הלכה ישרה · Halacha Yeshurah — וירא (2026-10-26)

בעזהשי"ת
לכה
ה ע צייטן
היינטיג
אידיש
ב
שיעור מ"ג
דיני בל תלין פעולת שכיר
וביומו תתן שכרו
דיני בל תלין פעולת שכיר
וביומו תתן שכרו
זמני תשלום עבור ,עבודת פועל – שכירות כלים
( – )Rentalsשכירות דירה ( – ).Aptקרקע (:)Lot
א .כתוב בתורה (ויקרא יט ,יג) 'לא תלין פעולת שכיר אתך עד בקר' ,זה ה'לא תעשה' .עוד
כתוב (דברים כד יד-טו) 'ביומו תתן שכרו ,ולא תבוא עליו השמש כי עני הוא ואליו הוא נושא
את נפשו' ,הרי לנו עוד עשה ול"ת.
ב .ובשו"ע (חו"מ שלט ס"ב)' ,כל הכובש שכר שכיר' – דהיינו שאינו חושב לשלם – כאילו
נוטל את נשמתו ,ועובר בחמישה לאוין ועשה' (ב"ק קיא שו"ע ס"ב ושם סמ"ע).
ג .ובגמ' ב"ק (קי ,ב)' ,שכיר יום – גובה כל הלילה ,ושכיר לילה – גובה כל היום ,ושכיר שעות
– גובה כל היום וכל הלילה'.
ד .המאחר זמני התשלום עובר על לאו של 'לא תלין פעולת שכיר' ,ועל עוד לאו ועשה –
'ביומו תתן שכרו ,ו'לא תבוא עליו השמש כי עני הוא ואליו הוא נושא את נפשו'.
ה .באופן שאינו עובר משום 'בל תלין' ,עדיין אסור לדחות שום תשלום כדי שלא לעבור
על לאו של 'אל תאמר לרעך לך ושוב' (משלי ג' כ"ח) (שו"ע ס"ז).
ו .כל הדינים הללו שייכים:
בכל עבודת פועל ובכל מיני שכירות ( ,)Rentalsכגון שכר כלים ( ,)Hardwareבגדים
לשמחות ,כלים מיוחדים לאירועים ומעמדים.
שכירות דירה ובית (קצה"ח א') ,או קרקע (( )House/Property-Rentפ"ת א' בשם תורת כהנים
ויראים).
סוגי פועלים לזמן מסוים:
ז .פועל שעות :צריך לשלם לפועל באותה העונה בה גמר את עבודתו ,כגון גמר באמצע
היום – זמן התשלום עד השקיעה ,גמר באמצע הלילה – הזמן עד עלוה"ש (שו"ע ס"ג).
כתב הרמ"א (שו"ע שם ס"ג) שפועלים דידן שאין עושין מלאכה עד הלילה (כעין בעל מלאכה
רגיל בזמנינו ,כגון הענדימען ,Technician, Plumber, Mechanic ,קאר סערוויס) ,דינם כפועלי שעות
(סמ"ע סק"ז) כיון ששקעה עליו חמה עובר עליו משום 'בל תלין' ,ומשום 'ביומו תתן שכרו',
אבל אם נמשכה המלאכה עד הלילה ,יש לו זמן כל הלילה.
אבל אם נמשכה המלאכה עד הבוקר ,יש לו זמן כל היום (ערה"ש ס"ה).
ב
מאזני צדק ,אבני צדק ,והין צדק
ח .פועל שבוע :שכרו על שבוע ,חודש או שנה – הרי שבעת גמר העבודה חלין הל"ת
והעשה ,ואם נגמר ביום – יש לו כל היום עד השקיעה ,נגמר בלילה – יש לו כל הלילה עד
עלות השחר (שם ס"ה).
ט .נתן לאומן :וכל הנ"ל זה בשכירות ( )Rentalsפועל כלים בגדים חפצים ובשכירות בתים
( ,)Rentאולם הנותן טליתו לאומן לתקנה בקבלנות (פי' שאינו משלם על השעות אלא על גמר
מלאכה) – הרי שכל זמן שהטלית אצל האומן ,אינו עובר עליה אפילו גמרה כבר ,וכן הדין
בכל כלים שנתן לאומן לתקן (שם ס"ו).
