gilyoines.com חזרה לאתר · Back to the site

באלעבאטיש · BALEBATISH — וירא (2026-10-26)

מוציא לאור: באלעבאטיש · BALEBATISH

שבוע: וירא (2026-10-26)

באלעבאטיש · BALEBATISH — וירא (2026-10-26)

פתח את ה-PDF הורדה

‫וירא \ תשפ"ז‬ ‫ב"ה‬ ‫א הארץ פון גאלד‬ ‫ווען מ'ליינט א באשרייבונג‪ ,‬אויב מ'רעדט צופיל פון חסד און זיך אפ מיט'ן קאר‪ ,‬און ער ווייזט אז ער זאל אריינקומען‪ ,‬דער גייער‬ ‫גוטסקייט וואס ער איז עוסק‪ ,‬קען פאלן א חשד אז עס האנדלט זיך דא באמערקט נישט און ער גייט ווייטער‪ .‬דער דרייווער הייבט אן פייפן‪ ,‬ער‬ ‫פון א קנאפער תלמיד חכם‪ ,‬וד"ל‪ .‬ס'איז פארהאן וואס האבן א בליק כאילו הערט נישט‪ ,‬פייפט ער נאך העכער‪ ,‬און בעט זיך ברחמים‪ ,‬אם נא מצאתי‬ ‫תורה און תפלה איז פאר איין אפטיילונג פון כלל ישראל‪ ,‬און דער מצוה פון חן בעיניך‪ ,‬טו 'מיר' א טובה און קום אריין‪ .‬אל נא תעבור מעל עבדך‪...‬‬ ‫דער אמת איז אז דער בעל חסד פארדינט אסאך מער ווי דער מקבל‪.‬‬ ‫חסד איז פאר א צווייטע סארט עולם‪...‬‬ ‫ס'איז א גרויסע טעות‪ .‬חז"ל זאגן אונז‪" :‬על שלשה דברים העולם עומד‪ ,‬חז"ל זאגן 'יותר ממה שבעל הבית עושה עם העני‪ ,‬העני עושה אם בעל‬ ‫תורה עבודה וגמילות חסדים"‪ .‬יעדער איד דארף נעמען א חלק אין אלע הבית'‪ ,‬ווען מ'נעמט אריין א גאסט צו זיך אינדערהיים‪ ,‬ווען מ'העלפט א‬ ‫דריי עמודי העולם‪ .‬אזוי ווי יעדער פארשטייט אז דער ארבעטס‪-‬איד וואס נצרך מיט אן הלואה‪ ,‬ווען מ'איז מקרב א משולח פון די מרחקים‪ ,‬מ'געבט‬ ‫געבט אוועק דריי שעה צו טראגן א איד אין שפיטאל‪ ,‬אדער צו גיין משמח א היטש פאר א איד‪ ,‬טוט מען פאר זיך אליין אסאך א גרעסערע טובה‪ ,‬ווי‬ ‫זיין קראנקן‪ ,‬קען זיך נישט מיט דעם פטר'ן פון זיין קביעות עיתים לתורה‪ ,‬דאס וואס יענער באקומט‪( .‬כ'זאג אמאל פאר א היטש געבער‪ ,‬איך האב‬ ‫אדער פון זיין תפלה בציבור דריי מאל א טאג‪ .‬פונקט אזוי דארף דער בן פארדינט א צענער‪ ,‬און דו האסט פארדינט מילאנען‪.)...‬‬ ‫מיר זעען מיר אין די פרשה‪ ,‬אז די געסט ווען אברהם אבינו האט אזוי‬ ‫תורה‪ ,‬טרעפן צייט צו נעמען א חלק אין די גרויסע מצוה פון גמ"ח‪ .‬נישט‬ ‫נאר איינמאל אין יאר‪ ,‬נאר בקביעות טאג‪-‬טעגליך‪ ,‬כמאמר הלעכוויטשער געבעטן אז זיי זאלן קומען‪ ,‬זענען געווען פאר זיין אייגענע טובה‪ ,‬איינער‬ ‫זי"ע‪" :‬א טאג וואס מען טוט נישט קיין חסד פאר א איד איז קיין טאג נישט"‪ .‬האט אים אויסגעהיילט‪ ,‬א צווייטער האט מבשר געווען אז ער וועט זוכה‬ ‫אפילו אויב אין דער קהילה איז פארהאן בארימטע חסד‪-‬ארגאניזאציעס זיין לזרע של קיימא‪ .