יארצייטן פון צדיקים · Yuhrtzeiten Fin Tzadikim — וירא (2026-10-26)

זונטאג -י"ד חשון
ז
הרה"ק רבי אברהם אלימלך ב"ר ישראל זי"ע ,הי"ד) ,פרלוב( ,מקרלין.
מאנטאג -ט"ו חשון
הגה"ק רבי אברהם ישעיהו ב"ר שמריהו יוסף זי"ע) ,קרליץ( ,בעל החזון איש ,מבני ברק.
הרה"ק רבי מיכאל אליעזר ב"ר אברהם משה הכהן זי"ע )פארשלעגער(,
בעל תורת מיכאל ,מבולטימאר.
דינסטאג -ט"ז חשון
הגה"ק רבי עמרם ב"ר משה נחום זי"ע) ,רויזענבוים( ,אב"ד מאדע ,וצפת.
"הנקרא ר' עמרם חסידא"
הגה"ק רבי שלמה זלמן ב"ר יעקב זי"ע) ,בייטום( ,בעל דעת שלמה ,אב"ד מילדוי סעפשי.
הרה"ק רבי יצחק ב"ר אשר ישעי' זי"ע) ,גליקמאן-רובין( ,אב"ד סאסנובצא.
מיטוואך -י"ז חשון
הרה"ק רבי מנחם מענדל ב"ר יעקב קאפיל זי"ע) ,האגער( ,בעל אהבת שלום ,מקאסוב.
דאנערשטאג -י"ח חשון
הרה"ק רבי יחזקאל ב"ר אברהם ישכר הכהן זי"ע) ,ראבינאוויטש( ,בעל כנסת יחזקאל,
מראדומסק.
פרייטאג -י"ט חשון
הרה"ק רבי אברהם מרדכי ב"ר מנשה יעקב זי"ע) ,קלינבערג( ,בעל עלי זית ,מזאלאשיץ.
שבת קודש -כ' חשון
הרה"ק רבי שלום ב"ר יעקב יוסף הלוי זי"ע) ,ראזענפעלד( ,בעל אוהב שלום ,מקאמינקא.
לזכות להצלחה
חיים אליעזר בן שפרה יענטא וכל משפחתו.
שמואל בן שפרה יענטא וכל משפחתו.
צבי בן שפרה יענטא וכל משפחתו.
מאיר ברוך בן שרה בריינדל ליבא וכל משפחתו.
חיים צבי בן שרה וכל משפחתו.
לעילו נשמת אבי מורי הרה"ח ר' משה אפרים ב"ר ארי' ע"ה – .כ"ד טבת תשע"א.
לעילו נשמת אמי מורתי שפרה יענטא בת הרה"ח ר' משה יהודה ע"ה – .ו' אדר תשפ"ה.
צו באקומען די יארצייטן יעדן טאג,
ביטע שיקט א מעסעדזש מיט אייער אימעיל צו דעם נומער (646) 907-9119
בן הרה"ק רבי יוחנן מרחמסטריווקא זי"ע,
יארצייט י"ד מרחשון
בן הרה"ק רבי מרדכי המגיד הגדול מטשערנאביל
זי"ע.
הרה"ק רבי אברהם אלימלך ב"ר ישראל זי"ע ,הי"ד
)פרלוב( ,מקרלין
נאך די חתונה איז ער געזעצן אין שטאט
זלטיפולי נעבן זיין גרויסן שווער ,און ער האט
עוסק געווען בתורה יומם ולילה מיט א ער איז געבוירן אין שטאט סטאלין ,ד' אלול בשנת
געוואלדיגע התמדה ,ער איז שוין דאן געווען תרנ"א.
מפורסם מיט זיין געוואלדיגע גדלות בתורה און
זיין הנהגה בקדושה ובטהרה ,ער איז דאן געווען צו זיין טאטן הרה"ק רבי ישראל בעל אור ישראל
אינגאנצן אויסגעטון פון עולם הגשמי און נאר הינוקא מסטאלין זי"ע,
געווען אריין געטון אין תורה ועבודת השם. בן הרה"ק רבי אשר השני מקרלין סטאלין זי"ע,
בן הרה"ק רבי אהרן בעל בית אהרן מקרלין זי"ע,
בשנת תרפ"ב ,ווען זיין טאטע איז נסתלק בן הרה"ק רבי אשר הראשון מסטאלין זי"ע,
געווארן ,האבן די חסידי סטאלין געוואלט אויף בן הרה"ק רבי אהרן הגדול מקרלין זי"ע.
נעמען דעם זון אלס ממלא מקום ,אבער דער צדיק
האט בשום אופן נישט געוואלט נעמען דאס און צו זיין מאמע הרבנית הצדקת מרת ברכה
רבנות ,ער האט זיך ממש געבעטן ביי די חסידים, שיינדל ע"ה,
אז מען זאל אים נישט נעמען אלס ממלא מקום. בת הרה"ק רבי דוד טווערסקי מזלטיפולי זי"ע,
בן הרה"ק רבי יוחנן מרחמסטריווקא זי"ע,
ווי מען קען זעהן אין א בריוו וואס ער שרייבט בן הרה"ק רבי מרדכי המגיד הגדול מטשערנאביל
פאר איינע פון די געהויבענע חסידים פונעם טאטן, זי"ע.
הרה"ח ר' אברהם יצחק מהורודוק ז"ל ,און בתוך
הדברים שרייבט ער בזה"ל" ,מה אומר ומה נדבר ,כי ער איז געווען א שפל ברך און א עניו כהלל,
נוסף על אסוני בהילקח עטרת ראשינו כ"ק אדמו"ר זיין געוואלדיגע אהבת ישראל איז געווען עד אין
ז"ל ,עוד הייתי למי שהעולם מטעין בו ,הלא ממש לשער ,ער האט ליב געהאט יעדן איד אהבת נפש
תסמר שערות ראשי בהביתי במכתב קודש ממש עד להפליא ,צדיקים בדורו האבן מעיד
להחסידים ,האם יש ילוד אשה שיוכל להעיז פניו געווען ,אז מען האט אין דעם צדיק געזען אלע
ולומר הגעתי לקצתו דמקצתו מהמדות הדרושות סימני טהרה נאך פון זיין יוגענד אן ,ער האט גאר
במכתב קדשו ,ירא אנכי שלא די שאין לי עוה"ז ,אך אסאך מרביץ תורה געווען פאר זיינע תלמידים
פן אהי' אבוד ח"ו משני עולמות ,אירש ח"ו תרתי מיט א געוואלדיגע איבער געגעבענקייט.
גיהנום ,כי אי אפשר להנהיג עדת ישורון חסידי
סטולין בלא מסירת נפש על כל פסיעה ופסיעה ,ואני די חסידים פלעגן דערציילן ,אז דער צדיק
איני מוכשר לזה ,ורחוק מזה ,כי הרבה הרעותי וקדוש האט געלערנט שעות אריכות אן קיין הפסק
מעשי עד היום". ברציפות ,ער איז געווען א גאון וגדול בתורה עד
להפליא ,ער האט מצמם געווען אין זיין שלאף און
אבער מיט די השפעה פון די צדיקי הדור אויך אין אנדערע צרכי הגוף ,ער פלעגט דאס עסן
ובתוכם הרה"ק רבי ישראל מטשורטקוב זי"ע האט אראפ שלינגען גאנצערהייט ,כדי ער זאל ווי
מען גע'פועל'ט ביי דעם צדיק ,אז כדי אז דאס ווייניגער הנאה האבן פון דעם וועלט.
חסידות סטאלין וואס דער טאטע האט אזויפיל
כוחות אריין געלייגט דעראון זאל ווייטער אנגיין, ד' אדר בשנת תרע"ב האט ער חתונה געהאט מיט
דארף ער נעמען דאס רבנות. הרבנית הצדקת מרת חוה ע"ה,
בת דודו הרה"ק רבי מרדכי יוסף טווערסקי
דאן האט רבי אברהם אלימלך זי"ע איבער מזלטיפולי זי"ע,
גענומען דאס רבנות אלס ממלא מקום ,און ער בן הרה"ק רבי דוד טווערסקי מזלטיפולי זי"ע,
1
איז יענעם יאר אנגעקומען קיין ארץ ישראל ,האט האט דאס געפירט מיט א געוואלדיגע שטארקייט,
ער גלייך געזאגט ,איך בין נישט געקומען קיין ארץ די חסידים זענען געווען גאר שטארק מקושר צו
ישראל אלס א ביקור ,נאר איך בין געקומען מעורר זייער רבין און ער האט משפיע געווען תורה און
זיין רחמי שמים אויף די אידן אין אירופה ,וואס קדושה פאר די חסידים.
ברויכן א גרויסע ישועה ,ווייל עס ליגט א שווארצע
וואלקן אויף כלל ישראל ,די חסידים פונעם רבין ער איז געווען מפורסם מיט זיין געוואלדיגע
דארט אין ארצינו הקדושה האבן נישט אהבת ישראל עד למאוד ,ער האט יעדן איד ליב
פארשטאנען די ווערטער ,ווייל די וועלט האט נאך געהאט אהבת נפש ממש ,ער האט זיך אפ געגעבן
דאן נישט געוויסט די סכנה וואס ווארט אפ כלל מיט יעדן איינעם מיט א געוואלדיגע
ישראל. געטריישאפט.
ערב ראש חודש סיון האט דער צדיק אויס פון זיך האט דער צדיק בכלל נישט געהאלטן,
געריפן א יום תפילה ותענית ,הונדערטער חסידי און ער האט כסדר געזאגט ,אז באמת איז ער נישט
קארלין האט דער צדיק צוזאמען גענומען ,און ראוי צו זיין א מנהיג ישראל ,נאר וויבאלד ער זעהט
בחצות הלילה איז מען ארויף צום כותל המערבי אז מען פאלגט אים ,איז ער גרייט זיך מוסר נפש צו
און איינגעריסן פאר כלל ישראל ,דער צדיק האט זיין פאר כלל ישראל.
דארט אפ געראכטן תיקון חצות מיט בכיות
נוראות ,און מעורר געווען די אידן אז עת צרה היא בשנת תרפ"ט האט ער געגרינדעט א ישיבה
ליעקב ,און געזאגט ,אז עס איז נישט דא קיין וואס ער האט זיך פרעזענליך אפעגעגעבן מיט די
ברירה נאר צו גיין מתפלל זיין ביי די צדיקים תלמידים ,און פון דעם ישיבה זענען ארויס
הקודמים אז זיי זאלן פועל'ן א ישועה פאר כלל געקומען גאר גרויסע גאונים וגדולים בתורה ,ער
ישראל. האט יעדן תלמיד ליב געהאט אהבת נפש און
פראבירט אריין צו לייגן תורה ויראת שמים אין די
ער האט צוזאמען גערופן אן אסיפה פון די בחורים.
גדולים אין ארץ ישראל ,און ער האט זיי געזאגט,
אז מען דארף מעורר זיין אידישע קינדער אז מען פון די גאר גרויסע תלמידים און חסידים
זאל מתפלל זיין אז די צרה זאל אוועק גיין ,ווייל פונעם צדיק האט זיך געציילט דער צדיק וקדוש
ליידער איז נגזר געווארן א גזירה פון להשמיד רבי משה מרדכי מלעלוב זי"ע ,און זיין הייליגער
ולהרוג את כלל ישראל ,און ווען די חסידים וואס תלמיד ,הרה"ק רבי משה מרדכי מלעלוב זי"ע ,האט
האבן נישט געוויסט וואס דא גייט פאר האבן זיך אויסגעדרוקט אמאל אויף זיין גרויסן רבין
געפרעגט דעם רבין וואס ער מיינט ,האט דער בזה"ל" ,ער איז געווען ,דער בעל שם טוב פון זיין
צדיק געזאגט ,אז מזמן חורבן הבית האבן אידן שוין דור".
נישט געהאט די צרות וואס ער מיט זיינע הייליגע
אויגן זעט אז עס גייט קומען רח"ל. דער צדיק האט געהאט א געוואלדיגע אהבה
צו ארץ ישראל און ער האט באזיכט דארט 4מאל,
דאן האט דער צדיק געפרעגט פון זיינע בשנת תרפ"ה איז ער געפארן קיין ארץ ישראל און
חסידים ,וואס זיי טראכטן צו עס זאל קומען א דארט געווען פאר בערך צוויי חדשים ,בשנת
מלחמה אדער נישט ,ווען איינע פון די זקני חסידים תרפ"ח איז ער געפארן נאכאמאל און דארט געווען
האבן געזאגט ,אז ער האלט אז עס זאל נישט פון שבועות ביז חודש אלול ,בשנת תרצ"ג איז ער
קומען קיין מלחמה ,האט דער צדיק געזאגט ,אויב געפארן א דריטע מאל און דארט געווען פון חנוכה
עס וועט ח"ו נישט קומען די מלחמה מיט די צרות, ביז נאך פורים.
ווער ווייסט וואס עס וועט ח"ו פאסירן ,אבער אויב
וועט קומען א מלחמה ,וועלן דאך די אנדערע חודש אייר בשנת תרצ"ט איז דער צדיק
מדינות אריין מישן און אפשר אזוי וועט א חלק פון געפארן דאס לעצטע מאל קיין ארץ ישראל און
כלל ישראל איבער בלייבן. דארט געווען ביז חודש אלול ,אזוי ווי דער צדיק
2
הרה"צ רבי אלטר שו"ב שיפמאן זי"ע האט דאן איז דער צדיק וקדוש ארום געפארן צו די
געפרעגט דעם רבין ,ווי אזוי ער מעג צוריק פארן מקומות הקדושים אין ארץ ישראל צו פוקד זיין די
קיין קארלין ווען עס ווארט ליידער אפ א סכנה, קברים פון די תנאים און אמראים צו איינרייסן פאר
האט דער צדיק ארויס גענומען א ספר און געוויזן אידישע קינדער.
ווי דארט שטייט ,אז א מנהיג וואס זיצט מיט זיין
קהלה ווען אלעס גייט גוט ,אבער ווען עס קומט ח"ו כ"ב תמוז בשנת תרצ"ט איז דער צדיק מיט א
א צרה אנטלויפט ער ,ווערט ער אנגעריפן א "שונא", קבוצה פון אידן געפארן קיין מירון ,אפילו דאן איז
דאן האט דער צדיק געזאגט ,מיין גאנץ לעבן געווען א גרויסע סכנה צו פארן אויף מירון,
ארבעט איך און איך פלאג מיך צו זוכה זיין צו וואס וויבאלד די אראבערס האבן זיך ארום געדרייט
עס שטייט )תהלים ע"ג כ"ח( וַ ֲאנִ י ִק ֲר ַבת ֱאקים ִלי אויף די וועגן ,און געזיכט צו הרג'נען אידישע
טוֹב צו זיין נאנט צום באשעפער ,ווי אזוי קען איך קינדער.
יעצט ווערן א שונא צום אייבערשטן און איבער
לאזן מיין עדה הקדושה ווען זיי זענען אין א עת אבער דער צדיק האט זיך נישט געלאזט ,און
צרה. ער איז יא געפארן קיין מירון און מיט ניסים איז
מען אנגעקומען צום ציון קדשו פון רשב"י זי"ע.
אבער די געטרייע חסידים האבן מיט דעם
אלעם נישט געוואלט לאזן זייער רבין צוריק פארן דער צדיק האט געבעטן ,אז קיינער זאל נישט
קיין קארלין ,האבן זיי זיך געשטעלט אויף די לענג אריין קומען אינעם מערה ווען ער איז דארט ,נאך
און די ברייט צוריק צו האלטן דעם רבין פון פארן, א גאר לאנגע צייט ווען דער צדיק איז ארויס
דאן האט דער גרויסער צדיק געזאגט פאר די אידן געקומען ,האט מען געזען זיינע אויגן ממש
בזה"ל" ,איר וועט זיך נאך רייסן די האר פון קאפ", געשוואלן פון וויינען און איינרייסן פאר כלל
מיינענדיג אז אויב ער וועט נישט צוריק פארן וועט ישראל ,דארט אין מירון ווען אידן האבן געוואלט
ח"ו קומען גאר שווערער צייטן אויף די אידן פון געבן קוויטלעך פארן צדיק צו ליינען ,האט ער
ארצנו הקדושה. געזאגט ,דא ביי רבי שמעון קען יעדע איד אליין
פועל'ן מען ברויך נישט אז איך זאל ליינען די
אויך האט דער צדיק פאר געזאגט ,אז די אידן קוויטלעך.
פון ארץ ישראל וועלן ליידער אויך לעבן אין גרויס
פחד און וועלן אויך נישט לעקן קיין האניג ,אבער דערנאך איז דער צדיק וקדוש געפארן צום
זיי וועלן צו סוף געראטעוועט ווערן ,אבער אונז בית החיים אין צפת ,דארט האט ער איינגעריסן
אחינו בני ישראל פון חוץ לארץ ווער ווייסט וואס ביים ציון פון דעם אר"י הקדוש זי"ע און זיינע
עס וועט ליידער געשען ,נאך די מלחמה האט מען תלמידים און אויך ביים ציון פונעם הייליגען בית
געזען ,אז אזוי ווי דער צדיק האט פאראויס יוסף זי"ע ,ער האט כסדר געהאלטן און איין זאגן,
געזאגט האט ליידער פאסירט. אז עס איז א עת צרה ליעקב און מען דארף גיין
מודיע זיין פאר די צדיקים הקודמים אז זיי זאלן
י"ד אלול בשנת תרצ"ט איז דער צדיק ארויס איינרייסן פאר כלל ישראל ,אבער אויפן וועג אראפ
געפארן מיטן שיף צוריק קיין קארלין ,י"ז אלול פונעם ציון פונעם בית יוסף זי"ע האט דער צדיק
האט ליידער אויס געבראכן די ביטערע וועלט געזאגט מיט א גרויסע ווייטאג" ,מיר האבן געמיינט
מלחמה ,די שיף מיט וואס די רבי איז געפארן איז אז מיר וועלין עפעס פועל'ן".
אנגעקומען קיין קאסטנציא רומניה ,דאן האבן די
דייטשן ימ"ש אין אפאר טאג איין גענומען גאנץ סוף יאר בשנת תרצ"ט האט זיך דער צדיק
פולין ,די רבי איז מיטן לעצטן באן געפארן פון געגרייט צוריק צו פארן קיין קארלין ,די חסידים
רומניה קיין פולין. און תלמידים האבן פראבירט צו צורעדן דעם צדיק
אז ער זאל בלייבן אין ארץ ישראל און מען וועט
ליידער האט דער צדיק צוזאמען מיט זיין ארויס ברענגען זיין משפחה ,אבער דער צדיק האט
גאנצע עדה הקדושה גאר אסאך מיט געמאכט בשום אופן נישט געוואלט בלייבן.
3
קיינמאל נישט אנגעטון ,אבער פאר אייך וועלן מיר אונטער די הענט פון די רשעים די דייטשן ימ"ש,
עס אנטוהן" ,דער צדיק האט אנגעטון די ברילן און רוב אידן פון שטאט קארלין זענען נעבעך
דאן געגעבן א ברכה פאר ר' אברהם אלטר ז"ל ,כך אומגעקומען אויף קידוש השם דורך די רשעים
הוה צום יאר איז אים געבוירן געווארן א בן זכר. ימ"ש.
•••
הרה"ק רבי משה מרדכי בעל ברכת משה בעוותינו הרבים י"ד מרחשון בשנת תש"ג ,איז
מלעלוב זי"ע האט דערציילט ,אז ווען דער דער צדיק וקדוש צוזאמען מיט זיין גאנצע
הייליגער צדיק רבי אברהם אלימלך מקארלין זי"ע משפחה אומגעקומען על קידוש השם דורך די
איז געווען אין ארץ ישראל ,איז ער געגאנגען נאציס ימ"ש מיט א שרעקליכע אכזריות ,הי"ד.
באזיכן דעם צדיק הרה"ק רבי מנחם נחום
מרחמסטריווקא זי"ע ,דאן האט זיך דער צדיק עס ווערט דערציילט ,אז ווען עס איז
מקארלין אויס גערעדט פאר רבי מנחם נחום ,אז אנגעקומען די ביטערע ידיעה קיין ארץ ישראל ,אז
ער האט צער אז מען ריפט אים רבי ווען ער איז דער צדיק רבי אברהם אלימלך מקארלין זי"ע איז
באמת נישט ראוי צו דעם. אומגעקומען אויף קידוש השם ,האבן די זקני
חסידי קרלין זיך געזעצט אויף דער ערד אינעם
האט אים דער צדיק ר' מנחם נחום זי"ע אלטן בית המדרש "בית ישראל" אין ירושלים ,וואו
געזאגט דעם באקאנטן משל ,איינמאל האט א מלך דער רבי האט געדאווענט אויף אלע זיינע באזוכן,
געהייסן פאר 4מעלער אז זיי זאלן צוזאמען מאכן און מ'האט אראפגענומען דעם פרוכת ,און ווי אין
שיינע בילדער אויף די פיר ווענט פון זיין שטוב, תשעה באב ביינאכט האט דער עולם געוויינט און
יעדער איינער זאל מאכן איין וואנט. געזאגט "איכה ישבה בדד".
דריי פון די מעלער האבן זיך גענומען מאכן ארץ אל יכסה דמם ואל יהיה מקום לזעקתם
גאר שיינע בילדער און עס איז געווען הערליך, עדי עד ישקיף ד' ויראה בצרת עמו ויגאלנו ברחמיו
אבער דער פערטער האט ביי זיך געטראכט ,ווי שנית לעיני כל חי בביאת גואל צדק בב"א.
אזוי קען איך באצירן דעם וואנט ביים מלך איך בין
דאך נישט ווערט צו טון דאס. זכותו הגדול יגן עלינו
ועל כל ישראל אמן.
איז דער מענטש אויף געקומען מיט א
איינפאל ,ער האט געמאכט דעם פערדן וואנט פון
שפיגל כדי עס זאל אפשפיגלען די אנדערע דריי מעשיות
ווענט ,ווען דער מלך איז צוריק געקומען האט ער
זייער באוואונדערט דעם פערדן וואנט וואס איז הרה"ח רבי אלתר אברהם שווארץ ז"ל האט
געווען פון שפיגל וואס דאס איז געווען שענער ווי ליידער געווארט יארן פאר קינדער און ער איז
די אנדער 3ווענט. נאכנישט געהאלפן געווארן ,בשנת תרפ"ג דאס
ערשטע יאר וואס דער צדיק רבי אברהם אלימלך
דאס זעלבע איז דא האט דער צדיק אויס זי"ע איז געווארן רבי אין קארלין ,איז דער חסיד
געפריט ,אז א איד איז צובראכן ביי זיך און ער האלט געפארן צום רבין זיך מזכיר זיין אז ער זאל
פון זיך גארנישט ,איז ער זוכה אז עס שפיגלט זאך געהאלפן ווערן מיט זש"ק.
אהן אין איהם דער טאטע ,און דער זיידע און דער
עלטער זיידע ,און דאס האט מחזק געווען דעם ווען ער איז אריין געקומען און געגעבן דעם
הייליגען קארלינער זי"ע. קוויטל ,האט דער צדיק געזאגט בזה"ל" ,דער
••• טאטע ז"ל האט מיר איבער געלאזט זיינע ברילן,
בשנת תרצ"ט דאס לעצטע מאל וואס דער מיר זאלן לייענען אין דעם א קוויטל ,אבער די
צדיק איז געקומען קיין ארץ ישראל ,האט אים טאטע האט מיר געזאגט ,אז מען האט קוים געקענט
געפרעגט איינע פון חסידים הרה"ח רבי מאיר אדורכזען די שיין דורך די ברילן ,מיר האבן עס נאך
4
פונעם טאטן ,האט דער צדיק צו זיין וואונדער לעוין ז"ל עפעס וואס איז אים שוין געווען שווער
גענומען דעם מכתב ,און דאס באקוקט פון אלע א לאנגע צייט.
פיר זייטן אן ארויס זאגן אפילו א ווארט ,און דאן
האט דער צדיק געזאגט בזה"ל" ,אה ,ס'איז גאר אז ווען ער איז נאך געווען אין חוץ לארץ און
נישט ,די אמעריקאנער דאקטורים ,גלייך האבן זיי ער האט נישט געהאט קיין צייט די גאנצע וואך זיך
ליב צו שניידן" ,און דער צדיק האט אפילו נישט צו גרייטן אויף שבת קודש צוליב די אלע טרדות
געגעבן קיין ברכה פארן טאטן. וואס ער האט געהאט ,אבער ווען ער איז
אנגעקומען צום דאווענען מנחה שבת קודש און
עס איז געווען א גרויסע פלא פאר ר' ישראל, ער האט געזאגט" ,הודו לד' כי טוב" ,האט ער
אויך האט ער זייער מורא געהאט אז ער וועט נישט געשפירט א געוואלדיגע חיות און קדושה פונעם
קענען צוריק שיקן קיין טעלעגראם פארן טאטן שבת.
וואס די רבי האט געזאגט ,איז ער נאכאמאל אריין
צום צדיק ,און געפרעגט פונעם צדיק אויב ער זאל אבער יעצט ווען ער וואוינט שוין אין ארץ
צוריק שיקן א טעלעגראם פארן טאטן מיט א ישראל און ער האט שוין נישט אזויפיל טרדות און
ענטפער ,דאן האט זיך דער צדיק פארטראכט פאר קען זיך שוין גרייטן אויף שבת פון מיטוואך ,אבער
אפאר מינוט ,און דאן האט ער געזאגט פאר ר' ווען ער קומט אן צו הודו שבת קודש שפירט ער
ישראל בזה"ל" ,איר ברויכט נישט שיקן קיין נישט דעם קדושה וואס ער האט געשפירט אין חוץ
טעלעגראם ,זיי וועל זיך אליין כאפן". לארץ.
לפלא צוויי וואכן שפעטער האט ער באקומען האט אים דער צדיק וקדוש געזאגט ,אין חוץ
א טעלעגראם פונעם טאטן ,אז ער איז צוריק צום לארץ וואס די ליפט איז ליידער נישט ריין און עס
דאקטאר זיך אונטער זיכן ,און זיי האבן דורך א וועג איז דא אזויפיל מניעות ,אבער מען ארבעט שווער
געקענט דעם טאטן אויס היילן אן ברויכן מאכן א די גאנצע וואך ,איז מען זוכה אז מען זאל שפירן
אפעראציע ,דאן האט דער ר' ישראל געזעהן די דעם ריכטיגן טעם פון שבת ,אבער אין ארץ ישראל
הייליגע אויגן וואס דער צדיק האט געהאט ,אז ער וואס די ליפט איז ריין ,דארף שוין א איד ארבעטן
האט שוין געזעהן אז מען וועט נישט ברויכן אסאך שווערער אן צו קומען צום ריכטיגן טעם אין
אפערירן. שבת קודש.
••• •••
עס ווערט געברענגט ,אז איינמאל ,אויף הגה"ח ר' ישראל גרוסמאן ז"ל האט דערציילט,
איינעם פון זיינע באזוכן אין ארץ ישראל ,האט ער אז ווען דער צדיק רבי אברהם אלימלך מקארלין
באקומען א דערלויבעניש אריינצוגיין אין מערת זי"ע איז געווען אין ארץ ישראל ביי איינע פון זיינע
המכפלה אין חברון ,צו די קברי אבות ,אבער דער נסיעות ,האט ער ר' ישראל פלוצלונג באקומען א
צדיק האט זיך נישט געוואלט באנוצן מיט דער טעלעגראם פון זיין טאטע הרה"ח ר' זלמן גרוסמאן
דערלויבעניש ,און ער האט געזאגט מיט זיין גרויס ז"ל וואס האט דאן געוואוינט אין אמעריקע.
עניוות" ,אז ער האט זיך נישט צוגעגרייט ווי עס
דארף צו זיין צו פוקד זיין די קברי אבות". אז זיין טאטע איז ליידער זייער נישט געזונט
••• געווארן ,און די דאקטוירים האבן גע'עצה'ט ,אז ער
עס ווערט גאר אסאך געברענגט ,אז דער צדיק זאל אריבער פארן קיין דעטרויט צו מאכן א
וקדוש רבי אברהם אלימלך מקארלין זי"ע האט אפעראציע ,און וויבאלד ער האט געהערט אז דער
פארגעזען די ביטערע צרות וואס כלל ישראל גייט הייליגער צדיק מקארלין געפינט זיך יעצט אין ארץ
נעבעך מיטמאכן ביי די צווייטע וועט מלחמה ,די ישראל ,בעט ער דעם זוהן אז ער זאל אריין גיין אים
חסידים אין ארץ ישראל ,צו וועמען ער האט מזכיר זיין ביים צדיק.
געשריבן די מערסטע בריוון ,האבן באמערקט ,אז
פון שנת תרצ"ו און ווייטער האט זיך געטוישט דער ווען דער ר' ישראל איז אריין צום צדיק און
ניסוח פון זיינע בריוון. געוויזן דעם טעלעגראם וואס ער האט באקומען
5
••• דער צדיק רבי אברהם אלימלך זי"ע האט
זומער בשנת תרצ"ט ,ווען די חסידים האבן אנגעהויבן שרייבן מיט צער וועגן כלל ישראל,
געהערט אז דער רבי קומט קיין ארץ ישראל ,האבן "בפרט אין די מדינות" ,און אין אסאך בריוון
זיך ערב ראש חודש סיון צוזאמגעקומען שרייבט ער מיט פחד וועגן" ,גזירות נוראות שעוד
הונדערטער חסידים אינעם נייעם פארט פון תל לא פקדו את עם ישראל מאז היותו לעם" ,און ער
אביב ,און ווען די שיף איז אנגעקומען און מ'האט האט כסדר געבעטן די אידן פון די פיר הייליגע
דערזען דעם רבי ,האט מען זיך געלאזט אין א שטעט ,ירושלים ,חברון ,טבריה און צפת ,זיי זאלן
שטארקן טאנץ צו א פרייליכע קארלינער ניגון, גיין צו די מקומות הקדושים און בעטן פאר די אידן
אבער דער רבי דער צדיק רבי אברהם אלימלך אין אייראפע ,דער עולם האט נאך נישט
זי"ע ,וואס איז אלעמאל געווען פול מיט שמחה, פארשטאנען וועגן וואס ער רעדט ,אבער ליידער
האט מיט אן ערנסט פנים באפוילן גלייך אפאר יאר שפעטער האט מען געזען ,אז דער צדיק
אויפצוהערן ,און געזאגט" ,עס איז נישט קיין צייט האט ליידער גאר גוט געזען וואס עס קומט ,און ער
פאר שמחה". האט פראבירט מיט אלע כוחות צו מבטל זיין די
גזירה.
ער איז אראפ פון דער שיף ,און פאר'ן געבן •••
שלום עליכם האט ער מודיע געווען פאר עולם און עס ווערט דערציילט ,אז ראש השנה בשנת
געזאגט" ,מיר זענען נישט געקומען אויף א באזוך, תרצ"ט ,א יאר פאר דער מלחמה ,האט ער זיך
מיר זענען געקומען אויפוועקן רחמי שמים פאר געטוישט פון זיין סדר און איז שפעט
אונזערע ברידער אידן אין פוילן און אין אייראפע, אריינגעקומען אין בית המדרש צו מוסף ,און ווען
וואס זענען אין א גרויסע צרה ,ווייל שווארצע ער איז אנגעקומען ,אנשטאט אנהייבן תקיעת
וואלקנס הענגען איבער אייראפע! ס'איז נישט קיין שופר ,איז ער צוגעגאנגען צו דער בימה ,און
עת גיל ושמחה! איך בין געקומען צו גיין צו די אנגעהויבן שרייען מיט א גרויס געוויין" ,תקיף
מקומות הקדושים און אויפוועקן רחמי שמים, במלוכה! לאז אונז זען מיט די פליישיגע אויגן דיין
אפשר וועט ער חס זיין אויף אן ארעם פאלק" ,די שטארקייט".
אויטאבוסן וואס האבן געבראכט דעם עולם זענען
צוריקגעפארן "פיל שווערער" ווי אהין. און דער צדיק האט מיט געוויין געזאגט" ,ווען
••• עס וואלט געווען אין זיין כח ,וואלט ער באפוילן
ווערט דערציילט ,אז ערב ראש חודש סיון היינט צו פארמאכן אלע בתי כנסיות ,און מ'זאל
האט ער מכריז געווען א טאג פון תענית און היינט נישט בלאזן שופר ,ווייל דאס וואלט געמאכט
התעוררות ,הונדערטער אידן זענען געקומען א רעש אין הימל ,אזוי ווי מרדכי הצדיק האט גוזר
אינעם קרלינער בית הכנסת אין ירושלים צו זאגן געווען דריי טעג תענית אין פסח ,און מבטל געווען
תהלים ,סליחות און תחנונים ,און דער רבי האט די מצוה פון אכילת מצה ,און אזוי זענען אידן ניצול
באפוילן אלע זאלן זיך צוזאמקומען חצות ביים געווארן".
כותל המערבי צו תיקון חצות ,הגם מ'האט זיך
געפארכטן פון די אראבישע רוצחים" ,ווייל עס איז און דער צדיק האט אויסגעפירט מיט א גרויס
אן עת צרה ליעקב ,און מיר האבן נישט קיין ברירה געוויין" ,מיר שטייען יעצט פונקט אין דעם מצב פון
נאר אויסצוגיסן אונזער הארץ אויפן פלאץ וואו די 'להשמיד להרוג ולאבד את כל היהודים מנער ועד
שכינה איז קיינמאל נישט אוועק' ,קומי רוני בלילה, זקן טף ונשים'! ,מיר דארפן שרייען א גרויסן און
שפכי כמים לבך". ביטערן געשריי צו מבטל זיין די גזירה!" ,דערציילן
די אידן וואס זענען דאן דארט געווען ,אז דער
אויף זיין טיש האבן זיך אנגעזאמלט אסאך גאנצער עולם איז געשטאנען ווי פארשטיינערט,
קוויטלעך פון די חסידים ,וואס האבן געוואלט אז נישט גלייבענדיג וואס דער צדיק זאגט דא ,אבער
דער רבי זאל פאר זיי מתפלל זיין ביים כותל ,ער ליידער האט נישט גענומען קיין סאך צייט ,און מען
האט אבער נישט געוואלט קוקן דערויף ,און האט נעבעך געזען ,אז דער צדיק האט גאר גוט
געזאגט" ,ס'איז נישט קיין צייט פאר פריוואטע געוויסט וואס ער זאגט.
6
בקשות ,ס'איז אן עת צרה פאר כלל ישראל ,און מיר
מוזן אויפרייסן רחמי שמים" ,אויך חשובע אידן
וואס זענען געקומען צו אים פאר אן עצה און א
ברכה האט ער נישט אריינגעלאזט.
•••
ווערט דערציילט ,אז נאך די עצרת ביים כותל
האט ער צוזאמגערופן די זקנים און ראשי העדה,
ער איז אריין מיט אן איינגעבויגענעם קאפ ,בלאס
ווי קאלך ,און געבעטן מ'זאל טראכטן עצות ווי אזוי
צו מעורר זיין כלל ישראל צו שרייען און בעטן אויף
די שווערע גזירות וואס וועלן קומען אויף אידן אין
אייראפע ,דער גאון רבי פישל בערנשטיין ,אב"ד
ירושלים ,האט אים געפרעגט" ,פארוואס שרעקט
אונז דער רבי אזוי?".
האט דער רבי א קרעכץ געטון און שטיל
געענטפערט" ,דאס גאנצע שרעקליכע וואס מיר
האבן אנטפלעקט ,איז א ציטאט פון דעם וואס מיר
האבן געזען שווארץ אויף ווייס אין א שרעקליכן
בריוו פונעם הייליגן בעל שם טוב זי"ע" ,רבי פישל
האט געבעטן מ'זאל אים ווייזן דעם בריוו ,אבער
דער רבי האט נישט געוואלט.
און דער צדיק רבי אברהם אלימלך זי"ע האט
געזאגט" ,דארט שטייט נאך פיל ערגער ווי איך האב
אנטפלעקט ,וואס וועט אייך העלפן עס צו ליינען?
ס'וועט אייך נאר שטערן ,און איר וועט נישט האבן
קיין רואיגקייט" ,איינער פון די אנוועזנדע האט זיך
ארויסגעכאפט" ,לויט ווי דער רבי באשרייבט,
זענען זינט דעם חורבן הבית נאך נישט געווען
אזעלכע צרות!" ,האט דער רבי א זיפץ געטון און
געזאגט" ,זינט דעם חורבן?! אזעלכע צרות זענען
נאך נישט געווען זינט די וועלט איז באשאפן
געווארן!".
7
מען ,אז גלייך נאך די חתונה האבן די דאקטורים
יארצייט ט"ו מרחשון
געזאגט פאר די מאמע ,אז זי וועט בדרך הטבע
נישט קענען האבן קיין קינדער מיט איר מאן ,אבער הגה"ק רבי אברהם ישעיהו ב"ר שמריהו יוסף זי"ע
זי זייענדיג א אשה צנועה און א גאר ערליכע פרוי, )קרליץ( ,בעל החזון איש ,מבני ברק
האט זי זיך נישט וויסענדיג געמאכט פון די
דאקטורים.
ער איז געבוירן אין קוסובה בליטא ,י"א חשון בשנת
צום סוף האט דער גרויסער באשעפער חוץ תרל"ט.
לדרך הטבע איר געגעבן 4זון און 5טעכטער ,וואס
אלע האבן מפרסם געווען דעם באשעפערס נאמען צו זיין טאטן הגה"ק רבי שמריהו יוסף קרליץ אב"ד
אויף די וועלט. קוסובה זי"ע,
בן הגה"ק רבי שמשון קרליץ זי"ע ,הנקרא הגאון
דער טאטע איז נסתלק געווארן בשנת תרע"ו, המקובל האלוקי ר' שמשון מקניגסברג זי"ע,
אבער די מאמע מיט איר גרויס מסירת נפש האט ער איז געווען מיוצאי חלציו פון הגה"ק רבי שמשון
מעריך ימים געווען און נאך געוואוינט אין בני ברק גאב"ד קרמניץ זי"ע דער ברודער פונעם הייליגען
מיט איר גרויסע זון דער הייליגער חזון איש ,און מהר"ל מפראג זי"ע.
זוכה געווען צו זען דעם זון פארשפרייטן תורה
פאר הונדערטער תלמידים. און צו זיין מאמע הצדקת מרת רשאה לאה ע"ה,
בת הגה"ק רבי שאול קצנלנבויגן אב"ד קוסובה
גאנץ יונג האט ער געלערנט ביי א מלמד א ירא זי"ע,
שמים הגה"ק רבי משה טוביה זי"ע ,וואס דער בן אחר בן מהגה"ק רבי אריה לייב אפשטיין בעל
מלמד האט געלערנט מיטן קינד מסכת חולין און הפרדס זי"ע.
בבא בתרא ,אבער דאן האט דער מלמד געזאגט
פאר די עלטערן ,אז דער קינד ברויך נישט קיין ער איז געווען א גאון הגאונים און א צדיק
מלמד ווייל ער וועט אסאך מער אנקומען ביים וחסיד ,און א איש קדוש מאוד ,ער איז געווען א
לערנען אליין. עניו מפורסם און א למדן נפלא ,ער האט זיין גאנץ
לעבן אוועק געגעבן נאר פאר תורה און עבודת
דער הייליגער חזון איש זי"ע האט ביי די בר השם ,ער איז פארעכנט געווארן פון די גרעסטע
מצוה מקדיש געווען זיין גאנץ לעבן פאר תורה ,ער גדולים אין ליטא און פון די גרעסטע פוסקים
האט כסדר געזאגט ,אז ער לערנט די תורה נישט בהלכה בדורו ,ער האט קיינמאל נישט געוואלט
ווייל ער האט דאס ליב ,נאר ער לערנט ווייל ער זעט נעמען קיין רבנות ,סוף ימיו אין ארץ ישראל האט
בחוש אז דאס איז א דבר טוב ,און ווייל דער גרויסער ער מסכים געווען צו אויפנעמען אידן וואס זענען
באשעפער האט געהייסן לערנען ,דאס מתיקות געקומען פאר ברכות און שאלות.
