gilyoines.com חזרה לאתר · Back to the site

הלכה ישרה · Halacha Yeshurah — וירא (2026-10-26)

מוציא לאור: הלכה ישרה · Halacha Yeshurah

שבוע: וירא (2026-10-26)

הלכה ישרה · Halacha Yeshurah — וירא (2026-10-26)

פתח את ה-PDF הורדה

‫בעזהשי"ת‬ ‫לכה‬ ‫ה ע צייטן‬ ‫היינטיג‬ ‫אידיש‬ ‫ב‬ ‫שיעור מ"ג‬ ‫דיני בל תלין פעולת שכיר‬ ‫וביומו תתן שכרו‬ ‫דיני בל תלין פעולת שכיר‬ ‫וביומו תתן שכרו‬ ‫זמני תשלום עבור‪ ,‬עבודת פועל – שכירות כלים‬ ‫(‪ – )Rentals‬שכירות דירה (‪ – ).Apt‬קרקע (‪:)Lot‬‬ ‫א‪ .‬כתוב בתורה (ויקרא יט‪ ,‬יג) 'לא תלין פעולת שכיר אתך עד בקר'‪ ,‬זה ה'לא תעשה'‪ .‬עוד‬ ‫כתוב (דברים כד יד‪-‬טו) 'ביומו תתן שכרו‪ ,‬ולא תבוא עליו השמש כי עני הוא ואליו הוא נושא‬ ‫את נפשו'‪ ,‬הרי לנו עוד עשה ול"ת‪.‬‬ ‫ב‪ .‬ובשו"ע (חו"מ שלט ס"ב)‪' ,‬כל הכובש שכר שכיר' – דהיינו שאינו חושב לשלם – כאילו‬ ‫נוטל את נשמתו‪ ,‬ועובר בחמישה לאוין ועשה' (ב"ק קיא שו"ע ס"ב ושם סמ"ע)‪.‬‬ ‫ג‪ .‬ובגמ' ב"ק (קי‪ ,‬ב)‪' ,‬שכיר יום – גובה כל הלילה‪ ,‬ושכיר לילה – גובה כל היום‪ ,‬ושכיר שעות‬ ‫– גובה כל היום וכל הלילה'‪.‬‬ ‫ד‪ .‬המאחר זמני התשלום עובר על לאו של 'לא תלין פעולת שכיר'‪ ,‬ועל עוד לאו ועשה –‬ ‫'ביומו תתן שכרו‪ ,‬ו'לא תבוא עליו השמש כי עני הוא ואליו הוא נושא את נפשו'‪.‬‬ ‫ה‪ .‬באופן שאינו עובר משום 'בל תלין'‪ ,‬עדיין אסור לדחות שום תשלום כדי שלא לעבור‬ ‫על לאו של 'אל תאמר לרעך לך ושוב' (משלי ג' כ"ח) (שו"ע ס"ז)‪.‬‬ ‫ו‪ .‬כל הדינים הללו שייכים‪:‬‬ ‫‪‬בכל עבודת פועל ובכל מיני שכירות (‪ ,)Rentals‬כגון שכר כלים (‪ ,)Hardware‬בגדים‬ ‫לשמחות‪ ,‬כלים מיוחדים לאירועים ומעמדים‪.‬‬ ‫‪‬שכירות דירה ובית (קצה"ח א')‪ ,‬או קרקע (‪( )House/Property-Rent‬פ"ת א' בשם תורת כהנים‬ ‫ויראים)‪.‬‬ ‫סוגי פועלים לזמן מסוים‪:‬‬ ‫ז‪ .‬פועל שעות‪ :‬צריך לשלם לפועל באותה העונה בה גמר את עבודתו‪ ,‬כגון גמר באמצע‬ ‫היום – זמן התשלום עד השקיעה‪ ,‬גמר באמצע הלילה – הזמן עד עלוה"ש (שו"ע ס"ג)‪.