטן צוריקגעגאנגען ַאהין ,און כ'בין ַאריינגעקומען אין געשעפט ,מיט'ן ציל צו ווייזן ַ
ַ דעריבער בין איך
ערפארונגַ ...אזוי וועט ער
ַ נאר אויף איר
אינגאנצן נישט אויף זיין 'מבינות' איבער זייגערסָ ,
ַ פארלאז זיך
מאן ַאז איך ַ ָ ַ
בארואיגן ,און עס וועט ווייטער קענען הערשן שלום ושלוה צווישן זיי. זיך ַ
באמערקט ווי עס ליגט אויף דער ערד ַא האט דער גאון בעל 'חפץ חיים' זי"ע ַ גאסָ , אמאל גייענדיג אויף דער ַ ַ ָ
אראïגעבויגן צו דער ערד ,מיט'ן ציל אויפצוהייבן האט זיך ַ ָ
האט אויסגעזען ווי 'שמות' .דער 'חפץ חיים' ָ וואס ָבלעטל ָ
באמערקט האט ער ָאבער ַ דאס צעטלָ , האט אויפגעהויבן ָ באהאלטן מיט ַאנדערע 'שמות' .ווען ער ָ דאס צעטל און עס ַ ַ ָ
האט ער זאכן ,נישט קיין דברים שבקדושהָ ,אבער פונדעסטוועגןָ , נאר געשריבן וועלטליכע ַ דארט שטייען ָ ַאז ָ
האטפארוואס ער ָ
באגלייטער געפרעגט דעם 'חפץ חיים'ָ ַ , האט דער ַ בוזעם-טאשָ .
ַ דאס צעטל אין זיין ַאריינגעלייגט ָ
האט דער 'חפץ חיים' אים געענטפערט: דאס צעטל אויף דער ערדָ . אראïגעלייגט ָנישט צוריק ַ ָ
אראïבייגן ַאזוי ווי איך ,מיינענדיג ַאז
דארפן מטריח זיין און זיך ַ ָ
זאל זיך ַנאך ַא איד ָ געוואלט ַאז ָ
ָ 'האב נישט
-כ ָ
אראïווארפן אויף דער
עס איז 'שמות' ,און ווען ער וועט זען ַאז עס איז נישט קיין 'שמות' ,וועט ער עס צוריק ַ ָ ַ
שïארן די
ָ געוואלט
ָ האב איך זיי ַאלעוואס וועלן עס אויפהייבןָ , ערד ,און ַאזוי וועלן אויך טוהן ַאנדערע אידן ָ
טירחא און דעם צער...
באו בצל קוראתי
האט דער גאון בעל 'חזון איש' זי"ע נאך דער צווייטער וועלט מלחמהָ , ָ
גאלינסקי זצ"ל ,פון יאנקעלע ַ אמאל דעציילט א מעשה ,צו דעם גאון רבי ַ
געבורטשטאט
ָ וועלכע מיר קענען ארויסנעמען א געוואלדיגע חיזוק :אין זיין
האטפארגעקומען ַא דין תורה צווישן צוויי אידןַ .א איד ָ אמאל ָ
קאוונע ,איז ַ ָ ָ
מארק-טאג.
ָ פאר'ן ַ
געבארגט געלט ביי זיינע גוטע פריינט ַָ פון צייט צו צייט
פאר ַא
מיט'ן געלט פון די הלוואה ,פלעגט ער קויפן סחורה אויפ'ן יריד ַ
פאר ַא העכערן ּפרייז.פארקויפן ַדערנאך פלעגט ער עס ַ
ָ ביליגן ּפרייז ,און
געהאט קוים אביסל ּפרנסה.
