הילולא דצדיקיא - אידיש · Hilileh detzidkei - Yiddish — וירא (2026-10-26)

ע"י אלימלך הנשטטר מלמד תשב"ר בת"ת דרכי אבותינו לייקוואד יצ"ו – כתה ד'
לנדב וליטול חלק בזכות הפצת סיפורי צדיקים רופט ,347 678 0652או לאי מעיל shabbosstory@gmail.com
הבהרה :מיר געבן רשות צו מאכן קאפיס פון די 'גאנצע' גליון פאר אייערע בית המדרש ,מוסדות התורה וכדו' ,אבער עס איז נישט ערלויבט צו
ארויס נעמען שטיקלך און מאכן קאפיס פון בלויז א חלק דערפון .אויך איז נישט ערלויבט צו נעמען אונזער מעשיות וואס מיר האבן אפגעטייפט
און עס טוישען אויף סיי וועלכע וועג אז מען זאל עס קענען ניצען פאר אייגענע געברויך ,מיר האבן אריין געלייגט אסאך ארבעט אין די מעשיות
(אויב ווילט איהר אז מיר זאלן אייך שיקען מעשיות אויף א וועג וואס איהר קענט עס ניצען קען מען אונז רופען און מסדר זיין). שבת וירא -שנה יד גליון )574( 8
געבוירען :אין יאר תקי"ז צו זיין טאטע ר' דוב און צו זיין מאמע טאכטער פון ר' ארי' לייבוש קאנשיגער אב"ד הרובשוב .אוועק :כ"ב חשון תקע"ט .חתונה געהאט :טאכטער פון ר' בנימין
בושקא .קינדער )1 :ר' דוד )2 ,ר' שאול אפרים פישל )3 ,איידעם הגאון ר' משה ליב בן ר' ישראל איסר אב"ד ריצוויל )4 ,איידעם הצדיק ר' נתן נטע (גערופען ר' נטיל הגדול) .זיינע חידושים:
ליידער זענען זיינע חידושים נישט געדריקט געווארן נאר 150יאר נאך זיין פטירה איז געדריקט געווארן גאר א קליינע טייל פון זיינע חידושים אין דעם ספר תשובות וחידושי ראש הברזל.
געווען רב :אין קראשניק לעבן לובלין און דערנאך געווארן רב אין באקאנטע שטאט לובלין ווי ער האט געדינט פאר 16יאר ביז זיין פטירה .ער איז באקאנט מיט דער נאמען 'דער אייזערנע
קאפ' .ער ליגט :לובלין.
קלאר אז מען האט עס נישט געקענט אפפרעגן .ער איז געווען באקאנט זיינע יונגע יארן
אלס שטארק קלוג און פארשטענדליך ,גוט געקענט ש"ס און פוסקים, אין זיינע יונגע יארן האט ער געלערנט אין שטאט זאמושטש,
ער האט געלערנט גאר שטארק טיף ,ער האט גאר שנעל געכאפט און ווי פון די גאר יונגע יארן האבן שוין אלע געוואוסט אז ער באקאנט מיט
פארשטאנן אלעס וואס ער לערנט. גאר א שארפע אין גוטע קאפ .אלע האבן געוואוסט אז ווער עס פרובירט
זיך צו טענן מיט איהם אין לערנן ,וועט ר' עזריאל איהם באזיגן צום
רב אין לובלין סוף .זיין שטארקע קענען איז נישט בלויז געקומען צוליב זיין גוטע קאפ,
זייענדיג רב אין לובלין איז ער געווען שטארק געשעצט ביי די נאר ער האט זיך שטארק אוועק געגעבן אויף התמדה און זיך מוטשענען
מענטשן אין שטאט ,ווי אלע האבן איהם שטארק דערהויבן און איהם אין תורה ,ער האט שטענדיג געבעטן פון תלמידי חכמים זאלן לערנן
געהאלטן פאר זייער א הייליגע מענטש ,מען האט זיך געוואנדן צו איהם מיט איהם .שפעטער איז ער געפארן קיין זלאטשוב ווי זיין זיידע ,זיין
פאר אלע גאר שווערע און פארפלאנטערטע שאלות .ער האט אלעמען מאמע'ס טאטע האט געלערנט מיט איהם און דארט איז ער
אויס געהערט מיט די מערסטע מאס געדולד צו הערן וואס א יעדער אויפגעוואקסן .נאך עטליכע יאר איז ער צוריק געפארן צו זיין היים
האט צו זאגן און דערנאך האט ער געפסקנט לויט ווי די תורה זאגט. שטאט זאמושטש ווי ער איז אריין אין די ישיבה פון הגאון ר' יעקב יצחק
פון די אנדערע זייט אויב איינער האט נישט געפאלגט לויט ווי ער האט הויכגילערנטער זצ"ל ,ביז זיין נאמען איז שטארק פארשפרייט געווארן
געזאגט איז ער געווען גאר שארף און שטארק ווי אייזען. אלס א געוואלדיגע עלוי ,ווי אלע גדולים אין שטאט האבן זיך מחי'
דער גאון האט זיך פון גארנישט דערשראקן צו טוהן וואס איז געווען מיט איהם צו רעדן מיט איהם אין לערנען.