‬‬ ‫כתב הרמ"א (שו"ע שם ס"ג) שפועלים דידן שאין עושין מלאכה עד הלילה (כעין בעל מלאכה‬ ‫רגיל בזמנינו‪ ,‬כגון הענדימען‪ ,Technician, Plumber, Mechanic ,‬קאר סערוויס)‪ ,‬דינם כפועלי שעות‬ ‫(סמ"ע סק"ז) כיון ששקעה עליו חמה עובר עליו משום 'בל תלין'‪ ,‬ומשום 'ביומו תתן שכרו'‪,‬‬ ‫אבל אם נמשכה המלאכה עד הלילה‪ ,‬יש לו זמן כל הלילה‪.‬‬ ‫‪ ‬אבל אם נמשכה המלאכה עד הבוקר‪ ,‬יש לו זמן כל היום (ערה"ש ס"ה)‪.‬‬ ‫ב‬ ‫מאזני צדק‪ ,‬אבני צדק‪ ,‬והין צדק‬ ‫ח‪ .‬פועל שבוע‪ :‬שכרו על שבוע‪ ,‬חודש או שנה – הרי שבעת גמר העבודה חלין הל"ת‬ ‫והעשה‪ ,‬ואם נגמר ביום – יש לו כל היום עד השקיעה‪ ,‬נגמר בלילה – יש לו כל הלילה עד‬ ‫עלות השחר (שם ס"ה)‪.‬‬ ‫ט‪ .‬נתן לאומן‪ :‬וכל הנ"ל זה בשכירות (‪ )Rentals‬פועל כלים בגדים חפצים ובשכירות בתים‬ ‫(‪ ,)Rent‬אולם הנותן טליתו לאומן לתקנה בקבלנות (פי' שאינו משלם על השעות אלא על גמר‬ ‫מלאכה) – הרי שכל זמן שהטלית אצל האומן‪ ,‬אינו עובר עליה אפילו גמרה כבר‪ ,‬וכן הדין‬ ‫בכל כלים שנתן לאומן לתקן (שם ס"ו)‪.‬‬ ‫י‪ .‬אבל אחרי שלקחו ממנו – הרי שאפילו בחצי היום‪ ,‬כיון ששקעה עליו החמה עובר‬ ‫משום 'בל תלין'‪ ,‬שקבלנות היא כשכירות לפרוע לו בזמנו (שם)‪.‬‬ ‫‪,‬‬ ‫דיני בל תלין ‪ -‬באידיש‬ ‫א‪ .‬די עשה פון “ביומו תתן שכרו"‪ ,‬און די לא תעשה‬ ‫פון “בל תלין פעולת שכיר"‪:‬‬ ‫איינער וואס האלט צוריק פון צאהלן פאר אן ארבעטער (‪,)Worker, Repairman ,Employee‬‬ ‫אדער פאר א געדינגענער הויז (‪ )Rent‬אדער געדינגענער כלים (‪ )Rentals‬אין די טאג וואס‬ ‫מען דארף דאס צו צאלן‪ ,‬איז עובר אויף‪:‬‬ ‫‪'‬לא תעשה' פון 'לא תלין פעולת שכיר'‪.‬‬ ‫‪'‬עשה' פון 'ביומו תתן שכרו'‪.‬‬ ‫'לאו' פון 'לא תבוא עליו השמש כי עני הוא ואליו הוא נושא את נפשו'‪.‬‬ ‫‪‬טאמער טראכט מען דאס נישט צו צאהלן‪ ,‬זאגן די חז"ל אז עס איז 'כאילו נוטל את‬ ‫נשמתו'‪ ,‬אזוי ווי ער נעמט איהם אוועק די נשמה‪ ,‬און איז עובר אויף ‪' 5‬לאוין' מיט אן‬ ‫'עשה' (ב"ק קיא‪ ,‬א; שו"ע ס"ב ושם סמ"ע)‪.‬‬ ‫‪‬טאמער שטיפט מען אפ נאך און נאך‪ ,‬איז מען עובר אויפ'ן 'לאו' פון “אל תאמר לרעך‬ ‫לך ושוב" (משלי ג‪ ,‬כח) (שו"ע ס"ז)‪.