gilyoines.com חזרה לאתר · Back to the site

מגדים של זהב · MEGADIM SHEL ZAHAV — וירא (2026-10-26)

מוציא לאור: מגדים של זהב · MEGADIM SHEL ZAHAV

שבוע: וירא (2026-10-26)

מגדים של זהב · MEGADIM SHEL ZAHAV — וירא (2026-10-26)

פתח את ה-PDF הורדה

‫בס"ד‬ ‫על דרך הפלפול והחידוד‬ ‫שנת תשפ"ז ‪ -‬גליון רמ‬ ‫פרשת וירא‬ ‫בענין‬ ‫פלפול נפלא מהגאון רבי מנחם מנדל הלוי אב"ד‬ ‫ביאלע‬ ‫בדברי רש"י 'הוא שנתן לו עצה "על המילה"‬ ‫וַ י ֵָּרא ֵּאלָ יו ה' ְּב ֵּאֹלנֵּ י ַמ ְּמ ֵּרא וְּ הּוא י ֵֹּשב ֶּפ ַתח ָהא ֶֹּהל כְּ חֹם ַהיֹום‪( :‬בראשית יח‪ ,‬בעניןברוך הוא‪ִ ,‬ה ְּת ַהלֵּ ְך לְּ ָפנַ י וֶּ ְּהיֵּה ָת ִמים‪ ,‬אמר לו הקדוש ברוך הוא‪ ,‬עד עכשיו‬ ‫תמיםביתלפני‪ ,‬אלא מל בשר ערלתך מעליך והתהלך לפני והיה‬ ‫לא היית‬ ‫קושייתו העצומה של ה'טורי אבן' אליבא דשיטת‬ ‫א)‬ ‫השנה דרבי אליעזר איז ממשיך און שרייבט‪ ,‬אז אין פסוק‬ ‫בראשפרקי‬ ‫און די‬ ‫תמים‪,‬‬ ‫בשופר גם‬ ‫שמאי‪ :‬מדוע לא גזרו שלא לתקוע‬ ‫שטייט‪( :‬שם פסוק כו) ְּב ֶּע ֶּצם ַהיֹום ַהזֶּ ה נִ ּמֹול ַא ְּב ָר ָהם‪ ,‬אתיא עצם עצם מיום‬ ‫שחל ביום חול?‬ ‫הכפורים‪ .‬מה להלן (ויקרא כג‪ ,‬כח) וְּ כָ ל ְּמלָ אכָ ה ֹלא ַת ֲעׂשּו ְּב ֶּע ֶּצם ַהיֹום ַהזֶּ ה‬ ‫ותירוצם של גדולי האחרונים‬ ‫דברי רש"י‬ ‫כִ י יֹום כִ ֻּפ ִרים הּוא‪ ,‬שביום הכפורים נמול אברהם‪.‬‬ ‫רש"י איז מבאר פארוואס די תורה איז מדייק צו שרייבן 'באלני ממרא'‪,‬‬ ‫פירוש‪ :‬די פרקי דרבי אליעזר זאגט‪ ,‬אז מען לערנט ארויס פון א גזירה‬ ‫זאגט רש"י‪ :‬הוא שנתן לו עצה על המילה‪ ,‬לפיכך נגלה עליו בחלקו ‪-‬‬ ‫שוה אז אברהם אבינו האט זיך גע'מל'עט בעצם יום הכיפורים‪.‬‬ ‫ממרא האט גע'עצה'עט פאר אברהם צו מקיים זיין די מצוה פון ברית‬ ‫(ותוספות במסכת ראש השנה דף יא‪ ,‬א ד"ה אלא דקאי מביא את‬ ‫מילה‪ ,‬וועגן דעם האט ער זוכה געוועהן אז די אייבישטער האט זיך‬ ‫הפרקי דרבי אליעזר‪ ,‬וזה לשון התוספות שם‪ :‬סוגיא דשמעתא מוכח‬ ‫באוויזן אין זיין וואוין ארט‪.