י .אבל אחרי שלקחו ממנו – הרי שאפילו בחצי היום ,כיון ששקעה עליו החמה עובר
משום 'בל תלין' ,שקבלנות היא כשכירות לפרוע לו בזמנו (שם).
,
דיני בל תלין -באידיש
א .די עשה פון “ביומו תתן שכרו" ,און די לא תעשה
פון “בל תלין פעולת שכיר":
איינער וואס האלט צוריק פון צאהלן פאר אן ארבעטער (,)Worker, Repairman ,Employee
אדער פאר א געדינגענער הויז ( )Rentאדער געדינגענער כלים ( )Rentalsאין די טאג וואס
מען דארף דאס צו צאלן ,איז עובר אויף:
'לא תעשה' פון 'לא תלין פעולת שכיר'.
'עשה' פון 'ביומו תתן שכרו'.
'לאו' פון 'לא תבוא עליו השמש כי עני הוא ואליו הוא נושא את נפשו'.
טאמער טראכט מען דאס נישט צו צאהלן ,זאגן די חז"ל אז עס איז 'כאילו נוטל את
נשמתו' ,אזוי ווי ער נעמט איהם אוועק די נשמה ,און איז עובר אויף ' 5לאוין' מיט אן
'עשה' (ב"ק קיא ,א; שו"ע ס"ב ושם סמ"ע).
טאמער שטיפט מען אפ נאך און נאך ,איז מען עובר אויפ'ן 'לאו' פון “אל תאמר לרעך
לך ושוב" (משלי ג ,כח) (שו"ע ס"ז).
,
ג
יהיה לכם ,ועשית הישר והטוב
הלכה למעשה – אין היינטיגע צייטן
ב .די זמן פון צאהלן:
די זמן פון באצאהלן איז אין די זעלבע צייט פונעם ארבעט ,טאג אדער נאכט ,דאס הייסט:
א בעל מלאכה ( ,)Handymanטעקנישאן ( ,)Technicianאדער קאר סערוויס וואס ענדיגן
זייער ארבעט אינמיטן טאג ,דארפן זיי ווערן באצאהלט ביזן שקיעה פון די זעלבע
טאג.
טאמער ענדיגן זיי אריין אין די נאכט ,איז די זמן די גאנצע נאכט ,צום ביישפיל:
ארבעטער פון ביינאכט ,למשל אז ביינאכט האט ער גערופן א פלאמבער (,)Plumber
אדער א בעביסיטער פאר א חתונה ,דארף מען צאלן ביז פארטאגס (א גאנצע נאכט).
ענדיגן זיי ביז אין דערפרי ,איז די זמן די גאנצע טאג.
,
ג .ארבעטער פאר די וואך:
אלע ארבעטער פאר די וואך ,איז די זמן צו צאלן ביז'ן שקיעה פון די לעצטע טאג פון די
וואך ,אדער ביז די טאג פון די וואך וואס איז געווען באשטימט.
,
ד .צאהלן פאר אן אומן ( )Repair-shopפאר זיין ארבעט:
מען דארף נישט צאהלן פאר די אומן ( )Repairפאר די כלים וואס דארף ווערן פאראכטן
ווי לאנג עס ליגט נאך ביים איהם:
,
צום ביישפיל:
כלים ,צו פארעכטן ביים אומן כלים (.)Repair-shop
תפילין ,צו בודק זיין.
שייטל ,צו פארעכטן.
קאר פאר א מעקעניק.
ד
בעיני השם ,למען ייטב לך
זילבערנער לייכטער ,צו פארעכטן (.)Silver Repair
קלינערס (.)Cleaners
שיסטער ,צו פארעכטן שיך.
שניידער ,צו פארעכטן קליידער.
די אלע דארף מען צאהלן ווען מען נעמט אפ די ארבעט פון זיי.
און איינמאל מען נעמט עס פון זיי ,דארף מען צאהלן ביז'ן שקיעה פון יענער טאג.
,
ה .אומן וואס מען באשטעלט:
אן אומן וואס מען באשטעלט ביי אים ארבעט צו מאכן ,הייסט ער א מוכר און נישט קיין
פועל ,צום ביישפיל:
ווען מען באשטעלט צו מאכן א קלייד.
ווען מען באשטעלט ביי א סופר תפילין אדער א ספר תורה.