‬‬ ‫‪,‬‬ ‫ג‬ ‫יהיה לכם‪ ,‬ועשית הישר והטוב‬ ‫הלכה למעשה – אין היינטיגע צייטן‬ ‫ב‪ .‬די זמן פון צאהלן‪:‬‬ ‫די זמן פון באצאהלן איז אין די זעלבע צייט פונעם ארבעט‪ ,‬טאג אדער נאכט‪ ,‬דאס הייסט‪:‬‬ ‫‪‬א בעל מלאכה (‪ ,)Handyman‬טעקנישאן (‪ ,)Technician‬אדער קאר סערוויס וואס ענדיגן‬ ‫זייער ארבעט אינמיטן טאג‪ ,‬דארפן זיי ווערן באצאהלט ביזן שקיעה פון די זעלבע‬ ‫טאג‪.‬‬ ‫‪‬טאמער ענדיגן זיי אריין אין די נאכט‪ ,‬איז די זמן די גאנצע נאכט‪ ,‬צום ביישפיל‪:‬‬ ‫ארבעטער פון ביינאכט‪ ,‬למשל אז ביינאכט האט ער גערופן א פלאמבער (‪,)Plumber‬‬ ‫אדער א בעביסיטער פאר א חתונה‪ ,‬דארף מען צאלן ביז פארטאגס (א גאנצע נאכט)‪.‬‬ ‫‪ ‬ענדיגן זיי ביז אין דערפרי‪ ,‬איז די זמן די גאנצע טאג‪.‬‬ ‫‪,‬‬ ‫ג‪ .‬ארבעטער פאר די וואך‪:‬‬ ‫אלע ארבעטער פאר די וואך‪ ,‬איז די זמן צו צאלן ביז'ן שקיעה פון די לעצטע טאג פון די‬ ‫וואך‪ ,‬אדער ביז די טאג פון די וואך וואס איז געווען באשטימט‪.‬‬ ‫‪,‬‬ ‫ד‪ .‬צאהלן פאר אן אומן (‪ )Repair-shop‬פאר זיין ארבעט‪:‬‬ ‫מען דארף נישט צאהלן פאר די אומן (‪ )Repair‬פאר די כלים וואס דארף ווערן פאראכטן‬ ‫ווי לאנג עס ליגט נאך ביים איהם‪:‬‬ ‫‪,‬‬ ‫צום ביישפיל‪:‬‬ ‫‪‬כלים‪ ,‬צו פארעכטן ביים אומן כלים (‪.)Repair-shop‬‬ ‫‪‬תפילין‪ ,‬צו בודק זיין‪.‬‬ ‫‪‬שייטל‪ ,‬צו פארעכטן‪.‬‬ ‫‪‬קאר פאר א מעקעניק‪.‬‬ ‫ד‬ ‫בעיני השם‪ ,‬למען ייטב לך‬ ‫‪‬זילבערנער לייכטער‪ ,‬צו פארעכטן (‪.)Silver Repair‬‬ ‫‪‬קלינערס (‪.)Cleaners‬‬ ‫‪‬שיסטער‪ ,‬צו פארעכטן שיך‪.‬‬ ‫‪‬שניידער‪ ,‬צו פארעכטן קליידער‪.‬‬ ‫די אלע דארף מען צאהלן ווען מען נעמט אפ די ארבעט פון זיי‪.‬‬ ‫און איינמאל מען נעמט עס פון זיי‪ ,‬דארף מען צאהלן ביז'ן שקיעה פון יענער טאג‪.‬‬ ‫‪,‬‬ ‫ה‪ .‬אומן וואס מען באשטעלט‪:‬‬ ‫אן אומן וואס מען באשטעלט ביי אים ארבעט צו מאכן‪ ,‬הייסט ער א מוכר און נישט קיין‬ ‫פועל‪ ,‬צום ביישפיל‪:‬‬ ‫‪‬ווען מען באשטעלט צו מאכן א קלייד‪.‬‬ ‫‪‬ווען מען באשטעלט ביי א סופר תפילין אדער א ספר תורה‪.‬‬ ‫‪‬ביי א סטאלער צו מאכן א שאפע‪.‬‬ ‫‪‬א שטריימל פון א שטריימל מאכער‪.