התורה וועט שוין נאכקומען.
דער גאון איז געווען ברייט באקאנט מיט זיין
ער איז פאר א גאר קורצע צייט געפארן געוואלדיגע יגיעה בתורה ,אבער זיין עבודת
לערנען אין די ישיבה פון הגה"ק רבי יוסף דוב הלוי התפלה איז געווען גאר גרויס ,די נאנטע צום גאון
סולובייצ'יק מבריסק זי"ע ,אבער נישט אסאך האבן מעיד געווען ,אז דער גאון האט אריין
נאכדעם איז ער צוריק געקומען אהיים קיין געלייגט א געוואלדיגע עבודה ביים דאווענען ,אויך
קוסובה ,דארט איז דער גאון ווייטער געזעצן על בשעת ער האט געלערנט און עס איז אים שווער
התורה ועבודה יומם ולילה מיט א געוואלדיגע געווארן עפעס ,האט דער גאון גענומען א תהלים
התמדה. און זיך באמת אויס געוויינט צום באשעפער אז ער
זאל אים קלאר ווערן דעם פשט.
בשנת תרס"ה איז דער גאון געפארן לערנען
אין ווילנה צוזאמען מיט הגה"ק רבי חיים עוזר אויף די מאמע וואס איז געווען מפורסם אלס
גרודזנסקי מוולוז'ין זי"ע. א גרויסע צדקת און א גאר ערליכע פרוי דערציילט
8
בשנת תרע"ד ביי די ערשטע וועלט מלחמה, בשנת תרס"ו האט ער חתונה געהאט מיט הרבנית
איז דער גאון צוזאמען מיט זיין גאנצע משפחה און הצדקת מרת בתיה ע"ה,
רוב אידן פון שטאט קוסובה אנטלאפן צום שטאט בת רבי מרדכי ביי כווידאן זי"ע.
סטויפץ ,וואס איז געווען דאן אונטער רוסלאנד,
דארט האט דער גאון ווייטער ממשיך געווען מיט ווערט דערציילט ,אז די עלטערן פונעם גאון
זיין עבודת הקודש און געלערנט מיט א האבן פאר אים געזיכט א שידוך וואס מען זאל דעם
געוואלדיגע התמדה און מסירת נפש. גאון אויס האלטן ,כדי ער זאל קענען בלייבן
לערנען און נישט דארפן עוסק זיין אין מסחר ,דער
יענע צייט האט דער רב פון שטאט סטויפץ שווער האט זיך אונטער גענומען צו אויס האלטן
הגה"ק רבי יואל סורוצקין זי"ע געברויכט אוועק דעם איידעם נאך די חתונה.
גיין פון שטאט ,האט ער דאן געבעטן דעם גאון
דעם חזון איש זי"ע ,אז ער זאל איבער נעמען דאס אבער נאכן תנאים האט מען מברר געווען ,אז
רבנות ,דער גאון האט בלית ברירה איבער גענומען דער שווער האט נישט דאס געלט צו קענען אויס
צו פירן דעם שטאט ביז דער רב קומט צוריק. האלטן דעם גאון ,און אויך איז מען געוואר
געווארן ,אז די כלה איז עלטער ווי מען האט
אויך ווערט דערציילט ,אז די צייט וואס ער איז בעפאר געזאגט ,די עלטערן האבן דעם שידוך
געזעצן אין שטאט סטויפץ ,האט ליידער אויס געוואלט אפלאזן ,וויבאלד מען האט דאך זיי
געבראכן א מגיפה ,די חברה קדישא האבן זיך נישט ליגענט געזאגט ,אבער דער גרויסער גאון האט
געוואלט אפגעבן מיט די קבורה פון די מתים ,ווייל בשום אופן נישט געוואלט פארשעמען א אידישע
זיי האבן מורא געהאט אז מען וועט ווערן טאכטער ,און נישט מסכים געווען צו אפלאזן דעם
אנגעשטעקט פון די מגיפה, שידוך.
דאן איז דער גאון בכבודו בעצמו מיט א נאך די חתונה האט די רעבעצין גענומען אויף
מסירת נפש געגאנגען און זיך אפגעגעבן מיט די זיך ,צו מפרנס זיין דעם שטוב נאר כדי דער מאן
מתים ,ביז די חברה קדישא האבן איינגעזען אז זיי זאל קענען זיצן און לערנען ,זי האט אויף געמאכט
מיזן ווייטער אנגיין מיט זייער עבודת הקודש. א קליין געשעפט וואס פון דעם האבן זיי געהאט
פרנסה ,יענע צייט איז דער גאון דער חזון איש
בערך בשנת תרע"ח ,ווען עס איז פאר געזעצן ממש רוב טאג און אפילו רוב נאכט על
געקומען די מהפכה אין רוסלאנד וואס איז געפירט התורה מיט א געוואלדיגע התמדה.
געווארן דורך די בולשביקית ,וואס דאן האט מען
איבער גענומען רוסלאנד און עס איז געווארן א דער גאון האט דאן געלערנט בחברותא מיטן
קומוניסטישע לאנד ,דאן איז דער גאון אנטלאפן גאון הגה"ק רבי משה רוזין בעל נזר הקודש זי"ע ,די
קיין מינסק וואס איז דאן נאכנישט געווען אונטער צוויי האבן געלערנט מיט א געוואלדיגע התמדה,
רוסלאנד. אויך האבן זיך אסאך גאונים דארט אין שטאט
גאנץ אנפאנג איז דער גאון אריבער אליין אן מדבק געווען אין דעם גאון דער חזון איש ,אויך
זיין רעבעצין ,וויבאלד זי האט נאך דאן געהאט א האט דער גאון דער חזון איש אויף געשטעלט א
געשעפט אין סטויפץ ,די רעבעצין פלעגט קומען ישיבה צוזאמען מיטן רב פון שטאט ווי עס האבן
אויף שבתים קיין מינסק ,ווערט דערציילט ,אז די געלערנט גדולים בתורה.
שטיק צייט וואס דער גאון איז געווען אין מינסק,
האט דער גאון געריפן "זיינע גוטע טעג" ,וויבאלד בשנת תרע"א האט ער ארויס געגעבן זיין
קיינער האט אים דאן נאכנישט געקענט און ערשטע חלק פון זיין ספר חזון איש אויף אורח חיים
קיינער האט נישט געוויסט זיין גדלות בתורה. קדשים און הלכות נדה ,ער האט צוליב זיין עניוות
נישט געשריבן זיין נאמען אויפן ספר נאר אריין
און טאקע וועגן דעם האט דער גאון געקענט געלייגט זיין נאמען אלס "אי"ש" אינעם נאמען
זיצן ממש 24שעה פון טאג און עוסק זיין בתורה, פונעם ספר.
9
ער איז געווען א נעים הליכות חביב ביותר און יענע טעג פלעגט דער גאון ממש נישט גיין
א אוהב הבריות און אפילו געגעבן עצות פאר אידן דאווענען אין שוהל נאר געדאווענט ביחידות ,נאר
וואס זענען געקומען צו אים זיך דורך רעדן ,מען מאנטאג אין דאנערשטאג ווען ער האט געברויכט
האט געזען אז די חכמת התורה האט משפיע הערן קריאת התורה איז ער געגאנגען אין שוהל,
געווען אפילו אויף זיין חכמה הגשמיות אויך. ער איז די גאנצע צייט געזעצן על התורה מיט א
געוואלדיגע התמדה.
בשנת תרפ"ג האט דער גאון ארויס געגעבן זיין
חיבור אויף אורח חיים וואס איז כולל אין זיך יענע צייט אין מינסק האט דער גאון צו
הלכות מוקצה ,וואס איז מפורסם געווארן אין דעם געענדיגט זיין חיבור אויף מסכת עירובין און אויך
עולם התורה און געווען פון די גרויסע חיבורים א גרויסע חלק אויף אורח חיים און יורה דעה.
וואס די לומדי תורה האבן געלערנט אויף הלכות
שבת. דארט איז דער גאון נאנט געווארן מיט די
גדולים בדורו ובתוכם הגה"ק רבי חיים סולובייצ'יק
בשנת תרצ"ג האט זיך דער גאון אריבער מבריסק זי"ע ,הגה"ק רבי נתן צבי פינקל הסבא
געצויגען קיין ארץ ישראל ,ט"ז תמוז איז ער מסלבודקה זי"ע ,הגה"ק רבי ירוחם ליבוביץ ראש
אנגעקומען קיין ארץ ישראל אין שטאט יפו ,קודם ישיבת מיר זי"ע.
האט ער געוואוינט אין תל אביב ,יענע צייט האט
מען דעם גאון זייער געמיטשעט צו אן נעמען דאס בשנת תר"פ האט זיך דער גאון געצויגען קיין
פאסטן אלס ראב"ד העדה החרדית ירושלים ,אבער ווילנא ,דארט האט דער גאון געוואלט ווייטער
דער גאון האט נישט געוואלט נעמען א פאסטן, עוסק זיין בתורה אן קיין שטער ,אבער די גדולים
וואס ער וועט טראגן אזא גרויסע אחריות און גלייך האבן זיך ממש געבעטן צום גאון ,אז ער זאל יא
אפ געזאגט דעם פאסטן. נעמען דעם פאסטן אלס ראש ישיבה און אויך פירן
דעם שטאט אלס דער רב.
אביסל שפעטער האט זיך דער גאון באזעצט
אינעם נייעם שטאט בני ברק ,ווי ער איז שוין ווען דער גרויסער גאון דער חפץ חיים זי"ע איז
געבליבן ביז צו זיין פטירה ,ער האט דארט געווען אויף א באזיך אין ווילנא ,האט ער געזאגט
געוואוינט אין איין הויז צוזאמען מיט זיין פארן חזון איש זי"ע ,יעצט איז נישט די צייט צו זיין
שוועסטער די רעבעצין פונעם גרויסן סטייפלער א נחבא על הכלים און זיך באהאלטן ,נאר וויבאלד
גאון זי"ע. כלל ישראל ברויך איינער וואס זאל זיי פירן אויפן
ריכטיגען וועג ,און ער האט זייער געשטיפט דעם
מיטן אנקום פונעם גרויסן גאון ,האט די גאון צו ווערן רב און ראש ישיבה.
שטאט בני ברק אנגעהויבן וואקסן ,אידן גדולים
בתורה און ירא השם זענען געקומען דארט בלית ברירה האט ער נישט געקענט אפזאגן
וואוינען כדי צו זיין נעבן דעם גרויסן גאון ,ער איז דעם חפץ חיים זי"ע ,האט ער אנגעהויבן פירן דעם
דאן מפורסם געווארן אין גאנץ ארץ ישראל מיט שטאט ,דארט איז ער געבליבן פאר איבער 10יאר,
זיין געוואלדיגע גדלות בתורה און זיין גדלות ער האט אויף געטון גדולות ונצורות דארט אין
במידות און זיין מוראדיגע קדושה. שטאט ,ער האט מתקן געווען גרויסע תיקונים און
געפירט דעם שטאט מיט א מוראדיגע שטארקייט.
בשנת תרצ"ד האט דער גאון געוואוינט א
שטיק צייט אין שטאט צפת פאר צרכי רפואה ,יענע דארט האט דער גאון ווייטער ממשיך געווען
צייט איז ער געזעצן און עוסק געווען בתורה אין מיט זיינע הייליגע חיבורים אויף אסאך מקצועות
דעם ביהמ"ד פונעם הייליגען בית יוסף זי"ע. הש"ס ,די גדולים בדורו האבן מעיד געווען ,אז
אפילו דער גאון איז אייביג געווען שקיע אין תורה
בשנת תרצ"ו האט דער גאון אויף געשטעלט א רוב צייט פונעם טאג ,איז ער אבער געווען מפורסם
כולל אברכים אין שכונת זיכרון מאיר אין שטאט מיט זיין גוט הארץ פאר יעדן איד,
10
זיינע הייליגע ספרים און חיבורים זענען בני ברק ,וואס דאס איז געווען די ערשטע גרויסע
מפורסם געווארן אין די גאנצע וועלט און אן כולל ,ווי יונגעלייט זענען געזעצן על התורה
גענומען געווארן ביי אלע גדולי הדור. ועבודה דעם גאנצן טאג ,נאך זיין פטירה האט מען
דעם כולל א נאמען געגעבן נאכן גאון "כולל חזון
ספר חזון איש, איש".
ספר אמונה ובטחון,
ספרות אגרות ומכתבי הלכה. בשנת תש"א ווען עס זענען ליידער אומ
געברענגט געווארן רוב פון די גדולי הדור ביים
ער האט ליידער נישט איבער געלאזט קיין צווייטן וועלט מלחמה ,און עס איז ממש איבער
זש"ק ,אבער ער האט זיינע תלמידים און קרובים געבליבן א קליינע הייפעלע גדולים און צדיקים,
ליב געהאט ווי אייגענע קינדער. דאן איז דער גאון מפרסם געווארן אלס דער גדול
הדור.
נסתלק לגנזי מרומים ט"ו מרחשון בשנת
תשי"ד ,ומנוחתו כבוד איז אין ביה"ח שומרי שבת דער גאון האט זיך דאן אריין געלייגט אין דעם
אין שטאט בני ברק. וואס אידן אין ארץ ישראל האבן זיך פארלאזט אויף
א היתר מכירה אין די יארן פון שמיטה.
זכותו הגדול יגן עלינו
ועל כל ישראל אמן. דער גאון איז דאן ארויס געקומען מיט בריוון
ווי ער איז מסביר די גאנצע היתר ,אז דאס איז
נישט לויט די הלכה ,רוב פון די גדולים אין ארץ
מעשיות ישראל האבן אנגענומען דעם פסק הלכה אויף
שמיטה פונעם גאון הדור.
איינמאל האט מען געפרעגט דעם הייליגען
חזון איש א שאלה ,וואס די פרעגער האט סתם ער האט דאס גאנצע צייט וואס ער האט
געוואלט וויסן וואס איז די דין אויב עס טרעפט זיך געוואוינט אין ארץ ישראל ,גאר אסאך אויפגעטון
ביי אים אזא שאלה ,אבער ער האט עס נישט למען חיזוק הדת ,ער האט גאר אסאך מוחה געווען
געברויכט וויסן הלכה למעשה ,האט דער הייליגער אויף שמירת השבת ,און כסדר מעורר געווען
חזון איש געענטפערט ,עס איז טאקע זייער גוט אז אידישע קינדער צו היטן שבת כהלכה.
דו ווילסט וויסן א תשובה ,אבער וויבאלד די שאלה
האט זיך דיר נישט יעצט געטראפן ,איז שווער צו אויך איז ארויף געקומען בשעת די מלחמה,
ענטפערן דערויף א תשובה. לגבי די אידן וואס זענען אנטלאפן וואס זענען
געווען אויפן וועג ,וועלכע טאג זיי דארפן האלטן
און ער האט נאך צו געלייגט ,אז די תורה איז שבת וויבאלד די טעג זענען געווען אנדערש לגבי
דאך פון הימל ,איז ווי אזוי קען א מענטש מיט זיין דעם "קו התאריך" ,דאן האבן רוב גדולים
ארימע און באגרעניצטע שכל עס פארשטיין ,די אנגענומען זיין פסק הלכה.
זעלבע שאלה איז אויף א דיין ,וואס איז נישט מער
ווי א פשוטע בשר ודם ,איז ווי אזוי זאל ער קענען ער איז געווען א גרויסע לוחם קעגן די ציונים
אויספירן א דין תורה. און לוחם געווען קעגן דעם גיוס בנות צו מיליטער
און ארויס געקומען מיט א מכתב אז עס איז יהרג
נאר וועגן דעם האט שוין דוד המלך געשריבן ואל יעבור צו זיך ברעכן פאר דעם ,ער איז געווען
אין זיין ספר תהלים )קפיטל פ"ב( " ֱאקים נִ ָצּב באקאנט צווישן די גרעסטע לוחמים קעגן די
ַבּ ֲע ַדת קל" ,אז דער אייבערשטער שטייט נעבן א הקמה פון די מדינה הטמאה.
דיין ווען ער משפט א דין תורה ,און דערפאר האט
דער ערליכער דיין סייעתא דשמיא ,און נאר מיט ער האט איבער געלאזט הונדערטער תלמידים
דעם זכות קען ער פסקנ'ן א דין אמת. גאונים און גדולים בתורה.
11
מיך טועה געווען מיט די הלכה ,אבער היינט וואס אבער עס איז זיכער אז סייעתא דשמיא איז
איז געווען א שאלה הלכה למעשה ,האב איך מיט נישט דא נאר ווען עס האט זיך געטראפן א שאלה,
די סייעתא דשמיא פון אויבן צו געטראפן צום און מ'מוז עס וויסן הלכה למעשה ,אבער אויב
ריכטיגע פסק דין. דארף מען עס נישט וויסן הלכה למעשה ,איז נישט
••• דא קיין סייעתא דשמיא ,קען מען שוין נישט
איינמאהל האט זיך דער חזון איש דערוויסט, פארשטיין די זאך מיט א קלארקייט.
אז אין א קווארטל נעבן תל אביב ,האבן די בעלי
בתים באשלאסן אפ צו זאגן זייער רב ,דער רב און כדי עס בעסער צו פארשטיין האט די חזון
אליין האט אבער דערפון נישט געוויסט ,דער פלאן איש ערקלערט מיט די מעשה.
איז געווען אז באלד נאך מעריב ,וועלן צו גיין צו
אים די גבאים ,און אים איבער געבן זייער באשלוס. איינמאל האט א מענטש גערופן זיין חבר צו א
דין תורה ,צו איינע פון די גדולי ישראל ,נאך פאר
טאג טעגליך פלעגט דער רב זאגען א שיעור ער איז געקומען זיך אויסצוטענה'נען ביים בית דין,
אין שוהל צווישן מנחה און מעריב ,אבער צום האט די מענטש געוואלט פעסט שטעלן אז דאס
וואונדער פונעם רב זענען יענעם אווענט געזעסן וואס די דיין וועט אים פסקנ'ן איז טאקע ריכטיג.
ביים טיש פון שיעור אויך אלע גבאים ,און פיהל
מער מענטשן ווי געווענליך ,דער רב האט אבער האט ער זיך קודם געשטעלט צו דעם דיין פאר
פאר געלערנט דעם שיעור ווי שטענדיג. א דין תורה מיט אן אנדערע חבר ,און זיי האבן זיך
געמאכט ווי גלייך זיי זענען די וואס האבן צווישן
מיט אמאל איז דער חזון איש ערשינען אין בית זיך א דין תורה ,יעדער איינער האט אויס גערעדט
המדרש און אנשפארנדיג זיך אויף זיין שטעקן זיינע טענות ,די אנדערע האט געטענה'ט אלע
האט ער זיך דערנענטערט צום טיש וואו מען האט ערליי טענות וואס די אנדערע בעל דין קען נאר
געלערנט ,טראץ דעם וואס א גרויסער עולם פון די טענה'ן.
אנוועזענדע האבן נישט געקענט דעם הייליגען
חזון איש ,איז אבער דורך געגאנגען א די רב נאכדעם וואס ער האט זיי ביידע אויס
געשושקעריי וועגען דעם דעהויבענעם גאסט פון געהערט ,האט ער גערעכט געמאכט איין מענטש,
בני ברק. אין דעם אנדערן טאג איז יענער געגאנגען רופן זיין
ווען דער רב האט געענדיגט דעם שיעור ,האט אנדערן בעל דין ,ווייל ער האט זיך שוין
דער חזון איש אנגעשפארט זיין קאפ אויפן שטעקן פארזיכערט אז ער גייט געווינען דעם דין תורה,
און ארויסגעברענגט זיין גרויס התפעלות פון דעם וויבאלד די רב האט אים גערעכט געמאכט ביים
רב'ס שיעור ,זיינע ברייטע ידיעות און היינטיגן דין תורה.
וואונדערליכע הסברה ,אבער ער האט זיך דערמיט
נישט בעגונוגנט ,נאר באלד נאך מעריב איז ער צו אבער צו זיין ענטוישינג האט אים די רב
געגאנגען צום רב ,און הויך אויפ'ן קול אים גע'פסק'נט ווי די אנדערע בעל דין ,פארקערט ווי
בעדאנקט און שטארק געלויבט. ער האט גע'פסק'נט א טאג בעפאר ,האט ער
געפרעגט דעם רב ,ווי אזוי קען זיין ,אז נעכטן האט
די גבאים מיט די בעלי בתים זענען געבליבען ער אנדערש גע'פסק'נט ,ווי ביים היינטיגן דין
ווי פאראליזירט ,זיי האבען זיך אנגעקוקט איינער תורה ,וואס ביידע זענען געווען די זעלבע דין
אויפן צווייטן און אייניציגווייז פארלאזט די שוהל תורה.
און אהיים געגאנגען.
האט די רב געענטפערט ,נעכטן ביזטו מיר
פארשטייט זיך אז דער רב איז ווייטער געקומען פרעגן דעם שאלה נישט פאר הלכה
געבליבען אויף זיין שטעלע ,און דאס איז געווען למעשה ,נאר סתם אלס שאלה ,וועגן דעם האב איך
אלעס צו פארדאנקען דעם חכמה און קליגשאפט נישט געהאט קיין סייעתא דשמיא ,וועגן דעם האב
פונעם הייליגען חזון איש זי"ע. איך גע'פסק'נט מיט מיין אייגענע שכל ,האב איך
12
••• •••
אין ספר מעשה איש ווערט געברענגט א מעשה דער הייליגער חזון איש זי"ע איז אמאל
פלא ,וואס ווייזט דעם חכמת התורה פון דעם געגאנגען אין גאס ,און עס האט אן געהויבן שטארק
גרויסן גאון דער הייליגער חזון איש זי"ע. צו רעגענען מיט שטארקע ווינטן ,א טעקסי קאר
איז דורך געפארן ,און האט אים געוואלט צו פירן
א איד האט געברויכט דורך גיין א שווערער צו זיין שטוב ,האט אים אבער די חזון איש געזאגט,
מח אפעראציע ,און די משפחה פון דעם איד איז אז ער טאהר אים נישט נעמען ,ווייל ער ארבייט
געקומען צום גאון און דערציילט ,אז די דאקטורים פאר איינעם.
האבן געזאגט ,אז די אפעראציע איז זייער מסוכן,
ווייל די דאקטאר זאגט אז אויב מען מאכט דעם האט אים די דרייווער געזאגט ,אז ער איז
אפעראציע קען דער איד ח"ו נישט אויפשטיין, זיכער אז זיין בעה''ב וואלט מסכים געווען ,אז ער
אבער אויב מען מאכט נישט דעם אפעראציע ,קען זאל דעם גאון נעמען אהיים ,אבער די חזון איש מיט
דער איד אויך ר"ל שטארבן ,און זיי ווילן וויסן וואס זיין געוואלדיגע צדקות האט אבער נאך אלטס
דער חזון איש זאגט מען זאל טון. נישט געוואלט מיט גיין מיט אים.
•••
דער גאון האט זיך נאך געפרעגט דעם איינמאל איז א בן תורה אריין געקומען צום
פונקטליכן פלאץ פון די מחלה אינעם מוח ,און זיך הייליגען חזון איש זי"ע ,און מזכיר געווען ,אז די
אריין געטון אין דעם גאנצן ענין ,דאן האט דער גאון דאקטורים האבן מציע געווען צו מאכן א
ארויס גענומען א צעטיל ,און אנגעצייכט פונקטליך אפעראציע ,וויל ער אבער הערן דעם חוות דעת
ווי אזוי מען זאל מאכן דעם אפעראציע אז עס זאל פונעם גאון ,דער גאון האט דעם איד אויס געהערט
דורך גיין בשלום. און מיעץ געווען ביי וועלכע דאקטאר ער זאל גיין
די משפחה האט דעם צעטיל געטראגן צום און ווי אזוי מען זאל מאכן דעם אפעראציע.
דאקטאר וואס איז געווען א איד דר' אשכנזי ,און
ווען דער דאקטאר האט געזען וואס דארט איז נאך די גאנצע זאך האט דער איד געפרעגט
געשטאנען ,איז ער ממש ארויס פון התפעלות און פונעם גאון ,אויב ער קען רעדן מיטן גאון איבער
געפרעגט פון די משפחה ,וועלכע גרויסער זיינע לימודים וואס ער לערנט ,פארשטייט זיך אז
דאקטאר האט דאס געשריבן. דער גאון האט זיך גלייך אריין געלייגט און
גערעדט מיט דעם איד פאר א שיין שטיק צייט אין
ווען דער דאקטאר האט געהערט אז דאס תורה ,נאכדעם האט דער גאון געזאגט פאר דעם
האט נישט געשריבן קיין דאקטאר ,נאר דאס האט איד ,אז ער זאל נישט מאכן דעם אפעראציע.
געשריבן א איד וואס זיצט דעם גאנצן טאג און
לערנט תורה ,האט דער דאקטאר דאס נישט דער איד האט זיך זייער געוואונדערט וואס
געקענט גלייבן ,ווייל דאס האט נאר געקענט א דאס מיינט ,האט ער געפרעגט דעם גאון ,דער גאון
מענטש וואס קען דעם מח פון א מענטש. האט דאך קודם געזאגט אז מען זאל מאכן דעם
אפעראציע ,און יעצט זאגט מיר דער גאון נישט צו
דער דאקטאר האט דעם אפעראציע געמאכט מאכן דעם אפעראציע.
פונקט אזוי ווי דער גאון האט אנגעצייכנט ,און דער
אפעראציע איז דורך בשלום און דער איד איז האט דער גאון געזאגט ,קודם האסטו מיך
געזונט געווארן ,די מעשה איז דאן מפורסם געפרעגט אלס א פשוטע איד ,דערפאר האב איך
געווארן אין די גאנצע וועלט און יעדער האט געהייסן מאכן דעם אפעראציע ,אבער פאר א בן
מפליא געווען דעם גדלות און חכמה פון דעם תורה פאר איינעם וואס פלאגט זיך אויף תורה ,מיט
גרויסן גאון דער חזון איש זי"ע ,עס איז נאך היינט אים פירט זיך דער גרויסער באשעפער אנדערש,
דא א בילד פון דעם צעטיל וואס דער חזון איש האט און דערפאר האב איך געזאגט אז מען זאל די
דאן אנגעצייכנט ווי אזוי מען זאל דעם אפעראציע אפעראציע נישט מאכן ,כך הוה דער איד האט צום
מאכן. סוף נישט געברויכט דעם אפעראציע.
13
ער געזאגט פארן הייליגען חזון איש ,אז ער האפט •••
אז דער חזון איש איז זיך נישט מתרעם אויף אים איינמאל איז איינע פון די מקורבים אריין
אז ער באמיטשעט אים מיט זיינע שאלות. געקומען אין שטוב פונעם הייליגען חזון איש זי"ע,
און ער זעט ווי דער גאון ליגט אין בעט אויף די
האט אים דער הייליגער חזון איש געזאגט, פארקערטע זיין ,דאס הייסט די פיס אויף די זייט
באמת בין איך מיך יא מתרעם אויף דיר אז די בוסט פון די קאפ ,און די קאפ אויף די זייט פון די פיס.
מיך חושד אז איך האב ח"ו אויף דיר תערומות,
אבער וואס זאל איך טון אז איך ווייס באמת נישט האט ער געפרעגט דעם גאון וואס די פשט איז,
וואס מיינט זיך מתרעם זיין אויף א אנדערן איד. האט דער גאון מיט א אמת'דיגקייט געזאגט ,דאס
••• איז נישט געווען בדווקא ,נאר אויב ער האט די פאר
ווערט דערציילט אז דער הייליגער חזון איש רגעים זיך צו מתבונן זיין אויף וועלכע זייט ער
זי"ע האט געהאט א שיעור מיט איינע פון זיינע דארף זיך לייגן ,קען ער די רגעים אויס ניצן צו
תלמידים ,איין טאג האבן זיי געלערנט דעם גמרא לערנען תורה.
וואס דערציילט ,אז עוג מלך הבשן האט אויס •••
געריסן א בארג גרויס דריי פרסה ,און דאס געוואלט עס איז געווען א שטיק צייט וואס דער
ארויף ווארפן אויף די אידן. הייליגער חזון איש זי"ע איז איין געשטאנען אין
שטוב פון הגה"ק רבי שמריהו גריינימן זי"ע ,איין
דער תלמיד האט דאס געהערט ,און ער האט נאכט האט דער ר' שמריהו געהערט א קראך
געמאכט אזא תנועה ,כאילו ער גלייבט נישט וואס פונעם שטוב פונעם גאון ,ער איז גלייך אריין
די גמרא זאגט מיט אזא גוזמה ,האט זיך דער געלאפן זען וואס עס האט פאסירט.
הייליגער חזון איש זי"ע צופייערט און געזאגט
פאר דעם תלמיד ,אז פון יעצט קען ער שוין מער ער קומט אריין ,און ער זעט דעם גאון ליגן
נישט לערנען מיט אים ,און ער זאל נישט צו רירען אויף דער ערד בפישוט ידים ורגלים ,פרעגט ער
דאס וויין ביי אים אין שטוב ,ווייל ער קען דאס דעם גאון וואס האט פאסירט ,האט דער גאון
מאכן יין נסך ,ווייל איינער וואס גלייט נישט אין געזאגט ,יעדע נאכט רעכן איך אויס אז איך זאל
דברי חז"ל איז כמו דברי מינות. איבער לאזן ממש אביסל כח אז איך זאל קענען
••• אריין גיין אין בעט זיך לייגן.
עס איז געווען א איד וואס האט נאך געקענט
דעם חזון איש זי"ע פון דערהיים ,דער איד איז היינט האב איך מיך פארעכענט און דערפאר
ליידער פארקראכן אין ארץ ישראל און ליידער בין איך אראפ געפאלן ווייל איך האב שוין נישט
אראפ געווארפן דעם עול התורה והמצוות פון זיך, געהאט דאס ביסל כח ,דאס איז געווען דעם סדר
אבער איינע פון די קינדער פון דעם איד האט זיך היום פון דעם גרויסן גאון דער הייליגער חזון איש
צוריק געכאפט צו אידישקייט ,און דער זון האט זיך זי"ע.
ארום געדרייט ביים הייליגען חזון איש זי"ע. •••
דער איד האט דאס נישט אויס געהאלטן ,אז הגה"ק רבי שמואל הלוי וואזנער בעל זיכרון
זיין זון האט זיך צוריק געקערט צו אידישקייט ,איין מאיר זי"ע האט אמאל געפרעגט דעם הייליגען חזון
טאג האט ער געטראפן דעם הייליגען חזון איש ,און איש זי"ע ,וואס הייסט א אמתע תלמיד חכם ,האט
ער זאגט אים מיט א חוצפה ,דיינע מענטשן האבן דער גאון געענטפערט ,איינער וואס קען לערנען א
אוועק געכאפט מיין קינד און איך וועל נאך נקמה בלאט גמרא אין פערציג טאג ,און דערנאך קען ער
נעמען אין ענק ,האט דער חזון איש געזאגט, לערנען 40בלאט גמרא אין איין טאג ,דער הייסט א
אדרבא קענסט פראבירן ,אבער איך גלייב עס וועט תלמיד חכם.
דיר גארנישט העלפן. •••
הרה"ג רבי חיים יעקב גאלדוויכט ז"ל וואס איז
דאן האט דער איד געזאגט פארן חזון איש, געווען א יתום יונגערהייט און געווען א מקורב ביים
מיין טאטע האט אסאך טרערן פארגאסן אז איך חזון איש זי"ע האט דערציילט ,אז איינמאל האט
14
••• זאל זיין א ערליכער איד ,און קוק עס האט
דער הייליגער חזון איש זי"ע האט געזאגט ,אז גארנישט געהאלפן ,דא האט זיך שוין דער חזון
ער האט א קבלה מבית אבותיו ,אז ווען מען האט א איש אנגעריפן ,קען זיין אז פאר דיר האט עס נישט
סכנה אין שטוב מיט די ליכט שבת קודש אז די געהאלפן.
קנויטן אדער די ליכט בייגן זיך ,זאל מען אויף מאכן
דעם סידור צו "לכו נרננה" ,און דאס וועט ראטעווען אבער האט דער הייליגער חזון איש זי"ע
פון דעם סכנה ,און אויך אויב מען ברויך אוועק גיין געזאגט ,טרערן פון א טאטע גייט נישט לאיבוד און
פון שטוב שבת אויף דער נאכט ,און מען האט מורא עס האט געהאלפן פאר דיין זון.
פאר די ליכט ,זאל מען לאזן דעם סידור
אויפגעמישט ביי לכו נרננה און דאס וועט זיין א שפעטער האט דער זון חתונה געהאט כדת
שמירה. משה וישראל און אויף געשטעלט א אידישע
••• שטוב ,און דורך דעם האט דער זון אויך צוריק
א איד איז אמאל אריין געקומען צום הייליגען געברענגט זיין טאטע צו אידישקייט.
חזון איש זי"ע ,און ער איז געווען ל"ע געווען •••
שרעקליך קראנק און די דאקטורים האבן אים ל"ע דער הייליגער חזון איש זי"ע איז געווען א
געגעבן נאר אפאר טאג צו לעבן ,און ער האט זיך מתמיד עצום און נישט פארברענגט קיין צייט פאר
מזכיר געווען ביים גרויסן גאון פאר א ישועה. גארנישט אויף דער וועלט ,אבער ער איז יעדן טאג
געגאנגען באזיכן זיין אלטע מאמע און זיך
האט דער הייליגער חזון איש זי"ע געפרעגט אפגעגעבן מיט איר מיט א געוואלדיגע מסירת
פון דעם איד ,וואס האט דער באשעפער באשאפן נפש.
דעם ערשטען טאג ,שמים וארץ ,דעם צווייטן טאג,
רקיע בין מים למים ,דעם דריטן טאג ,תדשא הארץ איין טאג האט זיך געמאכט ,אז ער האט נישט
דשא ,דעם פערטן טאג ,יהי מאורות ,איז אויב דער געקענט גיין צו דעם מאמע ,איינע פון די מקורבים
באשעפער האט אין פיר טאג געקענט באשאפן זענען אריין געקומען צום גאון אין שטוב ,און בתוך
אזויפיל זאכן ,קען ער דען נישט אין פיר טאג הדברים געזאגט פארן גאון ,אז די מאמע האט זיך
באשאפן איין מעדעצין ,כך הוה צום פערטן טאג נאכגעפרעגט אויף אים ,דער גאון האט דאן
האט מען געטראפן א מעדעצין פאר דעם איד און געכאפט זיין אויבער מלבוש און געלאפן צום
ער איז געזונט געווארן. מאמע'ן ,ווייל מצות כיבוד אם איז געווען ביים גאון
••• גאר גרויס.
ווערט דערציילט ,אז נאך אין ישיבה אין •••
נובהרדוק ,האט דער הייליגער חזון איש זי"ע תלמידים פונעם הייליגען חזון איש זי"ע האבן
געזען א חידוש אין איינע פון די בלעטער וואס דער מעיד געווען ,אז ווען דער גאון האט געשריבן זיינע
הייליגער סטייפלער גאון זי"ע האט געשריבן ,אזוי הייליגע חיבורים ,און ער שרייבט דארט בתוך
ווי ער האט געזען דעם חידוש ,האט ער גלייך הדברים א שטיקל פון אן אנדערן ספר ,און דער
דערשפירט ,אז דער שרייבער איז א ירא שמים, גאון שרייבט אז די ספר איז נישט יעצט צום האנט
האט ער געוואלט דעם שרייבער נעמען פאר א צו נאך קוקען די פונקטליכע ווערטער.
איידעם פאר זיין שוועסטער.
האט ער געלאזט ריפן דעם סטייפלער גאון צו האט דאס געקענט זיין ,אז די ספר איז געלעגן
זיך אין שטאט ,ווען דער גאון איז אנגעקומען און אינעם ספרים שאנק פונעם גאון ,אבער דער גאון
געזעצן אויף א באשוי מיטן שוועסטער ,האט דער בשעת ער האט געשריבן זיינע חידושים ,איז ער
חזון איש נאכדעם געפרעגט דעם שוועסטער וואס געווען אזוי שוואך פון גרויס יגיעה ,אז ער האט
זי זאגט ,האט דער שוועסטער געזאגט ,דאס איז ממש נישט געקענט אויף הייבן זיינע הענט צו
נישט פאר מיר ,ווייל דער בחור האט ממש די גאנצע נעמען יענעם ספר ,דאס איז געווען זיין גדלות און
צייט וואס מיר זענען געזעצן אויפן באשוי יגיעה וואס ער האט אריין געלייגט שרייבענדיג
געדרימלט. זיינע חידושים.
15
צוגעדעקט זיין קאפ מיט א יארמולקע ,א סגולה צו האט דער הייליגער חזון איש געפרעגט דעם
יראת שמים. סטייפלער גאון וואס די פשט איז ,האט דער
סטייפלער גאון געזאגט ,אז אויפן וועג אהער איז
און דער הייליגער חזון איש האט שפעטער ער געווען אויפן באן ,און די זיצן זענען געווען פון
דערציילט ,אז אין זייער שטוב האט מען אכטונג מאטריאל ,און ער האט נישט געוויסט אויב עס האט
געגעבן אויף דריי זאכן ,אפילו ביי די קליינע שעטנ"ז ,און דערפאר איז ער די גאנצע וועג וואס
קינדער ,צוויי פון זיי האט ער אויסגעזאגט" ,זיך איז געווען א מהלך רב געשטאנען אויף די פיס ,און
היטן פון זאגן ליגענט ,און נישט זאגן קיין דברי וועגן דעם איז ער אזוי מיד ,און דערפאר האט ער
תורה אן נטילת ידים נאכן אנרירן א פלאץ וואס געדרימלט די גאנצע צייט ,האט שוין דער חזון
פאדערט זיך צו וואשן די הענט". איש גאר גוט פארשטאנען ,אז דער בחור איז ראוי
צו זיין א שוואגער זיינער ,ווייל דער שוועסטער
די מאמע הצדקת מרת רשאה לאה ע"ה האט איז אויך געווען א גרויסע צדקת.
דערציילט ,אז שוין פון קליינערהייט אן האט זי •••
געגעבן נעגל וואסער אינדערפרי פאר אירע דער הייליגער חזון איש זי"ע האט זיך אמאל
קינדער ,אפילו פאר די קליינע קינדער אין די אויס געדריקט פאר הגה"ק רבי חיים ברים זי"ע ,אז
וויגעלע. אין אלע זיינע חידושים וואס ער האט געשריבן,
••• איז נישט דא קיין איין חידוש וואס איז אים איין
חודש חשון בשנת תרנ"ב ,ווען דער הייליגער געפאלן ביי שמונה עשרה ,חוץ איין איינציגסטע
חזון איש זי"ע האט בר מצוה געהאט ,האט ער אויף חידוש וואס איז אים יא איינגעפאלן אינמיטן
זיך מקבל געווען ,אז ער וועט זיין גאנץ לעבן שמונה עשרה ,דאס איז געווען דעם גרויסן עבודת
לערנען תורה לשמה ,און די זאך איז צום ערשטן התפלה פון דעם גרויסן גאון זי"ע.
מאל באקאנט געווארן דורך זיין עלטערער •••
ברודער ר' מאיר קרליץ ז"ל ביים הספד ביי דער איינמאל איז דער הייליגער חזון איש זי"ע
לוויה ,און איינע פון די מספידים האט געזאגט" ,אז געפארן ערגעץ צו א ברית ווייל מען האט אים
אין דעם זכות איז ער אנגעקומען צו וואס ער איז מכבד געווען מיט סנדקאות ,ווארטענדיג אז מען
אנגעקומען". זאל אריין ברענגען דאס קינד ,האט זיך אויף
געשטעלט א אלטער איד און געהאלטן א דרשה.