‬ווען א מענטש טוט א חסד למעלה מדרך הטבע‪ ,‬קען‬ ‫און חשוב'ע גמחי"ם‪ ,‬פטר'ט עס נישט דעם יחיד‪ .‬ביים בית דין של מעלה ער זוכה זיין לישועות שלא כדרך הטבע‪.‬‬ ‫אמאל קומט אונטער צו טון א חסד אין גאר א שווערע מינוט‪ ,‬און טאקע‬ ‫ברענגט מען נישט מיט דעם אנשי שלומינו טעלעפאן בוך‪ ,‬מען נעמט‬ ‫יעדעם באזונדער און מ'שטעלט אים צום פארהער‪ .‬וואס האסטו געטון דעמאלס‪ ,‬ווען דער שכל זאגט כ'בין פטור לכל הדיעות‪ ,‬דארט ליגט זיין‬ ‫ישועה שלא כדרך הטבע‪ .‬רבי עקיבא'ס טאכטער האט בשעת איר חתונה‬ ‫פאר די דריי עמודי העולם?‪...‬‬ ‫אוועקגעגעבן איר פארציע פאר אן ארעמאן‪ ,‬און זיך געראטעוועט ממות‬ ‫און‬ ‫באטראפענע‬ ‫די‬ ‫צווישן‬ ‫פארמיטלער‬ ‫זענען‬ ‫וואס יא‪ ,‬די ארגאניזאציס‬ ‫די בעלי חסד‪ ,‬די גמחי"ם פארשפארן ארבעט און עגמת נפש פונעם מלוה לחיים‪ .‬יעדער פארשטייט אז א חתן וכלה זענען פטורים מכל המצוות‪,‬‬ ‫און בושה פונעם לוה‪ ,‬אבער זיי זענען קיינעם נישט מוציא‪ .‬פארשטייט זיך‪ ,‬אבער זי האט געטון עפעס אויסטערליש‪ ,‬און וועמען האט זי האט א טובה‬ ‫אז אזויווי נישט יעדער איז געמאכט צו לערנען פון צופרי ביז ביינאכט‪ ,‬אזוי געטון?‪ ...‬זי האט זיך אליין געראטעוועט פון א גזירה וואס די שטערן‪-‬זעער‬ ‫אויך איז נישט יעדער מסוגל צו גיין טוישן א רעדל אויפן הייוועי‪ ,‬אדער צו האבן שוין פאראויס געזאגט יארן פריער‪.‬‬ ‫ביי רחל אמנו איז אויך געווען אזוי‪ .‬יעדער בר דעת וואלט געזאגט אז זי‬ ‫פארטרייבן א בעל חי‪ ,‬אבער פטור בלא כלום אי אפשר‪ .‬דער בן תורה קען‬ ‫איז נישט מחוייב איבערצוגעבן איר גאנצע עתיד פאר איר שוועסעטער‪,‬‬ ‫(זיידע‬ ‫העלפן נצרכים וואס גייען נאך צדקה‪ ,‬אדער גיין באזוכן עלטערע אידן‬ ‫און זי זאל לעבן מיט עשו הרשע‪ ,‬אבער זי האט נישט געמאכט קיינע‬ ‫קיינעם‪.‬‬ ‫און באבע זענען בכלל המצוה)‪ ,‬אבער ער קען זיך נישט מוציא זיין מיט‬ ‫חשבונות‪ .‬צום סוף וועמען האט זי א טובה געטון?‪ ...‬חז"ל זאגן אז נאר אין‬ ‫ווער‬ ‫געזוכט‬ ‫אינדערהיים אין בעלזא‪ ,‬איז א איד אמאל געקומען און‬ ‫ס'קען ארומגיין מיט אים נאך געלט‪ ,‬האט מען אים צוגעוויזן וואו עס דעם זכות פון איר מסירת נפש פאר איר שוועסטער‪ ,‬האט זי זוכה געווען צו‬ ‫וואוינט ר' אברהם דער בעל חסד‪ .‬דער ר' אברהם איז שוין געלעגן צוויי קינדער‪.‬‬ ‫מ'דארף זיין א רודף חסד‪ ,‬זוכן ווי אזוי מ'קען איינעם מהנה זיין‪ .‬א איד‬ ‫וואכן קראנק אין בעט‪ ,‬און זיך קוים געקענט רירן‪ ,‬דער משולח האט שוין‬ ‫געוואלט גיין פון דארט‪ ,‬אבער ר' אברהם האט זיך געשטארקט און איז דערציילט‪ :‬כ'בין געווען ביי א משפחה שמחה‪ ,‬דער פרישער מחותן‪ ,‬א‬ ‫שיינע נגיד א בעל צדקה‪ ,‬און אן עסקן צו דער זייט‪ .