‬‬ ‫די אלע האבן די הלכה פון א מוכר‪ ,‬און מען איז נישט עובר אויף 'בל תלין'‪ ,‬נאר עס ווערט‬ ‫א 'שיעבוד חוב' איינמאל די זאך איז גרייט (מדין גרמי‪ ,‬שולחני)‪.‬‬ ‫‪,‬‬ ‫ו‪ .‬פארשידענע דינים פון 'בל תלין'‪:‬‬ ‫מען איז נאר עובר אויף 'בל תלין'‪:‬‬ ‫‪‬פון ווען די ארבעטער בעהט די געלט‪.‬‬ ‫‪‬אדער מאכט די חשבון‪.‬‬ ‫‪‬אדער אפילו איז נאר איז מודיע אז די ארבעט איז פארטיג‪.‬‬ ‫‪‬אדער שיקט ער א ‪.Bill-Statement,‬‬ ‫אדער ביי די זמנים וואס איז מצויין אין די ‪.Bill-Statement‬‬ ‫‪‬אדער טעקסט‪.‬‬ ‫‪ ‬אבער אפילו אהן דעם איז נאך אלץ דא די 'איסור פון נישט צאהלן'‪.‬‬ ‫‪‬ווי לאנג די ארבעטער ווייסט אז מען דארף נאך מאכן די חשבון‪ ,‬איז מען נאך נישט‬ ‫עובר‪.‬‬ ‫ה‬ ‫‪‬מען איז נישט עובר די 'לאו' ווען די ארבעט איז געדינגען געווארן דורך א שליח‪ ,‬אבער‬ ‫אויך דעמאלסט איז מען עובר אויפ'ן איסור פון אפשטיפן די צאהלונג פון טאג צו טאג‬ ‫('אל תאמר לרעך לך ושוב')‪.‬‬ ‫‪‬די בני בית זענען נישט גערעכנט ווי א שליח‪ ,‬נאר ווי די בעה"ב אליינס‪.‬‬ ‫‪‬אויב די ארבעטער האט אפגעמאכט צו ווערען באצאהלט 'דארך דער וואס געבט‬ ‫איהם די ארבעט' אזוי ווי א מנהל פון א מוסד‪ ,‬א מענעדז'שער פון א געשעפט‪ ,‬אדער‬ ‫א מלמד און טיטשער פאר זייערס א במקום (‪ )Substitute‬דעמאלסט איז מען נישט א‬ ‫שליח און איז עובר משום 'בל תלין'‪.‬‬ ‫‪,‬‬ ‫אויב פאר'ן בעה"ב פעהלט געלט‪:‬‬ ‫‪‬טאמער דער בעה"ב האט נישט קיין געלט‪ ,‬נישט ביי זיך און אויך נישט אין באנק‪,‬‬ ‫גמ"ח‪ ,‬און אזוי אויך – נישט אין א ‪ ,Saving-account‬איז מען נישט עובר אויף 'בל‬ ‫תלין'‪.‬‬ ‫‪ ‬אבער דאן ווערט עס א חוב ווי א לווה צו א מלווה‪ ,‬און ער טאהר נישט קויפן פאר‬ ‫זיך זאכן אדער בארגן געלט פאר אנדערע זאכן בעפאר'ן אפצאהלן די חוב‪.‬‬ ‫‪‬אבער על פי מידת חסידות‪ ,‬און אנדערע האלטן על פי הלכה מוז מען בארגן געלט‬ ‫(אויב עס איז נישט שווער) כדי צו מקיים זיין ביומו תיתן שכרו‪ ,‬און כדי נישט עובר זיין אויף‬ ‫לא תלין (שועה"ר‪ ,‬חפץ חיים בספר אהבת חסד ובשם חיי אדם)‪.