ַ האט ערפארדינסטןָ ,פון די ַ
האט געשיקט זיין האט דער איד זיך נישט גוט געשּפירט און ער ָ אמאל ָ
ַ ָ
פארקויפן די סחורה. דאס געלט ,און גיין צום יריד קויפן און ַ בארגן ָפרוי צו ָ
מארק, באקומען ַא הלוואהָ ,אבער גייענדיג אויפ'ן וועג צום ַ טאקע ַ האט ַזי ָ
האט 'איבערגעדרייט' דעם פארלוירן דעם בייטל מיט'ן געלט .זי ָ האט זי ַ ָ
געטראפן ַא
ָ האבן אפשר מארק אויב זיי ָ מארק ,פרעגנדיג מענטשן ביים ַ ַ
האט געפונען געזאגט ַאז ער ָ ָ האט ַא איד אירבייטל מיט געלט .ענדליך ָ
דאך
דאס געלטָ ,אבער ער וויל עס איר נישט אומקערן ,ווייל עס ווערט ָ ָ
גע'ּפסק'ענט אין שולחן ערוך )חו"מ סי' רסב ,סי"א(ַ ,אז 'המוצא מעות מפוזרים
גאס,הרי אלו שלו' .ווען איינער געפינט געלט אויסגעשּפרייט אויף דער ַ
איז עס זיינס ,און ער איז נישט מחויב עס צוריקצוגעבן צום בעה"ב ,ווייל
וויבאלד
ַ פאל זיך מייאש געווען פונעם געלט, אזא ַ
האט אין ַ ַדער בעה"ב ָ
האטדאס געלטָ , האט געפונען ָ וואס ָ האט נישט קיין סימן) .דער איד ָ עס ָ
וויבאלד ער נויטיגט זיך
ַ גע'טענה'ט ַאז ער איז אינעם גדר פון ַאן 'אונס',
שטארק אינעם געלט ,ממילא ,וויל ער זיך פירן לויט'ן דין ,און ער ַ זייער
דאס געלט 'לפנים משורת הדין'(. קען נישט צוריקגעבן ָ
האט די פרוי גערופן יענעם איד צו ַא דין תורה פארווייטאגטָ ,
ָ אינגאנצן
סּפעקטאר זצ"ל .אין דעם
ָ קאוונער רב ,הגאון רבי יצחק אלחנןפאר דעם ָ ַ
האט די פרוי געשילדערט מיט טרערן אין די אויגן טאג פון דער דין תורהָ ,
ָ
דאס געלט גייענדיג צום יריד .דער בעל פארלוירן ָ
האט ַפאר'ן רב ווי זי ָ
ַ
דאס געלטָ ,אבערטאקע געפונען ָהאט ַהאט ָאבער גע'טענה'טַ ,אז ער ָדין ָ
דאס געלט ער וויל עס נישט צוריקגעבן צו איר ,ווייל לויט די הלכה ,איז ָ
האט רבי יצחק אלחנן נאכ'ן אויסהערן די טענות פון ביידע צדדיםָ ,זיינסָ .
גע'ּפסק'ענט ַאז ער איז מחויב איר צוריקצוגעבן די אבידה ,ווייל ריכטיג
דאס געלט זיינס ווייל דער בעה"ב איז זיך טאקע ַאז על ּפי הלכה איז ָ ַ
האט נישט קיין סימןָ ,אבער די פרוי איזוויבאלד עס ָ
ַ מייאש פונעם געלט
האבן
דארפן ָמאן ,און מיר ַ
נאר איר ַ
דאך נישט דער 'בעה"ב' אויפ'ן געלטָ , ָ
אינגאנצן נישט געוואוסט פון די אבידה )ווען
ַ דאך
האט ָ זיין יאוש ...און ער ָ
דארף ער איר צוריקגעבןהאט עס געפונען( ,קומט אויסַ ,אז מצד הדין ַ
יענער ָ
דאס געלט.ָ
האט דער 'חזון איש' געזען ַארויסגעלערנט פון דעם ּפסק פון רבי יצחק ָ
טאר זיך נישט מייאש זיין ,ווייל
אלחנן ,א שטארקע יסוד אין לעבןַ :א איד ָ
נאר דעם אויבערשטען'ס ,און דאך נישט זיינסָ ,
האט ,איז ָ
וואס ער ָ ַאלעס ָ
'באלעבאס' צו קענען זיך מייאש זיין .זיין יאוש
ָ ממילא ,איז ער נישט דער ַ
קיינמאל נישט ווערן
ָ שטארקן און
ַ נאר
דארף זיך ָ
גארנישט ווערד ,ער ַ איז ָ
געפאלן ביי זיך.
ַ
