gilyoines.com חזרה לאתר · Back to the site

קרית ברסלב בלעטל · Kiryas Breslev Bletel — וירא (2026-10-26)

מוציא לאור: קרית ברסלב בלעטל · Kiryas Breslev Bletel

שבוע: וירא (2026-10-26)

קרית ברסלב בלעטל · Kiryas Breslev Bletel — וירא (2026-10-26)

פתח את ה-PDF הורדה

‫בס”ד ‪ /‬שנה ז' ‪ /‬פרשת וירא ‪ /‬נומער ‪332‬‬ ‫היכל הקודש לינדען‬ ‫צייכענט אפ דעם דריטן יאר‬ ‫זינט איר גרינדונג‬ ‫היכל הקודש נייעס‬ ‫ליכטיג‬ ‫פנינים‬ ‫מיין יחוס בריוו‬ ‫אהרן קליטניק‬ ‫וויאזוי פארט מען צו‬ ‫מקומות הקדושים?‬ ‫על‬ ‫בריוו פון דער ראש ישיבה שליט"א‬ ‫הצדיקים‬ ‫ועל‬ ‫החסידים‬ ‫אבד חסיד מן‬ ‫הארץ הרה"ח ר'‬ ‫שלמה ברוך‬ ‫בלוי ז"ל‬ ‫בס"ד‬ ‫רבינ'ס לעבנסגעשיכטע‬ ‫‪28‬‬ ‫מעשה פון תפילה‬ ‫‪03‬‬ ‫פרשת וירא‬ ‫א בליק אויף צוריק‬ ‫‪29‬‬ ‫עירנו‬ ‫‪04‬‬ ‫תשפ"ז‬ ‫קלאסיפיידס‬ ‫‪30‬‬ ‫היכל הקודש נייעס‬ ‫‪06‬‬ ‫נומער‬ ‫געשעענישן‬ ‫‪31‬‬ ‫על הצדיקים‬ ‫‪10‬‬ ‫‪331‬‬ ‫שנה ז'‬ ‫חדר טברי'‬ ‫‪34‬‬ ‫בריוו פון ר"י שליט"א‬ ‫‪24‬‬ ‫ר' שלמה ברוך ז"ל‬ ‫‪36‬‬ ‫מעשה פון א צדיק‬ ‫‪26‬‬ ‫‪332‬נומער ‪303‬‬ ‫תרומה ‪/‬‬ ‫פרשת נומער‬ ‫פרשת‪/‬וירא ‪/‬‬ ‫בס”דז'‪/ /‬שנה ו'‬ ‫בס”ד ‪ /‬שנה‬ ‫‪6‬‬ ‫נדבה'לעך‬ ‫אברהם הערש‬ ‫וועבערמאן‬ ‫א קידוש השם‬ ‫אין מאנסי‬ ‫גרשון קרעמער‬ ‫'הייליג'ער שבת‬ ‫היכל הלכה‬ ‫נאר נישט שמד‬ ‫אהרן קליטניק‬ ‫היכל הקודש לינדען‬ ‫צייכענט אפ דעם דריטן יאר‬ ‫זינט איר גרינדונג‬ ‫היכל הקודש נייעס‬ ‫ליכטיג‬ ‫פנינים‬ ‫מיין יחוס בריוו‬ ‫אהרן קליטניק‬ ‫וויאזוי פארט מען צו‬ ‫מקומות הקדושים?‬ ‫פארוואס איז ביליגער‬ ‫א פלייט מיט א‬ ‫סטאפ?‬ ‫גרשון קרעמער‬ ‫א דעקע פאר א פדיון‬ ‫אהרן קליטניק‬ ‫צדקה פאר א גוי?‬ ‫דומ"ץ שליט"א‬ ‫על‬ ‫בריוו פון דער ראש ישיבה שליט"א‬ ‫הצדיקים‬ ‫ועל‬ ‫החסידים‬ ‫אבד חסיד מן‬ ‫הארץ הרה"ח ר'‬ ‫שלמה ברוך‬ ‫אדר זעט מען א שמייכל אויף יעדענס פנים | ווער איז דער פרייליך מאכער די אנדערע חדשים‬ ‫פונעם יאר | וויאזוי באווייזט ער צו זיך האלטן אין א גוטע גוסטע | הערט פון מו"ה מיכל ראזענפעלד‬ ‫בלוי ז"ל‬ ‫הי"ו איבער זיין מרבין בשמחה א גאנץ יאר אין אלע מצבים‪ .‬שמחה עד אין קצבה‬ ‫בס”ד‬ ‫בס”ד‬ ‫פרשת ויראפרשת תרומה‬ ‫אויסגאבע ‪10 #‬‬ ‫אויסגאבע ‪37 #‬‬ ‫‪27‬‬ ‫מיין שכן אין‬ ‫קימפעטארן היים‬ ‫ג‪ .‬פעקעטע‬ ‫‪covered‬‬ ‫פארן יאר‬ ‫ש‪ .‬ל‪ .‬פליישמאן‬ ‫ערווארטונגען‬ ‫ברענגט‬ ‫אנטוישונגען‬ ‫ש‪ .‬טראכטער‬ ‫עכטע‬ ‫חאלאקע‬ ‫א ליידיגע זיץ‬ ‫ש‪ .‬טראכטער‬ ‫דאס האסטו מיין לעצטן שטיקל ברויט‬ ‫אויפן פליגער‬ ‫בילדער‬ ‫ש‪ .‬טראכטער‬ ‫לאמיר ראטעווען די וועלט‬ ‫מ‪ .‬פעדער‬ ‫דאס ווארטן קומט צו אן ענדע‬ ‫הער א מעשה‬ ‫ג‪ .‬פעקעטע‬ ‫מ‪ .‬פאפהניים‬ ‫רעסעפי‬ ‫‪Honey Garlic Chicken‬‬ ‫קינדער‬ ‫היים‬ ‫פרשת וירא‬ ‫‪36‬‬ ‫תשפ”ז‬ ‫דער בעל‬ ‫ביטחון‬ ‫בלייבט‬ ‫פרייליך!‬ ‫יארצייט פון די וואך‬ ‫צווישן די קאטשקע‪-‬ס‬ ‫ספר המדות'ל‬ ‫יארצייט‬ ‫מילתא‬ ‫רעדאקטאר‪ :‬אברהם הערש וועבערמאן‪ ,‬רעדאקציע‪ :‬אברהם יצחק אייזנער‪ ,‬אברהם משה הכהן‬ ‫ווען מען טרינקט‬ ‫א שטיקל פון‬ ‫דבדיחותא‬ ‫ב'שמחה'לע‬ ‫זינגען‬ ‫הייבט ה'מען אן‬ ‫עבדו את‬ ‫וואוילטשיגקלייד‬ ‫משפחת מיין‬ ‫בינד צו דיין שיך‬ ‫שטראססער‪ ,‬אהרן קליטניק‪ ,‬מ‪ .‬מאנן‪ ,‬גרשון קרעמער‪ ,‬יואל וועבערמאן‪ ,‬יואל שניצלער‪ ,‬יודא לייב ווייס‪,‬‬ ‫היימיש‬ ‫ד ע ר מ ל מ ד ד ע רצ י י ל ט‬ ‫ישראל דוד העסקעל‪ ,‬משה ארי' שניטצלער‪ ,‬משה ראזענבערג‪ ,‬ישראל קרויס‪.‬‬ ‫‪845.379.1161‬‬ ‫‪136-Huschke Rd‬‬ ‫שטיקלעך פונעם בלעטל אן צושרייבן פון וואו עס קומט‪.‬‬ ‫‪Hurleyville NY 12747‬‬ ‫כל הזכיות שמורות‪ .‬עס איז נישט ערלויבט צו קאפירן‬ ‫‪Editor@bletelmagazine.com‬‬ ‫צו באקומען אויף פאסט‪:‬‬ ‫‪718.387.2691‬‬ ‫‪subscribe@bletelmagazine.com‬‬ ‫אויף אימעיל‪:‬‬ ‫‪Chizikyomi@rabbiroth.org‬‬ ‫‪Bletelmagazine.com‬‬ ‫‪Breslevcenter.com‬‬ ‫‪Gilyoines.com‬‬ ‫ארץ ישראל‪053.315.6938 :‬‬ ‫ו יר א תש פ "ז‬ ‫בלעט ל‬ ‫‪2‬‬ ‫געבעטן דעם אייבערשטן ער זאל מיר מאכן א נס‪ ,‬ווייל ב"ה‬ ‫איך בין נישט שולדיג קיין געלט פאר קיין שום איד‪ ,‬באנק‬ ‫בני ברק‬ ‫יואל לעווי‬ ‫אדער גמ"ח‪ ,‬און איך לעב אזוי ווי דער ראש ישיבה לערנט‬ ‫אונז – א פריילעך און פשוט לעבן‪ ,‬אן זוכן קיין חובות‪ .‬איך‬ ‫האב צוגעזאגט אז אויב ס'וועט געשען א נס‪ ,‬וועל איך דאס‬ ‫לכבוד דעם הערליכן בלעטל‪,‬‬ ‫מפרסם זיין אין בלעטל‪.‬‬ ‫דא אין ארץ ישראל איז דא א זאך וואס הייסט 'מענק‬ ‫איך בין אהיים און איך האב זיי געשיקט נאך א בריוו‪,‬‬ ‫עבודה'‪ ,‬ענדליך צו א '‪ 'tax refund‬אין אמעריקע; איך‬ ‫אבער זיי האבן ווייטער געענטפערט אז ס'איז נישטא וואס‬ ‫פלעג אנגעבן יעדע יאר און באקומען פון זיי עטליכע‬ ‫צו רעדן‪ .‬האב איך נאכאמאל געבעטן דעם אייבערשטן און‬ ‫טויזנט דאלאר‪.‬‬ ‫נאכאמאל געשיקט א בריוו‪.‬‬ ‫דאס יאר האב איך אנגעגעבן און זיי האבן געזאגט אז‬ ‫היינט זונטאג [אפאר שעה פארן ארויפגיין אויפן פליגער‬ ‫ס'קומט מיר נישט‪ ,‬ווייל לויטן געזעץ מעג מען פארמאגן‬ ‫קיין אמעריקע) האב איך באקומען פון זיי אן ענטפער אז‬ ‫נאר איין דירה‪ ,‬און זיי זעען אז איך האב נאך איינס‪ .‬וואס‬ ‫איך בין גערעכט‪ ,‬און זיי וועלן מיר ביז א וואך אריינלייגן‬ ‫איז די מעשה באמת? מיט ‪ 10‬יאר צוריק‪ ,‬נאך פאר איך‬ ‫דאס געלט אין באנק; זיי וועלן אפילו צולייגן נאך ‪200‬‬ ‫האב אנגעהויבן הערן די שיעורים‪ ,‬האט מיר איינער מייעץ‬ ‫דאלאר פארן מיר שלעפן ביז יעצט‪.‬‬ ‫געווען צו קויפן א 'לאט' [אזוי ווי אינעם פאריגן הערליכן‬ ‫און פאר מיינע טייערע חברים זאג איך‪ :‬פאלגט דעם ראש‬ ‫ארטיקל פון ישראל דוד העסקל]‪ ,‬און מ'וועט מאכן געלט‬ ‫ישיבה! לייגט נישט קיין געלט ביי א מענטש וואס האט א‬ ‫וכדומה‪ .‬דערווייל קען מען גארנישט בויען דארט [אגב‪,‬‬ ‫שיינע בארד און פארקויפט מעשיות‪ ,‬און אויב חס ושלום‬ ‫ס'איז נישט דאס איינציגסטע פלאץ וואו איך האב געלייגט‬ ‫מ'האט יא געמאכט א טעות‪ ,‬ניצט מען די הייליגע עצה פון‬ ‫געלט פארן הערן די שיעורים און אלעס שאדן געהאט]‪.‬‬ ‫תפילה‪.‬‬ ‫האב איך זיי געזאגט אז ס'איז נישט קיין דירה‪ ,‬נאר סתם א‬ ‫ליידיגער שטח‪ .‬האבן זיי געזאגט אז איך מוז אריבערקומען‬ ‫צו זייער הויפט אפיס אין ירושלים און ברענגען אלע‬ ‫וויליאמסבורג‬ ‫שבתי דוד מארקוס‬ ‫צעטלעך פון דעם לאט‪.‬‬ ‫ענדליך בין איך אנגעקומען‪ ,‬און נאכן זיצן דארט עטליכע‬ ‫מיין זון איז אריין אין שפיטאל; איך האב געבעטן דעם‬ ‫שעה‪ ,‬זאגן זיי מיר אז נישט נאר האב איך נישט קיין רעכט‬ ‫אייבערשטן ער זאל אהיים קומען נאך דעם זעלבן טאג‪ ,‬אזוי‬ ‫צו באקומען קיין געלט פאר דעם יאר‪ ,‬נאר איך דארף זיי‬ ‫אויך האב צוגעזאגט עס מפרסם צו זיין אין בלעטל‪.‬‬ ‫צוריקצאלן פאר די פאריגע יארן אויך‪ .‬זיי זענען מסכים‬ ‫צו פארהאנדלען אז איך זאל זיי צוריקגעבן נאר פאר די‬ ‫שכח אייבערשטער אז ביז אפאר שעה איז מען שוין‬ ‫לעצטע צוויי יאר‪.‬‬ ‫געווען אינדערהיים‪ ,‬געזונט און שטארק‪.‬‬ ‫איך בין ארויסגעגאנגען און אריין אין קאר‪ ,‬און שטארק‬ ‫עירנו‬ ‫ווינטער רעדער‬ ‫מעדיקעיד‬ ‫שטייענדיג פארן ווינטער‪ ,‬ווילן מיר נאכאמאל‬ ‫מיר ווילן אויפמערקזאם מאכן דעם עולם אז יעצט איז‬ ‫דערמאנען אלע איינוואוינער פון שטעטל אז עס איז גאר‬ ‫די 'מעדיקעיד רינועל' פעריאד‪ .‬וואס אנדערש ווי אנדערע‬ ‫וויכטיג ארויפצולייגן ווינטער‪-‬רעדלעך (‪.)Winter Tires‬‬ ‫פראגראמען וואס מען דארף איבערמאכן יעדעס יאר לויט די‬ ‫צייט ווען מען האט אנגעהויבן‪ ,‬האט די מעדיקעיד פראגראם א‬ ‫די רעדלעך האבן א ספעציעלע ראבער וואס כאפט זיך‬ ‫באשטימטע צייט ווען יעדער מוז איבערמאכן די אפליקאציע‪,‬‬ ‫אן בעסער אויפן וועג און איז ספעציעל געמאכט צו קענען‬ ‫וואס דאס איז ביז נאוועמבער דעם ‪'15‬טן למספרם‪.‬‬ ‫פארן זיכערער אויפן שניי‪.‬‬ ‫עס איז וויכטיג צו באמערקן אז מיט די נייע געזעצן פון‬ ‫דאס דארף מען טון אפילו אויב מען האט א קאר מיט‬ ‫פרעזידענט טראמפ ירום הודו‪ ,‬ווער עס גיט עס נישט אריין‬ ‫‪ ,All-Wheel Drive‬און אפילו ‪ All-Season Tires‬זענען‬ ‫ביזן באשטימטן דאטום וועט פארלירן די מעדיקעיד‪.‬‬ ‫אויך נישט גענוג גוט פארן ווינטער‪.‬‬ ‫ווי אויך איז דא א נייע געזעץ אז יעדער אין די משפחה פון‬ ‫פארן מיט געהעריגע רעדלעך שטעלט אייך אריין אין‬ ‫‪ 18‬יאר און העכער מוז ארבעטן כאטש ‪ 80‬שעה א חודש אדער‬ ‫א סכנה‪ ,‬און איז אויך א סכנה פאר אנדערע קארס און‬ ‫זיין אין א מוסד; אדער איז דא א צווייטע אפציע אז מען מוז‬ ‫פיסגייער‪.‬‬ ‫פארדינען כאטש ‪ $580‬א חודש‪.‬‬ ‫מען קען באשטעלן די רעדלעך אנליין אויף ‪tirerack.‬‬ ‫‪ com‬אדער אויף ‪.simpletire.com‬‬ ‫די סכום וואס מען דארף פארדינען איז נישט געוואנדן אין‬ ‫דעם וואס מען האט פארדינט דעם פארגאנגענעם יאר‪ ,‬נאר‬ ‫איר קענט דאס טוישן ביי מו"ה יצחק אפפעלבוים הי"ו‬ ‫לויט וויפיל מען שאצט פאראויס אז מען וועט פארדינען‪.‬‬ ‫‪ - Foort Automotive -‬וועלכער איז גרייט צו באדינען‬ ‫נאך א גרויסער טויש וואס דער פרעזידענט האט געמאכט‬ ‫אנשי שלומינו מיט אלע קאר סערוויסעס‪.‬‬ ‫איז אז אנדערש ווי ביז יעצט‪ ,‬וואס מען האט נאר געדארפט‬ ‫איבערמאכן די אפליקאציע איינמאל א יאר‪ ,‬וועט מען עס‬ ‫יעצט דארפן אריינגעבן יעדע ‪ 6‬חדשים צו באשטעטיגן אז‬ ‫גארנישט האט זיך נישט געטוישט‪.‬‬ ‫מען קען דאס מאכן אנליין‪ ,‬אדער קען מען זיך פארבינדן‬ ‫מיט מו"ה אשר בער אינדארסקי הי"ו‪.‬‬ ‫נייעס'לעך‬ ‫ו יר א תש פ "ז‬ ‫בלעט ל‬ ‫‪4‬‬ ‫מודעות און‬ ‫קרישקעלעך‬ ‫פון די הנהלה‬ ‫חברי הנ הל ה‬ ‫פרשת נח‬ ‫ו' חשון‬ ‫שוין דא צו‬ ‫טויזענט ווערטער‬ ‫מנחה‬ ‫באקומען!‬ ‫מעריב‬ ‫הדלקת הנרות ‪05:57 ..‬‬ ‫לך לך‬ ‫מוצאי שבת ‪07:26 ......‬‬ ‫‪07:03‬‬ ‫טשיקן סאלאמי‬ ‫ריזיגע קאלעקציע פון נייע שיך‪ ,‬ביי די באזאר‪.‬‬ ‫זמנים לשבת קודש‬ ‫טשיקן פרענקס‬ ‫געלט צו דעקן די הויכע קאסטן‪.‬‬ ‫פערמיט פאר די ווילידזש עירוב‬ ‫יעצט איז דא די איינמאליגע געלעגענהייט‬ ‫מיטן אייבערשטנ'ס הילף נאכן ווארטן א לאנגע צייט‬ ‫ארויסצוהעלפן בויען דעם וויכטיגן עירוב‪ ,‬וואס‬ ‫מאנטאג פון‬ ‫פערמיטס‬ ‫נויטיגעאיז‬ ‫האט מען ענדליך ערהאלטן די‬ ‫דעליווערי‬ ‫איינציגן שבת‬ ‫ניצן יעדן‬ ‫נאמבער‬ ‫גייען דאס‬ ‫טעלעפאן‬ ‫הונדערטער משפחות נייע‬ ‫שטאנגען‬ ‫מיטוואך און‬ ‫דינסטאג זייערע‬ ‫די יוטיליטי קאמפעניס צו קענען ניצן‬ ‫דעם יאר‪ ,‬און מיט דעם מאכט מען פשוט גרינגער‬ ‫במשך‪FREE‬‬ ‫דאנערשטאג‪.‬‬ ‫‪845.861.1003‬‬ ‫געגנט‪ ,‬וואס כדי‬ ‫צו בויען דעם עירוב אינעם ווילידזש‬ ‫‪DELIVERY‬‬ ‫שלומינו וואס וואוינען שוין אין דעם געגענט‪,‬‬ ‫פאר אנשי‬ ‫ארדערס ביז ‪ 2:00‬וועלן מיר‬ ‫טאג‪.‬די‬ ‫זעלבןניצן‬ ‫אויס צו‬ ‫אויפצושטעלן דעם עירוב פעלט זיך‬ ‫און פאר די משפחות וואס גייען זיך אם ירצה השם בקרוב‬ ‫דעליווערן דעם‬ ‫יוטיליטי שטאנגען‪ ,‬עס האט זיך געשלעפט א לאנגע צייט‬ ‫אריינציען‪.‬‬ ‫ביז מען האט באקומען די רשות דערויף‪ ,‬און ב"ה יעצט איז‬ ‫‪Bottoms, Drumsticks, Cutlets, Family Pack Cutlets,‬‬ ‫השחיטה מ‬ ‫באשטעטיגט‬ ‫אנגעקומען די גליקליכע מינוט וואס זיי האבן‬ ‫באקאנט‬ ‫ווי‬ ‫וואס‬ ‫–‬ ‫הוצאות‬ ‫די‬ ‫‪Thin Cutlets, Dark Cutlets, Ground, Family Pack‬‬ ‫אין‬ ‫חלק‬ ‫א‬ ‫נעמען‬ ‫צו‬ ‫ת‬ ‫ר‬ ‫ד‬ ‫הו‬ ‫ית‬ ‫ב‬ ‫‪ Dark‬נאך‬ ‫‪Ground,‬‬ ‫‪Ground,‬האט‬ ‫‪ Nuggets,‬און‬ ‫קינדער‬ ‫מסוגל‪Dark‬פאר‬ ‫‪Fingers,‬‬ ‫איז בויען אן עירוב ‪Stew,‬‬ ‫אז מען קען טאקע ניצן זייערע שטאנגען פאר דעם‪.‬‬ ‫‪Wings, Bones, Gizzards, Liver, Salami, Franks‬‬ ‫געוואלדיגע סגולות – קען מען זיך ווענדן צו מו"ה נח‬ ‫קרית ברסלב‬ ‫יעצט האלט מען שוין ביי א מצב אז מען איז גרייט‬ ‫הי"ו אויף‪.845-707-6374 :‬‬ ‫ווייס‪K I R Y‬‬ ‫הערש ‪A S B R‬‬ ‫‪ESLEV POULTRY LIBERTY NY‬‬ ‫אנצוהייבן מיט די בוי‪-‬ארבעט; עס פעלט נאר אויס דאס‬ ‫נייעס'לעך‬ ‫‪5‬‬ ‫וירא תשפ" ז‬ ‫בלע טל‬ ‫היכל הקודש נייעס‬ ‫די שטאט לינדען האט זיך אנטוויקלט אין שנת תשע"ט‪ ,‬ווען‬ ‫אפאר משפחות האבן זיך דארטן אהינגעצויגן תחת דגלו פון כ"ק‬ ‫אדמו"ר מקאסאן שליט"א אבער בליץ שנעל איז דאס געווארן‬ ‫פארשפרייט‪ ,‬און ס'איז געווארן א פלאץ פאר מענטשן וואס זוכן‬ ‫צו קויפן ביליגערע דירות און נישט דארפן צאלן די געשוואלענע‬ ‫פרייזן פון די שטאט‪.‬‬ ‫אפאר פון אנשי שלומינו זענען אויך געווען פון די וואס האבן‬ ‫זיך דארט אהינגעצויגן‪ ,‬און מיט גאר אסאך תפילות האט מען זוכה‬ ‫געווען אז מ'האט געקענט עפענען בשנת תשפ"ד דער הערליכער‬ ‫בית המדרש היכל הקודש‪ .‬דער ראש ישיבה האט דאן געשטעלט‬ ‫די צוויי געטרייע גבאים‪ ,‬מו"ה יודל איינהארן הי"ו און מו"ה אליעזר‬ ‫זוסיא ווערטהיימער הי"ו‪ ,‬זאלן זיין באויפטראגט צו נעמען‬ ‫אחריות אויף דעם בית המדרש‪ .‬אז יעדער איינער זאל זיך שפירן‬ ‫דארט באקוועם‪ ,‬און אז דער בית המדרש זאל זיין צוגעשטעלט‬ ‫מיט אלע הצטרכות'ער‪.‬‬ ‫היכל הקודש לינדען‬ ‫אויף די ערשטע וואך איז דער ראש ישיבה טאקע‬ ‫אריבערגעקומען און געפראוועט דארטן א שיינע חנוכת הבית‪,‬‬ ‫גרייכט דריי יאר‬ ‫געקלאפט א מזוזה‪ ,‬און געגעבן דארטן די ליל שישי שיעור פרשת‬ ‫פון איר גרינדונג‬ ‫וירא תשפ"ד‪ .‬דער ראש ישיבה האט זיך דאן אויסגעדרוקט מיט‬ ‫קענטיגע הנאה און א געוואלדיגע קורת רוח אויף די שיינע‬ ‫שטיבל‪ ,‬און ארויסגעברענגט אז עס איז נאך טאקע קליין בכמות‪,‬‬ ‫אבער גאר שיין באיכות‪ ,‬און האט באזונדער ארויסגעברענגט די‬ ‫שיינקייט אז דאס איז א בית המדרש פון מלמדים‪ ,‬אנצייכענדיג‬ ‫אין די יעצטיגע צייט ווערט אפגעצייכנט פיר יאר פון ווען‬ ‫אז א גרויס חלק פון די חשוב'ע מתפללים זענען מרביצי תורה‬ ‫עס איז געעפנט געווארן די שיינע הערליכע בית המדרש‪ ,‬היכל‬ ‫און כלי קודש‪ ,‬און לערנען מיט קינדער די הייליגע תורה‪ .‬אויף די‬ ‫הקודש ברסלב אין די שטאט לינדען‪ ,‬בנשיאות מרן ראש ישיבה‬ ‫וועג וואס דער ראש ישיבה לערנט מיט אונז כסדר‪ ,‬אריינצולייגן א‬ ‫שליט"א‪.‬‬ ‫ליבשאפט אין אידישקייט‪ ,‬א ליבשאפט צו תורה‪ ,‬אז זיי זאלן וועלן‬ ‫זיין ערליכע אידן אפילו ווען זיי ווערן עלטער‪.‬‬ ‫דער ווינקל צייכנט זיך אויס צו זיין א הערליכע ווינקל פאר‬ ‫תורה און תפילה‪ ,‬און בפרט פאר חיזוק פאר אנשי שלומינו און‬ ‫אין אנהייב האט מען זיך זייער געמוטשעט מיט מנין‪ ,‬די‬ ‫פאר די גאנצע שטאט צו קענען שעפן פון די קוואל וואס דער‬ ‫געטרייע גבאים האבן ממש געארבעט מיט מסירות נפש צו קענען‬ ‫הייליגער רבי האט אונז איבערגעלאזט אין זיינע הייליגע ספרים‪,‬‬ ‫שאפן מנין‪ ,‬ווארטנדיג אינדרויסן‪ ,‬צומאל אין די קעלט‪ ,‬צומאל אין‬ ‫וואס מוהרא"ש זי"ע האט געלערנט מיט אונז‪ ,‬און וואס דער ראש‬ ‫די היצן‪ ,‬און צומאל כאפן א גוטן בזיון‪ ,‬אבער ס'האט זיי גארנישט‬ ‫ישיבה האלט אין איין חזר'ן מיט אונז‪ .‬די לימודים און די חיזוק‬ ‫אפגעשטעלט‪ ,‬און מיט מסירות נפש האט מען אוועקגעשטעלט‬ ‫וואס ווערט געלערנט דא ביי אונז אין חדר היכל הקודש‪.‬‬ ‫ו יר א תש פ "ז‬ ‫בלעט ל‬ ‫‪6‬‬ ‫גרשון קרעמער‬ ‫און הערן די דבר תורה‪ ,‬זיצן די קינדער און הערן זיך צו שיינע‬ ‫דעם מנין‪.‬‬ ‫מעשיות וואס ווערט אנגעפירט דורך הילד החשוב יוסף יהושע‬ ‫ווערטהיימער נ"י‪ ,‬ער גרייט זיך שוין פאר במשך די וואך שיינע זאכן‬ ‫ברוך השם היינטיגע צייטן האט זיך דער מנין פארברייטערט‪ ,‬און עס‬ ‫וואס ער גייט צושטעלן יעדע וואך פאר די קינדער‪ .‬אזוי ווי דער‬ ‫זענען צוגעקומען פילע מתפללים וואס זענען זיך מחיה מיט דעם רבי'נס‬ ‫ראש ישיבה לערנט אז א בית המדרש איז נישט קיין בעיבי‪-‬סיטינג‪,‬‬ ‫דיבורים און עצות‪ ,‬מיט די דיבורים פון מוהרא"ש זי"ע און פון די ראש‬ ‫און זיכער נישט קיין פלאץ וואו קינדער קענען קומען אן אחריות‪,‬‬ ‫ישיבה שליט"א‪.‬‬ ‫נאר די עלטערן ווייסן אז די קינדער וועלן זיצן אין בית המדרש און‬ ‫דער בית המדרש דינט ווי א צוציעונגס קראפט‪ .‬און א לעבקראפט‬ ‫הערן שיינע מעשיות‪.‬‬ ‫פאר די גאנצע שטאט‪ ,‬ווען עס קומט אן דארטן יעדע וואך די די עצתו‬ ‫עס איז א געוואלדיגע קורת רוח צו זען ווען מ'האלט שוין יארן‬ ‫אמונה‪ ,‬די בלעטל‪ ,‬און ווי אויך צענדליגער גלוינות וואס ווערן פון דארט‬ ‫נאכדעם וואס מוהרא"ש זי"ע איז נסתלק געווארן‪ ,‬און ווי דער‬ ‫פארשפרייט אין די בתי מדרשים‪ ,‬זיכער צו מאכן אז יעדער איינער אין‬ ‫עלטערער דור געבט איבער וויאזוי מוהרא"ש זי"ע אליינס פלעגט‬ ‫לינדען קען זען די שיינע חיזוק‪ ,‬ווי דער רבי האט געבעטן פון אונז‪ ,‬אז מיר‬ ‫זיך מוטשענען מיט מנין אויף די ‪'42‬סטע גאס‪ ,‬קוים וואס ער האט‬ ‫זאלן אנטרינקען ביימער‪.‬‬ ‫געהאט מנין‪ ,‬און ס'איז געווען א שטילע ווינקל‪.‬‬ ‫א חיבה יתירה זעט מען ביים ראש ישיבה‪ ,‬ווען מ'זעט אז יעדעס יאר‬ ‫אבער מ'זעט וויאזוי היינט איז עס נתרבה געווארן צו אפילו‬ ‫מאכט דער ראש ישיבה זיכער צו קומען באזוכן דעם בית המדרש און‬ ‫אזעלכע נייע שטעט ווי לינדען וואס האט זיך אנטוויקלט מיט‬ ‫געבן דארט א שיעור‪ .‬די שיעורים וואס ווערן דארט געגעבן האט א‬ ‫יארן שפעטער‪ ,‬נאכדעם וואס מוהרא"ש זי"ע איז נסתלק געווארן‪,‬‬ ‫באזונדערן חן‪.‬‬ ‫איז שוין היינט דא א בית המדרש היכל הקודש הנקראת על שמו‪,‬‬ ‫דער ראש ישיבה האט זיך אמאל אויסגעדרוקט אז רעדנדיג אין דעם‬ ‫וואס מ'חזר'ט די לימודים וואס מוהרא"ש זי"ע האט אריינגעברענגט‬ ‫בית המדרש דערמאנט עס וויאזוי היכל הקודש האט זיך אנגעהויבן‪,‬‬ ‫אין די וועלט מיט א מסירות נפש‪ .‬פון דא זעט מען אז דער כח פון‬ ‫אין א קליינע בית המדרש‪ .‬און האט אנגעגעוויזן אז דער ערשטער בית‬ ‫צדיקים‪.‬‬ ‫המדרש היכל הקודש אין וויליאמסבורג וואס מ'האט געדינגען איז געווען‬ ‫צומאל קען עס אויסזען ווי א חוזק אדער ווי מ'טוט נישט אויף‪,‬‬ ‫קלענער ווי דער בית המדרש אין היכל הקודש אין לינדען‪ ,‬אבער ברוך‬ ‫אבער עס גייט דורך יארן‪ ,‬און די אלע בריוון וואס מוהרא"ש זי"ע‬ ‫השם עס האט זיך היינט צעוואקסן צו קהילות און מוסדות אין אלע‬ ‫האט געשריבן‪ ,‬און די אלע דיבורים גייען אריין אין די וועלט‪ .‬און‬ ‫אידישע שטעט‪ ,‬און פון דא בעזרת השם וועט אויך וואקסן אסאך שיינע‬ ‫עס וואקסט און שטייגט אויף א מאסן פארנעם און צענדליגער‬ ‫זאכן‪.‬‬ ‫יונגעלייט ווערן היינט מתקרב טאקע דורך די דיבורים‪.