‬‬ ‫דבתשרי נמול אברהם אבינו דבפרק השוכר את הפועלים (ב"מ דף פו‪):‬‬ ‫אמר בשלישי של מילה באו אצלו מלאכים ואז נאמר לו למועד אשוב‬ ‫אליך כעת חיה ובפרקי דרבי אליעזר נמי אמרינן דביוה"כ נמול אברהם‬ ‫פלפול נפלא מהגאון רבי מנחם מענדל הלוי אב"ד ביאלע זצ"ל‬ ‫אבינו‪ .‬עיי"ש)‬ ‫די גרויסע גאון וחריף רבי מנחם מענדל הלוי אב"ד ביאלע זצ"ל אין זיין‬ ‫הקדמה צו זיין ספר 'תפארת מנחם' אויף מסכת כתובות‪ ,‬איז מבאר די‬ ‫ווערטער פון רש"י מיט א הפלא'דיגע פלפול‪.‬‬ ‫הקדמה ב'‬ ‫שיטת הרמב"ם שמילת עכו"ם כשרה ‪ -‬וקושית החתם סופר ותירוצו‬ ‫די רמב"ם אין הלכות מילה (פרק ב הלכה א) שרייבט אזוי‪ :‬הכל כשרין‬ ‫הקדמה א'‬ ‫למול‪ ...‬אבל עכו"ם לא ימול כלל ואם מל אינו צריך לחזור ולמול שנייה ‪-‬‬ ‫דברי הפרקי דרבי אליעזר שאברהם אבינו מל עצמו ביום כיפור‬ ‫פירוש‪ :‬די רמב"ם פסק'נט אז א גוי טאר נישט מל'ן קיין ישראל‪ ,‬אבער‬ ‫די דין איז נאר לכתחילה‪ ,‬אבער בדיעבד אויב די עכו"ם האט יא‬ ‫און ער איז מקדים מיט די ווערטער פון די פרקי דרבי אליעזר (פרק כט)‪,‬‬ ‫גע'מל'עט איז די הלכה אז די מילה איז א גוטע מילה און מען דארף‬ ‫וזה הלשון שם‪ :‬נסיון השמיני ‪ -‬די אכטע נסיון וואס אברהם אבינו האט‬ ‫נישט איבער מל'ן די ישראל (עיי"ש באריכות בכסף משנה שמבאר את המקור‬ ‫געהאט איז געוועהן די מצוה פון ברית מילה‪ ,‬ווי עס שטייט אין פסוק‪:‬‬ ‫לשיטת הרמב"ם)‪.‬‬ ‫וַ י ְִּהי ַא ְּב ָרם ֶּבן ִת ְּש ִעים ָשנָ ה וְּ ֵּת ַשע ָשנִ ים (בראשית יז‪ ,‬א)‪ .‬אמר לו הקדוש‬ ‫און די פרשת דרכים איז פארנומען וואס פאר א 'דין' האבן די אבות‬ ‫די הייליגע חתם סופר (שו"ת חתם סופר יורה דעה‪ ,‬סימן קלב) שרייבט‪:‬‬ ‫געהאט‪ ,‬צו די אבות האבן געהאט א דין פון א 'בן נח'‪ ,‬און דעס וואס‬ ‫שמעתי מקשים אחר שמילת ארמאי כשרה‪ ,‬מאי טעמא להתיר מילה‬ ‫זיי האבן אפגעהיטן די תורה איז געקומען מתוך 'חומרא'‪ ,‬דהיינו זיי‬ ‫בשבת היכי דאפשר על ידי ארמאי ‪ -‬פירוש‪ :‬די חתם סופר ברענגט‬ ‫האבן מחמיר געוועהן אויף זיך צו היטן די תורה‪ ,‬און לפי זה‪ ,‬אויף א‬ ‫אראפ א קשיא "שמעתי מקשים" לשיטת הרמב"ם אז א גוי וואס מל'ט‬ ‫פאל וואס די 'חומרא' איז געוועהן א סתירה מיטן זיין א בן נח‪ ,‬האבן‬ ‫איז מילתו כשרה‪ ,‬פארוואס האט מען מתיר געוועהן אז א ישראל זאל‬ ‫זיין נישט מחמיר געוועהן צו מקיים זיין וואס שטייט אין תורה‪ ,‬ווייל‬ ‫מעגן מחלל שבת זיין אין טוהן די פעולת המילה אין שבת‪ ,‬לכאורה‬ ‫בעצם האבן זיי געהאט א דין פון א 'בן נח'‪ .