ביי א סטאלער צו מאכן א שאפע.
א שטריימל פון א שטריימל מאכער.
די אלע האבן די הלכה פון א מוכר ,און מען איז נישט עובר אויף 'בל תלין' ,נאר עס ווערט
א 'שיעבוד חוב' איינמאל די זאך איז גרייט (מדין גרמי ,שולחני).
,
ו .פארשידענע דינים פון 'בל תלין':
מען איז נאר עובר אויף 'בל תלין':
פון ווען די ארבעטער בעהט די געלט.
אדער מאכט די חשבון.
אדער אפילו איז נאר איז מודיע אז די ארבעט איז פארטיג.
אדער שיקט ער א .Bill-Statement,
אדער ביי די זמנים וואס איז מצויין אין די .Bill-Statement
אדער טעקסט.
אבער אפילו אהן דעם איז נאך אלץ דא די 'איסור פון נישט צאהלן'.
ווי לאנג די ארבעטער ווייסט אז מען דארף נאך מאכן די חשבון ,איז מען נאך נישט
עובר.
ה
מען איז נישט עובר די 'לאו' ווען די ארבעט איז געדינגען געווארן דורך א שליח ,אבער
אויך דעמאלסט איז מען עובר אויפ'ן איסור פון אפשטיפן די צאהלונג פון טאג צו טאג
('אל תאמר לרעך לך ושוב').
די בני בית זענען נישט גערעכנט ווי א שליח ,נאר ווי די בעה"ב אליינס.
אויב די ארבעטער האט אפגעמאכט צו ווערען באצאהלט 'דארך דער וואס געבט
איהם די ארבעט' אזוי ווי א מנהל פון א מוסד ,א מענעדז'שער פון א געשעפט ,אדער
א מלמד און טיטשער פאר זייערס א במקום ( )Substituteדעמאלסט איז מען נישט א
שליח און איז עובר משום 'בל תלין'.
,
אויב פאר'ן בעה"ב פעהלט געלט:
טאמער דער בעה"ב האט נישט קיין געלט ,נישט ביי זיך און אויך נישט אין באנק,
גמ"ח ,און אזוי אויך – נישט אין א ,Saving-accountאיז מען נישט עובר אויף 'בל
תלין'.
אבער דאן ווערט עס א חוב ווי א לווה צו א מלווה ,און ער טאהר נישט קויפן פאר
זיך זאכן אדער בארגן געלט פאר אנדערע זאכן בעפאר'ן אפצאהלן די חוב.
אבער על פי מידת חסידות ,און אנדערע האלטן על פי הלכה מוז מען בארגן געלט
(אויב עס איז נישט שווער) כדי צו מקיים זיין ביומו תיתן שכרו ,און כדי נישט עובר זיין אויף
לא תלין (שועה"ר ,חפץ חיים בספר אהבת חסד ובשם חיי אדם).
,
שכירות (:)House Rent
אויך ביי הויז רענט אדער פראפערטי ( )Lotרענט איז דא דער 'לאו' פון 'לא תלין'.
און דערפאר ,אויב מען צאהלט די רענט נאכ'ן טאג פון אנהייב חודש (אדער מערטענס 7
טעג) וואס דער בעה"ב האט באשטימט ,איז מען עובר אויף 'לא תלין'.
אויב עס איז דא סעקיוריטי געלט ( ,)Securityאיז נישט דא די לאו פון ''לא תלין'' א
קעהגען די סכום וואס איז אין די סעקיוריטי געלט.
אבער אפילו אהן דעם איז נאך אלץ דא די 'איסור פון גזילה' פון וואוינען אין יענעמס
רשות אהן צאהלען.
,
ו
כלים רענטל (:)Rentals
קאר רענטל ,כלים פאר שמחות ,ספיקערס פאר מוזיק ,כלים פאר'ן ביזנעס ,קליידער פאר
א חתונה:
די אלע דארפ'ן ווערן באצאהלט ביז'ן סוף פונעם טאג וואס מען געבט צוריק די כלים.
,
צאהלן פאר ארבעטערס:
ארבעטער פון א מוסד ,קאמפעני ( )School ,Companyאדער פון א געשעפט ,מוז מען
צאהלן לויט די צייט וואס מען האט אפגעמאכט צו צאהלן די ארבעטס זייערע געלט
(.)Paycheck
א בעל מלאכה אויפ'ן שעה ,איז די 'לאו' סוף פונעם טאג.