האט דער הייליגער בריסקער רב זי"ע
אויסגערופן" ,דער מספיד האט געוואלט ערקלערן דער עולם האט זיך בכלל נישט וויסענדיג
פארוואס דער חזון איש האט זוכה געווען און ער און געמאכט פון דעם איד ,אבער לפלא האט מען
אנדערע האבן נישט זוכה געווען דערצו" ,האט דער געזען ווי דער חזון איש האט זיך געזעצט פארענט
הייליגער בריסקער רב זי"ע געזאגט" ,דער חזון פון דעם איד ,און אויס געהערט דעם גאנצן דרשה
איש האט געלערנט לשמה ,און ער נישט ,און איך און נאך צוגעשאקלט מיטן קאפ ווי ער האלט מיט
האב א פשוטערן און אמת'ערן תירוץ ,דער חזון איש דעם גאנצן דרשה ,און נאך זיך באדאנקט פאר דעם
האט געלערנט און זיך געמוטשעט מיט אלע כחות, איד פאר זיינע ווערטער ,ער איז געווען גרייט
און ער נישט". אוועק צו געבן זיינע הייליגע צייט וואס ער האט
••• כסדר נאר אויס געניצט פאר תורה ,כדי דער איד
בשנת תרע"א איז ארויס זיין ערשטער ספר זאל ח"ו נישט פארשעמט ווערן.
"חזון איש" ,און עס איז געדרוקט געווארן אין •••
ווילנא דורך זיין ברודער ר' משה קרליץ ,און דער הרה"ח ר' משה מדניצקי ז"ל ,א איידעם פון
הייליגער חזון איש זי"ע האט באהאלטן זיין נאמען הגה"ק רבי מלכיאל צבי טענענבוים זי"ע ,וואס
אין די ראשי תיבות אי"ש ,ווען מען האט אים האט נאך געקענט דעם הייליגען חזון איש זי"ע פון
שפעטער געפרעגט פארוואס ,האט ער קינדווייז אן ,האט געזאגט ,אויף אים בשם גדולי
געענטפערט מיט א שמייכל און מיט זיין ארץ" ,ער איז געווען א קדוש מרחם" ,ווען ער איז
געוואלדיגע עניוות" ,איך בין פון נאטור א פוילער, נאך געווען א בן יומו ,האט די מאמע שוין
16
איש זי"ע ,אז דער חפץ חיים זי"ע איז דאך געווען וואס עס איז געווען א מוז צו שרייבן ,האב איך
פון דעם "בעל-הבית'ישן" סארט ,האט דער געשריבן ,און וואס איז נישט נויטיג ,בין איך געווען
הייליגער חזון איש אויסגערופן" ,יא ,א בעל הבית פויל צו שרייבן".
איז ער געווען ,א בעל הבית אין הלכות שבת ,א בעל •••
הבית אין דיני קריאת שמע און תפילין ,אין קדשים עס האט דערציילט הרה"צ רבי שאול ברזם ז"ל,
און אין אלע חדרי תורה ,ער איז טאקע געווען דער אז אין מינסק אין די צייט פון די מלחמה האט דער
בעל הבית אין דעם פולן זין פון ווארט!". הייליגער חזון איש זי"ע נישט געהאט קיין
פאספארט ,און וועם מען האט געכאפט אן א
אמאל האט דער הייליגער חזון איש זי"ע פאספארט האט מען באלד דערשאסן ,און דער
געזאגט" ,די וועלט פון תורה איז שולדיג הכרת הייליגער חזון איש האט געהערט ,אז סאלדאטן
הטוב צו א געוויסן גדול וואס האט געעפנט דעם זענען געקומען זוכן ,און האט אנגעהויבן אנטלויפן
קאפ אין פארשטיין די תורה ,מער "לאמיתה" איז פון שטאט.
עס ביי א געוויסן אנדערן גדול ,און נאך מער "אמת
לאמיתה" ,איז דאס געווען דער הייליגער חפץ חיים, אבער דער הייליגער חזון איש האט זיך
און ער איז געווען דער גדול הדור". פארטוישט ,און אנשטאט אנטלויפן אויף דער
••• אנדערער זייט ,איז ער געלאפן צו דער זייט וואו די
ווערט דערציילט ,אז אין ווילנא האט די סאלדאטן זענען געשטאנען אין צוויי רייעס ,און
רעבעצין פונעם היייגען חזון איש זי"ע געהאלטן א דער הייליגען חזון איש איז ממש מיט ניסים
שטאף געשעפט אין איינעם פון די צוויי קליינע דורכגעגאנגען צווישן זיי ,און קיינער האט אים קיין
צימערן אין שטוב ,איין טאג האט א גוי א סוחר ווארט נישט געזאגט ,ביז ער איז אריבער און
פאלש באשולדיגט די רעבעצין ,אז זי האט פון אים אנטלאפן ,און דער חזון איש זי"ע האט געזאגט
גע'גנב'עט שטאף ,און געדונגען פאלשע עדות מיט זיין גרויס עניוות" ,אז ער איז געווען זיכער אז
וואס זאלן עדות זאגן אין געריכט קעגן די אים וועט גארנישט געשען ,ווייל ער האט דעמאלט
רעבעצין ,פאר דעם משפט ,האט דער הייליגער פארענדיגט שרייבן זיין ספר אויף עירובין".
חזון איש געפרעגט דעם נאמען פון דעם גוי ,און •••
מתפלל געווען אויף א ישועה ,נישט אסאך אין מינסק האט דער הייליגער חזון איש זי"ע
נאכדעם ,האט דער גוי פלוצלונג גע'פגר'ט ,און דער זיך געטראפן מיט רבי חיים בריסקער זי"ע ,און ווען
משפט איז בטל געווארן. ר' חיים האט אויסגעקליבן און געקוקט אן אתרוג,
••• האט ר' חיים געבעטן איינעם ברענגען א
זיין תלמיד הרה"צ ר' שלמה כהן האט פערגרעסערינג גלאז ,כדי ער זאל קענען בעסער
דערציילט ,אז איינמאל איז א איד אריין אין בית דורכקוקן דעם אתרוג.
המדרש און דערציילט ,אז עס ברענט א פייער נעבן
דעם חזון איש'ס דירה ,דערציילט דער תלמיד ר' דער הייליגער חזון איש איז געשטאנען
שלמה ,אז דער הייליגער חזון איש איז אונטער ר' חיים און געשעפטשעט פאר זיך" ,וואו
אויפגעשפרונגען אין א גרויסע בהלה און געלאפן שטייט אין דער תורה אז מען דארף קוקן מיט א
מיט אזא שנעלקייט צו זיין שטוב ,אז איך האב אים פערגרעסער גלאז?" ,ר' חיים האט זיך
נישט געקענט דעריאגן. ארומגעדרייט צו זעהן ווער עס האט געזאגט די
ווערטער ,און ווען ער האט דערזען אז דאס איז
ווען איך בין אנגעקומען ,האב איך אים שוין געווען דער הייליגער חזון איש ,האט ער
באגעגנט צוריקגיין רואיג ,מיט א שווערן פעקל אויסגערופן" ,דער יונגערמאן זאגט אז די תורה
אונטערן ארעם ,און דאס זענען געווען די כתבי האט נישט געהייסן קוקן מיט א פערגרעסערינג
ידות פונעם ספר חזון איש ,און פון גרויס שמחה גלאז" ,און ער האט זיך אפגעזאגט פון דעם גלאז.
האט ער זיך נישט אינטערעסירט וואס איז געווארן •••
מיט די מעבל און מיט די כלים וואס זענען געבליבן עס ווערט דערציילט ,אז איינער האט אמאל
אין שטוב ,און דער גאון הדור רבי חיים קניבסקי געזאגט אין די אנוועזנהייט פונעם הייליגען חזון
17
דער טיר" ,און דער הייליגער חזון איש זי"ע האט זי"ע האט צוגעלייגט" ,אין ארץ ישראל זענען זיינע
זיך אויסגעדריקט ,בזה"ל" ,חובתנו להחזיר את כתבי יד געלעגן אין אייזערנע קעסטלעך ,מחמת
צעירינו לרוח ישראל ...חינוך הדור הבא הוא ראשית מורא פאר א שריפה" ,דאס איז געווען זיין
חובתנו". געוואלדיגע חביבות התורה ,אז דאס איז באמת
••• געווען זיין חשוב'סטע זאך אויף די וועלט.
בשנת ת"ש איז דער הייליגער חזון איש זי"ע •••
צום ערשטן מאל געווען אין ירושלים ,ביי דער עס ווערט דערציילט ,אז בשנת תרצ"א איז
חתונה פון זיין פלימעניק ר' שלמה שמשון קרליץ", דער גאון רבי משה בלוי פון ירושלים געווען אין
און פארן ארויסגיין צום כותל האט ער אויסגעטון ווילנא ביים גאון וקדוש רבי חיים עוזר גרודזנסקי
זיין טלית קטן ,ווייל ער האט זיך מסופק געווען צי זי"ע ,און ר' חיים עוזר האט געשיקט ר' מאיר
מען דארף אויך רייסן קריעה אויף א טלית קטן ,און ליבערמאן אים צו ווייזן די אלטע זאכן פון ווילנא,
אנגעטון א טלית גדול. דעם בית עולם פונעם גר"א און פונעם גר צדק.
דערציילט מען ,אז ביים אריינגיין דורך שער ווען זיי זענען צוריקגעקומען ,האט ר' חיים
יפו האט ער קריעה געריסן אויף דער חרוב'ער עוזר געזאגט" ,איר האט אים געוויזן טויטע
שטאט ,און געזאגט דעם פסוק" ,ציון מדבר היתה אלטערטימער ,אבער נישט די לעבעדיגע סגולה
ירושלים שממה" ,און ביים כותל ,אין די ערשטע וואס וואוינט צווישן אונז" ,און ער האט געפרעגט,
יארן פון דער מלחמה ,האט ער געדאווענט "איז ער געווען ביי ר' אברהם ישעיה?" ,איז דער ר'
שטילערהייט ,שטייענדיג ביים אנהייב פון פלאץ, משה בלוי טאקע אריבער צום הייליגען חזון איש
אויך דערציילט מען ,אז ווען ער איז ארויס פון זי"ע.
שטוב פונעם גאון רבי איסר זלמן מעלצער זי"ע,
האט איינער געפרעגט ר' איסר זלמן ,צי מען מאכט נאכן באזוך האט ר' חיים עוזר געזאגט" ,יעצט
אויפן חזון איש זאל מען זאגן די ברכה "שחלק האט איר געזען דעם שענסטן אוצר פון ווילנא ,ער
מחכמתו ליראיו" ,האט ר' איסר זלמן געענטפערט, איז א גאון ,ער איז א צדיק ,און ער איז א חכם ,און
"פשיטא!". איך באשליס נישט קיין שום ציבור'שע זאך איידער
••• איך רעדט זיך מיט אים דורך" ,און שפעטער האט
הגה"צ ר' שאול ברזם ז"ל ,דער איידעם פונעם ער געזאגט פאר זיין פלימעניק ר' שמואל
הייליגען סטייפלער גאון זי"ע האט דערציילט ,אז שמעלקע קרליץ" ,לאז וויסן פארן חזון איש ,אז אין
איינמאל איז ביים הייליגען חזון איש געזעסן א רב ארץ ישראל וועט ער זיך נישט קענען באהאלטן,
פון אמעריקע ,און דער סטייפלער גאון איז אריין איך האב שוין פון פריער געזארגט אים דארט צו
אין צימער עפעס נעמען. פארעפנטלעכן".
•••
דערציילט ר' שאול ,אז דער הייליגער חזון איש עס ווערט דערציילט איבער די געוואלדיגע
איז באלד אויפגעשטאנען מלא קומתו ,און ווען ער מסירת נפש פונעם הייליגען חזון איש זי"ע ,שוין
האט געזען אז דער גאסט איז נישט דעם צווייטן חודש נאכן אנקומען קיין ארץ ישראל,
אויפגעשטאנען ,האט ער אים אנגעשריגן און האט ער געשריבן צו זיין תלמיד ר' שלמה כהן אין
געזאגט" ,פארוואס שטייסטו נישט אויף? ער האט ווילנא ,אז ער זאל קויפן צוויי טויזנט מזוזות ביי א
דאך א דין פון א תלמיד חכם דאורייתא!" ,און ר' נח נאמנות'דיגן סופר ,ר' זלמן קעסל ,און זיי שנעל
לסמן האט עדות געזאגט ,אז דער חזון איש האט שיקן.
געזאגט אויף זיין שוואגער" ,אז ער איז אן אמת'ער
תלמיד חכם ,ווייל חוץ פון לערנען ווייסט ער פון באצאלט פאר די מזוזות האט דער גביר ר'
גארנישט!". יעקב הלפרין ,און ווען זיי זענען אנגעקומען ,האט
••• ער געדונגען שלוחים וואס זענען געגאנגען פון
דער הייליגער מגיד הירושלמי דער גאון רבי דירה צו דירה אין די פרייע געגנטער ,און
שלום שבדרון זי"ע האט דערציילט ,אז א איד איז אנגעבאטן די איינוואוינער א מתנה" ,א מזוזה אויף
18
••• איינמאל אריין פרייטאג מיטאג אין שטוב פונעם
זיין תלמיד ר' שלמה כהן האט דערציילט ,אז הייליגען חזון איש זי"ע ,אין צימער איז געשטאנען
איינמאל ראש השנה נאך קריאת התורה האט דער א פרוי מיט א קינד אין א וועגעלע ,און געבעטן א
הייליגער חזון איש זי"ע געהייסן גלייך בלאזן ,אן די ברכה פאר איר קראנקן זון ,דער חזון איש איז
געוויינטליכע הפסקה ,און אן זאגן "למנצח" זיבן געזעסן און געשוויגן און זי האט געוויינט און
מאל ,דער עולם האט זיך געוואונדערט ,אבער געבעטן נאכאמאל און נאכאמאל ,און ער האט
שפעטער האט מען זיך דערוואוסט ,אז ער האט נישט געענטפערט.
געהערט ווי א יונגערמאן זאגט צו זיין טאטן,
"טאטע ,דו ביסט דאך אזוי שוואך ,אפשר זאלסטו איז דער איד צוגעגאנגען און איר געזאגט,
פארזוכן עפעס פאר תקיעות? אבער דער טאטע "זעסט נישט אז דער רב ענטפערט נישט? גיי
האט אים אנגעשריגן און געזאגט ,איך האב קיינמאל אהיים!" ,האט דער חזון איש זיך אויסגעדרייט צו
נישט געגעסן פאר תקיעות!" ,און דעריבער האט אים און אים שטילערהייט אנגעשריגן און געזאגט,
דער חזון איש געהייסן בלאזן גלייך. "צו וועמען איז זי געקומען ,צו דיר אדער צו מיר?"
••• און באלד האט דער הייליגער חזון איש געגעבן א
עס האט דערציילט ר' משה מנחם קאצבורג ,אז ווארעמע ברכה פאר די פרוי.
ווען ער איז אנגעקומען קיין ארץ ישראל ,איז ער
איין טאג געגאנגען אין א געסל אין תל אביב מיט א מוצאי שבת איז דער איד צוריקגעקומען זיך
פארפאלן פנים ,א איד וואס איז פארביי האט אים מתנצל זיין פארן חזון איש ,האט דער הייליגער
געפרעגט פארוואס ער איז אזוי צעבראכן ,האט ער חזון איש געזאגט מיט זיין גרויסע אהבת ישראל,
דערציילט פאר יענעם איד ,אז אין חוץ לארץ האט "שטייט א אידענע און זי ווייקט זיך אין אמונת
ער ב"ה געהאט שיין פרנסה ,און יעצט איז ער חכמים ,וואס דארף מען איר שטערן?!".
געקומען קיין ארץ ישראל מיט צען קינדער ,אן •••
קיין פרנסה. עס ווערט דערציילט ,אז א איד וואס איז
ארויפגעקומען קיין ארץ ישראל האט זיך אסאך
דער איד האט זיך לאנג אינטערעסירט ,און געדרייט ביים הייליגען חזון איש זי"ע ,און ביים זיך
געפרעגט וואס ער האט געטון אין חוץ לארץ ,האט געזעגענען האט ער געוואלט געבן פדיון געלט
ער געענטפערט ,אז ער האט געהאט א שאקאלאד פארן חזון איש ,און דער הייליגער חזון איש האט
פאבריק ,האט דער איד אים געראטן ווייטער צו עס נישט אנגענומען ,האט דער איד בתמימות
פירן דאס זעלבע געשעפט אויך דא ,און אים געפרעגט" ,פון וואס לעבט דען דער רב?" האט ער
געבענטשט "אז ער זאל האבן הצלחה!" ,און אזוי געענטפערט" ,איך לעב פון גמילות טובות מיט
איז טאקע געווען ,ער האט שיין מצליח געווען מיט אידן!".
פרנסה ,נאך בערך צוויי יאר האט ר' משה מנחם אפאר טעג שפעטער אויף א שפאציר מיט
געהערט איבער דעם הייליגען חזון איש ,איז ער זיינס א תלמיד ,איז צוגעקומען א פארביטערטע
געקומען צום חזון איש בעטן א ברכה פאר א חולה, פרוי ,וואס האט געוואלט געבן א פדיון אז דער
און זיך דערשראקן און געזאגט" ,דאס איז געווען הייליגער חזון איש זאל פאר איר מתפלל זיין ,און
דאס זעלבע פנים פון יענעם איד אין תל אביב". דער חזון איש האט גלייך גענומען פון די פרוי די
••• צען שילינג ,און זי ווארעם געבענטשט.
עס ווערט דערציילט ,אז ווי באקאנט האט דער
הייליגער חזון איש זי"ע סוף ימיו מסכים געווען צו דער תלמיד האט זיך געוואונדערט ,און
אויפנעמען איד ,איינמאל יום כיפור ביינאכט נאכן געפרעגט דעם רבין ,פארוואס פון יענעם האט די
דאווענען ,ווען דער עולם איז פארביי צו באקומען רבי נישט גענומען קיין געלט ,אבער פון די
א ברכה פאר א גמר חתימה טובה ,האט ער פארביטערטע פרוי נעמט די רבי יא געלט ,האט
אפגעשטעלט איינעם און אים געפרעגט" ,וויאזוי דער חזון איש געזאגט פארן תלמיד" ,דאס איז דער
גייט עס מיט דיין פרנסה" ,דער איד האט זיך חסד וואס איך האב דא געקענט טון ,נעמען פון איר
געחידוש'ט און געזאגט" ,יום כיפור ביינאכט רעדט דאס געלט!".
19
דער הייליגער חזון איש האט אים קלאר מען פון פרנסה?" האט דער הייליגער חזון איש
געזאגט ,אז עס קען נישט זיין קיין פשרה ,און ער זי"ע געענטפערט" ,פאר דיר איז דאס אפשר נישט
האט אים ציטירט די גמרא אין סנהדרין )לב ע"ב(, די צייט ,אבער פאר מיר איז דאס די צייט".
צוויי שיפן גייען אויפן טייך ,איינע אנגעלאדענט •••
מיט סחורה און איינע ליידיג ,און זיי טרעפן זיך ,און הרה"ח ר' שרגא פייוול שטיינבערג האט
אויב ביידע וועלן גיין ,וועלן ביידע אונטערגיין, דערציילט ,אז אויף דער עלטער האט דער
פארשטייט זיך אז די ליידיגע מוז אפטרעטן פאר הייליגער חזון איש זי"ע נישט גוט געזען ,און ווען
דער געלאדענער ,דאס זעלבע איז די שיף פון כלל ער איז ארויס אויפן גאס האט ער שטענדיג
ישראל ,געלאדן מיט טויזנטער יארן מסירות נפש אנגעטון ברילן ,הגם אין שטוב ביים לערנען האט
פאר תורה און מצוות ,האט זיך באגעגנט אויף דעם ער זיי נישט גענוצט ,און דער הייליגער חזון איש
שמאלן וועג מיט אייער ליידיגער שיף ,נו ,ווער מוז האט אמאל געזאגט די סיבה" ,אן ברילן מאכט זיך
אפטרעטן פאר וועמען?. אז מענטשן גריסן מיר מיטן קאפ 'שלום' ,און איך
••• באמערק זיי נישט ,און עס קען זיי ח"ו מאכן
די נאנטע פונעם הייליגען חזון איש זי"ע האבן אומאיינגענעם".
דערציילט ,אז דעם לעצטן דאנערשטאג נאך •••
מנחה ,ווי יעדן טאג ,איז געשטאנען א לאנגע ריי עס האט דערציילט זיין תלמיד ר' שלמה כהן
מענטשן ,יעדער מיט זיין פעקל זיך מזכיר זיין ביים ז"ל ,אז איין טאג איז ער געגאנגען מיט זיין רבין
גאון ,ער האט דאן באקומען א הארץ אטאקע ,און דער הייליגער חזון איש זי"ע אין א בנין ,און
געבעטן מיט ענוה" ,תיכף ,תיכף". גייענדיג אויף די טרעפ פינעם בנין ,האט מען
געהערט א קריג צווישן א מאן און א ווייב פון איינע
דער גאון וקדוש איז אריין אין צימער נעמען א פון די דירות.
מעדיצין ,און ווייטער אויפגענומען דעם עולם ,זיין
שוואגער ר' שמואל גריינימן האט אים געבעטן און דערציילט דער תלמיד ר' שלמה ,אז דער
געזאגט" ,ווי אזוי קען מען אריינלאזן מענטשן אין הייליגער חזון איש איז שנעל אוועקגעלאפן פון
אזא מצב?" האט דער הייליגער חזון איש זי"ע בנין ,און זיך אוועקגעזעצט אפרוען ,און ער האט
געענטפערט מיט זיין גרויס אהבת ישראל" ,און ווי מיר געזאגט" ,איך האב געהערט פלוני מיט זיין ווייב
אזוי קען מען זיי נישט אריינלאזן? טייל זענען קריגן זיך ,און איך האב מורא געהאט אז ער וועט
געקומען פון ווייטנס ,מיט א צעבראכן הארץ ,און אונז זען און פארשטיין אז איך ווייס ,און עס וואלט
נישט צוליב פארגעניגן זענען זיי געקומען". אים זייער וויי געטון".
••• •••
ווערט דערציילט ,אז די לעצטע ליל שבת עס ווערט דערציילט ,אז איינמאל האט איינער
בחייו פונעם הייליגען חזון איש זי"ע ,נאך ברכת געדאוונט פארן עמוד ביים מנין פונעם הייליגען
המזון ,איז ער ארויס ווי שטענדיג אביסל שפאצירן חזון איש זי"ע ,און יענער האט געזאגט אין קדיש
נאנט צו חצות איז ער ארויף אויף זיין בעט ,און "ויצמח פורקניה ויקרב משיחיה" ,איינער פון די
באלד האט אים אנגעכאפט שטארקע ווייטאג אין מתפללים האט אויפגעשריגן אז מען טאר נישט
הארצן ,זיין שוואגער דער הייליגער סטייפלער איז טוישן דעם נוסח פונעם מנין ,וואס אין נוסח ליטא
געקומען צולויפן ,און אין א רגע איז זיין נשמה זאגט מען נישט די ווערטער ,האט דער הייליגער
ארויפגעגאנגען אין הימל ,און ווען די ביטערע חזון איש געזאגט מיט א שמייכל" ,מיר דארפן אויך
בשורה איז אנגעקומען צום הייליגען בריסקער רב משיח".
זי"ע ,האט ער אויסגעשריגן" ,נעכטן האט כלל •••
ישראל נאך געהאט א חזון איש ,און היינט איז כלל מאנטאג ,א' חשון בשנת תשי"ג ,איז דער ראש
ישראל געבליבן אן א חזון איש!". הממשלה ב.ג .געקומען צום הייליגען חזון איש אין
••• זיין ארעמער דירה אין זכרון מאיר ,און געוואלט
עס ווערט דערציילט א מעשה פלא ,גלייך אין הערן ווי אזוי פרייע און פרומע קענען וואוינען
די ערשטע טעג פון שבעה איז צופעליג אינאיינעם בשלום.
20
••• אנגעקומען קיין בני ברק אן אלטער איד ,א פרייער
עס ווערט דערציילט ,אז א צובראכענע איד מיטגליד פון א קיבוץ ,און ווען ער איז פארביי די
וואס איז געווען אין א גרויסע צרה ,האט זיך איין שטוב און געזען די ניחום אבילים צעטיל ,האט ער
טאג באקלאגט פארן הייליגען חזון איש זי"ע ,און זיך דערוואוסט אז דער נפטר איז א זון פון
געזאגט" ,על פי טבע איז נישטא קיין שום קאסאווע ,און האט זיך דערמאנט ,אז ער האט אים
האפענונג אויף א ישועה ,סיידן עס וועט געשען א געקענט אין זיינע יונגע יארן ,איז דער איד אריין
נס ,און חז"ל זאגן דאך שוין "לאו בכל יומא מתרחש אין שטוב ווי מען איז געזעצן שבעה.
ניסא" נישט יעדן טאג טרעפט זיך א נס" ,האט דער
הייליגער חזון איש אויפן ארט געענטפערט "לאו! און דער איד האט דערציילט פאר ר' שמואל
-יא! בכל יומא מתרחש ניסא!" ,אז א איד ברויך גריינימן ,אז נאך אלס בחור האט דער חזון איש
אייביג וויסן ,אז יעדן טאג וואס מען איז אויף די געבארגט פון אים א קליינע הלוואה ,און צוליב די
וועלט איז א נס. מלחמות האבן זיי זיך מער נישט געזען ,ווי ר'
••• שמואל האט געהערט די ווערטער ,האט ער
עס ווערט דערציילט ,אז איינער האט אמאל אויסגערופן מיט התפעלות" ,דאס ביסטו?! ווייסטו
געבעטן פונעם הייליגען חזון איש זי"ע דברי חיזוק אז דער חזון איש האט שטענדיג גערעדט דערפון,
אין ענינים פון אמונה ,האט אים דער חזון איש אז אלס יונגערמאן האט ער געבארגט פון איינעם
געפרעגט" ,זאג מיר ,וויפיל איז צוויי מיט צוויי?", געלט ,און ביז היינט נישט אפגעצאלט" ,פארשטייט
יענער האט גלייך געענטפערט פארוואונדערט, זיך אז ר' שמואל האט אים באלד באצאלט דעם
"פיר" ,האט דער חזון איש געזאגט" ,פארוואס איז חוב ,און זיך געזעגנט בשלום.
צוויי מיט צוויי פיר?" ,יענער האט געשוויגן. •••
דער צדיק ר' אלעזר צדוק טורצין איז אמאל
האט דער חזון איש ווייטער ממשיך געווען און אריין צום חזון איש ,און דער הייליגער חזון איש
געפרעגט" ,זינט ווען איז צוויי מיט צוויי פיר? זי"ע האט אים געזאגט" ,ווען מען זעט א איד וואס
ווייסטו צי ס'איז אמאל געווען אז צוויי מיט צוויי היט תורה ומצוות ,און מיט אמאל ווארפט ער אלעס
איז נישט געווען פיר? אין וועלכן ארט אויף דער אוועק רח"ל ,מיינט מען אז דאס איז געשען אין איין
וועלט וועט עס זיך אפשר טוישן? וועלכע כח אויף רגע ,אבער נישט אזוי איז עס ,דער חסרון אין אמונה
דער וועלט קען מאכן אז צוויי מיט צוויי זאל נישט האט אין אים געפרעסן א לאנגע צייט ,און ערשט
זיין פיר?" ,יענער האט צעמישטערהייט יעצט איז עס ארויס".
געענטפערט" ,איך ווייס נישט ,אזוי איז עס ,צוויי
מיט צוויי איז פיר!" ,האט דער הייליגער חזון איש ר' אלעזר צדוק האט נישט פארשטאנען וואס
געזאגט" ,ריכטיג ,אזוי איז עס אויך מיט אמונה!". ער מיינט ,און איז צוריקגעגאנגען פרעגן ,האט אים
••• דער חזון איש ערקלערט ,אז אמונה איז נישט
עס ווערט דערציילט ,אז די רעבעצין גריינימן, גענוג צו וויסן און קלאר מאכן איין מאל ,נאר מען
די פרוי פון ר' שמריהו גריינימאן ,איז געקומען פון דארף זי שטארקן יעדן טאג ,אנדערש ווערט די
פתח תקוה קיין בני ברק ווען די שווערע און אמונה שוואכער און שוואכער.
ביטערע ידיעות פון דעם שרעקליכן חורבן
אייראפע זענען אנגעקומען ,ווי א דונער אין א און ווי אזוי שטארקט מען זיך מיט אמונה?
קלארן טאג ,מען האט געהערט די ביטערע צרות מען געוואוינט זיך אז אויף יעדע זאך וואס מען
וואס כלל ישראל מאכט נעבעך מיט אין איראפע. דארף ,זאגט מען פריער א תפלה צום רבונו של
און די רעבעצין איז געקומען וויינען פארן עולם .למשל ,ווען דו דארפסט שיך ,זאג" ,רבונו של
הייליגען חזון איש זי"ע און געזאגט" ,ווי אזוי קען עולם ,איך דארף שיך ,ביטע שיק מיר געלט און דעם
דאס זיין? וואס איז דער פשט? וואו זענען די פלאץ וואו איך וועל געפינען די פאסיגע שיך" ,און
רחמים?" ,דער הייליגער חזון איש האט געשוויגן, דערנאך דאנק אים מיט א פולן מויל ,און אזוי
און ווען זי האט אויפגעהערט וויינען ,האט ער נאך שטארקסטו דיין אמונה יעדן טאג ,ווייל דו
געשוויגן עטליכע מינוט ,און דערנאך געזאגט ווענדסט זיך צו אים אין אלע דיינע ענינים.
21
נישט געפארן ,דעם צווייטן טאג האב איך געהערט, בזה"ל" ,דער מאקסימום פון חסד ,און דער שפיץ
אז אויף דעם קאראוואן וואס איז דורכגעפארן פון רחמים ,דאס איז דער רבונו של עולם ,און מיט
יענעם טאג איז געווען אן אטאקע ביי שער הגיא, דעם האט ער דאס געטון".
און עס זענען געווען עטליכע געטראפענע רח"ל, •••
דאן האב איז געזען ,אז דער גאון מיט זיינע הייליגע איינע פון די נאנטע צום הייליגען חזון איש זי"ע
אויגן האט מיך ממש געראטעוועט פון די סכנה. האט דערציילט ,אז עס איז איין טאג געקומען צום
••• הייליגען חזון איש א יונגערמאן וואס זיין פרוי איז
הגה"ק רבי שלום שבדרון זי"ע האט דערציילט, קראנק געווארן ,און מען האט געדארפט מאכן אן
אז א טאכטער פון איינעם פון די חשוב'ע אפעראציע אויף די נירן ,האט אים דער חזון איש
ירושלימער אידן איז א לאנגע צייט נישט געהאלפן געזאגט ,מען זאל זי נישט אפערירן דא אין ארץ
געווארן מיט קינדער ,איין טאג איז דער טאטע ישראל ,נאר ער זאל מיט איר פארן קיין אמעריקע.
געפארן מיט איר צום הייליגען חזון איש זי"ע ,ער א קורצע צייט שפעטער איז דער יונגערמאן
איז אריין אין צימער ,און די טאכטער איז געבליבן ווידער געקומען ,און דער חזון איש האט אים באלד
ווארטן אינדרויסן ,און בשעת'ן ווארטן האט זי געפרעגט מיט א קפידא" ,ביסטו נאך אלץ דא? דו
אנגעהויבן צו דאווענען פאר זיך ,אינמיטן האט זי ביסט נאך נישט געפארן?" ,און כדי אים צו
אויסגעבראכן אין א שטארק געוויין ,ביז דער קול בארואיגן ,האט ער אוועקגעלייגט די האנט אויף
איז אנגעקומען צו די אויערן פונעם חזון איש. זיין אקסל און געזאגט" ,וויסן זאלט איר ,אז ב"ה ביז
היינט האב איך נאך קיינמאל נישט געשטרויכלט
ער האט געפרעגט פונעם טאטן ,וואס דאס אין אן עצה" ,פארשטייט זיך אז דער יונגערמאן איז
איז ,און דער טאטע האט געזאגט ,אז דאס איז זיין געפארן קיין אמעריקע ,און די אפעראציע איז דורך
טאכטער וואס שטייט הינטער דער וואנט און בשלום.
וויינט אויף איר ביטערן גורל ,דער הייליגער חזון •••
איש האט זי אריינגערופן ,און ווען זי האט ווייטער הג"ר צבי אייזנשטיין זי"ע האט דערציילט ,אז
געוויינט ,האט ער איר געזאגט "וויין נישט ,וויין אינמיטן די שווערע מלחמה בשנת תש"ח האב איך
נישט ,דו וועסט נאך האבן קינדער ,דו וועסט נאך באקומען א בריוו ,אז מען האט באשטימט דעם
האבן קינדער" ,און אזוי איז טאקע געווען. טאג פון מיין ברודערס חתונה ,און די חתונה וועט
••• זיין אין ירושלים ,ערב דער חתונה ,ווען עס איז
הגה"צ רבי חיים אורי פריינד האט דערציילט, געווען א הפסקה אין די באמבארדירונגען ,בין איך
אז אמאל ,ווען דער הייליגער חזון איש זי"ע האט אריין צום חזון איש און געפרעגט ,איך האב איין
גערעדט אין לערנען מיט איינעם פון זיינע בני בית, איינציגן ברודער ,מסתמא וועלן די עלטערן זיין
און זיי זענען געווען פארטיפט אין דער סוגיא ,האט צופרידן אז איך וועל קומען ,זאל איך פארן צו דער
ער געזאגט ,אז מען קלאפט אין טיר ,יענער האט חתונה? עס גייען דאך געפאנצערטע קאראוואנען,
געזאגט ,אז ער האט גארנישט געהערט קיין קלאפן, און אסאך ציווילע פארן מיט.
האט אים דער חזון איש געזאגט" ,איך זאג דיר אז
מען קלאפט!". האט דער הייליגער חזון איש זי"ע
געענטפערט ,איך מיין אז עס לוינט זיך נישט פאר
יענער איז געגאנגען עפענען די טיר ,און דיר צו פארן ,ס'איז דא אביסל סכנה אויפן וועג ,אן
געטראפן אן אלטע פרוי ,א פליט פון חורבן ,אן קיין דיר וועט אויך זיין די חתונה! ,איך האב זיך
קרוב און אן קיין אנשפאר ,זי איז אריין צום חזון דערווייגט און געזאגט ,אבער מען הערט אז שוין
איש און אנגעהויבן אויסצורעכענען מיט עטליכע טעג איז רואיג ,האט ער געזאגט,
איבערטרייבונג אלע אירע צרות און ווייטאגן ,ער פונדעסטוועגן קומט מיר אויס אז עס לוינט נישט!,
האט אויסגעהערט אלעס ,און זי געמוטיגט און ער האט עס מיר נישט קלאר פארבאטן ,און איך
מחזק געווען ,ווען זי איז ארויס ,האט דער חזון איש האב נישט געוואוסט וואס צו טון.
געזאגט" ,מען האט דאך געפילט אז א צעבראכן אבער איינע פון די נאנטע האט מיר
הארץ קלאפט אין דער טיר". ערקלערט ,אז דאס איז א קלארער ניין ,און איך בין
22
23
צימער ,האט מען אים געהערט זיך אונטער
יארצייט ט"ו מרחשון
מורמלען" ,וואס ,איז ער משוגע?" ,ווייל דער גאון
האט באמת נישט געקענט פארשטיין ,ווי אזוי א
הרה"ק רבי מיכאל אליעזר ב"ר אברהם משה הכהן
איד קען לעבן אן קיין תורה.
זי"ע )פארשלעגער(
בעל תורת מיכאל ,מבולטימאר
אלס קינד האט ער געלערנט ביי רבי פנחס
לעפקאוויטש ז"ל ,א גרויסער גערער חסיד ,אין ער
איז געווען איינע פון די חבורה פון זעקס ער איז געבוירן אין שטאט ליוביטש ,בשנת תרמ"ד.
געהויבענע תלמידים וואס האבן געלערנט מיט א
געוואלדיגע התמדה ביי דעם רבין ר' פנחס, צו זיין טאטן הרה"צ רבי אברהם משה מליוביטש
נאכדעם איז ער אריין אינעם בית המדרש פונעם זי"ע) ,מחסידי הרה"ק רבי אברהם בורנשטיין בעל
הייליגען אבני נזר מסכטשוב זי"ע ,און ער איז אבני נזר מסוכטשוב זי"ע(,
געווען איינער פון די יונגסטע תלמידים וואס בן הר"ר רפאל ז"ל.
זענען דארט אנגענומען געווארן.
און צו זיין מאמע הצדקת מרת בלומא ע"ה,
אין די לעצטע יארן פונעם הייליגען אבני נזר, בת הר"ר מיכאל ליפמן שטייער ז"ל.
ווען ער האט שוין מער נישט געזאגט קיין
שיעורים ,האט ער אויסגעקליבן דעם גאון רבי ער איז געווען א גאון עולם בתורה און א
מיכאל אליעזר אלס זיין פרעזענליכע חברותא און מתמיד עצום מיט זיינע לימודים ,ער איז געווען א
מיט אים געלערנט פילע שעות יעדן טאג. גאון עצום בתורת הנגלה והנסתר ,ער איז געווען א
הייליגער איד און א שטארק אפגעהיטענע איד,
אידן וואס האבן געלערנט מיט גאון רבי מיכאל גדולי ישראל האבן אים אנגערופן "גאון הגאונים",
אליעזר זי"ע אינעם הייליגען אבני נזר'ס ישיבה און האבן דעם צדיק גאר שטארק מכבד געווען ,ער
האבן דערציילט ,אז ער איז געווען דארט אין האט גאר אסאך מרביץ תורה געווען פאר אידן מיט
ישיבה פון די יונגסטע תלמידים ,אבער ער איז א מסירת נפש ,ער איז געווען פון די גדולי תורה
געווען פארעכנט אלס איינע פון די גרעסטע גאונים וואס האבן זיך מוסר נפש געווען פאר אידישקייט
אין די ישיבה און א בעל זכרון נפלא ,ער איז אין אמעריקע ,נאך ווען אידישקייט אין אמעריקע
באזונדער געווען א בקי נפלא אין די ראשונים ,מיט איז געווען א פרעמדע זאך ,ער איז געווען א תלמיד
א וואונדערליכן זכרון ,און ער האט געקענט גאנצע מובהק פונעם הייליגען אבני נזר מסוכטשוב זי"ע,
ספרים אויף אויסנווייניג ,אין סוכטשוב האט מען און האט כמעט פערציג יאר געלעבט באהאלטן און
געזאגט" ,ווען מיכאל דרייט מיט זיין הוט ,פאלט באשיידן אין דעם שטאט בולטימאר אין אמעריקע.
ארויס א ראשון".
פון קינדווייז אן האט ער ל"ע געליטן אויף די
אויך ווערט דערציילט איבער די געוואלדיגע אויגן ,און א צייט האט ער אינגאנצן נישט געזען,
חביבות פונעם רבין צו זיין גרויסן תלמיד רבי און זיין גאנץ לעבן איז זיין ראיה געבליבן שוואך,
מיכאל ,אז דער הייליגער אבני נזר זי"ע האט אים אבער דאס האט דעם גאון בכלל נישט
גאר שטארק ליב געהאט און אים גערופן" ,מיכאל אפגעשוואכט פון זיך מוסר נפש זיין פאר תורה און
דער כהן" ,אין סוכטשוב האט מען געזאגט" ,שרבו עבודת השם.