‬‬ ‫‪,‬‬ ‫שכירות (‪:)House Rent‬‬ ‫אויך ביי הויז רענט אדער פראפערטי (‪ )Lot‬רענט איז דא דער 'לאו' פון 'לא תלין'‪.‬‬ ‫‪‬און דערפאר‪ ,‬אויב מען צאהלט די רענט נאכ'ן טאג פון אנהייב חודש (אדער מערטענס ‪7‬‬ ‫טעג) וואס דער בעה"ב האט באשטימט‪ ,‬איז מען עובר אויף 'לא תלין'‪.‬‬ ‫‪ ‬אויב עס איז דא סעקיוריטי געלט (‪ ,)Security‬איז נישט דא די לאו פון ''לא תלין'' א‬ ‫קעהגען די סכום וואס איז אין די סעקיוריטי געלט‪.‬‬ ‫‪ ‬אבער אפילו אהן דעם איז נאך אלץ דא די 'איסור פון גזילה' פון וואוינען אין יענעמס‬ ‫רשות אהן צאהלען‪.‬‬ ‫‪,‬‬ ‫ו‬ ‫כלים רענטל (‪:)Rentals‬‬ ‫קאר רענטל‪ ,‬כלים פאר שמחות‪ ,‬ספיקערס פאר מוזיק‪ ,‬כלים פאר'ן ביזנעס‪ ,‬קליידער פאר‬ ‫א חתונה‪:‬‬ ‫‪‬די אלע דארפ'ן ווערן באצאהלט ביז'ן סוף פונעם טאג וואס מען געבט צוריק די כלים‪.‬‬ ‫‪,‬‬ ‫צאהלן פאר ארבעטערס‪:‬‬ ‫ארבעטער פון א מוסד‪ ,‬קאמפעני (‪ )School ,Company‬אדער פון א געשעפט‪ ,‬מוז מען‬ ‫צאהלן לויט די צייט וואס מען האט אפגעמאכט צו צאהלן די ארבעטס זייערע געלט‬ ‫(‪.)Paycheck‬‬ ‫‪‬א בעל מלאכה אויפ'ן שעה‪ ,‬איז די 'לאו' סוף פונעם טאג‪.‬‬ ‫‪‬א בעביסיטער אדער פלעי גרופ (‪ – )Play Group‬די לעצטער טאג פונעם וואך‪.‬‬ ‫‪‬א קינד אויף א טאג (‪ – )Drop-in‬ביז'ן סוף פון די טאג‪.‬‬ ‫‪‬א בעל מלאכה‪ ,‬אזוי ווי א ‪ – Plumber , Electrician‬איז ביז'ן סוף פונעם זעלבע טאג‬ ‫אדער די נאכט ווען די ארבעט איז פארטיג‪.‬‬ ‫‪‬א פרוי וואס מאכט די האר פאר מיידלעך אדער פאר א כלה – די סוף פונעם טאג‬ ‫אדער נאכט וואס די ארבעט איז געווארן פארטיג‪.‬‬ ‫‪‬דעליווערי‪ ,‬קאר סערוויס – דער סוף פון טאג אדער נאכט פונעם ארבעט‪.‬‬ ‫‪‬ווען מען בעהט איינעם צו רייניגן די שניי‪ ,‬פאקן ספרים‪ ,‬אויף הענגן מודעות‪ ,‬מסדר‬ ‫זיין אתרוגים‪ ,‬לערנען די פשעטיל מיט א קינד‬ ‫‪,‬‬ ‫ביי די אלע זאכן איז די דין‪:‬‬ ‫‪‬אויב האט מען געדינגן אויפ'ן שעה‪ ,‬איז די חיוב צום סוף פון יענער טאג‪.‬‬ ‫‪‬געדינגען אויפ'ן וואך איז די מצוה סוף לעצטן טאג פונעם וואך‪.‬‬ ‫‪‬אויב האט מען געדינגן לויט די ארבעט‪ ,‬איז די חיוב סוף פונעם טאג ווען די ארבעט‬ ‫איז פארטיג געווארן‪.