‬נו‪ ,‬אז ס'איז דא געלט‬ ‫מיטגעגאנגען מיט דעם איד נאך געלט‪.‬‬ ‫און עסקנות איז דא אן עולם‪ ...‬דער מחותן איז געטאנצן מיט אלע גוטע‬ ‫מבעלזא‬ ‫מהרי"ד‬ ‫הרה"ק‬ ‫פאר‬ ‫דערציילט‬ ‫דער איד האט שפעטער‬ ‫זצוק"ל‪ ,‬אין וועלכע אומשטענדן ר' אברהם איז געגאנגען מיט אים‪ ,‬האט אידן‪ .‬ווי נאר מ'האט אויסגערופן "עס שטעלט זיך א מנין‪ ...‬אין אפאר מינוט‬ ‫דער בעלזער רב זי"ע געזאגט‪" :‬אין יעדן דור זענען דא ל"ו צדיקים‪ ,‬און לאו ארום וועט‪ "...‬האט זיך דער עולם געשטעלט אין דער שורה וואונטשן‬ ‫דוקא ווי איך און מיינע זיידעס‪ ,‬נאר אזעלכע אידן וואס טוען חסד מיט פאר'ן מחותן‪ .‬כ'האב באמערקט‪ ,‬דערציילט דער איד‪ ,‬אז דער הויפט בעל‬ ‫שמחה איז אויסגעשעפט און פארשוויצט‪ ,‬ער קען ניטאמאל זען די‬ ‫מסירות נפש‪ ,‬און זיי ווייסן נישט אמאל אז זיי זענען פון די ל"ו צדיקים"‪.‬‬ ‫הערליכע טישן וואס זענען יעצט געקומען צו פארן מיט קאלטס און‬ ‫אויף‬ ‫איינער האט אמאל געפרעגט פון הרה"ח ר' מרדכי פעדער ע"ה‬ ‫ווארעמס‪ ,‬און אפילו א שלינג וואסער האט ער נישט‪ .‬כ'האב אים געברענגט‬ ‫אויב‬ ‫"‬ ‫וועלכע זאכן מ'האט געגעבן פעטש אינדערהיים‪ ,‬האט ער געזאגט‪:‬‬ ‫א גלעזל וואסער‪ ,‬און זיך דורכגעשטופט צווישן דעם עולם און‬ ‫איד‬ ‫צווייטע‬ ‫איינער איז דורכגעגאנגען דעם ברינעם און נישט געהאלפן א‬ ‫אהיימשלעפן די וואסער‪ ,‬האט ער געקענט באקומען פאר דעם‪( ...‬ער האט אריינגעריקט אין האנט‪ .‬די מים קרים האט אים ממש מחיה געווען‪ .‬חדשים‬ ‫צוגעלייגט אז זיין ברודער‪ ,‬א חאניאק'ישער בעלזער בחור‪ ,‬אויב ער פלעגט שפעטער‪ ,‬פירט ער אויס‪ ,‬האט מיר דער מחותן נאך באדאנקט אויף דעם‪.‬‬ ‫דורכגיין דעם ברונעם‪ ,‬האט ער מיט א געבויגן קאפ‪ ,‬נישט קוקנדיג‪ ,‬געפרעגט יעדער לפי מדריגתו ומצבו דארף טון וואס ער קען‪ .‬שבת אין בית המדרש‬ ‫מאכט זיך אמאל א גאסט וואס פילט זיך אין דער פרעמד‪ ,‬אז מ'קען אים‬ ‫אוואו וואוינט איר‪ ...‬און אהיימגענומען דאס וואסער)‪.‬‬ ‫מיר זעען דא אין די פרשה‪ ,‬אברהם אבינו האט געטון חסד מיט מסירת מכבד זיין מיט א פלאץ איז עס גאר חשוב‪ .‬חז"ל זאגן "גדולה הכנסת‬ ‫נפש ממש‪ ,‬ס'איז געווען ביטער הייס אינדרויסן‪ ,‬ער איז געווען א בן תשעים אורחים יותר מקבלת פני השכינה"‪ ,‬ווער רעדט נאך ווען מען טוט ביידע‬ ‫און געהאלטן שלישי למילתו‪ ,‬און ער זוכט געסט‪ .‬ער לויפט זיי נאך‪ ,‬און ער אויפאמאל‪ .