א בעביסיטער אדער פלעי גרופ ( – )Play Groupדי לעצטער טאג פונעם וואך.
א קינד אויף א טאג ( – )Drop-inביז'ן סוף פון די טאג.
א בעל מלאכה ,אזוי ווי א – Plumber , Electricianאיז ביז'ן סוף פונעם זעלבע טאג
אדער די נאכט ווען די ארבעט איז פארטיג.
א פרוי וואס מאכט די האר פאר מיידלעך אדער פאר א כלה – די סוף פונעם טאג
אדער נאכט וואס די ארבעט איז געווארן פארטיג.
דעליווערי ,קאר סערוויס – דער סוף פון טאג אדער נאכט פונעם ארבעט.
ווען מען בעהט איינעם צו רייניגן די שניי ,פאקן ספרים ,אויף הענגן מודעות ,מסדר
זיין אתרוגים ,לערנען די פשעטיל מיט א קינד
,
ביי די אלע זאכן איז די דין:
אויב האט מען געדינגן אויפ'ן שעה ,איז די חיוב צום סוף פון יענער טאג.
געדינגען אויפ'ן וואך איז די מצוה סוף לעצטן טאג פונעם וואך.
אויב האט מען געדינגן לויט די ארבעט ,איז די חיוב סוף פונעם טאג ווען די ארבעט
איז פארטיג געווארן.
א מומחה וואס האט געהאלפן אין חינוך ,אין פרנסה ,אין משפחה באדערפענישן ,איז
די חיוב סוף פון יענעם טאג (אדער סוף פון וואך).
ודע! אויף די אלע אויבן-דערמאנטע וואס עס איז נישט דא ביי זיי די 'לאו' פון 'בל תלין'
און די 'עשה' פון 'ביומו תתן שכרו' ,צום ביישפיל:
)1די ארבעטער האט נישט גבעטען די געלט.
ז
– )2אדער נישט געמאכט די חשבון.
- )3אדער נישט געזאגט אז די ארבעט איז פארטיג.
- )4ווען די ארבעט ווערט באשטעלט דורך א שליח.
-)4אדער גבעטען די געלט ביים צווייטע טאג.
- )5אדער אויב האט ער נישט געלט מזומן און נישט קיין אוועק געלייגטע געלט -
אבער אויב וויל ער נישט צאהלן איז מען עובר נאך מער אויך אויף די 'לאוין' פון:
לא תעשוק פעולת שכיר
לא תגזול
לא תעשוק און אנדערע פינעף 'לאוין' (סי' שלט ס"ב).
,
ז .צאהלן פאר'ן שדכן:
פאלגענד זענען צוויי אופנים ווי אזוי מען איז מחויב צו צאהלען פאר א שדכן:
ווען די שדכן טראגט אהן די שידוך פון זיך אליין ,איז נישט דא די 'לאו' פון 'לא תלין',
אבער מען דארף צאהלן פאר אויספיהרן די שידוך וויפיהל דער מנהג פון יענע פלאץ
איז צו צאהלן (אין ניו יורק א.ד.ג .בערך 1200$ 1500$- 2000$א יעדע זייט ,אבער מיר זענען דא נישט
קובע) ,און מען טאהר עס נישט אפשטיפן.
אויב די עלטערן האבן געבעטן די שדכן אהן צו טראגן ,אדער געבעטן אין מיטען די
שידוך אז מען זאל נאכאמאהל פראבירן ,אדער ענליך ,דעמאלסט האבן די עלטערן
אויך די 'לאו' פון 'לא תלין' ,און די 'עשה' פון 'ביומו תתן שכרו'.
,
עריכת ספרים 72nifla@gmail.com / 1347-455-9957 - נפלא
דיינים מומחים משיבים ועונים על שאלתכם כל ימות השבוע
קול
929-4 SHABAS הלכות שבת
9 2 9 - 4 7 4 - 2 2 2 7 האטליין שבת | יום טוב | חול המועד
יצא לאור ע''י הרב יהודה אליקים מאנהייט -מו''צ בק''ק ברוקלין יצ"ו
להנצחות הערות והארות נא להתקשר dineimumoynes@gmail.com -