‬אדער זאגט מען אז די‬ ‫וואלט מען געדארפט איבער געבן די פעולת המילה פאר א גוי‪ ,‬אז די‬ ‫אבות האבן געהאט א דין פון א 'ישראל'‪ ,‬דהיינו די אבות זענען געוועהן‬ ‫גוי זאל מל'ן די ישראל‪ ,‬דהיינו אפילו בעצם איז די הלכה אז 'עכו"ם‬ ‫אנדערש ווי זייער דור‪ ,‬און זיי האבן געהאט א דין פון א ישראל אפילו‬ ‫לא ימול כלל'‪ ,‬אבער דעס לעומת מחלל שבת זיין וואלט מען לכאורה‬ ‫פאר די מעמד פון מתן תורה‪ ,‬און אפילו אויף א פאל וואס א בן נח‬ ‫געדארפט איבער געבן די מילה פאר גוי זאל טהון די פעולת המילה‪,‬‬ ‫טאר נישט א געוויסע זאך אפילו אזוי האבן די אבות 'מיקל' געוועהן‪,‬‬ ‫ווייל סוף סוף איז דאך 'מילת גוי כשרה'? (קושיא זו מובא בשער המלך‬ ‫און יא געטוהן די זאך וואס בעצם א בן נח מעג נישט טוהן‪ ,‬וויבאלד‬ ‫הלכות עבודה זרה פרק יב‪ ,‬הלכה יא‪ ,‬בשם החכם השלם רב ועצום כמוהר"י אשכנזי‬ ‫זיי האבן געהאט די דין פון 'ישראל' ‪ -‬און אפילו ווען עס איז ארויס‬ ‫זלה"ה‪ ,‬וכתב שם‪ :‬הקשה על‪ ...‬מילה בשבת היכי דחיא‪ ,‬האם אפשר למיעבד על ידי‬ ‫נכרי 'למאן דסבירא ליה דמילה בגוי כשרה'‪).‬‬ ‫געקומען א קולא‪.‬‬ ‫ענטפערט די הייליגע חתם סופר‪ :‬ולפע"ד נהי דהבן הוא מהול‪ ,‬מכל‬ ‫קומט די פרשת דרכים (דרך האתרים ‪ -‬דרוש א) און שרייבט‪ :‬והנה המבחן‬ ‫מקום מצות עשה שמוטל על האב למול בנו או על הבית דין למול הבנים‬ ‫לידע אם יצאו ישראל מכלל בני נח לגמרי או לא‪ ,‬הוא הצלתו של אברהם‬ ‫לא מתקיימת אלא על ידי שליח ישראל שהוא שלוחו כמותו‪ ,‬משאין כן‬ ‫אבינו מאור כשדים‪ ,‬שהרי בני נח אינם מוזהרים על קדוש ה' וכדאיתא‬ ‫גוי שאין שליחות לגוי לא מקיים האב מצות עשה המוטלת עליו‪ ,‬נהי‬ ‫בגמרא (סנהדרין עד‪ ,‬ב ‪ -‬עה‪ ,‬א)‪ ,‬וקיימא לן (רמב"ם‪ ,‬הל' יסודי התורה‪ ,‬פ"ה ה"ד;‬ ‫שהבן הוא מהול מכל מקום האב והבית דין לא קיימו מצות עשה שלהם‪,‬‬ ‫הל' רוצח‪ ,‬פ"ב ה"ג) דכל מי שנאמר בו יעבור ואל יהרג אם נהרג הרי זה חובל‬ ‫ומשום הכי דוחה שבת‪.