ריכטיג ,עס איז נישט געווען מעגליך איהם צו אונטער קויפן מיט געלט
אדער מיט סיי וועלכע כבוד ,ער האט זיך נישט געבויגן פאר קיינעם. זיין חתונה
אויף זיין מצבה שטייט טאקע 'נקי כפים' דאס מיינט ער האט ריינער קומעדיג אין די יארן פון שידוכים האבן אסאך חשובע יודען
הענט אז ער האט זיך נישט געלאזט אפקויפן פאר קיין געלט צו טוהן געטוהן וואס זיי קענען איהם צו נעמען פאר אן איידעם ,ביז עס האט
פארקערט פון וואס עס איז איז ריכטיג. זוכה געווען אין איהם ר' בנימין בושקא וואס האט זיך אונטער גענומען
איהם צו אויסהאלטן צו קענען לערנן.
מיט די גדולי הדור נאך די חתונה איז ער געבליבן לערנן ביי זיין שווער ווי ער
די גדולים אין זיין צייט האבן געזאגט אויף איהם געוואלדיגע האט אוועק געגעבן טעג און נעכט צו לערנן אהן אויפהער ,אין יענער
לויב רייד און איהם שטארק געשעצט .אלע פון זיי זענען געקומען הערן צייט איז ער געלעגן אינגאנצן אין לערנן נישט וויסענדיג וואס טוט זיך
וואס ער האלט איבער די שווערסטע הלכות. ארום איהם .עס האט אפילו געקענט זיין אז ממש ארום איהם איז דא א
ר' עזריאל איז געווען גאר נאנט מיט דער רב פון לובלין ר' שטארקע גערודער ,דאך האט ער גארנישט געהערט און עס האט איהם
יום טוב נעטיל וואס איז געווען פון די גאר נאנטע תלמידים פון דער בכלל נישט געשטערט פון ווייטער לערנן ,צוליב זיין פארטיפטקייט אין
חוזה פון לובלין .ר' יום טוב פלעגט שיקען מענטשן פרעגן שאלות פון תורה.
ר' עזריאל ,ווי ער זאגט כסדר 'מען קען גארנישט טוהן אנטקעגן ר'
עזריאל די תורה טוט דאך איהם באשיצן'. פאלגן איינמאל א יאר
שפעטער איז ער אריבער צו די באקאנטע שטאט בראד ווי עס
מיט דער רבי פון לובלין האבן זיך געפונען אסאך תלמידי חכמים וואס האבן געהארעוועט אין
בשעת ער האט געדינט אלס רב אין לובלין האט דארט תורה ,דארט האט ער זיך באפריינדעט מיט דער גאון ר' אפרים זלמן
געוואוינט דער באקאנטע צדיק דער הייליגע רבי דער חוזה פון לובלין. מרגליות זצ"ל ,ווי די צוויי גאונים פלעגן זיך ארום טענן אין לערנן.
צוליב דעם וואס דער רבי פון לובלין האט זיך געפירט בדרך החסידות איין יאר ראש השנה האט ר' עזריאל געדינט אלס בעל תוקע
און ר' עזריאל איז דאך געווען פון די מתנגדים צו די וועג פון חסידות, און ר' אפרים זלמן אלס בעל מקרא וואס רופט אויס פאר מען בלאזט.