‬‬ ‫אבער אזוי ווי דער רבי האט אונז געלערנט אז די לימודים זאלן‬ ‫עס איז וויכטיג צו באטאנען אז דאס איז טאקע געווען דער רצון‬ ‫מיר נישט לאזן בלויז פאר אונז‪ ,‬נאר מ'זאל עס געבן סיי פאר די גאנצע‬ ‫פון מוהרא"ש זי"ע‪ ,‬וואס ער האט דאס געשריבן אין די צוואה אז‬ ‫משפחה‪ ,‬די עזרת נשים‪ ,‬און די קינדער‪ .‬שטעלט דער בית המדרש אויך‬ ‫יעדער איינער זאל זיך משתדל זיין צו עפענען א בית המדרש היכל‬ ‫צו יעדע וואך א שיעור פאר די פרויען‪ ,‬ווען די פרויען קומען זיך צוזאם‬ ‫הקודש אין די שטאט וואו ער וואוינט‪ .‬געלויבט דעם אייבערשטן‬ ‫אין בית המדרש יעדע דינסטאג און הערן א שיינע שיעור וואס ווערט‬ ‫אז מ'זעט ווי די תלמידים פאלגן‪ ,‬און דאס ווערט מקוים מיט זיינע‬ ‫געלערנט דורך דער ראש ישיבה שליט"א‪.‬‬ ‫הייליגע ווערטער‪.‬‬ ‫ווי אויך איז דא יעדע וואך ביי שלש סעודות א שיינע קבוצה פון‬ ‫ניצחתי ואנצח גמרתי ואגמור‪.‬‬ ‫קינדער וואס בשעת די עלטערן זיצן אין בית המדרש און זינגען זמירות‬ ‫‪7‬‬ ‫וירא תשפ" ז‬ ‫בלע טל‬ ‫היכל הקודש נייעס‬ ‫סיי אויף יענער וועלט‪.‬‬ ‫אלס ערשטע יסוד‪ ,‬איז די ישיבה אויסגעשטעלט אויף אן אופן‬ ‫אז יעדער איינציגער בחור האט א מהלך וויאזוי צו לערנען תורה‪.‬‬ ‫דער הייליגער רבי האט אונז געגעבן א סדר "דרך הלימוד"‪ ,‬א‬ ‫וועג צו לערנען דורך זאגן די ווערטער פון די תורה‪ ,‬אפילו אויב‬ ‫מ'פארשטייט נישט וואס מ'זאגט און מ'געדענקט נישט וואס‬ ‫מ'האט געלערנט‪ .‬אויף דעם וועג קען יעדער איינציגער איד‬ ‫לערנען תורה יעדן טאג‪ ,‬און קיינער קען זיך נישט ארויסדרייען‬ ‫דערפון‪.‬‬ ‫היות פילע בחורים האבן אנגעפרעגט וועלכע שיעורים זיי זאלן‬ ‫לערנען‪ ,‬האט דער ראש ישיבה שליט"א אוועקגעשטעלט פיר‬ ‫יסודות'דיגע שיעורים פאר יעדן בחור; אויב איינער וויל צולייגן‬ ‫נאך שיעורים‪ ,‬זאל ער קומען פרעגן פריוואט‪.‬‬ ‫דער ערשטער שיעור איז חומש רש"י מיט תרגום‪ .‬מען זאל‬ ‫פתיחת הזמן פונעם‬ ‫זיך מאכן א קבוע'דיגן סדר צו לערנען יעדן טאג א שטיקל פון די‬ ‫פרשה‪ ,‬שנים מקרא ואחד תרגום‪ :‬זונטאג ביז שני‪ ,‬מאנטאג ביז‬ ‫פרישן ווינטער זמן‬ ‫שלישי‪ ,‬און אזוי ווייטער ביזן סוף וואך וועט מען האבן געענדיגט‬ ‫אין ישיבה‬ ‫די גאנצע פרשה; מען קען עס שוין ענדיגן אפילו דאנערשטאג‪.‬‬ ‫עס וועלן נישט זיין קיין בחינות דערויף און מען גייט קיינעם‬ ‫נישט פארהערן‪ ,‬נאר דער עיקר איז אז יעדער בחור זאל זוכה זיין‬ ‫צו לערנען יעדן טאג אביסל חומש‪ .‬דאס דארף נישט נעמען מער‬ ‫דעם פארגאנגענעם דינסטאג פרשת נח‪ ,‬האט דער ראש ישיבה‬ ‫ווי זיבן מינוט א טאג‪ ,‬און אפילו אויב מען קען נישט די טראפן‪ ,‬קען‬ ‫שליט"א געגעבן די דרשת פתיחת הזמן פאר די בחורים אין ישיבה‪.‬‬ ‫מען פשוט זאגן די ווערטער‪.‬‬ ‫דער ראש ישיבה שליט"א האט אויסגעווארט אויף דעם טאג‪ ,‬ווען‬ ‫דער צווייטער שיעור איז משניות‪ .‬דער ראש ישיבה שליט"א‬ ‫די בחורים פונעם שטעטל זענען אויך אריינגעקומען אין שטאט‬ ‫האט געבעטן אז יעדער בחור זאל זיך אנשטרענגען צו לערנען‬ ‫מיטצוהאלטן אין ישיבה‪ ,‬כדי מ'זאל קענען געבן די דרשה פאר‬ ‫יעדן טאג ח"י (אכצן) פרקים משניות‪ .‬פאר א מתחיל וועט עס‬ ‫אלע בחורים אינאיינעם‪.‬‬ ‫נעמען בערך א שעה‪ ,‬אבער מיט די יארן ווען מען געוואוינט זיך צו‪,‬‬ ‫דורכאויס די דרשה האט דער ראש ישיבה שליט"א אוו‬ ‫וועט עס נעמען נישט מער ווי א האלבע שעה ביז פערציג מינוט‪.‬‬ ‫עקגעשטעלט די דריי יסודות פון די ישיבה‪ ,‬און ארויסגעברענגט‬ ‫דער ראש ישיבה שליט"א האט אסאך ארומגערעדט איבער די‬ ‫פאר די בחורים אז אויב זיי וועלן זיך צוהערן און פאלגן די הדרכות‪,‬‬ ‫גרויסקייט פון משניות‪ ,‬און בתוך הדברים אויסגערופן עטליכע‬ ‫וועלן זיי האבן א גוט און געשמאק לעבן‪ ,‬סיי אויף דער וועלט און‬ ‫ו יר א תש פ "ז‬ ‫בלעט ל‬ ‫‪8‬‬ ‫גרשון קרעמער‬ ‫דארף זיך שטארק פרייען מיט יעדע גוטע זאך וואס מען האט‪ ,‬זיך‬ ‫סיומים פון בחורים וואס האבן געענדיגט ששה סדרי משנה‪ .‬אבער‬ ‫מורא'דיג מחי' זיין דערמיט‪ ,‬און זיין צופרידן מיט זיך אליין‪.‬‬ ‫אויב א בחור פילט אז ער קען נישט לערנען אכצן פרקים‪ ,‬זאל ער‬ ‫זאגן כאטש אזויפיל וויפיל ער קען‪.‬‬ ‫מיט דעם האט מען אנגעהויבן דעם נייעם זמן אין ישיבה‪ ,‬וואו‬ ‫דער ראש ישיבה שליט"א האט אויסגעפירט אז דאס איז בעצם די‬ ‫דער דריטער שיעור איז תהלים‪ :‬מען זאל פרובירן צו זאגן יעדן‬ ‫גאנצע מהות וואס די ישיבה האט צו פארקויפן‪ .‬במשך דעם יאר‬ ‫טאג דעם יום תהלים און אזוי ארום ענדיגט מען דעם גאנצן ספר‬ ‫וועט מען מער מרחיב זיין און אויסקלארן אלע נקודות‪ ,‬כדי יעדער‬ ‫תהלים יעדע וואך‪ .‬דאס דארף צו נעמען בערך צווישן צוואנציג‬ ‫זאל זוכה זיין צו לעבן דערמיט און האבן דעם גן עדן אויף דער‬ ‫מינוט און א האלבער שעה‪ ,‬און אפילו דא‪ ,‬אויב מ'קען נישט זאגן‬ ‫וועלט און אויף יענער וועלט‪.‬‬ ‫דעם גאנצן 'יום'‪ ,‬זאל מען כאטש זאגן עטליכע קאפיטלעך‪.‬‬ ‫עס לוינט זיך אויסצוהערן דעם גאנצן שיעור וואס פארמאגט‬ ‫דער פערטער שיעור איז גמרא‪ :‬מען הייבט אן פון מסכת ברכות‬ ‫נאך אסאך שיינע זאכן‪ .‬דרוקט דא עס צו הערן‪.‬‬ ‫און מען גייט כסדר ביז מען איז זוכה צו ענדיגן גאנץ ש"ס און מען‬ ‫הייבט עס אן נאכאמאל פונדאסניי‪.‬‬ ‫דינסטאג אינדערפרי איז אויך פארגעקומען א ברית אין ישיבה‪,‬‬ ‫ווען מו"ה אהרן שלמה שווארץ הי"ו האט געפראוועט א ברית אין‬ ‫די צווייטע נקודה פון די ישיבה איז‪ ,‬אז יעדער זאל זיך קובע‬ ‫ישיבה‪ .‬ביים סעודת ברית האט דער חשוב'ער זיידע מו"ה יהונתן‬ ‫זיין א צייט יעדן טאג צו רעדן צום אויבערשטן אויף זיין אייגענע‬ ‫שווארץ הי"ו אויפגעטרעטן מיט א דרשה פאר די בחורים‪.‬‬ ‫שפראך‪ .‬דאס איז א זאך וואס ס'איז נישט גענוג צו הערן איין מאל‪,‬‬ ‫נאר מען דארף יעדן טאג פרישע חיזוק דערויף‪.‬‬ ‫עס איז אויך געווען דארט א חשוב'ער גאסט‪ ,‬דער באקאנטער‬ ‫מגיד מישרים מו"ה לייביש ליש שליט"א‪ ,‬וועלכער האט‬ ‫קיינער קוקט נישט אויף יענעם; יעדער האט זיך זיין אייגענעם‬ ‫אויפגעטרעטן מיט טרעפליכע דיבורים פאר די בחורים און‬ ‫פלאץ און זיין מהלך וויאזוי ער רעדט צום אייבערשטן‪ .‬איינער‬ ‫ארויסגעברענגט זיין התפעלות פון די ערליכקייט און דרך ארץ‬ ‫גלייכט ענדערש צו גיין אין א שטילע‪ ,‬באהאלטענע פלאץ‪ ,‬א‬ ‫פון די חשוב'ע תלמידי הישיבה‪.‬‬ ‫צווייטער גלייכט צו גיין שפאצירן‪ ,‬און אנדערע האבן אנדערע‬ ‫וועגן און פלעצער‪ ,‬אבער יעדער מוז האבן א באשטימטע צייט‬ ‫מען קען הערן די דרשה אויף "קול ברסלב" ביי דעם וועכנטליכן‬ ‫צו רעדן יעדן טאג צום אויבערשטן‪ ,‬אים דערציילן אלעס וואס‬ ‫"ברסלב'ע ברידער" ליל שישי שמועס‪ :‬דרוקט ‪ 1‬פאר אידיש‪,‬‬ ‫ליגט אים אויפ'ן הארץ און אלעס וואס ער דארף‪ .‬דער ראש ישיבה‬ ‫דערנאך ‪ 4‬פאר שמועסן און אנאליזן‪ ,‬דאן ‪ 5‬פאר די "ברסלב'ע‬ ‫שליט"א האט ארומגערעדט און געגעבן משלים וואס און וויאזוי‬ ‫ברידער"‪ ,‬און נומער ‪ 195‬פאר דעם שמועס פון פרשת נח‪.‬‬ ‫מען זאל רעדן צום באשעפער‪.‬‬ ‫דער זמן האט זיך ברוך ה' אנגעהויבן אויפ'ן רעכטן פוס‪ ,‬סיי אין‬ ‫די דריטע נקודה אויף וואס די ישיבה איז געבויט‪ ,‬איז זיך צו‬ ‫די ישיבה אין וויליאמסבורג‪ ,‬סיי אינעם שטעטל אין ליבערטי‪ ,‬און‬ ‫פרייען מיט דעם וואס מען האט; זיין פרייליך און צופרידן מיט‬ ‫אזוי אויך אין ארץ ישראל; און מיט'ן אייבערשטנ'ס הילף וועט מען‬ ‫יעדע מצוה און גוטע זאך וואס מען האט זוכה געווען אריינצוכאפן‪.‬‬ ‫ווייטער ממשיך זיין מיט א שטארקייט אויף ווייטער‪ ,‬צו מאכן א‬ ‫מען זאל נישט קוקן אויף א צווייטן אז יענער האט מער אדער‬ ‫נחת רוח פאר'ן הייליגן באשעפער‪.‬‬ ‫אז יענער איז בעסער‪ ,‬נאר קוקן אויף יעדע זאך וואס מען אליין‬ ‫פארמאגט‪ :‬מען האט א קאפל מיט פיאות און א בארד‪ ,‬מען טראגט‬ ‫ציצית‪ ,‬מען היט שבת‪ ,‬מען עסט כשר‪ ,‬און אזוי ווייטער‪ .‬מען‬ ‫בשם השם נעשה ונצליח‬ ‫‪9‬‬ ‫וירא תשפ" ז‬ ‫בלע טל‬ ‫ועל החסידים‬ ‫על הצדיקים‬ ‫מ‬ ‫ו יר א תש פ "ז‬ ‫בלעט ל‬ ‫‪10‬‬ ‫מתלמידיו של אהרן‬ ‫קורצע שטריכן איבער אונזער‬ ‫אומפארגעסליכן חבר הרה"ח‬ ‫ר' שלמה ברוך בלוי ז"ל‬ ‫‪11‬‬ ‫וירא תשפ" ז‬ ‫בלע טל‬ ‫מגיה' אויף אלע ספרים פון מוהרא"ש‪,‬‬ ‫וואו ער האט געארבעט צוזאמען מיט‬ ‫שליט"א און זיין חשוב'ע מאמע תחי'‪ .‬אין‬ ‫זיינע יונגע יארן האט ער געלערנט מיט‬ ‫א פרישן טרער‬ ‫זיין חבר רבי יחיאל לודמיר שליט"א‪.‬‬ ‫גרויס פלייס אין ישיבת 'חכמי לובלין'‬ ‫בצל הקודש פונעם גרויסן גאון דער בעל‬ ‫מיט פארקלעמטע הערצער‬ ‫איידער ער האט זיך אריינגעלייגט‬ ‫'שבט הלוי' זצ"ל‪.‬‬ ‫באוויינען אנשי שלומינו די פטירה פון‬ ‫דערין זענען די ספרים געווען אן קיין‬ ‫אונזער געטרייער חבר און איינער פון‬ ‫ניקוד; ער האט עס איבערגעקוקט‪ ,‬מסדר‬ ‫ער איז געווארן מקורב צו מוהרא"ש‬ ‫די גאר נאנטע און געטרייע תלמידים‬ ‫געווען דעם דקדוק‪ ,‬און אריינגעלייגט‬ ‫זי"ע נאך אלס בחור‪ ,‬און פון דעמאלט‬ ‫פון מוהרא"ש זי"ע‪ ,‬הרב החסיד ר' שלמה‬ ‫דעם ניקוד אין פילע פון די ספרים‪ .‬די‬ ‫אן איז ער געווען שטארק מקושר צו‬ ‫ברוך בלוי זכרונו לברכה‪.‬‬ ‫באקאנטע סעריע "אשר בנחל"‪ ,‬און נאך‬ ‫מוהרא"ש בעבותות אהבה; ער איז‬ ‫הונדערטער ספרים און קונטרסים וואס‬ ‫געווארן איינער פון די סאמע נאנטסטע‬ ‫דער נפטר האט די לעצטע תקופה‬ ‫מען געפינט היינט אין די ספרים־שענק‬ ‫תלמידים‪ ,‬און האט שטענדיג צוגעלייגט‬ ‫געוויילט אין א שפיטאל אין אמעריקע‪,‬‬ ‫פון אזויפיל אידישע שטובער‪ ,‬זענען‬ ‫אן אויער אויפצוכאפן יעדעס ווארט וואס‬ ‫ליידנדיג פון די שווערע מחלה ל"ע‪ ,‬און‬ ‫אלעס זיינע פירות‪ .‬ביז זיינע לעצטע‬ ‫איז ארויס פון מוהרא"ש זי"ע‪.‬‬ ‫האט צוריקגעגעבן זיין ריינע נשמה פארן‬ ‫טעג האט ער געארבעט אהערצושטעלן‬ ‫באשעפער אין דעם יונגן עלטער פון בלויז‬ ‫‪ 55‬יאר‪ ,‬נאך יארן פון שווערע יסורים‬ ‫א גאנץ לעבן הפצה‬ ‫די הייליגע ספרים‪ .‬אויכעט האט ער‬ ‫ארויסגעגעבן גאר שיין דעם גאנצן‬ ‫וואס ער האט מקבל געווען באהבה‪.‬‬ ‫תוספתא וואס אלע אנשי שלומינו נוצן‬ ‫ביזן היינטיגן טאג‪.‬‬ ‫זיין גאנץ לעבן האט ער געווידמעט‬ ‫צו דרוקן און מפיץ זיין די ספרים פון‬ ‫אין ישיבה פון בעל‬ ‫מוהרא"ש זי"ע‪ .‬צענדליגער יארן האט‬ ‫שבט הלוי זצ"ל‬ ‫בעל מחנך נפלא‬ ‫ער אריינגעלייגט כוחות עצומות טאג‬ ‫און נאכט צו דרוקן‪ ,‬מגיה זיין און‬ ‫דער נפטר איז געבוירן געווארן אין‬ ‫פארשפרייטן די הייליגע ספרים איבער‬ ‫חודש כסלו תשל"א צו זיינע חשוב'ע‬ ‫אויסער זיין ארבעט מיט די ספרים‪,‬‬ ‫די גאנצע וועלט‪ ,‬אלס דער הויפט 'בעל‬ ‫עלטערן‪ ,‬יבדלחט"א הרב ר' אברהם בלוי‬ ‫ו יר א תש פ "ז‬ ‫בלעט ל‬ ‫‪12‬‬ ‫אין יענע דירה אין בני ברק זענען‬ ‫געווען אלע ספרים פונעם רבי'ן‪ ,‬און‬ ‫סיפור התקרבות‬ ‫איז ער געווען א געוואלדיגער בעל מחנך‬ ‫וואס האט משפיע געווען אויף זיינע‬ ‫מענטשן פלעגן אהינקומען זיך מחזק‬ ‫תלמידים מיט זיין ווארעמען הארץ‪ .‬די‬ ‫זיין‪ .‬עס איז דארט אויך געווען א שאפע‬ ‫אין די קומענדיגע שורות וועלן מיר‬ ‫מענטשן ארום אים זענען דאס מעיד אז‬ ‫וואו מען האט געקענט קויפן די נייע‬ ‫אראפברענגן די זכרונות און דעם סיפור‬ ‫די געשמאקייט פון זיין אין זיין סביבה‬ ‫ספרים וואס זענען ארויסגעקומען‪ .‬מיין‬ ‫התקרבות פונעם נפטר‪ ,‬וואס ער האט‬ ‫איז געווען עד להפליא‪.‬‬ ‫ברודער האט געהאט א בשותפות'דיגע‬ ‫אליין אפגעשריבן במשך די יארן‪:‬‬ ‫שאפע אין ישיבה‪ ,‬וואו ער האט‬ ‫אין יבנאל האט ער א שטיק צייט‬ ‫געברענגט קונטרסים פון מוהרא"ש‪ ,‬ווי‪:‬‬ ‫אין יענע צייטן האט מוהרא"ש‬ ‫געדינט אלס ראש ישיבה פון 'תפארת‬ ‫"אור אמונה"‪" ,‬דרך התשובה"‪" ,‬מקור‬ ‫געהאט א מקורב וואס האט געדונגען‬ ‫מוהרא"ש'‪ ,‬וואו ער האט מיט זיין‬ ‫השמחה"‪" ,‬שמירת הזמן"‪" ,‬בית אמונה"‪,‬‬ ‫א דירה פאר אנשי שלומינו‪ ,‬וואו מען‬ ‫הארציגן צוגאנג צוגעצויגן די נשמות פון‬ ‫"תמים תהיה"‪ ,‬און נאך‪ .‬איך האב זיי‬ ‫פלעגט אסאך פארברענגען אינאיינעם‬ ‫די יונגע תלמידים‪ .‬ער האט זיך אפגעגעבן‬ ‫אלע אויסגעליינט אין איין אטעם און‬ ‫און זיך מחזק זיין מיט די עצות‪ .‬דעמאלט‬ ‫מיט יעדן בחור לויט זיין מדרגה‪.‬‬ ‫באקומען דערפון א געוואלדיגע חיות‪.‬‬ ‫איז דארט געווען א פלייסיגער בחור‬ ‫מיט'ן נאמען נתן בורשטיין נ"י‪ ,‬וואס ער‬ ‫מיט זיין אומגעהויערע סבלנות און‬ ‫פון דעמאלט אן האב איך אנגעהויבן‬ ‫האט דעמאלט געדרוקט אלע ספרים פון‬ ‫גוטע ווערטער האט ער זוכה געווען‬ ‫רעדן צום אייבערשטן מיט א תמימות‬ ‫מוהרא"ש זי"ע‪.‬‬ ‫מקרב צו זיין אומצאליגע אידישע‬ ‫איבער אלעס וואס איז מיר געלעגן‬ ‫קינדער צום אייבערשטן‪ .‬אזוי אויך איז‬ ‫אויפ'ן הארץ‪ ,‬און מיין הארץ האט‬ ‫ער איז געווען דער ערשטער וואס‬ ‫זיין טיר שטענדיג געווען אפן פאר יעדן‬ ‫אנגעהויבן ברענען צום אייבערשטן אויף‬ ‫האט געדרוקט די קונטרסים אין דעם‬ ‫וואס האט געדארפט א גוט ווארט‪ ,‬זיך‬ ‫א געוואלדיגע פארנעם‪.‬‬ ‫פארמאט וויאזוי מען זעט עס ביזן‬ ‫שואל עצה זיין איבער שלום בית‪ ,‬חינוך‪,‬‬ ‫היינטיגן טאג‪ ,‬און ער האט געדרוקט אן‬ ‫אדער סיי וואספארא הילף‪.‬‬ ‫א שיעור ספרים און קונטרסים‪.‬‬ ‫געטראפןמוהרא"ש‬ ‫ועל החסידים‬ ‫על הצדיקים‬ ‫‪13‬‬ ‫וירא תשפ" ז‬ ‫בלע טל‬ ‫געשלאפן אינעם סאלאן‪ ,‬און ווען עס‬ ‫איז געווען דורך די אלטע בענדער "אשר‬ ‫די ערשטע מאל וואס איך האב געזען‬ ‫איז געווארן נאכט און איך בין געווען‬ ‫בנחל" מיט די אמעריקאנער דעקלעך‪.‬‬ ‫מוהרא"ש פנים בפנים איז געווען אין יאר‬ ‫אליין‪ ,‬האב איך ארויסגענומען דעם‬ ‫איך פלעג זיי ליינען אינדערהיים‪ ,‬אמאל‬ ‫תשמ"ה‪ ,‬אין שטאט אשדוד‪ .‬מוהרא"ש‬ ‫"אשר בנחל" און אנגעהויבן ליינען ביז‬ ‫אפילו א גאנצן באנד אין איין טאג; עס‬ ‫איז דעמאלט געווען אויף א באזוך אין‬ ‫איך בין איינגעשלאפן‪ .‬איך געדענק אז‬ ‫איז געווען איינער פון וועמען איך פלעג‬ ‫ארץ ישראל‪ ,‬אין א 'היכל הקודש' בית‬ ‫איינמאל בין איך געווארן אזוי שטארק‬ ‫בארגן איין באנד נאכ'ן צווייטן‪.‬‬ ‫המדרש‪ .‬הרב ר' דניאל בוים שליט"א האט‬ ‫איבערגענומען‪ ,‬אז איך האב געוויינט‬ ‫דעמאלט נאך געוואוינט אין ארץ ישראל‪.‬‬ ‫צום אייבערשטן פון גרויס התרגשות‬ ‫אזוי אויך‪ ,‬יעדעס מאל וואס‬ ‫איך געדענק אז איך האב דעמאלט‬ ‫אויף דער זכיה וואס איך האב בכלל צו‬ ‫מוהרא"ש איז געקומען קיין ארץ ישראל‪,‬‬ ‫געהאט א געוואלדיגע השתוקקות צו‬ ‫קענען ליינען אזא הייליג ספר מיט אזא‬ ‫זענען מיר געווען גרייט צו פארן און‬ ‫מוהרא"ש‪ ,‬ווייל אין די דירה פון דעם‬ ‫התחזקות וואס מען זעט אין ערגעץ‬ ‫אים נאכגיין צו יעדע פלאץ וואו ער‬ ‫בחור נתן בורשטיין נ"י איז געהאנגען‬ ‫נישט‪.‬‬ ‫איז געגאנגען‪ ,‬און מיר האבן דאס אזוי‬ ‫אויף דער וואנט א שווארץ‪-‬ווייס בילד פון‬ ‫געמאכט אז קיין שום מענטש אויף דער‬ ‫מוהרא"ש מיט דער אויפשריפט‪" :‬מנהיגם‬ ‫וועלט זאל נישט וויסן דערפון!‬ ‫של חסידי ברסלב"‪ ,‬און איך פלעג זיך‬ ‫אין יבנאל‬ ‫מיין חשוב'ער טאטע האט ברוך‬ ‫אסאך צוקוקן צו דעם בילד‪.‬‬ ‫השם נישט געהאט קיין פראבלעם מיט‬ ‫על כל פנים‪ ,‬צוביסלעך זענען מיר‬ ‫איינמאל איז געווען א מעשה ווען‬ ‫געווארן מער און מער מקורב‪ .‬מיין‬ ‫דעם וואס מיר האבן אזוי שטארק ליב‬ ‫מוהרא"ש איז געקומען קיין יבנאל‪ .‬עס‬ ‫ברודער איז געפארן אויף שבת קיין צפת‬ ‫געהאט מוהרא"ש‪ ,‬ווייל ער איז געווען אן‬ ‫איז געווען איינער וואס איז געווען דער‬ ‫אן מיר‪ ,‬און שפעטער‪ ,‬אין יאר תשמ"ז‪,‬‬ ‫אונגארישער איד און האט נישט געזען א‬ ‫שטענדיגער דרייווער פון מוהרא"ש;‬ ‫זענען מיר שוין געפארן אויף שבתים קיין‬ ‫חילוק צווישן די פארשידענע חסידות'ן‪.‬‬ ‫מוהרא"ש פלעגט אים אנרופן און זאגן‪:‬‬ ‫יבנאל‪.‬‬ ‫"מארגן פאר איך צו קברי צדיקים"‪ ,‬און‬ ‫ער פלעגט ארויספארן אינדערפרי פון בני‬ ‫איינמאל האט ער מיר אפילו‬ ‫געברענגט א קונטרס וואס ער האט‬ ‫מען קען גארנישט באשרייבן‬ ‫ברק און אנקומען פונקט אין דער צייט‬ ‫געקויפט ביים מפיץ הגדול ר' שמואל דוד‬ ‫וויפיל עס האט אונז געקאסט יעדע‬ ‫וואס מוהרא"ש האט באשטימט‪.‬‬ ‫יונגרייז ז"ל‪ .‬אבער איך האב פארשטאנען‬ ‫שבת! וויפיל סודות‪ ,‬פלענער‪ ,‬שטיקלעך‬ ‫אז איך טאר נישט איבערטרייבן מיט'ן‬ ‫און פארשידענע תירוצים מען האט‬ ‫אזוי אויך פלעגט ער אפנעמען‬ ‫געדארפט אויסטראכטן‪ ,‬אבער מיר זענען‬ ‫ארויסווייזן מיין התקרבות‪.‬‬ ‫מוהרא"ש פונעם לופטפעלד‪ ,‬סיי ביים‬ ‫ברוך השם געפארן אסאך‪.‬‬ ‫אנקומען און סיי ביים צוריקפארן; דאס‬ ‫איז געווען א שטענדיגע זאך‪.‬‬ ‫איך האב דעמאלט געהאט א‬ ‫באהאלטענעם פלאץ אין שטוב; איך בין‬ ‫איך געדענק אז מיין עיקר התקרבות‬ ‫ועל החסידים‬ ‫על הצדיקים‬ ‫ו יר א תש פ "ז‬ ‫בלעט ל‬ ‫‪14‬‬ ‫איך געדענק אז דאס ערשטע‬ ‫אויבן איז געווען א קליינע דירה‬ ‫עס איז אפילו דא וועגן דעם א‬ ‫מאל וואס מוהרא"ש האט גערעדט‬ ‫וואו מוהרא"ש פלעגט זיך אויפהאלטן‪.‬‬ ‫בריוו אין "אשר בנחל"‪ ,‬וואו מוהרא"ש‬ ‫אין אשדוד‪ ,‬בין איך געפארן מיט'ן‬ ‫זענען מיר ארויפגעגאנגען און‬ ‫אנטשולדיגט זיך פאר זיין ווייב אז‬ ‫באס נומער ‪ ,315‬וואס עקזיסטירט‬ ‫געטראפן מוהרא"ש‪ .‬מוהרא"ש האט‬ ‫עס זעט אויס ווי ער נוצט אויס איר‬ ‫שוין היינט נישט‪ .‬איך געדענק ווי‬ ‫אונז געפרעגט‪" :‬פון וואו האט איר‬ ‫מאן‪ ,‬און ער שרייבט איר אז ער האט‬ ‫ער האט אויסגעשריגן אינמיטן זיין‬ ‫געוואוסט אז איך בין דא?"‪ ,‬ווייל זי‬ ‫א סיבה פארוואס ער נעמט אים‪ ,‬און‬ ‫דרשה‪" :‬וואס וועט משיח אנטפלעקן?‬ ‫האט אונז נישט געזאגט דעם גענויען‬ ‫לייגט צו‪" :‬ותאמיני לי שיש לי דרכים‬ ‫א פארטיי?! א צייטונג?! משיח וועט‬ ‫פלאץ‪ ,‬נאר בלויז אז ער איז אין יבנאל‪.‬‬ ‫רבות להגיע למחוז חפצי"‪.‬‬ ‫אנטפלעקן דעם אייבערשטן!!!"‬ ‫האבן מיר געמאכט אזא פנים ווי‬ ‫איינער וואס וויל זאגן אז מיר האבן‬ ‫על כל פנים‪ ,‬איינמאל האבן מיר‬ ‫איך געדענק אויך אז ער האט‬ ‫עס פשוט צוגעטראפן‪ .‬האט מוהרא"ש‬ ‫זייער שטארק געוואלט וויסן וואו‬ ‫גערעדט וועגן דעם ענין פון "ברוך‬ ‫געזאגט‪" :‬לב מבין‪ "...‬און ער האט‬ ‫מוהרא"ש געפינט זיך‪ ,‬און עס איז נישט‬ ‫שם כבוד מלכותו לעולם ועד"‪ ,‬און‬ ‫אונז געפרעגט‪" :‬איר זענט די ברידער‬ ‫געווען ווער עס זאל אונז קענען זאגן‪.‬‬ ‫וועגן דעם שם שד"י — אז עס איז‬ ‫בלוי? שרייבט מיר בריוו און איך וועל‬ ‫האבן מיר אנגערופן די ווייב פון דעם‬ ‫דא גענוג פון זיין אלקות פאר יעדן‬ ‫אייך ענטפערן‪ ".‬מוהרא"ש איז געווען‬ ‫דרייווער‪ ,‬און זי האט אונז געזאגט אז‬ ‫איינעם באזונדער‪ .‬דערנאך האבן מיר‬ ‫אונזער גאנצע לעבן‪.