‬‬ ‫בעצמו ועובר על מה שכתוב (בראשית ט‪ ,‬ה) וְּ ַאְך ֶּאת ִד ְּמכֶּ ם לְּ נַ ְּפש ֵֹּתיכֶּ ם‬ ‫ֶּא ְּדרֹש‪ ,‬ואם אברהם אבינו ניצול בשביל זכותו על כרחך לומר דיצאו‬ ‫פירוש‪ :‬די חתם סופר‪ ,‬אז די מצוה פון מילה איז געגעבן געווארן פאר‬ ‫מכלל בני נח לגמרי אפילו להקל‪ ,‬ומשום הכי מסר עצמו על קדושת ה'‬ ‫די 'אבי הבן'‪ ,‬אדער פאר 'בית דין' אויב עס איז נישט דא קיין 'אבי‬ ‫כדין ישראל שמוזהר על קדושת ה'‪ ,‬וה' הצילו כדרך שמציל לכל הצדיקים‬ ‫הבן'‪ ,‬דהיינו די מצות מילה איז א ציווי אויף די טאטע פון די קינד אז‬ ‫המוסרים עצמן על קדושת ה'‪ ,‬וכמו שעשה לחנניה מישאל ועזריה ‪-‬‬ ‫ער דארף מל'ן זיין קינד‪ ,‬און וויבאלד די הלכה איז אז 'אין שליחות‬ ‫פירוש‪ :‬די פרשת דרכים ברענגט א ראיה אז די אבות האבן געהאט א‬ ‫לעכו"ם'‪ ,‬דהיינו א ישראל קען נישט ממנה זיין א גוי זאל זיין זיינס א‬ ‫דין ישראל אפילו לקולא‪ ,‬און די ראיה איז‪ ,‬וויבאלד אין די גמרא איז‬ ‫שליח‪ ,‬אויב אזוי קען נישט די טאטע ממנה זיין א גוי זאל מקיים זיין‬ ‫מבואר (סנהדרין שם) אז בני נח האבן נישט די חיוב פון 'קידוש השם'‪,‬‬ ‫די מצוה פון מילה אנשטאט אים‪ .‬און אפילו אויב א גוי מל'ט איז די‬ ‫דהיינו זיי מעגן זיך נישט מוסר נפש זיין כדי נישט צו עובר זיין אויף‬ ‫מילה כשר‪ ,‬אבער די מצוה פון מילה איז אז די 'אבי הבן' זאל מל'ן די‬ ‫א איסור‪ ,‬און די רמב"ם שרייבט דאך‪ ,‬אז אויב איינער לאזט זיך יא‬ ‫ק ינד‪ ,‬און דעס איז איינער פון די תנאי המצוה‪ ,‬איז ביי יעדער מילה‬ ‫הרג'נען אויף קידוש השם אויף א פלאץ ווי ער איז נישט מחיוב דעס‬ ‫אויב די טאטע קען נישט מל'ן קען ער ממנה זיין א שליח וואס איז א‬ ‫צו טוהן איז ער עובר אויף די איסור פון 'וְ ַאְך ֶאת ִּד ְמכֶ ם לְ נַ ְפש ֵֹׁתיכֶ ם‬ ‫ישראל וואס ער זאלן מל'ן בשליחתו‪ ,‬משאין כן פאר א עכו"ם קען מען‬ ‫ֶא ְדרֹׁש'‪ ,‬און אויב אזוי‪ ,‬אויב וואלט אברהם אבינו געהאט א דין פון א‬ ‫נישט איבער געגעבן קיין שליחות‪ ,‬וועגן דעם איז די מילה דוחה שבת‪,‬‬ ‫'בן נח'‪ ,‬וואלט ער נישט געמעגט זיך מוסר נפש זיין און אריין גיין אין‬ ‫און מען קען נישט ממנה זיין א גוי צו מל'ן‪ .