דערפאר איז ר' עזריאל געווען גאר שארף אנטקעגן דער צדיק דער חוזה זאגט איהם ר' אפרים זלמן 'א גאנץ יאר וואס איך זאג זאגסטו פארקערט,
פון לובלין .כאטש וואס ר' עזריאל ווי מען רופט איהם דעם אייזערנעם יעצט ראש השנה וואס איך זאג טוסטו פאלגן ,איך זאג 'תקיעה' פאלגסטו
קאפ ,האט אסאך גערעדט אנטקעגן דער רבי פון לובלין ,דאך האט דער און דו בלאזט א תקיעה און ווען איך זאגט תרועה בלאזטו א 'תרועה',
הייליגע חוזה שטארק מכבד געווען ר' עזריאל ווי ער פלעגט שיקען צו זאגט ר' עזריאל 'איינמאל א יאר זאגסטו גלייך און ריכטיג פאלג איך
איהם זיינע חשובע תלמידים ווי דער ישמח משה און דער יוד הקדוש דיר' ( .פארשטייט זיך אז עס איז געווען א ווערטעל ,די צוויי גאונים
פון פשיסחא ,צו רעדן מיט איהם אין לערנן. האבן זיך שטארק ליב געהאט און זיך ארום געטענט אין תורה לשם
דער רבי פון לובלין האט זיך אויסגעדריקט אויף ר' עזריאל שמים אנצוקומען צום אמת).
'ער לערנט תורה מיט א ריינקייט'. ר' עזריאל ,איז געווען באקאנט מיט דעם נאמען 'דעם אייזערנע
קאפ' צוליב דעם וואס ער האט געהאט א שארפע קאפ און געוואלדיגע
באקאנטשאפט אין תורה ,ער איז געווען זייער שטארק באקאנט אויף
דער וועלט אלס א גאון הגאונים .זיינע חידושים זענען געווען שארף אין
איך האב אבער געוואלט העלפן די נשמה ,וואס דערפאר האב פאראכטן די נשמה
איך דיר געשיקט צו ר' עזריאל וויסענדיג אז יעצט וועט פאסירן די דער רבי דער חוזה פון לובלין האט איינאמל געבעטן פון זיין
זעלבע זאך אז מען וועט נאכאמאל פסקנען אז ער דארף נישט באצאלן תלמיד ר' יעקב יצחק פון פשיסחא באקאנט אלס דער יוד הקדוש פון
און זיין נשמה וועט נאכמאל דארפן אראפ קומען אויף די וועלט ,אבער פשיסחא צו גיין צו דער אייזערנע קאפ און רעדן מיט איהם אין לערנן,
ברוך השם אז דו האסט איהם געראטעוועט אז מען זאל פסקנן ריכטיג פון דאן איז דער יוד הקדוש שטענדיג געגאנגן צו דער גאון אין גערעדט
אז ער זאל באצאלן וואס ער איז שולדיג ,וואס יעצט איז זיין נשמה מיט איהם אין לערנן כאטש וואס ר' עזריאל איז געווען באקאנט שטארק
פאראכטן געווארן. אנטקעגן דער חוזה פון לובלין.
די מעשה האט פארציילט דער אמרי חיים פון וויזניץ ,ווי ער האט זיך אמאל געמאכט אז בשעת ר' עזריאל האט געפירט א
האט אויסגעפירט 'צו פארעכטן א נפש דארף מען אנקומען צו תלמידי דין תורה צווישן צוויי יודען פון זיין שטאט איבער געוויסע געלט זאכן
בעל שם טוב'. וואס זיי האבן געהאט צווישן זיך ,איז דער יוד הקדוש געווען אינדרויסן
צדיקים האבן געזאגט 'מיר האבן נישט קיין אהנונג וואס מיינט פון די צימער ווי ער האט מיט געהאלטן די גאנצע דין תורה ,און ער
תלמידי בעל שם טוב ,עס איז העכער אונזער השגה ,דער וואס מיינט הערט ווי ר' עזריאל וויל שוין ארויס געבן די פסק ,וואס לויט ווי ער
ער פארשטייט האט א גרויסן טעות'. פארשטייט גייט ר' עזריאל נישט פסקנן ריכטיג און ער גייט זאגן פאר
דער וואס איז נישט שולדיג אז ער איז יא שולדיג און פאר דעם נישט
ער איז בעל הבית
שולדיגן גייט ער יא מאכן שולדיג און דארפן באצאלן.
ר' עזריאל האט אמאל געפרעגט דער צדיק דער חוזה פון
ער האט נישט געוואוסט וואס צו טוהן ,ווייל צו גיין זאגן אז
לובלין 'פארוואס האסטו זוכה געווען צו פירען די גאנצע וועלט?'