‬‬ ‫ער געפינט זיך אין יבנאל‪.‬‬ ‫געדאווענט מעריב צוזאמען; איך‬ ‫בין דעמאלט געווען גאר שטארק‬ ‫איבערגענומען‪.‬‬ ‫מוהרא"ש צום‬ ‫איך און מיין ברודער האבן זיך‬ ‫גלייך ארויסגעלאזט קיין יבנאל מיט‬ ‫ערשטן מאל אין‬ ‫פארשידענע באסעס‪ ,‬ביז מיר זענען‬ ‫שטאט אשדוד‬ ‫ברוך השם אנגעקומען קיין יבנאל‪.‬‬ ‫מיין ערשטע ראש‬ ‫דארט איז מוהרא"ש געווען אין שטוב‬ ‫השנה אין אומאן‬ ‫פון ר' עמיקם מזרחי ז"ל‪ ,‬און מיר האבן‬ ‫דארט געווארט אויף אים‪.‬‬ ‫‪15‬‬ ‫וירא תשפ" ז‬ ‫בלע טל‬ ‫מוהרא״ש‪ :‬וואו לערנסטו היינט?‬ ‫א טעלעפאן רוף מיט‬ ‫איך האב ברוך השם חתונה געהאט‬ ‫ד׳ כסליו תשנ״ב‪ ,‬וואס דאס איז אויך‬ ‫ש‪ .‬ב‪ :‬אין לובלין… אין היכל הקודש פון‬ ‫מוהרא״ש‬ ‫מיין געבורטסטאג‪ .‬מוהרא״ש האט מיר‬ ‫לובלין!‬ ‫דעמאלט געזאגט אז איך זאל נישט קומען‬ ‫איינמאל האב איך פארשריבן א טעלעפאן־‬ ‫קיין אומאן אויף ראש השנה תשנ״ג‪ .‬איך‬ ‫געשפרעך וואס איך האב געהאט מיט כ״ק‬ ‫מוהרא״ש‪… :‬‬ ‫געדענק ווי איך האב מיט אים גערעדט‬ ‫מוהרא״ש זי"ע‪ ,‬פון יאר תשמ״ו אדער‬ ‫אויפן טעלעפאן פון א פובליק טעלעפאן‪,‬‬ ‫תשמ״ז‪.‬‬ ‫ווייל איך אליין האב נישט געהאט קיין‬ ‫איך‪ :‬איך וויל התחזקות‪.‬‬ ‫טעלעפאן‪.‬‬ ‫ש‪ .‬ב‪ :‬העלא‪ ,‬העלא‪ ,‬דא רעדט בלוי…‬ ‫מוהרא״ש‪ :‬אויף דער וועלט גייט‬ ‫דעמאלט האט ער מיר דערמאנט‬ ‫אריבער אויף יעדן איינעם‪ ,‬און עס גייט‬ ‫מוהרא״ש‪ :‬וויאזוי הייסטו מיטן ערשטן‬ ‫דעם מאמר חז״ל‪ :‬״מוטב שיתחלל שבת‬ ‫אריבער וואס עס גייט אריבער‪ ,‬אלע סארטן‬ ‫נאמען?‬ ‫אחת״ וכו׳‪ ,‬און ער האט מיר געזאגט מיט‬ ‫איבערגייעכצן‪ .‬די קונטרסים זענען א מתנה‬ ‫די ווערטער‪ :‬״פאלג מיר און בלייב…״ אבער‬ ‫פון הימל‪ .‬חזר אסאך די קונטרסים‪ ,‬וועסטו‬ ‫ש‪ .‬ב‪ :‬שלמה ברוך‪.‬‬ ‫איך האב געדענקט וואס עס שטייט אין‬ ‫האבן אסאך התחזקות‪ .‬יעדן טאג איין‬ ‫״חיי מוהר״ן״‪ ,‬אז דער רבי דארף אזוי זאגן‬ ‫קונטרס‪ ,‬און מאך דערפון א תפילה‪ .‬נאך‬ ‫מוהרא״ש‪ :‬וואס הערט זיך?‬ ‫פאר איינעם וואס האט מסירות נפש אויף‬ ‫אביסל וועל איך קומען קיין ארץ ישראל‪,‬‬ ‫ראש השנה‪ ,‬אבער מען טאר אים נישט‬ ‫און דעמאלט וועלן מיר רעדן‪.‬‬ ‫ש‪ .‬ב‪ :‬ברוך השם‪.‬‬ ‫פאלגן‪.‬‬ ‫ש‪ .‬ב‪ :‬קען מוהרא״ש מיר עפעס זאגן…?‬ ‫מוהרא״ש‪ :‬דו דאוונסט נאך ביי מיין‬ ‫צום סוף בין איך טאקע אנגעקומען‬ ‫שווער?‬ ‫קיין אומאן… ווען מוהרא״ש האט מיר‬ ‫מוהרא״ש‪ :‬זאג עפעס א פסוק‪ ,‬און איך‬ ‫דערזען‪ ,‬האט ער געשמייכלט און געזאגט‪:‬‬ ‫וועל דיר זאגן עפעס דערויף‪.‬‬ ‫״אה! ביסטו דאך יא דא!״ ווי איינער וואס‬ ‫ש‪ .‬ב‪ :‬אמאל יא‪ ,‬אמאל נישט‪.‬‬ ‫זאגט‪ :‬סוף כל סוף האסטו איבערגעבראכן‬ ‫ש‪ .‬ב‪ :‬״לעולם ד׳ דברך ניצב בשמים״‪.‬‬ ‫אלע מניעות…‬ ‫מוהרא״ש‪ :‬דיין ברודער אויך?‬ ‫פונעם‬ ‫דיבורים‬ ‫די‬ ‫מוהרא״ש‪:‬‬ ‫ש‪ .‬ב‪ :‬אמאל יא‪ ,‬אמאל נישט‪.‬‬ ‫ו יר א תש פ "ז‬ ‫בלעט ל‬ ‫‪16‬‬ ‫יחיאל‪ :‬ווען וועט מוהרא״ש קומען‬ ‫מיט יחיאל‪ .‬און ער האט צוגעלייגט‪:‬‬ ‫אייבערשטן געפינען זיך אין הימל‪ ,‬און‬ ‫וואוינען אין ארץ ישראל?‬ ‫״שרייב מיר אסאך‪ ,‬און איך וועל דיר‬ ‫מען דארף זיי אראפברענגען צו אונז‪ .‬און‬ ‫צוריקשרייבן‪.‬״‬ ‫ער האט צוגעלייגט‪ :‬״לערן אסאך‪ ,‬אסאך‬ ‫מוהרא״ש‪ :‬דאווען אויף דעם‪ .‬דער‬ ‫משניות‪ ,‬אסאך משניות…״‬ ‫בעל דבר לאזט נישט צו‪.‬‬ ‫מוהרא״ש‪ :‬וויאזוי האלט זיך דיין‬ ‫ברודער שטארק?‬ ‫ש‪ .‬ב‪ :‬ברוך השם‪ ,‬איך האלט שוין‬ ‫יחיאל‪ :‬דער בעל דבר שטארקט זיך‬ ‫ביים דרייצנטן מאל ששה סדרי משנה‪,‬‬ ‫אויף יעדן איינעם וואס גייט הפצה‪.‬‬ ‫ש‪ .‬ב‪ :‬ברוך השם‪.‬‬ ‫ח״י פרקים וכו׳‪.‬‬ ‫מוהרא״ש‪ :‬וואס רעדסטו? אויף‬ ‫איך האב איבערגעגעבן דעם‬ ‫מוהרא״ש‪ :‬דו דארפסט זיך זייער‬ ‫יעדן איינעם וואס גייט הפצה‪ ,‬לייגט זיך‬ ‫טעלעפאן צו יחיאל (לודמיר)‪ .‬איידער‬ ‫שטארק מחיה זיין דערמיט‪.‬‬ ‫דער בעל דבר ארויף מיט א געוואלדיגע‬ ‫מיר האבן אנגערופן מוהרא״ש‪ ,‬האבן‬ ‫שטארקייט! זאלסט וויסן‪ ,‬אז יעדן טאג‪,‬‬ ‫מיר צווישן זיך גערעדט וועגן די כתבים‬ ‫ש‪ .‬ב‪ :‬איך האב געוואלט הערן נאך‬ ‫יעדע שעה און יעדע רגע קומען אנדערע‬ ‫וואס מוהרא״ש האט ביי זיך און זענען‬ ‫פירושים‪ :‬״רחבה מצוותך מאד…״‬ ‫נסיונות‪ .‬געוואוין זיך צו צו זאגן‪ :‬״אלעס‬ ‫נאך נישט געדרוקט געווארן‪ .‬און אט‬ ‫איז גוט!״ געוואוין זיך צו צו לאכן און‬ ‫איז געווען א חידוש‪ :‬מוהרא״ש האט זיך‬ ‫מוהרא״ש האט זיך נישט באצויגן‬ ‫צו זינגען עפעס א ניגון‪ ,‬כאילו דו ביסט‬ ‫אליין באצויגן דערצו‪ ,‬אן דעם וואס מיר‬ ‫דערצו‪ ,‬נאר געפרעגט‪:‬‬ ‫פרייליך‪ ,‬און דאס וועט דיר ברענגען צו‬ ‫זאלן אים דערמאנען אפילו איין ווארט‬ ‫שמחה‪.‬‬ ‫וועגן דעם‪.‬‬ ‫מוהרא״ש‪ :‬וואו געפינט זיך יחיאל‬ ‫(לודמיר)?‬ ‫זאלסט וויסן‪ ,‬אז אלעס וואס גייט‬ ‫מוהרא״ש‪ :‬איך האב גרייט צום דרוק‬ ‫אריבער אויף א מענטש — איז דמיון! און‬ ‫אויף על התורה‪ ,‬אויף מועדים‪ ,‬אויף די‬ ‫ש‪ .‬ב‪ :‬דא‪ ,‬אנטקעגן מיר‪.‬‬ ‫דער דמיון ברענגט חושך און הסתרה‪.‬‬ ‫מצוות‪ ,‬אויף פרקי אבות — ווען וועל איך‬ ‫דעריבער זאלסטו זען צו לאכן און צו‬ ‫נאך אנקומען דאס אלעס צו דרוקן?‬ ‫מוהרא״ש‪ :‬גיב מיר אביסל רעדן‬ ‫ועל החסידים‬ ‫על הצדיקים‬ ‫‪17‬‬ ‫וירא תשפ" ז‬ ‫בלע טל‬ ‫‪ALPHAITIS.COM‬‬ ‫א טאג‬ ‫א טאג‬ ‫מיט די‬ ‫מיט דער‬ ‫רבני‬ ‫ראש‬ ‫הכולל‬ ‫ישיבה‬ ‫א טאג פאר די תומכים‬ ‫זוילן וועלט‬ ‫וואס‬ ‫האלטן‬ ‫די‬ ‫דעם קומענדיגן זונטאג פרשת ויצא גייט פארקומען א‬ ‫יום שכולו תורה‬ ‫פאר אלע תומכי הכולל וואס האבן אויסגעצאלט דאס יאר א‬ ‫פרנס החודש‬ ‫א טאג וואס די תומכי הכולל וועלן זיך פונדערנאענט באקענען מיט די לומדי ורבני הכולל און‬ ‫אינאיינעם פארברענגן אין אגעשמאקע אטמאספער‪ .‬דערנאך וועלן די תומכים פארברענגן‬ ‫דעם טאג אויף גאר א רייכע פארנעם איינאיינעם מיט דער ראש ישיבה שליט״א‪.‬‬ ‫א טאג וואס איר ווילט נישט פארפאסן | לעצטע געלעגנהייט צו פארענדיגן אייער זכות‬ ‫יוסף זינגער‬ ‫משה ארי' שניצלער‬ ‫פארבונדט אייך היינט‬ ‫‪347.764.2979‬‬ ‫‪347.585.6166‬‬ ‫מיט די גבאי הכולל‬ ‫טאנצן‪ .‬האסטו א פעדער? שרייב…‬ ‫וויאזוי שטייט? ״בא יבא ברינה נושא‬ ‫אמונה און בטחון‬ ‫שיינע שיחות‬ ‫אלומותיו״‪.‬‬ ‫דער נפטר האט אפגעשריבן אסאך‬ ‫כאטש וואס ער איז די לעצטע יארן‬ ‫שיינע שיחות וואס ער האט געהערט‬ ‫מאך א שטריך איבערן יו״ד‪ :‬י׳בא‬ ‫נישט געווען געזונט און זיך געמוטשעט‬ ‫פון מוהרא"ש אין פארשידענע צייטן‪ ,‬פון‬ ‫ב׳רינה נ׳ושא א׳לומותיו — ראשי תיבות‬ ‫מיט א שווערע מחלה ל"ע‪ ,‬האט ער‬ ‫וואס מען קען שרייבן א באזונדערן ספר‪,‬‬ ‫יבנאל‪ .‬״יבנאל איז מיינס‪ ,‬און איך וועל‬ ‫זיך אבער שטענדיג געשטארקט מיט‬ ‫און מען וועט דארפן צוריקקומען דערצו‬ ‫דארט בלייבן אויף לאנגע טעג און יארן‪.‬״‬ ‫אמונה און בטחון אז אלעס איז פונעם‬ ‫אין א שפעטערדיגע געלעגענהייט אי"ה‪.‬‬ ‫נאך תשעה באב וועל איך קומען אויף‬ ‫אייבערשטן‪ ,‬און אז אזוי ווי עס קומט‬ ‫דריי וואכן‪.‬‬ ‫פונעם אייבערשטן איז עס זיכער גוט‪.‬‬ ‫איינע פון די שיחות האט ער‬ ‫דערציילט פון ווינטער תשמ"ח‪ :‬הבחור‬ ‫יחיאל‪ :‬אויך אויף ראש השנה?‬ ‫ער האט ווייטער ממשיך געווען‬ ‫מנחם מעהל נ"י איז צוריקגעקומען פון‬ ‫מיט זיין עבודת הקודש און הרבצת‬ ‫א קרוב'ס לוויה‪ ,‬מוהרא"ש האט זיך‬ ‫מוהרא״ש‪ :‬דאווען אויף דעם…‬ ‫התורה מיט א געוואלדיגע גבורת‬ ‫אנגערופן צו אים‪" :‬דער נפטר איז אוועק‪,‬‬ ‫הנפש‪ ,‬טראץ די שווערע יסורים וואס‬ ‫און מ'האט דארט געזאגט א שיינעם‬ ‫יחיאל‪ :‬אבער עס שטייט דאך שוין‬ ‫ער איז דורכגעגאנגען‪ .‬ער איז אלעמאל‬ ‫הספד‪ ,‬אבער וואס וועט טאקע זיין מיטן‬ ‫אין ״אשר בנחל״!‬ ‫געווען גרייט זיך צו געזעגענען פון דער‬ ‫נפטר אויף יענע וועלט? דער עיקר איז אז‬ ‫וועלט ווי א ריכטיגער תלמיד היכל‬ ‫מ'האט א צדיק וואס איז דיר מזכה מיט‬ ‫דעמאלט זענען ארויסגעקומען‬ ‫הקודש‪ .‬ער האט שוין אנגעגרייט זיינע‬ ‫נצחיות וואס מען נעמט מיט אויף יענע‬ ‫חוברות פון ״אשר בנחל״ מיט נייע‪,‬‬ ‫תכריכים מיט צוואנציג יאר צוריק‪ ,‬ווייל‬ ‫וועלט‪".‬‬ ‫אקטועלע בריוו‪ .‬דארט איז געשטאנען אז‬ ‫ער האט געלעבט מיט'ן יום המיתה‪,‬‬ ‫מוהרא״ש וועט קומען אהער אויף ראש‬ ‫וויסנדיג אז אט אט וועט מען איין טאג‬ ‫השנה‪ .‬ממילא‪ ,‬וואס עס שטייט אין דעם‬ ‫"מוהרנ"ת האט אמאל געזאגט דאס‬ ‫דארפן אהיימגיין צום אייבערשטן און‬ ‫הייליגן ספר איז דאך אמת‪ ,‬און עס מוז‬ ‫וואס מ'זאגט ביי מוסף יום כיפור פון די‬ ‫צוריקגעבן די נשמה‪.‬‬ ‫מקוים ווערן‪.‬‬ ‫עבודה פונעם כהן גדול 'זהבים מעביר‬ ‫ולבנים לובש'‪ ,‬דאס איז מרמז אויף דעם‬ ‫אין קרית ברסלב‬ ‫לעצטן טאג וואס א מענטש וועט דארפן‬ ‫מוהרא״ש‪ :‬ביים אייבערשטן קען‬ ‫ליבערטי‬ ‫זיך אויסטון די גאלדענע קליידער און‬ ‫אלעס זיין‪ .‬און ער האט מסיים געווען‪:‬‬ ‫אנטון ווייס ‪ -‬די תכריכים‪ ".‬מוהרא"ש‬ ‫״זאלסט אסאך מחזק זיין דעם בחור‬ ‫האט דאס געזינגען אזוי הארציג מיטן‬ ‫וואס זיצט אנטקעגן דיר…״ עד כאן‪.‬‬ ‫אין די לעצטע חדשים פון זיין‬ ‫נוסח "זהבים מעביר ולבנים לובש"‪.‬‬ ‫ועל החסידים‬ ‫על הצדיקים‬ ‫ו יר א תש פ "ז‬ ‫בלעט ל‬ ‫‪20‬‬ ‫חשוב'ן גאסט‪ ,‬ר' שלמה ברוך בלוי ני"ו‪.‬‬ ‫אסאך פון אנשי שלומינו האבן‬ ‫לעבן האט ער זיך אויפגעהאלטן אין‬ ‫ער קען נישט קומען צו זיך פון דעם‬ ‫אים באזוכט אין שפיטאל אין די טעג‬ ‫קרית ברסלב ליבערטי‪ .‬ער איז אהין‬ ‫שטעטל; ער זאגט מיר די הארעוואניע‬ ‫וואס ער האט זיך דארט אויפגעהאלטן‪.‬‬ ‫געקומען צו א שמחה‪ ,‬אבער ער איז‬ ‫פון מוהרא"ש די אלע יארן זעט מען‬ ‫אזוי אויך איז דער ראש ישיבה‬ ‫דארט געבליבן צוליב דעם וואס ער‬ ‫יעצט‪ .‬ער זאגט מיר ער פלעגט אלץ‬ ‫שליט"א אריבער צו אים אין שפיטאל‬ ‫האט אנגעהויבן נישט גוט צו שפירן‪,‬‬ ‫טראכטן‪ :‬פארוועם מוטשע איך זיך?‬ ‫עטליכע מאל‪ ,‬פון וואס ר' שלמה ברוך‬ ‫און ער איז אריינגעפירט געווארן אין‬ ‫ער האט דאך מגיה געווען צענדליגע‬ ‫איז געווארן גאר שטארק מחוזק‪ .‬דער‬ ‫א שפיטאל דא אין אמעריקע‪.‬‬ ‫יארן די בריוו 'אשר בנחל'‪ ,‬ער קען‬ ‫ראש ישיבה שליט"א האט דערציילט‪,‬‬ ‫אויסעווייניג אשר בנחל' בלי גוזמא;‬ ‫אז איין מאל ביים באזוכן אין שפיטאל‬ ‫אנשי שלומינו האבן אים זייער‬ ‫קענסט אים פרעגן אויף יעדע בריוו‬ ‫האט ער אים געזאגט‪" :‬איך האב יעצט‬ ‫שיין אויפגענומען אין די חדשים‬ ‫וואו דאס איז און ער ענטפערט דיר‬ ‫געענדיגט די ‪'200‬סטע מאל מסכת‬ ‫וואס ער איז געווען דאהי אין‬ ‫גלייך‪ .‬ער זאגט "יעצט האט ער אזא‬ ‫כריתות" (אויפן בילד זעט מען ווי ער‬ ‫אמעריקע‪ ,‬בפרט אין שטעטל איז ער‬ ‫נחת צו זען די פירות פון מוהרא"ש'ס‬ ‫האט אפגעשריבן די סיומים)‪.‬‬ ‫אויפגענומען געווארן מיט גרויס כבוד‪,‬‬ ‫הארעוואניע‪ .‬ער איז ארויפקומען‬ ‫און חשוב'ע משפחות האבן זיך זייער‬ ‫פרייטאג צו נאכטס צום באטע‪,‬‬ ‫און מיר האבן געשמועסט שיינע‬ ‫א בריוו פון דער‬ ‫שיין אפגעגעבן מיט אים און מיט זיין‬ ‫ישיבה‬ ‫ראש‬ ‫פאמיליע‪ ,‬פון וואס די משפחה איז גאר‬ ‫זאכן וואס מיר האבן באקומען ביי‬ ‫שטארק מכיר טוב דערויף‪.‬‬ ‫מוהרא"ש‪ .‬דאס ווייסטו איך האב זייער‬ ‫ליב אנשי שלומינו; איך האב ליב אלע‬ ‫שליט"א‬ ‫אויך האט ער אריינגעכאפט צו‬ ‫אידן‪ ,‬אבער די תלמידי היכל הקודש‬ ‫באזוכן אין קרית ברסלב ליבערטי בית‬ ‫וואס האבן זיך דערהאלטן האב איך‬ ‫אין א בריוו צו איינעם פון אנשי‬ ‫שלומינו אין די זומער טעג שרייבט‬ ‫הדפוס פון וואס ער האט גאר שטארק‬ ‫זייער ליב‪ .‬איך ווארט צו רעדן מיט‬ ‫הנאה געהאט‪ ,‬ווייל דאס איז דאך‬ ‫דיר‪ ,‬איך בין מתפלל פאר דיר און פאר‬ ‫דער ראש ישיבה שליט"א‪:‬‬ ‫געווען וואס ער האט געטון זיין גאנצע‬ ‫דיין משפחה‪ ,‬ביסט א חלק פון מיינע‬ ‫לעבן‪.‬‬ ‫תפילות"‪ .‬עד כאן‬ ‫"דעם שבת האבן מיר געהאט א‬ ‫‪21‬‬ ‫וירא תשפ" ז‬ ‫בלע טל‬ ‫דעם לעצטן ראש השנה האט ער ליידער‬ ‫נישט געקענט פארן קיין אומאן צום הייליגן‬ ‫רבי'ן צוליב זיין געזונט צושטאנד‪ .‬ער האט‬ ‫דאס זייער באוויינט און ממש נישט געקענט‬ ‫אויסהאלטן אז ער גייט דארפן פארפאסן א‬ ‫ראש השנה ביים רבי'ן‪.‬‬ ‫דער נפטר לאזט איבער נאך זיך זיין‬ ‫חשוב'ע אשת חיל עטרת בעלה תחי'‪ ,‬א‬ ‫הערליכע דור פון ערליכע וואוילע קינדער‬ ‫און אייניקלעך וואס גייען בדרך התורה‬ ‫והחסידות‪ ,‬און הונדערטער תלמידים וואס‬ ‫האבן געלערנט ביי אים‪ .‬דער חסרון שפירט‬ ‫זיך גאר שטארק‪ ,‬ער האט איבערגעלאזט א‬ ‫גרויסן חלל‪.‬‬ ‫דערפאר וועלן אנשי שלומינו זיך מקבל‬ ‫זיין ווייטער ממשיך צו זיין אין זיינע וועגן‪,‬‬ ‫אליין ארויסצוגיין מפיץ זיין‪ ,‬און העלפן און‬ ‫שטיצן די וואס זענען עוסק אין הפצה בטירחא‬ ‫דגופא ובממונא לעילוי נשמתו פון דעם גרויסן‬ ‫נפטר‪ ,‬וואס וועט זיכער זיין א מליץ ישר פאר‬ ‫אלע וואס גייען אין זיינע דרכים‪.‬‬ ‫ר' שלמה ברוך בן ר' אברהם בלוי ז"ל‪.‬‬ ‫תהא נשמתו צרורה בצרור החיים‬ ‫ו יר א תש פ "ז‬ ‫בלעט ל‬ ‫‪22‬‬ ‫‪23‬‬ ‫וירא תשפ" ז‬ ‫בלע טל‬ ‫וויאזוי פארט מען צו מקומות הקדושים?‬ ‫בעזהשי"ת ‪ -‬יום ג' פרשת וירא‪ ,‬י"ד מר‪-‬חשון‪ ,‬שנת תשע"ז לפ"ק‬ ‫לכבוד ‪ ...‬ני"ו‬ ‫אשרינו מה טוב חלקינו אז מיר האבן א רבי וואס איז אונז מחזק און‬ ‫גיבט אונז לעבן‪ ,‬דער רבי האט אמאל געזאגט (חיי מוהר"ן‪ ,‬סימן ד)‪:‬‬ ‫רּוַח"‪ ,‬ווייל דער רבי גיבט‬ ‫ּתאְמרּו ַ‬ ‫ְ‬ ‫"ְּכְ ֶֶׁש ִִּת ְְסעּו ְוְ ִיִ ְְׁש ֲֲאלּו ֶֶא ְְתֶכֶ ם ַַמה ְְּפ ַַע ְְל ֶֶּתם‪,‬‬ ‫אונז רוח חיים ‪ -‬פשוטו כמשמעו‪ ,‬ער לערנט אונז אויס צו רעדן צום‬ ‫אייבערשטן און אים בעטן אויף יעדע זאך‪.‬‬ ‫ווען א מענטש געוואוינט זיך צו אויסצושמועסן יעדע זאך מיטן‬ ‫אייבערשטן איז אים אסאך גרינגער אין לעבן‪ ,‬מען ווערט נישט פארלוירן‬ ‫פון יעדע זאך‪ ,‬ווייל מען ווייסט אז אלעס פירט דער אייבערשטער און‬ ‫קיינער קען מיר גארנישט שלעכטס טון און גארנישט גוטס טון‪.‬‬ ‫דער רבי האט זייער שטארק געוואלט אז מען זאל האבן א קאר (חיי‬ ‫"ִס ֵֵּפר ַַר ִִּבי ַנַ ְְפ ָָּת ִִלי ֶֶׁש ָָא ַַמר ַַר ֵֵּבנּו ִזִ ְכְ רֹונֹו ִִל ְְב ָָרָכָ ה‪ֶֶׁ ,‬שּטֹוב‬ ‫מוהר"ן ח"ב‪ ,‬סימן ר"ל)‪ִ :‬‬ ‫עּוִרים ְְלתֹוְך‬ ‫סּוִסים‪ֶֶׁ ,‬שִּיִ ַַּסע ְְּבָכָ ל ַַּפ ַַעם ִִעם ְְּבֵנֵ י ַַהְּנְ ִ‬ ‫ָָהָיָ ה ֶֶׁשִּיִ ְְהֶיֶ ה ְְל ִִאיׁש ָּכָ ֵֵׁשר ִ‬ ‫ּבֹוְדדּות ְוְ כּו'‪ִּ .‬כִ י‬ ‫ּיֹוֵצא‪ְ ,‬וְ ָָׁשם ְיְ ַַד ְְּברּו ִיִ ְְר ַַאת ָָׁש ַַמִיִ ם‪ְ .‬וְ ִיִ ְְהֶיֶ ה ָָל ֶֶהם ִִה ְְת ְ‬ ‫ֵֵאיֶזֶ ה ַיַ ַַער ְוְ ַכַ ֵ‬ ‫ּבֹוְדדּות"‪.‬‬ ‫ְְּב ָָׂש ֶֶדה ְוְ ַיַ ַַער טֹוב ְְמאד ְְל ִִה ְְת ְ‬ ‫רבי נפתלי ז"ל האט דערציילט פאר ר' נתן אז ער האט געהערט פון‬ ‫רבי'ן אז דער רבי האט זייער געוואלט אז מען זאל האבן א פערד און וואגן‬ ‫כדי מען זאל קענען גיין התבודדות‪ .‬היינט איז עס א קאר; עס איז ממש א‬ ‫מחי' אז מען פארט אביסל אוועק פון שטאט און מען גיסט זיך אויס דאס‬ ‫הארץ צום אייבערשטן‪ ,‬מען זוכט א שטילע גאס‪ ,‬א ווינקעלע‪ ,‬און מען‬ ‫גייט אביסל שפאצירן וכו' וכו'‪ ,‬ווי מער א מענטש רעדט צום אייבערשטן‬ ‫האט ער א בעסערע לעבן‪.‬‬ ‫איך בין יעצט צוריק געקומען פון ארץ ישראל וואו איך בין געווען מיט‬ ‫מיין ווייב און מיינע צוויי קינדער שלמה ני"ו און אלחנן ני"ו‪ ,‬מיר זענען‬ ‫געווען אויפן הר המנוחות ביים הייליגן חיד"א‪ ,‬נאכדעם זענען מיר געווען‬ ‫ביים 'קבר רחל' וואס שבת איז אויס געפאלן די יארצייט פון מאמע רחל‪,‬‬ ‫עס איז געווען א ריזיגער עולם וואס זענען געקומען זיך אויסבעטן ביי‬ ‫מאמע רחל‪.‬‬ ‫שבת זענען מיר געווען אין 'יבניאל'‪ ,‬א הערליכע שטעטל וואס‬ ‫מוהרא"ש האט אויף געבויט מיט בלוט און שווייס; ס'איז נישט דא נאך‬ ‫אזא מקום אויף די גאנצע וועלט‪ ,‬א גאנצע שטעטל וואס יעדער רעדט‬ ‫צום אייבערשטן און יעדער לערנט זיינע שיעורים כסדרן על פי דרך‬ ‫הלימוד של רבינו‪ ,‬אינגלעך און בחורים דינען דעם אייבערשטן בתמימות‬ ‫ופשיטות‪ .‬קבלת שבת האב איך געדאוונט מיט די בחורים‪ ,‬עס איז דא‬ ‫א אינגערמאן וואס ער נעמט צוזאמען די בחורים און ער דאווענט מיט‬ ‫ו יר א תש פ "ז‬ ‫בלעט ל‬ ‫‪24‬‬ ‫עצתו אמונה וירא תשע"ז‬ ‫א אינגערמאן זאגט מיר אז ער פארט היינט קיין ארץ ישראל אויף‬ ‫זיי יעדע שבת‪ .‬צווישן מנחה און קבלת שבת האט דער דיין שליט"א‬ ‫מקומות הקדושים וכו'‪ ,‬זאג איך אים איך האב גרויס רחמנות אויף מענטשן‬ ‫גערעדט צו זיי אביסל התחזקות‪ ,‬נאך די סעודה זענען זיך צאמגעקומען‬ ‫וואס פארן צו מקומות הקדושים און זיי ווייסן נישט פון התבודדות‪,‬‬ ‫די בחורים ביי די פלאץ וואו איך בין איינגעשטאנען און איך האב זיי מחזק‬ ‫איינער וואס רעדט צום אייבערשטן יעדן טאג‪ ,‬דער איז זיך מחי' צו קיין‬ ‫געווען‪ ,‬אויך זענען זיך צאמגעלאפן מענטשן קיין יבניאל וואס הערן די‬ ‫צו א קבר פון א צדיק‪ ,‬ער זעצט זיך דארט אוועק און פארמאכט זיך די‬ ‫שיעורים און מיר האבן פארברענגט ביז שפעט אינמיטן די נאכט‪ .‬שבת‬ ‫אויגן און גיסט זיך אויס דאס הארץ צום אייבערשטן‪.‬‬ ‫צופרי האב איך געדאוונט מיט 'התאחדות האברכים' און נאכן דאווענען‬ ‫"ַעל ְיְ ֵֵדי ִִה ְְׁש ַַּת ְְּטחּות‬ ‫דער רבי זאגט (ספר המידות אות צדיק‪ ,‬סימן קע"ג)‪ַ :‬‬ ‫האב איך פארגעלערנט סיפורי מעשיות‪ ,‬עס איז אויך געווען דארט די‬ ‫עֹוֶׂשה לֹו טֹובֹות‪ַַ ,‬אף ַַעל ִִּפי ֶֶׁש ֵֵאינֹו‬ ‫ַַעל ִִק ְְב ֵֵרי ַַה ַַּצ ִִּד ִיִקים ַַה ָָּקדֹוׁש ָָּברּוְך הּוא ֶ‬ ‫קידוש פון די באווארפן פון ר' יעקב יודא לעבעוויטש'ס חתן‪ ,‬אלע דיינים‬ ‫ָָראּוי ְְלָכָ ְך"‪ .‬דאס קען מען זען סיי אין אומאן ביים הייליגן רבינ'ס ציון‪,‬‬ ‫זענען געווען ביי סיפורי מעשיות‪.‬‬ ‫וואו מענטשן שטייען דארט מיט פארמאכטע אויגן און עס גיסט זיך פון‬ ‫שלש סעודות האב איך פארגעלערנט אין כולל פאר די אינגעלייט און‬ ‫זיי טרערן‪ ,‬מען שטייט און מען רעדט צום אייבערשטן אלעס וואס עס‬ ‫מוצאי שבת איז געווען א מלוה מלכה ביים ציון‪ ,‬מיר האבן געזינגען און‬ ‫באדערט‪ ,‬און סיי אין יבניאל וואו עס קומען אנשי שלומינו און זיצן דארט‬ ‫איך האב געגעבן א שיעור‪.‬‬ ‫מיט פארמאכטע אויגן‪ ,‬קיינער קוקט נישט אויף קיינעם‪ ,‬יעדער זיצט זיך‬ ‫שפעטער האב איך זוכה געווען און געהאט א גוטע התבודדות ביי‬ ‫דארט פאר זיך און מען גיסט זיך אויס דאס הארץ צום אייבערשטן‪ ,‬טייכן‬ ‫מוהרא"ש און איך האב אסאך געוויינט‪ ,‬אין מיין לעבן האב איך נישט‬ ‫טרערן ווערן דארט פארגאסן יעדן טאג‪ ,‬דורך מענער פרויען קינדער‪,‬‬ ‫געוויינט אזוי ווי איך האב דארט געוויינט‪ ,‬איך האב געהאט גוטע ווערטער‬ ‫בחורים און מיידלעך‪.