‬עד כאן דברי החתם סופר‪.‬‬ ‫די פייער באור כשדים‪ ,‬איז פון דעם וואס מען זעהט אז אברהם איז‬ ‫יא אריין געגאנגען בתוך כבשן האש‪ ,‬איז מוכח אז אברהם אבינו האט‬ ‫געהאט א דין ישראל אף לקולא‪ ,‬און ער האט זיך געמעגט מוסר נפש‬ ‫הקדמה ג'‬ ‫זיין‪.‬‬ ‫חקירת הפרשת דרכים אם האבות היה להם דין ישראל או דין בן נח‪,‬‬ ‫וראיתו מזה שהפיל אברהם אבינו את עצמו אל תוך כבשן האש‬ ‫הקדמה ד'‬ ‫די גרויסע גאון ורבן של ישראל די 'משנה למלך' אין זיין ספר 'פרשת‬ ‫דרכים' איז עוסק אין די גרויסע חקירה און סוגיא צו די 'אבות' האבן‬ ‫חידושו של המשאת בנימין שעכו"ם עושה שליח לעכו"ם‬ ‫געהאט א דין פון א 'בן נח'‪ ,‬אדער א דין פון א 'ישראל'‪ .‬דהיינו‪ ,‬די‬ ‫די מגן אברהם אין הלכות פסח (אורח חיים סימן תמח‪ ,‬סק"ד) ברענגט‬ ‫אייבישטער האט געגעבן די תורה פאר כלל ישראל אין יאר ב' אלפים‬ ‫אראפ א גרויסע חידוש פון די משאת בנימין‪ ,‬וזה לשונו‪ :‬אף על גב דאין‬ ‫תמ"ח (‪ )2448‬פון ווען די וועלט איז באשאפען געווארן‪ ,‬און דאס איז‬ ‫שליחות לעכו"ם‪ ,‬הני מילי עכו"ם לישראל או איפכא‪ ,‬אבל עכו"ם לעכו"ם‬ ‫פשוט און קלאר אז די 'אבות פון כלל ישראל' [אדם הראשון‪ ,‬האבות‬ ‫עושה שליח ‪ -‬פירוש‪ :‬אפילו לעולם איז די דין אז א 'אין שליחות‬ ‫הקדושים והשבטים] האבן אפגעהיטן די תורה אפילו פאר מתן תורה‪,‬‬ ‫דאברהם ראה דנוסח הברכה הוא 'על המילה'‪ ,‬אם כן מהני שליחות‬ ‫לעכו"ם' אבער די הלכה איז נאר‪ ,‬אז א 'ישראל' קען נישט ממנה זיין‬ ‫במילה‪ ,‬ומעתה נסתפק‪ ,‬אם דינו כבן נח אין צריך שימול בעצמו ביום‬ ‫א 'גוי' זאל זיין‪ ,‬זיין שליח‪ ,‬און אזוי אויך קען נישט א 'גוי' ממנה זיין‬ ‫הכיפורים‪ ,‬דיוכל למול על ידי אחר‪ ,‬דבן נח לבן נח הוה שליח‪ ,‬או דינו‬ ‫א 'ישראל' זאל זיין‪ ,‬זיין שליח‪ ,‬אבער א 'גוי' קען יא ממנה זיין א שליח‬ ‫כישראל וצריך על כרחך שימול בעצמו‪ ,‬ובא ממרא ונתן לו עצה 'על‬ ‫'א גוי'‪ ,‬זאל אים טוהן א שליחות‪ ,‬און עס ווערט גערעכנט אזוי ווי די‬ ‫המילה'‪ ,‬היינו אף דמברכין על המילה ומהני שליחות מכל מקום צריך‬ ‫ערשטע גוי טוט די פעולה (עיי"ש באריכות)‪.