‬מ'האט שוין דערמאנט דא א איד האט מכניס אורח געווען א‬ ‫ביקט זיך כעבדא קמיה מריה‪ ,‬כאילו ער גייט פארדינען מיליאן דאלער מיט גאסט אויף זיין זיץ‪-‬פלאץ ראש השנה אין ביהמ"ד‪ ,‬און צען חדשים‬ ‫זייער אריינקומען‪ .‬כאטש ער וועט קענען טון חסד מארגן און איבערמארגן‪ ,‬שפעטער געפראוועט א שמחה נאכ'ן ווארטן א תקופה‪.‬‬ ‫אבער וואס וועט זיין מיט "היינט"?‪ ...‬דער טאג איז קיין טאג נישט אן טון א א שמייכל און א "גוט מארגן" פאר א חבר קען פאררעכנט ווערן אלס א‬ ‫חסד‪ ,‬און א גוטע גריס פון א קינד‪ ,‬אדער סתם א דבר חיזוק‪ ,‬איז א חסד‬ ‫חסד פאר א צווייטע איד‪.‬‬ ‫גדול!‬ ‫שטעלט‬ ‫ער‬ ‫און‬ ‫גאס‪,‬‬ ‫אויפ'ן‬ ‫גיין‬ ‫איינעם‬ ‫זעט‬ ‫איינער‬ ‫ס'איז א בחינה ווי‬ ‫בס"ד‬ ‫הלכה והשקפה צו באשיינען דעם‬ ‫= ליל שבת =‬ ‫שאלה‪ :‬אויב א פרידזשידער איז נישט אויף שבת מאו"ד און‬ ‫בשעת'ן עפענען די טירן עפנט זיך א לייט‪ ,‬און ביים צומאכן‬ ‫לעשט זיך אויס די נומערן אויפ'ן טיר‪ ,‬מעג מען רופן א גוי זאל עס‬ ‫= ליל שבת קודש =‬ ‫מאכן אויף שבת מאו"ד?‬ ‫א מלמד פרעגט‪ :‬עס מאכט זיך אמאל אז איך האב א פראבלעם מיט‬ ‫תשובה‪ :‬אויב ס'איז נישטא קיין אנדערע עצה‪ ,‬און די עסן וועט‬ ‫א תלמיד‪ ,‬און איך וויל עס איבערשמועסן מיט זיין פאריעריגער רבי‬ ‫קאליע ווערן‪ ,‬מעג מען רופן א גוי זאל עס טוישן צו שבת מאו"ד‪.‬‬ ‫אדער מיט אנדערע מלמדים‪ ,‬איז דער שאלה אויב איך קום אריין אין‬ ‫= יום שבת =‬ ‫"מלמדים שטוב"‪ ,‬און עס זיצן דארט עטליכע מחנכים‪ ,‬דארף איך רעדן‬ ‫שאלה‪ :‬אויב א פרידזשידער אדער פריזער איז געבליבן אפן עטליכע‬ ‫שטיל‪ ,‬אדער איך מעג פרעגן הויעך (אפשר וועט א צווייטער וואס זיצט‬ ‫מינוט‪ ,‬און ס'האט אנגעהויבן קלונגען‪ ,‬מעג מען רופן א גוי זאל‬ ‫דארט האבן א מהלך)‪.‬‬ ‫עס צומאכן‪ ,‬אז ס'זאל אויפהערן קלינגען?‬ ‫רעדן אן א נאמען איז אביסל שווער‪ ,‬ווייל זייער פיל מאל מיט'ן זאגן‬ ‫תשובה‪ :‬יא‪ ,‬וויבאלד ער טוט עס נישט בפועל‪ ,‬עס געשעט פון זיך‬ ‫א נאמען פארשטייט מען בעסער במה דברים אמורים‪ ,‬איז דער שאלה‬ ‫אליין‪ ,‬ס'איז נאר 'פסיק רישא'‪ ,‬איז עס מותר דורך א גוי‪.‬‬ ‫אויב ס'איז מותר?‪...‬‬ ‫תשובה‪ :‬גיין פרעגן א מלמד וויאזוי זיך אומצוגיין מיט א תלמיד‪ ,‬הייסט‬ ‫לתועלת‪ ,‬און מ'מעג פרעגן אפילו מיט א נאמען‪ ,‬ווייל דורכדעם‬ ‫געזאגט‪" :‬גיי קויף מיר א גוטן מאכל פון מארק"‪ ,‬האט ער געברענגט א‬ ‫פארשטייט מען בעסער די מציאות‪ .‬אבער מ'דארף זיכער מאכן צו רעדן‬ ‫שטיקל צונג‪ .