‬‬ ‫וויאזוי זיך אויס צו רעדן צום באשעפער‪ ,‬איך האב אסאך געבעטן פאר‬ ‫אבער א מענטש וואס ווייסט נישט פון רעדן צום אייבערשטן ווען‬ ‫דיר און פאר אלע תלמידים וכו' בפרטי פרטיות יעדער וואס ער דארף‪.‬‬ ‫ער קומט אן קיין מירון למשל‪ ,‬איז ער נאר פארנומען מיט כאפן בילדער‬ ‫נאכדעם זענען מיר געפארן צו רבי מאיר בעל הנס‪ ,‬און נאכדעם זענען‬ ‫(פיקטשערס)‪ ,‬חוץ פון דעם האט ער נישט וואס צו טון‪ ,‬ער דרייט זיך‬ ‫מיר געפארן קיין מירון צום ציון פון רבי שמעון בר יוחאי‪ ,‬מיר האבן דארט‬ ‫ארום און קוקט אהער און אהין‪ ,‬ער כאפט א בילד דא און דארט און שוין‪,‬‬ ‫געזאגט 'תיקון חצות' און אסאך התבודדות געמאכט דארט‪.‬‬ ‫געקומען און געגאנגען מיט גארנישט‪.‬‬ ‫מיר האבן געוואלט גיין אויף נאך קברי צדיקים אבער מיר האבן נישט‬ ‫אשרינו מה טוב חלקינו ומה נעים גורלינו ומה יפה ירושתינו אז מיר‬ ‫געהאט קיין צייט‪ ,‬מיר האבן נישט געקענט מוותר זיין אויף רבי מאיר‬ ‫זענען אין 'היכל הקודש' קודש הקדשים וואו יעדע פשוט'ער איד טוט‬ ‫בעל הנס און אויף רשב"י‪ ,‬ווייל כמעט אין יעדע בריוו שרייבט מוהרא"ש‬ ‫אזעלכע זאכן וואס גרויסע צדיקים פלעגן טון‪.‬‬ ‫אז מען זאל גיין צו די צוויי גרויסע תנאים צדיקים קדושים מתפלל זיין‪.‬‬ ‫איך בעט דיר נאכאמאל‪ :‬גיי אביסל הפצה יעדן טאג‪ ,‬נישט דא קיין‬ ‫ליל שישי בין איך געווען ביים ‪ ...‬קומט צו מיר צו א איד און זאגט מיר‪:‬‬ ‫תירוץ איך האב נישט קיין צייט‪ ,‬האסט נישט קיין צייט? גיי נאר אביסל‪.‬‬ ‫איך שטיי דא און איך וואונדער זיך ווער זענען די צוויי קינדער וואס‬ ‫עס ברענט א פייער‪ ,‬מענטשן ווערן פארברענט יעדן טאג‪ ,‬אינגעלייט‬ ‫זאגן 'תיקון חצות'‪ ,‬האב איך זיי געפרעגט ווי אזוי הייסן ענק‪ ,‬זאגן זיי‬ ‫קריגן זיך אין שטוב מיט די ווייבער פאר נארישקייטן‪ ,‬בחורים און‬ ‫מיר 'ראטה'‪ ,‬פרעג איך זיי ראטה וואס זינגט ניגונים פון אמונה? און גיבט‬ ‫מיידלעך ווערן פארברענט אין תאות ניאוף‪ ,‬זיי ווילן חתונה האבן און‬ ‫שיעורים פון אמונה? זאגן זיי מיר יא‪ ,‬פארשטיי איך שוין אלעס‪.‬‬ ‫קיינער פארשטייט זיי נישט‪ ,‬און ווען זיי באקומען א קונטרס אדער‬ ‫א סי די ווערט זיי ליכטיג‪ ,‬זיי זעען אז איינער פארשטייט זיי‪ ,‬און דער‬ ‫איך האב געהאט פון דעם א מורא'דיגע התחזקות‪ ,‬ווייל מיר לעבן‬ ‫אינגערמאן הערט זיך אויף צו קריגן‪.‬‬ ‫דא ביי מוהרא"ש און מוהרא"ש מאכט אונז טון זאכן וואס נאר גרויסע‬ ‫צדיקים האבן געטון און ביי אונז איז עס אזא פשוט'ע זאך‪ .‬למשל זאגן‬ ‫זאג נישט עס פאסט מיר נישט‪ ,‬געדענק וואס די הייליגע חז"ל זאגן‬ ‫יעדע נאכט 'תיקון חצות' וואס נעמט אפאר מינוט און עס מאכט אזא‬ ‫(עבודה זרה‪ ,‬י"ז ע"א)‪" :‬יש קונה עולמו בשעה אחת"‪.‬‬ ‫רעש אויבן אין הימל; מענטשן מיינען אז דאס קען נאר א צדיק טון‪ ,‬אבער‬ ‫איך דארף אריין לויפן צו די בחורים זיי ווארטן אויף מיר‪.‬‬ ‫ברוך השם אז מיר טוען אלעס וואס צדיקים טוען און אזוי וועלן מיר אויך‬ ‫א גוטן טאג‪.‬‬ ‫ווערן צדיקים‪.‬‬ ‫‪25‬‬ ‫וירא תשפ" ז‬ ‫בלע טל‬ ‫ַמ ַיין ִי ִחּוּס ְּב ְ �ִרִיוו‬ ‫אֶקע ִּבּ יז ַַהייְנְ ט‪ִִ ,‬איז ֶֶדער ַגַ אְנְ ֶֶצער ִיִ חּוס פּון ִִדי רּוְזְ ִׁשׁ יֶנֶ ער ֶּגַּזַ ע‪,‬‬ ‫אּון ַַט ֶ‬ ‫יְטׁש זי"ע ִִאיז ֶגֶ עֶוֶ וען פּון ִִדי ְגְ ֶ‬ ‫רֹויֶסע‬ ‫ייִליֶגֶ ער ַַמִגִ יד פּון ֶֶמעְזְ ִִר ְ‬ ‫ֶֶדער ֵֵה ִ‬ ‫ַַאז ֵזֵ יי ֶזֶ עֶנֶ ען ֵֵאייִנִ ְיְק ֶֶלעְך פּוֶנֶ עם ַַמִגִ יד פּון ֶֶמעְזְ ִִר ְ‬ ‫יְטׁש‪.‬‬ ‫ַּבַּעל ֵׁשׁ ם טֹוב ְזְ כּותֹו ָיָ ֵגֵ ן ָָע ֵֵלינּו‪ַּ .‬בּ יי ִִאים‬ ‫ייִליְגְ ן ַ‬ ‫ַּתְּל ִִמ ִיִדים פּוֶנֶ עם ֵֵה ִ‬ ‫ְ‬ ‫יְמ ֵֵקייט‪ ,‬אּון צּו ֶֶדעם ַַא ֶֶלעם‬ ‫רֹויֶסע ָָא ִִר ְ‬ ‫עְרְׁשׁ ט ַַא ְגְ ֶ‬ ‫עְר ֵֵהיים ָָהאט ֶגֶ ֶ‬ ‫עֶה ְ‬ ‫ִִאיְנְ ֶֶד ְ‬ ‫עֶרע ֱֱאמּוָנָ ה ִנִ יְׁשׁ ט‬ ‫לֹויֶט ֶ‬‫ֶ‬ ‫ייִליֶגֶ ע‬ ‫מֹוֲה ָָרא"ׁש ֶגֶ עָזָ אְגְ ט‪ַַ ,‬אז ִִדי ֵֵה ִ‬‫ָָהאט ֲ‬ ‫עַהאט – ָוָ ואס ִִאיז ֶגֶ עֶוֶ וען‬ ‫עֶלע ָוָ ואס ֶֶער ָָהאט ׁשֹוין ָיָ א ֶגֶ ַ‬ ‫ִִאיז ַזַ יין ַַהייְזְ ֶֶק ֶ‬ ‫ייִליֶגֶ ער‬‫ְׁשְׁטן‪ָָ ,‬האט ֶֶדער ֵֵה ִ‬ ‫עְר ְ‬ ‫אֹויְפן ֵֵאייֶּבּ ְ‬ ‫ְ‬ ‫צּו ָָהאְּבּ ן ַַקיין ַַקְׁשׁ יֹות‬ ‫ייֶער‪ ,‬אּון ִִדי‬ ‫ואְרן ִִאין ַַא ֵֵפ ֶ‬ ‫ייֶדער ָָאְנְ ֶגֶ עַכַ אְּפּ ט ֶגֶ עָוָ ְ‬ ‫אְלץ – ֵֵל ֶ‬ ‫עַמאְכְ ט פּון ָָה ְ‬ ‫ֶגֶ ַ‬ ‫ייִליֶגֶ ער‬‫ייִליְגְ ן ֶֶרִּבּ י'ן‪ֶֶ ,‬דער ֵֵה ִ‬ ‫אקּוֶמען פּון ַזַ יין ֵֵה ִ‬ ‫ֶ‬ ‫יְטֶׁשׁ ער ַַמִגִ יד ִזִ י"ע ַּבּ‬ ‫ֶֶמעְזְ ִִר ְ‬ ‫עְּבֶּרעְנְ ט ֶגֶ עָוָ ְ‬ ‫ואְרן‪.‬‬ ‫ַגַ אְנְ ֶֶצע הֹויז ִִאיז ָָאְּפֶּגֶ ֶ‬ ‫ַּבַּעל ֵׁשׁ ם טֹוב זי"ע‪.‬‬ ‫ַ‬ ‫אְרק‪ֶֶ .‬עס ָָהאט ֶֶדעם‬ ‫ְׁשַׁט ְ‬ ‫ייֶער ַ‬‫ענּוֶמען ֵוֵ וייֶנֶ ען ֵזֵ ֶ‬ ‫ֶ‬ ‫עִצין ָָהאט ִזִ יְך ֶגֶ‬ ‫ִִדי ֶֶרעֶּבּ ִ‬ ‫ַּבַּעל ֵׁשׁ ם טֹוב ְזְ כּותֹו ָיָ ֵגֵ ן‬‫ייִליֶגֶ ער ַ‬‫אַקאְנְ ט ַַאז ַַפאר ֶֶדער ֵֵה ִ‬ ‫ֶֶעס ִִאיז ַּבּ ַ‬ ‫ֶגֶ‬ ‫ִגִ‬ ‫עִצין‬‫ייֶער ֵוֵ ויי עטּון צּו ֶזֶ ען ִוִ וי ִִדי ֶֶרעֶּבּ ִ‬ ‫יְטֶׁשׁ ער ַַמ יד ֵזֵ ֶ‬ ‫ייִליְגְ ן ֶֶמעְזְ ִִר ְ‬ ‫ֵֵה ִ‬ ‫אְר ֶֶקע טּוְנְ ְְק ְְל ֵֵקייט אֹויף‬ ‫ואְרן‪ִִ ,‬איז ֶגֶ עֶוֶ וען ַַא ַ‬ ‫ְׁשַׁט ְ‬ ‫ָָע ֵֵלינּו ִִאיז ִנִ ְְתַגַ ֶֶלה ֶגֶ עָוָ ְ‬ ‫ואְרן‪ָָ ,‬האט ֶֶער ִִאיר‬ ‫ְּבֶּרעְנְ ט ֶגֶ עָוָ ְ‬ ‫אְר ֶ‬ ‫ֵוֵ וייְנְ ט ַַאזֹוי ַוַ וייל ִִדי הֹויז ִִאיז ַַפ ְ‬ ‫ְׁשְׁטן‪ ,‬אּון‬ ‫עְר ְ‬ ‫עְדט ַַא ַַסאְך פּוֶנֶ עם ֵֵאייֶּבּ ְ‬ ‫ועְלט; ֶֶמען ָָהאט ִנִ יְׁשׁ ט ֶגֶ ֶ‬ ‫עֶר ְ‬ ‫ֶֶדער ֶוֶ ְ‬ ‫אְרָוָ ואס ֵוֵ וייְנְ ְְסטּו ַַאזֹוי? ִִמיר ֶֶלעְּבּ ן ָָדאְך ַַא ְְלץ ִִמיט ֶֶדעם‬ ‫”ַפ ְ‬ ‫ֶגֶ עָזָ אְגְ ט‪ַ :‬‬ ‫עְרט‪.‬‬ ‫אְרק ֶגֶ עַּבּ ֶ‬ ‫אֶד ְ‬ ‫ְׁשַׁט ְ‬ ‫ַּבַּעל ֵׁשׁ ם טֹוב זי"ע ַ‬ ‫ייִליְגְ ן ַ‬ ‫ָָדאס ָָהאט ֶֶדעם ֵֵה ִ‬ ‫טֹוָבה‪ ,‬אּון ַַאז ִִדי‬ ‫ְׁשֶׁטער טּוט ִִאיז ְְל ָ‬ ‫עְר ֶ‬ ‫ִִלימּוד ַַאז ַַא ֶֶלעס ָוָ ואס ֶֶדער ֵֵאייֶּבּ ְ‬ ‫אֶמען ָזָ אל‬ ‫ְׁשְׁטְנְ 'ס ָנָ ֶ‬ ‫עְר ְ‬ ‫ואְלט ַַאז ֶֶדעם ֵֵאייֶּבּ ְ‬ ‫ייֶער ֶגֶ עָוָ ְ‬‫ֶֶער ָָהאט ֵזֵ ֶ‬ ‫ואְרן ִִאיז ִזִ יֶכֶ ער ָָדא ַַא ֶֶחְׁשּׁבֹון ִִאין ֶֶדעם‪ֶֶ ,‬מען‬ ‫ְּבֶּרעְנְ ט ֶגֶ עָוָ ְ‬ ‫אְר ֶ‬ ‫הֹויז ִִאיז ַַפ ְ‬ ‫ועְרט ִִדי ֱֱאמּוָנָ ה ִִאין‬ ‫קּוֶמען פּון ֶֶמעְנְ ְְטְׁשְׁנְ 'ס מֹויל‪ַ ,‬וַ וייל ַַאזֹוי ֶוֶ ְ‬ ‫רֹויְס ֶ‬ ‫ַַא ְ‬ ‫אְרף ִנִ יְׁשׁ ט ֵוֵ וייֶנֶ ען‪”.‬‬ ‫ַַד ְ‬ ‫רּוְמֶגֶ עַגַ אְנְ ֶגֶ ען ִִאין‬ ‫ַּבַּעל ֵׁשׁ ם טֹוב ַַא ְ‬ ‫ייִליֶגֶ ער ַ‬ ‫עְר ֶֶקער‪ִִ .‬איז ֶֶדער ֵֵה ִ‬ ‫ְׁשֶׁט ְ‬ ‫ִזִ יְך ֶ‬ ‫ייִליֶגֶ ער ַַמאן! ִִאיר ֶזֶ עְנְ ט‬ ‫”ַמיין ֵֵה ִ‬ ‫ערּוְפן‪ַ :‬‬ ‫ְ‬ ‫עִצין ִזִ יְך ָָאְנְ ֶגֶ‬ ‫ָָהאט ִִדי ֶֶרעֶּבּ ִ‬ ‫עֶצער וואּו ִִא ְיְדן וואֹויֶנֶ ען‪,‬‬ ‫ְּפֶּל ֶ‬ ‫עְר ֶֶפער‪ִִ ,‬אין ַַא ֶֶלע ִִמיֵנֵ י ֶ‬ ‫ְׁשֶׁטעט אּון ֶֶד ְ‬ ‫ִִדי ֶ‬ ‫צּוִליּב‬ ‫עֶרעְכְ ט אּון ִִאיְך ֵוֵ וייס ָָדאס‪ִִ ,‬איְך ֵוֵ ויין ִּבְּכְ ַַלל ִנִ יְׁשׁ ט ִ‬ ‫ַַאַוַ ַוַדאי ֶגֶ ֶ‬ ‫ויַאזֹוי ִִפ ְיְלט‬ ‫עְפן ַַא ֶֶמעְנְ ְְטׁש אּון ִִאים ְְפ ֶֶרעְגְ ן‪ִ" :‬וִ ַ‬ ‫ֶֶער ְְפ ֶֶלעְגְ ט ָָאְנְ ְְט ֶֶר ְ‬ ‫יחוס‪ְּ-‬בִּריוו ָוָ ואס‬ ‫ִ‬ ‫ִִדי הֹויז; ִִאיְך ֵוֵ ויין ַוַ וייל ִִאיֶנֶ עם הֹויז ִִאיז ֶגֶ עֶוֶ וען ַַא‬ ‫ויַאזֹוי ִִפ ְיְלט ִִדי‬ ‫עְרט‪ָּ" :‬בּ רּוְך ַַהֵׁשׁ ם!" "ִוִ ַ‬ ‫ִִאיר?" ָָהאט ֶֶדער ִִאיד ֶגֶ ֶ‬ ‫עֶעְנְ ְְט ֶֶפ ְ‬ ‫ֶּלְך‪.‬‬ ‫ויַאזֹוי אּוְנְ ֶזֶ ער ִיִ חּוס ִִציט ִזִ יְך ִּבּ יז ָָדִוִ ד ַַהֶּמ ֶ‬ ‫ָָהאט ּפּוְנְ ְְק ְְט ִִליְך ֶגֶ עִוִ ויְזְ ן ִוִ ַ‬ ‫"ָאּה‪ֶ ,‬גֶ עלֹויְּבּ ט ֶֶדעם‬ ‫ַוַ וייּב?" – ַ"ַדאְנְ ְְקן ָגָ אט!" – "אּון ִִדי ִִקיְנְ ֶֶדער?" – ָ‬ ‫ְׁשֶׁטעְנְ ִִדיג ַוַ וייְזְ ן ַַפאר ִִדי‬ ‫אֹויף ֶֶדעם ֵוֵ ויין ִִאיְך‪ַ ,‬וַ וייל ִִאיְך ְְפ ֶֶלעג ָָדאס ֶ‬ ‫ייֶער ִזִ יס!" – ִ"ִדי קּו ִגִ יט ִִמ ְיְלְך?" ְׁשֹּׁכ ַַּח‬ ‫עֶפער‪ֵ ,‬זֵ יי ֶזֶ עֶנֶ ען ֵזֵ ֶ‬ ‫ייִליְגְ ן ַּבּ אֶׁשׁ ֶ‬ ‫ֵֵה ִ‬ ‫ייֶדע אּון ָָדאס ִִאיז ֶגֶ עֶוֶ וען אּוְנְ ֶזֶ ער‬ ‫ִִקיְנְ ֶֶדער – ָָדאס ִִאיז ֶגֶ עֶוֶ וען אּוְנְ ֶזֶ ער ֵזֵ ֶ‬ ‫ְּבֶּלעְך?" – "נּו‪,‬‬ ‫עְל ֶ‬‫עּבֹויְרן ֶֶמער ֶֶק ְ‬ ‫ְ‬ ‫ְׁשֶׁטער!" – "נּו‪ֶ ,‬וֶ וען ֵגֵ ייט ֶֶעס ֶגֶ‬ ‫עְר ֶ‬ ‫ֵֵאייֶּבּ ְ‬ ‫אֶמען‬ ‫ְׁשַׁט ֶ‬ ‫ויְסן פּון וואּו ִִמיר ַ‬ ‫אְלן ִוִ ְ‬ ‫ְּכֵּדי ִִדי ִִקיְנְ ֶֶדער ָזָ ְ‬ ‫ייֶדע – ֵ‬ ‫ֶֶע ְְל ֶֶטער‪ֵ-‬זֵ ֶ‬ ‫ועְלן‬‫ועְלן‪ֶ ,‬וֶ ְ‬ ‫עֶפער ֶוֶ ועט ֶוֶ ְ‬ ‫ייִליֶגֶ ער ַּבּ אֶׁשׁ ֶ‬ ‫ִִאם ִיִ ְְר ֶֶצה ַַהֵׁשׁ ם‪ֶ ,‬וֶ וען ֶֶדער ֵֵה ִ‬ ‫עְצט ִִאיז ָָדאס‬ ‫עַהאט‪ֶ .‬יֶ ְ‬ ‫ייֶדעס ִִמיר ָָהאְּבּ ן ֶגֶ ַ‬ ‫ייִליֶגֶ ע ֵזֵ ֶ‬ ‫אַרא ֵֵה ִ‬ ‫ואְס ַַפ ַ‬‫אּון ָוָ ְ‬ ‫ְּבֶּלעְך!"‬ ‫עְל ֶ‬ ‫קּוֶמען ָנָ אְך ֶֶק ְ‬ ‫ֶ‬ ‫עְלט‬‫ועְרד ֶֶמער פּון ַַא ֶֶלע ֶגֶ ְ‬ ‫ואְרן‪ ,‬אּון ָָדאס ִִאיז ָָדאְך ֶוֶ ְ‬ ‫ְּבֶּרעְנְ ט ֶגֶ עָוָ ְ‬ ‫אְר ֶ‬ ‫ַַפ ְ‬ ‫אֶמען‬ ‫ְׁשְׁטְנְ 'ס ָנָ ֶ‬ ‫עְר ְ‬ ‫צּוְׁשְּׁפֵּרייט ֶגֶ עָוָ ְ‬ ‫ואְרן ֶֶדעם ֵֵאייֶּבּ ְ‬ ‫ֵ‬ ‫יְס ֶֶלעְך ִִאיז‬ ‫ַַאזֹוי צּוִּבּ ְ‬ ‫ועְלט!”‬ ‫ִִאין ִִדי ֶוֶ ְ‬ ‫ייִליֶגֶ ע ֲֲע ָ‬ ‫בֹוָדה טּוט ֶֶמען ָנָ אְך ִּבּ יְזְ ן ַַהייְנְ ִִטיְגְ ן‬ ‫ועְלט‪ ,‬אּון ִִדי ֵֵה ִ‬ ‫אֹויף ִִדי ֶוֶ ְ‬ ‫יְטֶׁשׁ ער ַַמִגִ יד ִזִ י"ע ִזִ יְך ָָאְנְ ֶגֶ‬ ‫ערּוְפן‪" :‬נּו! אֹויּב‬ ‫ְ‬ ‫ייִליֶגֶ ער ֶֶמעְזְ ִִר ְ‬‫ָָהאט ֶֶדער ֵֵה ִ‬ ‫ְׁשְׁטן אֹויף ִִדי ַגַ אְנְ ֶֶצע ֶוֶ ְ‬ ‫ועְלט‪.‬‬ ‫עְר ְ‬‫ְׁשְּׁפֵּרייט ֶֶדעם ֵֵאייֶּבּ ְ‬ ‫אְר ֵ‬ ‫ָָטאג‪ֶֶ ,‬מען ַַפ ְ‬ ‫ועְלן‬ ‫עֶרע ִִקיְנְ ֶֶדער ֶוֶ ְ‬ ‫ַַאזֹוי‪ֶ ,‬וֶ ועט ֶֶדער ִיִ חּוס ִזִ יְך ָָאְנְ ֵֵהייְּבּ ן פּון אּוְנְ ז‪ ...‬אּוְנְ ֶזֶ ֶ‬ ‫אֶטע ִִאיז? ֶֶדער ַַמִגִ יד פּון ֶֶמעְזְ ִִר ְ‬ ‫יְטׁש!' ִִדי‬ ‫וייְסט ֶוֶ וער אּוְנְ ֶזֶ ער ַַט ֶ‬ ‫ָזָ אְגְ ן‪ֵ' :‬וֵ ְ‬ ‫ייִליֶגֶ ער‬ ‫ייֶדע ִִאיז? ֶֶדער ֵֵה ִ‬ ‫וייְסט ֶוֶ וער אּוְנְ ֶזֶ ער ֵזֵ ֶ‬‫ועְלן ָזָ אְגְ ן‪ֵ' :‬וֵ ְ‬ ‫ֵֵאייִנִ ְיְק ֶֶלעְך ֶוֶ ְ‬ ‫�‬ ‫ְָּתב מח תרב � ְּּב ִִריוו ‪48702‬‬ ‫ֲאֲ ֶׁשׁר � ַּּבַנ ַַַחל ֵֵחֶלֶק קפב ִִמְכ � ּ‬ ‫וייְסט ֶוֶ וער‬ ‫ועְלן ָזָ אְגְ ן‪ֵ' :‬וֵ ְ‬ ‫אּור‪ֵ-‬אייִנִ ְיְק ֶֶלעְך ֶוֶ ְ‬ ‫ֵ‬ ‫יְטׁש!' ִִדי‬ ‫ַַמִגִ יד פּון ֶֶמעְזְ ִִר ְ‬ ‫ייִליֶגֶ ער ַַמִגִ יד!'" אּון ַַאזֹוי ַוַ ֶ‬ ‫וייֶטער‪.‬‬ ‫ייֶדע ִִאיז? ֶֶדער ֵֵה ִ‬ ‫אּוְנְ ֶזֶ ער ֶֶע ְְל ֶֶטער‪ֵ-‬זֵ ֶ‬ ‫ו יר א תש פ "ז‬ ‫בלעט ל‬ ‫‪26‬‬ ‫‪27‬‬ ‫וירא תשפ" ז‬ ‫בלע טל‬ ‫פארזעצונג פון פריער‪:‬‬ ‫עְטן ֶֶדעם‬ ‫עֶּב ְ‬‫אְּבן ֶגֶ ֶ‬ ‫רּוָׁשה אּון ֵזֵ יי ָָה ְ‬ ‫ייְלן ִִדי ְיְ ָ‬‫עֵט ְ‬ ‫צּו ֶֶצ ֵ‬ ‫ויְׁשן ֵזֵ יי‪,‬‬ ‫קּוֶמען ַַמאְכְ ן ַַא ְְּפ ָָׁש ָָרה ְְצִוִ ְ‬ ‫עֹוֶׁשר ֶֶער ָזָ אל ֶ‬ ‫ֶ‬ ‫"ְמִגִ ַיַלת‬ ‫עְּבן ַּב ַַּעל ֶֶּפה ֶֶדעם ְ‬ ‫עְרֶגֶ עֶגֶ ְ‬ ‫ֶֶר ִִּבי ָנָ ָָתן ָָהאט ִִא ֶיֶּב ְ‬ ‫נּוֶמען‬‫אְר ֶ‬‫ייֶער ַַפ ְ‬ ‫ַַאזֹוי ִוִ וי ֶֶער ִִאיז ָָא ֶֶּבער ֶגֶ עֶוֶ וען ֵזֵ ֶ‬ ‫ויְסן ָוָ ואס‬ ‫אְר ְְׁש ֵֵטיין אּון ִוִ ְ‬ ‫ייְסט צּו ַַפ ְ‬ ‫ְְס ָָת ִִרים"‪ָָ ,‬דאס ֵֵה ְ‬ ‫ייֶטער ָָהאט ֶֶער‬ ‫עְר ֶֶטער ַַא ְְר ֵֵּב ֶ‬ ‫ִִמיט ַזַ ייֶנֶ ע הּוְנְ ֶֶד ְ‬ ‫מּוְב ָָהק ֶֶר ִִּבי‬ ‫עְׁש ִִר ְיְּבן‪ַַ ,‬פאר ַזַ יין ַַּת ְְל ִִמיד ְ‬ ‫אְרט ְְׁש ֵֵטייט ֶגֶ ְ‬ ‫ָָד ְ‬ ‫אְסן צּו‬ ‫אְׁש ָָל ְ‬‫אְרן‪ָָ ,‬האט ֶֶער ַַּב ְ‬ ‫עֶקעְנְ ט ָָפ ְ‬ ‫יְׁשט ֶגֶ ֶ‬ ‫ִנִ ְ‬ ‫טּוְל ְְט ִִׁשיֶנֶ ער זי"ע‬ ‫ְ‬ ‫ן‬‫ָמ‬ ‫ָ‬ ‫ְח‬ ‫ְ‬ ‫ַנַ‬ ‫י‬ ‫ִּב‬ ‫ִ‬ ‫ֶר‬‫ֶ‬ ‫זי"ע‪.‬‬ ‫ער‬ ‫יֶנֶ‬‫ִׁש‬ ‫ִ‬ ‫ְט‬ ‫טּוְל‬ ‫ְ ְ‬ ‫ן‬‫ָמ‬‫ָ‬ ‫ַנַ ְְח‬ ‫ִִׁש ְיְקן ר' ַַאייִזִ ְיְקל ַַאְנְ ְְׁש ָָטאט ִִאים‪ֶֶ ,‬ער ָָהאט ִִאים‬ ‫עְּבן ַַפאר ַזַ יין זּון ֶֶר ִִּבי ַַא ְְב ָָר ָָהם זי"ע‪,‬‬ ‫עְרֶגֶ עֶגֶ ְ‬ ‫ָָהאט ֶֶעס ִִא ֶיֶּב ְ‬ ‫אְלט ִִדי ַגַ אְנְ ֶֶצע ֵֵרייֶזֶ ע אֹויף ַַא ִִהין אּון‬ ‫עָצ ְ‬ ‫אֹויְסֶגֶ ָ‬ ‫ְ‬ ‫קֹוֶדם ֶגֶ עֶזֶ ען ִוִ וי ר' ַַאייִזִ ְיְקל‬ ‫אּון ֶֶר ִִּבי ַַא ְְב ָָר ָָהם זי"ע ָָהאט ֶ‬ ‫צּוִריק‪ ,‬אּון ַַאזֹוי ָָהאט ר' ַַאייִזִ ְיְקל זֹוֶכֶ ה‬ ‫אֹויף ִ‬ ‫עְל ְְפן ִִאין ַַא ֶֶלע‬ ‫עְּבן צּו ֶֶה ְ‬ ‫עְרֶגֶ עֶגֶ ְ‬ ‫אּוַמאן ִִאיז ַַאזֹוי ִִא ֶיֶּב ְ‬ ‫פּון ַ‬ ‫ֶגֶ עֶוֶ וען צּו ַזַ יין ִִאין ֶֶא ֶֶרץ ִיִ ְְׂש ָָר ֵֵאל‪.‬‬ ‫עְרֶגֶ עֶגֶ ְ‬ ‫עְּבן‬ ‫ייִליְגְ ן ֶֶר ִִּבי'ן‪ָָ ,‬האט ֶֶער ִִאים ִִא ֶיֶּב ְ‬ ‫ִִעְנְ ָיָ ִנִ ים פּון ֵֵה ִ‬ ‫עקּוֶמען פּון ֶֶא ֶֶרץ ִיִ ְְׂש ָָר ֵֵאל‬ ‫ֶ‬ ‫צּוִריק ֶגֶ‬ ‫ֶוֶ וען ֶֶער ִִאיז ִ‬ ‫עֶטער ָָהאט ֶֶער‬ ‫ִִדי סֹודֹות פּון ְְמִגִ ַיַלת ְְס ָָת ִִרים‪ָָ ,‬א ֶֶּבער ְְׁש ֶֶּפ ֶ‬ ‫עהֹויְּבן צּו ְְׁש ֵֵטייְגְ ן ִִאין ַַע ִִׁשירּות‪,‬‬ ‫ְ‬ ‫ָָהאט ֶֶער ָָהאט ָָאְנְ ֶגֶ‬ ‫עַהאט אֹויף ֶֶדעם‪.‬‬ ‫ֲֲח ָָר ָָטה ֶגֶ ַ‬ ‫רֹויֶסער‬ ‫ואְרן ַַא ְגְ ֶ‬ ‫ִִּביז ֶֶער ִִאיז ַַא ֵֵליין אֹויְך ֶגֶ עָוָ ְ‬ ‫אְּב ִִריק פּון ֶֶע ְְט ִִליֶכֶ ע‬ ‫עַהאט ַַא ַַפ ְ‬ ‫עֹוֶׁשר‪ֶֶ ,‬ער ָָהאט ֶגֶ ַ‬ ‫ֶ‬ ‫אְל ְְפן‬ ‫עָה ְ‬ ‫ייֶטער‪ ,‬אּון ֶֶער ָָהאט ֶגֶ ָ‬ ‫עְרט ַַא ְְר ֵֵּב ֶ‬ ‫הּוְנְ ֶֶד ְ‬ ‫לֹוֵמינּו‪ ,‬אֹויף ַַא ָגָ אר‬ ‫עְּבן ַַפאר ַַאְנְ ֵֵׁשי ְְׁש ֵ‬ ‫ַזַ יין ַגַ אְנְ ץ ֶֶל ְ‬ ‫אּוְמֶגֶ עֶוֶ ועְנְ ִִליְכְ ן ַַפ ְ‬ ‫אְרֶנֶ עם‪.‬‬ ‫אְר ֶֶקע ְ‬ ‫ְְׁש ַַט ְ‬ ‫עְר ַַמאְנְ ֶֶטער ר' ַַאייִזִ ְיְקל ִִאיז ֶגֶ עֶוֶ וען‬ ‫ֶֶדער אֹויְּבְּנְ ֶֶד ְ‬ ‫מֹוֵסר‬ ‫ייֶער ֵ‬ ‫עֹוֶׁשר‪ ,‬אּון ֶֶער ָָהאט ִזִ יְך ֵזֵ ֶ‬ ‫רֹויֶסער ֶ‬ ‫ייֶער ַַא ְגְ ֶ‬ ‫ֵזֵ ֶ‬ ‫ואְרן ַַח"י ֵֵט ֵֵבת‪ ,‬אּון ְְצֵוֵ ויי‬ ‫ֶֶער ִִאיז ִנִ ְְפ ָָטר ֶגֶ עָוָ ְ‬ ‫ייִליְגְ ן ֶֶר ִִּבי'ן‪.‬‬‫אְר'ן ֵֵה ִ‬ ‫ֶנֶ ֶֶפׁש ֶגֶ עֶוֶ וען צּו ֶֶה ְ‬ ‫עְל ְְפן ַַא ֶֶלע ַזַ אְכְ ן ַַפ ְ‬ ‫עְט ָָראְגְ ן ַזַ יין‬ ‫אְּבן ַַא ַַרייְנְ ֶגֶ ְ‬‫לֹוֵמינּו ָָה ְ‬ ‫פּון ַַאְנְ ֵֵׁשי ְְׁש ֵ‬ ‫ייֶטע ַַהאְנְ ט ַַפאר‬ ‫ייְלט ְְצ ָָד ָָקה ִִמיט ַַא ְְּב ֵֵר ֶ‬ ‫עֵט ְ‬ ‫ֶֶער ָָהאט ֶגֶ ֵ‬ ‫ייִליְגְ ן ֶֶר ִִּבי'ן‪ַַ ,‬אזֹוי ִוִ וי ֶֶער‬ ‫ִִמ ָָּטה ַַּביים ִִציֹון פּון ֵֵה ִ‬ ‫עּבֹויֶעט ִִדי‬ ‫ֶ‬ ‫עְרֶגֶ‬ ‫לֹוֵמינּו‪ֶֶ ,‬ער ָָהאט ִִא ֶיֶּב ְ‬ ‫ַַא ֶֶלע ַַאְנְ ֵֵׁשי ְְׁש ֵ‬ ‫עְטן ַַאז ֶֶער ִוִ ויל ַזַ יין ַַּביים ִִציֹון פּון ֶֶר ִִּבי'ן‬ ‫עֶּב ְ‬ ‫ָָהאט ֶגֶ ֶ‬ ‫ייֶער ֵֵׁשייֶנֶ ע‬ ‫יְטן ָָמאל ִִמיט ֵזֵ ֶ‬ ‫אּוַמאן צּום ְְד ִִר ְ‬ ‫ְְקלֹויז ִִאין ַ‬ ‫אְטׁש ָוָ ואס ִזִ ְְקֵנֵ י‬ ‫אֶע ְְר ִִדיְגְ ט ִִאים‪ָ .‬כָ ְ‬ ‫ייֶדער ֶֶמען ַַּב ֶ‬ ‫ֵֵא ֶ‬ ‫[ֶדער ִִּבְנְ ָיָ ן ְְׁש ֵֵטייט ָנָ אְך ִִּביז ַַהייְנְ ט‪ ,‬אּון ֶֶעס‬ ‫ְְׁש ֵֵטייֶנֶ ער‪ֶ ,‬‬ ‫ייֶער ַַמ ְְק ִִּפיד אֹויף ֶֶדעם‪,‬‬ ‫אְּבן ֵזֵ ֶ‬ ‫לֹוֵמינּו ָָה ְ‬‫ַַאְנְ ֵֵׁשי ְְׁש ֵ‬ ‫אְל ֶֶטעֶנֶ ע‬ ‫אְר ָָׁש ְ‬ ‫אִרי ַַפאר ִִדי ַַפ ְ‬ ‫עְק ָָט ִ‬ ‫ִִדיְנְ ט ַַא ְְלס ַַאייְזְ ן ֶֶפ ְ‬ ‫עִפ ְיְרט‬ ‫אֹויְסֶגֶ ִ‬ ‫ְ‬ ‫עְר ְְׁש ֶֶטער‬ ‫ייֶּב ְ‬ ‫ָָהאט ָָא ֶֶּבער ֶֶדער ֵֵא ֶ‬ ‫ואְר ְְפן‪ַ ,‬וַ וייל‬ ‫רּוְסן‪ֶֶ ,‬עס ִִאיז ֵזֵ יי ֶגֶ עֶוֶ וען ַַא ָָׁשאד צּו ֶֶצעָוָ ְ‬ ‫ְ‬ ‫ייִליְגְ ט ָגָ אר‬ ‫אֵט ִ‬ ‫אְּבן ִזִ יְך ַַּב ֵ‬‫ַזַ יין ָָרצֹון‪ֵֵּ .‬ביי ַזַ יין ְְלַוַ ָיָ ' ָָה ְ‬ ‫אְר ֶֶקע ִִּבְנְ ָיָ ן]‪.‬‬ ‫ֶֶעס ִִאיז ֶגֶ עֶוֶ וען ַַאַזַ א ֵֵׁשייֶנֶ ע אּון ְְׁש ַַט ְ‬ ‫רּוָרה ִִּב ְְצרֹור ַַה ַַחִיִ ים‪.‬‬ ‫ַַא ַַסאְך ִִא ְיְדן‪ְְּ .‬ת ֵֵהא ִנִ ְְׁש ָָמתֹו ְְצ ָ‬ ‫רֹויֶסער‬‫ייֶער ַַא ְגְ ֶ‬ ‫ִִאין ָָאְנְ הֹויּב ִִאיז ֶֶער ֶגֶ עֶוֶ וען ֵזֵ ֶ‬ ‫יַח ִִאיז‬‫אְלט ֶגֶ עָזָ אְגְ ט ַַאז ָָמ ִִׁש ַ‬ ‫עָמ ְ‬‫ֶֶדער ֶֶר ִִּבי ָָהאט ֶֶד ָ‬ ‫ייִליְגְ ן‬ ‫עַמאן‪ֵֵ ,‬אייְנְ ָָמאל ִִאיז ֶֶער ַַארֹויף צּום ִִציֹון פּון ֵֵה ִ‬ ‫ָָא ֶֶר ַ‬ ‫קּוֶמען ִִאין ָנָ אְך ֶֶע ְְט ִִליֶכֶ ע‬ ‫ׁשֹוין ֶגֶ עֶוֶ וען ְגְ ֵֵרייט צּו ֶ‬ ‫אֹויְסֶגֶ עֵוֵ וייְנְ ט ַזַ יין‬ ‫ְ‬ ‫ייֶער‬ ‫אְרט ֵזֵ ֶ‬ ‫ֶֶר ִִּבי'ן אּון ֶֶער ָָהאט ִזִ יְך ָָד ְ‬ ‫ועְלֶכֶ ע ָיָ אר‪ָָ ,‬טאג‪,‬‬ ‫עוואּוְסט ִִאין ֶוֶ ְ‬ ‫ְ‬ ‫ָיָ אר‪ֶֶ ,‬ער ָָהאט ֶגֶ‬ ‫אְרץ‪ֶֶ ,‬ער ָָהאט ֶגֶ עָזָ אְגְ ט צּום ֶֶר ִִּבי'ן‪ֶ"ֶ ,‬ר ִִּבי‪ִִ ,‬איְך‬ ‫יֶטער ַַה ְ‬ ‫ִִּב ֶ‬ ‫קּוֶמען‪ֶֶ ,‬עס ִִאיז ָָא ֶֶּבער‬ ‫יַח ֶוֶ ועט ֶ‬ ‫חֹוֶדׁש‪ָָ ,‬מ ִִׁש ַ‬ ‫אּון ֶ‬ ‫[ַאז ֶֶער ָזָ אל ַזַ יין ַַאן‬ ‫ויְלט ַַמאְכְ ן פּון ִִמיר ַ‬ ‫ְ‬ ‫ִוִ‬ ‫יר‬ ‫ִא‬ ‫ִ‬ ‫ואס‬ ‫ָוָ‬ ‫עְצט ֶוֶ ועט ֶֶער ִזִ יֶכֶ ער‬ ‫טּוְּפט‪ ,‬אּון ֶיֶ ְ‬ ‫עְׁש ְ‬ ‫ואְרן ָָא ְְּפֶגֶ ְ‬ ‫ֶגֶ עָוָ ְ‬ ‫עְר ְְט ָָראְגְ ן"‪,‬‬ ‫יְׁשט ִִא ֶיֶּב ְ‬ ‫עַמאן]‪ָָ ,‬א ֶֶּבער ִִאיְך ֶֶקען ָָדאס ִנִ ְ‬ ‫ָָא ֶֶר ַ‬ ‫קּוֶמען ִִאין ֶיֶ עֶנֶ ע ַַצייט‪.‬‬ ‫יְׁשט ֶ‬ ‫ִנִ ְ‬ ‫אְרק‬ ‫ייֶער ְְׁש ַַט ְ‬ ‫אְרט ֵזֵ ֶ‬ ‫אּון ַַאזֹוי ָָהאט ֶֶער ִזִ יְך ָָד ְ‬ ‫אְר ְְׁש ַַטאֶנֶ ען פּון ֶֶר ִִּבי'ן ַַאז ֶֶעס‬ ‫ֶֶמען ָָהאט ַַפ ְ‬ ‫אֹויְסֶגֶ עֵוֵ וייְנְ ט‪.‬‬ ‫ְ‬ ‫טּוְּפט ַוַ וייל ֶֶעס ִִאיז ִנִ ְְפ ָָטר‬‫עְׁש ְ‬‫ואְרן ָָא ְְּפֶגֶ ְ‬ ‫ִִאיז ֶגֶ עָוָ ְ‬ ‫אֹויְפ'ן ֶוֶ ועג ַַא ָָראּפ פּון ִִציֹון ָָהאט ֶֶער ַַּבאֶגֶ עְגְ ְנְ ט ַַא‬ ‫ְ‬ ‫ֶגֶ עָוָ ְ‬ ‫ואְרן ַזַ יין זּון ְְׁשֹלֹמֹה ֶֶא ְְפ ַַרִיִ ם‪.‬‬ ‫עְפ ֶֶרעְגְ ט‬‫עֹוֶׁשר‪ ,‬אּון ֶיֶ עֶנֶ ער ָָהאט ִִאים ֶגֶ ְ‬ ‫ֶ‬ ‫ויֶסער‬ ‫ֶגֶ עִוִ ֶ‬ ‫ייְלן‬ ‫עְר ֵֵצ ְ‬ ‫אְר ֶֶעְנְ ִִדיְגְ ט ֶֶד ְ‬ ‫ֶוֶ וען ֶֶדער ֶֶר ִִּבי ָָהאט ַַפ ְ‬ ‫ייְטן ֵֵּביי ִִאים‪ֶֶ ,‬ער ָָהאט ְגְ ַַלייְך‬ ‫קּוֶמען ַַא ְְר ֵֵּב ְ‬ ‫אֹויּב ֶֶער ִוִ ויל ֶ‬ ‫ּגֹוֵאל‪ִִ ,‬איז ֶגֶ עָוָ ְ‬ ‫ואְרן‬ ‫ֶֶדער ַגַ אְנְ ֶֶצער ֵֵס ֶֶדר פּון ִִּב ַיַאת ַַה ֵ‬ ‫ייְטן‪ ,‬אּון ֶֶער‬ ‫אְרט ַַא ְְר ֵֵּב ְ‬ ‫עהֹויְּבן ָָד ְ‬ ‫ְ‬ ‫ַַמ ְְסִּכִ ים ֶגֶ עֶוֶ וען אּון ָָאְנְ ֶגֶ‬ ‫ייִליְך‪.‬‬ ‫ייֶער ְְפ ֵֵר ִ‬ ‫אְרט ֵזֵ ֶ‬ ‫ָָד ְ‬ ‫עֹוֶׁשר‪.