‬‬ ‫אתה למול בעצמך דדינך כישראל דהרי הקב"ה הצילך מכבשן האש מזה‬ ‫מוכח דדינך כישראל ולא מהני שליחות לנכרי‪ ,‬ובעל כרחך צריך אתה‬ ‫למול בעצמך כנ"ל‪.‬‬ ‫הקדמה ה'‬ ‫דברי הר"ן מתי מברכים ב'למ"ד'‪ ,‬ומתי מברכים ב'על'‬ ‫פירוש‪ :‬אברהם אבינו געפינט זיך יעצט אין יום כיפור‪ ,‬און ער האט א‬ ‫די ר"ן אין מסכת פסחים (דף ג עמוד ב‪ ,‬מדפי הרי"ף) ביי די סוגיא ווי די‬ ‫שאלה‪ ,‬צו מעג ער זיך מל'ן אליין אדער נישט‪ ,‬אויב איז די מצוה פון‬ ‫גמרא איז מבאר די ריכטיגע נוסח הברכה פון ביעור חמץ‪ ,‬צו מען זאגט‬ ‫מילה א מצוה וואס איז אויך די 'מענטש' און ער קען נישט ממנה זיין‬ ‫'לבער' אדער 'על ביעור'‪ ,‬שרייבט ער דארט אזוי‪ :‬יש לנו שני מיני מצות‪,‬‬ ‫א שליח‪ ,‬איז פשוט אז ער מעג זיך מל'ן און עס איז דוחה יום כיפור‪,‬‬ ‫מצוה שעל כרחו יש לו לקיימה בעצמו ואי אפשר להפטר ממנה ע"י‬ ‫אבער אויב איז מילה אזא סארט מצוה וואס איז נישט דייקא אויף די‬ ‫אחרים‪ ,‬כתפילין וציצית וישיבת סוכה ודומיהם ובאלו ובדומיהם הכל‬ ‫מענטש‪ ,‬מעג ער ממנה זיין א שליח‪ ,‬און אברהם אבינו האט געזעהן‬ ‫מודים שצריך לברך עליהם בלמ"ד לפי ששמוש הלמד מורה שהמצוה‬ ‫אז די ברכה אויף מילה איז 'על המילה'‪ ,‬און אויב אזוי האבן אינז דא‬ ‫מוטלת עליו‪ ...‬ויש מצוה אחרת שאע"פ שמוטלת עליו אפשר להפטר‬ ‫די מהלך פון די ר"ן‪ ,‬אז ווי מען זאגט די לשון פון 'על' מיינט עס אז‬ ‫ממנה ע"י אחר כביעור חמץ ומילה ופדיון הבן ודומיהן ומצות הללו כשהן‬ ‫מען קען ממנה זיין א שליח זאל מל'ן‪ .‬אבער יעצט האט אברהם‬ ‫נעשות על ידי אחר הכל מודים שאותו אחר מברך עליהן בעל כדאמרי'‬ ‫געהאט א צווייטע שאלה‪ ,‬צו האט ער א דין פון א בן נח און אויב אזוי‬ ‫בגמרא גבי מילה לא סגי דלאו איהו מהיל‪.