ער זאגט נישט ריכטיג איז דאך נישט קיין דרך ארץ ,אבער צו זיין שטיל
ענטפערט דער חוזה 'ווייל איך בין בעל הבית אויף גאנץ פולין' .פרעגט
קען ער אויך נישט ,דערפאר האט ער געטראכט אז ער וועט אריין גיין
ר' עזריאל 'פארוואס זענט איהר בעל הבית אויף גאנץ פולין?' זאגט דער
מיט א גמרא און שלחן ערוך וואס רעט פון דעם הלכה ,ווי ער וועט זיך
צדיק 'ווייל איך בין בעל הבית אויף מיין בית המדרש' .פרעגט ר' עזריאל
זיך מאכן ווי ער פארשטייט נישט עפעס און ער בעט דער רב זאל עס
'פארוואס זענט איהר בעל הבית אויף אייערע בית המדרש?' זאגט דער
איהם מסביר זיין.
צדיק 'ווייל איך בין בעל הבית ביי מיר אינדערהיים' .פרעגט ר' עזריאל
דער יוד הקדוש גייט אריין ווי ער בעט פון דעם גאון אז ער
'פארוואס זענט איהר בעל הבית ביי אייך אינדערהיים?' זאגט דער צדיק
האלט אינמיטן לערנן א שווערע סוגיא און ער בעט אויב דער רב קען
'ווייל איך בין בעל הבית אויף מיר אליינס' .מיינענדיג צו זאגן 'אז ער
איהם העלפן פארשטיין .דער רב זאגט אז ער זאל איהם אנטשולדיגן
איז עהרליך ,ער נערט זיך נישט פון דער יצר הרע און טוט נאר וואס
ווייל ער האלט אינמיטן א שווערע דין תורה און ער זאל ווארטן ביז
איז ריכטיג צו דינען דער באשעפער ווי ער געפונט זיך נאר און אין א
מען ענדיגט .דער יוד הקדוש לאזט אבער נישט נאך און בעט זיך אז עס
יעדער צייט.
זייער וויכטיג פאר איהם צו פארשטיין יעצט .ר' עזריאל האט מסכים
געווען ווי זיי האבן אדורך געטוהן די סוגיא ,וואס נאכן עס גוט אדורך
זיין פטירה
לערנן האט ער געכאפט אז ער גייט דא נישט פסקנן ריכטיג ,האט ער
שבת ביינאכט תקע"ט איז ר' עזריאל נאך געווען געזונט און
טאקע געטוישט זיין מיינונג און געפסקנט ריכטיג און דער יוד הקדוש
שטארק ,ווען מיט אמאל האט ער זיך גענומען רעדן גאר שטארקע לויב
האט טאקע געהערט ווי ר' עזריאל האט געפסקנט ריכטיג.
רייד אויף דער צדיק דער חוזה פון לובלין וואס איז שוין אוועק מיט
צו מארגנס האט דער יוד הקדוש גערעדט מיט זיין גרויסן רבי
מער ווי דריי יאר פריער ,וואס ווי באקאנט איז ער דורך אויס די יארן
דער חוזה פון לובלין ,ווי דער צדיק פרעגט איהם 'צו ער גייט טאקע
געווען שטארק אנטקעגן דעם צדיק און גערעדט שארפע זאכן אויף איהם.
רעדן אין לערנן מיט דער גאון ר' עזריאל?' זאגט ער 'יא' ,זאגט דער
קומעדיגע צופרי האט דער גאון ר' עזריאל אויסגעהויכט זיין נשמה .מען
צדיק 'עס פעלט מער נישט אויס צו גיין צו איהם'.
האט דארט גערעדט אז די צוויי צדיקים האבן זיך איבער געבעטן פאר
דער יוד הקודש האט זיך געוואונדערט וואס האט זיך יעצט
ער איז אוועק פון די וועלט.
געטוישט? אבער צוליב דרך ארץ האט ער גארנישט געפרעגט .דער חוזה
ער ליגט אין לובלין
קומעדיגע וואך וועלן מיר אי"ה באשרייבן פון לובלין האט אבער פארשטאנן אז דער יוד הקדוש פארשטייט נישט,
הרה"ק ר' צבי הירש בן ר' יודא לייב מרימנוב ,ל' חשון תר"ז און ווי עס איז אנגענומען ביי די
צו מנדב זיין רופט ,3476780652אדער שיקט אן אימעיל צו האט ער איהם געזאגט אזוי.