‬‬ ‫אְלן ַַפאר ֶֶדעם ֶ‬ ‫ייֶער ֶגֶ ָ‬ ‫עָפ ְ‬ ‫ִִאיז ֵזֵ ֶ‬ ‫עְרָנָ אְך‬ ‫ָּתִּלי ֶזֶ עֶנֶ ען ֶֶד ְ‬ ‫ֶֶר ִִּבי ָנָ ָָתן אּון ר' ַנַ ְְפ ִ‬ ‫עַהאט ִִמ ְְת ַַּפ ֵֵלל ֶגֶ עֶוֶ וען ַַּביים‬ ‫ר' ַַאייִזִ ְיְקל ָָהאט אֹויְך ֶגֶ ַ‬ ‫יְׁשט‬ ‫אְּבן ִנִ ְ‬‫אְּפֶגֶ עַגַ אְנְ ֶגֶ ען פּון ָוָ ואְגְ ן‪ֵ ,‬זֵ יי ָָה ְ‬ ‫ַַא ָָר ְ‬ ‫אְרן ֵֵקיין ֶֶא ֶֶרץ‬ ‫ֶֶר ִִּביְנְ 'ס ִִציֹון ַַאז ֶֶער ִוִ ויל זֹוֶכֶ ה ַזַ יין צּו ָָפ ְ‬ ‫אְרן ִִמיט ֶֶר ִִּבי'ן ֵֵקיין‬ ‫צּוָפ ְ‬ ‫יְט ָ‬ ‫עְּפ ַַלאְנְ ט ִִמ ְ‬ ‫ֶגֶ ְ‬ ‫ִיִ ְְׂש ָָר ֵֵאל‪ ,‬צּו ְְמ ַַקֵיֵ ים ַזַ יין ֶֶדער ָָרצֹון פּון ֶֶר ִִּבי'ן ַַאז ֶֶמען ָזָ אל‬ ‫אְּבן ָנָ אר ַַּבאְגְ ֵֵלייט ֶֶדעם‬‫ועִדיְוְ ֶוֶקע‪ֵ ,‬זֵ יי ָָה ְ‬ ‫עְדֶוֶ ִ‬ ‫ֶֶמ ְ‬ ‫עְּבן ִִאין ֶֶא ֶֶרץ ִיִ ְְׂש ָָר ֵֵאל‪ .‬אּון‬ ‫אְטׁש ֵֵאייְנְ ָָמאל ִִאין ֶֶל ְ‬ ‫ַזַ יין ָכָ ְ‬ ‫אֹויְפ'ן ֶוֶ ועג‪.‬‬ ‫ֶֶר ִִּבי'ן ְ‬ ‫עֹוֶׁשר‪ ,‬אּון ֶֶדער‬ ‫ַַאזֹוי ִוִ וי ֶֶער ָָהאט ֶגֶ עפּוֶנֶ ען ֵֵחן ֵֵּביי ֶֶדעם ֶ‬ ‫עֹוֶׁשר ָָהאט‬ ‫עִפ ְיְרט ַַאז ֶֶדער ֶ‬ ‫עְר ְְׁש ֶֶטער ָָהאט צּוֶגֶ ִ‬ ‫ייֶּב ְ‬ ‫ֵֵא ֶ‬ ‫אְרן ֵֵקיין ֶֶא ֶֶרץ ִיִ ְְׂש ָָר ֵֵאל ַוַ וייל ֵֵאייֶנֶ ער פּון‬ ‫אְר ְְפט ָָפ ְ‬ ‫ֶגֶ ַ‬ ‫עַד ְ‬ ‫פארזעצונג קומענדיגע וואך אי"ה‬ ‫ואְרן אּון ֶֶעס ִִאיז‬ ‫וייְּב'ס ִִמ ְְׁש ָָּפ ָָחה ִִאיז ִנִ ְְפ ָָטר ֶגֶ עָוָ ְ‬ ‫ַזַ יין ַוַ ְ‬ ‫יֹוְר ִִׁשים ִוִ וי ַַאזֹוי‬ ‫ויְׁשן ִִדי ְ‬‫לֹוֶקת ְְצִוִ ְ‬ ‫רֹויֶסע ַַמ ְְח ֶ‬ ‫ֶגֶ עֶוֶ וען ַַא ְגְ ֶ‬ ‫קע"ה‬ ‫ו יר א תש פ "ז‬ ‫בלעט ל‬ ‫‪28‬‬ ‫א‬ ‫אויףבליק‬ ‫צוריק‬ ‫טרעף צו וואס‪ ,‬ווען‪ ,‬וואו‪ ,‬און ווער איז דער בילד‪:‬‬ ‫דער ראש ישיבה שליט"א ביים‬ ‫פארלערנען דעם דף‪ ,‬ביי מסכת בכורות דף‬ ‫בילד פון‬ ‫ל'‪ ,‬אין ישיבה ‪ 27‬סקילמאן מיטוואך וישב‪,‬‬ ‫פאריגע‬ ‫י"ח כסליו‪ ,‬תשע"ב ‪ 15 -‬יאר צוריק!‬ ‫צוויי מחזורים צוריק‪...‬‬ ‫וואך‪:‬‬ ‫‪29‬‬ ‫וירא תשפ" ז‬ ‫בלע טל‬ ‫מ זל ט ו ב‬ ‫קל אסיפיידס‬ ‫מיט גרויס פרייד טוען מיר וואונטשן א הערצליכן מזל טוב פאר‬ ‫מו"ה יעקב לעזער שליט"א‬ ‫וזוגתו שרה תחי'‬ ‫צו די געבורט פון א אינגל למזל טוב‬ ‫דער אייבערשטער זאל העלפן זיי זאלן זען אסאך נחת פון דעם‬ ‫קינד און אלע קינדער געזונטערהייט‪.‬‬ ‫מיט גרויס פרייד טוען מיר וואונטשן א הערצליכן מזל טוב פאר‬ ‫פרשת וירא‬ ‫כ’ חשון‬ ‫מו"ה נחמן שמואל יאקאבאוויטש הי"ו‬ ‫וזוגתו אסתר תחי'‬ ‫צו די געבורט פון א אינגל למזל טוב‬ ‫מנחה‬ ‫דער אייבערשטער זאל העלפן זיי זאלן זען אסאך נחת פון דעם‬ ‫מעריב‬ ‫הדלקת הנרות ‪05:37 ..‬‬ ‫קינד און אלע קינדער געזונטערהייט‪.‬‬ ‫חיי שרה‬ ‫מוצאי שבת ‪07:06 ......‬‬ ‫‪05:45‬‬ ‫‪Teitelbaum Dr Goods‬‬ ‫דעם מוצאי שבת רוקט מען‬ ‫צוריק די זייגער מיט א שעה‬ ‫ס'קומט א גרויסע טויש‪ ,‬צוליב דעם וועט‬ ‫די סטאר זיין פארמאכט פון כ"ח כסלו ביז‬ ‫זמנים לשבת קודש‬ ‫קומענדיגע מעלדונג‪.‬‬ ‫ווארטס מיט שפאנונג‬ ‫!!!‪Daktrin sale‬‬ ‫‪P. S. There will also be no phone‬‬ ‫‪Buy Daktrin Gel and get the‬‬ ‫חנוכה ‪orders available until after‬‬ ‫!!!‪Cream $10 off‬‬ ‫‪929-210-1150‬‬ ‫ו יר א תש פ "ז‬ ‫בלעט ל‬ ‫‪30‬‬ ‫אנגעהויבן פרישע ווינטער זמן אינעם כולל בוקר ‪ -‬ה' נח‬ ‫ביים פאררעכטן די טיילס אינעם ביהמ"ד ‪-‬‬ ‫עש"ק נח‬ ‫די קינדער אין שטעטל חדר ביים העלפן קאכן‬ ‫כולל בוקר אין ישיבת היכל הקודש קרית ברסלב ‪ -‬ג' לך לך‬ ‫פאר די תינוקת של בית רבן ‪ -‬ג' לך לך‬ ‫‪31‬‬ ‫וירא תשפ" ז‬ ‫בלע טל‬ ‫ביים געבן א שיעור פאר די בחורים אין גן עדן התחתון אין שטעטל ‪ -‬ד' נח‬ ‫קאנסטראקציע ארבעט ביי ביהמ"ד היכל הקודש טבריה ‪ -‬ד' נח‬ ‫ביים פארבן די באס פאר די טיטשער שאטל אין שטעטל ‪ -‬ד' נח‬ ‫ו יר א תש פ "ז‬ ‫בלעט ל‬ ‫‪32‬‬ ‫ישיבת היכל הקודש וויליאמסבורג אויף א שפאציר ביים וואסער‪ -‬ה' לך לך‬ ‫נייע שיפמענט פון הפצה קארטלעך אינעם בית הדפוס בני ברק ‪ -‬א' לך לך‬ ‫‪33‬‬ ‫וירא תשפ" ז‬ ‫בלע טל‬ ‫ברית פון הילד אפרים ני"ו בן מו"ה שמעון גאנצפריעד הי"ו אין ישיבה ‪ -‬ג' לך לך‬ ‫פרייליכע סיום אותיות אין תלמוד תורה היכל הקודש בני ברק ‪ -‬ה' לך לך‬ ‫ו יר א תש פ "ז‬ ‫בלעט ל‬ ‫‪34‬‬ ‫תלמוד תורה טבריה ביים ציון פון הרה"צ רבי‬ ‫תלמוד תורה טבריה ביים ציון פון הרה"ק מסטוטשין זיע"א‬ ‫מנחם מענדל גאב"ד מוזשאי זיע"א לרגל די יומא‬ ‫לרגל די יומא דהילולא ט' מרחשון ‪ -‬ג' לך לך‬ ‫דהילולא ט' מרחשון ‪ -‬ג' לך לך‬ ‫תלמוד תורה טבריה ביים ציון פון הרה"ק רבי ישראל קרדונר זיע"א לרגל די יומא דהילולא ט' מרחשון ‪ -‬ג' לך לך‬ ‫תלמוד תורה היכל הקודש טבריה ביים אלטן בית החיים אין טבריה ‪ -‬ג' לך לך‬ ‫‪35‬‬ ‫וירא תשפ" ז‬ ‫בלע טל‬ ‫לויה פון הרה"ח רבי שלמה ברוך בלוי ז"ל ביי ביאלא ביהמ"ד אין בארא פארק ‪ -‬ג' לך לך‬ ‫הארצרייסענדע הספד דורך הרה"צ רבי יצחק לעזער שליט"א ביים לויה פון הרה"ח רבי שלמה ברוך בלוי ז"ל אין‬ ‫ארץ ישראל ‪ -‬ד' לך לך‬ ‫בס”ד‬ ‫פרשת וירא‬ ‫אויסגאבע ‪37 #‬‬ ‫עכטע‬ ‫חאלאקע‬ ‫ש‪ .‬טראכטער‬ ‫בילדער‬ ‫דאס האסטו מיין לעצטן שטיקל ברויט‬ ‫ש‪ .‬טראכטער‬ ‫לאמיר ראטעווען די וועלט‬ ‫מ‪ .‬פעדער‬ ‫דאס ווארטן קומט צו אן ענדע‬ ‫ג‪ .‬פעקעטע‬ ‫מ‪ .‬פאפהניים‬ ‫רעסעפי‬ ‫‪Honey Garlic Chicken‬‬ ‫אינהאלט‬ ‫בס"ד‬ ‫‪19‬‬ ‫פרשת וירא‬ ‫תשפ"ז‬ ‫נומער ‪38‬‬ ‫ראדאקציע‪:‬‬ ‫ש‪ .‬טראכטער‬ ‫ג‪ .‬פעקעטע‬ ‫ח‪ .‬פ‪ .‬וועבערמאן‬ ‫ש‪ .‬ל‪ .‬פליישמאן‬ ‫ח‪ .‬שטיינבערג‬ ‫ל‪ .‬וועבערמאן‬ ‫ל‪ .‬סאקס‬ ‫מ‪ .‬פאפנהיים‬ ‫ל‪ .‬לב‬ ‫מ‪ .‬סופר‬ ‫מ‪ .‬פעדער‬ ‫‪12‬‬ ‫‪845.379.1161‬‬ ‫‪136-Huschke Rd‬‬ ‫‪Hurleyville NY 12747‬‬ ‫‪Inderheim@bletelmagazine.com‬‬ ‫‪Kinderheim@bletelmagazine.com‬‬ ‫קול ברסלב‪:‬‬ ‫‪212.444.9191‬‬ ‫אידישע שטוב‪:‬‬ ‫‪212.444.9169‬‬ ‫וי רא תש פ" ז‬ ‫אינדע רהיים‬ ‫‪2‬‬ ‫ג‪ .‬פעקעטע‬ ‫יענץ געלעכטער‬ ‫זי ווישט אפ אירע אויגן און‬ ‫אז קינדער זאלן פון זיי ארויס‪.‬‬ ‫שרי באגריסט איר מאן‪ .‬ער נעמט‬ ‫באגעגנט איר מאנ'ס בליק‪ .‬עס‬ ‫זי שעפשעט תפילות‪,‬‬ ‫אפ זיין "גוט מארגן" באגלייט מיט‬ ‫האט געשטראלט ווי זון שטראלן‪,‬‬ ‫דעם פיינעם ריח וואס שמעקט אין‬ ‫אפשפיגלענדיג די ליכטעלעך אין די‬ ‫אז דער איבערשטער'ס נאמען‬ ‫שטוב‪" .‬אה‪ ,‬אזעלכע פרישע חלות‬ ‫זאל ווערן גרויס;‪.‬‬ ‫זייט‪ .‬שרי איז אן אשת חיל‪ ,‬אלעמאל‬ ‫באקסטו‪ ",‬באמערקט ער צו זיין‬ ‫גרייט פאר איר מאן‪.‬‬ ‫זי שעפשעט תפילות‪,‬‬ ‫פרוי‪.‬‬ ‫זי באשעפטיגט זיך מיט אירע‬ ‫א קינד צו וויגן אויף איר שויס‪.‬‬ ‫שרי זיצט אין א זייט מיט א‬ ‫שטוב ארבעט‪ :‬מאלן די ווייץ צו‬ ‫זי שעפשעט תפילות‪,‬‬ ‫פארטוך ארומגעבונדן און א תחינה‬ ‫מאכן היימישע פרישע ברויט‪,‬‬ ‫איר שטוב זאל ווערן אנגעפילט‬ ‫אויפן שויס‪.‬‬ ‫באקוקן די אייער‪ ,‬שעפן דאס‬ ‫מיט טויס‪.‬‬ ‫זי שעפשעט תפילות‪,‬‬ ‫וואסער‪ ,‬און מישן דעם זויערטייג‪,‬‬ ‫זי שעפשעט תפילות‪,‬‬ ‫אז דער אייבערשטער זאל רוען‬ ‫כדי עס זאל זיין פרישע ברויט‬ ‫עס זאלן זיך הערן פרייליכע‬ ‫ביי איר אין הויז;‬ ‫טעגליך אויפן טיש‪.‬‬ ‫געשפרעכן און קינדישע נויז‪.‬‬ ‫זי שעפשעט תפילות‪,‬‬ ‫‪3‬‬ ‫ו ירא ת שפ"ז‬ ‫אינדערהיים‬ ‫און נאכט – צו פארשפרייטן פאר‬ ‫"הייליגער באשעפער‪ ,‬דו האסט מיר‬ ‫דאן קלאפט זי אויף די מילך‪ ,‬וואס‬ ‫אלע פעלקער איבער די גאנצע‬ ‫געגעבן א ברכה אין דעם טייג; עס‬ ‫איז פריש געמאלקן פון דער קו‪ ,‬און‬ ‫וועלט אז ס'איז דא א באשעפער‬ ‫איז שטענדיג דא פרישע טייג אין‬ ‫שטעלט עס אוועק עס זאל ווערן‬ ‫וואס פירט די וועלט‪ ,‬וואס איז מחיה‬ ‫שטוב‪ .‬אויך האסטו אנגעצונדן א‬ ‫פיינע פוטער צו שמירן אויפן ברויט‪.‬‬ ‫און מהוה די וועלט‪ ,‬וואס האט‬ ‫לעכט אינדערהיים וואס שיינט און‬ ‫שפעטער‪ ,‬ווען איר מאן ברענגט‬ ‫באשאפן די וועלט יארן צוריק און‬ ‫לייכט מיט ווארימקייט דורכאויס די‬ ‫אהיים א געשחטענע בהמה‪,‬‬ ‫באשאפט עס טעגליך פון דאסניי‪".‬‬ ‫וואך‪ ,‬און שיינט אריין א ברען און א‬ ‫מאכט זי אן עבודה מיט הארץ‪ :‬עס‬ ‫פייער אין אלע אורחים דיך צו דינען‪,‬‬ ‫שניידן‪ ,‬כשר'ן‪ ,‬זאלצן‪ ,‬שווענקען‪,‬‬ ‫איר הארץ האט געוויינט בשעת‬ ‫אנערקענען‪ ,‬און שטענדיג דאנקען‪.‬‬ ‫און דאן קאכן אדער בראטן פאר‬ ‫אירע הענט האבן געטון די ארבעט‬ ‫די שטענדיגע אורחים וואס קומען‬ ‫ליבליך‪.‬‬ ‫אבער הייליגער באשעפער‪,‬‬ ‫דורך זייער טיר‪.‬‬ ‫וואס וועט זיין מיט מיר? וועל‬ ‫ביים אריינקומען אינדערהיים‬ ‫איך שטענדיג דא שטיין איינזאם‬ ‫גראדע איז עס נישט בלויז איין‬ ‫איין גאר הייסן נאכמיטאג‪ ,‬האט‬ ‫אליין און טון די שטוב ארבעט?‬ ‫טיר דורך וועלכע זיי קומען‪ ,‬נאר‬ ‫שרה געזען ווי איר מאן'ס פנים‬ ‫ווען וועל איך שוין זוכה זיין צו‬ ‫ענדערש די פילע טירן‪.‬‬ ‫האט אן אויסערגעווענליכע שיין‪.‬‬ ‫הערן קינדערשע געשפרעכן‬ ‫"ער איז געווען היפש אפגעשוואכט‬ ‫איר מאן אברהם האט‬ ‫און געלעכטער אפהילכן אינעם‬ ‫אינדערפרי‪ ",‬האט זי געטראכט צו‬ ‫אויסגעשטעלט זייער געצעלט‬ ‫געצעלט? ווען וועל איך קענען‬ ‫זיך‪" ,‬נאך זיין מסירות נפש'דיגע‬ ‫אויף א פראקטישן וועג‪ ,‬מיט פיר‬ ‫אנכאפן א קליינטשיגע האנט און‬ ‫ברית מילה מיט א פאר טאג צוריק;‬ ‫טירן צו קענען אקאמאדירן געסט‬ ‫אינאיינעם גיין קלויבן די אייער‬ ‫פון וואו נעמט ער יעצט די פרישע‬ ‫פון וועלכע ריכטונג זיי קומען נאר‬ ‫פון שטאל? ווען וועל איך קענען‬ ‫חיות?"‬ ‫צו גיין‪ .‬שרה‪ ,‬שטענדיג באשיידן‬ ‫זיצן ביי די ווארימע שבת ליכט‪,‬‬ ‫אין איר ווארימען אוהל‪ ,‬טוט איר‬ ‫זי האט זיך נישט געדארפט‬ ‫איינגעהילט אין דיין שכינה וואס‬ ‫ארבעט מיט א גאנץ הארץ‪.‬‬ ‫וואונדערן צו לאנג‪ ,‬ווייל עס האבן‬ ‫נעמט ארום אונזער געצעלט‪ ,‬און‬ ‫אים אריינבאגלייט דריי אורחים‪:‬‬ ‫פארציילן פאר מיין אייגן קינד וואס‬ ‫אפטמאל צעוויינט זי זיך בשעת'ן‬ ‫פרעמדע‪ ,‬פראסטע אורחים‪ .‬אויף‬ ‫מיין מאן אברהם איז פארנומען טאג‬ ‫קנעטן דאס טייג אין איר געצעלט‪:‬‬ ‫וי רא תש פ" ז‬ ‫אינדע רהיים‬ ‫‪4‬‬ ‫זי האט זיך נישט געדארפט וואונדערן צו לאנג‪ ,‬ווייל עס האבן אים אריינבאגלייט‬ ‫דריי אורחים‪ :‬פרעמדע‪ ,‬פראסטע אורחים‪ .‬אויף א רגע האט זי זיך דערשראקן‪.‬‬ ‫פלעגט יעדע נאכט אזוי יאמערליך‬ ‫מיט די פרעמדע אורחים‪ ,‬אבער‬ ‫א רגע האט זי זיך דערשראקן‬ ‫וויינען"‪.‬‬ ‫דא איז דער אורח יא מקפיד געווען‬ ‫פון זייער קליידונג; זיי האבן‬ ‫צו טרעפן די אשה צנועה וואס איז‬ ‫אויסגעזען ווי א דעלעגאציע פון‬ ‫יעדער מענטש גייט דורך א צייט‬ ‫געווען באהאלטן‪ .‬אברהם האט אים‬ ‫הויכגעשעצטע חברה‪ .‬איינער איז‬ ‫אין לעבן וואס איז פינסטער און‬ ‫געענטפערט‪" :‬הנה באהל"‪.‬‬ ‫געווען א קאפיטאן‪ ,‬קענטליך לויט‬ ‫שווער‪ ,‬טונקל ווי די נאכט‪.‬‬ ‫זיין אנטועכץ; א צווייטער איז‬ ‫דאן האט ער געוואונטשן אז זי‬ ‫עס מאכט זיך א צייט ווען מ'פילט‬ ‫געווען א פשוט'ער אראבער‪ ,‬וואס‬ ‫וועט האבן א קינד איבער א יאר‪.‬‬ ‫אז מ'וועט פון דעם נישט קענען‬ ‫וואלט שוין געווען אין איינשטימונג‬ ‫שרה האט אויסגעפלאצט אין א‬ ‫ארויסגיין‪ ,‬אז דער טונקעלער‬ ‫מיט די געווענליכע אורחים וואס‬ ‫געלעכטער‪ .‬שוין באלד ניינציג יאר‬ ‫טונעל אין וואס איך בלאנדזשע‬ ‫אברהם ברענגט מיט זיך; אבער‬ ‫וואס זי ווארט אויף קינדער‪ ,‬און דא‬ ‫וועט זיך קיינמאל נישט ענדיגן‪.‬‬ ‫דער דריטער האט אויסגעזען ווי א‬ ‫קומט אזא מאדנער אויסלענדישער‬ ‫אבער דאן‪ ,‬פלוצלינג‪ ,‬פילט זיך אן די‬ ‫גאר געלונגענער און מוצלח'דיגער‬ ‫אורח און וואונטש איר א קינד? עס‬ ‫מאס תפילה‪ ,‬די מאס מעשים טובים‪,‬‬ ‫ביזנעס סוחר‪.‬‬ ‫האט זיך פשוט נישט געלייגט אויפ'ן‬ ‫די מאס אמונה און סבלנות‪ ,‬און עס‬ ‫שכל‪.‬‬ ‫"אזעלכע געסט האט מיין מאן‬ ‫ווערט טאג – מען טרעפט זיך א‬ ‫אברהם געטראפן אין אזא הייסן‬ ‫געהאלפענער‪ .‬מיטאמאל‪ ,‬דורך‬ ‫מיר ווייסן אבער אז א יאר‬ ‫טאג? וואו דרייען זיי זיך דא אין‬ ‫איין שפאלט‪ ,‬ווערט אויסגעמעקט‬ ‫שפעטער האט שרה געבוירן א קינד‪,‬‬ ‫דעם מדבר?" שרה האט נישט‬ ‫די פיין‪ ,‬זארג‪ ,‬ווייטאג‪ ,‬אנטוישונג‪,‬‬ ‫וועמען זי האט א נאמען געגעבן‬ ‫געקענט טראכטן צופיל‪ ,‬ווייל זי‬ ‫ערווארטונג‪ ,‬יאוש‪ ,‬מיה און פלאג‬ ‫יצחק‪ ,‬על שם דעם וואס זי האט זיך‬ ‫איז געווארן פארנומען שנעל און‬ ‫וואס האט אזוי לאנג געהאט‬ ‫צולאכט פונעם וואונטש‪ .‬עס האט‬ ‫געשווינד צוצושטעלן א סעודה‬ ‫איבערגענומען יעדן פרט און יעדע‬ ‫אויסגעזען ווי אן אומגלויבליכע און‬ ‫אויפ'ן העכסטן סטאנדארט‪.‬‬ ‫מינוט פון דיין לעבן‪.‬‬ ‫אומנאטורליכע אוממעגליכע זאך‪.‬‬ ‫איך‪ ,‬שרה‪ ,‬א פרוי אין די הויכע יארן‪,‬‬ ‫ביים זיך געזעגענען האבן זיי‬ ‫עס לוינט זיך אויסציווארטן אין‬ ‫זאל קענען ברענגען א קינד אויף‬ ‫זיך אוודאי באדאנקט פאר איר‬ ‫די פינסטערניש; תפילה טרייבט‬ ‫דער עלטער? אלע דאקטוירים‪,‬‬ ‫מאן אברהם‪ ,‬און אברהם האט זיי‬ ‫נאר שנעלער צו די גאולה‪.‬‬ ‫מומחים און גוטזאגער האבן דאך‬ ‫ווי שטענדיג ערקלערט אז נישט‬ ‫דאן וועסטו אויך זוכה זיין‬ ‫שוין לאנג געזאגט‪" :‬געב אויף‪ ,‬גיי‬ ‫אים קומט דער דאנק‪ ,‬נאר דעם‬ ‫צו "ותשחק ליום אחרון" – צו‬ ‫אן מיט דיין מצב און זיי זיך מייאש"‪.‬‬ ‫אייבערשטן וואס האט באשאפן די‬ ‫לאכן אינעם לעצטן טאג פון דיין‬ ‫וועלט און צוגעשטעלט דאס גאנצע‬ ‫דער הייליגער רבי פארציילט אין‬ ‫אייגענעם גלות און פלאג‪ .‬ווייל‬ ‫גוטס פאר אונז מענטשן‪.‬‬ ‫סיפורי מעשיות‪ ,‬אין די מעשה פון בן‬ ‫פונקט ווי אין א חלום‪ ,‬וועקט מען‬ ‫מלך ובן שפחה שהחליפו אותם‪" :‬אז‬ ‫איינער פון די אורחים האט‬ ‫זיך אויף און מ'קען מיט פרייד און‬ ‫ווען ס'איז געווארן טאג האט מען‬ ‫געפרעגט אברהם‪" :‬וואו איז דיין‬ ‫דאנק אויסלאכן די אלע יארן פון‬ ‫געהערט א גרויס געלעכטער‪ ,‬און‬ ‫פרוי?" שרה האט זיך געוואונדערט‬ ‫ווייטאג און פיין‪ ,‬אויב האט מען‬ ‫אלע האבן זיך געוואונדערט אויף‬ ‫דערויף‪ .‬זי פלעגט שטיין אונטערן‬ ‫זוכה געווען און אויסגעווארט‬ ‫די שטארקע הויכע געלעכטער‪ ,‬ביז‬ ‫פארהאנג און צושטעלן די סעודה;‬ ‫מיט סבלנות אויף די ליכטיגע זון‪-‬‬ ‫מען איז דערגאנגען אז דער טאג‬ ‫איר איידלקייט האט איר נישט‬ ‫שטראלן‪.‬‬ ‫האט אויסגעלאכט די נאכט‪ ,‬וואס‬ ‫געלאזט ארויסגיין פארברענגען‬ ‫‪5‬‬ ‫ו ירא ת שפ"ז‬ ‫אינדערהיים‬ ‫ש‪ .‬טראכטער‬ ‫מיין לעצטן‬ ‫שטיקל ברויט‬ ‫פון זיינע פארפלאגטע ברודער‪ .‬ער‬ ‫האט זיך אויפגעהויבן‪ ,‬איבערגעלאזט‬ ‫זיין קהילה‪ ,‬און געפארן צו די די‪-‬פי‬ ‫לאגערן מחזק צו זיין זיינע ברודער‪ .‬צו‬ ‫דעם צוועק האט ער מיטגעברענגט פון‬ ‫אמעריקע סידורים‪ ,‬טליתים‪ ,‬תפילין‪,‬‬ ‫מחזורים און אנדערע תשמישי קדושה‪.‬‬ ‫וואנדער‪-‬שטעקן אין האנט און זיך‬ ‫ארויסגעלאזט זוכן זייער פארלוירענעם‬ ‫עתיד‪ .‬זיי האבן געפרואווט זייער‬ ‫מזל צוריקצוגיין צו די דערפלעך און‬ ‫שטעטלעך פון זייער יוגנט‪ ,‬האפנדיג‬ ‫צו טרעפן עפעס א זכר אדער א קשר‬ ‫צו זייער פארלוירענעם אמאל‪ .‬זיי‬ ‫י מצב אין די די‪-‬‬ ‫פי לאגערן נאך די‬ ‫וועלט‬ ‫צווייטע‬ ‫מלחמה איז געווען א‬ ‫ד‬ ‫שווערע‪ .‬נאך יארן פון אונטערדרוקונג‬ ‫און פיין האבן זיך די הייפעלע‬ ‫אפגעשוואכטע און אויסגעקלאפטע‬ ‫זענען געגאנגען מיט האפענונג און זיך‬ ‫אידן געפינען פריי‪ .‬עס איז שווער‬ ‫הרב סילווער איז אנגעקומען אין‬ ‫אומגעקערט צובראכן און צוקלאפט‪.‬‬ ‫געווען צו פארדייען די בשורה נאך‬ ‫די די‪-‬פי לאגערן ערב שבת וואס איז‬ ‫אזויפיל לייד און צרות‪.‬‬ ‫אויך געווען ערב סליחות‪ .‬עס האט‬ ‫הרב אליעזר סילווער ז"ל‪ ,‬א רב פון‬ ‫געהערשט א דערהויבענע שטימונג‬ ‫קליוולאנד‪ ,‬האט מיטגעפילט דעם צער‬ ‫דעם‬ ‫גענומען‬ ‫האבן‬ ‫געוויסע‬ ‫וי רא תש פ" ז‬ ‫אינדע רהיים‬ ‫‪6‬‬ ‫אבער אנשטאט אן ענטפער האט ער‬ ‫ארויסגאנג‪ .‬איינער פון די מתפללים‬ ‫אין דעם גלות‪-‬לאגער‪ .‬די אידן האבן‬ ‫באקומען קולות‪" :‬לאז מיך אפ! פרוביר‬ ‫האט געזען ווי דער רב גייט ארויס‬ ‫זיך צוגעכאפט צו די הייליגע טליתים‪,‬‬ ‫מיך נישט צו מאכן פאר א בעל תשובה‪.‬‬ ‫און ער האט גלייך פארשטאנען וואו‬ ‫זיך ארומגעוויקלט‪ ,‬זיך מתבודד געווען‬ ‫איך האב גארנישט מיט אידישקייט‬ ‫דער רב צילט‪ ,‬דעריבער האט ער זיך‬ ‫און אנגעהויבן דאווענען די שבת'דיגע‬ ‫(ח"ו)‪ ,‬איך וויל נישט האבן מיט די תורה‬ ‫געיאגט צו רב סילווער און אים שטיל‬ ‫תפילות מיט שמחה‪ ,‬בענקשאפט און‬ ‫און מיט די אידן‪ .‬גיי אוועק פון מיר‪,‬‬ ‫געזאגט‪" :‬איך בעט אייך‪ ,‬גייט נישט צו‬ ‫טרערן‪.‬‬ ‫אבער שוין!”‬ ‫דעם איד‪ .‬איר וועט גארנישט פועל'ן‪,‬‬ ‫עס איז ממש ווי מען רעדט צו א וואנט‪”.‬‬ ‫אידן וואס געדענקן יענעם שבת‬ ‫דער רב איז דארט געשטאנען‬ ‫דער איד האט ווייטער דערציילט‪" :‬מען‬ ‫רעדן פון דעם קבלת שבת‪ ,‬אז דאס‬ ‫געשטיקט פון טרערן‪ .‬ווער וועט דען‬ ‫ווייסט נישט וואס איז געשען מיט‬ ‫איז געווען ווי ווארימע וואסער‬ ‫נישט וויינען ווען מען זעט א זון וואס‬ ‫אים‪ .‬ער איז געווען אן ערליכער איד‪ ,‬א‬ ‫אויף א אפענע וואונד; עס האט‬ ‫ווארפט אוועק זיין אייגענעם טאטן?‬ ‫מדקדק בהלכה‪ ,‬און פלוצלינג פון איין‬ ‫זיי געשטארקט‪ ,‬דערקוויקט און‬ ‫טאג צום צווייטן‪ ,‬בשעת די ביטערע‬ ‫אויפגעלעבט‪" .‬מען האט געשפירט‬ ‫"איך וועל דיר גארנישט בעטן‪,‬‬ ‫ארבעט‪ ,‬האט ער אלעס אפגעלאזט‬ ‫ווי די מלאכים טאנצן מיט; די גאנצע‬ ‫ניטאמאל אז דו זאלסט אוועקווארפן‬ ‫און אנגעהויבן רעדן קעגן די הייליגע‬ ‫בריאה האט מיטגעטאנצט‪ ”,‬דערציילט‬ ‫דעם ציגארעטל פון דיין מויל; איך וויל‬ ‫אמונה‪ .‬ער וויל ליידער נישט האבן קיין‬ ‫אן איבערלעבער‪.‬‬ ‫דיר נאר בעטן איין קליינע טובה‪”.‬‬ ‫שייכות מיט אידישקייט‪ .‬דער רב זאל‬ ‫נישט פרובירן צו גיין צו אים‪ .‬עס איז א‬ ‫רב סילווער ז"ל האט אנגעווארימט‬ ‫געפרעגט‬ ‫יענער‬ ‫"נו?” האט‬ ‫די הערצער און מחזק געווען די שארית‬ ‫שאד די צייט‪”.‬‬ ‫אומגעדולדיג‪.‬‬ ‫הפליטה‪ ,‬און די התעוררות איז געווען‬ ‫דער רב האט געהערט‪ ,‬אבער זיין‬ ‫זייער גרויס‪.‬‬ ‫"וואס האט פאסירט? וואספארא‬ ‫הייליג הארץ וואס קלאפט מיט אהבת‬ ‫שוידערליכע זאכן האסטו צוגעזען אז‬ ‫פלוצלינג איז זיין בליק געפאלן צום‬ ‫ישראל‪ ,‬האט נישט געלאזט אים‬ ‫דו זאלסט ווערן אזוי צוקאכט און אזוי‬ ‫פענסטער‪ .‬ער האט געזען ווי פונדרויסן‬ ‫"אפלאזן"‪ .‬ער איז ארויס פון שול און‬ ‫אוועקווארפן די הייליגע אמונה?”‬ ‫שפאצירט ארום א איד‪ ,‬ליידער אן די‬ ‫צוגעגאנגען צו דעם צובראכענעם איד‪.‬‬ ‫ער האט אויסגעשטרעקט די האנט און‬ ‫סימנים פון א איד‪ ,‬ער פאררייכערט א‬ ‫דער איד האט געגעבן א שלינג און‬ ‫ציגארעטל רח"ל אום שבת‪ ,‬און עס זעט‬ ‫זיין בליק איז געווארן פארטראכט‪.‬‬ ‫אויסגערופן מיט אן אויפגעהייטערטע‬ ‫אויס ווי עס גייען פייער‪-‬פונקען פון‬ ‫כעס פון אים‪.