הגדול בעל אבני נזר לא השיב תשובה להלכה טרם
הראה אותה להגאון הנ"ל" ,אז דער רבי דער מען דערציילט ,אז אפילו אויף די עלטערע
הייליגער אבני נזר זי"ע האט נישט ארויסגעשיקט יארן זענען זיינע אויגן געווען כמעט בלינד,
קיין תשובה ביז ער האט זי געוויזן פאר זיין תלמיד. איינמאל האט אים א גרויסער אויגן-דאקטער
אונטערזיכט און געזאגט ,אז כדי צו ראטעווען
אויך האבן די תלמידים און נאנטע צום גאון וואס ער זעט נאך ,מוז ער "אויפהערן מיט דעם
רבי מיכאל זי"ע דערציילט ,אז זיין גאנץ לעבן ,ווען גאנצן לערנען" ,ווען דער גאון איז ארויס פונעם
24
און אריינגעלייגט אין די תלמידים תורה און יראת ער האט דערמאנט זיין רבי'ן דעם הייליגען אבני
שמים ,אבער דעם טיטל ראש ישיבה האט ער נזר זי"ע ,האט ער געוויינט און זיך אויפגעשטעלט
נישט געוואלט נעמען. אויף די פיס ,און ער האט געדאנקט דעם
אויבערשטן וואס ער האט זוכה געווען צו משמש
ביי די ערשטע וועלט מלחמה איז ער אריבער זיין אזא גרויסן גאון ,און יעדעס יאר האט ער
קיין ווארשא ,און דארט האט די משפחה געליטן געמאכט א סיום אויף שו"ת אבני נזר.
גרויס הונגער ,זיין טאטע ,וואס איז שוין געווען אין
אמעריקע ,האט אים געבעטן צו קומען ,און בשנת די תלמידים פון די ישיבה אין סוכטשוב האבן
תרפ"א איז ער אנגעקומען קיין בולטימאר מיט זיין דערציילט ,אז ביי זיין חתונה האט אים זיין רבין
רביצין און דריי קינדער. דער הייליגער אבני נזר זי"ע געוואלט געבן סמיכה,
אבער ער האט דאס אפגעזאגט און געזאגט" ,אז ער
דארט אין בולטימאר האט ער פאר פרנסה
וויל נישט זיין קיין רב ,ער וויל נאר לערנען" ,און
פארגעלערנט שיעורים פאר בעלי בתים,
אינדערפרי האט ער פארגעלערנט משניות אינעם דער גאון רבי אברהם אהרן פרייס שרייבט בזה"ל,
"בימיו הציעו לפניו את הרבנות בלאוויטש )הסמוכה
שול "חיזוק האמונה" ,פאר 26יאר ,ווען דער שול
לסוכטשוב( ,אולם הוא ז"ל מאס ברבנות ,לא רצה
האט באשלאסן אראפצונעמען די מחיצות און איז
געווארן איבער גענומען דורך די קאנסערוואטיוון מימיו להיות רב בישראל".
איז דאן דער פון דארט אוועק ,און מוותר געווען
אויף זיין געהאלט ,ביינאכט האט ער געגעבן א אין סוכטשוב האט ער אויך געלערנט ביים
שיעור אין גמרא רש"י תוספות אינעם "רוסישן הייליגען צדיק הגה"ק רבי יואב יהושע וויינגארטן
בעל חלקת יואב מקינצק זי"ע ,און ביי הגה"ק רבי
שול" ,וואו דער רב איז געווען הגה"ק רבי שמואל
פליסקין זי"ע. ארי' צבי פרומר בעל ארץ צבי מקוז'יגלוב זי"ע ,און
ער איז געווען א נאנטער ידיד מיט הגה"ק רבי יוסף
קיין שטעלע האט ער קיינמאל נישט ענגיל ראב"ד קראקא זי"ע.
אנגענומען ,אבער רבנים אין אמעריקע האבן זיך
מיט אים געשריבן אין הלכה ,און אסאך מאל האט בשנת תרס"ב האט ער חתונה געהאט מיט
מען אים צוגענומען אלס דריטער דיין אין א בית הרבנית הצדקת מרת שרה רייזל פליישמאן ע"ה ,א
דין פון רבנים ,אבער דער גאון וקדוש האט אייביג טאכטער פון א גביר פון סוכטשוב ,וואס האט אים
געוואלט לעבן א שטילע באשיידען לעבן און פון אויסגעהאלטן ביז נאך דער ערשטער וועלט
זיך נישט געמאכט קיין וועזן ,אידן וואס האבן דעם מלחמה.
גאון נאך געקענט האבן עדות געזאגט ,אז ער איז
געווען איין שטיק תורה און עבודת השם און א ער האט קיינמאל נישט געוואלט זיין קיין רב
עכטע פארצייטישע חסידישע איד און א גאר און ער האט נישט אנגענומען קיין סמיכה ,און ער
הייליגער מענטש. האט אפגעזאגט די רבנות פון שטאט ליוביטש
אפילו ווען מען האט זיך ממש געבעטן צו אים אז
דער גאון האט געלעבט א לעבן פון דחקות, ער זאל דארט קומען דינען אלס זייער רב.
אבער ער איז אייביג געווען צעפרידען און געווען
מיט א שמייכל און יעדן מקבל פנים געווען בסבר דער הייליגער אבני נזר זי"ע איז נסתלק
פנים יפות ,אין זיין שטוב איז נישט געווען קיין געווארן אין ווארשא בשנת תר"ע ,און דער צדיק
הייצונג און קיין עיר קאנדישאן ,און דער גאון האט רבי מיכאל אליעזר איז געווען דער לעצטער וואס
כסדר געזאגט" ,ווי לאנג מיינע ברודער אין האט מיט אים גערעדט אין לערנען ,און דער זון
אייראפע ליידן" ,עמו אנכי בצרה" ,אסאך האבן אים דער הייליגער שם משמואל מסוכטשוב זי"ע האט
געוואלט איינשטעלן א הייצונג אויף זייער חשבון, אויפגענומען דעם גאון רבי מיכאל אליעזר זי"ע
און ער האט נישט געוואלט ,אין די הייסע זומער אלס ראש ישיבה צוזאמען מיטן גאון וקדוש רבי
טעג פלעגט ער האלטן א עמער מיט אייז וואסער ארי' צבי פרומער בעל ארץ צבי מקוזיגלוב זי"ע ,ער
אונטערן טיש פאר די פיס. האט דארט אין ישיבה געלערנט מיט די תלמידים
25
ובפרט אין די טעג ארום די יארצייט זענען זיין גאנץ לעבן האט ער נישט געוואלט זיצן
טויזענטער אידן זיך משתתח ביים ציון ,און אידן ביים מזרח וואנט ,נישט אין קיין ישיבה און נישט
דערציילן פון ישועות וואס מען האט גע'פועל'ט אין קיין שול ,ער איז שטענדיג געזעסן צווישן די
ביים ציון אויף קינדער ,פרנסה ,און שידוכים. פשוט'ע מתפללים ,רבי בנימין דינאוויץ ,איינער פון
די ערשטע תלמידים פון נר ישראל ,האט
נסתלק לגנזי מרומים ד' פרשת וירא ט"ו דערציילט ,אז נאכן שיעור פלעגט ער זיך מישן
מרחשון בשנת תשי"ט זייענדיג 75יאר אלט, מיט די בעלי בתים ,און מען האט נישט געקענט
ומנחתו כבוד איז אין ביה"ח בני ישראל אין שטאט דערקענען ווער ער איז ,און ווען ער איז געווארן א
בולטימאר. חתן ,האט ער געוואלט אז זיין כלה זאל אים זען ,זי
האט געמיינט צו זען א פארכטיגן מענטש ,און זי
זכותו הגדול יגן עלינו האט געטראפן א קליינעם ,באשיידענעם איד מיט א
ועל כל ישראל אמן. שמייכל.
מעשיות ער איז געווען א נאנטער ידיד פון רבי יעקב
יצחק רודערמאן ,און האט געהאלפן אויפשטעלן די
עס ווערט דערציילט ,אז דער גאון רבי מיכאל ישיבת נר ישראל ,און די לעצטע צוויי יאר האט ער
אליעזר זי"ע איז באמת געבוירן געווארן בלינד ל"ע, דארט געדאווענט שחרית יעדן טאג.
דערציילט מען ,אז ווען ער איז אלט געווען צוויי
יאר ,איז ער אמאל ארויס מיט זיין באבע ,און ער האט בחייו געשריבן טויזענטער חידושי
פלוצלונג האט ער אויסגעשריגן" ,באבע ,איך זע!", תורה ,און ער האט איבערגעלאזט גאר אסאך
און זיין שוועסטער האט שפעטער דערציילט ,אז בענדער חידושים בכתב יד קדשו.
ווי נאר ער האט אנגעהויבן זען ,האט ער זיך
אויסגעלערנט ליינען ,און פאר די קומענדיגע דריי סוף ימיו האט דער גאון וקדוש ליידער געליטן
יאר איז ער געזעסן אין א ווינקל און געלערנט ,ער שווערע יסורים אויפן הארץ און דאס האט דעם
איז געגאנגען אינמיטן דער נאכט אין בית המדרש גאון שטארק אפגעשוואכט ,אבער ער האט
אפילו אין שניי ,און מען האט אים געדארפט ווייטער מיט א מסירת נפש עוסק געווען בתורה
דערמאנען צו עסן ,ווייל זיין גאנצע וועלט איז ועבודת השם ,גדולים און צדיקים בדורו האבן זיך
געווען נאר לערנען און לערנען. כסדר נאכגעפרעגט אויפן צדיק און האבן כסדר
••• מתפלל געווען אויפן געזונט פונעם גאון הדור,
די נאנטע פונעם גאון רבי מיכאל אליעזר זי"ע בתוכם האט ער געהאט א גאר שטארקע קשר מיט
האבן דערציילט ,אז אויף דער עלטער האט ער רבינו יואל מסאטמאר זי"ע וואס האט זיך אמאל
אמאל דערציילט" ,ווען איך בין געווען ארום דריי אויסגעדריקט אויפן גאון בזה"ל" ,אל כבוד הגאון
יאר האב איך געלערנט משניות כלים ,ביי די פינף החסיד האמיתי ,אחדשה"ט באהבה רבה לגברא
יאר די גאנצע מסכת קידושין אליין ,און אפילו רבא דכוותיה".
מסכת נדרים מיטן ר"ן" ,און מיט א שמייכל האט ער
צוגעלייגט" ,איך האב געלערנט גאנץ נדרים איידער א טייל פון זיינע חידושים נפלאים איז
איך האב געוואוסט אז מען טאר נישט רויכערן ארויסגעקומען לאחר פטירתו.
שבת".
••• ספר תורת מיכאל,
דער נאנטער תלמיד הג"ר רבי משה יעקב ספר מיכאל באחת.
בוראק ז"ל האט דערציילט ,אז אלס קליין קינד
האט דער גאון רבי מיכאל אליעזר זי"ע געוואלט זיין ציון אין בולטימאר איז געווען פארגעסן
פאסטן דעם גאנצן יום כיפור ,אינדערפרי האט ער פאר יארן לאנג ,אבער לעצטערע יארן איז זיין ציון
געבעטן ביי איינעם אין בית המדרש א סגולה ,און קדשו געווארן אן ארט פון תפילה ,ווי הונדערטער
יענער ,א לץ ,האט אים געזאגט ,אז די גרויסע אידן קומען איבערן יאר מתפלל זיין על ציון קדשו,
26
וואס דאס איז געווען א גאר ווייטע שטרעקע ,כדי גרייטן צו שוועבעלעך און ציגארעטן ,און ווען עס
צו זיין ביים רבי'נס טיש שושן פורים ,דאס איז ווערט שווער גייען זיי ארויס רויכערן.
געווען זיין התקשרות צו דעם הייליגען אבני נזר
זי"ע שוין אלס קינד. דאס קינד ,וואס האט נאך נישט געוואוסט אז
••• מען טאר נישט אנצינדן קיין פייער יום כיפור ,האט
ווערט געברענגט ,אז ער האט אליין דערציילט אריינגעלייגט שוועבעלעך און ציגארעטן אין
פאר הגאון רבי חיים ישעי' קעניג פון יאקע ,אז ער טאש ,און ווען עס איז געווארן שווער ,האט ער
איז געווארן א תלמיד פונעם אבני נזר ביי די געפרעגט א עלטערן איד ווען מען גייט שוין ארויס
צוועלף יאר ,און ווייל ער איז געווען קליין פון רויכערן ביים פאסטן.
וואוקס ,האט מען אים געמאכט א הויכן שטול
אויפן באפעל פונעם רבי'ן ,כדי ער זאל קענען האט יענער ערליכער איד געזאגט פארן קינד,
מיטהאלטן אינעם פלפול און מען זאל הערן זיין "ווייסט נישט אז רויכערן איז אסור ,און אלעס אין
קול ,און די נאנטע צום גאון האבן דערציילט ,אז דיין טאש איז מוקצה?" ,האט דער קינד
דער גאון איז געווען אזוי צוגעבינדן צו זיין גרויסן ארויסגעווארפן אלעס און זיך זייער צעוויינט ,און
רבין מסכטשוב ,אז יעדעס מאל וואס ער האט ער האט שפעטער יארן צוגעלייגט" ,ווייסט וואס
דערמאנט זיין רבי'ן ,זענען אים די אויגן געווארן האט מיך מציל געווען פון אזא גרויסע עבירה? נאר
פארטרערט מיט גרויס בענקשאפט. דרך ארץ! ,ווייל איך האב צו מיר געזאגט ,איך וויל
••• נישט זיין דער ערשטער וואס גייט ארויס ,איך וועל
הגאון רבי אברהם אהרן פרייס פון טאראנטא, ווארטן ביז אלע גייען ,און דער זכות האט מיך
וואס איז געווען א יונג בחור אין סוכטשוב ,האט געראטעוועט".
עדות געזאגט אויפן גאון רבי מיכאל אליעזר זי"ע •••
בזה"ל" ,ידעתיו מהיותי נער ותלמיד בסוכטשוב. עס ווערט געברענגט אין ספר מיכאל באחת ,אז
הוא ז"ל היה אז ,כפי דמיוני ,לא יותר מבן שלושים, זיין טאטע האט אים נישט געלאזט ארויסגיין
וכבר מפורסם היה לגאון בישראל ,בעל זכרון נפלא ביינאכט לערנען ,וויבאלד ער איז נאך געווען יונג
ושקדן נלהב ובעל מדות גדול ,מקומו הקבוע און די עלטערן האבן נישט געוואלט ער זאל זיך צו
לתפלתו בבית המדרש היה מאחורי התנור ,וכל שטארק איבערשטרענגען ,אבער דער יונגער גאון
גדולי ישראל שבאו לסוכטשוב ,וביניהם הגאון ר' מיט זיין גרויסע חשקות און התמדת התורה,
יוסף ענגיל מבנדין ואפילו הגאון ר' יואב יהושע פלעגט זיך ארויסכאפן אין שול לערנען.
מקינצק )בעל חלקת יואב( ,שהיה רבו בימי נעוריו –
נכנסו לאחורי התנור בכדי לדבר עם אותו גאון". איין נאכט האט ער זיך אויפגעכאפט צו פרי,
••• און אנקומענדיג צום שוך איז דער שול נאך געווען
אין א בריוו צום הייליגען סאטמארער רבי זי"ע, פארשלאסן ,און ער האט נישט געוואלט אויפוועקן
האט דער גאון רבי מיכאל זי"ע געשריבן בזה"ל, די עלטערן כדי צוריקצוגיין אין שטוב ,איז ער
"הייתי האחרון שדיבר עמו בדברי תורה ותרצתי געבליבן שלאפן די גאנצע נאכט ביים שוועל פון
קושיא אחת ,ואמר לי אח"כ בנו יחידו ממלא מקומו שטוב ,און ערשט אינדערפרי האט מען געטראפן
אדמו"ר השם משמואל ,שהיה אח"כ בביתו ודיבר דעם קינד שלאפן ביים טיר ,אויך דערציילט מען,
עמו מזה ,ואמר לי שהוא מקנא אותי במה אז אלס קינד פלעגט ער אריינשלעפן ספרים אין
ששימחתי את אביו הקדוש ,שקושיא זו היתה קשה בעט ,אן וויסן פון די עלטערן ,כדי צו לערנען ביים
לו יותר משלשים שנה ,ואני בעזה"י תרצתי לו ,וזה ליכט פון די לבנה.
היה בתחילת חוליו אשר נסתלק ממנו לחיי עולם, •••
ולא אוכל לצייר את השמחה שהראה לפני במה עס ווערט געברענגט אין זיינע תולדות ,אז שוין
שנתרצה קושייתו". פון יונגווייז אן האט ער געהאט א געוואלדיגע
••• השתוקקות צו זיין ביים הייליגער סוכטשובער
מען קען באמת זען די געוואלדיגע ענווה און גאון ,מען דערציילט ,אז ביי די זעקס יאר אלט איז
שפלות ,וואס דער גרויסער גאון רבי מיכאל זי"ע ער צו פוס געגאנגען פון ליוביטש קיין סוכטשוב,
27
••• האט געהאט ,וואס באמת איז ער געווען איינע פון
ווי באקאנט איז דער גאון רבי מיכאל זי"ע שוין די גרעסטע גאונים בדורו און אלע גדולים האבן
אלס יונגער קינד און בר מצוה בחור געווען א למדן דעם גאון גאר שטארק געשעצט ,האט ער אבער
נפלא און א בקי נפלא אין ש"ס ,אבער דער גאון כסדר זיך ארויסגעדרייט פון נעמען סיי וואס
האט באמת גארישט געהאלטן פון זיך און עס האט וואלט אים געברענגט כבוד.
אים געפאסט צו טון סיי וואס מען האט געברויכט,
און דאס איז געווען נאכדעם וואס דער גאון איז ווען דער גאון וקדוש רבי מאיר שפירא זי"ע
יונגערהייט געזעצן און עוסק געווען בתורה יעדע איז געקומען קיין בולטימאר זאמלען געלט פאר
רגע וואס ער האט נאר געקענט. זיין ישיבה ,האט ער געבעטן פונעם גאון רבי
מיכאל זי"ע ,אז ער זאל ווערן ראש ישיבה אין
דערציילט מען ,אז ווען דער טאטע'ס ישיבת חכמי לובלין ,וואס באמת איז ער געווען גאר
געשעפט איז געפאלן ,און עס איז נישט געווען קיין שטארק ראוי צו דינען אויף דעם פאסטן ,האט
פרנסה אין שטוב ,איז דער גאון רבי מיכאל ,וואס אבער דער גאון דאס אפגעזאגט ,און געראטן מען
איז אין אייראפע געווען באקאנט אלס א גאון זאל נעמען זיין פריינט הגה"ק רבי ארי' צבי פרומער
בתורה ,געגאנגען פון הויז צו הויז ,ביי אידן און מקוזיקלוב זי"ע ,אזוי אויך נאך דער הסתלקות
גויים ,זאמלען אלטע צייטונגען צו פארקויפן פאר פונעם אבני נזר ,ווען דער הייליגער שם משמואל
די דרוקערייען ,און מיט דעם האט ער האט אים געוואלט מאכן פאר א ראש ישיבה ,האט
ארויסגעהאלפן דעם טאטן ברענגען אביסל פרנסה ער מסכים געווען נאר צו זיין א מגיד שיעור.
אין שטוב. •••
עס ווערט דערציילט ,אז איינמאל איז א תלמיד
איינמאל האט א פרומער בעל הבית חכם ,וואס איז אנטלאפן פון אייראפע ,געקומען
באמערקט זיין איידלקייט ,און האט אים געזאגט, צום שטוב פונעם גאון רבי מיכאל זי"ע אויף נארט
" איר זעט אויס ווי א למדן ,קענט איר לערנען מיט עננ סטריט אין בולטימאר ,א קליינער מענטש מיט
מיין זון חומש?". א פארוויקלטע בארד האט אים געעפנט און
געזאגט מיט א פשטות" ,איך בין מיכאל
ער האט באשיידן געענטפערט יא ,און מען פארשלעגער" ,און דער גאסט האט זיך צעלאכט,
האט געהערט פון זיין הצלחה ,און אן אנדער ווייל ער האט קודם געמיינט אז איינער מאכט
טאטע האט אים געפרעגט צי ער קען אויך לערנען ליצנות פון אים.
גמרא מיט זיין קינד ,נישט וויסנדיג אז דער בחור
קען שוין גאנץ ש"ס שוין פון גלייך נאך זיין בר און ער האט שפעטער דערקלערט די סיבה
מצוה. פון זיין שמייכל ,ווייל בשנת תר"פ איז ער געווען א
••• בחור אין ראדין ,ביי רבי נפתלי טראפ ,און ווען רבי
די נאנטע צום גאון רבי מיכאל זי"ע האבן מאיר שפירא איז געקומען אויסקלייבן בחורים
דערציילט ,אז א גרויסער טייל פון זיין פרנסה איז פאר זיין ישיבה ,האבן די בחורים באהאלטן זייער
אוועק אויף ספרים ,ער איז געווען דער גרעסטער ראש ישיבה רבי נפתלי ,אז רבי מאיר זאל אים נישט
קונה פון ביגעלייזן'ס ספרים געשעפט אויף דער צונעמען.
איסט סייד ,און האט זיי געשריבן א בריוו און זיי
געלויבט פאר זייער ערליכקייט ,הגם ער האט זיי האט רבי מאיר דאן געשמייכלט און געזאגט,
קיינמאל נישט געזען ,ווייל דער גאון איז באמת "איר דארפט אים מער נישט באהאלטן ,איך האב
געווען א יודע ספר און האט באמת הנאה געהאט שוין א ראש ישיבה – רבי מיכאל פארשלעגער פון
פון די אלע ספרים. בולטימאר!" ,און פון דעמאלט אן האט ער געוואלט
זען ווער דאס איז ,און דער תלמיד חכם האט
אלע ווענט פון זיין הויז זענען געווען פול מיט געזאגט" ,איך האב גערעכנט צו זען איינעם מיט א
ספרים ,כמעט זיבן טויזנט בענדער ,אסאך פון זיי לאנגע בארד און רבנישע קליידער – און איר זעט
ערשטע דרוקן ,און הגם ער האט כמעט נישט אויס ווי א פשוט'ער איד!".
28
אינעם לערנען ,אין א ווינקל קלענער פון יעדע געזען ,האט ער געוואוסט וואו יעדער ספר ליגט,
מערה ,און לעבט כמעט נאר מיט חרובים און אביסל רבי נחום דרייזין שרייבט" ,הם לא שמשו לו
וואסער". לקישוט בעלמא ,הוא למד אותם והוא ידע כל אחד
מהם על בוריו" ,און רבי מרדכי גיפטער האט אמאל
דער גאון רבי מיכאל אליעזר זי"ע איז געווען געזאגט" ,די ספרים וואס ער האט געהאט אין
אזוי פארטון אין לערנען תורה ,אז ער האט געגעסן שטוב ,האט ער געהאט אין קאפ".
יעדן טאג אביסל איבערגעבליבענע חלה מיט זופ, •••
און ער האט כסדר אינגאנצן פארגעסן צו עסן אויב עס האט דערציילט רבי חיים סאמסאן ,אז ער
די רעבעצין האט אים נישט דערמאנט ,אין האט אמאל געבארגט א ספר פארן גאון רבי מיכאל
אייראפע איז דער גאון געשלאפן צוויי שעה א זי"ע ,און ער האט כמעט נישט געגלייבט אז ער
נאכט ,און אין אמעריקע האט ער צוגעלייגט איין פארמאגט א ספר וואס רבי מיכאל אליעזר האט נאך
שעה ,אויף דער עלטער ,ווען ער איז געווען שוואך נישט געזען.
און די דאקטוירים האבן געזאגט ,אז ער מוז שלאפן
אכט שעה ,האט ער אומגערן צוגעלייגט נאך א ווען דער גאון רבי מיכאל האט אים
שעה" ,פיר שעה א נאכט" ,און ער האט זיך צוריקגעגעבן דעם ספר ,האט רבי חיים אים
באקלאגט" ,איך שלאף ווי א בער ,פיר שעה!". געפרעגט ,צי ער וויל עס שפעטער נאכאמאל
••• בארגן" ,ס'איז נישט נויטיג" ,האט ער געענטפערט
עס האט דעציילט רבי משה זילבערבערג ,אז מיט א שמייכל" ,איך האב עס שוין אויסגעלערנט
זיין זיידע רבי אברהם בנימין זילבערבערג אב"ד אויף אויסנווייניג".
פיטסבורג ,איז אייר בשנת תשי"ח געקומען קיין •••
בולטימאר צו די תנאים פון זיין אייניקל ,דעם גאנצן רבי יעקב יצחק רודערמאן האט דערציילט,
וועג האט ער זיך געגרייט מיט גרויס יראה צו גיין איך בין איין טאג געווען ביי אים בייטאג און
באזיכן דעם גאון רבי מיכאל זי"ע ,און ער איז גלייך געפרעגט א שווערע קשיא ,צוויי אזייגער ביינאכט
בים אנקומען געגאנגען צו אים אין שטוב ,און זיי האט געקלונגען דער טעלעפאן ביי מיר אין שטוב,
האבן גערעדט שעה'ן לאנג אין אלע חלקים פון דער גאון רבי מיכאל איז געווען אויף דער ליניע,
דער תורה ,ביז ער האט כמעט פארגעסן פארוואס און געזאגט מיט גרויס שמחה ,אז ער האט
ער איז געקומען ,און ער איז אנגעקומען צו די געטראפן א גוטן תירוץ ,און ער האט עס מיר
תנאים זייער שפעט ,ווען מען האט שוין אויסגעטייטשט.
אפגערוימט די טישן.
••• ווען ער האט פארענדיגט מיט תירוץ ,וואס איז
מען דערציילט ,אז דער גאון הדור רבי אהרן בדרך אגב געווען גאר שיין און וואונדערבאר ,האב
קאטלער זי"ע האט געזאגט ,אז דער גאון רבי איך געפרעגט פון וואו ער רופט ,איך ווייס דאך אז
מיכאל זי"ע איז דער גרעסטער גאון וואס האט ער האט נישט קיין טעלעפאן אין שטוב" ,אה" ,האט
אריינגעטרעטן אויף די אמעריקאנער באדן, ער געענטפערט" ,איך בין אריין אין א געשעפט אין
איינמאל האט א רב אין בולטימאר נישט מסכים שכינות צו ניצן דעם טעלעפאן ,איך האב נישט
געווען מיט זיינ'ס א פסק הלכה ,האט רבי אהרן געוואלט לאזן די קשיא אן א תירוץ".
געזאגט פאר יענעם רב" ,איר זענט טאקע דער רב •••
פון דער שטאט ,אבער הרב פארשלעגער איז דער א באקאנטער קאנסערוואטיווער רב ,וואס איז
גדול פון דער שטאט". אויפגעוואקסן אין א פרומע שטוב אין בולטימאר,
••• האט געשריבן ,אז צוליב רבי מיכאל אליעזר גלייבט
עס ווערט דערציילט ,אז זייענדיג אין ער אין די אגדות פון דער גמרא" ,באזונדערס די
אמעריקא לטובת זיינע מוסדות איז הגאון רבי אגדות וועגן רבי שמעון בר יוחאי און זיין זון וואס
אברהם יצחק בלאך מטעלז זי"ע אויך געווען אין די האבן געלעבט און געלערנט אין א מערה דרייצן
שטאט באלטימאר ,ווען ער איז צוריקגעקומען יאר ,ווייל מיט מיינע אייגענע אויגן האב איך געזען,
קיין טעלז האט ער פארציילט פאר זיינע תלמידים ווי דער גאון רבי מיכאל פארברענגט זיין גאנץ לעבן
29
אוכל לכתוב מה שאינו נגלה לפניו לרוב בקיאותו מיט התפעלות ,אז זייענדיג אין אמעריקא האט ער
בחד"ת ,והוא כדאי לעצמו לברר לו ההלכה ...והנני געטראפן איין גאון" ,הרב פארשלעגער פון
ידידו בלתי מכירו" ,און ער האט אנגעשריבן צום באלטימאר".
סאטמארער רב ,בזה"ל" ,הרב הגאון האדיר הקדוש
בכל מיני קדושות ,רבן ומאורן של ישראל" ,מיט ווען די תלמידים האבן געפרעגט פונעם בחור
אזעלכע ווערטער האבן די צוויי זיך איינער דעם רבי מרדכי גיפטער )א יליד באלטימאר וואס איז
אנדערן געשריבן. געפארן לערנן קיין טעלז עפ"י הדרכתו ועצתו פון
••• רבינו זי"ע ,און איז לימים געווארן ראש ישיבת
רבי אברהם אהרן פרייס זי"ע אינעם ספר טעלז( מער איבער דעם גאון רבי מיכאל ,האט ער
"משנת אברהם" אויפן סמ"ג ,ברענגט זיין תשובה געענפערט" ,הלוואי זאלט איהר אלע זוכה זיין א
אויף א שווערן זוהר ,און ער שרייבט דארט בזה"ל, גאנץ לעבן צו לערנען ,און אפשר צו קומען צו א
"ובעמדי בזה שאלתי את ידיד נפשי הגאון האדיר ברעקל פון זיין ליגען אין לערנען" ,און לימים,
בנגלה ובנסתר ,שר בית הזוהר ,צדיק יסוד עולם... רעדענדיג פונעם הייליגען אבני נזר ,האט הגאון רבי
כש"ת מוה"ר מיכאל אליעזר הכהן פארשלעגער מרדכי גיפטער זי"ע זיך אויסגעדריגט" ,א גאון וואס
זצקל"ה". האט מעמיד געווען א תלמיד ווי הרב פארשלעגער
זי"ע ,דארף נישט קיין שום הסכמה!".
און רבי אברהם אהרן פרייס האט אויך עדות •••
געזאגט בזה"ל" ,כפי אשר נודעתי ממנו ,הרי בימי די מקורבים צום גאון רבי מיכאל זי"ע האבן
היותו באמריקה עסק יותר בנסתר מאשר בנגלה, דערציילט ,אז פאר זיך אליין האט דער גאון
ואמר לי כי אין שום צד של השתוות מנגלה קיינמאל נישט גענומען קיין געלט ,אבער זיינע
לפנימיות התורה ,כי חכמת הקבלה היא החכמה רייכע באקאנטע האט ער גענוצט פאר חסד און
האמתית ...הוא החזיק עצמו לשפל ערך ...גאון פאר מוסדות ,און ער אליין פלעגט כסדר ארומגיין
וקדוש ומקובל אשר בעצמו לא ידע ולא הרגיש צוזאמען שטעלן גרויס געלט פאר צדקה צוועקן
שהוא הוא! כמוהו לא ידעתי אלא אותו ז"ל". און נצרכים ,אפילו דאס איז געווען אויפן חשבון פון
••• זיין תורה לערנען.
הגאון רבי נחום דרייזין דער רב פון "שערי
תפלה" אין בולטימאר האט דערציילט ,אז דער גאון אויף דער עלטער ,הגם ער איז געווען שוואך,
רבי מיכאל זי"ע האט אים אמאל געזאגט אויפן איז ער מיטגעגאנגען מיטן פאניוועזשער רב זי"ע
פסוק "ויברך דויד את ד' לעיני כל הקהל ויאמר ווען ער איז געקומען קיין אמעריקע ,און אים
דויד" ,אז יעדעס מאל וואס דער עולם האט געהערט פארגעשטעלט פאר זיינע רייכע "חסידים".
דוד המלך ,האבן זיי געמיינט אז ער זאגט פשוט'ע
זאכן ,אבער באמת האט דוד המלך געבענטשט דעם ווען די משפחה האט אים געוואלט אפהאלטן,
אויבערשטן אין קדושה און טהרה ,און דער עולם האט ער געזאגט ,אז ער פילט זיך קיינמאל נישט
האט עס נישט פארשטאנען" ,און רבי נחום דרייזין געזונטער ווי ווען ער זאמלט פארן פאניוועזשער
פירט אויס בזה"ל" ,דרוש נאה זה היה באמת מתאים רב ,און רבי נחום דרייזין שרייבט" ,מעולם לא מנע
לו עצמו ,רק יחידי סגולה הכירו את גדולתו". את עצמו מלדפוק על דלתות נדיבים ולעוררם לדבר
••• מצוה גדולה".
רבי נחום דרייזין האט דערציילט ,איבער די •••
געוואלדיגע ענווה וואס דער גאון רבי מיכאל זי"ע די נאנטע צום גאון רבי מיכאל זי"ע האבן
האט געהאט ,און זיין געוואלדיגע חביבות התורה, דערציילט ,אז דער הייליגער סאטמארער רבי זי"ע
דערציילט רבי נחום ,אז ווען ער איז געקומען אלס האט דעם גאון קיינמאל נישט געזען ,אבער אין א
יונגער רב קיין בולטימאר ,פלעגט ער כסדר באזוכן תשובה צו אים )שו"ת דברי יואל ,או"ח סי' ח'(
דעם גאון רבי מיכאל זי"ע אין שטוב ,און דער גאון שרייבט ער" ,אל כבוד הגאון החסיד האמיתי
רבי מיכאל האט אים יעדעס מאל מכבד געווען שליט"א ...אחדשה"ט באהבה רבה כראוי לגברא
העכער ווי זיין ווערט. רבא דכוותיה ...ובפרט שהוא בלא תועלת ,כי מה
30
ציון הקדוש פון רבי מיכאל אליעזר זי"ע אין יענעם יאר האט ער געלערנט מסכת שבת ,און
באלטימאר. ער האט אים געזאגט א קליינעם חידוש אין מסכת
שבת ,רבי מיכאל אליעזר האט אים שטארק
דערציילט א איד וואס האט געווארט א שידוך אויסגעלויבט אז דאס איז "לאמיתה של תורה" ,און
צו טון מיט זיין טאכטער ,און האט געהערט אז מיט ענוה צוגעלייגט" ,אפשר וועסטו אמאל
ס'איז דא א סגולה אז מ'גייט צו די ציון פון ר' מיכאל פארגעסן דיין תירוץ ,איך וועל עס אבער קיינמאל
און מ'זאגט צו אז אויב מ'וועט געהאלפן ווערן ביז נישט פארגעסן" ,ער האט שטענדיג מקרב געווען
פערציג טעג וועט מען צוריק קומען צום ציון בני תורה און זיי מחזק געווען אין לערנען.
באדאנקען ,איז ער געפארן ,ער האט זיך •••
אונטערגענומען אז אויב ביז פערציג טעג טוט ער ארום פופצן יאר פאר זיין הסתלקות האט ער
א שידוך וועט ער צוריקקומען זיך באדאנקען ביים געזאגט פאר רבי אברהם אהרן פרייס ,אז ער האט
ציון. שוין נישט דעם כח אויף עבודת השם ווי פריער,
און ער האט באשלאסן אויפצושרייבן וואס ער האט
אונטער פערציג טעג איז זיין טאכטער געלערנט ,און אזוי זענען געווארן אפגעשריבן
געווארן א כלה ,שפעטער אין זומער האט ער דורכן גאון אליין ארום צוואנציג טויזענט בלעטער
געפרעגט זיין חבר צו ער וויל מיטקומען מיט אים אויף חומש ,רמב"ם ,בבלי ,ירושלמי ,מדרש,
זיך גיין באדאנקען פאר ר' מיכאל ,ס'איז געווען ג' ראשונים און אחרונים ,נגלה און נסתר ,און אויך
אב פרייטאג דברים ,איז ער געגאנגען מיט זיין חבר, זכרונות פונעם אבני נזר ,שם משמואל און חלקת
וואס זיין חבר האט אויך געהאט א בחור און ער יואב.
האט געווארט א שידוך צו טון ,האט ער זיך אויך יעדן באנד האט דער גאון פארענדיגט ערב
אונטערגענומען ,אז אויב ער וועט א שידוך טון פסח ,פארן סיום פון א בכור ,אין א בריוו צו רבי
מיט זיין זון אין פערציג טעג ,וועט ער מרדכי גיפטער שרייבט ער ,אז זיין דרך אין לערנען
אריבערקומען זיך באדאנקען. איז צו לערנען א סוגיא ביז עס בלייבט נישט קיין
אות וואס איז נישט קלאר ,אבער דרוקן זיינע
ביי 38טאג איז זיין בחור געווארן א חתן ,און חידושים האט ער נישט געוואלט בחייו ,און ער
דער צווייטער איד האט פארציילט פאר זיין חבר האט געזאגט פאר זיין שטוב מענטשן" ,אויב דער
זיין מעשה ,און זיין מופת ,יענער האט געהאט דריי רבונו של עולם וויל אז מיינע חידושים זאלן
עלטערע בחורים וואס ער האט געווארט א שידוך געדרוקט ווערן ,וועט ער שיקן זיינע שלוחים".
צו טון ,ס'איז געווען כ"ח אלול בשנת תשפ"ו איז די •••
דריטער איד געפארן צום ציון פון ר' מיכאל און זיך אין א בריוו פונעם גאון רבי מיכאל זי"ע,
אונטערגענומען אז אויב ביז פערציג טעג ווערט שרייבט דער גאון מיט זיין גרויסע ענווה )איבער
זיין זון א חתן ,וועט ער זיך קומען באדאנקען ,ס'איז געטייטשט אויף אידיש(" ,דאס אלעס איז ביי מיר
געקומען דער פערציגסטער טאג ,ס'האט נאכנישט גארנישט ווערט ,דאס איז נישט חלילה ענוה ,וואס
אויסגעזען צופרי ווי דא גייט זיין א שידוך ,ביינאכט וואלט געווען א שקר ,נאר איך קען מיינע חסרונות,
איז זיין זון א חתן געווארן אויפן פערציגסטן טאג, אז איך האב נאך נישט אנגעהויבן מתקן צו זיין ,און
און די חתונה פון די ערשטע שידוך קומט פאר די די תורה וואס דער אויבערשטער האט מיר
וואך פון די יארצייט פונעם צדיק. געשאנקען איז גארנישט לויט מיין ווערט ,און איך
בעט דעם אויבערשטן ער זאל מיר באלייכטן מיט
דעם ליכט פון תשובה ווי א גאנץ פשוט'ער איד,
הלוואי וואלט איך יעצט געהאט א רבי'ן וואס זאל
מיר עפענען דאס הארץ אין תשובה ווי א פשוט'ער
איד פון דעם אלטן דור ,אמן!".
•••
פילע אידן דערציילען ווינדערליכע ישועות
וואס זיי זענן געהאלפן געווארן נאכ'ן פוקד זיין די
31
דער טאטע וואס איז געווען א סוחר און א גאר
יארצייט ט"ז מרחשון
ערליכער איד ,און אויך א גרויסער בעל מכניס
אורח ,האט דעם גאסט גלייך אריין גענומען ,און
הגה"ק רבי עמרם ב"ר משה נחום זי"ע
ווען דער גאסט האט געענדיגט לייגן תפילין דר"ת,
)רויזענבוים( אב"ד מאדע ,וצפת
האט דער טאטע פארבעטן דעם אורח צו בלייבן
"הנקרא ר' עמרם חסידא"
עסן ביי אים אין שטוב.
דער גאסט האט זיך געוואשן צו א סעודה און ער איז געבוירן אין שטאט נאדזש-וואזשאן ,בשנת
געגעסן צו די זעט ,ביים בענטשן האט דער אורח תק"נ.