‬‬ ‫‪‬א מומחה וואס האט געהאלפן אין חינוך‪ ,‬אין פרנסה‪ ,‬אין משפחה באדערפענישן‪ ,‬איז‬ ‫די חיוב סוף פון יענעם טאג (אדער סוף פון וואך)‪.‬‬ ‫ודע! אויף די אלע אויבן‪-‬דערמאנטע וואס עס איז נישט דא ביי זיי די 'לאו' פון 'בל תלין'‬ ‫און די 'עשה' פון 'ביומו תתן שכרו'‪ ,‬צום ביישפיל‪:‬‬ ‫‪ )1‬די ארבעטער האט נישט גבעטען די געלט‪.‬‬ ‫ז‬ ‫‪ – )2‬אדער נישט געמאכט די חשבון‪.‬‬ ‫‪ - )3‬אדער נישט געזאגט אז די ארבעט איז פארטיג‪.‬‬ ‫‪ - )4‬ווען די ארבעט ווערט באשטעלט דורך א שליח‪.‬‬ ‫‪ -)4‬אדער גבעטען די געלט ביים צווייטע טאג‪.‬‬ ‫‪ - )5‬אדער אויב האט ער נישט געלט מזומן און נישט קיין אוועק געלייגטע געלט ‪-‬‬ ‫אבער אויב וויל ער נישט צאהלן איז מען עובר נאך מער אויך אויף די 'לאוין' פון‪:‬‬ ‫‪‬לא תעשוק פעולת שכיר‬ ‫‪‬לא תגזול‬ ‫‪‬לא תעשוק און אנדערע פינעף 'לאוין' (סי' שלט ס"ב)‪.‬‬ ‫‪,‬‬ ‫ז‪ .‬צאהלן פאר'ן שדכן‪:‬‬ ‫פאלגענד זענען צוויי אופנים ווי אזוי מען איז מחויב צו צאהלען פאר א שדכן‪:‬‬ ‫‪‬ווען די שדכן טראגט אהן די שידוך פון זיך אליין‪ ,‬איז נישט דא די 'לאו' פון 'לא תלין'‪,‬‬ ‫אבער מען דארף צאהלן פאר אויספיהרן די שידוך וויפיהל דער מנהג פון יענע פלאץ‬ ‫איז צו צאהלן (אין ניו יורק א‪.‬ד‪.‬ג‪ .‬בערך ‪ 1200$ 1500$- 2000$‬א יעדע זייט‪ ,‬אבער מיר זענען דא נישט‬ ‫קובע)‪ ,‬און מען טאהר עס נישט אפשטיפן‪.‬‬ ‫‪‬אויב די עלטערן האבן געבעטן די שדכן אהן צו טראגן‪ ,‬אדער געבעטן אין מיטען די‬ ‫שידוך אז מען זאל נאכאמאהל פראבירן‪ ,‬אדער ענליך‪ ,‬דעמאלסט האבן די עלטערן‬ ‫אויך די 'לאו' פון 'לא תלין'‪ ,‬און די 'עשה' פון 'ביומו תתן שכרו'‪.‬‬ ‫‪,‬‬ ‫עריכת ספרים ‪72nifla@gmail.com / 1347-455-9957 -‬‬ ‫נפלא‬ ‫דיינים מומחים משיבים ועונים על שאלתכם כל ימות השבוע‬ ‫קול‬ ‫‪929-4 SHABAS‬‬ ‫הלכות שבת‬ ‫‪9 2 9 - 4‬‬ ‫‪7‬‬ ‫‪4‬‬ ‫‪-‬‬ ‫‪2‬‬ ‫‪2‬‬ ‫‪2‬‬ ‫‪7‬‬ ‫האטליין‬ ‫שבת | יום טוב | חול המועד‬ ‫יצא לאור ע''י הרב יהודה אליקים מאנהייט ‪ -‬מו''צ בק''ק ברוקלין יצ"ו‬ ‫להנצחות הערות והארות נא להתקשר ‪dineimumoynes@gmail.com -‬‬