‬‬ ‫רב סילווער קוקט און קוקט‪,‬‬ ‫און זיין הארץ צוגייט פון צער אויף‬ ‫פלוצלינג איז זיין בליק געפאלן צום פענסטער‪ .‬ער‬ ‫דעם איד וואס איז ליידער פארלוירן‬ ‫געווארן פון אונזער טייער פאלק אלס‬ ‫האט געזען ווי פונדרויסן שפאצירט ארום א איד‪ ,‬ליידער‬ ‫א תוצאה פון די רשעים‪ .‬ליידער האבן‬ ‫זיי זעקס מיליאן גופים פארברענט‪,‬‬ ‫און פילע זענען איבערגעבליבן מיט'ן‬ ‫אן די סימנים פון א איד‪ ,‬ער פאררייכערט א ציגארעטל‬ ‫גוף אבער נישט מיט די נשמה‪ .‬דאס‬ ‫איז נישט געווען קיין זעלטענער פאל‪,‬‬ ‫רח"ל אום שבת‪ ,‬און עס זעט אויס ווי עס גייען פייער‪-‬‬ ‫ווען פילע אידן וועלכע האבן צוגעזען‬ ‫שוידערליכע רציחות האבן ליידער‬ ‫אפגעלאזט די הייליגע אמונה און זענען‬ ‫פונקען פון כעס פון אים‪.‬‬ ‫געפאלן רח"ל מיט קשיות‪.‬‬ ‫רב סילווער האט אבער נישט‬ ‫עס איז געווען קענטיג אז ער פליט‬ ‫אויפגעגעבן אויף קיין שום איד און‬ ‫יעצט צוריק צו א גאר‬ ‫און פרייליכע שטומע‪" ,‬א גוט שבת!”‬ ‫ער האט געווענדט זיינע טריט צום‬ ‫‪7‬‬ ‫ו ירא ת שפ"ז‬ ‫אינדערהיים‬ ‫מיסטעריעזן פינק און אונטער זיין‬ ‫אוועקגעשלעפט פון דעם אידישן‬ ‫ווייטאגליכע צייט‪" .‬איך וועל אייך‬ ‫ארעם האט ער עפעס געהאלטן‪.‬‬ ‫פאלק‪ .‬פארקערט‪ ,‬איך בין געווען‬ ‫דערציילן‪ ”,‬האט ער אנגעהויבן‪.‬‬ ‫'ברודער‪ ',‬האט ער געזאגט מיט‬ ‫שטאלץ צו געהערן צו א פאלק וואס‬ ‫התרגשות‪' ,‬איך האב געפונען אן אוצר‪.‬‬ ‫גייט איר לעצטן וועג מיט 'אני מאמין'‬ ‫"איך בין געווען גאנצע זעקס יאר‬ ‫אן אוצר דא אין דעם נאצישן גיהנום‪'.‬‬ ‫און 'אדון עולם' אויף די ליפן‪ ,‬א פאלק‬ ‫אונטערדרוקט אונטער די נאצישע‬ ‫אלע האבן געקוקט אויף אים און זיך‬ ‫וואס וועט אלעס אוועקגעבן פאר אירע‬ ‫רשעים‪ .‬איך האב געזען מיט מיינע אויגן‬ ‫געוואונדערט‪ :‬וואס איז דער אוצר?‬ ‫הייליגע פרינציפן‪.‬‬ ‫ווי זיי האבן אויסגעשאכטן טייערע‬ ‫דער איד האט זיך נישט לאנג געלאזט‬ ‫אידן וואס זענען געגאנגען על קידוש‬ ‫ווארטן און ארויסגעצויגן א קליינע‬ ‫"איך האב געזען טייערע סעצענעס‬ ‫ה' מיט 'שמע ישראל' אויף זייערע ליפן‪.‬‬ ‫תהלים וואס ער האט געפינען צווישן‬ ‫ווי אידן האבן זיך מוסר נפש געווען‬ ‫איך האב געזען ווי מען נעמט מיינע‬ ‫די ברוכווארג‪.‬‬ ‫איינס פאר'ן צווייטן און איך האב‬ ‫אומשולדיגע קינדערלעך און מען‬ ‫געדאנקט און געלויבט שלא עשנו גוי‪.‬‬ ‫שלעפט זיי צו די גאז‪-‬קאמערן‪.‬‬ ‫"א געמיש פון קולות האט זיך‬ ‫געהערט‪ .‬געוויסע זענען געווען‬ ‫"ביז‪ ...‬ביז איין טאג ווען איך בין‬ ‫"איך האב געזען אידן‪ ,‬גדולי הדור‪,‬‬ ‫איבערראשט‪ ,‬אנדערע פארבענקט‪ ,‬נאך‬ ‫געליגן אין באראק און איינער פון‬ ‫תלמידי חכמים‪ ,‬יראים ושלמים‪ ,‬גיין‬ ‫אנדערע האבן גאר געשוויגן פון שאק‪,‬‬ ‫די העפטלינגען איז אריינגעקומען‪.‬‬ ‫ארויף אין פלאמען בלויז פאר'ן זיין א‬ ‫אבער אלע האבן אויסגעדרוקט זייער‬ ‫אין זיינע אויגן האט ער געהאט א‬ ‫איד‪ .‬דאס אלעס האט מיר אבער נישט‬ ‫פרייד דורך לויפן צום בעט פון דעם‬ ‫איד און אים געבעטן‪' :‬לאז אונז זאגן‬ ‫איין קאפיטל תהלים‪ '.‬דער איד האט‬ ‫גלייך געזען אז ער האט אן אוצר‪ ,‬האט‬ ‫ער געטראכט אז ער וויל כאטש עפעס‬ ‫האבן דערפון‪ .‬ער האט דאן אויסגערופן‪:‬‬ ‫'איך וועל נאר פארבארגן מיין תהלים‬ ‫פאר דעם וואס גיט מיר אוועק זיין‬ ‫רעפטל ברויט!'‬ ‫"איר דארפט פארשטיין‪ ,‬אין לאגער‬ ‫האבן מיר באקומען א האלב רעפטל‬ ‫ברויט מיט שמוציגע זופ‪ ,‬וואס דאס‬ ‫האט געדארפט זיין גענוג פאר אונז‬ ‫צו עסן א גאנצן טאג‪ .‬פון אט דעם‬ ‫עסן האבן מיר געדארפט האבן כח צו‬ ‫ארבעטן עבודת פרך‪ .‬אויב איינער האט‬ ‫אוועקגעגעבן זיין רעפטל ברויט‪ ,‬איז‬ ‫דאס געווען כמעט ווי נעמען דאס לעבן‬ ‫מיט די אייגענע הענט‪ .‬דאס ביסל ברויט‬ ‫האט אונז דערהאלטן ביים לעבן‪.‬‬ ‫"און אט זע איך ווי א איד קען מיט‬ ‫אזא קאלטקייט פארלאנגען פון זיינע‬ ‫ברודער אוועקצוגעבן זייער ברויט‪ ,‬דאס‬ ‫הייסט מעגליך זייער לעבן‪ ...‬פארוואס?‬ ‫ווייל דו האסט געטראפן א תהלים און‬ ‫דערפאר וועסטו יענעם אויסקוועטשן‬ ‫וי רא תש פ" ז‬ ‫אינדע רהיים‬ ‫‪8‬‬ ‫אויף אלע אנדערע‪ ...‬אויף די וואס געבן‬ ‫דער איד'ס בעט איז געווען באגאסן מיט‬ ‫זיין לעצטע לעבנסמיטל? איז דאס די‬ ‫די ברויט‪ ,‬אויף די וואס זענען זיך מוסר‬ ‫רעפטלעך ברויט‪ .‬אויסגעמוטשעטע‬ ‫פרינציפן פון א איד?‬ ‫נפש פאר צו זאגן אפאר ווערטער צום‬ ‫אידן זענען געשטאנען אויף די פיס‬ ‫אייבערשטן‪ .‬אוי‪ ,‬ווי איך פריי זיך צו‬ ‫שעות לאנג צו קענען זאגן איין קאפיטל‪.‬‬ ‫"אין יענע מינוט איז אריין אין מיר‬ ‫געהערן צו אזא הייליג און אמת'דיג‬ ‫און אוי‪ ,‬וויאזוי זיי האבן געזאגט‪ ,‬מיט‬ ‫אזא כעס‪ ...‬איך האב געטראכט צו מיר‪:‬‬ ‫פאלק! אשרינו‪ ,‬אשרינו!”‬ ‫בכיות נוראות‪”...‬‬ ‫'וויאזוי קען א איד זיין אזוי הארצלאז?‬ ‫אזוי רשעות'דיג? ער גייט מאכן א‬ ‫דער איד איז געשטאנען דארט‬ ‫דער רב ענטפערט נישט קיין ווארט;‬ ‫ביזנעס פון א קאפיטל תהלים? ער גייט‬ ‫געפלעפט‪ .‬זיין פינטעלע איד האט‬ ‫עס גיסן זיך טרערן פון זיינע אויגן‪.‬‬ ‫אוועקנעמען דאס לעצטע ביסן פון‬ ‫זיך דערוועקט אין אים‪ .‬ער האט‬ ‫מויל פון א צווייטן איד‪ ,‬ווייל יענער וויל‬ ‫אריינגעקלערט אין דעם וואס דער רב‬ ‫ענדליך רופט ער זיך אן‪" :‬מענטשן‬ ‫זיך אביסל מחזק זיין מיט די הייליגע‬ ‫האט אים געזאגט‪ .‬די זעלבע מעשה נאר‬ ‫פארפלאגט‪ ,‬מיד און הונגעריג‪ ,‬זיי האבן‬ ‫ווערטער פון דוד המלך? וויאזוי קען א‬ ‫אינגאנצן אן אנדערע נקודה‪ .‬דאס איז‬ ‫אלעס פארלוירן‪ ,‬און דאך געבן זיי‬ ‫איד זיין אזוי שלעכט צו זיינע אייגענע‬ ‫געווען א נקודה טובה‪.‬‬ ‫אוועק זייער לעצטע ביסן פון מויל זוכה‬ ‫ברודער? וויאזוי קען מען טון אזא‬ ‫צו זיין צו גלעטן און זאגן די הייליגע‬ ‫זאך?' און דאן האב איך אפגעמאכט ביי‬ ‫ער האט דאן אויסגעבראכן אין‬ ‫ווערטער פון דוד המלך‪ .‬אה! יא! צו‬ ‫מיר‪' :‬צו אזא פאלק וויל איך (ח"ו) נישט‬ ‫א שטורמיש געוויין — א געוויין פון‬ ‫אזא פאלק וויל איך אוודאי געהערן!‬ ‫געהערן! אויב איינער קען זיין אזוי‬ ‫א פארלוירענע נשמה וואס האט‬ ‫פארוואס קוקסטו אויף נאר אויף דעם‬ ‫שלעכט און אוועקנעמען דאס לעצטע‬ ‫געבענקט צו איר טאטן‪ ,‬נאר נישט‬ ‫איינעם וואס נעמט די ברויט? איך קוק‬ ‫ביסן פון זיין ברודער‪ ,‬וויל איך נישט זיין‬ ‫א חלק פון אזא פאלק‪'.‬‬ ‫און זייט דעמאלטס‬ ‫וויל איך נישט הערן‬ ‫און נישט וויסן פון‬ ‫גארנישט‪”.‬‬ ‫דער רב האט‬ ‫אויסגעהערט בשעת‬ ‫פון זיינע אויגן גיסן זיך‬ ‫טרערן‪.‬‬ ‫"איך מעג דיר פרעגן‬ ‫א שאלה?” האט ער‬ ‫זיך געווענדט צו דעם‬ ‫איד‪.‬‬ ‫צובראכענעם‬ ‫"דער איד'ס ביזנעס‬ ‫האט מצליח געווען?‬ ‫ער האט געהאט‬ ‫מענטשן‬ ‫קונים?‬ ‫זענען טאקע גרייט‬ ‫געווען אוועקצוגעבן‬ ‫זייער לעצטע שטיקל‬ ‫ברויט פאר א קאפיטל‬ ‫תהלים?”‬ ‫"אוודאי‪ ,‬און נאך ווי!‬ ‫‪9‬‬ ‫ו ירא ת שפ"ז‬ ‫אינדערהיים‬ ‫שיינקייט‪ ,‬קען מען אפילו דעם גרעסטן‬ ‫באלאנגען צו דעם עם הנבחר‪ ,‬וואס‬ ‫געפינען דעם וועג ארויס פון איר‬ ‫רשע איבערדרייען און מאכן פאר א‬ ‫קיין חילוק ווי ווייט א מענטש פאלט‪,‬‬ ‫טונקלען גרוב‪ .‬דאס איז געווען א געוויין‬ ‫גרויסן צדיק‪.‬‬ ‫בלייבט זיין נשמה אלעמאל ריין און‬ ‫פון פארלייכטערונג‪ ,‬פון צוריק זען די‬ ‫זויבער‪ ,‬און די נשמה מאנט און זוכט‬ ‫שיינע מעלות און זויבערקייט פון כלל‬ ‫אבער ווי רבי נתן האט געזאגט‪ ,‬אז‬ ‫א וועג צוריק‪" .‬אלקי נשמה שנתת בי‬ ‫ישראל‪.‬‬ ‫צומאל פארגעסן ברסלב'ע חסידים אז‬ ‫טהורה היא" – אונזער נשמה‪ ,‬זי איז‬ ‫ווען דער רבי האט גערעדט פון זוכן‬ ‫ריין‪ .‬צומאל איז דא אסאך שמוץ און‬ ‫"אפשר גיט איר מיר א קאפל? איך ‪...‬‬ ‫נקודות טובות‪ ,‬האט דער הייליגער‬ ‫שטויב‪ ,‬דאס איז דער גלות‪-‬שטויב;‬ ‫איך וויל קומען הערן ווי דער רב וועט‬ ‫רבי אויך געמיינט אז מען זאל טרעפן‬ ‫אבער אז מיר קוקן אריין טיף אין הארץ‬ ‫מאכן קידוש‪”...‬‬ ‫נקודות טובות אין זיך אליינס‪ .‬אזויפיל‬ ‫פון יעדן איד‪ ,‬זעען מיר נאר זויבערקייט‬ ‫מאל זוכט דער יצר הרע א וועג אז מיר‬ ‫און ריינקייט‪.‬‬ ‫נאך א אידישע נשמה האט זיך מקדש‬ ‫זאלן זיך אליינס אנקוקן שלעכט און‬ ‫געווען‪ ,‬געהייליגט און געפונען איר וועג‬ ‫קלערן אז עס איז שוין דערנאך‪ ,‬ביז א‬ ‫מיר דארפן נאר זוכן דאס פינטעלע‬ ‫צוריק צו אונזער טאטן אין הימל‪.‬‬ ‫אידישע מאמע פילט צומאל (ווי דער‬ ‫גוטס‪ .‬דאס איז וואס דער הייליגער רבי‬ ‫ראש ישיבה שליט"א האט געזאגט‬ ‫זאגט אין ליקוטי מוהר"ן (תורה רפ"ב)‪,‬‬ ‫‪...‬‬ ‫פרשת לך לך ביים שיעור) אז זי וויל‬ ‫אז אויב מען זוכט נקודות טובות אין‬ ‫אשרינו שזכינו אז צו אזא פאלק טוען‬ ‫שוין נישט דא געהערן‪ ,‬זי "טשעקט‬ ‫א איד און מען זעט דאס פונטעלע‬ ‫מיר געהערן‪ .‬אשרינו שזכינו אז מיר‬ ‫ארויס"‪ ,‬זי באלאנגט מער נישט אהער!‬ ‫אשרינו אז מיר ווייסן פון אזא רבי‬ ‫וואס מאכט אונז לעבן מיט תשובה‬ ‫און תיקון המעשים יעדן טאג‪ ,‬וואס‬ ‫דערמאנט אונז‪ ,‬דערקוועקט אונז‪ ,‬און‬ ‫מאנט פון אונז זיך צו פרייען מיט'ן‬ ‫"שלא עשני גוי"‪ .‬וואויל איז אונז אז‬ ‫מיר הערן דעם רבי'נס קול וואס מאכט‬ ‫מיר געדענקען אז מיין עבודה איז יא‬ ‫ווערד און חשוב און אפילו אויב איך‬ ‫בין אדורכגעפאלן‪ ,‬האב איך אלעמאל א‬ ‫וועג צוריק‪.‬‬ ‫דער הייליגער רבי וועקט אונז אויף‬ ‫און בעט זיך ביי אונז‪" :‬קיין יאוש איז‬ ‫גארנישט פארהאן!” נאך היינט קענסטו‬ ‫טוישן דעם ניגון פון דיין לעבן פון "איך‬ ‫קען נישט מער‪ ,‬איך וויל נישט מער‪ ,‬און‬ ‫איך פרוביר נישט מער"‪ ,‬צו "איך וויל‬ ‫פרובירן‪ ,‬איך וועל קענען‪ ,‬איך וועל זיך‬ ‫נאכאמאל אויפהייבן פונדאסניי!”‬ ‫‪.‬‬ ‫‪.‬‬ ‫‪.‬‬ ‫וי רא תש פ" ז‬ ‫אינדע רהיים‬ ‫‪10‬‬ ‫מ‪ .‬פאפענהיים‬ ‫"מירי! ס'טוט זיך?" – איך האב‬ ‫באגעגנט מיין חבר'טע אין פארק‪ ,‬און‬ ‫אירע אויגן האבן אויפגעשיינט ווען זי‬ ‫האט געזען ווי איך נעם מיין בעיבי און‬ ‫מיין פעקל אויפן שויס‪ ,‬און זי קען זיך‬ ‫אראפזעצן אויפן ליידיגן פלאץ אינעם‬ ‫איבערגעפילטן פארק‪.‬‬ ‫מיר זענען אריין אין א שמועס‪ ,‬ווען זי‬ ‫האט באמערקט מיין כמעט דריי יעריגן‬ ‫ארומלויפן‪.‬‬ ‫"אה! דו האסט באלד א אפשערן?! דו‬ ‫האסט שוין געמאכט בילדער?"‬ ‫"נאכנישט"‪ .‬האט איך געענטפערט‬ ‫מיט א שמייכל‪ ,‬ווער ס'זעט מיין אינגעלע‬ ‫מיט זיינע הארעלעך‪ ,‬פרעגט מיר צו איך‬ ‫האב שוין געמאכט בילדער‪ ,‬וואס גיי איך‬ ‫אים מאכן‪ ,‬בילדער אדער פאות?‬ ‫ניין‪ ,‬מיינט נישט אז איך גיי דא‬ ‫ארומרעדן די שעדליכקייט אדער דעם‬ ‫הארבן איסור פון אראפכאפן א בילד‪ .‬איך‬ ‫האב זייער הנאה און איך האב זייער ליב‬ ‫צו זען מיינע קינדער אין א געלונגענע‬ ‫פראפעסיאנאלע בילד‪ ,‬אבער דאך‪ ,‬די‬ ‫וועג פון פרעגן מאכט מיר טראכטן אז איך‬ ‫גיי אים מאכן בילדער‪ ,‬און אפשר אויך‪...‬‬ ‫פאות‪..‬‬ ‫"אויב אזוי – איז מיין חבר'טע ממשיך‬ ‫צו רעדן מיט אייפער – מוזסטו זיך‬ ‫באקענען מיט מלכי‪ ,‬א פראפעסיאנאלע‬ ‫בילד פאטאגראפירן‪ .‬זי איז נאך גאנץ‬ ‫א פרישע אין איר ארבעט‪ ,‬אבער מיין‬ ‫שוועגערין האט געמאכט ביי איר דעם‬ ‫לעצטן זומער א אלבום‪ ,‬און איך מוז‬ ‫עכטע חאלאקע‬ ‫דיר זאגן אז ס'איז עפעס ספעציעל‪ ,‬זי‬ ‫איז א נייע שטערן אין פאטאגראפיע‪,‬‬ ‫און מיין שוועגערין האט אויך גערעדט‬ ‫פון איר געדולד צו די קינדער‪ .‬נישט‬ ‫בילדער‬ ‫סתם געלונגט איר אזעלכע געלונגענע‬ ‫נאטורליכע בילדער‪ ,‬מיט אזעלכע‬ ‫פרייליכע שמייכלעך‪ ...‬און ווייל זי איז‬ ‫נאך גאנץ ניי‪ ,‬בעט זי נאכנישט דעם פולן‬ ‫פרייז‪ ,‬דו מוזט איר פראבירן"‪...‬‬ ‫‪11‬‬ ‫ו ירא ת שפ"ז‬ ‫אינדערהיים‬ ‫איך וויל‪ .‬און איך וויל נישט צאלן די‬ ‫וועסטו טרעפן נאר ביי גאר גרויסע און‬ ‫"אדרבא‪ ,‬איך וועל זיך פרייען צו‬ ‫געפעפערטע פרייזן וואס מען בעט היינט‪,‬‬ ‫געלונגענע פאטאגראפירערנ'ס‪ ,‬אבער‬ ‫באקומען דעם נומער‪"...‬‬ ‫ס'וואלט מיר נישט געשטערט אפילו א‬ ‫עס מוז זיין אין די נאנטע טעג‪ ,‬ווייל די‬ ‫מיידל וואס לערנט זיך‪ ,‬אדער איינע וואס‬ ‫סעזאן גייט שוין פארביי‪.‬‬ ‫וואס שטערט מיר צו אנרופן הערן פון‬ ‫וויל זיך נאך אריינארבעטן אין דעם‪.‬‬ ‫וואס ס'רעדט זיך? אפשר וועל איך קענען‬ ‫"גוט – ענטפער איך – איך האב נישט‬ ‫ארויסגיין מיט א שיינע אלבום פאר א‬ ‫דא האב איך אבער א גלענצענדע‬ ‫געטראכט צו גיין אויף אזוי גרויסארטיג‪,‬‬ ‫נארמאלע פרייז?‬ ‫פארשלאג‪ ,‬וואס איינע וואס לערנט זיך‬ ‫אבער איך וועל דיר ענטפערן ביז ביינאכט‬ ‫נאך‪ ,‬קען מיר נישט צושטעלן‪ .‬איז אפשר‬ ‫צו איך וויל עס טאקע"‪.‬‬ ‫מלכי האט זיך אנגעהערט זייער‬ ‫גיי איך יא אויף דעם?‬ ‫פריינדליך און צוגעלאזן אויפן טעלעפאן‪,‬‬ ‫אקעי‪ ,‬מוז זי מסכים זיין מיט מיר‪ ,‬איך‬ ‫זי איז שוין נישט ביים אמאליגן פרייז‪,‬‬ ‫די ערשטע אפהאלט איז די פרייז‪ .‬ניין‪,‬‬ ‫זאג דיר נאר אז אויב ווילסטו ארויספארן‬ ‫(פארשטייט זיך…) ס'קומט שוין נישט‬ ‫איך האב נישט געוואלט לכתחילה צאלן‬ ‫דארף עס זיין וואס פריער‪ ,‬ווייל ס'קען זיין‬ ‫אויס צום סוף אזוי ביליג‪ ,‬מאך איך‬ ‫אזא פרייז פאר אפאר בילדער‪ .‬ווייסט‬ ‫אז נעקסטע וואך וועט שוין נישט זיין די‬ ‫מיר שטיל דעם חשבון‪ ,‬און זי וויל מיר‬ ‫וואס‪ ,‬ביי אונז רעדט מען דאך נישט פון‬ ‫שיינע קאלירן‪.‬‬ ‫פארשלאגן א ספעציעלע געדאנק‪:‬‬ ‫געלט‪ ...‬לאמיר נישט טראכטן פון געלט‪.‬‬ ‫אויב דו ווילסט באמת משקיע זיין און‬ ‫איך לייג אראפ דעם טעלעפאן‬ ‫ארויסגיין מיט עפעס ספעציעל ‪ -‬זאגט‬ ‫ארויסצופארן מיט א משפחה מיט‬ ‫פארטראכט‪ ,‬איך האב בכלל נישט‬ ‫זי – קען איך זייער א שיינער וועלדל‪,‬‬ ‫קינדער בלע"ה איז נאך עפעס חוץ‬ ‫געהאט אין געדאנק צו מאכן אזעלכע‬ ‫וואס געפינט זיך צווישן ירושלים און‬ ‫פון געלט‪ ,‬איך דארף מיטנעמען ריינע‬ ‫גרויסארטיגע בילדער‪ ,‬אבער וואס זאל‬ ‫בית שמש‪ ,‬א גאנץ יאר איז דארט זייער‬ ‫געביגלטע מעטשינג סעט'ס קליידער‬ ‫איך אייך זאגן? זי האט באוויזן מיר גוט צו‬ ‫שיין צו נעמען בילדער‪ ,‬עס פליסט‬ ‫פאר אלע קינדער‪ ,‬צוויי שבת'דיגע‬ ‫אנרייצן‪ ...‬איך דארף א מינוט אליין‪ ,‬איך‬ ‫דארט א וואסערל אינמיטן‪ ,‬אבער אין‬ ‫סעט'ס און צוויי וואכנדיגע‪ ,‬איך קען אויך‬ ‫דארף עס דורכשמועסן מיטן אייבערשטן‪.‬‬ ‫דעם יעצטיגן סעזאן פון הערבסט‪ ,‬איז‬ ‫ברענגען א סעט פון זומערדיגע קורצע‬ ‫דארט עפעס מורא'דיג ספעציעל שיין‪ ,‬די‬ ‫קליידער און פון די ווינטערדיגע לאנגע‪,‬‬ ‫צו וויל איך מאכן בילדער? יא‪ ,‬איך‬ ‫קאלירן פון די בלעטער‪ ,‬אויב דו ווילסט‬ ‫ווייל דער וועטער איז נאך אזוי‪ ,‬נישט‬ ‫וויל זייער שטארק האבן שיינע בילדער‬ ‫קען איך ארויספארן מיט דיר דארט‪,‬‬ ‫הייס און נישט קאלט‪ .‬אזוי וועל איך האבן‬ ‫פון מיינע קינדער‪ .‬איך דארף נישט‪ ,‬אבער‬ ‫איך זאג דיר‪ ,‬אז אזא ספעציעלע אלבום‬ ‫"ברויט! ברויט! פרישע גוטע ברויט!" א אויסרוף הערט זיך פון‬ ‫גאס‪" ,‬מאמי" – שרייט יאנקעלע – די גוים ברענגען דא ברויט! זיי‬ ‫ווייסן נישט אז ס'איז נאך פסח!"‬ ‫דו ווייסט אז ביי מיר אין הויז איז אפילו פשוט'ע ביליגע מעל אויך‬ ‫נישטא?!ל?‬ ‫וי רא תש פ" ז‬ ‫אינדע רהיים‬ ‫‪12‬‬ ‫פלייש אדער פיש‪ ...‬ביז‪ ...‬ביז איינמאל‬ ‫שיינע בילדער‪ ,‬סיי פון זומער און סיי פון‬ ‫האט איר אזוי געעקלט די רויע עסן‪ ,‬אז זי‬ ‫ווינטער‪ ,‬מיט צוגעפאסטע זאקעלעך און‬ ‫האט געפילט ווי זי איז זיך מוסר נפש יעדן‬ ‫איך דארף‬ ‫מאשעלעך און אלעס ארום און ארום‪.‬‬ ‫ערב שבת צו ארויפשטעלן א זופ אויפן‬ ‫פלאם‪.‬‬ ‫ווארט נאך א מינוט‪ ,‬איך טאר זיכער‬ ‫מיטנעמען ריינע‬ ‫נישט פארגעסן פון דעם מסורה'דיגן‬ ‫זי האט שוין געהאט א שטוב מיט‬ ‫חאלאקע חאלעט'ל וואס מען טוט אן‬ ‫קינדערלעך‪ ,‬און זי האט אלעמאל‬ ‫ביי אונז אין משפחה‪ .‬מיט א גוטע דשעל‬ ‫געמיינט אז פרויען טרייבן איבער‪ ,‬זיי‬ ‫געביגלטע‬ ‫פאר די האר פונעם אפשערן אינגעלע‪ ,‬צו‬ ‫זענען סתם פארצערטלט‪ ,‬און דא שטעלט‬ ‫קענען איינדרייען שיינע לאקעלעך ארום‬ ‫זי ארויף א טאפ וואסער אויפן פלאם און‬ ‫דעם קאפעלע‪ ,‬אז איך זאל נאכדעם האבן‬ ‫לויפט שנעל ארויס פון קאך‪ ,‬פאר די ריח‬ ‫מעטשינג סעט'ס‬ ‫צו ווייזן פאר מיינע באבע'ס די עכטע‬ ‫פון אויפגעקאכטע עסן קלאפט איר אין‬ ‫חאלאקע בילדער‪...‬‬ ‫נאז און פאראיבלט ביזן ברעכן‪...‬‬ ‫אבער טאקע אין די שוואכע צייטן‪ ,‬אין‬ ‫קליידער פאר‬ ‫וואס וועל איך טון מיט מיין גרויסער‬ ‫אינגל וואס ווען ער זעט נאר א קאר הייבט‬ ‫איבערגעשטרענגע מינוטן‪ ,‬קומען ארויס‬ ‫ער אן צו ברעכן? וועל איך זיי דארפן אנטון‬ ‫די שענסטע קאלירן‪ ,‬ווען איינער גייט‬ ‫אריין אין קאך מיט די מחשבה‪ ,‬אז איך קען‬ ‫אלע קינדער‪ ,‬צוויי‬ ‫קודם עפעס וואס קען ווערן שמוציג‪ ,‬און‬ ‫ביים אנקומען אין וועלדל וועל איך דארפן‬ ‫קאכן‪ ,‬איך פארשטיי צו עסן‪ ,‬און איך גיי‬ ‫צוגיין אין א געז סטעישן צו טוישן אלע‬ ‫צושטעלן א געלונגענע נאכמאל‪ .‬אה‪ ,‬יא‪,‬‬ ‫זיכער‪ ,‬אוודאי וועל איך אויך בעטן דעם‬ ‫שבת'דיגע סעט'ס‬ ‫קינדער‪ ,‬און זיי אויספוצן אז יעדער זאל‬ ‫אויסזען פערפעקט‪.‬‬ ‫אייבערשטן אז ס'זאל זיין גוטע עסן‪...‬‬ ‫און צוויי וואכנדיגע‪.‬‬ ‫צו איז טאקע ריכטיג זיך אזוי‬ ‫אין אזא מצב ארבעט זיך גאר אנדערש‬ ‫בילדער?‬ ‫פאר‬ ‫אנשטרענגען‬ ‫ווי ווען איינער גייט אריין אין קאך‪ ,‬און‬ ‫בעט זיך ביים באשעפער‪" :‬באשעפער‪,‬‬ ‫איך ווייס נישט‪ ...‬איך בין עכט גוט‬ ‫איך האב נישט קיין כח‪ ,‬איך בין בכלל‬ ‫צומישט‪...‬‬ ‫נישט אין די גיסטע פון קאכן און פון עסן‪,‬‬ ‫איך עקל זיך‪ ,‬איך קען נישט נעמען דא‬ ‫א שיינע וועלט האט דער‬ ‫איך פלעג זיי לייגן שלאפן יעדע נאכט מיט‬ ‫אייבערשטער באשאפן‪ ,‬עכט זענען די‬ ‫די רויע פלייש‪ ,‬אבער באשעפער! מיין‬ ‫א מעשה‪ ,‬היינט‪ ,‬ווי? וואס? ווען? דער‬ ‫מאן און קינדערלעך דארפן עסן! העלף‬ ‫ביימער גוט אפגעשוואכט אינעם יעצטיגן‬ ‫שלאפן לייגן יעדע נאכט פארשלעפט זיך‬ ‫סעזאן‪ ,‬זיי האבן שוין נישט די כוחות צו‬ ‫מיר! מאך א נס ס'זאל דא זיין א גוטע‬ ‫מיט די קליינע און גרויסע‪ ,‬ס'טוט זיך‪...‬‬ ‫קרעפטיגע נאכטמאל‪ .‬באשעפער! איך‬ ‫פיטערן און צו שיקן וואסער צו יעדן‬ ‫איך קום שוין נישט אן צו יעדן איינציגן‬ ‫איינציגן בלעטל‪ ,‬און דווקא אין אזעלכע‬ ‫בעט דיר! שיק אריין א טעם גן עדן אין די‬ ‫קינד‪...‬‬ ‫עסן‪ ,‬און זיי זאלן האבן כח דיר צו דינען!"‬ ‫שוואכע מינוטן קומען ארויס זייערע‬ ‫(און יא‪ ,‬אויך איך זאל עס קענען עסן‪)...