‬דעם אנדערן טאג האט ער אים געבעטן‪" :‬היינט קויף מיר‬ ‫בדרך כבוד‪ ,‬סיי אויפ'ן קינד און סיי אויף די משפחה ארום (עצה טובה‪:‬‬ ‫א נישט‪-‬גוטע מאכל"‪ ,‬האט ער אים אויך געברענגט א שטיקל צונג‪ .‬רבן‬ ‫מ'זאל זיך אויס'משל'ן אז מ'וואלט דורכגערעדט וועגן אן אייגן קינד‪ .)...‬אויב‬ ‫גמליאל האט אים געפרעגט‪" :‬וואס איז דאס‪ ,‬א גוטע שטיקל אדער‬ ‫אבער עס זיצן דארט נאך מלמדים אדער מחנכות‪ ,‬טאר מען נישט פרעגן‬ ‫נישט?"‬ ‫הויעך ווען יעדער הערט‪ ,‬מיט'ן חשבון אז 'אפשר' וועט איינער קענען‬ ‫האט טבי געענטפערט‪" :‬דער צונג קען זיין גאר גוט און גאר שלעכט!‬ ‫העלפן מיט אן עצה‪ ,‬ווייל מ'טאר נישט רעדן צו איבריגע מענטשן ווען‬ ‫אויב איז די צונג גוט‪ ,‬איז נישטא קיין בעסערס פון דעם‪ ,‬און ווען די צונג‬ ‫ס'איז נישט 'זיכער' לתועלת‪.‬‬ ‫איז נישט גוט‪ ,‬איז נישטא קיין ערגערס פון דעם‪ .‬די זעלבע איז לגבי‬ ‫עס מאכט זיך אמאל אז מ'קומט אריין צו א מנהל אדער מנהלת‬ ‫שמירת הלשון אז מ'ניצט דעם צונג כדבעי קען מען בויען וועלטן‪ .‬מחיה‬ ‫דורכרעדן וועגן א קינד‪ ,‬און נאך איינער איז פונקט דארט אין אפיס‪ ,‬און‬ ‫מתים במאמרו!‬ ‫ס'איז יענעם נישט נוגע למעשה‪ ,‬איז ריכטיג אכטונג צו געבן נישט צו‬ ‫= יום שבת קודש =‬ ‫דערמאנען קיין נאמען הויעך‪ ,‬נאר ווארטן ביז יענער גייט ארויס‪ ,‬אדער‬ ‫זונטאג צופרי האט א איד געלאזט א מעסעדזש‪ ,‬ווייזט אויס אז ער‬ ‫רעדן ברמז‪.‬‬ ‫מ'דארף אנמערקן‪ ,‬אז די גאנצע שאלה איז נישט שייך ווען מ'רעדט האט געהאלטן אינמיטן לערנען "חק"‪ ,‬און אנקומענדיג צום פסוק 'לושי‬ ‫פון געווענליכע עניינים וואס מלמדים און טיטשערס זענען פארנומען ועשו עוגות'‪ ,‬האט ער זיך דערמאנט אז יארן צוריק‪ ,‬איז זיין כיתה ה' רבי‬ ‫אריינגעקומען זונטאג פרשת וירא מיט‬ ‫מיט דעם טאג‪-‬טעגליך‪ ,‬ווייל התנהגות‬ ‫עוגות – פרישע היימישע געבאקענע‬ ‫וואס איז נארמאל פאר א קינד אין דעם‬ ‫קיכעלעך‪ ,‬און אויסגעטיילט פאר דח‬ ‫עלטער‪ ,‬איז נישט לשון הרע‪ .‬ס'איז‬ ‫קלאס‪ .‬ס'איז אים יעצט בשעת'ן לערנען‬ ‫נארמאל אז קינדער קריגן זיך; אז‬ ‫חק‪ ,‬צוריק ארויפגעקומען אין זכרון‬ ‫קינדער דארפן חיזוק צו קומען בזמן‪.‬‬ ‫דער זיסער טעם פונעם חומש פון ‪32‬‬ ‫מ'רעדט דא פון שווערע נאטורן‪ ,‬וואס‬ ‫יאר צוריק‪.‬‬ ‫זענען אומגעווענליך פאר קינדער אין‬ ‫ס'איז א שטארקער לימוד פאר‬ ‫דעם עלטער‪.‬‬ ‫עלטערן און מחנכים‪ ,‬נישט יעדער‬ ‫החיים והמות ביד הלשון‪ :‬אברהם‬ ‫בלייבט טאקע ביים לערנען לעולם ועד‪,‬‬ ‫האט סערווירט צונג פאר די געסט‪,‬‬ ‫אבער דעם זיסן געפיל קען באגלייטן‬ ‫זאגט איינער פון די גדולים‪ ,‬אז ער האט‬ ‫יארן לאנג‪ ,‬און אפשר אויף אייביג‪.