יודען פון לובלין אז ארום זיין
shabbosstory@gmail.com וויסען זאלסטו אז יענער מענטש וואס האט געהאט א דין תורה
קבר דארף זיין 4אמות ליידיג ,וזכות פון די טויזענטער ליינערס איבער די וועלט יהא תלוי בכםמ יט איז שוין עטליכע מאל אראפ געקומען אויף דער וועלט צוליב די זעלבע
אלע זאכן און ווי וועט מען יעצט גיין .די ווייל עס איז גאר הייליג די
מעשה .א יעדעס מאל האט דער בית דין אויף דער וועלט געפסקנט אז
צדיק ר' מיכל פון
הייליגקייט. געלאפן צום
צוליב זיין זענעןצדיק דעם יודען פלאץ אז מען טאר נישט גיין נאנט צו
זלאטשוב זי"ע און זיך אויסגעוויינט דאס ער איז גערעכט און דארף נישט באצאלן ,אבער די פסק איז געווען נישט
הארץ אז ער זאל זיי העלפן צו פטור ווערן ריכטיג וואס צוליב דעם קען זיין נשמה נישט ווערן פאראכטן און ער
פון די שרעקליכע גזירה. דארף נאכאמאל און נאכאמאל אראפ קומען אויף די וועלט.
די הייליגער רבי ר' מיכל'ע האט
האט געבעטן זייזאכען גרויסע ער סגולה פאר
אויסגעהערט און מעשה פון דער אור שבעת הימים דער הייליגע בעל שם טוב פאר מוצאי שבת ,וואס איז א זיי
איהם
בעש"טהאטדעראון ער אפארהאט
מינוט זיין פיס, זאלןאויף
ווארטן דער בעש"ט איז אמאל געווען ביי א געוויסע פריץ ,און יענער פריץ האט זיך אפגערעדט אז ער ליידט שרעקליך פון ווייטאגן
נאכאמאל
אויפןאיזטיש ,נאך
בעש"טדערקאפווען זיין שפעטער
געלייגט געזאגט 'אז אויב ער וועט אפלאזן געוויסע גויאישע גלוסטענישן וואס ער טוט ,וועט זיין פיס אינגאנצן בעסער ווערן .א שטיק צייטאראפ
איהם
בעש"ט איר
דעראנגערופן:האטזיך
האט ערדערפון.שרעקליךמינוט
געווען ביי דער פריץ ,האט ער זיך נאכמאל אפגערעדט אז די ווייטאגן פון זיין פיס זענען נאכנישט אוועק געגאנגן און ער ליידט אפאר
געפרעגט 'האסטו טאקע אויפגעהערט צו טוהן די גויאישע גלוסטונגן וואס איך האב דיר באפוילן?' זאגט דער פריץ 'יא ,איך האב געפאלגט' ,זאגט דער בעש"ט 'דו ביסט א
קענט אהיים פארן געזונטערהייט און איר
ליגענער ווייל איך זעה אויף דיין הינט וואס דו האסט דא אז דו טוסט עס נאכאלס' ,דעמאלסט האט דער פריץ מודה געווען אז ער טוט נאך אלס די גלוסטענישן ,ווייל ער קען
דארפט פון גארנישט מורא האבן ,ווען די זיך נישט איינהאלטן.
האבן זיי
בעש"ט אהיימגעפארןדער
מענטש? האט צוריק דאךזענען
אויך א דער פריץ האט דאן געפרעגט דער בעש"ט 'ווי אזוי עס קען זיין אז ער (דער בעש"ט) האט נישט די גלוסטנישן ,ער איזאידן
נישט פלוצלינג
גענטפערט זיידע איז
דער פריץ האט די'פארוואס אז
געזאגט 'איך בין שוין אן אלטע מענטש און איך האב נישט די גלוסטענישן' .שפעטער האט זיין אייניקל דאס קינד ברוך געפרעגט געהערט
די געווארן בטל איז אזוי און געשטארבן
פאר דער פריץ אז ער איז א יוד און א יוד שטארקט זיך נישט צו האבן גליסטענישן ווייל דער אייבישטער העלפט איהם?' האט דער בעש"ט געזאגט 'מען קען נישט מסביר
גזירה ,שפעטער זענען די אידן צוריק זיין פאר א גוי וואס א יוד מיינט'.
וואס פארדיא יוד
הייליגע אפילופאר מסביר זיין
יישר כח צו זאגן א יארן שפעטער ווען ר' ר' ברוך דער אייניקל פון דער בעש"ט פלעגט פארציילן די מעשה ,האט ער צוגעלייגט 'היינט איז שווער
געקומען
רבי ,האט דער צדיק ר' מיכל פון זלאטשוב א יוד מיינט'.
זיי געזאגט איר זאלט וויסן אז עס איז נישט
מיין מופת ,נאר איך האב דאס געהערט פון