‬‬ ‫שענסטע קאלירן‪ ,‬אויף אזוי ווייט אז‬ ‫בכלל‪ ,‬זייט מיין בעיבי איז די וועש‬ ‫מענטשן זענען גרייט זיך אנצושטרענגען‬ ‫נישט צום אויסרעדן‪ ...‬אמאל זענען מיינע‬ ‫דעמאלט קומט דאך ארויס אזא שיינע‬ ‫און צו פארן‪ ,‬צו קומען און צו גיין‪ ,‬כדי צו‬ ‫שאפעס געווען מסודר און היינט‪ ...‬וויפל‬ ‫געלונגענע בילד‪ ,‬וואס דער אייבערשטער‬ ‫קענען אראפכאפן א בילד‪ ,‬און פאראייביגן‬ ‫מאל נעמען מיינע קינדער זייערע וועש‬ ‫פרינט זיכער ארויס אין ספעציעלן‬ ‫דעם קאלירפולן סעזאן‪..‬‬ ‫צופרי פונעם דרייער ארויס‪.‬‬ ‫אלבום‪ ,‬און האט א נחת רוח יעדן מאל עס‬ ‫צו איבערקוקן און איבערהערן‪...‬‬ ‫צו פילסטו זיך אויך אמאל אזוי ווי‬ ‫ס'מאכט זיך אויך נאך פאר די בעיבי‪.‬‬ ‫דעם בוים? עס כאפט זיך אסאך אריין‬ ‫א פרוי האט מיר דערציילט‪ ,‬זי האט‬ ‫נו? וואס זאגסטו צו מיינע געלונגענע‬ ‫אזעלכע מחשבות‪ ,‬אזוי ווי‪ ,‬אמאל ביי‬ ‫אלעמאל ליב געהאט צו קאכן און באקן‪,‬‬ ‫בילדער???‬ ‫מיינע ערשטע צוויי קינדער בין איך‬ ‫און אייביג איז געווען ביי איר פרישע עסן‬ ‫געווען אסאך א בעסערע מאמע‪ ,‬איך האב‬ ‫אויפן טיש‪ ,‬זי האט נישט פארשטאנען‬ ‫געהאט מער צייט זיך אפצוגעבן מיט זיי‪,‬‬ ‫וואס פרויען רעדן פון זיך עקלען פון‬ ‫‪13‬‬ ‫ו ירא ת שפ"ז‬ ‫אינדערהיים‬ Honey Garlic Chicken S. LEVY INGREDIENTS Moist chicken with a twist of flavor is a Friday night favorite! (also delicious for an easy supper during the week) 3 tbsp honey 2 tbsp lemon juice 3 cloves garlic 3 tbsp oil or mayonnaise 1 tsp paprika 1/2 tsp kosher salt 1/2 tsp black pepper 6 chicken bottoms DIRECTIONS In a bowl, combine all basting sauce ingredients. Place chicken in a 9x13 pan. Coat chicken with sauce evenly, making sure chicken is well coated. Bake on 350 covered for 2 to 3 hours for crispier chicken uncover last 30 minutes. ‫וי רא תש פ" ז‬ ‫אינדע רהיים‬ 14 ‫דער גוי האט נישט ליב‬ ‫שבת איז שיין‪ ,‬שבת איז ריין‪ ,‬שבת איז‬ ‫דעם נאמבער זיבן ווייל‬ ‫נאר פאר אונז אידעלעך אליין!‬ ‫דער הייליגע באשעפער‬ ‫האט זיי נישט געגעבן דעם‬ ‫שטייט אין די הייליגע ספרים אז אלע‬ ‫שבת נאר פאר אונז אידן‪.‬‬ ‫מאכלי שבת ווייזן אויף די נאמבער ‪,7‬‬ ‫דאס איז די סיבה פארוואס‬ ‫וואס ביי אידן רופט מען דעם זיבעטן ‪-‬‬ ‫ווען זיי שרייבן א ‪ ,7‬מאכן זיי‬ ‫שבת‪ .‬למשל 'פלייש' ‪ -‬בשר‬ ‫אויף דעם אז א ליין‬ ‫באטרעפט במספר קטן ‪ 7‬ב' איז ‪ ,2‬ש'‬ ‫אינמיטן‪ ,‬אזוי ווי דעם‬ ‫איז ‪ ,3‬ר' איז ‪ ,2‬אלעס צוזאמען איז ‪.7‬‬ ‫‪15‬‬ ‫ו ירא ת שפ"ז‬ ‫אינדערהיים‬ ‫מ‪ .‬פעדער‬ ‫דזשעק איז געווען א יונגער‬ ‫סטודענט‪ ,‬קומענדיג פון א פרייע שטוב‬ ‫האט ער ליידער גארנישט געוואוסט‬ ‫וועגן אידישקייט‪ ,‬דאס פאקט אז ער איז‬ ‫א איד איז נישט געווען קיין סוד‪ ,‬אבער‬ ‫דזשעק – נישט וויסנדיג פונקטליך וואס‬ ‫עס מיינט פאר אים‪ ,‬האט זיך נישט צופיל‬ ‫פארטיפט אינעם נושא‪.‬‬ ‫זיין גאנצע קאפ האט ער אריינגעלייגט‬ ‫אין זיינע לערנונגען‪ ,‬געלערנט האט‬ ‫ער פון די בעסטע פראפעסארן און‬ ‫האט געשלונגען זייערע ווערטער מיט‬ ‫דארשט‪ ,‬מיטן חלום איין טאג אויך‬ ‫אויסצואוואקסן ווי זיי‪.‬‬ ‫זיין גייסט האט אבער כסדר געזוכט‬ ‫תכלית‪ ,‬ער האט אלץ געזוכט עפעס א‬ ‫משמעות אין לעבן‪ ,‬עפעס וואס זאל‬ ‫אנפולן דאס ליידיגקייט פונעם גוי'אישן‬ ‫לעבנסשטייגער און אים אנפולן מיט‬ ‫אביסל סיפוק‪.‬‬ ‫אין איינע פון די טעג האט דער‬ ‫פראפעסאר איבערגעגעבן א לעקציע‬ ‫וועלכע האט געצויגן זיין אינטערעסע‪ ,‬ער‬ ‫האט האסטיג ערקלערט וועגן די "גלאובל‬ ‫ווארמינג" און וועגן די שעדליכקייט‬ ‫פון די פלעסטיק בעג'ס‪ ,‬כאטש דזשעק‬ ‫האט שוין געהאט געהערט דערוועגן איז‬ ‫אבער דאסמאל געווען אנדערש‪ ,‬דער‬ ‫פראפעסאר האט גערעדט אזוי שטארק‬ ‫און הארציג אז עס איז אים ממש אריין‬ ‫אין די ביינער‪.‬‬ ‫ער האט אזוי הארציג פארגעשטעלט‬ ‫די ארקטיק חיות ווי זיי באוויינען זייער‬ ‫גורל אדאנק די "גלאובל ווארמינג"‪ .‬ער‬ ‫לאמיר ראטעווען‬ ‫האט פארגעשטעלט דאס ווייטאג פון די‬ ‫פישן וועמענ'ס וואסער ווערט שמוציג‬ ‫פון די אויל‪ ,‬פלעסטיק‪ ,‬און נעפט‪ .‬ער‬ ‫די וועלט‬ ‫האט אזוי דראמאטיש פארגעשטעלט‬ ‫די לופט פארפעסטונג אז די סטודענטן‬ ‫האבן ממש געקענט פיהלן מיט יעדן‬ ‫אטעם די פארפעסטעטע לופט‪.‬‬ ‫אידן‪ ,‬דעם איד'ס לבוש האט אנגעצונדן‬ ‫ארט‪ ,‬יעדע פלעסטיק בעג וואס ער האט‬ ‫די סטודענטן זענען געזעצן‬ ‫זיין נייגער און ער איז צוגעגאנגען כאפן‬ ‫אריינגעלייגט אין די גרינע בעג האט אים‬ ‫פארגאפט‪ ,‬פאר זייערע אויגן האט דער‬ ‫מיט אים א שמועס‪ ,‬דער איד האט זיך‬ ‫פארשאפט אזוי פיל גליק‪ ,‬עס האט אים‬ ‫פראפעסאר פארגעשטעלט א שרעקליכן‬ ‫ארויסגעוויזן צו זיין א קלוגער מענטש‪,‬‬ ‫געמאכט אזוי גוט פילן‪ ,‬טראכטנדיג ביי‬ ‫בילד‪ ,‬די ביינער האבן זיי געטרייסלט‬ ‫און די שמועס וועלכע האט געדארפט צו‬ ‫זיך אז מיט אט די קליינע בעג ראטעוועט‬ ‫מיט שרעק אז אט אט גייט די וועלט‬ ‫זיין א לייכטע שנעלע שמועס האט זיך‬ ‫ער די וועלט פון אונטערגיין‪.‬‬ ‫אונטערגיין‪.‬‬ ‫עטוואס לאנג פארצויגן‪.‬‬ ‫אזוי איז דאס ווייטער אנגעגאנגען‬ ‫דזשעק איז ארויס פון די לעקציע‬ ‫דזשעק איז ארויס פון דעם שמועס‬ ‫ביז דזשעק האט איין טאג אנגעטראפן‬ ‫מיט א שטארקן באשלוס – ער גייט נישט‬ ‫מיט געמישטע געפילן‪ ,‬פון איין זייט זעט‬ ‫א פרומען איד‪ ,‬וואוינענדיג אין א‬ ‫לאזן די וועלט אונטערגיין‪ ,‬ער וועט טון‬ ‫ער אז דעם איד'ס ווערטער שטימען נישט‬ ‫גוי'אישע געגנט איז אים קיינמאל נישט‬ ‫אלעס וואס נאר מעגליך צו פארמינערן‬ ‫מיט גארנישט וואס ער האט געהערט און‬ ‫אויסגעקומען צו באגעגענען פרומע‬ ‫די שאדנ'ס און באשיצן דעם נאטור‪.‬‬ ‫געלערנט ביז יעצט‪ ,‬אבער פון צווייטן‬ ‫זייט רעדט דאך דער איד דברים של טעם‪,‬‬ ‫ער האט זיך אנגעשלאסן אין איינע פון‬ ‫אזעלכע קלוגע רייד‪.‬‬ ‫די גרינע גרופעס וועלכע האבן גענומען‬ ‫אויף זייערע פלייצעס צו באשיצן די‬ ‫ווי מער ער טראכט איבער דעם‬ ‫וועלט פון אונטערגיין‪ ,‬וואו אימער זיי‬ ‫שמועס זעט ער איין דאס גערעכטיגקייט‬ ‫פון די ווערטער‪ ,‬ער פילט ממש ווי‬ ‫גייענדיג אין‬ ‫זענען געגאנגען און וואס נאר זיי האבן‬ ‫געטון איז ער אלץ מיטגעגאנגען‪ ,‬ער האט‬ ‫עס האט זיך פאר אים אנטפלעקט א‬ ‫אנטיילגענומען אין די דעמאנסטראציעס‬ ‫נייע וועלט‪ ,‬דער איד האט אים ממש‬ ‫גאס האט ער‬ ‫קעגן די נעפט און אויל פארבריקן‬ ‫אויפגעמאכט די אויגן‪.‬‬ ‫וועמענ'ס שמוץ גייט אינעם וואסער און‬ ‫שעדיגט די פישן‪.‬‬ ‫ער האט אויסגעפונען אז ער‬ ‫אלץ געזוכט‬ ‫געהערט צום אויסדערוועלטן פאלק‪ ,‬זיין‬ ‫ער איז מיטגעגאנגען אויפצוהענגען‬ ‫אידישקייט האט יא עפעס א באדייט‪.‬‬ ‫פלאקאטן וועלכע זאלן איבעררעדן‬ ‫פאר פלעסטיק‬ ‫מענטשן אז עס לוינט זיך צו צוטיילן די‬ ‫ער האט אויסגעפונען אז עס איז דא‬ ‫מיסט און מקפיד זיין אריינצושיקן די‬ ‫א באשעפער‪ ,‬די וועלט האט א פירער‬ ‫פלעסטיק אין די גלאז צו ריסייקלען‪.‬‬ ‫וואס פירט אלעס מיט אזא פונקטליכן‬ ‫בעג'ס וועלכע‬ ‫חשבון‪ ,‬ער דארף זיך נישט זארגן וועגן די‬ ‫אנהייב איז ער נאר מיטגעגאנגען‬ ‫ליגן אויפן ערד‬ ‫"גלאובל ווארמינג" ווייל עס איז דא איין‬ ‫פון די זייט‪ ,‬אבער ווי מער ער האט זיך‬ ‫באשעפער וואס פארלאזט נישט קיינעם‬ ‫געדרייט מיט זיי איז ער אלץ מער און‬ ‫און באזארגט יעדע באשעפעניש מיט‬ ‫מער אריין אינעם געדאנק‪ ,‬און מיט די‬ ‫און ווארטן‬ ‫זיינע באדערפענישן‪.‬‬ ‫צייט איז ער געווארן א חלק פון זיי און‬ ‫האט ארויסגעהאלפן מיטן אנפירן די‬ ‫ער קען נישט באשיצן די וועלט ווייל‬ ‫אקציעס‪.‬‬ ‫איינער זאל‬ ‫דער אייבישטער נעמט שוין קעיר פון זיין‬ ‫וועלט‪.‬‬ ‫דזשעק האט אנגעהויבן פילן סיפוק‪,‬‬ ‫ער האט אנגעהויבן צו פילן ווי ער טוט‬ ‫דאס ריסייקלען פלעסטיק איז נישט‬ ‫דאס וואס עס באשיצט די וועלט‪ ,‬נאר‬ ‫זיי אויפהייבן‬ ‫אויף‪ ,‬ער איז נישט סתם נאך א מענטש‪,‬‬ ‫ער נעמט דאך א חלק אין ראטעווען די‬ ‫תורה‪ ,‬תפילה‪ ,‬און מעשים טובים‪ ,‬דאס‬ ‫וועלט‪.‬‬ ‫זענען די פונדאמענטן אויף וועלכע די‬ ‫וועלט שטייט‪.‬‬ ‫און לייגן אויפן‬ ‫גייענדיג אין גאס האט ער אלץ‬ ‫געזוכט פאר פלעסטיק בעג'ס וועלכע‬ ‫און מיט יעדע גוטע זאך וואס ער טוט‬ ‫ריכטיגן ארט‪.‬‬ ‫ליגן אויפן ערד און ווארטן איינער זאל‬ ‫זיי אויפהייבן און לייגן אויפן ריכטיגן‬ ‫‪17‬‬ ‫ו ירא ת שפ"ז‬ ‫אינדערהיים‬ ‫פאר דיין קינד בויעסטו אים אויף‪ ,‬די‬ ‫באקן‪ ,‬און נאך אן א שיעור זאכן – דאס‬ ‫קען ער אויפבויען וועלטן‪.‬‬ ‫גוט ווארט‪ ,‬די שמייכל‪ ,‬דאס וועט אים‬ ‫גייט נישט לאיבוד‪.‬‬ ‫באגלייטן פארן גאנצן לעבן און ער וועט‬ ‫***‬ ‫ביי זיך וויסן – איך בין גוט‪ ,‬מיין מאמע‬ ‫ווען דו ביסט אויף מיט א קינד‬ ‫האלט פון מיר‬ ‫ביינאכט זעט עס דער אייבערשטער‪,‬‬ ‫פיל מאל קען זיך דאכטן פאר א‬ ‫ווען דו שטעלסט דיך קאכן זעט עס‬ ‫אידישע מאמע אז זי טוט גארנישט אויף‪,‬‬ ‫מיט יעדעס מאל מען טוישט אדער‬ ‫דער אייבערשטער‪ ,‬ווען דו ווארטסט אפ‬ ‫דאס לעבן פארט‪ ,‬איין טאג ברענגט די‬ ‫באדט א קינד בויעט מען אויף וועלטן‪.‬‬ ‫דיין מאן מיט א שמייכל ווייסט נאר דער‬ ‫צווייטע‪ ,‬נאך א שבת‪ ,‬נאך א יו"ט‪ .‬צו ווען‬ ‫אייבערשטער וואס ביי דיר אין הארץ טוט‬ ‫עס קומט צו קאכן – וואס מען דארף‬ ‫יא‪ ,‬די אלע זאכן זענען נישט קיין‬ ‫זיך עכט און נאר ער זעט ווי דו שטארקסט‬ ‫דאך יעדן טאג פון פריש האבן וואס צו‬ ‫קלייניגקייטן‪ ,‬מיר זענען פארנומען‬ ‫דיך צו רעדן הארציג ווייעך און שיין‪.‬‬ ‫עסן‪ .‬צו ווען עס קומט צו רייניגן – וואס‬ ‫אויפצובויען די וועלט‪ ,‬מיר שטעלן אויף‬ ‫עס האלט זיך נישט פאר צו לאנג‪ ,‬עס‬ ‫די קומענדיגע דור‪.‬‬ ‫אין הימל ווערט דאס אלעס‬ ‫ווערט שוין ווייטער שמוציג‪ .‬צו ווען עס‬ ‫פארשריבן‪ ,‬יעדע קלייניגקייט וואס‬ ‫קומט צו חינוך פון די קינדער – וואס מען‬ ‫לאמיר בעטן דעם אייבערשטן מיר‬ ‫מען טוט‪ ,‬און אונז‪ ,‬אנדערש ווי דזשעק‪,‬‬ ‫דארף נאכאמאל און נאכאמאל זאגן א‬ ‫זאלן זוכה זיין זיך צו פרייען מיט אונזער‬ ‫זעמיר נישט פארנומען מיט צוזאמקלייבן‬ ‫קינד אז מען דארף פאלגן‪ .‬פיל מאל קען‬ ‫ארבעט‪ ,‬מיר זאלן יעדן טאג דאנקען‬ ‫פלעסטיק בעג'ס‪ ,‬מיר זענען פארנומען‬ ‫א פרוי פילן ווי עס בלייבט גארנישט פון‬ ‫דעם אייבערשטן "שעשני כרצונו"‪ ,‬וואס‬ ‫מיטן שלייפן דיאמאנטן – מיטן ערציען‬ ‫אירע פעולות‪ ,‬איר ארבעט ווערט נישט‬ ‫ער האט אונז אויסדערוועלט צו דעם‬ ‫און מחנך זיין אונזערע קינדער‪ ,‬מיטן‬ ‫איינערקענט‪.‬‬ ‫חשוב'ן פליכט‪ ,‬זיך אינגאנצן איבערגעבן‬ ‫אויפבויען אונזער שטוב‪ ,‬א פלאץ פאר‬ ‫צו אים און זיך פרייען אויסצופירן דעם‬ ‫די שכינה צו רוען‪ ,‬מיר זענען פארנומען‬ ‫אבער וויסן זאלסטו אז דאס זיך פארען‬ ‫אייבערשטנ'ס ווילן‪.‬‬ ‫אויפצובויען וועלטן‪.‬‬ ‫מיט די שטוב ארבעט – דאס זענען זאכן‬ ‫וואס בלייבן‪ ,‬דאס שמייכלען‪ ,‬אויסהערן‪,‬‬ ‫מיט איין גוט ווארט וואס דו געבסט‬ ‫באדן‪ ,‬איינשלעפן‪ ,‬וואשן‪ ,‬ביגלען‪ ,‬קאכן‪,‬‬ ‫וי רא תש פ" ז‬ ‫אינדע רהיים‬ ‫‪18‬‬ ‫אויפן וועג אהיים‬ ‫צוזאמען ביים שיעור פארברענג‪ .‬ווערן בעסער איך בענק‪ .‬כאטש עפעס איך געדענק‪.‬‬ ‫פארגעס דיין רעדל‬ ‫איך מוז דאס פלאץ‪,‬‬ ‫א נאגל אויפ'ן וועג‪,‬‬ ‫פארט זיך א קאר‪,‬‬ ‫פאר זיי שענקען‪,‬‬ ‫א שארפע שטעכער‪,‬‬ ‫א שיינע‪ ,‬א ווייסע‪,‬‬ ‫האלטן די רעדער‪,‬‬ ‫האט עס געמאכט‪,‬‬ ‫שלעפט מיט זיך‪,‬‬ ‫און זיי געדענקען‪.‬‬ ‫פול מיט לעכער‪.‬‬ ‫א שווערע משא‪.‬‬ ‫איך ווארף זיי נישט‪,‬‬ ‫חרוב געווארן‪,‬‬ ‫אוועקגעלייגט‪,‬‬ ‫זיי בלייבן מיט מיר‪,‬‬ ‫הונדערט פראצענט‪,‬‬ ‫אין זיין טראנק‪,‬‬ ‫די רעדלעך זענען‪,‬‬ ‫יארן צוריק‪,‬‬ ‫פול ביז'ן דאך‪,‬‬ ‫ווי א סאוועניר‪.‬‬ ‫ביי אן עקסידענט‪.‬‬ ‫הויפנס דזשאנק‪.‬‬ ‫ער מוז ‪,save'n‬‬ ‫ער זאגט מיט חכמה‪,‬‬ ‫רעדער אלטע‪,‬‬ ‫ס'איז א ‪,must‬‬ ‫דער באלעבאס‪,‬‬ ‫שוין אפגעריבן‪,‬‬ ‫א יעדע רעדל‪,‬‬ ‫א שאד פאר מיר‪,‬‬ ‫האבן זיך דארט‪,‬‬ ‫וואס איז צו‪.bust‬‬ ‫צו ווארפן דאס‪.‬‬ ‫צאמגעקליבן‪.‬‬ ‫מיט נאסטאלגיע‪,‬‬ ‫יעדע רעדל‪,‬‬ ‫אסאך מאל אזוי‪,‬‬ ‫זיי ער באטראכט‪,‬‬ ‫קיין חילוק ווי אלט‪,‬‬ ‫ביים פארן אינמיטן‪,‬‬ ‫רעדער צוריסענע‪,‬‬ ‫יעדער פאר זיך‪,‬‬ ‫געכאפט האט עס‪,‬‬ ‫אלט און צוקראכט‪.‬‬ ‫א סיפור פארציילט‪.‬‬ ‫טיפע שניטן‪.‬‬ ‫צו הערן די גאנצע שיעור פונעם ראש ישיבה רופט ‪212-444-9169 - 212-444-9191‬‬ ‫‪19‬‬ ‫ו ירא ת שפ"ז‬ ‫אינדערהיים‬ ‫ש‪ .‬ל‪ .‬פליישמאן‬ ‫הער אויס א צדיק‪,‬‬ ‫א שאד ער געדענקט‪,‬‬ ‫ביינאכט צופרי‪,‬‬ ‫אן אמת'ער חכם‪,‬‬ ‫וואס איז געווען‪,‬‬ ‫אין אלע שעות‪,‬‬ ‫מאך דיר גרינגער‪,‬‬ ‫ער קען ווען לעבן‪,‬‬ ‫ער פארט מיט זיי‪,‬‬ ‫דיינע דרכים‪.‬‬ ‫געשמאק און באקוועם‪.‬‬ ‫אין זיינע מסעות‪.‬‬ ‫בעט‪" ,‬באשעפער העלף מיר‪,‬‬ ‫נאך פון אלס קינד‪,‬‬ ‫פארט זיך א קאר‪,‬‬ ‫פאלגן דעם רבי'ן‪,‬‬ ‫טראומא אלטע‪,‬‬ ‫א שיינע א ווייסע‪,‬‬ ‫מיט א גרינג הארץ‪,‬‬ ‫שווערע מעשיות‪,‬‬ ‫שלעפט מיט זיך‪,‬‬ ‫אלעמען פארגעבן‪.‬‬ ‫הייסע קאלטע‪.‬‬ ‫א שווערע משא‪.‬‬ ‫רייניג מיין הארץ‪,‬‬ ‫ווי היינט געדענקט ער‪,‬‬ ‫שפאצירט זיך א איד‪,‬‬ ‫ווי א פעדער לייכט‪,‬‬ ‫די שלאקס רעגענען‪,‬‬ ‫א פנים‪ ,‬א בלאסע‪,‬‬ ‫איך זאל גלייבן אז דו‪,‬‬ ‫ער קען נישט פון דעם‪,‬‬ ‫שלעפט מיט זיך‪,‬‬ ‫האסט אלעס געמאכט‪".‬‬ ‫זיך געזעגענען‪.‬‬ ‫א שווערע משא‪.‬‬ ‫מיינע רעדער אלטע‪,‬‬ ‫געזאגט האט דער רבי‪,‬‬ ‫זיין לעבנס רייזע‪,‬‬ ‫זאל איך ווארפן‪,‬‬ ‫פארקערט פון אלע‪,‬‬ ‫איז אומאנגענעם‪,‬‬ ‫לעבן מיט אמונה‪,‬‬ ‫ביי מיר איז שכחה‪,‬‬ ‫ער שלעפט מיט זיך‪,‬‬ ‫נאר דיר דארפן‪.‬‬ ‫א גרויסע מעלה‪.‬‬ ‫פיל אלטע ‪.pain‬‬ ‫דיין עבר לאז אפ‪,‬‬ ‫אוועקגעלייגט‪,‬‬ ‫לאז עס פון אונטער‪,‬‬ ‫אין זיין הארץ‪,‬‬ ‫פארגעס דיין רעדל‪,‬‬ ‫פול יעדע ָאדער‪,‬‬ ‫און לעב געזונטער‪.‬‬ ‫כמעט עס פלאצט‪.‬‬ ‫וי רא תש פ" ז‬ ‫אינדע רהיים‬ ‫‪20‬‬ ‫פרשת וירא‬ ‫תשפ”ז‬ ‫דער בעל‬ ‫ביטחון‬ ‫בלייבט‬ ‫פרייליך!‬ ‫ספר המדות'ל‬ ‫יארצייט‬ ‫מילתא‬ ‫ווען מען טרינקט‬ ‫א שטיקל פון‬ ‫דבדיחותא‬ ‫הייבט מען אן זינגען‬ ‫מיין קלייד‬ ‫בינד צו דיין שיך‬ ‫‪21‬‬ ‫ו ירא ת שפ"ז‬ ‫אינדערהיים‬ ‫=‬ ‫דער הייליגער‬ ‫ְּבעְלזָא רְּב‬ ‫זי"ע‬ ‫יארצייט‪:‬‬ ‫כ"ב חשון‬ ‫=‬ ‫ן די‬ ‫ואך‬‫ו‬‫פ‬ ‫ו‬ ‫יארצייט‬ ‫יצין ִֶמיֶט זִ יְך‪ ,‬וָ ואס ֶטּוֶט ֶֶמען ַָדאן?”‬ ‫עָד ִ‬ ‫ֶֶמ ִ‬ ‫ערן‬‫אר ְַפֶט ֶעְנְ ְֶט ֶַפ ְ‬ ‫ֶָדער ֶֶמעְנְ ְֶטׁש ֶָהאֶט ְגֶ ַ‬ ‫עָד ְ‬ ‫אֵלט‬ ‫קּוֶמָענְ ִִדיֵגֶ ָע ָוָ ָואְך כ"ב ֶֶח ְְׁשָוָ ן ֵגֶ ַ‬ ‫ָעַפ ְ‬ ‫ִִדי ֶ‬ ‫וייֶטער ְגֶ ְ‬ ‫עַפ ֶרעְגְ ֶט‪.‬‬ ‫אְק ֶֶטער וַ ֶ‬ ‫ֶָהאֶט ֶָדער ָָד ְ‬ ‫ואלֶט‬ ‫אֹויף ַא ֶלע ְׁש ֵאלֹות‪ ,‬אּון אֹויּב ֶער וָ ְ‬ ‫אר ַַצייט ַפּון הרה"ק ֶר ִִּבי יִ ָָּׂש�כָ ר ִדֹוב‬ ‫ִִדי יָ ְ‬ ‫ואלֶט ֶער‬ ‫ערן ִריָכְ ִֶטיְג‪ ,‬וָ ְ‬ ‫ְגֶ ֶ‬ ‫עְקעְנְ ֶט ֶעְנְ ְֶט ֶַפ ְ‬ ‫ָעֵלְזָ א ְזי"ָע‪.‬‬‫ִֶמ ִֶּב ְ‬ ‫עֶמֶט ַא ְׁש ִֶט ְיְקל ֶּבְגֶ ָד אּון ֶֶמען‬‫"ֶמען ְנֶ ְ‬‫ֶ‬ ‫עֶטל ַאז ֶער ְֶקען זַ יין ַא‬ ‫אְקּוֶמען ֶָדעם ֶצ ְ‬ ‫ֶ‬ ‫ַּב‬ ‫יעְנְ ֶט‪,‬‬ ‫אצ ֶ‬ ‫ארְק ַארּום ֶָדעם ַּפ ִ‬ ‫ִּביְנְ ְָדֶט ֶעס ְׁש ֶַט ְ‬ ‫עלן ָָדאס ְּבלּוֶט‪”.‬‬ ‫צּוׁש ֶֶט ְ‬ ‫ָא ְּפ ְ‬ ‫אְק ֶֶט ער‪.‬‬ ‫ָָד ְ‬ ‫ו ָוָאס ְׁש� ְט ֶעְל ְט ָאָּפּ‬ ‫וייֶטער‬ ‫אְק ֶֶטער ֶָהאֶט וַ ֶ‬ ‫ָא ֶּבער ֶָדער ָָד ְ‬ ‫עסאר ֶָהאֶט ִאים ְגֶ ְ‬ ‫עַפ ֶרעְגְ ֶט‬ ‫אַפ ָ‬‫ֶָדער ְּפ ָר ֶ‬ ‫ְּב ְְּלוּט?‬ ‫ֵאיין ְׁש ֵא ָלֶה אּון ְנָ אְך ֵאייְנְ ס‪ ,‬אּון ֶָדער‬ ‫אס ְירֶט ָא ֶּבער אֹויּב ֶֶמען‬ ‫ְגֶ ְ‬ ‫עַפ ֶרעְגְ ֶט‪" ,‬וָ ואס ַּפ ִ‬ ‫ערֶט‪.‬‬ ‫ֶטּוָדְנְ ֶט ֶָהאֶט ַא ֶלעס ֵׁשיין ְגֶ ֶ‬ ‫עעְנְ ְֶט ֶַפ ְ‬ ‫ְס ֶ‬ ‫עְקּוֶמען צּום‬ ‫ֶ‬ ‫ַא ָרב ִאיז ַא ֶָמאל ְגֶ‬ ‫עריְגֶ ע ֶּבְגֶ ָד ְנֶ ְ‬ ‫עּבן זִ יְך?”‬ ‫יׁשֶט ְַקיין ִא ֶיּב ִ‬ ‫ֶָהאֶט ְנִ ְ‬ ‫אל ֶּבע ָׁש ָעֶה ַפּון ְׁש ֵאלֹות אּון‬ ‫ְנָ אְך ַא ֶַה ְ‬ ‫עָדֶט ִא ֶיּבער‬ ‫אֹויסְגֶ ֶ‬ ‫ער ְ‬ ‫ְ‬ ‫עלזֶ ער ָרב אּון זִ יְך‬ ‫ֶּב ְ‬ ‫ייער ֵׁשיין‪,‬‬ ‫ארן זֵ ֶ‬ ‫ְְּתׁשּובֹות וָ ואס ִאיז ְגֶ ָ‬ ‫עַפ ְ‬ ‫עֶמען ַפּון זַ יין ְְק ִֶה ָילֶה‪ֶ .‬ער ֶָהאֶט‬ ‫אּב ֶל ֶ‬ ‫ִָדי ְּפ ָר ְ‬ ‫ֶטּוָדעְנְ ֶט ׁשֹוין ְגֶ עוָ ְ‬ ‫וארן‬ ‫ָָדא ִאיז ֶָדער ְס ֶ‬ ‫עלזֶ ער ָרב‬ ‫ייליְגְ ן ֶּב ְ‬ ‫אר'ן ֵֶה ִ‬ ‫יילֶט ַַפ ְ‬ ‫ער ֵצ ְ‬ ‫ֶָד ְ‬ ‫עוואּוסֶט וָ ואס‬ ‫ְ‬ ‫יׁשֶט ְגֶ‬ ‫לֹוירן אּון ְנִ ְ‬ ‫אר ְ‬ ‫ַַפ ְ‬ ‫עַפ ֶרעְגְ ֶט ְנָ אְך‬‫עסאר ְגֶ ְ‬ ‫אַפ ָ‬ ‫ֶָהאֶט ִאים ֶָדער ְּפ ָר ֶ‬ ‫ֵאיין ְׁש ֵא ָלֶה‪:‬‬ ‫ייער ָא ֶרעם אּון ֶער‬ ‫ַאז זַ יין ְְק ִֶה ָילֶה ִאיז זֵ ֶ‬ ‫עֶט ַראָכְ ֶט אּון‬ ‫ְ‬ ‫ְגֶ‬ ‫אֶט‬ ‫ֶה‬ ‫ָ‬ ‫ר‬ ‫ע‬‫ֶ‬ ‫ן‪.‬‬‫ער‬‫צּו ְנְ ְ ְ‬ ‫ַפ‬ ‫ֶ‬ ‫ֶט‬ ‫ע‬‫ֶ‬ ‫עלֶט‪.‬‬ ‫ֶמּוֶט ֶׁשעֶט זִ יְך ִֶמיֶט ְגֶ ְ‬ ‫ְ‬ ‫עֶט ַראָכְ ֶט‪ִּ ,‬ביז ֶער ֶָהאֶט צּום סֹוף ְגֶ עזָ אְגְ ֶט‬ ‫ְגֶ ְ‬ ‫ַפּואֶה ַַפאר ַא ֶֶמעְנְ ְֶטׁש‬ ‫"וָ ואס ִאיז ִָדי ְר ָ‬ ‫יׁשֶט‪”.‬‬‫"איְך וֵ וייס ְנִ ְ‬ ‫עסאר‪ִ :‬‬ ‫אַפ ָ‬ ‫ארן ְּפ ָר ֶ‬ ‫ַַפ ְ‬ ‫אּפֶט‬ ‫צּוְק ַל ְ‬‫ארְק ְ‬ ‫ייער ְׁש ֶַט ְ‬ ‫וָ ואס ֶָהאֶט זִ יְך זֵ ֶ‬ ‫עלזֶ ער ָרב זִ י"ע‬ ‫ֶָהאֶט ִאים ֶָדער ֶּב ְ‬ ‫אֹויַפ ֶֶהער?”‬ ‫ְ‬ ‫אּון ֶעס ְּבלּוֶט ַפּון ִאים ָאן‬ ‫יילֶט ַא ֶָמ ָׁשל‪:‬‬ ‫ער ֵצ ְ‬ ‫ֶָד ְ‬ ‫זִ יְך‬ ‫ֶָהאֶט‬ ‫עסאר‬‫אַפ ָ‬‫ְּפ ָר ֶ‬ ‫ֶָדער‬ ‫ׁשּול ִָדיְגְ ֶט אּון ְגֶ עזָ אְגְ ֶט ַאז ֶער ְֶקען ִאים‬ ‫ַאְנְ ְֶט ְ‬ ‫אֶמען‬‫ֶטּוָדעְנְ ֶט ְגֶ עזָ אְגְ ֶט ַא ְנָ ֶ‬ ‫ֶָהאֶט ֶָדער ְס ֶ‬ ‫ֶעס ִאיז ַא ֶָמאל ְגֶ עוֶ וען ַא ְס ֶ‬ ‫ֶטּוָדְנְ ֶט‬ ‫עֶטיְגְ ֶט‬ ‫אׁש ֶֶט ִ‬ ‫עֶטל וָ ואס ַּב ְ‬ ‫עּבן ֶָדעם ֶצ ְ‬ ‫יׁשֶט ְגֶ ְ‬ ‫ְנִ ְ‬ ‫עלֶט ָאּפ‬‫יצין וָ ואס ְׁש ֶֶט ְ‬ ‫עָד ִ‬ ‫ַפּון ַא ְגֶ עוִ ֶ‬ ‫ויסע ֶֶמ ִ‬ ‫וערן ַא‬ ‫ערְנְ ֶט צּו וֶ ְ‬ ‫על ְ‬ ‫ֵ(אייְנֶ ער וָ ואס ֶָהאֶט זִ יְך ְגֶ ֶ‬ ‫אְק ֶֶטער‪.‬‬ ‫וערן ַא ָָד ְ‬‫ַאז ֶער ֶֶמעְג וֶ ְ‬ ‫ָָדאס ְּבלּוֶט‪.‬‬ ‫ערְנְ ֶט‬‫על ְ‬ ‫ארן ַלאְנְ ְג ְגֶ ֶ‬ ‫אְק ֶֶטער)‪ ,‬וָ ואס ֶָהאֶט יָ ְ‬ ‫ָָד ְ‬ ‫ייָדער‬ ‫אְק ֶֶטער‪ֵ .‬א ֶ‬ ‫רֹויסער ָָד ְ‬ ‫וערן ַא ְגְ ֶ‬ ‫צּו וֶ ְ‬ ‫ייער‬ ‫וארן זֵ ֶ‬‫ֶטּוָדעְנְ ֶט ִאיז ְגֶ עוָ ְ‬ ‫ֶָדער ְס ֶ‬ ‫יׁשֶט ִֶמיֶט זִ יְך יֶ עְנֶ ע‬ ‫"אּון אֹויּב ֶֶמען ֶָהאֶט ְנִ ְ‬ ‫אְקּוֶמען זַ יין באשֶטעֶטיְגוְנְגס‪-‬‬ ‫ֶ‬ ‫ֶער ֶָהאֶט ַּב‬ ‫"איְך ֶָהאּב ָָדאְך‬ ‫ֶטֹויׁשֶט אּון ְגֶ ְ‬ ‫עַפ ֶרעְגְ ֶט‪ִ :‬‬ ‫ְ‬ ‫ַאְנְ‬ ‫יצין‪ ,‬וָ ואס ֶטּוֶט ֶֶמען?”