‬‬ ‫זיי געוואלט אויסלערנען דעם גרויסן כח‬ ‫א טאטע קען אמאל זאגן א ווארט‬ ‫וואס ליגט אינעם דיבור‪ ,‬ווי חז"ל זאגן‬ ‫פאר א קינד‪ ,‬און צוואנציג יאר שפעטער‬ ‫'החיים והמות ביד הלשון'‪ .‬זיי זענען‬ ‫געדענקט ער עס נאך‪ .‬ווען מ'זאל פרעגן‬ ‫דאך געווען פארשטעלט ווי סוחרים‪,‬‬ ‫יענעם מלמד וואלט ער לכאורה נישט‬ ‫וואס זייער גאנצע הצלחה איז אין זייער‬ ‫געטראכט אז אן ארבייטער וועט יארן‬ ‫צונג‪ ,‬לויט ווי זיי זענען משבח זייער‬ ‫שפעטער זיך דערמאנען פון דעם‪.‬‬ ‫סחורה‪ .‬האט ער זיי אויסגעלערנט אז‬ ‫יעדעס גוט ווארט וואס מ'זאגט פאר א‬ ‫מ'דארף ניצן דעם צונג ריכטיג‪.‬‬ ‫מענטש‪ ,‬בלייבט אין זכרון אויף יארן‪,‬‬ ‫אויב וואלט איר נישט געטראכט פון נעמען אזא דירה‪,‬‬ ‫מ'זעט אין חז"ל‪ ,‬אז רבן גמליאל האט‬ ‫און אמאל לעולם!‬ ‫חזקו ונתחזקה צו זיין שבת צופרי בזמן‪ ,‬צו קענען דאווענען בציבור‪.‬‬ ‫געשיקט זיין קנעכט טבי אין מארק און‬ ‫נ ַֹעם ִשׂ ַיח‬ ‫דבר המערכת • הרב ב‪ .‬צ‪ .‬הירש‬ ‫וימלא משאלותינו‪...‬‬ ‫באקומט ער‪" ,‬רצון יראיו יעשה ואת שועתם‬ ‫*‬ ‫ישמע ויושיעם"‪..‬‬ ‫מענין לענין‪:‬‬ ‫האסט געבעטן אן אייזל? נאדיר אן אייזל!‬ ‫אבער א איד וואס זוכט נישט קיין וועגן זיך‬ ‫ארויסצודרייען‪ ,‬און ער טוט נישט די מצוות ווייל‬ ‫ער "מוז"‪ ,‬נאר ווייל ער וויל טון דעם רצון ה'‪ ,‬ביי‬ ‫אזא איינעם פירט מען זיך אודאי לפנים משורת‬ ‫ער אור החיים הק' אין פרשת ואתחנן‬ ‫ברענגט ארויס‪ ,‬אז כדי א איד זאל פועל'ן‬ ‫ביי זיין דאווענען‪ ,‬דארף ער רעדן קלאר‪.‬‬ ‫ער ברענגט אראפ דעם מדרש (מגילת אסתר)‪ ,‬אז‬ ‫ד‬ ‫ס'איז געווען א איד וואס איז געווען אויפן וועג‪,‬‬ ‫שבת נאכ'ן דאווענען קומט א איד צו זאגן‪:‬‬ ‫הדין‪ .‬און אפילו אויב ער האט אמאל נישט געבעטן‬ ‫און ער איז געווען זייער אויסגעמוטשעט‪ ,‬און‬ ‫"איך האב פריער געזען ווי צוויי בחורים פירן א‬ ‫ריכטיג‪ ,‬פארשטייט מען אין הימל זיין בקשה‪ ,‬און‬ ‫ער האט נישט געהאט קיין כח צו גיין ווייטער‪.‬‬ ‫שמועס מיט די ליפן בשעת חזרת הש"ץ‪ ,‬אבער‬ ‫מען איז עס ממלא לרחמים ולרצון‪.‬‬ ‫האט ער געבעטן פונעם אויבערשטן‪" :‬שיק מיר‬ ‫ס'איז געווען ָאן השמעת קול‪ .‬פון איין זייט"‪ ,‬זאגט‬ ‫אן אייזל"‪ .‬דערציילט דער מדרש‪ ,‬אז פונקט איז‬ ‫דער איד‪" ,‬איז געווען שיין צו זען אז זיי האלטן‬ ‫בנוגע לענינינו‪ :‬עס מאכט זיך אמאל‪ ,‬אז א‬ ‫דארט דורכגעגאנגען א גוי‪ ,‬וואס האט געהאט א‬ ‫זיך אפ פון רעדן‪ ,‬כמבואר אין שולחן ערוך‪ .‬איך‬ ‫איד נעמט אונטער א קבלה נישט צו רעדן ביים‬ ‫ניי‪-‬געבוירן אייזל וואס האט נאכנישט געקענט‬ ‫האב זיך אבער געוואונדערט‪ ,‬אז אויב ביי די‬ ‫דאווענען‪ .