‬‬ ‫איז די בעסטע וועג זיך צו מל'ן איז אז ער זאל מאכן א שליח א‬ ‫צווייטע בן נח זאל אים מל'ן‪ ,‬און אזוי גייט ער נישט עובר זיין אויף די‬ ‫פירוש‪ :‬די ר"ן איז מבאר‪ ,‬אז עס איז דא צוויי סארטן מצות עשה‪ ,‬עס‬ ‫איסור מלאכה אין יום כיפור (ווייל אפילו אברהם האט געהאט א דין‬ ‫איז דא מצות עשה וואס נאר די מענטש קען מקיים זיין די מצוה‪ ,‬און‬ ‫פון א בן נח‪ ,‬איז דעס דאך פשוט אז ער האט מחמיר געוועהן לעצמו‬ ‫ער קען נישט שיקן א שליח זאל עס מקיים זיין פאר אים‪ ,‬ווי למשל‪,‬‬ ‫מיט אלע דיני תורה)‪ ,‬און ווי משאת בנימין שרייבט אז אפילו די כלל‬ ‫די מצוה פון תפילין‪ ,‬סוכה‪ ,‬ציצית‪ ,‬וואס א מענטש קען נישט שיקן א‬ ‫איז אז 'אין שליחות לעכו"ם'‪ ,‬דעס איז דוקא פון א ישראל צו א עכו"ם‬ ‫שליח זאל לייגן תפילין במקומו‪ ,‬איז ביי אזעלכע סארט מצות האלט‬ ‫אדער פארקערט‪ ,‬אבער מעכו"ם לעכו"ם איז יא דא שליחות‪ .‬וועגן‬ ‫יעדער איינער אז מען מאכט די ברכה מיט א 'למ"ד'‪ ,‬דהיינו 'ל'הניח‬ ‫דעם איז ער זיך געגאנגען שואל עצה זיין מיט ממרא‪ ,‬און אים צו‬ ‫תפילין‪ ,‬ווייל די 'למ"ד' ווייסט אז די מצוה ליגט אויף די מענטש‬ ‫פרעגן וואס צו טוהן? האט אים ממרא געזאגט אז אפילו מען זאגט‬ ‫אליינס און ער קען עס נישט איבער געבן פאר א שליח‪ .‬און שפעטער‬ ‫ביי מילה 'על המילה'‪ ,‬אבער וויבאלד די האסט דאך מוסר נפש געוועהן‬ ‫איז דא אזעלכע מצות וואס א מענטש קען ממנה זיין א שליח זאל‬ ‫אין אור כשדים‪ ,‬און די אייבישטער האט דיך געראטעוועט דארט‪ ,‬איז‬ ‫מאכן די מצוה במקומו‪ ,‬ווי למשל די מצוה פון 'מילה'‪ ,‬וואס די אבי‬ ‫אויב וואלסטו געהאט א דין פון א בן נח‪ ,‬וואלסטו זיך נישט געמעגט‬ ‫הבן קען ממנה זיין א שליח זאל מל'ן זיין קינד במקומו‪ ,‬איז ביי‬ ‫מוסר נפש זיין‪ ,‬און די אייבישטער וואלט דיך זיכער נישט‬ ‫אזעלכע מצות זאגט מען די נוסח פון פון 'על'‪ ,‬און אזוי ווי מען זאגט‬ ‫געראטעוועט‪ ,‬אבער פון דעם וואס די ביסט יא געראטעוועט געווארן‪,‬‬ ‫ביי די מצוה פון מילה 'על המילה'‪.‬‬ ‫זעהט מען על כרחך אז די האסט א 'דין ישראל אף לקולא'‪ ,‬און אויב‬ ‫אזוי קענסטו נישט ממנה זיין קיין 'גוי' זאל זיין א שליח און דיך מל'ן‬ ‫אפילו עס איז יום כיפור‪ ,‬נאר די דארפסט אליין גיין זיך מל'ן‪ .‬כפתור‬ ‫סיום הפלפול‬ ‫ופרח!‬ ‫קומט רבי מנחם מענדל הלוי ‪ -‬די ביאלע רב‪ ,‬און איז מבאר די ווערטער‬ ‫פון רש"י מדרך הפלא ופלא‪ ,‬וזה לשונו‪ :‬ויש לומר דזה כוונת רש"י‪,‬‬