געזאגט הויעך אויפן קולָ " ,ה ַר ֲח ָמן הוּא יְ ָב ֵרֶ את
אוֹתם וְ ֶאת
ַבּ ַעל ַה ַבּיִ ת ַהזֶּ ה וְ ֶאת ַבּ ֲע ַלת ַה ַבּיִ ת ַהזֶּ הָ , צו זיין טאטן הגה"ק רבי משה נחום רוזנבוים אב"ד
ֵבּ ָיתם וְ ֶאת זַ ְר ָעם וְ ֶאת כָּ ל ֲא ֶשׁר ָל ֶהם" ,און ווען דער וואשאן זי"ע,
אורח האט געענדיגט בענטשן ,האט דער טאטע ר' דער טאטע איז געווען פון די גזע פון,
משה נחום געזאגט פארן אורח ,איר האט געזאגט, הרה"ק רבי אדם בעל שם זי"ע,
אז דער גרויסער באשעפער זאל אונז בענטשן ,און הגה"ק בעל המהר"ל מפראג זי"ע,
אויך וְ ֶאת זַ ְר ָעם ,אבער ליידער האבן מיר נאכנישט הגה"ק רבינו יהושע העשיל בעל חנוכת התורה
קיין קינדער. מקראקא זי"ע.
האט דער גאסט געזאגט ,וויסן זאלט איר ,אז ער איז געווען א גברא רבא א גאון עולם און א
איר וואוינט קעגן א בית עבודה זרה ,וואס דארט בקי נפלא בתורה ובחסידות ,ער איז געווען א צדיק
שטייט א שתי וערב ,יעדעס מאל איר גייט ארויס מפורסם און א בעל מופת עצום און א גרויסע פועל
אויפן גאס ,שטייט די שתי וערב פארענט פון אייך, ישועות ,ער איז געווען מפורסם שוין פון אלס קינד
און וויבאלד איר ברויכט אראפ ברענגען א הייליגע אלס א גאון וגדול בתורה און מיט זיין מורא'דיגע
נשמה ,וויל דער נשמה נישט אראפ קומען מיטן קדושה וטהרה ,ער איז געווען פון די גדולים בדורו,
השפעה פון קוקען אויף דעם שתי וערב. ער איז געווען שטארק מקושר צו גאר אסאך
צדיקים און גדולים בדורו ,און צדיקים בדורו האבן
דערפאר וואלט איך אייך געראטן ,זיך אוועק אלע מפליא געווען זיין גדלות בתורה און זיין
צו ציען פון די דירה ,און אזוי וועט איר מיטן געוואלדיגע קדושה וטהרה מיט וואס ער האט זיך
באשעפער'ס הילף געהאלפן ווערן ,די עלטערן זיין גאנץ לעבן געפירט ,ער האט מרביץ תורה
האבן צו געהערט צו די רייד פון דעם גאסט ,און געווען פאר הונדערטער תלמידים גאונים וגדולים
צום יאר איז ביי זיי געבוירן געווארן די הייליגע בדורו מיט א מסירת נפש.
נשמה פון רבי עמרם חסידא זי"ע.
ווערט דערציילט ,אז די עלטערן זיינע זענען
אלס קליין קינד פון דריי יאר אלט ,האט דאס יארן לאנג געווען חשוכי בנים ,די עלטערן זייענדיג
קינד איין טאג שרעקליך געוויינט אינמיטן די גאר ערליכע אידן האבן כסדר מתפלל געווען צום
נאכט ,ווען די טאטע האט אים געפרעגט פארוואס באשעפער ,אז זיי זאלן געהאלפן ווערן מיט זש"ק
ער וויינט ,האט דער קינד געזאגט ,אז ער האט וואס זאלן זיין ירא שמים מרובים און דינען דעם
געזען אין חלום ,אז ער האט נישט אנגעגרייט קיין גרויסן באשעפער.
נעגל וואסער ,דער טאטע האט גלייך אריין
געברענגט פארן קינד נעגל וואסער ,און אזוי איז איין טאג האט זיך אפ געשטעלט ביים שטוב
דער קינד צוריק איין געשלאפן ,ווייל שוין פון אלס פון די עלטערן א וואגן ,און פון דארט איז אראפ
קינד האט ער זיך געפירט מיט א גרויסע קדושה. געקומען א איד א בעל צורה ,דער איד האט
געבעטן פון דעם טאטן ,אז ער זאל אים לאזן אריין
ער האט געלערנט תורה ביי זיין גרויסן רבין קומען צו זיך אין שטוב ,ווייל ער ברויך לייגן תפילין
הגה"ק רבי מרדכי בנעט הנקרא מהר"ם בנעט דרבינו ת"ם בעפאר עס ווערט נאכט.
32
בתורה ,אפילו גאונים וואס זענען געווען עלטער מניקלשבורג זי"ע ,דארט איז דער גאון שוין פון
פון אים ,האבן דעם גאון גאר שטארק מכבד געווען יונגרהייט געזעצן און געלערנט מיט א געוואלדיגע
און געשלינגען זיין תורה מיט דארשט. התמדה ,ער איז שוין דאן געווען מפורסם אלס א
עילוי נפלא בתורה און א איש קדוש מאוד ,גרויסע
בשנת תקע"ד זייענדיג נאר 24יאר אלט ,האבן גדולים און גאונים בתורה האבן שוין דאן גאר
גרויסע קהילות געוואלט אויף נעמען דעם גאון שטארק מפליא געווען זיין גדלות און חריפות
אלס רב ביי זיי אין שטאט ,אבער דער שטאט בתורה.
אירשע האט זוכה געווען צו אויף נעמען דעם גאון
אלס זייער רב ,מען האט אים אויף גענומען מיט דארט האט דער גאון זיך באקענט מיטן
גרויס כבוד און הערצה ,אויך דארט האט דער גאון גרויסען גאון הגה"ק בעל החתם סופר מפרשבורג
ווייטער מרביץ תורה געווען פאר זיינע תלמידים. זי"ע ,וואס האט מורא'דיג מעריץ געווען דעם גאון
און זיך געשריבן מיטן גאון גאר שווערע תשובות
בשנת תק"פ האט מען דעם גאון אויף גענומען בהלכה.
אלס רב אינעם גרויסע שטאט מאדע אין אונגארין,
מען האט דעם גאון אויף גענומען מיט גרויס כבוד, אפילו דער גאון רבי עמרם זייענדיג נאר 23
ער האט דארט אין שטאט מתקן געווען גרויסע יאר אלט ,האט דער הייליגער חתם סופר אראפ
תיקונים פארן שטאט ,אויך האט ער דארט אויף געשריבן צוזאמען מיטן גאון א לאנגע תשובה אויף
געשטעלט א ישיבה וואס גדולי ישראל און גאונים א סוגיה פון טומאה וטהרה.
זענען דארט געקומען לערנען בתוכם הגה"ק רבי
שמואל סאלאנט גאב"ד ירושלים זי"ע. אויך קען מען זען פון די שבחים וואס דער
הייליגער חתם סופר זי"ע שרייבט אויפן גאון
ער האט דארט אין שטאט געגעבן דרשות בזה"ל" ,רב חביבי הרב הגאון חסידא ופרישא וכו',
נלהבים ,וואס ער האט מיט דעם מקרב געווען נשיא אלקים בתוך הנשיאים לאומתם ,עיניו
לבבות ישראל לאביהם שבשמים ,ורבים השיב הבדולחים יביטו בהעתק תשובתו" ,און א אנדערע
מעון ,ער איז געווען מפורסם מיט זיינע גרויסע תשובה וואס דער חתם סופר האט געהאלטן
סיגופים ,ער פלעגט פאסטן משבת לשבת און אנדערש בהלכה פונעם גאון ,שרייבט דער
כמעט נישט געשלאפן ,נאר עוסק געווען בתורה הייליגער חתם סופר זי"ע בזה"ל" ,ומאד תמהתי על
יומם ולילה ,אויך איז ער געווען מפורסם אלס א דברי ידיד נפשי הגאון מוה' עמרם ,מוחזקני בו
בעל מקובל גדול און א בקי בסידור הרש"ש וואס שהוא בקי בחדרי תורה ,ואך הפעם לא כיון יפה".
ער האט באקומען פון זיין רבין דער הייליגער חתם
סופר זי"ע. דער גאון האט זיך געהאלטן אלס א תלמיד
מובהק פונעם הייליגען חתם סופר זי"ע ,און זיין
ער איז דאן מפורסם געווארן אין גאנץ אירופה רבי דער הייליגער חתם סופר זי"ע האט אים
מיט זיין געוואלדיגע קדושה און צדקות ,גרויסע געגעבן דעם נאמען "עמרם חסידא" נאכן הייליגען
גדולים און גאונים וצדיקים בדורו האבן גאר אמורא רבי עמרם חסידא.
שטארק משבח געווען דעם גאון וצדיק ,ער האט
געהאט א נאנטע קשר מיט רוב צדיקים בדורו. בשנת תקס"ג ביי זיין בר מצוה האט ער חתונה
געהאט מיט הרבנית הצדקת ביילא חיה ע"ה,
לגבי זיין גרויסע קדושה דערציילט מען ,אז בת הגה"ק רבי ישראל ברילל אב"ד פלאטא זי"ע,
זייענדיג רב אין שטאט מאדע ,האט מען דעם גאון פון די גרויסע תלמידים פון הגה"ק בעל הנודע
מכבד געווען צו זיין סידור קידושין ביי א חופה, ביהודה מפראג זי"ע.
דער חופה איז פאר געקומען אין שטוב פון איינעם
וואס האט געלערנט לימודי חול ,דער הייליגער נאך די חתונה איז ער געבליבן וואוינען נעבן
גאון האט מיט דעם איד ביז דאן קיינמאל נישט זיין שווער ,ער האט שוין דאן אפילו זייענדיג גאר
גערעדט צוליב זיין לערנען לימודי חול. יונג מרביץ תורה געווען פאר תלמידים גאונים
33
ירושלים ,האט זיך דער גאון וצדיק באזעצט אין אבער ביים חופה האט דער צדיק געבעטן ,אז
עיר הקודש צפת. ער ברויך וואסער זיך צו וואשן די הענט ,דער איד
וואס האט גוט געוויסט אז דער גאון וויל צו אים
ער האט דאן געשריבן א בריוו צום הייליגען נישט רעדן ,האט זיך אנגעריפן צום גאון ,די רבי
חתם סופר זי"ע ,אין מסביר געווען די סיבה ברויך וואסער ,דער גאון האט אים גענטפערט אז
פארוואס ער קען נישט גיין וואוינען קיין ירושלים, יא ער ברויך וואסער.
דער חתם סופר האט אים צוריק געשיקט א
שיינעם בריוו בזה"ל" ,ובאמת טרם הפרד הרב שפעטער האט דער הייליגער גאון וצדיק
הגאון מו"ה עמרם מפה הייתי כופל ומשלש עמו געזאגט ,אז מיט דעם איינעם ווארט וואס ער האט
שלא ידור אלא בירושלים מקום משכן כבוד בית גערעדט מיט דעם איד ,איז ער געפאלן פון זיינע
אלו' ,וכאשר עשה הרמב"ן ,אע"ג דבצפת נמצאו מדריגות און עס האט אים גענומען 4וואכן צוריק
קברי אנשי אלו' הידועים ,מ"מ מי ימיר זה בקדושת צו קומען צו זיינע פריערדיגע מדרגות ,דאס איז
ירושלים ומקום מקדש ,ונסע הנ"ל ע"מ לילך בים געווען דעם גרויסן קדושה פון דעם גאון.
דרך יפו לירושלים ,והסיבו בעל הסיבות דרך עכו
לצפת ,ואחר בואו כתב אלי בעצה ושאל אם יעקור בשנת תקפ"ו האט דער צדיק זיך געגרייט
משם לירושלים ,וכו' ,וכפי מכתבו נראה שקשה ארויף צו גיין קיין ארץ ישראל ,וויבאלד ער האט
ישיבתה של ירושלים עליו וכו' ,ע"כ הנחתי הדבר געהאט א גרויסע אהבה צו ארץ ישראל ,אויפן וועג
על דעתו". איז דער צדיק ארום געגאנגען זיך געזעגענען פון
די צדיקי הדור.
דארט אין צפת איז דער גאון וקדוש געווארן
אויף גענומען מיט א געוואלדיגע אהבה ,מען האט קודם איז ער אנגעקומען צו הרה"ק בעל ישמח
אים אויף גענומען אלס ראש כולל החסידים משה מאוהעל זי"ע ,די צוויי צדיקים זענען געזעצן
אשכנזים אין שטאט צפת און טבריה ,ער האט דאן און עוסק געווען אין דברי תורה און עניינים
גאר אסאך עוסק געווען אין צוזאמען שטעלן העומדים ברומו של עולם ,פלוצלונג האט די גוף
גרויסע געלטער פאר תושבי צפת ,אלע גדולים אין קדוש פונעם גרויסן גאון רבי עמרם זיך אנגעהויבן
ארץ ישראל האבן גאר שטארק מעריץ געווען דעם ווארפן ,זיינע פיס האבן זיך געקלאפט איינע אין
גאון און גערעדט בשבחו. דעם אנדערן.
ער האט איבער געלאזט זיינע קינדער. דער הייליגער ישמח משה זי"ע האט
געפרעגט דעם גאון ,אויב ער שפירט זיך אפשר
הגה"ק רבי משה פירסט בעל מראה משה אב"ד נישט גוט אדער עפעס גייט פאר מיט אים.
בזאשרהעל זי"ע,
חתנו ,הגה"ק רבי יצחק יעקב בלום מהיידושאמשון האט דער גאון געענטפערט פארן הייליגען
זי"ע, ישמח משה ,אז יעצט איז חצות און דערפאר
חתנו ,הגה"ק רבי אברהם דייטש זי"ע, ווארפט זיך אים זיין גאנצע גוף פון גרויס פחד השם,
חתנו ,הגה"ק רבי משה לייב הלר שו"ב בטבריה דאן האט דער הייליגע ישמח משה זיך אנגעריפן,
זי"ע, דער צדיק באלאנגט אין ארץ הקודש.
חתנו ,הגה"ק רבי מאיר זינגער זי"ע.
אויך האט ער זיך געזעגנט פון זיין רבין הגה"ק
ליידער האט דער צדיק נישט מאריך ימים רבי מרדכי בנעט מניקלשבורג זי"ע ,און אויך פון
געווען אין צפת ,ער איז נסתלק געווארן זייענדיג זיין רבין הגה"ק בעל החתם סופר זי"ע ,און דער
נאר 40יאר אלט. חתם סופר זי"ע האט דעם גאון געבעטן ,אז ער זאל
זיך באזעצן אין ירושלים ,אבער רבות מחשבות
ווערט געברענגט א מעשה נפלא ,אז ממש בלב איש ,אבער ועצת ד' תקום ,און וויבאלד עס
בעפאר זיין פטירה ,איז אים נתגלה געווארן א איז יענע צייט געווען גאר שווער צו וואוינען אין
34
געוויינט מיט שרעקליכע בכיות ,און ווען זיין מראה א חזיון פין הימל ,און ער האט דאן געזען
טאטע האט געפרעגט דעם קינד פארוואס ער דעם אור הגנוז וואס איז צוגעגרייט פאר די צדיקים
וויינט אזוי ,און אויב עפעס איז געשען היינט אין בעולם הבא ,דער צדיק האט דאן געמאכט א ברכה
חדר. מיטן שם המלכות "ברוך אתה… המאיר לעבדיו
מאור הגנוז מששת ימי בראשית" ,גלייך נאכן ברכה,
האט דער קינד דערציילט ,אז היינט האט זיין האט דער צדיק וקדוש מחזיר געווען נשמתו
מלמד דערציילט פאר די קינדער אין חדר ,אז דעם ליוצרה ,אינעם שטוב איז געווען א פחד נורא
סוכות איז נסתלק געווארן פון די וועלט א גרויסער מאוד.
גאון וקדוש דער הייליגער גאון מווילנא זי"ע ,און
דער מלמד האט דערציילט דעם גרויסקייט פון דער הייליגער חתם סופר זי"ע האט מספיד
דעם הייליגען גר"א ,ער האט דערציילט פאר די געווען דעם גאון און גאר שטארק באוויינט אויפן
קינדער וויפיל תורה דער גאון האט געלערנט ,און אבידה פון אזא גאון וקדוש בזה"ל" ,ככל הדברים
מיט וואסערע הייליגע עבודה דער גאון האט האלה וכל החזיון הזה אירע להצדיק הגאון מהו'
געדינט דעם באשעפער און אויך זיין געוואלדיגע עמרם חסידא זצ"ל מרא דארעא דישראל ,אשר
קדושה. בצדקתו מילט אי נקי ,ונשא נפשו בכפו ונסע עם כל
ב"ב אל ארץ הקדושה ,וכל מגמתו היה לשבת
דאן האט דער מלמד געזאגט ,אז מיטן פטירה בירושלים עיר הקודש ,ונתעכב ע"י סיבות בצפת
פון דעם צדיק איז געווארן א גרויסע חלל אין די תוב"ב ,ואגרת שכתב זה אשתקד )נ"ל כי זה מכתב
וועלט ,און עס איז דא א חסרון פון נחת רוח פארן אחר מהמובא לעיל שהיה בשנת תקפ"ו -המעתיק(
באשעפער מיט זיין פטירה ,און דערפאר דארף זיך ואמנם תפילתו עשתה מחצה ואחר שלמד ולימד
יעדע איד מקבל זיין צו משלים זיין דעם חסרון ,און וריבץ תורה בצפת ד' שנים ,נתבקש בישיבה של
דורך דעם צוריק ברענגען דעם נחת רוח פארן מעלה ,וכתבו עליו רבני א"י שממש המית עצמו
רבוש"ע ,און דערפאר וויינט ער אזוי. מתוך צער גלות השכינה ,הוי ליום מהומה ומבוכה
ההוא".
דער טאטע האט געפרעגט דעם קינד ,וואס
ער וויל טון צו משלים זיין דעם חסרון ,האט דער נסתלק לגנזי מרומים ט"ז מרחשון בשנת
קינד געזאגט ,אז ער וויל יעדן טאג אויף שטיין איין תק"צ ,לויט זיין בקשה האט מען דעם צדיק
שעה פריער ווי ער שטייט אויף ,און דעם שעה וויל בערדיגט אינעם ביה"ח הישן אין שטאט צפת ,די
ער מקדיש זיין צו משלים זיין דעם חלל פונעם חידוש נפלא איז געווען ,אז מען האט יארן בעפאר
פטירה פון דעם הייליגען גר"א זי"ע. קיינעם נישט באערדיגט אין דעם ביה"ח ,וויבאלד
עס איז נישט געווען דארט קיין געהעריג פלאץ,
דער קינד פלעגט אזוי אויך אויף שטיין גאר אבער ביים הסתלקות האט מען געטראפן א
פרי ,אבער פון יענעם טאג און ווייטער ,איז דער שיינעם מקום ווי צו לייגען דעם צדיק ,ער איז
קינד יעדן טאג אויף געשטאנען א שעה פריער ,און געקומען למקום מנוחה נעבן דעם אלשיך הקודש
עוסק געווען בתורה מיט א געוואלדיגע התמדה ,די זי"ע נישט ווייט פונעם אר"י הקדוש זי"ע.
צדיקי הדור האבן מעיד געווען ,אז די טרערן וואס
דער קינד האט געלאזט אויפן ווילנער גאון זי"ע ,און זכותו הגדול יגן עלינו
אויך זיין אויפשטיין א שעה פריער יעדן טאג ,האט ועל כל ישראל אמן.
גורם געווען זיין געוואלדיגע גדלות בתורה און
קדושה.
••• מעשיות
ווען הרה"ק בעל אך פרי תבואה מליסקא זי"ע
איז געווען א קליין יונגעל ,האט ער זוכה געווען צו ווערט דערציילט ,אז בשנת תקנ"ח ווען דער
זעהן הגה"ק רבי עמרם חסידא זי"ע שהיה מלפנים קינד עמרם איז געווען 8יאר אלט ,איז דער קינד
אב"ד מאד ,און ביי יענעם באזוך האט אים דער אהיים געקומען איין טאג פון חדר ,און ער האט
35
געזאגט מיט א פשטות און ציטער ,איך האב באמת הייליגער ליסקער זי"ע נאך געזאגט א תוספות ,און
מורא פונעם בורא כל עולמים ,און דערפאר דער גאון האט זייער באוואונדערט דעם תוספות,
פארמאך איך מיינע אויגן פון גרויס ציטער. און עס מחשיב געווען ווי גלייך ער וואלט עס
••• געהערט צום ערשטן מאל ,און ער האט איהם
איין יאר פסח אויפדערנאכט ביים סדר ,ווען געפרעגט" ,זאג מיר נאר מיין קינד ,וואו האסטו
מען האט געזאגט שפוך חמתך ,און מען האט ווי געזען דעם תוספות".
דער מנהג איז ביי אידן אויף געמאכט די טיר פאר
אליהו הנביא ז"ל, יארן שפעטער האט זיך הרה"ק מליסקא זי"ע
אויס געדרוקט ,אז דער גאון האט זיכער שוין
האט דער יונגער צדיק עמרם געפרעגט פון די געקענט דעם תוספות ,נאר ער האט מיט דעם
טאטע ,היתכן ווען מען מאכט אויף די טיר פאר געוואלט ארויס ווייזען דעם גרויסן ליבשאפט צו דו
אליהו הנביא ז"ל ,איז מען אים מקבל מיט א שמחה תורה און אירע לערנער.
און מען זאגט "ברוך הבא" ,אבער ווען מען ענדיגט •••
און מען פארמאכט די טיר ,באגלייט מען נישט ווערט דערציילט ,אז ווען דער גאון וקדוש רבי
ארויס אליהו הנביא. עמרם חסידא זי"ע איז געווען א קינד פון 6יאר
אלט און געווען אין חדר ביי זיין מלמד ,האט דער
האט דער טאטע געזאגט פארן קינד ,ווער מלמד כדי אריין צו ברענגען אמונה און קדושה אין
זעהט אליהו הנביא ארויס גיין אז מען זאל אים די קינדער ,דערציילט סיפורים וועגן די ל"ו צדיקים
קענען ארויס באגלייטן ,האט דער קינד געזאגט וואס דער באשעפער שיקט אראפ אין יעדן דור.
מיט א תמימות און מיט א וואונדער" ,טאטע אזוי
ווי מען זעהט אים אריין קומען ,זעהט מען אים אויך די אלע מעשיות האבן אן געצינדן א פייער אין
ארויס גיין" ,ווען דער טאטע האט געהערט די די הערצער פון די יונגע קינדערלעך ,און איינע
ווערטער פונעם קינד דער צדיק ,איז ער ממש נאכן אנדערן האבן אנגעהויבן בעטן ,אז דער
ארויס פון התפעלות פונעם קדושה פון זיין באשעפער זאל זיי געבן א זכי' צו קענען זעהן איינע
געהויבען קינד. פון די ל"ו צדיקים ,אין דער זייט איז אבער געזעצן
••• דער קינד עמרם און גאר נישט ארויס געזאגט נאר
אלס קינד פלעגט די מאמע געבן יעדן טאג פאר געזעצן שטיל.
אירע קינדער א קיכל וואס זיי זאלן קענען עסן אין
חדר ,איין טאג איז דער קינד עמרם ארויס גאר פרי, ווען זיין מלמד האט אים געפרעגט ,אויב ער
און די מאמע האט נאך געשיקט דעם קיכל מיטן האט די זעלבע שעיפה ווי די אנדערע קינדער ,צו
ברודער אין חדר ,אבער אויפן וועג האט א גוי א זעהן איינע פון די ל"ו צדיקים ,אדער ער האט א
רשע צו געכאפט דעם קיכל פונעם ברודער. אנדערע בקשה צום באשעפער ,האט דער קינד
געזאגט פארן מלמד ,איך בעט דעם הייליגען
און וויבאלד דער ברודער האט געמאכט א באשעפער ,אז איך זאל האבן די זכי' צו זיין איינע
רעש ,האבן אידן וואס זענען דארט געווען צוריק פון די ל"ו צדיקים און זוכה זיין צו דעם קדושה ,דער
גענומען דעם קיכל פונעם גוי ,אבער ווען דער מלמד איז נתפעל געווארן פון זיין ענטפער און אים
צדיק עמרם האט באקומען דעם קיכל פונעם א קיש געגעבן אויפן שטערן.
ברודער ,האט ער דאס בשום אופן נישט געוואלט •••
עסן ,און ער האט געזאגט" ,עס שמעקט מיר עפעס שוין פון אלס יונג קינד האט זיך דער גאון
נישט דאס קיכל" ,ווייל דער צדיק האט מרגיש וקדוש געפירט מיט א געוואלדיגע קדושה וטהרה,
געווען אפילו זייענדיג א קינד ,אז די קיכל איז שוין איין טאג האט די מאמע די צדקת געזעהן ,ווי איר
געווען אין א האנט פון א טמא'נע גוי. קינד עמרם וואס איז נאך דאן געווען גאר יונג ,האט
••• מזכיר געווען דעם שם שמים מיט פארמאכטע
אלס קינד זענען איינמאל זיינע עלטערן אוועק אויגן און מיט א אש קודש ,ווען די מאמע די צדקת
געפארן ,און דער קינד עמרם איז געגאנגען האט געפרעגט דעם קינד פשט ,האט דער קינד
36
שטוב פון איינע פון די חשובע גוים פון שטאט ,און איינשטיין ביי א פעטער ,ביינאכט איז געווען גאר
וויבאלד דער צדיק האט געמאכט קידוש לבנה קאלט אין שטוב ,און דער פעטער האט דעם קינד
מיט א געוואלדיגע התלהבות דקדושה און א אש צוגעדעקט כדי עס זאל אים נישט זיין קאלט,
קודש ,איז דער משרת פון דעם גוי ארויס געקומען, אבער גלייך האט דאס קינד אינמיטן שלאפן אראפ
און געסטראשעט דעם צדיק מיטן ערגסטן ,אויב געווארפן דעם דעק פון זיך ,דער פעטער האט
ער וועט נישט איין ריען און נישט שטערן דעם גוי אפאר מאל פראבירט אים צו צודעקן ,אבער
פון שלאף. יעדעס מאל האט ער דעם דעק אראפ געווארפן.
האט דער חסיד דערציילט ,אז בשעת מעשה צופרי ווען מען האט דאס דערציילט פארן
האט ער געהערט ווי דער צדיק זאגט אזוי צו זיך קינד ,האט ער געזאגט ,אז ער געדענקט בכלל
בזה"ל" ,רבוש"ע קענסטו דען נישט אן גיין אן דעם נישט אז ער זאל דאס האבן געטון אינמיטן די
איינעם גוי אויף די וועלט" ,לפלא דעם קומענדיגע נאכט ,אבער ווען די טאטע איז צוריק אהיים
טאג האט מען געהערט אין שטאט ,אז דער משרת געקומען ,און די פעטער האט דערציילט די מעשה
פון דעם גוי האט געכאפט א פגירה ,כן יאבדו אויביך פארן טאטן.
ד'.
האט דער טאטע געזאגט פארן פעטער ,גיי זיך
אונטער דעם דעק ,ווייל עס איז זיכער דא אין דעם
שעטנ"ז ,לפלא נאכן אונטער זיכן דעם מלבוש,
האט זיך ארויס געשטעלט ,אז עס איז טאקע
געווען אין דעם שעטנ"ז ,און די גוף קדוש פון דעם
קינד האט אים נישט געלאזט זיין צו געדעקט מיט
א דבר אסור.
•••
איין טאג אלס קינד איז דער צדיק געגאנגען
אויפן גאס ,און א גוי א רשע איז צו געקומען און
פסול געמאכט זיין טלית קטן ,איז דער קינד
געבליבן שטיין אויף איין פלאץ ,און זיך נישט
געוואלט אוועק רירן ביז מען ברענגט אים א
אנדערן טלית קטן ,ווייל ער האט נישט געוואלט
גיין קיין ד' אמות אן דעם בגד של מצוה.
ער האט זיך דאן ארויס געכאפט פון מויל
אויפן גוי ,אז ער זאל אריין גיין אין דער ערד ,לפלא
איז דורך אפאר טאג אין דער גוי איז אריין געפאלן
אין א גרוב און געהאט א מפלה ,ווען מען איז דאס
געקומען דערציילן פארן קינד עמרם ,האט ער
געזאגט ,דאס איז נישט קיין פלא ,ווייל אויך קרח
וואס האט חוזק געמאכט פין די מצוה פון ציצית איז
אריין אין דער ערד.
•••
ווערט דערציילט א מעשה נורא ,אז ווען דער
גאון וקדוש רבי עמרם חסידא זי"ע האט געוואוינט
אין שטאט מאדע ,איז דער צדיק איין נאכט ארויס
געגאנגען מיט איינע פון די חסידים מאכן קידוש
לבנה ,און דער צדיק האט זיך געשטעלט קעגן דעם
37
חתן הגה"ק רבי דניאל פרוסטיץ ראב"ד פרשבורג
יארצייט ט"ז מרחשון
זי"ע און פון די גרויסע תלמידים פון הגה"ק רבי
משה סופר בעל חתם סופר מפרשבורג זי"ע.
הגה"ק רבי שלמה זלמן ב"ר יעקב זי"ע) ,בייטום(
בעל דעת שלמה ,אב"ד מילדוי סעפשי
נאך די חתונה איז דער גאון געזעצן על תורה
ועבודה ביים שווער אין שטאט סילאש באלאש ,ער
איז שוין דאן געווען מפורסם אלס א גאון וגדול ער איז געבוירן אין שטאט קירט קאמאראן אין
בתורה ,גרויסע גדולים און גאונים בדורו האבן דאן הונגריה ,בשנת תר"ה.
שוין פארברענגט מיט דעם גאון אין תורה.
צו זיין טאטן הגה"ק רבי יעקב זי"ע,
בשנת תרל"ה איז ער אריבער צום שטאט און צו זיין מאמע הצדקת מרת גיטל ע"ה.
נייטרא ,דארט האט ער אנגעהויבן מרביץ תורה זיין
פאר תלמידים גאונים בתורה ,ער האט זיך ממש ער איז געווען א גאון וגדול בתורה און א צדיק
אוועק געגעבן פאר די תלמידים און מיט א מפורסם און א מתמיד עצום בתורה ובחסידות,
געוואלדיגע נאמנות זיך אפ געגעבן מיט זיינע צדקתו לתהלה ולתפארת ,ער האט געלערנט יומם
תלמידים. ולילה מיט א געוואלדיגע התמדה ,ער איז געווען
באקאנט אלס א געוואלדיגע חכם און א בקי
בשנת תרמ"ד האט מען דעם גאון אויף בתורה ,ער האט מרביץ תורה געווען פאר
גענומען אלס רב אין שטאט מילדוי סעפשי ,דארט הונדערטער תלמידים ,ער האט געהאט איין מטרה
איז דער גאון געבליבן ביז צו זיין פטירה פאר בערך אין לעבן ,צו דינען דעם באשעפער מיטן לערנען
דרייסיג יאר ,דארט האט דער גאון ווייטער מרביץ תורה און אויך מיטן אויף שטעלן תלמידים הגונים
תורה געווען פאר זיינע תלמידים ,און ער האט זיין ויראים תוכם כברם.
גאנץ לעבן עוסק געווען בתורה ועבודה מיט א
געוואלדיגע התמדה און התלהבות ,ער האט אין בשנת תרי"ח ווען דער גאון איז געווען 13יאר
זיינע תלמידים אריין געלייגט גרויסע כוחות אז זיי ביי די בר מצוה ,איז זיין טאטע ליידער נסתלק
זאלן וואקסן בתורה ויראת שמים. געווארן ,דאן איז ער געגאנגען לערנען אין די
ישיבה פון הגה"ק רבי יהודה אסאד בעל דברי
רוב גדולים און גאונים בדורו האבן דעם גאון מהרי"א אב"ד סערדאהעלי זי"ע ,דארט האט ער
און גדול משבח געווען און מעריץ געווען. געלערנט פאר זיבן יאר ,זיין רבי דער הייליגער
צדיק רבי יהודה אסאד זי"ע האט דעם תלמיד
הרה"ק רבי יוסף אלימלך כהנא אב"ד אונגוואר זייער מקרב געווען און מחבב געווען ,ווייל דער
זי"ע הי"ד האט געשריבן אויפן גאון בזה"ל" ,ראיתי תלמיד האט געלערנט ממש יומם ולילה און זיך
הספר דעת שלמה אשר חיבר כבוד הגאון המפורסם נישט אוועק גערירט פון די ד' אמות של הלכה.
צדיק תמים וכו' כקשת מו"ה שלמה זלמן בייטום
ז"ל אשר הוא מלא בחריפות ובקיאות ,ואני הכרתי בשנת תרכ"ה איז ער אריבער אין די ישיבה פון
אותו כי הייתי דר בקירוב מקום בעת הייתי רועה הגה"ק רבי אברהם שמואל בנימין סופר בעל כתב
צאן קדשים בק"ק זשאדן יע"א והיה לי עמו הרבה סופר זי"ע אין פרשבורג ,אויך ביי דעם רבין האט ער
פעמים שעשועין דאורייתא וראיתי עוצם חכמתו זוכה געווען צו א געוואלדיגע חביבות און קרבות,
ובקיאתו שם לילות כימים להוציא דבר לאמיתו של ער איז דארט געוואקסן אין תורה אויף א גאר
תורה". הויעכע דרגה און זיך משלים געווען אין רוב
מקצועות התורה.
הגה"ק רבי יהושע בוקסבוים בעל אור פני
יהושע אב"ד גאלאנטא זי"ע ,הי"ד שרייבט אויפן בשנת תרכ"ט האט ער חתונה געהאט מיט
גאון בזה"ל" ,הגאון המפורסם צדיק תמים מו"ה דעם טאכטער פון הגה"ק רבי משה הערצפעלד
שלמה זלמן בייטום זצללה"ה שהיה אבד"ק אב"ד סילאש באלהאש בעל דברי משה השלם זי"ע,
38
מאלדוי .ודכירנא עאשר הייתי שואב מים בישיבת
הגה"ק ר' שמואל רויזענבערג בעל באר שמואל
מאונסדארף זי"ע הביאו התלמידים חידושים
מתוקים מהגה"ק ר' שלמה זלמן ז"ל ועתה עיינתי
בחידושיו וראיתי כלו מחמדים פלפולים זכים
וצחים".
דער זון הגה"ק רבי יעקב לייב זי"ע שרייבט אין
דעם הקדמה פונעם ספר דעת שלמה בזה"ל" ,אין
בדעתי לספר פה באריכות כל המאורעות שהיה
לאבי זצ"ל כל ימי חייו ,רוצה אני להזכיר רק בקצור
שאבא זצ"ל היה אחד מן המתמידים הגדולים ,יומם
לא ישקוט וגם לילה לא נחו רעיוניו מעסק התורה,
וערבו עליו ממש דברי תורה מדבש ונופת צופים,
ומה מאוד שמח בחדושיו כמוצא שלל רב".
ער האט איבער געלאזט זיינע הייליגע
חידושים און זיין ספר דעת שלמה על סוגיות הש"ס.
ער האט איבער געלאזט זיינע קינדער.
הגה"ק רבי יעקב לייב בייטום זי"ע,
חתנו הגה"ק רבי שמואל בערגער אב"ד מישקאלץ
זי"ע.
נסתלק לגנזי מרומים ט"ז מרחשון בשנת
תרע"ד ,ומנוחתו כבוד איז אין ביה"ח אין שטאט
מילדוי.
זכותו הגדול יגן עלינו
ועל כל ישראל אמן.
39
געקענט דארט בלייבן ,און פון דעמאלט אן איז
יארצייט ט"ז מרחשון
דאס געבליבן דער משפחה נאמען.
הרה"ק רבי יצחק ב"ר אשר ישעי' זי"ע
זיין טאטע רבי אשר ישעי' זי"ע איז געווען א
)גליקמאן-רובין( ,אב"ד סאסנובצא
גרויסער ירא שמים ,א תלמיד חכם און א
תמימות'דיגע איד ,דער טאטע איז געווען פון די
גרעסטע בעלזער חסידים אין שטאט זאלקוב ,ער ער איז געבוירן אין שטאט זאלקוב ,בשנת תרל"ה.
איז געווען רב אין שטאט זאלקוב ,און אויך
שפעטער ,ווען ער איז אריבער קיין קשאנוב ,האט צו זיין טאטן הרה"ק רבי אשר ישעי' רובין מזאלקוב
מען אים ווייטער גערופן "דער זאלקאווער רבי", זי"ע,
דער טאטע האט צוגעגרייט צום דרוק דעם סידור בן הרה"ק רבי נפתלי צבי רובין מראדיחוב זי"ע,
"לב שמח" פון זיין זיידע הרה"ק רבי חנוך העניך בן הרה"ק רבי יצחק רובין מבראד זי"ע) ,חתן הרה"ק
מאלעסק זי"ע בשנת תרכ"ב ,און דער טאטע איז רבי שלום בעל השר שלום מבעלזא זי"ע(,
נפטר געווארן ט"ו אדר בשנת תרע"ו. בן הרה"ק רבי אלימלך רובין מסאקלוב זי"ע,
בן הרה"ק רבי אשר ישעי' רובין בעל אור ישע
רוב פון זיין תורה האט דער צדיק רבי איציק'ל מראפשיץ זי"ע,
מסאסנובצא זי"ע מקבל געווען פון זיין גרויסן זיידן חתן הרה"ק רבי נפתלי צבי בעל זרע קודש
הרה"ק רבי חיים אליהו מזאלקוב זי"ע ,וואס איז מראפשיץ זי"ע.
נאך געווען דער מלמד פון הרה"ק רבי יהושע
מבעלזא זי"ע ,אלס יונג קינד ,ווען מ'האט שוין און צו זיין מאמע הרבנית הצדקת מרת מלכה
דערקענט אז ער איז א געוואלדיגער עילוי ,איז ער פריידא ע"ה,
געפארן קיין אלעסק ,צו זיין עלטער זיידע ,הרה"ק בת הרה"ק רבי חיים אליהו ליבערמאן מזאלקוב
רבי חנוך העניך מאלעסק זי"ע ,און דורך דעם האט זי"ע,
דער אייניקל זוכה געווען צו מקבל זיין גאר אסאך חתן הרה"ק רבי חנוך העניך מאלעסק זי"ע,
תורה און עבודת השם פונעם זיידן ,דער זיידע האט חתן הרה"ק רבי שלום בעל השר שלום מבעלזא
געהאט א ספעציעלן חביבות פאר דעם אייניקל זי"ע.
און גאר אסאך איבערגעגעבן פארן אייניקל.
ער איז געווען א איש קדוש וטהור מאוד ,ער
עס איז באקאנט אז דער זיידע דער צדיק רבי איז געווען א בקי נפלא און א למדן נפלא בתורה,
חנוך העניך בעל לב שמח מאלעסק זי"ע האט זיך ער איז געווען מפורסם אלס א עילוי נפלא בתורה
פיל פארנומען מיט נסתרות און מיט תיקוני נשמות, ובחסידות ,מען פעגט אים רופן מיטן טיטל "העילוי
און ביינאכט איז געווען א גרויסער פחד אין זיין מזאלקוב" ,ער האט זיך זיין גאנץ לעבן געפירט
צימער ,דאס אינגל איציק'ל האט דער זיידע מיט א געוואלדיגע קדושה וטהרה ,צדיקים בדורו
גענומען שלאפן ביי זיך אין בעט ,און ווען ער האט האבן מעיד געווען איבער זיין קדושה ,און צדיקים
באמערקט אז ער שרעקט זיך ,האט ער האבן געזאגט ,אז שוין יארן לאנג איז נישט
ארויסגענומען א האק פון אונטער זיין קישן ,וואס אראפגעקומען אזא הייליגע נשמה אויף די וועלט,
איז דארט געלעגן קעגן די פארבלאנדזשעטע זיין עבדת השם איז געווען א שם דבר ,ער האט
נשמות) ,מ'זאגט אז דעם מנהג האט ער גענומען געדינט דעם באשעפער מיט א געוואלדיגע מסירת
פון זיין שווער דער הייליגער שר שלום מבעלזא נפש ,ער איז געווען באוויסט אלס א גרויסע פועל
זי"ע(. ישועות בקרב הארץ.