‬ער האלט זיך טאקע שטארק‪ ,‬און‬ ‫גיין‪ ,‬און ער האט געצוואונגען דעם איד צו שלעפן‬ ‫שטילע שמונה עשרה זאגן זיי די ווערטער אויף‬ ‫רעדט נישט קיין אות אחת ביים דאווענען‪ .‬אבער‬ ‫דעם אייזל אויף זיין אקסל‪.‬‬ ‫דעם זעלבן אופן‪ ,‬הייסט עס דאך יא 'גערעדט'‪,‬‬ ‫צוהערן א שמועס בשעת'ן דאווענען‪ ,‬דאס האט‬ ‫אויב אזוי‪ ,‬ווי קען מען פירן אזא שמועס בשעת‬ ‫ער דאך נישט 'אונטערגענומען‪ '...‬ער שטייט און‬ ‫דער אור החיים הק' לערנט ארויס פון דעם‪ ,‬אז‬ ‫חזרת הש"ץ?‪"...‬‬ ‫הערט צו ווי יענער רעדט‪ ,‬און ער האט אפילו‬ ‫ווען מ'וויל עפעס פונעם אויבערשטן‪ ,‬זאל מען‬ ‫הנאה פונעם שמועס‪ ,‬אדער ער ווינקט מיט די‬ ‫ארויסזאגן די בקשה קלאר; מ'זאל בעטן‪" :‬שיק‬ ‫דעם הלכה'דיגן חלק לאמיר לייגן אין א זייט‪,‬‬ ‫הענט‪ ,‬און לאזט זיך אפילו הערן‪" :‬נו‪ ,‬נע‪ ,‬אהא"‪,‬‬ ‫מיר אן אייזל אויף וואס צו רייטן דערויף"‪ ,‬ווייל‬ ‫אבער מצד השקפה איז‬ ‫און ער זעט בכלל נישט‬ ‫אויב נישט‪ ,‬קען ארויסקומען דאס פארקערטע‪...‬‬ ‫כדאי אויסצושמועסן‬ ‫דעם ענין‪.‬‬ ‫קיין חסרון אין דעם‪.‬‬ ‫אויבנאויף איז אביסל שווער צו פארשטיין‪,‬‬ ‫עס מאכט זיך אמאל‪,‬‬ ‫"יעדער בר דעת‬ ‫ער האט גארנישט עובר‬ ‫מיר ווייסן דאך אז דער אויבערשטער איז א קל‬ ‫געווען אויף זיין קבלה‪.‬‬ ‫מלא רחמים‪ ,‬און אסאך מער ווי א מענטש וויל‬ ‫אז קינדער און יונגע‬ ‫פארשטייט‪ ,‬אז‬ ‫ער האט מקבל געווען‬ ‫באקומען‪ ,‬וויל דער באשעפער אונז געבן‪ .‬חז"ל‬ ‫בחורים קענען הלכות‬ ‫פסוקות‪ ,‬נאר עס פעלט‬ ‫די גאנצע מטרה‬ ‫"נישט צו רעדן"‪ ,‬און‬ ‫זאגן אויך אין הקב"ה בא בטרוניא עם בריותיו‬ ‫זיי דער הסבר הדברים‪.‬‬ ‫פונעם קבלה‪ ,‬איז‬ ‫ער האלט עס אן מיט א‬ ‫שטארקייט‪...‬‬ ‫‪ -‬ער זוכט נישט צו כאפן א מענטש ביים ווארט‪,‬‬ ‫נאר פארקערט‪ .‬פארוואס עפעס דא‪ ,‬נאר ווייל‬ ‫מען דארף אבער אויך‬ ‫וויסן דעם טעם המצוה;‬ ‫אפצוגעבן כבוד‬ ‫פארשטייט‬ ‫יעדער‬ ‫ער האט נישט געבעטן מיט די ריכטיגע ווערטער‪,‬‬ ‫כאטש וואס אין שולחן‬ ‫פארן באשעפער‪.‬‬ ‫אבער‪ ,‬אז כאטש ער איז‬ ‫האט ער אנשטאט א ישועה באקומען אן אייזל‬ ‫וואס ער האט געדארפט שלעפן?‪...‬‬ ‫אפשר טאקע נישט עובר‬ ‫ערוך ווערט נישט‬ ‫דערמאנט דער ענין‬ ‫ארומווינקען ביי א‬ ‫אויף זיין קבלה‪ ,‬איז דאס‬ ‫נאכמער‪ ,‬דער באשעפער איז דאך דער בוחן‬ ‫פון ווינקען בשעת'ן‬ ‫קופקע‪ ,‬איז בכלל‬ ‫בכלל נישט דער עיקר‬ ‫כליות ולב‪ ,‬און ער ווייסט וואס א מענטש טראכט‪.