‬ ‫עָד ִ‬ ‫ֶֶמ ִ‬ ‫וערן ַא‬ ‫עֶטל ַאז ֶער ְֶקען ׁשֹוין ֶעְנְ ְָד ִליְך וֶ ְ‬ ‫ֶצ ְ‬ ‫ערֶט ְגּוֶט אֹויף ַא ֶלע ְׁש ֵאלֹות‪,‬‬ ‫ְגֶ ֶ‬ ‫עעְנְ ְֶט ֶַפ ְ‬ ‫עלן‬‫אר ְַפֶט ְׁש ֶֶט ְ‬ ‫עָד ְ‬ ‫אְק ֶֶטער‪ֶָ ,‬האֶט ֶער זִ יְך ְגֶ ַ‬ ‫ָָד ְ‬ ‫צּוליּב ֵאיין ְְק ֵלייְנֶ ע ְׁש ֵא ָלֶה וֶ ועֶט ִאיר ִֶמיר‬ ‫ִ‬ ‫ֶטּוָדעְנְ ֶט ְגֶ עזָ אְגְ ֶט ַא ְנָ ֶ‬ ‫אֶמען‬ ‫ֶָהאֶט ֶָדער ְס ֶ‬ ‫עסאר‬ ‫אַפ ָ‬‫רֹויסן ְּפ ָר ֶ‬‫אר ֶֶהער ַַפאר ַא ְגְ ְ‬ ‫צּו ַא ַַפ ְ‬ ‫אל ְֶט ן?”‬ ‫ָא ְּפ ֶַה ְ‬ ‫ְנּוצן‬ ‫יצין וָ ואס ֶֶמען ְֶקען ְ‬ ‫עָד ִ‬‫וייֶטע ֶֶמ ִ‬ ‫ַפּון ַא ְצוֵ ֶ‬ ‫עלייְגְ ֶט ַא ַסאְך‬ ‫ארְגֶ ֵ‬ ‫וָ ואס ֶָהאֶט ִאים ַָפ ְ‬ ‫ַאְנְ ְׁש ֶָטאֶט ִָדי ֶע ְר ְׁש ֶֶטע‪.‬‬ ‫ְׁש ֵא לֹות‪.‬‬ ‫עסאר ְגֶ עזָ אְגְ ֶט‪:‬‬ ‫אַפ ָ‬‫ֶָהאֶט ִאים ֶָדער ְּפ ָר ֶ‬ ‫עֶטיְגּוְנְ ְג‬ ‫אׁש ֶֶט ִ‬ ‫ויאזֹוי ְֶקען ֶֶמען ְגֶ ְ‬ ‫עּבן ַא ַּב ְ‬ ‫"וִ ַ‬ ‫יׁשֶט ִָדי‬ ‫"אּון אֹויּב ֶֶמען ֶָהאֶט אֹויְך ְנִ ְ‬ ‫וי רא תש פ" ז‬ ‫אינדע רהיים‬ ‫‪22‬‬ ‫ערְנֶ ען זִ יְך ָאּפ ַפּון ֶָדעם ַאז וֶ וען‬ ‫ִֶמיר ֶל ְ‬ ‫על ֶּבע זָ אְג ִאיְך ִָדיר; ִָדי ַא ֶלע ָצרֹות‬ ‫ָ"ָדאס זֶ ְ‬ ‫אְק ֶֶטער‪ ,‬אֹויּב‬ ‫וערן ַא ָָד ְ‬ ‫ַַפאר ַא ֶֶמעְנְ ְֶטׁש צּו וֶ ְ‬ ‫ֶעס ִאיז ָָדא ָׁשלֹום‪ ,‬זֶ עְנֶ ען ָָדא ַא ֶלע ְּב ָרָכֹות‪.‬‬ ‫ייָדֶט ַּביי ַאייְך ִאין ְׁש ֶָטאֶט ִאיז‬ ‫וָ ואס ֶֶמען ַל ְ‬ ‫יׁשֶט ַאז ִאין ַא ַַפאל וָ ואס ֶֶמען‬ ‫וייסֶט ְנִ ְ‬ ‫ֶער וֵ ְ‬ ‫ייער ִליּב וֶ וען‬ ‫ער ְׁש ֶֶטער ֶָהאֶט זֵ ֶ‬ ‫ייּב ְ‬ ‫ֶָדער ֵא ֶ‬ ‫יׁשֶט‬ ‫צּוליּב ֶָדעם וָ ואס ֵאייְנֶ ער וִ ויל ְנִ ְ‬ ‫ְנָ אר ִ‬ ‫יׁשֶט‬ ‫ערֶט ְנִ ְ‬ ‫לּוֶטיְגְ ן אּון ֶעס ֶֶה ְ‬‫זֶ עֶט ַא ֶֶמעְנְ ְֶטׁש ְּב ִ‬ ‫ֶטּוען ֶֶח ֶסָד ֵאייְנֶ ער‬ ‫עּבן ְּב ָׁשלֹום אּון ֶ‬ ‫ִא ְיָדן ֶל ְ‬ ‫וייֶטן‪”.‬‬ ‫ייסן ַא ְׁש ִֶט ְיְקל ַפּון זִ יְך ַַפאר ַא ְצוֵ ְ‬ ‫ָא ְּפ ַר ְ‬ ‫יׁשֶט ְַקיין ְׁש ִֶט ְיְקל ֶּבְגֶ ָד‪,‬‬ ‫אֹויף‪ ,‬אּון ֶֶמען ֶָהאֶט ְנִ ְ‬ ‫וייֶטן‪ָ ,‬א ֶּבער ֶָח ִל ָילֶה וֶ וען ֶֶמען‬ ‫יֶט'ן ְצוֵ ְ‬ ‫ִֶמ ְ‬ ‫ייָדער‬ ‫ייסֶט ֶֶמען ַא ָראּפ ַפּון ִָדי ֵאייְגֶ עְנֶ ע ְְק ֵל ֶ‬ ‫ַר ְ‬ ‫יׁש ֶָטא ְַקיין ְּב ָרָכָ ֶה‪.‬‬ ‫ְְק ִריְגְ ֶט זִ יְך ִאיז ְנִ ְ‬ ‫ָָדאס ֵֶמייְנְ ֶט ַאז ִָדי ֶֶמעְנְ ְֶט ְׁשן ַפּון יֶ עְנֶ ע‬ ‫אֶטעוֶ וען ַא ֶֶמעְנְ ְֶטׁש?!”‬ ‫לֹויַפֶט ַר ֶ‬ ‫אּון ֶֶמען ְ‬ ‫יׁשֶט ְגֶ עֶטּון ְַקיין ֶֶח ֶסָד ֵאייְנֶ ער‬‫אּבן ְנִ ְ‬ ‫ְׁש ֶָטאֶט ֶָה ְ‬ ‫ְזְ כּותֹו יָ ֵגֵ ן ָָע ֵֵלינּו‪.‬‬ ‫יׁשֶט ְַקיין‬‫וייֶטן‪ ,‬אּון ַאז ֶֶמען ֶטּוֶט ְנִ ְ‬ ‫יֶט'ן ְצוֵ ְ‬‫ִֶמ ְ‬ ‫עלזֶ ער ָרב ֶָהאֶט‬ ‫ייליְגֶ ער ֶּב ְ‬ ‫ֶָדער ֵֶה ִ‬ ‫יׁש ֶָטא ְַקיין ְּב ָרָכָ ֶה‪.‬‬ ‫ֶֶח ֶסָד ִאיז ְנִ ְ‬ ‫עעְנְ ִָדיְגְ ֶט ֶָדעם ֶָמ ָׁשל אּון ְגֶ עזָ אְגְ ֶט ַַפ ְ‬ ‫ארן ָרב‪:‬‬ ‫ְגֶ ֶ‬ ‫‪23‬‬ ‫ו ירא ת שפ"ז‬ ‫אינדערהיים‬ ‫ס’קומט עפעס פריש‬ ‫ווארט מיט שפאנונג‬ ‫וי רא תש פ" ז‬ ‫אינדע רהיים‬ ‫‪24‬‬ ‫‪25‬‬ ‫ו ירא ת שפ"ז‬ ‫אינדערהיים‬ ‫משפחת‬ ‫גליק‬ ‫ייְדֶל‪".‬‬ ‫ַַא ֵֵמ ְ‬ ‫ֵצּופ ְִר ְיְדן‪ַַ .‬אֵזֹוי ֵֵמיין‬ ‫יׁשט ְ‬ ‫יסֶל ֵנִ ְ‬ ‫ֵזִ י ִַאיֵז ַַא ִּב ְ‬ ‫ֶדֶֶרְֶך ְ ֶאֶֶרֶ ץ‪.‬‬ ‫ְרֹויְרן‬ ‫ַאְר ְפ ְ‬ ‫יּבן ְׁש ֵטיין ַפ ְ‬ ‫עּבֶלִ ְ‬ ‫ִַאיְך ִּבין ֶגֶ ְ‬ ‫ִַאיְך‪ִַ .‬איְך ְט ְַרַאְכְ ט ַַאֵז ֵַמֶלְ ִּכִ י וִ ויֶל ֶּב ֱַא ֵֶמת‬ ‫יׁשט‬ ‫ַאֹויף ֵַמיין ְַּפֶלַ ַאץ‪ִַ .‬איְך ָהַאּב ֵנִ ְ‬ ‫ֶגּוטע‬ ‫ֵזַ יין ווַאֹויֶל ַאּון ֵזִ יְך ִפ ְיְרן ִֵמיט ֶ‬ ‫ייְדֶל ֶקען‬ ‫ייּבן וִ וי ַַאֵזֹוי ַַא ֵֵמ ְ‬‫עקעֵנְ ט ֶגְ ֶלֵ ְ‬ ‫ֶגֶ ֶ‬ ‫ִֵמְדֹות‪ִַ .‬איְך ְַדַאוֶ וען ַפַאְר ִַאיְר ַַאֵז ֵזִ י ֵזָ ַאֶל‬ ‫יׁשט ַקיין‬ ‫עְרין‪ֵ .‬נִ ְ‬ ‫עְר ִ‬‫עְדן ַאֹויף ַַא ֶלֶ ֶ‬ ‫ַַאֵזֹוי ְֶר ְ‬ ‫ַאְר ְקן ַאֹויף ִַאיְר‬ ‫ַאּבן ִּכ ַַּח ֵזִ יְך ֵצּו ְׁש ַט ְ‬ ‫ָה ְ‬ ‫ייְדֶלֶ עְך‬ ‫עְר ֵֵצייֶלְ ט‪ַַ :‬אֶלֶ ע ֵֵמ ְ‬ ‫ִֵצ ִיְרי ְֶד ְ‬ ‫עְרין ִַאיֵז‪,‬‬ ‫עְר ִ‬‫ִַחיֶלּוק וִ וי ְׁש ְט ְֶרעֵנְ ֶג ְִדי ֶלֶ ֶ‬ ‫עְרוַ וייֶל ָהַאט ְֶדעְר‬ ‫יֵ ֵֶצְר ָה ְָרע‪ַָ .‬א ֶּבעְר ְֶד ְ‬ ‫ייע‬ ‫ייעְר ֶלִ יּב ְִדי ַָאֵנְ הֹויּב פּון ַַא ֵנֵ ֶ‬ ‫ַאּבן ֵזֵ ֶ‬‫ָה ְ‬ ‫ץ'ְדיֶג‪.‬‬ ‫ייעְר ְֶד ְֶרְך ֶַא ְֶר ִ‬ ‫ַאְרף ֵֶמען ֵזַ יין ֵזֵ ֶ‬ ‫ְַד ְ‬ ‫עְר ְׁש ֶטעְר ִַאיְר ֶגֶ עֶלֵ ייֶגְ ט ִַאין ֵַמיין‬ ‫ייּב ְ‬ ‫ֵַא ֶ‬ ‫ְסקּוֶל יָ ַאְר‪ַַ .‬אֶלֶ עס ִפיֶלְ ט ַַאֵזֹוי ְפ ְִריׁש‬ ‫יׁשט ֵנָ ַאְר ְָדַאס‪ֵ ,‬נָ ַאְר ַאֹויְך‬ ‫ְקֶלַ ַאס‪ַ ,‬אּון ֵנִ ְ‬ ‫יֵמּוְדים‪,‬‬ ‫ייע ֶלִ ִ‬ ‫עְריֵנְ ס‪ֵ ,‬נֵ ֶ‬ ‫עְר ִ‬ ‫ייע ֶלֶ ֶ‬‫ַאּון ֵנֵ יי‪ֵ .‬נֵ ֶ‬ ‫ַאּבן‬ ‫ייְדֶלֶ עְך וָ וַאס ָה ְ‬ ‫ַַא ַָּפַאְר ֵֵמ ְ‬ ‫עּבן ִֵמיְר‪.‬‬‫ֶגְ ֶלַ ייְך ֵנֶ ְ‬ ‫ייע ִׁשיְך‪.‬‬‫ַַא ַסַאְך ֵָמַאֶל ָהַאט ֵֶמען ַאֹויְך ֵנֵ ֶ‬ ‫ַאּבן‬ ‫ָה ְ‬ ‫ֵַמֶלְ ִּכִ י‬ ‫עּבן‬ ‫עׁש ַטַאֵנֶ ען ֵנֶ ְ‬ ‫ֶגֶ ְ‬ ‫ייעְר ָקַאַּפ‪ִַ .‬איְך‬ ‫ַאקֶלְ ט ִֵמיט ֵזֵ ֶ‬ ‫עׁש ְ‬ ‫ֵצּוֶגֶ ָ‬ ‫עּבן ַַאן‬ ‫ַאֵמע ָהַאט ִֵמיְר ֶגֶ עֶגֶ ְ‬ ‫ֵַמיין ֵַמ ֶ‬ ‫עְרין פּון ְִדי‬ ‫עְר ִ‬ ‫ַאּוֵנְ ֵזֶ עְר ִַא ִיְדיׁש ֶלֶ ֶ‬ ‫עהַאט‬ ‫ֵמֹוְרַא ֶגֶ ַ‬ ‫ַאּבן ֶַא ְפ ָׁשְר ָ‬ ‫ֵֵמיין‪ֵ ,‬זֵ יי ָה ְ‬ ‫ֵצּופ ְִרי וֶ וען‬ ‫עְדע ְ‬ ‫ֵע ֵָצה ַָאֵנְ הֹויּב יָ ַאְר‪ַַ ,‬אֵז יֶ ֶ‬ ‫יׁשט ֵנָ ַאְר ֵנֵ יי ַפַאְר‬‫יָ ַאְר ִַאיֵז ַאֹויְך ֵנֵ יי‪ֵ ,‬נִ ְ‬ ‫ֵמֹוְרַא‬ ‫ָ‬ ‫פּון ֵַמֶלְ ִּכִ י‪ .‬וָ וַאס ִַאיֵז ְָדַא ֵצּו‬ ‫ִַאיְך ֶגֵ יי ַַאְרֹויס פּון הֹויֵז‪ֵ ,‬זָ ַאֶג ִַאיְך ַַא‬ ‫עֵצט‬‫ַאּוֵנְ ֵזֶ עְר ְקֶלַ ַאס‪ֵ ,‬נָ ַאְר ֵזִ י ִַאיֵז יֶ ְ‬ ‫ייְדֶל? וָ וַאס ֶקען ֵזִ י ׁשֹוין‬ ‫ַאּבן פּון ַַא ֵֵמ ְ‬ ‫ָה ְ‬ ‫עְר ְׁש ֶטעְר‪.‬‬ ‫ייּב ְ‬ ‫ְׁש ִטיֶלֶ ע ְְּת ִפֶלָ ה ֵצּו ְֶדעְר ֵַא ֶ‬ ‫עְרין‪ִֵ .‬מיס ֶּבעֵנֶ עט ִַאיֵז‬ ‫עְר ִ‬ ‫וַאְרן ַַא ֶלֶ ֶ‬ ‫ֶגֶ עוָ ְ‬ ‫ַאְרף ֵֶמען ֵנָ ַאְר פּון‬ ‫ַאּבן ְַד ְ‬ ‫ֵמֹוְרַא ָה ְ‬ ‫טּון? ָ‬ ‫עפעְר‪ֶ ,‬העֶלְ ף ִַאיְך ֵזָ ַאֶל‬ ‫ַאׁש ֶ‬ ‫"הייֶלִ יֶגֶ עְר ַּב ֶ‬ ‫ֵ‬ ‫עְרין‪.‬‬‫עְר ִ‬‫ֶגּוטע ֶלֶ ֶ‬ ‫ייעְר ַַא ֶ‬ ‫ֵזֵ ֶ‬ ‫עְרע‬‫עפעְר‪ַָ ,‬א ֶּבעְר פּון ַַאֵנְ ְֶד ֶ‬ ‫ַאׁש ֶ‬ ‫ְִדי ַּב ֶ‬ ‫קּוקן ֶגּוט ַאֹויף ֵַמֶלְ ִּכִ י‪ַ .‬אּון ַאֹויף ַַאֶלֶ ע‬ ‫ְ‬ ‫עְר ֵֵצייֶלְ ט ְִדי ַַּפ ְְר ָׁשה ִֵמיט‬ ‫ֵזִ י ְֶד ְ‬ ‫יׁשט‬ ‫ִקיֵנְ ְֶדעְר וָ וַאס ִפ ְיְרן ֵזִ יְך ַאֹויף ִֵמיט ֵנִ ְ‬ ‫ַאּבן ֵנָ ַאְר‬ ‫ייְדֶלֶ עְך‪ַ .‬אּון ַַאֵז ִַאיְך ֵזָ ַאֶל ָה ְ‬ ‫ֵֵמ ְ‬ ‫עסַאֵנְ ֶטע ֵֶמ ְְד ְָר ִׁשים‪.‬‬ ‫עְר ַ‬ ‫ֵזֹויפיֶל ִַאיֵנְ ֶט ֶ‬ ‫ַַא ִ‬ ‫יׁשט‬ ‫ַאְרף ֵֶמען ֵזִ יְך ֵנִ ְ‬ ‫ֶגּוטע ִֵמיְדֹות‪ְַ ,‬ד ְ‬ ‫ֶ‬ ‫ֶגּוטע ֶע ְְרֶלִ יְכֶ ע ַַח ֶֶב ְְר ֶ'טעס"‪.‬‬ ‫ֶ‬ ‫עְרֵנֶ ען ִֵמיְר ֵׁשייֵנֶ ע ִֵמְדֹות ַאּון‬ ‫ַאֹויְך ֶלֶ ְ‬ ‫ַאּבֶלֶ עם ִַאיֵז ֶגֶ עוֶ וען‬ ‫עקן‪ְִ .‬די ְַּפ ְָר ְ‬ ‫עְר ְׁש ְֶר ְ‬‫ְֶד ְ‬ ‫ַַא ַָּפַאְר ֶטעֶג ֵנָ ַאְך סּוִּכֹות‪ֵ ,‬נָ ַאְכְ 'ן‬ ‫עסַאֵנְ ֶטע ֵזַ ַאְכְ ן‪.‬‬ ‫עְר ַ‬ ‫ַַא ַסַאְך ִַאיֵנְ ֶט ֶ‬ ‫ַאק ְיְרט פּון‬ ‫ַַאֵז ִַאיְך ָהַאּב ֶגֶ עוֶ וען ַַאֵזֹוי ָׁש ִ‬ ‫עְרֵנֶ ען ְִדי ֶע ְְר ְׁש ֶטע ַהַאֶלְ ּב‬ ‫ייסיֶג ֶלֶ ְ‬ ‫ְפֶלַ ִ‬ ‫עֵצט ַּביי‬ ‫ִֵמיס ֶּבעֵנֶ עט ָהַאט ִֵמיְר ֶגֶ עֵזֶ ְ‬ ‫וָ וַאס ֵַמֶלְ ִּכִ י ָהַאט ֶגֶ עֵזָ ַאֶגְ ט ַַאֵז ִַאיְך ָהַאּב‬ ‫ְרּוַאיֶג‬ ‫ִ‬ ‫ַאּבן ִֵמיְר‬ ‫פּון ְִדי ָטַאֶג‪ָ ,‬ה ְ‬ ‫עּבן ִֵמיְר‪ַ ,‬אֹויף ֵַמיין‬ ‫ׁשּוְרה‪ֵ .‬נֶ ְ‬ ‫עֵצ ֶטע ָ‬ ‫ְִדי ֶלֶ ְ‬ ‫עְדן‪.‬‬‫עקעֵנְ ט ְֶר ְ‬ ‫יׁשט ֶגֶ ֶ‬ ‫ַאְרֵנִ ְ‬‫ֶגָ ְ‬ ‫ְרֹויסן ַּביי ַה ְפ ָס ָקה‪.‬‬ ‫ַאְר ְּב ְֶרעֵנְ ֶגְ ט ִַאיֵנְ ְְד ְ‬ ‫ַפ ְ‬ ‫יֵצט ‪ִַ ....‬איְך וִ ויֶל ֶעֵנְ ק‬ ‫ְֶרעְכְ ֶטע ֵזַ ייט‪ֵ ,‬זִ ְ‬ ‫עְרֵנֶ ען‪,‬‬ ‫יטן ֶלֶ ְ‬ ‫ֵנָ ַאְך ַה ְפ ָס ָקה ִַאיֵנְ ִֵמ ְ‬ ‫עּבט ֵזִ יְך ֵַמֶלְ ִּכִ י ַַא ְרּוף ַָאן‪,‬‬ ‫ֶלּוֵצֶלִ יֵנְ ֶג ֶגֶ ְ‬ ‫ְַּפ ְ‬ ‫ַאֵמען‪ ,‬וַ וייֶל‬ ‫יׁשט ֵזָ ַאֶגְ ן ִַאיְר ֶעְכְ ֶטע ֵנָ ֶ‬ ‫ֵנִ ְ‬ ‫ֶלּוֵצֶלִ יֵנְ ֶג ֶגֶ עֵזֶ ען ַַא ְקֶלֵ יין‬ ‫ָהַאּב ִַאיְך ְַּפ ְ‬ ‫יׁשט ַַאֵזַ ַא‬ ‫"ֵמיס ֶּבעֵנֶ עט ִַאיֵז ֲַא ִפיֶלּו ֵנִ ְ‬ ‫ִ‬ ‫עְדן ֶלָ ׁשֹון‬ ‫יׁשט ַַחס וְ ָׁשֶלֹום ְֶר ְ‬ ‫ִַאיְך וִ ויֶל ֵנִ ְ‬ ‫עּבט ַַא ְפֶלִ י ַַאְרֹויף ַאֹויף‬ ‫עטעֶלֶ ע ֶגֶ ְ‬ ‫ֵֶצ ֶ‬ ‫עְרין‪ֵ ,‬זִ י ִַאיֵז ַַאֵזֹוי ְׁש ְט ְֶרעֵנְ ֶג‪,‬‬ ‫עְר ִ‬ ‫ֶגּוטע ֶלֶ ֶ‬ ‫ֶ‬ ‫ְרּופן ֵַמֶלְ ִּכִ י‪.‬‬ ‫ָה ְָרע‪ִַ .‬איְך וֶ ועֶל ִַאיְר ַָאֵנְ ְ‬ ‫ֵַמיין ִטיׁש‪.‬‬ ‫עֵמען‪ .‬וֶ ועְר ֵזָ ַאֶגְ ט‬ ‫יׁשט ַָא ֶט ֶ‬ ‫ֵזִ י ֶלָ ַאֵזְ ט ֵנִ ְ‬ ‫ַאְרף ִַאיְר ָפַאֶלְ ֶגְ ן? ֵזִ י ִַאיֵז ֵסיי וִ וי ֵנָ ַאְך‬ ‫ְֵמ ַ'ְד ְ‬ ‫ייְדֶל‪ַָ ,‬א ֶּבעְר‬ ‫ֵַמֶלְ ִּכִ י ִַאיֵז ַַא ווַאֹויֶלֶ ע ֵֵמ ְ‬ ‫וי רא תש פ" ז‬ ‫אינדע רהיים‬ ‫‪26‬‬ ‫ח‪ .‬צ‪ .‬גליק‬ ‫עְר ְקט וִ וי ֵַמֶלְ ִּכִ י‬ ‫ַאֵמ ְ‬ ‫ִַאיְך ָהַאּב ַּב ֶ‬ ‫ֵֶמען ְֵמְכַ ֵּבְד ֵזַ יין‪ֵֶ .‬מען ֵמּוֵז ֵזַ יין ְֶד ְֶרְך‬ ‫עְר ְקט ַאֹויף‬ ‫ַאֵמ ְ‬‫ִַאיְך ָהַאּב ַּב ֶ‬ ‫ְרּוּב ְיְרט ִֵמיְר ֵצּו וִ ויֵנְ ֶקען ַַאֵז ִַאיְך ֵזָ ַאֶל‬ ‫ְַּפ ִ‬ ‫עְרן ַאּון‬ ‫ֵצּוה ְ‬ ‫ַאְרף ֵזִ יְך ֶ‬ ‫ץ'ְדיֶג‪ֵֶ ,‬מען ְַד ְ‬ ‫ֶַא ְֶר ִ‬ ‫ֵַמֶלְ ִּכִ י'ס ַָּפֵנִ ים ַַא ְקֶלֵ ייֵנְ ְט ִׁשיֶגֶ ע ְׁש ֵֵמייְכְ ֶל‪.‬‬ ‫ייּבן‪ִַ .‬איְך ָהַאּב ֵנָ ַאְכְ ַַא ֵָמַאֶל‬‫ַאֹויפ ֵה ְ‬ ‫ְ‬ ‫ֶעס‬ ‫ֵנּוֵמען‬ ‫ַאְר ֶ‬ ‫יׁשט ֵזַ יין ַפ ְ‬ ‫ָפַאֶלְ ֶגְ ן‪ֵֶ .‬מען ָטַאְר ֵנִ ְ‬ ‫ַאְר ְׁש ַטַאֵנֶ ען ַַאֵז ֵזִ י ָהַאט‬ ‫ִַאיְך ָהַאּב ַפ ְ‬ ‫עט ‪.‬‬ ‫עּב ְ‬ ‫ֶגֶ ֶ‬ ‫ייְדֶלֶ עְך‪".‬‬ ‫עְרע ֵֵמ ְ‬ ‫ִֵמיט ַַאֵנְ ְֶד ֶ‬ ‫עְר ֵהייט‬ ‫עטֶל ְׁש ִטיֶלֶ ְ‬ ‫עׁש ְיקט ְִדי ֵֶצ ְ‬ ‫ִֵמיְר ֶגֶ ִ‬ ‫עפעְר ֵזָ ַאֶל ִֵמיְר ֶהעֶלְ ְפן‪,‬‬ ‫ַאׁש ֶ‬ ‫ְֶדעְר ַּב ֶ‬ ‫עפֶלֹויֶגְ ן‬‫ַַאֵזֹוי ָהַאט ֵַמיין ָקַאַּפ ֶגֶ ְ‬ ‫עְרֵנֶ ען‪.‬‬ ‫יטן ֶלֶ ְ‬ ‫ִַאיֵנְ ִֵמ ְ‬ ‫עְר ְׁש ֶטעְר‪ִּ ,‬ביֵז ֶלָ ַאֵנְ ְטׁש‬ ‫ייּב ְ‬ ‫ַאּון ְׁשִּכ ַַּח ֵַא ֶ‬ ‫יׁשט‬ ‫ויׁשן‪" ,‬יָ ַא ֶלֵ ייֵנֶ ען"‪ַָ ,‬א ְֶדעְר "ֵנִ ְ‬ ‫ְֵצוִ ְ‬ ‫ֶלּוֵצֶלִ יֵנְ ֶג‬ ‫ִַאין ֵַמיין ָקַאַּפ ָהַאט ְַּפ ְ‬ ‫ץ'ְדיֶג ַאּון‬ ‫ִּבין ִַאיְך ֶגֶ עוֶ וען ְֶד ְֶרְך ֶַא ְֶר ִ‬ ‫ֶלֵ ייֵנֶ ען"‪ִַ ,‬איְך ָהַאּב ְׁשֵנֶ עֶל ֶגֶ עֵזָ ַאֶגְ ט ַָאן‬ ‫ייען קֹוֶלֹות‪ְִ .‬די‬ ‫עהֹויּבן ֵצּו ְׁש ְֵר ֶ‬ ‫ְ‬ ‫ַָאֵנְ ֶגֶ‬ ‫ַאּבן‬ ‫עהַאֶלְ ְטן וָ וַאס ִֵמיְר ָה ְ‬ ‫יטֶגֶ ַ‬ ‫ִֵמ ְ‬ ‫עְרן ְִדי ְקֶלַ ַאס‪,‬‬ ‫יׁשט ֵצּו ְׁש ֶט ְ‬ ‫ַַא קֹוֶל ֵנִ ְ‬ ‫יֵ ֵֶצְר ָה ְָרע ָהַאט ִֵמיְר ֶגֶ עֵזָ ַאֶגְ ט‪" ,‬יֶלֵ יין‬ ‫עְר ֵנְ ט‪.‬‬ ‫ֶגֶ עֶלֶ ְ‬ ‫עפעְר‪ֶ ,‬העֶלְ ף ִֵמיְך‬ ‫ַאׁש ֶ‬ ‫"הייֶלִ יֶגֶ עְר ַּב ֶ‬ ‫ֵ‬ ‫עטֶל‪ֶ ,‬עס ִַאיֵז ִֵמן ַה ְס ְַּתם ַַאֵזֹוי‬ ‫ְִדי ֵֶצ ְ‬ ‫עק ְס ֶטע וָ וַאְך‬ ‫ִַאם יִ ְְר ֵֶצה ַה ֵׁשם‪ֵ ,‬נֶ ְ‬ ‫ַאקּוֵמען ְִדי‬‫ֶ‬ ‫ְָדַא"‪ַ .‬אּון ֶגְ ֶלַ ייְך ָהַאּב ִַאיְך ַּב‬ ‫עסַאֵנְ ט‪ְִ ,‬ריְכְ ִטיֶג?" ַאּון ְדּו‬ ‫עְר ַ‬‫ִַאיֵנְ ֶט ֶ‬ ‫עְר ֵֵצייֶלְ ן וָ וַאס ָהַאט‬ ‫וֶ ועֶל ִַאיְך ַַאייְך ְֶד ְ‬ ‫טּוַּפן ְִדי‬ ‫ַאַּפ ְׁש ְ‬ ‫עְר ֵהייט ַַא ְָר ְ‬‫ְרּוַאיֶגֶ ְ‬ ‫ִּכ ַַּח ֵצּו ִ‬ ‫ייּבן ַפַאְר ֵַמֶלְ ִּכִ י‪".‬‬ ‫ֵצּוְר ְיק ְׁש ְַר ְ‬ ‫ועסט ֶעס ִ‬ ‫וֶ ְ‬ ‫ַאס ְיְרט‪.‬‬ ‫וייטעְר ַַּפ ִ‬ ‫וַ ֶ‬ ‫עטֶל פּון ֵַמיין ִטיׁש‪ַ ,‬אּון ֵזִ יְך ֵַמַאְכְ ן וִ וי‬ ‫ֵֶצ ְ‬ ‫ְִדי יֵ ֵֶצְר טֹוֶב ָהַאט ִֵמיְר ֶגֶ עֵזָ ַאֶגְ ט‪ֵ" ,‬נֵ יין‬ ‫יׁשט וָ וַאס ְָדַאס ִַאיֵז‪.‬‬ ‫ִַאיְך וֵ וייס ֵנִ ְ‬ ‫ַאְרף‬ ‫עְרין ְַד ְ‬ ‫עְר ִ‬ ‫ֵצּוְרי‪ַַ ,‬חס וְ ָׁשֶלֹום‪ַַ ,‬א ֶלֶ ֶ‬ ‫ִ‬ ‫טאטע‬ ‫מאמע‬ ‫מענדי‬ ‫צירי‬ ‫הענדי‬ ‫וועלוועלע‬ ‫נתי‬ ‫‪27‬‬ ‫ו ירא ת שפ"ז‬ ‫אינדערהיים‬ ‫טרעף צו‬ ‫וויאזוי קען זיין א מענטש צאלט געלט‪,‬‬ ‫מען נעמט עפעס אוועק פון אים און מען‬ ‫לייגט עס אין מיסט?‬ ‫שאלה און ענטפער פון פאריגע וואך‪:‬‬ ‫וויאזוי קען מען מאכן פון פופציג אמעריקאנער‬ ‫מטבעות אז ס’זאל אויסקומען איין דאלער?‬ ‫פינף און פערציג פעניס‪ ,‬צוויי דיימס‪ ,‬צוויי ניקלס‪ ,‬און‬ ‫איין קוואדער‪.‬‬ ‫אדער פערציג פעניס‪ ,‬אכט ניקלס‪ ,‬און צוויי דיימס‬ ‫וי רא תש פ" ז‬ ‫אינדע רהיים‬ ‫‪28‬‬ ‫ספר המדות'ל‬ ‫מילתא דבדיחותא‬ ‫‪ 10‬מאל אראפגעפאלן‬ ‫ֲאכִ ילָ ה‬ ‫א מענטש האט אמאל געקויפט‬ ‫א פלאש בראנפן און ער האט זיך‬ ‫געגרייט אהיימצופארן מיט זיין‬ ‫שׁוֹתה ַמ ְת ִחיל לְ זַ ֵמּר וּלְ נַ גֵּ ן‬ ‫טו‪ַ .‬מה כְּ ֶשׁ ָא ָדם ֶ‬ ‫ביציקל‪.‬‬ ‫וְ ֹלא כֵ ן ַבּ ֲאכִ ילָ תוֹ‪ֵ ,‬מ ֲח ַמת ֶשׁ ָא ְמרוּ ִשׁ ָירה‬ ‫ער האט אבער געטראכט צו‬ ‫ַעל ַה ְבּ ֵאר וְ ֹלא ָא ְמרוּ ִשׁ ָירה ַעל ַה ָמּן‪.‬‬ ‫זיך‪ ,‬וואס וועט זיין אויב וועל איך‬ ‫ָדאס וָ ואס ֶמען זֶ עט ַאז וֶ וען ַא ֶמענְ ְטשׁ‬ ‫אראפפאלן פונעם ביציקל און די‬ ‫פלאש וועט זיך צעברעכן?‬ ‫הוֹיבּט ֶער ָאן צוּ זִ ינְ גֶ ען‪ ,‬אוּן וֶ וער‬ ‫ְ‬ ‫ְט ִרינְ ְקט‪,‬‬ ‫האט ער דעריבער געטרונקען‬ ‫ישׁט זִ ינְ גֶ ען‪ָ ,‬דאס‬ ‫ֶער ֶע ְסט ַמאכְ ט ֶעס ִאים נִ ְ‬ ‫די גאנצע פלאש און איז‬ ‫אבּן גֶ עזִ ינְ גֶ ען ִשׁ ָירה‬ ‫ִאיז וַ וייל ִדי ִא ְידן ָה ְ‬ ‫אהיימגעפארן‪.‬‬ ‫אבּן גֶ עזִ ינְ גֶ ען ַא ַדאנְ ק‬ ‫אוֹיפ’ן ְבּ ֵאר‪ ,‬זֵ יי ָה ְ‬ ‫ְ‬ ‫אנקומענדיג אהיים זאגט ער‬ ‫אוֹיפ’ן ְשׁ ֵטיין פוּן וָ ואס זֵ יי‬ ‫ְ‬ ‫ער ְשׁ ְטן‬‫ייבּ ְ‬ ‫צוּם ֵא ֶ‬ ‫צו זיין ווייב‪“ ,‬נאך א מזל איך‬ ‫האב אויסגעטרינקען די גאנצע‬ ‫ישׁט‬ ‫אבּן נִ ְ‬ ‫ואסער‪ ,‬אוּן זֵ יי ָה ְ‬ ‫אקוּמען וַ ֶ‬ ‫ֶ‬ ‫אבּן ַבּ‬‫ָה ְ‬ ‫פלאש פאר איך בין ארויסגעפארן‪,‬‬ ‫ער ְשׁ ְטן אוֹיף ִדי ָמן וָ ואס זֵ יי‬ ‫ייבּ ְ‬ ‫גֶ עזִ ינְ גֶ ען צוּם ֵא ֶ‬ ‫ווייל איך בין טאקע צען מאל‬ ‫אקוּמען צוּ ֶע ְסן‪.‬‬ ‫ֶ‬ ‫אבּן ַבּ‬ ‫ָה ְ‬ ‫אראפגעפאלן פון די ביציקל‬ ‫אינמיטן וועג”‪...‬‬ ‫בינד צו דיין שיך‬ ‫א קארגער עושר זעט אמאל ווי‬ ‫אן ארימאן שלעפט זיך די פיס‪.‬‬ ‫בחידה טובה‬ ‫פרעגט ער אים‪” ,‬וואס איז דאס“?‬ ‫זאגט דער ארימאן אז די‬ ‫זויל פונעם שיך איז אביסל‬ ‫‪ .1‬וועלכע ראש חודש זאגט מען גאנץ‬ ‫אראפגעריסן‪ ,‬ממילא איז שווער‬ ‫הלל‪ ,‬און וועלכע ראש חודש זאגט מען‬ ‫צו וואקן‪.‬‬ ‫בכלל נישט קיין הלל?‬ ‫דער עושר נעמט ארויס א‬ ‫בינטל געלט ארומגענומען מיט‬ ‫א ראבער בענד )גומי(‪ ,‬און דער‬ ‫ארעמאן עפנט גרויס די אויגן פול‬ ‫חידות און ענטפערס פון פאריגע וואך‪:‬‬ ‫מיט פרייד‪ ,‬און דער עושר זאגט‪,‬‬ ‫וואו איז דא אין די תורה פינף ווערטער אין א צו‪ ,‬יעדע‬ ‫”דאס וועט דיר העלפן“! ער נעמט‬ ‫ווארט האט נאר צוויי אותיות?‬ ‫ארויס די געלט פונעם ראבער‬ ‫בענד )גומי(‪ ,‬און ער געבט אים די‬ ‫נח‪ ,‬את שם‪ ,‬את חם‪.‬‬ ‫ראבער בענד )גומי(‪“ .‬דא בינד צו‬ ‫דיין שיך”‪....‬‬ ‫‪.....................‬‬ ‫אדי היימליך‬ ‫אברהמי יאקאבאוויטש‬ ‫משפחת אינדיג ‪ 24‬האשקי‬ ‫אליעזר שלמה וועבערמאן‬ ‫יושע שטייבערג‬ ‫אליעזר שלמה אפפעל‬ ‫צבי דוב איצקאוויטש‬ ‫נחמן נתן רוטה‬ ‫יחזקי דעפריס ‪ -‬ספר תורה‬ ‫משה און דוד מזרחי‬ ‫וי רא תש פ" ז‬ ‫אינדע רהיים‬ ‫‪30‬‬ ‫‪............................................‬‬ ‫בייניש לעזער‬ ‫אדי פעלדמאן‬ ‫יחזקי און מאטי דעפריס‬ ‫משה שטיין‬ ‫משפחת לעזער‬ ‫סאבי טייטלבוים‬ ‫פייגי עקשטיין‬ ‫פייגי בוים‬ ‫משפחות וויינבערגער‬ ‫סילקי ראטענבערג‬ ‫פייגי אסתי און אדי פינטער‬ ‫קיילי און עטי ווייס‬ ‫‪31‬‬ ‫ו ירא ת שפ"ז‬ ‫אינדערהיים‬ ‫‪10‬‬ ‫פא ְר ִדי ְנט זַיי ֶנע‬ ‫ערל ַ‬ ‫ֶ ּב ְ‬ ‫יקעס פוּן‬ ‫‪ָ 6‬ק ּ ִ‬ ‫אפ ֶ‬ ‫אלץ אוּן‬ ‫אקן ָה ְ‬ ‫ַה ְ‬ ‫ַהא ְנ ְד ְלט ז ְ‬ ‫ִיך ַאיין‬ ‫ש ִמיט ווַיין‪.‬‬ ‫ַפיי ֶנע ְפ ֵליי ׁ‬ ‫ַא‬ ‫אכט ר'‬ ‫גו ֶּטע ַנ ְ‬ ‫ָנ ְ‬ ‫אך ִמ ְנ ָחה‪:‬‬ ‫ַח ִ ּיים אוּן ר' ֹיו ְסל‬ ‫‪...‬ב ֹו ֵרא ּ ְפ ִרי ַה ָ ּג ֶפן ַאההה‬ ‫ּ‬ ‫ש ֶטער‬ ‫ער ְ ׁ‬ ‫ייב ְ‬ ‫ְל ַח ִ ּיים ְ ׁ‬ ‫ש ּכ ֹו ַח ֵא ֶ ּ‬ ‫פאר ַמיין ַפיי ֶנע ְסעו ָּדה‬ ‫ַ‬ ‫ַא‬ ‫גו ְּטן ָאווע ְנט‬ ‫עכ ִטיגֶ ע‬ ‫ַמיי ֶנע ֶל ְ‬ ‫ִקי ְנ ֶדער‬ ‫ִיכער‬‫ז ֶ‬ ‫ֵייער‬ ‫עצט ז ֶ‬ ‫ִאיז ֶער יֶ ְ‬ ‫יך ווֶעל‬‫אכן ַכא ַכא ַכא ִא ְ‬ ‫צו ְּּב ָר ְ‬ ‫אמיר ז ְ‬ ‫ִיך ָא ְנ ֹ‬ ‫טון ִדי‬ ‫ַא ִהי ְנגֵ יין ָל ִ‬ ‫ִא ְ‬ ‫יך‬ ‫יידער‬ ‫שע ְק ֵל ֶ‬ ‫ּפ ֹו ֶיע ִרי ֶ ׁ‬ ‫ֶערן ווָאס‬ ‫ֹ‬ ‫עוואויר וו ְ‬ ‫מוּז גֶ‬ ‫ֶדערווַייל ִאי ֶנעם ּ ַפ ַא ַלאץ‬ ‫עווא ְרן ִמיט ֶדעם‬ ‫טא ֶקע גֶ ָ‬ ‫ִאיז ַ‬ ‫ערל‬ ‫ֶ ּב ְ‬ ‫‪L‬‬ ‫וי רא תש פ" ז‬ ‫אינדע רהיים‬ ‫‪32‬‬ ‫מיט תפלה‬ ‫אר ֵצייֶלְ ט‬ ‫ְׁשּובע ְֶּב ֶר ְסֶלֶ בֶ'ֶע ִאיְנְָגְ ֶל ְַפ ְ‬ ‫ַא ַָח ֶ‬ ‫עְׁש ִַמאק צּו ְְׁש ִִּפיֶלְ ן ִִמיט ִִדי ֶלֶ עָגָ אס‪.‬‬ ‫ֶעס ִאיז ַאזֹוי ָגֶ ְ‬ ‫רֹויסע ֶלֶ עָגָ א?‬ ‫רֹויטע ָגְ ֶ‬ ‫אֹוי וואּו ִאיז ִִדי ֶ‬ ‫עְפן‪.‬‬ ‫ער ְְׁש ֶטער ֶֶהעֶלְ ף ִאיְך זָ אֶל ֶעס ְט ֶר ְ‬ ‫ייֶּב ְ‬ ‫ֵא ֶ‬ ‫געמאלן דורך‪ :‬ח‪ .‬וועבערמאן‬ ‫ער ְְׁש ֶטער ִאיְך ֶָהאֶּב‬ ‫ייֶּב ְ‬ ‫ְְׁשֹּכ ַַּח ֵא ֶ‬ ‫אְפן‬ ‫עט ָר ְ‬ ‫ֶעס ָגֶ ְ‬ ‫די מעשה פון תפילה ווערט גענומען פון "קול ברסלב" האטליין‪ .‬לאזט אריין אייער מעשה‪ ,‬און די בעסטע מעשה וועט ווערן געמאלן‪.‬‬ ‫‪33‬‬ ‫ו ירא ת שפ"ז‬ ‫אינדערהיים‬ ‫טרעף די וועג ארום צו פליען מיט דיין‬ ‫‪Copyright © 2024 Alance AB, https://www.mazegenerator.net/‬‬ ‫בייק! (נאר ווען די מאמע לאזט‪)...‬‬ ‫‪35 by 25 orthogonal maze‬‬ ‫מען דארף טאקע שפילן און‬ ‫מען דארף פ;ארברענגען מיט‬ ‫חבר’טעס‪ ,‬עס איז זייער געזונט זיך‬ ‫אויס צו געבן מיט שפילן וכדומה‪,‬‬ ‫אבער מען דארף געדענקען אז אויב‬ ‫די מאמע בעט מען זאל בלייבן אין‬ ‫שטוב העלפן דארף מען אלעס לייגן‬ ‫אין די זייט און בלייבן אין שטוב‬ ‫(עצתו אמונה לך לך תשע”ט)‬ ‫‪41‬‬ ‫וי רא תש פ" ז‬ ‫אינדע רהיים‬ ‫‪34‬‬ ‫דאהאטאיר‬ ‫אשיינעקארטל‬ ‫די פילע הפצה קארטלעך‬ ‫וואס וועט ברענגן נאך א איד‬ ‫נענטער צום אייבערשטן‪,‬‬ ‫ספעציעל יעצט זומער ווען די‬ ‫קארטלעך זענען גאר‬ ‫פאפולער‪.‬‬ ‫צובאקומעןבייקרןהדפסה ‪ 718-387-2691 #104‬אדעראיןביהמ”דהאשקיביידיהפצהלאקער‬ ‫פאר סיי וועלכע הערות ביטע רופט אריין קרן הדפסה‬ ‫דער הייליגער רבי זאגט מ'דארף‬ ‫טרעפן ביי זיך א נקודה טובה‬