ווערט דערציילט איבער די געוואלדיגע דעם נאמען "גליקמאן" האט ער באקומען
חביבות וואס דער זיידע דער הייליגער לב שמח צוליב דער גזירה פון ארויסטרייבן פרעמדע
זי"ע האט געהאט צום אייניקל ,פאר זיין פטירה בירגער פון פוילן ,און ער האט באקומען א תושב-
האט דער הייליגער אלעסקער זי"ע צוגערופן זיין שיין אויפן נאמען "גליקמאן" ,און אזוי האט ער
40
הוראה פון איינעם פון די גאוני הדור ,דער גאון רבי באליבטן אייניקל רבי איציק'ל ,און געבעטן ער זאל
יצחק אהרן איטינגא אבד"ק לעמבערג זי"ע. לערנען משניות פאר אים ,דער יונגער איציק'ל
האט געברענגט צוויי משניות'לעך ,איינס פאר זיך
זיינע געוואלדיגע גאוינישע כשרונות און זיין און איינס פארן זיידן ,אבער דער זיידע דער
זעלטענע שארפקייט אין לערנען ,צוזאמען מיט הייליגער לב שמח האט אים געוויזן ,אז ער דארף
זיין געוואלדיגער בקיאות אין אלע מקצועות נישט קיין משניות ,ווייל די משניות זענען ביי אים
התורה ,האבן זיך צונויפגעפלאכטן צו א הערליכער אריינגעקריצט אין הארץ.
קרוין פון פראכט ,און ער איז בארימט געווארן מיט
גרויס לויב ווען מען האט אים באקרוינט מיטן נאך דעם הייליגען אלעסקער'ס הסתלקות,
זעלטענעם טיטל "דער זאלקאווער עילוי". ר"ח אלול בשנת תרמ"ד ,איז ער געפארן קיין
סאסוב צו זיין פעטער הרה"ק רבי שלמה מסאסוב
זומער בשנת תרנ"ג האט ער חתונה געהאט מיט זי"ע ,און דארט האט דער צדיק געלערנט
הרבנית הצדקת מרת חנה הענא שפרה ע"ה, בחברותא מיטן גאון רבי אברהם יעקב הלוי הורוויץ
בת הרה"ק רבי אלתר מאיר דוד הלוי ראטענבערג בעל צור יעקב מפראביזנא זי"ע ,און מיט אים האט
מוואלבראם זי"ע, ער געענדיגט גאנץ ש"ס ,ווען ער איז געווען בערך
נכד הרה"ק רבי משה מלעלוב זי"ע ,בן הרה"ק רבי צוועלף יאר אלט.
דוד'ל מלעלוב זי"ע,
נכד הרה"ק היהודי הקדוש מפשיסחא זי"ע, נאכדעם אויף די עצה פון זיין פעטער הרה"ק
בן אחר בן פון הרה"ק בעל אוהב ישראל מאפטא רבי יהושע מבעלזא זי"ע ,איז ער געפארן קיין
זי"ע, ברעזאן צום גאון דער הייליגער מהרש"ם זי"ע ,און
און אן אייניקל פונעם הייליגען שר שלום מבעלזא ווען ער איז געווען בערך פערצן יאר אלט האט ער
זי"ע. שוין באקומען סמיכה פונעם הייליגען מהרש"ם,
און דער מהרש"ם האט אים אהיימגעשיקט מיט די
די רעבעצין די צדקת איז געווען באקאנט אלס ווערטער" ,דו ברויכסט מיך שוין נישט מער".
א גומלת חסד ,און דורך איר האט דער צדיק
געקענט זיצן און לערנען יומם ולילה אן קיין פון דארט איז ער צוריקגעקומען קיין זאלקוב
שטער ,אלול בשנת תרנ"ד אין וואלבראם איז אים צו זיין פאטערס הויז ,און ער האט ממשיך געווען
געבוירן געווארן זיין זון דער צדיק רבי יהושע ,און צו לערנען מיט זיין זיידן ,דער הייליגער צדיק רבי
ער האט דעם קינד א נאמען געגעבן נאכן הייליגען חיים אליהו ליבערמאן זי"ע ,וועלכער איז געווען א
בעלזער רב רבי יהושע'לע זי"ע ,וואס איז נסתלק ריזיגער מתמיד און א גרויסער תלמיד חכם ,און
געווארן יענעם יאר ,כ"ג שבט בשנת תרנ"ד. דער צדיק רבי איציק'ל האט די לימודים מיטן זיידן
יענע צייט געדענקט זיין גאנץ לעבן ,און ער פלעגט
ליידער איז די רעבעצין די צדקת מרת חנה הענא כסדר דערמאנען מיט גרויס בענקשאפט יענע טעג
שפרה ע"ה נפטר געווארן פון די מחלה טיפוס כ"ג ווען ער איז געזעסן און געלערנט ביי זיין זיידן ,און
טבת בשנת תרע"ח. ער האט כסדר גע'חזר'ט א ווארט וואס די זיידע
האט אים דאן געזאגט" ,פארענטפערן בדוחק – יא,
בשנת תרע"ט האט ער חתונה געהאט בזיווג שני אבער פרעגן א קשיא בדוחק – ניין".
מיט הרבנית הצדקת מרת צפורה ע"ה,
בת הגה"צ רבי משה חיים שפירא זי"ע, טעג און נעכט האט דער צדיק רבי איציק'ל
בן הגה"ק רבי יעקב יצחק מבלענדוב זי"ע, יענע צייט מקדיש געווען פאר תורה און עבודת
בן הרה"ק רבי אלימלך שפירא מגראדזיסק זי"ע, השם ,און מיט א גרויסן דורשט האט ער
איינגעשלונגען בלאט נאך בלאט ,הלכה נאך הלכה,
די רעבעצין בזיווג שני איז געווען די אלמנה פון ביז ער איז געשטיגן און דערהויבן געווארן צו גאר
הרה"ק רבי יוסף הלוי ראטענבערג זי"ע ,א ברודער הויכע מדרגות אין תורה ,שוין אין זיינע בחורישע
פון זיין שווער בזיווג ראשון הרה"ק מוואלבראם יארן האט ער זוכה געווען צו באקומען היתר
41
אנגעקומען קיין בעלזא ערב יום כיפור מיט מסירת זי"ע ,און די רעבעצין האט מיטגעבראכט איר זון
נפש ממש. יעקב משה ,און דער צדיק רבי איציק'ל האט אים
געוואלדיגע א מיט אויפגעצויגן
ווען דער רב רבי יהושע'לע מבעלזא זי"ע האט איבערגעגעבענקייט אן קיין שום חילוק צווישן
אים דערזען ,האט ער אויסגערופן מיט שמחה, זיינע קינדער ,די רעבעצין מרת צפורה איז
"אה ,איציק'ל ביזט דא? זייער גוט!" ,און דער צדיק שפעטער ליידער אומגעקומען אין פאלעניץ לעבן
רבי איציק'ל האט דערציילט ,אז תיכף זענען זיינע ווארשע.
שמערצן פון די פיס פארשוואונדן געווארן.
דער צדיק רבי איציק'ל איז אלע יארן געפארן
ער פלעגט דערציילן איבער יענעם יום כיפור קיין בעלזא צום צדיק וקדוש רבי יהושע'לע
פאר כל נדרי ,ווען דער רבי האט "אויפגעריסן דעם מבעלזא זי"ע ,און נאכדעם צו זיין זון הרה"ק רבי
ארון קודש" און געשריגן מיט בכיות נוראות מבטל ישכר דוב זי"ע ,און נאכדעם צום אייניקל הרה"ק
צו זיין די גזירה ,ביז די אויגן זענען אים שיעור רבי אהרן זי"ע ,ער איז אויך אסאך געפארן צום
ארויס פון די לעכער און עס האט אויסגעזען ווי ער הייליגען שינאווער רב זי"ע און צום הייליגען
קומט ממש צו כלות הנפש ,ביז זיין זון דער צדיק טשארטקאווער רבי'ן זי"ע.
רבי ישכר דוב זי"ע איז צוגעלאפן און געשריגען,
"טאטע! טאטע!" און אים צוריקגעברענגט. עס ווערט דערציילט ,אז ווען דער צדיק רבי
איציק'ל פלעגט קומען קיין בעלזא ,האט אים דער
בשנת תרס"א ,ווען ער איז געווען בערך זעקס צדיק רבי יהושע'לע מבעלזא זי"ע שטארק מקרב
און צוואנציג יאר אלט ,האבן די וואלבראמער געווען און פארבראכט מיט אים אין לערנען ,טראץ
חסידים אין שטאט סאסנאוויץ אים פארגעלייגט צו זיין יונגן עלטער.
קומען זיין א דיין און מורה הוראה אין שטאט ,נעבן
דעם עלטערן דיין הגה"ק רבי אברהם מאיר און דער צדיק רבי איציק'ל האט געדענקט
גיטלער זי"ע ,די שטאט סאסנאוויץ איז דעמאלט יעדעס ווארט וואס דער רבי האט געזאגט ,און
געווען א נייע אינדוסטריעלע שטאט נעבן דער פלעגט איבערחזר'ן די תורות אות-ביי-אות אן קיין
דייטשער גרעניץ ,מיט בערך דרייסיג טויזנט אידן שום אנשטרענגונג.
פון הונדערט און פופציג טויזנט איינוואוינער.
עלטערע חסידים פלעגן שטיין און זיך צוהערן
שפעטער איז ער געווארן רב אין שטאט ווי דאס יונגע קינד חזר'ט איבער די תורה אן
סאסנובצא ,און ער האט דארט געעפנט א ישיבה אויסלאזן קיין איין ווארט ,ביים טיש איז זיין פלאץ
און בית המדרש אין זיין הויז ,און ער פלעגט געווען לעבן דעם רבין ,און פארן זאגן תורה פלעגט
פארלערנען מורא'דיגע טיפע שיעורים פאר שעות דער רב רבי יהושע'לע זי"ע זיך אויסדרייען צו אים
לאנג )אמאל ביז 8שעה רצופות!( פאר בחורים און און פרעגן" ,איציק'ל לעבן ,ביזט דא?" ,און ערשט
לומדים ,און גרויסע גאונים און צדיקים בדורו דערנאך אנגעהויבן זאגן תורה.
האבן געשיקט זייערע קינדער לערנען ביי אים ,און
מען האט דערציילט ,אז דער הייליגער אבני נזר דער צדיק רבי איציק'ל זי"ע האט דערציילט,
מסאכטשוב זי"ע האט גאר שטארק באוואונדערט אז איין יאר האט אויסגעבראכן די מחלה כאלירע
די גדלות און חריפות התורה פונעם צדיק רבי אין מזרח גאליציע ,און די רעגירונג האט
איציק'ל זי"ע. פארשפארט אלע באנען און וועגן קיין בעלזא.
דער צדיק רבי איציק'ל זי"ע איז געווען אבער רבי איציק'ל האט נישט געוואלט
באליבט ביי יעדן איינעם ,אפילו ביי די פרייע אידן אויפגעבן אויף פארן צום רבין אויף די ימים נוראים,
פון שטאט ,צוליב זיין געוואלדיגער עניוות און און ער האט זיך אנגעגארטלט די לענדן ,גענומען
מענטשליכקייט ,ער האט געקענט כמעט גאנץ די שיך אויף די פלייצעס ,און איז געגאנגען צופוס
ש"ס אויסנווייניג און איז געווען א בקי נפלא אין מיט געשוואלענע און קראנקע פיס ביז ער איז
42
תלמיד חכם און אין כבוד רבו ,און פון דעמאלט אן שולחן ערוך און הלכות ,גרויסע גאונים האבן
האט ער זיך געמאכט ווי א שטומער ,און דער רבי באוואונדערט זיין געוואלדיגע בקיאות אין רוב
האט אים מער קיינמאל נישט געקענט אריינציען מקצועות התורה.
אין א שמועס אין לערנען ,און ווען דער רבי האט
אים אמאל געוואלט פרעגן ,איז ער אנטלאפן ווי זיין שטוב איז געווען פול מיט רבנים און
פון פייער ,דאס איז געווען זיין אמתע התבטלות סוחרים פון גאנץ פוילן )ווארשע ,לאדזש,
צום הייליגען בעלזא רב זי"ע. לעמבערג ,בריסק ,א.א.וו (.וואס זענען געקומען צו
דין תורה'ס און בוררות ,ער איז אלעמאל געווען
דער צדיק רבי איציק'ל איז געווען באוויסט דער שואל ומשיב און געפסק'נט אן קיין שום פחד,
אלץ א איש קדוש מאוד וואס האט זיך געפירט מיט נאר די ריינע אמת ,ער פלעגט פסק'ענען קלאר און
א געוואלדיגע קדושה ,אבער דאס איז געקומען שנעל ,ספעציעל דאנערשטאג ווען די פרויען
צוזאמען מיט זיין געוואלדיגע עניוות ,ער האט זיך זענען געקומען מיט שאלות אויף די גענז.
ארויסגעדרייט פון ווערן מכבוד און זיך כסדר
פראבירט צו באהאלטן אז מען זאל נישט מאכן חוץ זיין גאונות ובקיאות התורה ,האט מען
קיין גרויס וועזן פון אים. געזען אויף זיין פנים א געוואלדיגע הייליגקייט און
פרישות ,זיין זון רבי יהושע'לע האט דערציילט ,אז
אבער די עבודה פון דעם צדיק שבת קודש איז אפילו אינמיטן טיפן שלאף ,אויב ער האט זיך
געווען גאר גאר געהויבען ,און מען האט געזאגט געדארפט קראצן דעם גוף ,האט ער דאס נישט
אויף דעם צדיק" ,שבת קודש איז ער א רבי ,און געטון מיט די הענט ,נאר דאס אייביג געטון מיט א
אינדערוואכן איז ער א רב". חפץ אדער א בגד ,כדי נישט אנצורירן דעם גוף מיט
די בלויזע הענט.
נאך אכט יאר זיין רב אין שטאט סאסנובצא
איז ער ל"ע קראנק געווארן אויף די לונגען ,און די טראץ זיין גרויסער כבוד אין שטאט ,איז ער
דאקטוירים האבן אים פארבאטן צו פארלערנען געבליבן א בעלזער חסיד מיט אן
פאר אנדערע ,ער האט דעמאלט אפגעגעבן זיין אומבאשרייבליכער התבטלות ,ער האט קיין איין
גאנצע צייט צו לערנען מיט זיינע אייגענע קינדער יאר נישט פארפעלט צו פארן קיין בעלזא ,און האט
טעג און נעכט ,ער האט שעהן לאנג געלערנט מיט זיך דארט אין בעלזא אינגאנצן מבטל געווען פארן
זיינע זין ,און נישט איינמאל האבן זיי רבין אזוי ווי א פשוטער חסיד ,ער איז געשטאנען
איבערגעהיפט א נאכט שלאף ,און זיינע קינדער בעפאר זיין רבין מיט א אמתע אימה ופחד און יראת
האבן שוין ביי די בר מצוה געקענט גאנץ ש"ס. הכבוד.
ווערט דערציילט ,אז אמאל האט ער געלערנט איינמאל ,ווען ער איז אריינגעקומען אין בית
מיט איינעם פון זיינע זין ,וואס איז נאך געווען א המדרש ,האט אים דער רבי באמערקט ,און איז אים
קליין קינד ,און פון גרויס אהבת התורה האט ער אנטקעגן געגאנגען מיט שמחה ,און אנגעהויבן
נישט באמערקט ווי שפעט עס איז ,און אזוי מיט אים שמועסן אין שווערע סוגיות.
געזעסן און געלערנט בערך פינף שעה אין דער
נאכט ,ביז די מאמע די רעבעצין איז אריינגעקומען אינמיטן האט רבי איציק'ל אנגעוויזן א מראה
און אים איבערגעהאקט און געזאגט" ,וואס ווילסטו מקום אין ש"ס וואס ווייזט ווי ער זאגט ,און דער רבי
פון אים האבן ,מיינסט יעדער האט אזא קאפ ווי דער הייליגער בעלזא רב איז תיכף געלאפן צום
דיר?" ,אבער מיט אזא סדר היום איז נישט קיין ספרים שאנק ,אליין ארויפגעקראכן אויף דער
וואונדער ,וואס זיינע זין האבן שוין געקענט ש"ס לייטער ,און אראפגענומען די גמרא.
ביי די בר מצוה.
ווען רבי איציק'ל האט דאס געזען ,איז ער
ער האט איבער געלאזט נאך זיך זיינע הייליגע געווארן בלאס ווי די וואנט ,ווייל ער האט
קינדער. געהאלטן אז ער איז דא נכשל געווען אין שימוש
43
ארבעט ,ביי דער לוי' זענען געווען די אדמו"רים פון בנו ,הרה"ק רבי יהושע זי"ע ,הי"ד ,ממלא מקום
פינטשוב ,וואלבראם ,חנטשין ,ראדאמסק, אביו ,חתן הרה"ק רבי יהושע העשיל הורוויץ-
דאמבראווע ,בענדין און קאזשיגלאוו. שטערנפעלד פון חנטשין–אלקוש זי"ע ,הי"ד,
בתו ,הרבנית הצדקת מרת גאלדא בריינדל ע"ה,
אין ספר "ברכת שלמה" ווערט דערציילט וואס הי"ד ,אשת הרה"צ רבי חנוך העניך רובין זי"ע ,בן
הרה"צ רבי אלימלך זינגער הי"ד האט דערציילט, הרה"ק רבי אשר ישעי' מראפשיץ זי"ע,
אז עס זענען געקומען צענדליגער אדמו"רים און בתו הרבנית הצדקת מרת פייגא יוכבד ע"ה ,הי"ד,
רבנים ,און אלע זענען געפארן מיט וועגענער צום אשת הרה"צ רבי דוד יהושע האלבערשטאם אב"ד
בית החיים ,חוץ דער הייליגער ראדאמסקער רבי, אלט סאסנובצא זי"ע ,נכד הרה"ק רבי ישעי'
וואס האט באגלייט דעם נפטר צופוס דעם גאנצן מטשעחויב זי"ע,
וועג ,כאטש ער איז אן קיין ספק געווען דער בתו ,הצדקת מרת רבקה ע"ה ,הי"ד ,אשת הרה"ח ר'
שוואכסטער פון אלע רבנים ,און ער האט געקענט שמחה יוסף מילינארסקי ז"ל,
באצאלן פאר אלע וועגענער צוזאמען. בנו ,הרה"ק רבי נפתלי צבי זי"ע ,שפעטער דער
סאסנאוויץ-קוידענאווער רבי אין אמעריקע ,חתן
מ'דערציילט אויך ,אז דער הייליגער הרה"צ רבי נחמי' פרלוב מקוידנוב זי"ע,
ראדאמסקער רבי זי"ע איז יענע נאכט נישט בנו ,הגאון רבי שלום זי"ע ,הי"ד,
געגאנגען שלאפן ,כאטש ער האט זיך נישט גוט בתו ,הצדקת מרת ביילא ע"ה ,הי"ד ,אשת הגאון רבי
געפילט און איז געווען זייער קראנק ,און ער האט זכרי' שמחה טורנהיים זי"ע,
געזאגט" :אז דער צדיק ליגט אויף דער ערד ,ווי קען בנו ,הגאון רבי אלתר מאיר דוד זי"ע ,הי"ד,
איך שלאפן אין בעט". בתו ,הצדקת מרת שיינדל ע"ה ,הי"ד ,אשת הגאון
רבי יחיאל מאיר יעקובאוויטש זי"ע,
די ראשי קהילה האבן צוגעזאגט ווייטער צו בנו ,הגאון רבי דוב בער זי"ע ,הי"ד,
געבן פאר די אלמנה די געהאלט וואס מ'האט בנו ,הילד יעקב משה ע"ה ,וואס איז נפטר געווארן
געגעבן פארן צדיק רבי איציק'ל בחייו ,און דערצו אלס קינד בשנת תרפ"א.
פינף טויזנט זלאטעס פאר יעדן זון און צען טויזנט
פאר יעדער טאכטער ,וואס דאס אליינס איז געווען בשנת תר"ץ איז דער צדיק ליידער קראנק
א גרויסער חידוש אין יענע יארן אין גאנץ פוילן און געווארן מיט די מחלה פון טיפוס ,און ווען די מצב
גאליציע ,אבער דאס ווייזט וואסערע קשר די אידן איז געווארן קריטיש ,און די דאקטוירים האבן
אין שטאט האבן געהאט צו דעם צדיק וקדוש. מייאש געווען ,האבן די טעכטער געוואלט
ברענגען א דאקטאר וואס איז ליידער געווען א
נסתלק לגנזי מרומים ט"ז מרחשון בשנת משומד.
תר"ץ ,זייענדיג בערך פינף און פופציג יאר אלט,
ומנוחתו כבוד איז אין ביה"ח אין שטאט ווען דער צדיק וקדוש רבי איציק'ל האט דאס
סאסנובצא ,פאר די מלחמה איז דארט געווען א געהערט ,איז ער דערציטערט געוואר ,און מיט די
גרויסע אוהל אויף ציון ,אבער עס איז ליידער חרוב לעצטע כוחות געשריגן" ,אין אזוינע הויכע מינוטן
געווארן ביי די צווייטע וועלט מלחמה. ווילט עטץ איך זאל אנקוקן דעם רשע" ,די טעכטער
האבן זיך צעוויינט און געפרעגט" ,טאטע! טאטע!
נאך די מלחמה האט דער זון רבי נפתלי צבי וואס זאלן מיר טון?" ,האט ער ביטער געזיפצט און
זי"ע איבער געבויעט די ציון ,אבער א אוהל האט געענטפערט מיט א קרעכץ" ,אוי! הלוואי וואלט
ער שוין נישט געוואלט בויען ,ווייל ער האט נישט נאך צייט געוועהן צו שיקן א טעלעגראם קיין
געוואלט געבן צו פיל געלט פאר די רשעים די בעלזא" ,דאס זענען געווען זיינע לעצטע ווערטער.
פאלאקן.
ווערט דערציילט ,אז טויזנטער אידן זענען
זכותו הגדול יגן עלינו געקומען צו דער לוי' ,די אידישע געשעפטן זענען
ועל כל ישראל אמן. געווען פארמאכט און מ'האט אפגעשטעלט די
44
••• מעשיות
דער טשעבינער רב זי"ע האט אמאל גערעדט
וועגן די גאונים וואס האבן אמאל באשיינט אין דער משפחה ווערט דערציילט וועגן די
אייראפע ,האט איינער געזאגט אויף א באקאנטן באבע הרבנית הצדקת מרת רויזעלע ע"ה ,די
מענטש ,אז זיינע כשרונות ווייזן אז ער איז געווען רעבעצין פונעם זיידן רבי חיים אליהו ליבערמאן
א עילוי ,האט דער טשעבינער רב געזאגט" ,היינט זי"ע די טאכטער פונעם הייליגען לב שמח
רופט מען יעדן גרויסן לערנער א עילוי ,אין מיינע מאלעסק זי"ע ,אז זי האט געפירט א קליידער
צייטן האב איך געקענט נאר איין עילוי ,און זיין געשעפט ,כדי איר חשוב'ער מאן זאל קענען זיצן
נאמען איז געווען "דער זאלקאווער עילוי". על התורה ועבודת השם אן קיין דאגות הפרנסה.
•••
עס ווערט דערציילט ,ווי אזוי דער צדיק רבי ווען דער הייליגער רוזשינער זי"ע איז אמאל
איציק'ל זי"ע איז געווארן רב אין שטאט געווען אין לעמבערג ,איז זי אריין צו אים מיט א
סאסנאוויץ ,אין שטאט סאסנאוויץ האט געוואוינט קוויטל ,און געבעטן ער זאל איר בענטשן מיט
א גביר ,ר' לייבעלע בינדער ז"ל ,וואס איז הצלחה אינעם געשעפט.
אריינגעפאלן אין צרות מיט דער רוסישער
רעגירונג ,ווייל ער האט געבויט א הויז פון פיר האט זיך דער הייליגער רוזשינער געוואנדען
שטאק אויף אן ארט וואו מ'האט נאר ערלויבט צו די חסידים און געזאגט" ,זעט ,די פרוי אליין איז
צוויי. ראוי צו נעמען קוויטלעך פון חסידים ,און זי בעט
ביי מיר א ברכה אז זי זאל מצליח זיין מיט פארקויפן
מ'האט אים געשטעלט צו געריכט ,און ער קליידער פאר גוי'אישע פויערן" ,און ער האט
האט צוגעזאגט דעם וואלבראמער רבי הרה"ק רבי מפליא געווען איר מסירת נפש צו העלפן איר
אלתר מאיר דוד הלוי ראטענבערג זי"ע ,אז אויב ער גרויסע מאן עוסק זיין בתורה יומם ולילה.
וועט אים געבן א ברכה און ער וועט געווינען ,וועט •••
ער אים געבן טויזנט רובל ,און דער צדיק ווערט דערציילט ,אז ווען זיין פאטער רבי אשר
מוואלבראם האט אים געגעבן א ברכה ,און ער האט ישעי' זי"ע איז נפטר געווארן ,האט אים דער צדיק
טאקע געוואונען ,קעגן אלע אויסזיכטן. הרה"ק רבי ישכר דוב מבעלזא זי"ע מספיד געווען
דער גביר ר' לייבעלע האט געבעטן דעם און געזאגט די ווערטער" ,ברוך מבנים אשר" ,דאס
וואלבראמער רבי'ן ,אז ער זאל צו אים שיקן זיין הייסט ,פון רבי אשר'ס קינדער זעט מען ווערט דער
איידעם רבי איציק'ל אויף א שבת ,און דעמאלט רבי אשר איז געווען.
וועט ער אים איבערגעבן דאס געלט ,אין אמת'ן
האט ער געוואלט ,אז די שטאט זאל אים קענען אזוי ווערט אויך דערציילט ,אז אמאל נאך זיין
לערנען פון נאנט ,און זען צי ער פאסט פאר דער פטירה איז זיין רעבעצין אריין צום הייליגען בעלזא
רבנות פון סאסנאוויץ. רב ,און דער רבי האט זיך אביסל אונטערגעהויבן
פון זיין שטול ,און געזאגט" ,אז ער וויל איר מכבד
דער איידעם רבי איציק'ל איז טאקע געקומען זיין מיט כבוד התורה צוליב אירע חשוב'ע קינדער".
אויף א שבת ,און פרייטאג צו נאכטס געפראוועט א •••
טיש ,מיט דברי תורה ,אמרות ,און זמירות אויפן ווערט דערציילט ,אז נאך זייענדיג גאר יונג איז
נוסח פון זיינע הייליגע עלטערן ,און דער גביר ר' ער שוין געווען מפורסם מיט זיין גדלות ובקיעות
לייבעלע האט אים אפגעהאלטן עטליכע וואכן ,און התורה ,און ווער ער איז נאך געווען א
זיין טיש איז געווארן א שם דבר ,און אלע ,חסידים יונגערמאנטשיק ,האט הרה"ק רבי יהושע מבעלזא
און לומדים ,בעלי בתים און פשוט'ע אידן ,האבן זי"ע זיך אויסגעדרוקט אויפן צדיק רבי איציק'ל
געוואלט אז ער זאל ווערן דער רב ,באלד איז בזה"ל" ,אזעלכע איציק'לעך ווערן געבוירן איינמאל
אוועק א משלחת קיין וואלבראם מיט א כתב אין צוויי הונדערט יאר" ,נאך א נוסח איז דא" ,אזא
רבנות ,אונטערגעשריבן פון רוב שטאט ,און ער איז הויכע נשמה ווי זיינע קומט אראפ אויף דער וועלט
אנגעקומען אין סאסנאוויץ מיט גרויס שמחה. נאר איינמאל אין הונדערט יאר".
45
אין די שבת'דיגע בגדים ,ווען די באן איז •••
אנגעקומען קיין קראקא ,און רבי איציק'ל האט עס ווערט דערציילט ,אז דער בענדינער רב,
געזען דעם גרויסן עולם ,טויזנטער אידן וואס פארן הגאון רבי ישכר בער גרויבארט זי"ע ,האט זיך צום
קיין בעלזא מיט פארטרויערטע פנימער ,האט ער צדיק רבי איציק'ל באצויגן ווי צו א פריינט ,כאטש
פארשטאנען וואס עס איז געשען ,און איז ער האט אנפאנג געהאט טענות אויף דער רבנות
אוועקגעפאלן אין חלשות פון גרויס צער. פון סאסנאוויץ ,ווייל איידער סאסנאוויץ איז
••• געווארן א באזונדערע שטאט ,האט עס געהערט
דער זון רבי נפתלי צבי זי"ע האט דערציילט ,אז צו אים.
צוריקגייענדיג פון דער לוי' פון זיין גרויסן רבין
מבעלזא ,איז ער געגאנגען צוזאמען מיט זיין קרוב אבער צום סוף האט ער אים באשטעטיגט
הרה"ק רבי פייוויש מיאווראוו זי"ע ,און ער האט שריפטליך אז ער טרעט אפ פון זיין רעכט אויף
אים געהערט זיפצן און שרייען פון טיפן הארץ, דער רבנות אין סאסנאוויץ ,און דער בענדינער רב
"אוי! וואס וועט זיין!" ,האט דער טאטע רבי אליין פלעגט קומען צו אים כסדר און אויך
איציק'ל ,מיט טרערן אין די אויגן ,אים געזאגט, אנדערע חשוב'ע מענטשן פון שטאט סאסנאוויץ,
"מ'דארף זיך מחזק זיין ,געלויבט דער באשעפער אז און אלע האבן אים געגעבן גרויס כבוד ווי א גאון
מיר האבן א רבי". וגדול און א בקי אין תורה און פוסקים ,אפילו
זייענדיג נאך דאן גאר יונג.
און דער טאטע רבי איציק'ל ער האט אים •••
דערציילט ,לאמיך דיר דערציילן וואס מיינע אויגן דער זון רבי נפתלי צבי זי"ע האט דערציילט,
האבן געזען ,מיט יארן צוריק ,ווען דער היינטיגער איבער די געוואלדיגע קשר וואס זיין טאטע רבי
רבי הרה"ק רבי אהרן איז נאך געווען א קליין קינד, איציק'ל האט געהאט צו די הייליגען בעלזא רבי'ס,
בין איך געשטאנען צווישן די אייניקלעך פון מיין שבת קודש כ"ב חשון בשנת תרפ"ז זענען מיר
פעטער דעם הייליגען בעלזער רב ,און איינער פון געזעסן ביי די סעודה שלישית )דער טאטע פלעגט
די אייניקלעך ,רבי נחום אהרן פון מאגעראוו ,האט גאר שטארק מאריך זיין ביי סעודה שלישית( ,און
זיך געשפילט מיט אנדערע קינדער ,און עס איז מיט אמאל האט געקלונגען דער טעלעפאן אין
געקומען צו א קריגעריי. שטוב.
האט נחום אהרן זיך באנוצט מיט זיין יחוס ,און דער טאטע רבי איציק'ל זי"ע האט גלייך
איז אנטלאפן צום מזרח וואנט ,וואו ער האט מרגיש געווען וואס עס טוט זיך ביי זיין רבי'ן רבי
געוואוסט אז מ'וועט אים נישט נאכיאגן ,דאס האט ישכר דוב זי"ע אין בעלזא ,און ער האט
נישט געפאלן דעם קליינעם אהרן ,און ער האט אויסגעשריגן" ,אוי וויי ,ווער ווייסט וואס הערט זיך
אים מוסר געזאגט און געזאגט" ,נחום אהרן לעבן, אין בעלזא!" ,ווייל דעם גאנצן שבת האט ער שוין
איך בעט דיר ,זאלסט נישט אויסניצן דעם זיידנ'ס געדאווענט פארן רבי'ן ,ווייל ער האט געוואוסט אז
כח ,נאר צו עבודת השם ,צו לערנען און צו ער איז אין סכנה ,און ער האט געמאכט א מי שברך
דאווענען ,און נישט אויף אנדערע זאכן" ,און רבי דורכן גבאי ר' אלתר מרדכי הכהן ,עס איז אונז
איציק'ל האט פארענדיגט" ,אז אלס קליין קינד געווען א חידוש וואס ער מאכט א מי שברך ביי
האט ער שוין געהאט אזא השגה ,האב איך דיר דאך מנחה ,און דער לאנגער טעלעפאן קלונג האט
געזאגט אז מיר האבן א רבי". נישט געמאלדן קיין גוטע בשורה.
•••
דער אייניקל הרה"צ ר' יוסף ברוך גליקמאן- מען האט שנעל געדאווענט מעריב ,נישט ווי
רובין זצ"ל האט דערציילט ,בשם זיין פאטער דער דער מנהג איז געווען ביים טאטן ,און ער האט
הייליגער צדיק רבי יהושע'לע הי"ד ,אז אין בעלזא געמאכט הבדלה מיט א ביטערן געוויין ,און דער
איז געווען דער מנהג ,אז דעם ערשטן קוויטל גיט עולם האט נישט געוואוסט פארוואס ,מ'איז גלייך
אריין אן אייניקל פון ראפשיץ ,און די גרויסע מוצש"ק געפארן מיטן שנעל-באן קיין בעלזא ,אזוי
חסידים ובתוכם הרה"ק רבי פייוויש פון יאווראוו, שנעל איז מען געפארן ,אז אלע זענען נאך געווען
46
דערציילט רבי נפתלי צבי ,מיר זענען האבן אלע געוויזן אויף רבי איציק'ל ,אז ער זאל
געשטאנען אין דער רייע מיטן טאטן ,און ער האט אריינגעבן דעם ערשטן קוויטל צום נייעם רבי'ן
אליין געשריבן דעם קוויטל ,נישט דורכן אפיציעלן הרה"ק רבי אהרן זי"ע ,ווייל ער איז אן אייניקל פון
קוויטל שרייבער ,איך האב געזען ווי ער האט זיך ראפשיץ און פון די גרעסטע חסידים.
געקווענקלט ,געשריבן און אויסגעמעקט ,ביז ער
האט געטראפן דעם נוסח וואס האט זיך אים אבער דער זיידע רבי איציק'ל מיט זיין ענוה
געדאכט ריכטיג ,ווער עס האט דאס נישט געזען, האט זיך צוריק געצויגן ,דערווייל איז געקומען זיין
האט נישט געזען וואס הייסט א חסיד וואס איז שוואגער הרה"צ רבי מנשה פון דובעצק ,און
צוגעבונדן צו זיין רבי'ן. געזאגט ,אז ער האט שוין א חזקה פונעם פאטער'ס
••• צייטן צו געבן דעם ערשטן קוויטל ,און ער איז
דערציילט דער זון רבי נפתלי צבי ,אז אינמיטן צוגעגאנגען דער ערשטער ,און נאך אים האט רבי
לייענען דעם קוויטל האט דער הייליגער בעלזא איציק'ל אריינגעגעבן ,און דער דריטער איז געווען
רב געפרעגט פונעם טאטן רבי איציק'ל ,פארוואס רבי פייוויש פון יאווראוו ,אלע דריי אייניקלעך פון
ער שרייבט נישט אראפ זיינע חידושי תורה ,כדי ראפשיץ און בעלזא ,אבער באמת האבן אלע
ס'זאל בלייבן א זכרון פאר זיינע קינדער ,דער געהאלטן ,אז ער וואלט געברויכט זיין דער
טאטע האט גארנישט געענטפערט ,און זיין פנים ערשטער צו געבן א קוויטל.
האט זיך פארשעמט. •••
עס ווערט דערציילט ,אז אויך תלמידים פונעם
דער בעלזא רב זי"ע האט זיך דאן געווענדט צו הייליגן אבני נזר פון סאכאטשוב זענען געקומען
מיר )איך בין דעמאלט געווען א בחור פון בערך לערנען ביים צדיק רבי איציק'ל מסאסנובצא זי"ע,
פופצן יאר( ,און געזאגט פאר מיר ,די קינדער דארפן און מ'דערציילט אז ווען דער הייליגער אבני נזר
שרייבן די חידושי תורה פונעם טאטן ,און דער זי"ע האט געהערט זיינע חידושים ,און זיינע
הייליגער בעלזא רב האט דערציילט ,ווי ער האט השגות אויף זיין ספר "אגלי טל" אויף די ל"ט
געהאט עגמת נפש ווען זיין זון ,דער בחור מאטעלע מלאכות פון שבת ,האט ער געזאגט פאר זיינע
)שפעטער הרה"ק רבי מרדכי פון בילגורייא( ,האט תלמידים" ,ווען איך וואלט געהאט כח ,וואלט איך
אנגעהויבן שרייבן זיינע תורות ,און יעצט איז ער אליין צו אים געפארן".
צופרידן.
ווערט דערציילט ,אז כאטש דאס איז געווען
ווען איך האב שפעטער געבעטן דעם טאטן מער ווי א רמז אז דער אבני נזר וויל אים זען ,און
ער זאל מיר זאגן די מקורות פון זיינע חידושים, ווען מען האט דאס דערציילט פארן צדיק רבי
האט ער מיר געענטפערט און געזאגט" ,אהא! איציק'ל האט רבי איציק'ל נישט געוואלט פארן,
יעצט ווייס איך פארוואס דו דרינגסט ,דו ווילסט זיין ווייל ער האט מורא געהאט אז פון זיין התפעלות
א קינד פון א מחבר פון א גרויסן ספר". פונעם גאון דער הייליגער אבני נזר וועט ער זיך
מקשר זיין אין אים ,און דאס וועט שאטן זיין
און דער אייניקל הרה"צ ר' יוסף ברוך דביקות צום בעלזער רבי'ן ,און ער פלעגט זאגן מיט
גליקמאן-רובין זצ"ל האט דערציילט ,אז נאך דעם א תמימות" ,א אמת'ער חסיד איז ווי א געטריער
רבי'נס באפעל האט ער טאקע א גאנצן ווינטער מאן ,און רבינו גרשום מאור הגולה האט דאך מחרים
אנגעשריבן א גאנץ העפט מיט חידושים ,אבער געווען נישט צו נעמען א צווייטע ווייב".
פאר פסח ,ביי ביעור חמץ ,האט ער אלע בלעטער •••
אריינגעווארפן אין פייער ,און אזוי האט ער מקיים זיין זון רבי נפתלי צבי האט דערציילט ,איך
געווען דעם רבי'נס ווארט ,און פונדעסטוועגן געדענק ,שבת נאך שבועות בשנת תרפ"ב ,אין
געבליבן באהאלטן. האלישיץ ,וואו דער בעלזער רב ,הרה"ק רבי ישכר
דוב זי"ע ,איז געזעסן בערך א יאר צייט אויפן וועג
אביסל פון זיינע דברי תורה זענען געבליבן צוריק פון אונגארן קיין בעלזא ,איז דער טאטע
אינעם ספר "מוצל מאש" פון זיין תלמיד הרה"צ רבי געווען אויף יענעם שבת.
47
פלוצים האט דער צדיק רבי איציק'ל זי"ע מנחם בנימין בן ציון ראטענבערג-האלבערשטאם
געשיקט רופן דעם גבאי ,און אים געזאגט" ,גיי ,קוק זי"ע ,און עטליכע אין די ספר "זכרון אלימלך" פון
איבער דעם וואסער באסיין" ,האט דער גבאי זיין קרוב און פריינט הרה"צ רבי יצחק אלימלך
געזאגט פארן רבין" ,דער באסיין איז פול ,בוזשיק זינגער הי"ד ,וואס האט געוואוינט אין סאסנאוויץ,
האט אים אנגעפילט ביז אויבן" ,אבער דער צדיק און אסאך נעכט געזעסן מיטן צדיק אין זיין שטוב
רבי איציק'ל האט ווידער געזאגט" ,גיי ,קוק איבער און געלערנט מיט א געוואלדיגע התמדה.