‬‬ ‫נקודה! יעדער בר דעת‬ ‫מיר זאגן דאך ביי יעדע תפילה 'יהיו לרצון אמרי‬ ‫דאווענען‪ ,‬רעדן מיט‬ ‫שטום‪-‬שפראך‪ ,‬אדער‬ ‫נישט קיין כבוד‬ ‫פארשטייט‪ ,‬אז די גאנצע‬ ‫פי והגיון לבי לפניך'‪ ,‬מיר בעטן אז דער באשעפער‬ ‫ווייזן אותיות אין א‬ ‫שמים‪ ,‬און אפילו‬ ‫מטרה פונעם קבלה‪ ,‬איז‬ ‫זאל אננעמען אונזערע בקשות פונעם הארץ‪.‬‬ ‫ס'איז דאך פשוט אז דער איד וואס איז געווען‬ ‫סידור‪ ,‬אבער ווען‬ ‫איינער פארשטייט וואו‬ ‫נאר צוהערן ווי‬ ‫אפצוגעבן כבוד פארן‬ ‫באשעפער‪ .‬ארומווינקען‬ ‫אזוי אויסגעמוטשעט‪ ,‬האט נישט אינזין געהאט אז‬ ‫ער געפינט זיך‪ ,‬און‬ ‫יענער שמועסט‪" ...‬‬ ‫ביי א קופקע‪ ,‬איז בכלל‬ ‫ער זאל דארפן שלעפן נאך עפעס?‬ ‫פאר וועמען ער שטייט‪,‬‬ ‫נישט קיין כבוד שמים‪,‬‬ ‫דער חיד"א ענטפערט אויף דעם‪ ,‬און ער‬ ‫פארשטייט ער אליין‬ ‫און אפילו נאר צוהערן‬ ‫טייטשט די משנה אין פרקי אבות‪" ,‬בטל רצונך"‪,‬‬ ‫וואס עס איז ריכטיג און וואס נישט‪ .‬אסאך זייטיגע‬ ‫ווי יענער שמועסט ‪ -‬וואס דאס איז גורם א‬ ‫אז אזא סארט זאך פאסירט נישט סתם אזוי‬ ‫הלכות ווערן זעלבסט‪-‬פארשטענדליך‪.‬‬ ‫היפך פון א נחת רוח פארן באשעפער ‪ -‬איז ווי‬ ‫פאר יעדן‪ ,‬נאר ביי איינעם וואס זיין גאנצער‬ ‫אויסצושפילן דעם אמת'ן נקודה פון דער גאנצער‬ ‫מהלך אין עבודת ה' און אין קיום המצוות איז‪,‬‬ ‫אויב איינער פארשטייט‪ ,‬אז דאווענען איז נישט‬ ‫ענין‪ .‬ביי אזא איינעם פירט מען זיך אויך מידה‬ ‫אז ער טוט פונקטליך נאר דאס וואס ס'שטייט‪,‬‬ ‫סתם 'געדאווענט‪ '...‬נאר מ'שטייט דא און מ'רעדט‬ ‫כנגד מידה‪ .‬מ'איז ממלא זיינע בקשות פונקט ווי‬ ‫און נישט קיין ברעקל מער ווי ער מוז‪ ,‬און‬ ‫צום מלך מלכי המלכים‪ ,‬פארשטייט ער פון זיך‬ ‫ער האט געבעטן‪ ,‬לא פחות ולא יותר‪.‬‬ ‫אפילו דאס טוט ער אויך טרוקן אן קיין שום‬ ‫אליין אז 'נו'קענען און ווינקען קומט בכלל נישט‬ ‫אין באטראכט‪ ,‬נישט קיין חילוק צי עס ווערט‬ ‫ווידעראמאל‪ ,‬א איד וואס פרובירט צו טון‬ ‫געפיל‪ ,‬ווי א געצוואונגענער קנעכט‪ .‬פאר‬ ‫דערמאנט אין שלחן ערוך צי נישט‪' .‬עומד לפני‬ ‫דעם רצון ה' בשלימות‪ ,‬ער איז מהדר מיט אלע‬ ‫אזא איינעם זאגט מען אים פון הימל‪ :‬אז דו‬ ‫המלך' באדייט‪ :‬מ'טוט גארנישט‪ ,‬נאר רעדן צום‬ ‫הידורים לעשות רצון הבורא‪ ,‬פאר אזא איד גיבט‬ ‫טוסט נאר פונקטליך וואס ס'שטייט‪ ,‬און דו‬ ‫באשעפער!‬ ‫מען פון הימל וואס ער וויל‪ ,‬אפילו זיינע בקשות‬ ‫זוכסט זיך ארויסצודרייען וואו דו קענסט‪,‬‬ ‫זענען נישט קלאר ארויסגעזאגט אדער מסודר‪,‬‬ ‫וועט מען זיך מיט דיר אויך אזוי פירן‪.‬‬ ‫ג‬ ‫ביים דאווענען רעדן מיר בלויז צום באשעפער‬