דעם באסיין". •••
דער גבאי איז געגאנגען ,און ווען ער האט עס ווערט דערציילט ,אז די עבודה שבת קודש
אויפגעמאכט דעם דעקל האט ער געזען דעם ביים צדיק רבי איציק'ל מסאסנובצא זי"ע איז
ברויט שווימען ,ער האט אפילו נישט געפרעגט ווי געווען גאר גאר געהויבען ,ער האט געפירט גאר
אזוי דער רב האט געוואוסט ,ווייל אז דער געהויבענע טישן פיל מיט דברי תורה און חסידות,
סאסנאוויצער רב האט רוח הקודש איז געווען א און אלעס איז געווען מיט א געוואלדיגע ברען און
באקאנטע זאך ,האט דער צדיק רבי איציק'ל מיט א אמתע קדושת שבת ,שבת זענען אסאך
געזאגט פארן גבאי'ן" ,גיי ארום צו אלע אידישע געזעסן ביי זיין טיש ,אויך אזעלכע וואס זענען
הייזער ,און זאג אלעמען זיי זאלן עפענען די נישט געווען פון די חסידים.
קראנען ,ביז ס'וועט אויסגיין דאס וואסער אינעם
באסיין" ,און מ'האט ווידער גערופן בוזשיק מ'האט געזאגט אויפן צדיק רבי איציק'ל זי"ע,
אנצופילן דעם באסיין ,און אין זכות פונעם צדיק "שבת קודש איז ער א רבי ,און וואכנטאג איז ער א
וקדוש רבי איציק'ל זענען זיי ניצול געווארן פון רב" ,נאך דער שבעה האט די משפחה
חמץ אין פסח. צוזאמגעקליבן מעשיות פון אים ,וואו מ'האט ממש
••• געזען רוח הקודש ,און דורך זיינע ברכות האבן
דער זון רבי נפתלי צבי האט דערציילט ,אז אסאך געזען ישועות ,און דער הייליגער
זייער'ס א קרוב ר' יעקב מאיר קראקאווסקי ,א ראדאמסקער רבי ,ווען ער איז געקומען צו אים,
חסיד א קרוב און אן אייניקל פונעם לעלובער צדיק פלעגט אים דערמאנען זיין נאמען מיט זיין מאמע'ס
ר' דוד'ל ,וואס איז אמאל געווען דער גבאי פונעם נאמען.
וואלבראמער רבי'ן ,איז אריבער וואוינען קיין •••
סאסנאוויץ ,און ער און זיין זון ר' שמע'לי זענען עס ווערט דערציילט א מעשה פלא ,פאר פסח
געווען ווי בני בית ביים טאטן רבי איציק'ל זי"ע. האבן די סאסנאוויצער אידן געזארגט ,אז זיי זאלן
האבן כשר'ע וואסער פאר פסח ,עס איז געווען א גוי
ערב פסח ,פונקט פארן סדר ,ווען שמע'לי איז מיטן נאמען בוזשיק ,וואס האט געשעפט וואסער
געווען א בחור פון פופצן אדער זעכצן יאר ,איז דער פונעם טייך פאר א גרויסן וואסער באסיין אין
טאטע רבי איציק'ל געלאפן אין מקוה ,און דער שטאט ,און פון דארט איז דאס וואסער געגאנגען
בחור שמע'לי האט אים באגלייט ,די מקוה אין דורך רערן אין אלע אידישע הייזער.
סאסנאוויץ איז געווען פון א ריכטיגן קוואל,
מ'האט געדארפט אראפגיין 25טרעפ ,ס'איז געווען איין יאר האט א גוי א גרויסע רשע באמערקט,
פינסטער ,און מ'האט געדארפט האלטן א ווי שטארק די אידן היטן זיך מיטן וואסער ,און א
ברענענדיגע ליכט ,שמע'לי האט געהאלטן די ליכט קינד האט אים ערקלערט אז ס'טאר נישט זיין קיין
און אויך די קליידער ,און דער טאטע ,דעמאלט שום חמץ אינעם וואסער ,אימיטן די טיפער נאכט
בערך 24יאר אלט ,האט זיך געטובלט מיט זיין איז דער גוי דער רשע ארויפגעקראכן אויפן דאך
וואונדערליכע זריזות. פונעם באסיין ,און אריינגעווארפן א ברויט אינעם
וואסער ,און ער האט געלאכט און געזאגט" ,אט
אויפן וועג אהיים האט זיך דער טאטע האט איר ,זשידעס ,וואסער מיט חמץ למהדרין,
געוואנדען צו אים און געזאגט" ,הער שמע'לי ,איך דעם לעצטן טאג פון יום טוב וועל איך עס
זע דיך אז דו וועסט זיך פארוואלגערן קיין פארשפרייטן ,און מיר וועלן זען אייערע
דייטשלאנד ,אויב וועסטו געדענקען ווער און וואס דערשראקענע פנימער".
48
••• דו ביזט ,וועסטו ארויפגיין אויף דער לייטער פון
עס ווערט דערציילט ,אז זיין שווער דער הצלחה און ווערן רייך ,אבער היט זיך ,דו זאלסט
הייליגער וואלבראמער רבי זי"ע ,וואס איז אליין נישט פארגעסן וואס איך האב יעצט געטון".
געווען מפורסם אלס א גדול בתורה און א הייליגער
איד ,איז פארן איידעם רבי איציק'ל געשטאנען מיט דער בחור זייענדיג נאך גאר יונג האט בכלל
גרויס כבוד ,און אין זיינע לעצטע יארן האט ער אים נישט פארשטאנען וואס דער רב רבי איציק'ל האט
נאך דערלאנגט א קוויטל ,אבער דער צדיק רבי אים געזאגט ,אבער ער האט נישט געהאט די העזה
איציק'ל איז ,פון גרויס ענוה ,אנטלאפן און נישט צו איבערפרעגן ,אהיימקומענדיג האט ער
געוואלט נעמען ,האט אים דער שווער געזאגט, געפרעגט די מאמע די רעבעצין" ,רעבעצין ,איך
"הער מיין זון ,מיין גאנץ לעבן בין איך געפארן צו פארשטיי נישט וואס דער רבי האט גערעדט" ,האט
אלע צדיקי הדור ,קיין בעלזא ,צאנז ,ניישטאט, זי אים געזאגט" ,שווייג מיין קינד ,און היט דאס אפ".
טריסק ,טשארטקוב ,שינאווא ,שידלאווצע און נאך,
יעצט וויל איך דיך אננעמען פאר מיין רבי'ן". יארן זענען אריבער ,דער שמע'לי האט חתונה
••• געהאט ,ס'איז אים געבוירן געווארן א זון ,נאכדעם
עס ווערט דערציילט ,אז אויף אלע גרויסע האבן זיי זיך גע'גט ,און עס איז געקומען די צייט צו
אסיפות אין פוילן האט מען פרעזענליך גערופן גיין אין מיליטער ,און ער האט געמוזט אנטלויפן,
דעם צדיק רבי איציק'ל מסאסנובצא זי"ע ,ווייל זיין ער איז אנגעקומען קיין קשאנוב אין גאליציע,
מיינונג איז געהאלטן געווארן פאר א אמת'ע דעת דארט חתונה געהאט צום צווייטן מאל ,און
תורה ,איינמאל האט ער זיך געטראפן מיטן צדיק אנגעהויבן האנדלען און אריבערפירן סחורה פון
דער הייליגער ישמח ישראל מאלכסנדר זי"ע ,נישט דייטשלאנד קיין עסטרייך ,און פאמעלעך האט ער
ווייט פונעם דארף כעלבאווקא. גאר שיין מצליח געווען און רייך געווארן ,און מיט
אמאל האט ער זיך דערמאנט אין די רבי'ס ווערטער,
ווען מ'האט אים פארגעשטעלט פארן ווייל קאטאוויץ איז געווען א דייטשע שטאט.
הייליגען ישמח ישראל ,האט ער אים געזאגט" ,אז
איר זענט דער גרויסער חכם פון סאסנאוויץ ,דאס יארן שפעטער בשנת תרע"ה איז ר' שמע'לי
ווייס איך שוין לאנג ,אבער זאגט מיר ביטע ,פון געקומען צו אונז אין שטוב אויף דער ניעמיעצקא
וואנעט שטאמט איר?" ,ווען ער האט אים גאס ,לעבן דער באן סטאנציע ,און ער איז געווען
דערציילט אז ער איז אויפגעוואקסן ביי זיין זיידן אנגעטון ווי א גאנצער "דייטש" ,אבער מיט א
דער צדיק דער הייליגער לב שמח מאלעסק זי"ע, גרויסער בארד ,און די מאמע האט אויסגעשריגן,
האט דער הייליגער ישמח ישראל זי"ע געזאגט, "אוי ,וועמען זע איך! דאס איז דאך אונזער
"אהא ,יעצט פארשטיי איך אלעס" ,און פון דעמאלט שמע'לי!" ,ווייל זי האט געמיינט אז ער האט אביסל
אן ,ווען ער האט געזאגט א דבר תורה פון אים, נאכגעלאזט מיט זיין אידישקייט.
פלעגט ער זאגן" ,אזוי האט געזאגט דער חכם פון
סאסנאוויץ". אבער ער האט געענטפערט" ,יא ,ברוך השם,
••• איך בין געבליבן דער זעלבער שמע'לי ווי איך בין
עס ווערט דערציילט ,אז איינמאל איז דער אמאל געווען ,די הבטחה פון אונזער רבי'ן איז
צדיק רבי איציק'ל מסאסנובצא זי"ע געפארן מקוים געווארן אין מיר ,איך בין נאר אביסל
צוזאמען מיט הרה"ק רבי שלמה חנוך מראדאמסק אנדערש אנגעטון ,ווייל אין קאטאוויץ קען מען
הי"ד קיין בעלזא ,צום רבי'ן הרה"ק רבי ישכר דוב נישט גיין אין פוילישע אידישע קליידער ,איך בין
זי"ע ,צוריקפארנדיג אין באן ,האט דער צדיק געבליבן א חסידישער איד ,און בעזרת השם
מראדאמסק געבעטן פונעם צדיק רבי איציק'ל ,אז האדעווע איך מיין זון צו תורה ווי דער שטייגער פון
ער זאל אים ערקלערן די תורות וואס זיי האבן חסידים ,און ברוך השם נישט נאכגעגעבן אויף א
געהערט ,ווען רבי איציק'ל האט געענדיגט חזר'ן, קוצו של יוד" ,זיין זון איז שפעטער געווען ר'
האט דער ראדאמסקער געזאגט" ,די תורה האב אברהם יששכר קראקאווסקי ,דער מחבר פון
איך אויך געהערט ,אבער איר ערקלערט עס אזוי "ברכת שלמה".
49
פארלירן דאס גאנצע געלט ,און זיי זענען געקומען גוט ,אז איך האב אפילו נישט גע'חלומ'ט עס צו
שרייען צום צדיק רבי איציק'ל ער זאל זיי העלפן, פארשטיין".
ווייל זיי שטייען צו פארלירן זייער גאנץ פארמעגן. •••
גדולים און צדיקים בדורו האבן דעם צדיק רבי
דער טאטע האט צוגעמאכט די אויגן ,און נאך איציק'ל מסאסנובצא זי"ע גאר שטארק מכבד און
עטליכע רגעים געזאגט" ,רבותי ,טייערע פריינט, מעריץ געווען ,הרה"ק רבי מאיר שלום מקאלושין–
איר ווייסט דאך אז היינט איז א הייליגער יום טוב פאריסאוו זי"ע האט אים אזוי ליב געהאט ,אז ווען
פאר אייך ,פאר אונז און פארן רבונו של עולם ,א זיי האבן זיך געטראפן ,האט ער אים געקושט אויפן
בריוו שיקן דורך א גוי ערלויב איך אייך ,אבער שיקן שטערן ,הרה"ק רבי מנחם מענדל לאנדא
א איד אום פסח ,אויף קיין שום אופן נישט" ,און נאך מטשעכענוב זי"ע ,וואס איז אסאך מאל געווען ביי
א תנאי האב איך צו אייך האט דער צדיק געזאגט, אים אין שטוב ,האט אמאל געזאגט צו זיין
"איר זאלט זיך פארלאזן אויפן אייבערשטן ,אז שוואגער רבי יוסף ראטענבערג" ,אפילו אז דו
אלעס וועט אויסגיין צום בעסטן" ,אזוי איז טאקע וועסט לערנען מיט א גאר שטרקע התמדה ,און
געווען ,די זאך האט זיך געענדיגט צום גוטן אין די לעבן טויזנט יאר ,וועסטו נישט דערגרייכן די
לעצטע צוויי טעג פסח. מדריגה פונעם סאסנאוויצער רב".
הרה"צ רבי אלתר לוי מפאצאנוב זי"ע ,וואס איז
געווען רב אין דאמבראווא ,וואס איז געווען בערך
צוואנציג יאר עלטער פון רבי איציק'ל ,איז פאר
אים געשטאנען ווי א תלמיד פאר זיין רבי'ן ,אמאל
האבן זיי גערעדט וועגן א הכשר פון א מקוה ,און
צום סוף איז ער אזוי נתפעל געווארן ,אז ער איז
ארויס פון זיין שטוב גייענדיג צוריק צו וועגס מיטן
פנים צו רבי איציק'ל.
עס ווערט דערציילט ,אז הרה"ק רבי יצחק
טוביה פרידא ממאדזשעיאוב זי"ע ,וואס איז געווען
איינע פון די זקני רבנים בדורו ,און איז נאך געווען
ביים הייליגען קאצקער רבי'ן ,האט אמאל ,זעענדיג
רבי איציק'ל ,געמאכט צוויי ברכות" ,שהחיינו" און
"שחלק מחכמתו ליראיו" ,און אפילו געוואלט
אויפשטיין דערביי.
נאר רבי איציק'ל האט אים אפגעהאלטן ,און
ער האט אויך געשריבן צום צדיק דעם הייליגער
אמרי אמת מגור זי"ע ,אז מ'זאל נישט אנשטעלן
קיין רב אדער מורה צדק אחוץ רבי איציק'ל" ,ווייל
צדקתו קודמת לחכמתו".
•••
דער זון רבי נפתלי צבי האט דערציילט ,אז א
חסיד ר' לוי יונגסטער איז געשטאנען אין שפיץ פון
א גרופע פון 17פאמיליעס ,וואס האבן
אריינגעלייגט מיליאנען דייטשע מארק אין א
געשעפט ,אינמיטן יו"ט פסח איז די מצב געווארן
גאר שמאל און עס האט אויסגעזען ווי מען גייט ח"ו
50
דער הייליגער בני יששכר מדינוב זי"ע פלעגט
יארצייט י"ז מרחשון
נאך זאגן בשם דעם הייליגען אהבת שלום מקאסוב
זי"ע ,אז דער וואס גייט נאך געלט פאר א אנדערן
הרה"ק רבי מנחם מענדל ב"ר יעקב קאפיל זי"ע
איד'ס וועגן ,ווערט ניצול פון חיבוט הקבר.
)האגער( ,בעל אהבת שלום ,מקאסוב
די מאמע איז אוועק ווען ער איז געווען בערך
זיבן יאר אלט ,דאן איז ער נתגדל געווארן ביי זיין ער איז געבוירן אין שטאט קאלימייא ,בשנת
הייליגע טאטע רבי יעקב קאפיל חסיד זי"ע ,און פון תקכ"ח.
זיין גרויסן טאטן האט ער גאר אסאך קונה געווען
סיי אין תורה און אויך אין דעם דרך החסידות וואס צו זיין טאטן הרה"ק רבי יעקב קאפיל חסיד זי"ע,
די טאטע האט מקבל געווען פון זיין רבין דער פון די גרויסע תלמידים און דער בעל תפלה ביים
בעש"ט הקדוש זי"ע. בעש"ט הקדוש זי"ע.
ער איז געווען א תלמיד פון גאר אסאך צדיקים
בדורו ,קודם איז ער געפארן לערנען תורה ביים און צו זיין מאמע הרבנית הצדקת מרת חיה ע"ה,
צדיק הרה"ק רבי זאב וואלף מטשארני אוסטרהא בת הגה"ק רבי זלמן מקאלימייא זי"ע,
זי"ע ,און ער האט געהאט א געוואלדיגע קשר מיט מגזע הגה"ק בעל הטורי זהב מלבוב זי"ע,
זיין רבין ,זיין רבי האט אים גאר שטארק מעריץ מגזע הגה"ק רבי יואל סירקיש בעל הב"ח מקראקא
געווען און מפליא געווען זיין גדלות בתורה ויראת זי"ע,
שמים. מגזע הגה"ק רבינו עובדיה מברטנורא זי"ע.
בשנת תקנ"ח ווען זיין רבי ר' זאב וואלף איז עס ווערט דערציילט ,אז ווען די רעגירונג
ארויף קיין ארץ ישראל ,האט ער מסמך געווען זיין האט באפוילן ,אז יעדער מוז נעמען א פאמיליע
תלמיד רבי מנחם מענדל אלס זיין ממלא מקום, נאמען ,איז א באאמטער געקומען אין שטוב פונעם
זיין רבי האט אויף אים מעיד געווען בזה"ל" ,שכחו הייליגען אהבת שלום זי"ע ,און געפרעגט וועלכן
להיות פועל ישועות ,כמוני ממש". נאמען ער וויל ,ער איז געווען אזוי פארטיפט אין
דערנאך האט ער פאר אפאר יאר געלערנט זיינע הייליגע מחשבות ,און האט איבער גע'חזר'ט
תורה מיט א געוואלדיגע התמדה ביי הרה"ק רבי דעם פסוק "גר אנכי בארץ" ,און דער גוי האט
משולם פייבוש העללער בעל יושר דברי אמת פארשריבן "האגער".
מזבאריז זי"ע.
ער איז געווען מפורסם אלס א גאון וגדול
דאן האט ער געלערנט פאר 12יאר ביים צדיק בתורת הנגלה והנסתר ,ער איז געווען א למדן
וקדוש הרה"ק רבי צבי הירש בעל צמח ד' לצבי נפלא ,ער איז געווען א איש קדוש וטהור מאוד,
מנדבורנא זי"ע ,ער האט ביי דעם רבין געהאט א בעל רוח הקודש אמתי און א בעל מופת עצום און
ספעציעלע חביבות און התקרבות און גאר אסאך א גרויסע פועל ישועות ,ער איז געווען דער עמוד
תורה ועבודה קונה געווען פון דעם רבין ,בשנת החסד בדורו ,ער איז געווען בארימט מיט זיין מידת
תקס"ב בעפאר די פטירה פון זיין רבין ,האט אים החסד ,ער פלעגט אליין ארומגיין קלויבן געלט
זיין רבי דער הייליגער צמח ד' לצבי מנדבורנא פאר נצרכים.
מסמך געווען אלס ממלא מקום.
אויך האט זיין רבי אים געהייסן איבער זיין עבודת התפלה איז געווען מיט א
נעכטיגן נעבן זיין שטוב ,און די רבי איז יעדע נאכט התלהבות עצומה ונוראה בקול גדול אדיר וחזק
ביי חצות געקומען צו זיין תלמיד און אים איבער און מיט א מורא'דיגע קדושה ,ובפרט שבתות און
געגעבן כל דבר נחוץ ,דער תלמיד האט גאנץ ימים טובים ,אלע צדיקים בדורו האבן דעם צדיק
אנפאנג געהאט א פחד פון דעם באזיך פונעם רבין, וקדוש מעריץ געווען און זענען געקומען זיך
וויבאלד מיטן רבין פלעגן מיט קומען נשמות מסתופך זיין בצל קדשו ,ער האט זיין גאנץ לעבן
מעולם העליון ,אבער אביסל שפעטער האט אים ספעציעל געברענט פארן הייליגען שבת קודש.
51
האט דער צדיק געזאגט ,ווי לאנג איך האב נאך זיין רבי אויך דאס אויס געלערנט ,און הרגל נעשה
געהאט איין גאנצע ביין אין מיר וואס איך האב טבע און דער צדיק מקאסוב האט אויך עוסק
נאכנישט צובראכן פאר עבודת השם ,דאן וואלט געווען אין תיקון נשמות מיטן רבין.
איך מורא געהאט פון זיי ,אבער וויבאלד איך האב ער האט שפעטער פאר אפאר יאר געלערנט
יעדן ביין אין מיין גוף צובראכן פאר כבוד שמים און ביים צדיק וקדוש הרה"ק רבי משה יהודה לייב
עבודת השם ,דארף איך שוין מער נישט מורא האבן מסאסוב זי"ע ,וואס האט געהאט א געוואלדיגע
פון קיין בשר ודם. אהבה צו דעם תלמיד און אים גאר שטארק משבח
גרויסע צדיקים בדורו האבן דעם צדיק מעריץ געווען מיט זיין געוואלדיגע גדלות בתורה און זיין
געווען און געקומען זיך מסתופף זיין בצלו ובתוכם. גרויסע קדושה ,און שפעטער זיך משדך געווען
מיטן צדיק רבי משה לייב מסאסוב זי"ע.
הרה"ק רבי צבי אלימלך שפירא בעל בני יששכר
מדינוב זי"ע, ער האט חתונה געהאט ווען ער איז נאך געווען גאר
הרה"ק רבי אליעזר הוראוויץ מדזיקוב זי"ע, יונג מיט הרבנית הצדקת מרת שיינה רחל ע"ה,
הרה"ק רבי נפתלי ווייסבלוים מליזענסק זי"ע, בת דודו הרה"ק רבי שמואל שמחה זימל קוך
הרה"ק רבי שרגא פייביש מבאראדשין זי"ע, מקאסוב זי"ע.
הרה"ק רבי מנחם מענדל שטערן בעל דרך אמונה נאך די חתונה האט ער אויך עוסק געווען אין
מסיגוט זי"ע, מסחר כדי צו האבן פרנסה ,וויבאלד דער צדיק
הרה"ק רבי שמואל בעל רמתים צופים משינאווא האט זיך נישט געוואלט משתמש זיין בכתרו של
זי"ע, תורה ,און ווען דער צדיק האט שוין געהאט גענוג
הרה"ק רבי משולם נתן דומ"ץ בארדיטשוב זי"ע, צום לעבן ,איז דער צדיק וקדוש צוריק צו די תורה,
הרה"ק רבי אליעזר זאב מבוטשאטש זי"ע. ער איז דאן געזעצן ממש יומם ולילה בקדושה
ובטהרה און עוסק געווען בתורה מיט א
זיין שוואגער הרה"ק רבי אורי השרף געוואלדיגע התמדה ,און דאן איז ער שוין געווען
מסטרעליסק זי"ע האט מעיד געווען אויף דעם מפורסם אלס א גדול בתורה און אויך מיט זיין
צדיק וקדוש ,אז ער איז בבחינת מלכות און ער איז גרויסע קדושה.
בוקע רקיעים מיט זיינע הייליגע תפילות וואס
זענען צו געגאנגען מיט א מוראדיגע קדושה און נישט לאנג נאכדעם האט מען דעם צדיק אויף
התלהבות. גענומען אלס רב אין שטאט קאסוב ,דאן איז זיין
נאמען מפורסם געווארן אין גאנץ אוקרינה און
דער הייליגער חוזה מלובלין זי"ע האט מעיד אויך אין אלע מדינות ארום ,טויזענטער אידן
געווען ,אז דער צדיק איז דער מלך ישראל ,הרה"ק יראים ושלמים זענען געקומען זיך מסתופף זיין
רבי צבי הירש בעל עטרת צבי מזידיטשוב זי"ע בצלו פון דעם צדיק וקדוש ,אויך גדולים און
האט מעיד געווען ,אז דער צדיק מקאסוב זי"ע צדיקים בדורו זענען געקומען מיט האלטן זיין
האט דער כוח צו מיחד זיין אלע יחודים נפלאים הייליגע עבודה וואס איז צו געגאנגען מיט א ברען
ונוראים ,הרה"ק רבי שמחה בונם מפשיסחא זי"ע און אש קודש מיט א מוראדיגע התלהבות
האט זיך אמאל אויס געדריקט ,מיינע פיס ברענען דקדושה.
צו גיין צו דעם צדיק וקדוש מקאסוב זי"ע.
ווערט דערציילט ,אז נישט לאנג נאכן ווערן
זיינע הייליגע דברי תורה זענען געדריקט געווארן רב אין שטאט קאסוב ,האט דער צדיק גאר אסאך
אינעם ספר אהבת שלום. געליטן רדיפות פון די מתנגדים אין שטאט ,עס איז
ער האט איבער געלאזט זיינע הייליגע קינדער. אפילו געווען ליידער אידן וואס האבן געוואלט
פאר מסר'ן דעם צדיק פאר די ממשלה ,האט
הרה"ק רבי חיים בעל תורת חיים מקאסוב זי"ע, איינמאל דער תלמיד הרה"ק רבי משולם נתן
ממלא מקום אביו ,חתן הרה"ק רבי יהודה מאיר מברדיטשוב זי"ע געפרעגט זיין רבין ,אויב ער האט
משפיטיווקא זי"ע ,בן הרה"ק רבי פנחס מקאריץ נישט קיין מורא פון זיינע מתנגדים וואס רודף'ן
זי"ע, אים.
52
האט דער צדיק געזאגט ,אז ער קען זיך נישט הרה"ק רבי דוד בעל צמח דוד מזאבלטוב זי"ע ,חתן
אפרייסן פון דעם ציון ,וויבאלד ער שפירט אויף הרה"ק רבי משה יהודה לייב מסאסוב זי"ע,
דעם ציון קדושת ארץ ישראל ,דאן האט מען בתו הרבנית הצדקת מרת שרה לאה ע"ה ,אשת
דערציילט פארן שינאווא רב די מעשה פון רבי הרה"ק רבי ישראל אברהם מאוסטראה זי"ע ,ובזיווג
ארון לייב מפרמישלאן ,האט דער הייליגער שני אשת הרה"ק רבי גרשון אשכנזי בעל עבודת
שינאווא רב זייער הנאה געהאט אז ער האט צו הגרשוני מקאלימייא זי"ע.
געטראפן ריכטיג.
••• נסתלק לגנזי מרומים י"ז מרחשון בשנת
אמאל זענען געקומען מענטשן פון שטאט צום תקפ"ו ,ומנוחתו כבוד איז אין שטאט קאסוב,
צדיק רבי מנחם מענדל מקאסוב זי"ע ,און הרה"ק בעל דברי יחזקאל משינאווא זי"ע האט
אנגערעדט אויפן שוחט פון שטאט ,אז ער איז מעיד געווען ,אז אויפן ציון פון דעם צדיק שפירט
נישט קיין ערליכער און מען זאל אים מעביר זיין, ער קדושת ארץ ישראל.
ווען די מענטשן זענען ארויס ,איז אריין געקומען זכותו הגדול יגן עלינו
איינער וואס האט גוט געקענט דעם שוחט ,און ועל כל ישראל אמן.
געזאגט פארן צדיק ,דער שוחט איז באמת יא א
ערליכער איד ,נאר די אלע זאכן וואס מען רעדט מעשיות
אויף אים קומט נאר פין קנאה און שנאה. אמאל איז דער צדיק וקדוש רבי מנחם מענדל
מקאסוב זי"ע ,צוזאמען מיט זיין שוואגער דער
דער צדיק וקדוש האט אנגענומען די הייליגער שרף מסטרעליסק זי"ע געפארן צו
ווערטער פון דעם צווייטען איד וואס איז אריין הרה"ק רבי ארון לייב מפרמישלאן זי"ע.
געקומען ,און ער האט צו געזאגט אז ער וועט
פראבירן צו ממליץ טוב זיין אויפן שוחט ,כדי ער ווען די צוויי צדיקים זענען ארויס ,האט דער
זאל נישט פארלירן זיין ארבעט ,ווען מען האט הייליגער צדיק מפרמישלאן געפרעגט פון זיין זון
שפעטער געפרעגט דעם צדיק פארוואס ער האט הרה"ק רבי מאיר השני מפרמישלאן זי"ע ,וואס איז
מער נוטה געווען צו די ווערטער פון דעם יחיד נאך דאן געווען יונג ,ווער פון די צוויי צדיקים זעהן
וואס האט געזאגט אז דער שוחט איז יא ערליך, אויס אין דיינע אויגן גרעסער ,דער זון רבי מאיר
מער ווי איידער צום קול הרבים וואס זאגן אז דער האט געוויזן אויפן הייליגען סטרעליסקער צדיק,
שוחט איז נישט ערליך. אז ער זעט אויס אין זיינע אויגן גרעסער.
האט דער טאטע רבי ארון לייב זי"ע געזאגט
האט דער צדיק געענטפערט מיט חכמה ,ביי פארן זון ,ביידע צדיקים זענען גאר גרויס ,אבער
די עקידת יצחק געפינען מיר ,אז דער הייליגער דער הויכע צדיק וואס דאס איז געווען דער שרף
באשעפער האט געזאגט פאר אברהם אבינו ,אז ער מסטרעליסק וואס איז געווען הויעך אין
זאל שחט'ן זיין זון יצחק ,דערנאך איז געקומען א געשטאלט ,אים וועלן די מלאכים ארויף טראגן קיין
מלאך און אים געזאגט אז ער זאל נישט שחט'ן ארץ ישראל נאך זיין פטירה ,אבער דער קליינער
יצחק ,איז פארוואס האט אברהם אבינו צו געהערט צדיק וואס ווי באקאנט איז דער הייליגער צדיק
די ריידט פון די מלאך וואס איז זיכער ווייניגער מקאסוב געווען נידעריג ,אויף זיין קבר וועט אייביג
פונעם גרויסן באשעפער. זיין קדושת ארץ ישראל.
נאר דאס קומט צו ווייזן פאר די דורות יארן שפעטער ווען דער הייליגער דברי
שפעטער ,אז צו שחט'ן א איד דארף מען דאס הערן יחזקאל משינאווא זי"ע האט זיך משתטח געווען
נאר פונעם גרויסן באשעפער אליין ,אבער ווען עס אויף ציון קדשו פונעם הייליגען קאסובער צדיק,
קומט צו ראטעווען א איד ,דארף מען זיך צו הערן האט ער דארט פארברענגט פאר א גאר לאנגע
אפילו צום קלענסטן מלאך אויך ,און כאטש כביכול צייט ,ווען מען האט געפרעגט פונעם הייליגען
דער באשעפער האט דיר געהייסן שחט'ן ,איז שינאווא רב זי"ע ,פארוואס ער איז אזוי לאנג ביים
אבער הצלת נפשות אסאך גרעסער ,אז אפילו נאר ציון.
53
צובראכן ,האט דער גבאי עס געגעבן פאר א זייגער דאס מינדעסטע זאך דארף מען מליץ יושר זיין
מאכער ,ער זאל עס זען צו פארריכטן. אויף א אנדערן איד.
•••
עס איז געקומען ערב שבת קודש ,און דער דער הייליגער אהבת שלום זי"ע האט געזאגט,
זייגער מאכער איז נישט אנגעקומען צו פארריכטן ווען איך האלט אינמיטן לערנען תורה מיט א
דעם זייגער פון דעם עטרת צבי ,אבער דער געוואלדיגער טיפקייט וואס גרייכט ברומו של
פאכמאן האט גוט געוואוסט ,אז דער זייגער'ל פאר עולם ,און אינמיטן לערנען קומט אריין א מענטש,
דעם עטרת צבי ,מיינט נישט פשוט צו קענען זען אפילו א גאר פשוטער מענטש וואס האט א שטיקל
וויפיל אזייגער עס איז ,נאר עס באדייט אסאך עגמת-נפש און ער וויל רעדן מיט מיר א האלבע
העכער'ס פון דעם און ספעציעל ביי די שמנה שעה זיך צו אויס רעדן זיין ווייטאג ,דאן שטעל איך
עשרה'ס פון ערב שבת קודש ,וואס דעמאלטס אוועק מיין תורה און מיין גאנצע גדלות נאר כדי צו
פארארבעט דער עטרת צבי גאר געהויבענע טון א טובה פאר א איד.
מעשים ,און מען מוז זעהן צו האבן דא א זייגער. •••
דער הייליגער אהבת שלום מקאסוב זי"ע האט
דער זייגער מאכער האט געהאט ביי זיך א געזאגט ,אז דער ס"מ איז צו אים געקומען און
זייגער ,וואס דער רב פון שטאט ר' גרשון האט אים געזאגט ,איך בין מסכים צו אלעמען וואס די טוסט,
געגעבן צו פאריכטן ,און ער האט עס שוין געהאט אבער די איינע זאך וואס די האסט איינגעפירט ,אז
פאראכטן ,האט ער אויף דערווייל געבעטן רשות אידן זאלן זיך צוזאמען קומען יעדן שבת אין
פונעם רב ,צו קענען געבן דעם זייגער'ל ,פאר דעם ביהמ"ד און זיך מחזק זיין בדברי תורה ,דאס וועל
עטרת צבי ,ביז ווילאנג זיין זייגער'ל ווערט גרייט. איך נישט צולאזן ,און איך וועל איבער דרייען אלע
וועלטן דאס צו מבטל זיין.
יענעם וואך ערב שבת קודש ביי מנחה ,האבן
די אנוועזנדע באמערקט ,ווי דער עטרת צבי קוקט אבער דער הייליגער אהבת שלום האט זיך
אויפ'ן זייגער'ל מער ווי געווענליך ,און מיט א גאר נישט געלאזט און ווייטער זיך געפירט מיט זיין
גרויסע חביבות ,און אזוי ווי ער ענדיגט דאווענען, הייליגע מנהג פון צוזאמען נעמען אידישע קינדער
שיקט דער הייליגער עטרת צבי רופן דעם זייגער שבת אין ביהמ"ד און צוזאמען זיך מחזק געווען
מאכער ,און פרעגט אים ,פאר וועמען באלאנגט בדברי תורה.
דער זייגער, •••
דער הייליגער עטרת צבי מזידיטשוב זי"ע
דער פאכמאן האט זיך אנטשולדיגט און פלעגט ווי באקאנט דאווענען זייער לאנגע שמונה
געזאגט ,איך בין נישט אנגעקומען צו פאררעכטן עשרה'ס ,יעדן ערב שבת קודש ביי מנחה פלעגט
דעם רבינ'ס זייגער ,און איך האב געוואוסט אז דער ער קענען שטיין ,און דאווענען די שמנה עשרה
רבי מוז האבן א זייגער ,האב איך מיט רשות געגעבן צוויי דריי שעה און אפילו מער ,אויך פלעגט זיין
פאר'ן רבי'ן דעם זייגער פונעם רב ר' גרשון. דער מנהג ביים הייליגען עטרת צבי ,אז ער פלעגט
האבן פאר זיך זיין זייגער'ל ,און ער פלעגט טאפן
דער הייליגער עטרת צבי האט געשיקט רופן דאס זייגער'ל און קוקן דערויף אינמיטן דאווענען,
ר' גרשון און ער פרעגט אים ,פון וואו האט איר די פארשטענדליך האט ער געהאט דערביי גרויסע
זייגער ,האט דער רב געענטפערט ,איך האב עס כוונות.
בירושה פון מיין שווער דער הייליגער אהבת שלום
פון קאסוב. דער הייליגער אהבת שלום האט געהאט א
איידעם הגה"ק רבי גרשון אב"ד קאלאמייא זי"ע,
זאגט אים דער הייליגער עטרת צבי ,יעצט איז און אין זיין יוגנט איז ער געווען רב אין ראזלא,
מיר שוין אלעס פארשטענדליך ,איך האב געקוקט איינמאל איז דער הייליגער עטרת צבי זי"ע געווען
אויפ'ן זייגער'ל ,און איך האב געזען אז עס איז פיל אין שטאט ראזלא ,און עס האט זיך געמאכט ,אז
מיט הייליגע כוונות און יחידים ,און עס איז נישט דער זייגער'ל פונעם עטרת צבי זי"ע האט זיך
54
לצבי מנדבורנא זי"ע ,איז א איד געקומען זיך מזכיר מיין זייגער ,יעצט אז איר זאגט מיר אז עס איז די
זיין ביים צדיק ,ווען דער איד איז אנגעקומען אין זייגער פון אייער שווער ,איז שוין אלעס
שטוב פונעם רבין ,איז דארט נישט געווען דער פארשטענדליך.
גבאי ,דער איד האט נישט געוויסט ווי אזוי צו •••
שרייבן א קוויטל ,האט ער געבעטן דעם הייליגען ענדליך צו דעם ווערט דערציילט ,בשעת'ן
אהבת שלום זי"ע זאל אים שרייבן א קוויטל. מסיבת אירוסין וואס דער עטרת צבי האט
געשלאסן מיט ר' דוד זאבילטאווער זי"ע דער זון
דער הייליגער אהבת שלום זי"ע האט דעם איד פון דעם אהבת שלום ,דער שידוך איז געשלאסן
צוליב געטון און געשריבען א קוויטל ,און דער איד געווארן אין שטאט זידיטשוב ,האט זיך געמאכט
איז אריין צום הייליגען צמח ד' לצבי זי"ע און זיך אז דער מחותן ר' דוד'ל זאבילטאווער האט ארויס
מזכיר געווען ,אבער גלייך פרעגט אים דער צדיק, גענומען זיין טאבאק פושקע ,צו שמעקן טאבאק,
פארוואס בוסטו געקומען צו מיר ,ווייזט דער איד האט דער מחותן דער עטרת צבי געבעטן א שמעק
אויפן קוויטל און זאגט פארן רבין ,אז וועגן די אלע טאבאק.
זאכן וואס שטייען אינעם קוויטל איז ער געקומען
צום רבין. אבער אזוי ווי דער הייליגער עטרת צבי זי"ע
האט א שמעק געגעבן פון די טאביק פושקע,
האט אים דער צדיק געזאגט בזה"ל" ,די פרעגט ער פונעם מחותן ,פון וואנעט קומט דער
ברויכסט נישט מיין ברכה ,די בוסט שוין א טאבאק פושקע ,עס האט עפעס א ניצוץ פון דער
געהאלפענער ,דורך דעם וואס האט געשריבן דיין משכן וואס בצלאל האט געמאכט ,ענטפערט אים
קוויטל" ,ווייל דער צדיק האט מרגיש געווען נאר רבי דוד'ל ,דאס האב איך בירושה פון מיין טאטן
ביים קוקען אינעם קוויטל ,אז דער וואס האט דאס דער הייליגער אהבת שלום זי"ע.
געשריבן איז א צדיק וקדוש ,און ער האט שוין
גע'פועל'ט א ישועה פאר דעם איד. און רבי דוד'ל האט צו געלייגט ,איך האב
••• געהערט ,אז ווען דער טאטע האט געלאזט מאכן
ביים הייליגען אהבת שלום זי"ע זענען געווען דעם טאבאק פושקע ,האט ער געגעבן פאר דעם
עטליכע בחורים וואס האבן זיך געברויכט שטעלן פאכמאן א שטיק זילבער ,און ער האט אים באפוילן
צום מיליטער ,און זיי האבן זיך נישט געקענט אן צו מאכן פון די שטיק זילבער א טאבאק פושקע ,און
עצה געבן זיך ארויס צו דרייען ,שבת קודש ער זאל גארנישט צו לייגן קיין זילבער ,און ער זאל
ביינאכט זענען די בחורים געשטאנען אונטער גארנישט אראפ נעמען ,אזוי אויך האט ער אים
דעם הייליגען צדיק מקאסוב ,ווען עס איז געקומען באפוילן פונקטליך וויפיל ,ער זאל האקן מיט זיין
צום זמר "קה ריבון עלם" ,ווען דער צדיק איז האמער בשעת'ן מאכן די כלי ,און א גאנצע צייט איז
אנגעקומען צו די ווערטער פוןְ " ,פּרוק יַ ת ָענָ ִ מפּוּם מיין טאטע געשטאנען דערביי און נישט אראפ
לוּתא" ,האט זיך דער ַא ְריְ וָ ָתא וְ ַא ֵפּיק יַ ת ַע ֵמִּ מגּו גָּ ָ גענומען קיין אויג.
צדיק אויס געדרייט צו די בחורים ,און דער צדיק
האט די ווערטער איבער געזאגט אסאך מאל מיט יעצט שטימט שוין אלעס האט דער הייליגער
טרערן ,פארשטייט זיך אז נאך שבת זענען די עטרת צבי אויס געפירט ,אז בשעת ער האט
בחורים באפרייט געווארן פון די מיליטער. געלאזט מאכן דעם טאבאק פושקעלע האט ער
••• מייחד געווען די יחודים וואס בצלאל האט זיך
דעם גרויסן מידות הצדקה און געוואלדיגע באניצט ביים אויפבויען דעם משכן ,דערפאר האב
עניוות פון דעם הייליגען צדיק וקדוש דער אהבת איך מרגיש געווען גאר גרויסע זאכן בשעת איך האב
שלום מקאסוב זי"ע קען מען זען פון די מעשה. געשמעקט די טאביק.
•••
אין שטאט קאסוב איז געווען א איד א עושר ווערט דערציילט ,אז איינמאל ווען דער
וואס האט גאר אסאך גע'רודף'ט דעם הייליגען תלמיד מובהק הרה"ק רבי מנחם מענדל בעל
צדיק ,און ער איז דערגאנגען די יארן פארן אהבת שלום מקאסוב זי"ע איז געווען ביי זיין רבין
הייליגען צדיק מקאסוב זי"ע ,דער הייליגער צדיק דער הייליגער צדיק רבי צבי הירש בעל צמח ד'
55
אין א גרויסע דחקות ,דער איד וויסענדיג דעם מצב האט זיך אבער פון דעם בכלל נישט צו טון
ביים רבין האט נישט געוואלט זיין צו גאסט ביים געמאכט ,און אפילו נישט געענטפערט פאר דעם
רבין ,ווייל די רבי האט דאך כמעט גארנישט פאר איד ,נאר ער איז ווייטער אן געגאנגען מיט זיין
זיך ,און אוודאי נישט פאר קיין געסט ,אבער דער עבודת הקודש.
צדיק האט זיך איינגעבעטן ביים חסיד אז ער זאל
זיין ביי אים אויף שבת קודש. איין טאג איז דער איד געווארן א יורד ל"ע ,און
ער האט פארלוירען זיין גאנצע געלט ,און דער איד
ביים סעודה האט די רעבעצין אריין געברענגט איז געקומען צום הייליגען אהבת שלום זי"ע בעטן,
בעבלעך )ארבעס( אנשטאט יעדע מאכל ,ביי די אז דער רבי זאל אים העלפן מיט געלט ,דער צדיק
פיש א טעלער בעבלעך ,ביי די זיפ א טעלער האט גלייך געפרעגט פון דעם איד וויפיל ער ברויך,
בעבלעך ,ביי די פלייש א טעלער בעבלעך ,האט דער צדיק האט גלייך צוזאמען גענומען דעם
דער גאסט שפעטער דערציילט ,אז יעדעס מאל גאנצן סכום ,און דאס אהין געגעבן פאר דעם איד.
מען האט אריין געברענגט א טעלער בעבלעך,
האט דאס באמת געהאט דעם טעם פון די עסן וואס דער ברודער פונעם אהבת שלום האט דאס
מען האט באמת געברויכט עסן דאן ,אזוי ווי די מן נישט געקענט צו קוקען ,ווי די רבי געט אהין דאס
אין מדבר ביי די אידן ,וואס די מן האט געהאט אלע גאנצע געלט פאר דעם איד וואס רודף'ט אים אן א
טעמים. גבול ,אבער ווען עס קומט צו זיין צרכי הבית זאגט
••• ער אייביג אז עס איז נישט דא קיין געלט ,האט ער
גאנץ אנפאנג האט דער הייליגער אהבת שלום געפרעגט דעם ברודער ,היתכן פאר די צרכי הבית
זי"ע נישט געהאט אזא שיינע קול צו דאווענען ביים זאגט אייביג די רבי אז עס איז נישט דא קיין געלט,
עמוד ,איינמאל איז דער צדיק געווען אין א שטאט, אבער ווען דער איד וואס איז א גרויסע מתנגד
און עס איז צו געגאנגען צום עמוד א איד מיט א פונעם רבין קומט ,געט מען אים אהין אזא גרויסע
שיינעם קול ,און ער האט געדאווענט הערליך שיין, סומע פון געלט.
נאכן דאווענען האט דער צדיק געזען ווי דער איד
גייט ,און ער פרעגט זיך נאך ביים עזרת נשים ווי האט דער צדיק געענטפערט פארן ברודער ,די
אזוי מען האט הנאה געהאט פונעם דאווענען. בוסט נישט דאס ערשטער וואס האט מיך דאס
היינט געפרעגט ,עס איז שוין דער צווייטער וואס
האט דער צדיק זיך אנגעריפן ,רבוש"ע אויב פרעגט מיך היינט די שאלה ,דער ערשטער איז
וועסטו מיר געבן א שיינע קול ,וועל איך מאכן געווען דער יצר הרע ,ער האט מיך אויך געפרעגט
זיכער דאס צו ניצן נאר פאר דיין כבוד און נישט ח"ו דעם זעלבן שאלה ,די האסט נישט וואס צו טון מיט
פאר נישט ריכטיגע וועגן ,פון דאן האט דער צדיק דיין געלט נאר די געסט דאס פאר דיין גרעסטע
וקדוש באקומען א הערליכע ווארעמע שטימע מתנגד ,די ברויכסט דאך דאס געלט פאר דיר אין
וואס האט צונימען יעדן וואס איז נאר געשטאנען שטוב ,פארוואס זאלסטו דאס אהין געבן פאר אים.
נאנט צום צדיק ווען ער האט געדאווענט ,און דאס
גאנצע דאווענען איז צו געגאנגען מיט א קול חזק אבער זאגט דער צדיק ,איך האב מיך פון דעם
מאוד ,אויך ביים טיש יעדן שבת קודש האט ער יצר הרע נישט וויסענדיג געמאכט ,נאר איך האב
מחבר געווען געהויבענע ניגונים. גלייך געגעבן דאס גאנצע געלט פאר דעם איד ,און
••• פון דיר וועל איך מיך אויך נישט וויסענדיג מאכן,
איין נאכט זענען א קבוצה פון געהויבענע נאר איך וועל מקיים זיין דעם מצווה פון צדקה מיטן
חסידים פונעם הייליגען אהבת שלום מקאסוב זי"ע גאנצן הארץ נאר פארן באשעפער'ס כבוד וועגן.
געזעצן אין ביהמ"ד און גערעדט אין עניני עבודת •••
השם ,פלוצלונג קומט דער צדיק אריין אין פרעגט א איד א חסיד פונעם הייליגען אהבת שלום
פון די חסידים ,וואס זיכט איר דא אזוי שפעט, זי"ע איז אמאל אנגעקומען אויף שבת קיין קאסוב,
פארוואס גייט מען נישט אהיים ,אזוי ווי ער האט עס איז געווען גאנץ אנפאנג ווען דער צדיק איז
גענדיגט פרעגן די שאלה ,האט ער אפילו נישט געווארן רב אין שטאט ,און ער האט דאן געלעבט
56
מויל ,און פון דעסטוועגן איז ער געזעסן און געווארט אויף קיין ענטפער ,נאר גלייך צוריק אריין
געלערנט מיט א געוואלדיגע התדמה אן א אין זיין שטוב.
אויפהער ,די רעבעצין די צדקת איז אריין צום שכן,
און געבעטן א האלב ברויט פאר איר מאן ,דער שכן, די חסידים האבן געהערט וואס דער רבי האט
איז געווען א גאר מגושמ'דיגער מענטש ,און האט געזאגט ,און זיי זענען צו געגאנגען צום טיר ארויס
פארלאנגט פאר דעם איר חלק עולם הבא ,די צו גיין ,אבער ווי פארוואונדערט זענען זיי געווען
רעבעצין האט לכתחילה נישט געוואלט מסכים אז די טיר איז געווען פארשפארט און מען האט
זיין צו דעם געשעפט ,און זי איז צוריק אהיים. נישט געקענט ארויס גיין ,אזוי ווי זיי האבן געזען
אז עס איז סיי ווי נישט דא קיין וועג ארויס ,האבן
אבער ווען דער הונגער האט נישט זיך ד חסידים צוריק געזעצט און ווייטער גערעדט
אויפגעהערט ,האט זי מחליט געווען ,זאל זיין וואס בעניני עבודת השם.
זאל זיין ,איך ברויך עסן פאר מיין הייליגע מאן און
פאר די קינדער ,און איז צוריק צום שכן און מסכים נישט אסאך נאכדעם האט פאסירט דאס
געווען צום געשעפט ,ווען זי האט צושניטן דאס זעלבע ,די רבי קומט אריין און פרעגט די זעלבע
ברויט ,און אריינגעטראגן צו איר מאן ,האט זיך די שאלה ,און ווארט נישט אויף קיין ענטפער ,נאר
רעבעצין צעוויינט ,ווען דער צדיק האט געהערט גייט צוריק אריין אין שטוב ,אבער ווען די חסידים
וואס איז געשען ,האט ער געזאגט פאר די האבן פראבירט ארויס צו גיין איז די טיר נאך אלס
רעבעצין" ,פאר דעם וואס דו האסט מיר יעצט געווען פארשפארט ,און אזוי האט זיך דאס איבער
געגעבן צו לעבן ,האסטו געקויפט א גרויסן און א געשפילט אפאר מאל.
הויכן חלק אין עולם הבא ,איז פארוואס זאלסטו זיין
צובראכן". דאן איז דער צדיק ארויס געקומען ,און
••• געזאגט פאר די חסידים ,וויסן זאלט איר ,אז דעם
עס ווערט דערציילט ,אז א גביר א מתנגד צום פארברענג וואס קומט דא פאר ,אז אידן זיצן און
דרך החסידות אין שטאט טיסמעניץ ,ר' אברהם רעדן פון עבודת השם און געהויבענע זאכן ,האט
אייזיק ,פלעגט כסדר געבן סחורה אויף בארג פארן דערגראכט אזוי הויעך און געמאכט אזא נחת רוח
צדיק דער הייליגער אהבת שלום מקאסוב זי"ע צו אויבן אין הימל ,עד כדי כך אז דאס האט זייער
קענען גיין צום יריד ,אבער ווען ער האט געזען ווי געשטערט דעם יצר הרע ,איז דער יצר הרע
דער יונגערמאן איז דבוק אין השי"ת יעדע רגע, געקומען צו מיר און געזאגט ,אויב די וועסט נישט
האט ער מורא געהאט אז מען וועט אים באגנבע'נען צושטערן דעם פארברענג פון די חסידים ,וועל איך
אויפן מארק ,און האט אים אויפגעהערט צו געבן ח"ו איבער לאזן די גאנצע וועלט און זיך פארלייגן
סחורה ,שפעטער ,ווען ער איז שוין געווען א אויף דיר מיט דיינע חסידים.
באוואוסטער רבי ,פלעגט דער גביר זיך גרויסן ,אז
ער האט אים "געמאכט פאר א רבי". דערפאר ,כדי דער יצר הרע זאל מיינען אז איך
בין מקיים וואס ער האט געהייסן ,בין איך אריין
דער גביר האט געהאט א איידעם ,א ירא געקומען און צושטערט דעם פארברענג ,אבער
שמים ,וואס האט געוואלט פארן קיין קאסוב אויף בעפאר איך בין אריין געקומען ,האב איך
ראש השנה ,און דער שווער זייענדיג א מתנגד צום פארמאכט דעם טיר פון די ביהמ"ד כדי איר זאלט
דרך החסידות האט אים פארשלאסן אין א צימער, נישט האבן קיין ברירה און זיך מיזן צוריק זעצן
כדי ער זאל נישט קענען פארן צום צדיק קיין שמועסן ,ווייל דאס ברענגט א גרויסע נחת רוח
קאסוב ,אבער די חסידים האבן געהאלפן פארן אויבן אין הימל.
איידעם זיך ארויסצוכאפן פונעם צימער ,און זיי •••
זענען געפארן ,ביים געזעגענען האט דער איידעם עס ווערט דערציילט ,אז אין די יארן איידער
מורא געהאט פאר'ן שווער ,אז ווען ער וועט כאפן דער הייליגער אהבת שלום זי"ע איז געווארן רבי,
אז ער איז יא געפארן צום רבין ,וועט ער דאך זיין איז אין שטוב געווען אזא דחקות ,אז עטליכע טעג
אינגאנצן גערעגט. האט ער נישט געהאט וואס אריינצונעמען אין
57
ישראל ,האט ער געקלערט ווער עס זאל זיין דער האט דער רבי דער צדיק דער הייליגער אהבת
ממלא מקום ,און האט געזאגט ,אויף איינעם" ,ער שלום זי"ע געזאגט פארן יונגערמאן ,זארג זיך נישט
טויג ,אבער ער וויל" ,אויף א צווייטן" ,ער וויל נישט, גיב א גרוס פאר דיין שווער ,ער איז פון אונזערע
אבער ער טויג נישט" ,און אויפן הייליגען אהבת באקאנטע ,און בעט אים ער זאל מיר שיקן אן
שלום זי"ע האט זיין רבי געזאגט" ,ער טויג ,און ער אתרוג ,דער שווער האט אים אויפגענומען מיט א
וויל נישט". פריינטליך פנים ,און פלוצלינג האט א סוחר וואס
••• האנדלט אין גריכנלאנד אים געשיקט גאר שיינע
מען דערציילט ,אז ווען דער צדיק רבי זאב אתרוגים ,ווען דער שווער האט געזען ווי די
וואלף פון טשארני-אוסטראה זי"ע איז געקומען ווערטער פונעם צדיק איז מקיים געווארן ,האט דער
צום פארט ,פארן ארויפגיין אויף דער שיף קיין ארץ גביר ר' אברהם אייזיק אויסגעקליבן דעם שענסטן
ישראל ,האט ער געהייסן דעם חסיד וואס איז אתרוג און דאס געשיקט קיין קאסוב ,און פון
געפארן מיט אים ,ער זאל זיך אומקערן און דעמאלט איז ער געווארן פון די גרויסע חסידים
אויפנעמען דעם הייליגען אהבת שלום פאר א רבי. פונעם הייליגען אהבת שלום זי"ע.
•••
דער חסיד איז אנגעקומען און געבליבן שטיין עס ווערט געברענגט ,אז ווען דער צדיק וקדוש
אין הויף ,און ער האט געזען ,ווי די רעבעצין ונעם רבי זאב וואלף פון טשארני-אוסטראה זי"ע איז
הייליגען אהבת שלום האט דעמאלט געמאכט געפארן קיין ארץ ישראל בשנת תקנ"ח ,האבן אים
קאלך )סיד( ,און דורך דאס פארקויפן האט זי פילע חסידים באגלייט ,און דער תלמיד דער
געשפייזט די משפחה ,די קליינע קינדער האבן זיך הייליגער אהבת שלום איז געווען צווישן זיי.
געשפילט אין הויף און אומגעווארפן דאס פאס
קאלך ,און אלעס איז אויסגערינען. צווישן די חסידים איז געווען א גביר וואס האט
געגעבן א קוויטל פארן צדיק רבי זאב וואלף ,און
די רעבעצין איז אריין צו איר מאן דער ער האט זיך מזכיר געווען ,אז ער האט
הייליגער אהבת שלום זי"ע ,און האט מיט א געוויין אויפגענומען צו שטעלן סחורה ביז א געוויסן טאג,
דערציילט דאס דחקות אין שטוב ,און יעצט האט און אויב נישט וועט ער מוזן באצאלן א ריזיגן קנס,
זיך אויסגעגאסן דאס גאנצע סחורה די רבי דער און ער האט געבעטן דעם רבין ,אז ער זאל אים
הייליגער אהבת שלום ,וואס איז געזעסן און געבן א ברכה אז ער זאל זיך ארויסדרייען אן קיין
געלערנט ,האט געענטפערט בזה"ל" ,אז ס'איז שוין שאדן.
גאר שלעכט ,ווערט גוט".
דער שליח ,וואס האט דאס אלעס צוגעזען, האט דער צדיק רבי זאב וואלף זי"ע געזאגט,
איז דעמאלט אריין און אים איבערגעגעבן דעם "איך האב נישט קיין כח פון דעם וועג ,גיי צו דעם
"כתב התמנות" ,און ווען ער איז ארויס ,האט אים א יונגערמאן פון קאסוב ,און דורך אים וועט קומען די
מאדערן געקליידטער איד )"א דייטשל"( ,וואס ער ישועה" ,דער גביר האט זיך געוואונדערט און
האט נאך קיינמאל נישט געזען אין שטאט, געזאגט פארן רבין" ,קען דען דער יונגערמאן ווירקן
געפרעגט ,וואו דער רבי וואוינט ,דער דייטשל איז אזוי ווי דער רבי" ,האט דער צדיק רבי זאב וואלף
אריין צום הייליגען אהבת שלום זי"ע ,און געגעבן געענטפערט" ,כמוני ממש!".
צוואנציג רייניש ,און דאס איז געווען זיין ערשטער אביסל שפעטער איז דער גביר געקומען קיין
פדיון אלס רבי ,און נישט לאנג נאכדעם האט זיך די קאסוב ,האט דער הייליגער אהבת שלום זי"ע
מצב אין שטוב געטוישט און עס איז געווען מיט געזאגט "א גרויסע זאך האסטו געבעטן ,אבער ווייל
וואס צו שפייזן די משפחה. מיין רבי האט דיך געשיקט ,וועל איך עס טון
••• בעזהשי"ת" ,און עס איז געשען א נס ,די סחורה איז
עס ווערט דערציילט ,איבער די הייליגע אויגן אנגעקומען צו דער צייט.
פונעם צדיק דער הייליגער אהבת שלום זי"ע,
איינמאל איז דער הייליגער אהבת שלום געגאנגען אויך ווערט דערציילט ,אז ווען דער צדיק רבי
צו פוס צום צדיק רבי משולם פייביש מזבאריז זאב וואלף האט זיך אוועק געצויגען קיין ארץ
58
••• זי"ע ,וואס האט זיך דאן אויפגעהאלטן אויף שבת
דער צדיק רבי אברהם יוסף מבארשא זי"ע האט קודש אין שטאט סקאליא.
דערציילט ,אז דאס ערשטע מאל וואס ער איז
געווען אויף שבת ביים רבי'ן דער הייליגער אהבת דאנערשטאג פארנאכט ,נאך א טאג פון
שלום זי"ע ,איז ער נאך נישט געווען צוגעוואוינט פאסטן ,איז ער אריין אין א קרעטשמע ,און דער
צו אזא געהויבענע דאווענען ,און ווען דער רבי בעל הבית האט אים געזאגט ,אכסניא קען איך
האט אנגעהויבן "הודו לד'" ,האבן די חסידים צושטעלן ,אבער עסן איז נישטא ,די קינדער בעטן
געשריגן מיט שטארקע קולות ,אז ער האט זיך ברויט שוין צוויי טעג ,און איך בין שולדיג א גרויסן
נישט געקענט קאנצענטרירן ,און האט געמוזט חוב פאר דעם פריץ ,דער צדיק האט מסכים געווען
ווארטן ביז שמונה עשרה. דערצו און איז איינגעשטאנען דארט אינעם
אכסניא פאר די נאכט ,און די גאנצע נאכט איז דער
האט דער צדיק רבי אברהם יוסף געזאגט ,אז צדיק נישט געשלאפן.
די התלהבות און דביקות פונעם רבי'ן ביי פסוקי
דזמרה איז געווען אזוי גרויס ,אז עס האט זיך אים אינדערפרי איז אנגעקומען צום אכסניא א
אויסגעזעהן ווי די ווענט פונעם בית המדרש מיט'ן רייכער איד מיט א וואגן ,און האט פארגעלייגט
דאך הייבן זיך אויף אין דער הייך ,און ער האט פארן הייליגען אהבת שלום צו פארן מיט אים
צוגעגעבן" ,אויב מען וועט מיך בעטן ,קען איך דאס ווייטער קיין סקאליא ,אבער דער הייליגער אהבת
זאגן ווי א עדות". שלום האט געזאגט ,אז ער וועט מיט אים פארן,
••• נאר אויב איר גיט אים קודם צוואנציג רובל ,און דער
עס ווערט דערציילט ,אז דער הייליגער אהבת צדיק האט געזאגט בזה"ל" ,גלגל הוא שחוזר
שלום זי"ע פלעגט דאווענען פארן עמוד אין זיין בעולם".
אייגענעם ארט ,און א מחיצה האט אפגעטיילט
צווישן אים און דעם עולם ,אלע האבן געהערט זיין דער רייכער איד האט געגעבן פארן צדיק
דאווענען קלאר און זיס ,אבער קיינער האט זיך צוואנציג רובל ,און דער הייליגער אהבת שלום איז
נישט געוואגט אריינצוקוקן. גלייך אריין צום בעל אכסניא ,און האט פארן
קרעטשמער איבערגעגעבן די צוואנציג רובל ,און
איינמאל איז א חוצפה'דיגער מענטש דער איד דער בעל אכסניא האט מיט דעם
ארויפגעקראכן אויף דער מחיצה צו קוקן ,און ער געקויפט ברויט פאר די קינדער און חלות אויף
איז צוריקגעפאלן אויף דער ערד און געבליבן ליגן שבת ,און דער הייליגער אהבת שלום זי"ע האט
ווי א שטיין ,און מיט גרויס מי האט מען אים געזאגט פארן בעל אכסניא בזה"ל" ,פון היינט
דערוועקט ,און ער האט דערציילט" ,אז ער האט וועסטו ארויפגיין ,און דער רייכער וועט אראפגיין,
געזען דעם רבי'ן ווי א מלאך ,אויסגעשטרעקט אויף און דו וועסט אים מוזן באצאלן טובה תחת טובה".
דער ערד ,און א פייער ברענט ארום אים".
••• אזוי האט טאקע פאסירט ,יענער בעל אכסניא
אמאל איז געקומען צום הייליגן אהבת שלום איז געווארן א גביר ,און דער גביר איז געווארן
זי"ע א גרויסער גביר פון זיינע חסידים ,און ליידער א ארימאן ,נאך יארן איז דער רייכער
געברענגט א שיינעם פדיון ,דער רבי האט אים אנגעקומען קיין קאסוב צווישן די קבצנים ,נישט
אויפגענומען מיט א שיינעם פנים ,און אינמיטן וויסנדיג ווער דער רבי איז ,דער הייליגער אהבת
שמועס האט דער הייליגער אהבת שלום שלום האט אים אבער יא דערקענט ,און האט אים
געפרעגט" ,דו ווייסט אפשר וואס עס מאכט דער געגעבן א פארחתמ'טן בריוו ,און געזאגט ,אז ער
מלמד פון דיין שטאט? ער איז דאך אויך פון זאל דאס טראגן צו "א גביר פון אונזערע לייט" ,און
אונזערע חסידים". דאס איז געווען דער געוועזענער קרעטשמער,
נאך מער ווי פופצן יאר האט דער אלטער גביר אים
דער גביר האט נישט געוואוסט וואס צו נישט דערקענט ,אבער נאך איידער ער האט
ענטפערן ,ווייל ער האט דעם מלמד פון זיין שטאט געעפנט דעם בריוו ,האט ער געזאגט" ,איך ווייס אז
נישט געקענט ,דער רבי האט אים נאכאמאל דאס איז פונעם רבי'ן פון קאסוב".
59
חתונה ,אבער איך וויל האבן א חלק אין אייער איבער געפרעגט ,ביז דער גביר האט געזאגט" ,אז
שמחה ,כאטש א "מצוה טאנץ" וועל איך טאנצן ,ער ער האט קיינמאל נישט געהאט קיין געשעפט מיט
האט גערופן עטליכע מנגנים ,אנגעטון שבת'דיגע יענעם מלמד ,דעריבער קען ער אים נישט".
קליידער ,גענומען זיין טיכל ,איין עק געגעבן פאר
מיר און דעם צווייטן געהאלטן אליין ,און געטאנצט האט דער רבי אים געזאגט מיט ווייכע
מיט גרויס שמחה און דביקות. ווערטער ,וואס זענען ארויס פון הארץ" ,שעם זיך
דערמיט! דער אייבערשטער האט דיר געמאכט א
עס איז געווען פאר אונז א גרויסע וואונדער גביר איבער דיינע ברידער ,און דו ווילסט נישט
פון ווי דער הייליגער אהבת שלום האט געהאט וויסן ווער דיינע ברידער זענען? איר זענט ביידע
אזויפיל געלט אינעם שופלאד ,ווייל ער האט דאן מיינע חסידים ,איר וואוינט אין איין שטאט ,און איר
געלעבט אין א גרויסע דחקות ,אבער שפעטער קענט זיך נישט? פארוואס פרעגסטו זיך נישט נאך
האבן מיר געהערט ,אז ער האט געהאט א ברכה פון ווער די ארעמע יראי שמים פון דיין שטאט זענען,
זיין רבי'ן די זיידע רבי זאב וואלף זי"ע ,אז ווען ער כדי דו זאלסט קענען מיטפילן זייער צער און זיי
וועט ברויכן געלט פאר א דבר מצוה ,זאל ער זאגן, העלפן? דער אייבערשטער האט דיר דאך דערפאר
"בזכות רבי ר' וועלוויל ,הושיעה נא!" ,און געגעבן עשירות ,אז דו זאלסט העלפן די ארעמע און
אריינלאנגען די האנט אינעם שופלאד ,שפעטער פרעגן וואס זיי מאכן".
האט זי דערציילט ,אז עס זענען געווען דריי •••
הונדערט רענדלעך ,און דערצו האט ער איר די רעבעצין פונעם צדיק רבי דוד מטאלנא זי"ע
געגעבן די חתונה קליידער וואס ער האט האט דערציילט ,א מעשה וואס איז געשען מיט איר
צוגעגרייט פאר זיין אייגענער טאכטער. אליין ,איר טאטע דער צדיק רבי ישראל אברהם
••• זי"ע א זון פונעם צדיק רבי זושא מאניפאלי זי"ע,
אין שטאט זבאריז האט געוואוינט א בעל הבית, איז ביי איר שידוך שוין נישט געווען בחייו ,און די
וואס יעדעס מאל ווען דער רבי דער הייליגער מאמע די צדקת מרת ציזיא חנה ע"ה ,איז געווען א
אהבת שלום זי"ע איז געקומען צום צדיק רבי טאכטער פון רבי זאב וואלף מטשארני-אוסטראה
משולם פייביש מזבאריז זי"ע ,האט ער אים זי"ע.
צוגעגרייט א צימער און עסן ווי פאר א מלך ,און זיין
איינציגע טאכטער ,א קליין מיידל ,האט אים ווען עס איז געקומען די צייט פון די חתונה
באדינט. בשנת תקע"ד ,איז נישט געווען מיט וואס צו מאכן
די חתונה ,האבן די מאמע גע'עצה'ט צו פארן קיין
יארן שפעטער ,נאך איר חתונה ,איז די מיידל קאסוב צום צדיק דער הייליגער אהבת שלום זי"ע,
ל"ע בלינד געווארן אויף ביידע אויגן ,און די וויבאלד דער הייליגער אהבת שלום איז דאך
דאקטוירים האבן נישט געקענט העלפן ,איז דער געווען א תלמיד פונעם זיידן רבי זאב וואלף זי"ע,
טאטע מיט איר געפארן קיין קאסוב ,אינמיטן און אפשר וועט ער קענע ארויסהעלפן מיט די מצב
נאכט זענען זיי אנגעקומען און זיך אוועקגעזעצט צו קענען דעקן די חתונה הוצאות.
נעבן אויוון אין בית המדרש ,און פלוצלינג איז ווען מיר זענען אנגעקומען ,איז ער ארויס
געקומען דער משמש פונעם הייליגען אהבת אנטקעגן אונז מיט גרויס כבוד ,און מיר זענען
שלום ,און געזאגט" ,דער רבי האט אים געווען ביי אים אין שטוב פאר עטליכע טעג,
אויפגעוועקט און געהייסן ער זאל זיי יעצט אריבער נאכדעם האט ער אונז גערופן און צו מיר געזאגט,
ברענגען". "בתי ,כלה נאה וחסודה ,נעם דיין פארטעך און
האלט עס מיט דער האנט" ,און דער הייליגער
ווען זי האט דערמאנט פארן הייליגען אהבת אהבת שלום האט געעפנט דעם שופלאד ,און האט
שלום זי"ע ,אז זי האט אים באדינט אלס קינד ,האט אנגעפילט דעם פארטעך מיט גאלדענע רענדלעך.
ער געענטפערט" ,מיין טאכטער ,זארג זיך נישט,
איך האב דיר שוין צוגעגרייט א רפואה פון גן עדן", און צו מיין מאמע האט ער געזאגט ,ווען איך
און האט איר דערלאנגט זיין טיכל צו לייגן אויף די וואלט געהאט די כח ,וואלט איך געפארן אויף דער
60
תורה ,האסטו דערפון נחת .דאס אלעס האט דאך אויגן ,און זי האט אנגעהויבן זען כאחד האדם ,ווען
דער מלמד דיר געגעבן ,קומט אים נישט כאטש א דער רבי האט געהייסן ברענגען קאווע ,איז זי
מתנה פאר דעם?". געלאפן און עס געברענגט ,האט ער געזאגט" ,יישר
כח ,ווי זי האט מיך באדינט אלס קינד ,פאסט אז זי
דער בעל הבית האט געוואלט געבן דעם זאל מיך באדינען יעצט אויך".
מלמד א מתנה ,האט דער רבי געזאגט" ,ניין ,דאס •••
גייט נישט אראפ פונעם שכר לימוד ,דעם שכר אין ספר עשר צחצחות ווערט געברענגט א
לימוד מוז מען באצאלן ,און די מתנה איז מעשה ,וואס דער הייליגער אהבת שלום זי"ע האט
באזונדער". אליין דערציילט ,אין א שטאט איז געווען א רב,
••• וואס די אידן האבן אים צוגעזאגט צו צושטעלן
דער הייליגער אהבת שלום זי"ע איז אמאל יעדן יום טוב עסן פאר זיינע סעודות ,דער רב איז
געווען ביי א תלמיד פון רבי ר' מיכל'לע זלאטשובער געווען א גרויסער ארימאן ,און האט זיך אויף דעם
זי"ע ,יענער איז געווען א גרויסער בעל מדריגה ,און פארלאזט.
ער האט מכבד געווען דעם הייליגען אהבת שלום
מיט א שטיקל לעבער ,און יענער צדיק האט אים איין יום טוב האט מען פון אים פארגעסן ,און
אנגעזאגט ,אז פארן עסן זאל ער זאגן" ,לכבוד שבת זיינע קינדער האבן געוויינט אז זיי זענען הונגעריג,
קודש" ,און אזוי מאכן די ברכה. און ער האט זיי געזאגט" ,קינדער ,מיר זענען דאך
אידן ,מיר וועלן ליידן דעם הונגער לכבוד יום טוב",
דער הייליגער אהבת שלום האט נישט געטון אינמיטן איז אריינגעקומען א איד מיט א זאק אויפן
אזוי ,נאר געמאכט די ברכה און געגעסן ,האט רוקן און געפרעגט ,צי דא וואוינט דער רב.
יענער צדיק אים געפרעגט ,פארוואס ער האט
נישט געזאגט "לכבוד שבת קודש" ,האט דער און דער אומבאקאנטער איד האט זיך
הייליגער אהבת שלום זי"ע געענטפערט מיט זיין אנגעגעבן אלס א מולנער ,און ארויסגענומען פון
מידת האמת" ,אויף די לעבער אליין האב איך אויך זיין זאק עסן פארן רב און זיין משפחה ,דער רב
נישט געקענט מאכן די ברכה ,נאר אויפן באשעפער האט מקבל געווען די מתנה ,און געגעבן צו עסן
וואס האט באשאפן די לעבער". פאר זיינע קינדער ,און אזוי האבן זיי געקענט
••• פראווען דעם יום טוב מיט גרויס שמחה ,ווען דער
דער הייליגער אהבת שלום זי"ע איז אמאל הייליגער אהבת שלום האט דערציילט די מעשה,
געווען אויף שבת אין א שטאט אין די טעג פון בין האט ער געזאגט ,אז דער רב איז געווען א גרויסער
המצרים ,שבת קדוש איז דארט געווען א חסיד ,און דער וואס האט געברענגט דעם זאק איז
געוואלדיגע שמחה ,ביז מען האט געטאנצט אויף געווען אליהו הנביא ז"ל.
די דעכער ,נאך שבת זענען די לומדים פון שטאט •••
געקומען צום רבי'ן ,האט ער זיי געפרעגט וואס זיי א מלמד האט זיך אמאל אפגערעדט פארן
זאגן צו דער שמחה פון שבת. הייליגן אהבת שלום זי"ע ,אז זיין בעל הבית האט
אים נישט באצאלט דעם גאנצן שכר לימוד ,דער
האבן זיי געענטפערט ,אז לויט זייער מיינונג בעל הבית האט אבער גע'טענה'ט ,אז ער האט אים
איז עס געווען צופיל ,ווייל מען האלט דאך אין די שוין געגעבן מער וויפיל עס קומט אים.
שבתים פון בין המצרים ,האט דער רבי געזאגט מיט
א גרויס ברען" ,שבת איז דאך א מתנה ,ווי די גמרא האט דער רבי דער הייליגער אהבת שלום
זאגט" ,מתנה טובה יש לי בבית גנזי ושבת שמה", געפרעגט דעם בעל הבית" ,אויב איינער וואלט דיר
און ביי א מתנה איז נישט דא קיין דינא דבר מצרא". געגעבן א שיינע מתנה ,וואלסטו אים דען נישט
צוריקגעגעבן א מתנה? דער מלמד האט געלערנט
מיט דיין זון ,דו גייסט דאך ארום מיט דיין געשעפט,
און האסט נישט קיין צייט צו לערנען מיט אים,
יעצט ,ווען דיין זון זאגט א ברכה אדער עפעס א דבר
61
זיין פטירה ,זיין טאטע האט זיך כמה פעמים אין
יארצייט י"ח מרחשון
לעבן אויס געדריקט מיט א התפעלות אויף די
גדלות און קדושה פון דעם זון.
הרה"ק רבי יחזקאל ב"ר אברהם ישכר הכהן זי"ע
ער האט חתונה געהאט מיט הרבנית הצדקת מרת )ראבינאוויטש( ,בעל כנסת יחזקאל ,מראדומסק
פעסיל צביה ע"ה,
בת הרה"ק רבי יוסף יהודה ערליך מאוסטרובצא ער איז געבוירן אין שטאט ראדומסק ,בשנת תרכ"ג.
זי"ע.
צו זיין טאטן הרה"ק רבי אברהם ישכר בעל חסד
נאך די חתונה האט דער צדיק אויף געמאכט א
לאברהם מראדומסק זי"ע,
געשעפט פון ווי ער האט געצויגען זיין פרנסה,
בן הרה"ק רבי שלמה בעל תפארת שלמה
ווייל דער צדיק האט בשום אופן נישט געוואלט
מראדומסק זי"ע,
נהנה זיין פון קיין רבנות ,נאר געוואלט זיין א נהנה
בן הרה"ק רבי דוב צבי הכהן ראבינאוויטש
מיגיע כפו ,אפילו נאכדעם וואס ער איז געווארן
מוולאשצווי זי"ע,
בלית ברירה א רב אין שטאט נייעפעלד ,האט ער
בן הגה"ק רבי אריה לייבוש הכהן אב"ד שדה חדש
קיינמאל נישט גענומען קיין פדיון מיט א קוויטל.
זי"ע,
ער איז געווען מפורסם מיט זיין געוואלדיגע בן הגה"ק רבי אלעזר הכהן אב"ד וואדיסלוב זי"ע.
מידת צדקה וחסד ,ער האט גאר גרויסע סכומים
געטיילט פאר צדקה פון זיין אייגענע געלט ,אויך ער איז געווען א איש קדוש ועניו מאוד ,א
האט דער צדיק אליינס צוזאמען געשטעלט למדן עצום און א בקי נפלא בתורת הנגלה והנסתר,
גרויסע סכומים פאר צובראכענע אידן און שם לילות כימים דער צדיק האט געלערנט תורה
ארימעלייט ,ער האט געהאט א געוואלדיגע אהבת יומם ולילה בקדושה ובטהרה און מיט א
ישראל און ליב געהאט יעדן איד אהבת נפש און זיך געוואלדיגע התמדה ,ער איז געווען מפורסם אלס
אוועק געגעבן זיין גאנץ לעבן פאר א אנדערן איד, איינע פון די צדיקי הדור מיט זיין געוואלדיגע
זיין שטוב איז אייביג געווען אפען פאר יעדן איד גדלות בתורה און קדושה ,זיין עבודת התפלה וואס
און ער האט יעדן מקבל געווען בסבר פנים יפות. איז צו געגאנגען מיט א מתיקות און א געוואלדיגע
התלהבות וואס האט צו געצויגן אידן פון איבעראל
נאך בחייו פון זיין הייליגען טאטן ,איז ער שוין וואס זענען געקומען מיט האלטן זיין עבודת
געווען מפורסם בעולם התורה ,מיט זיין גדלות הקודש ,ער איז געווען באוויסט אלס א איש פלא
בתורה און זיין געוואלדיגע קדושה ,דאן זענען שוין מיט זיין געהויבענע דרך אין עבודת השם ,ער איז
אידן געקומען שעפן תורה ויראת שמים און א דרך געווען א נהנה מיגיע כפו און נישט געוואלט זיך
אין עבודת השם פון דעם צדיק וקדוש ,ער איז מפרנס זיין פון קיין רבנות.
געווען מפורסם אלס א בקי בתורת הח"ן און תורת
הנסתר. פון זיין יוגענט האט מען שוין געזען כי
לגדולות נצורות ,ער האט זיך שוין דאן מצטיין
אפאר יאר נאך זיין חתונה ,האט מען דעם געווען אין זיין התמדת התורה ,ער פלעגט אלס
צדיק אויף גענומען אלס רב אין שטאט נייעפעלד, קינד שוין זיין איינגעשפארט אין זיין חדר מיוחד
דארט האט דער צדיק ווייטער עוסק געווען און עוסק געווען שעות אריכות אין תורה ועבודת
בתורה מיט א געוואלדיגע התמדה ,אויך האט ער השם מיט א געוואלדיגע התמדה ,ער האט אויך
דארט עוסק געווען אין די צרכים ברוחניות געלערנט תורת הנסתר ,אבער פאר זיך אליין ,אז
ובגשמיות פארן שטאט ,מען האט דעם צדיק גאר קיין מענטש זאל נישט וויסן דערפון.
שטארק מכבד געווען און מעריץ געווען דארט אין
שטאט. א גרויס חלק פון זיין תורה האט ער קונה
געווען פון זיין הייליגע טאטע זי"ע ,דער טאטע
י"ג אלול בשנת תרנ"ב ,ווען זיין הייליגע טאטע האט דעם קינד גאר שטארק מחבב געווען און
איז נסתלק געווארן ,האבן די חסידים פונעם טאטן מקרב געווען זענדיג אין אים זיין ממלא מקום נאך
62
געוואלדיגע התמדה ,אפילו מיט די יסורים ,האט אים געוואלט אויף נעמען אלס דער ממלא מקום
ער יעדן איד אויף גענומען און זיך אפגעגעבן מיט פון זיין טאטן אין ראדומסק ,אבער דער צדיק מיט
יעדן איינעם מיט זיין גרויסע אהבת ישראל ,ער זיין גרויס עניוות האט באמת נישט געהאלטן אז ער
האט זיך אייביג מצער געווען בצרתן של ישראל, איז ראוי צו איבער נעמען אזא הייליגע חסידות ,און
און מאידך גיסא משמח געווען בשמחתו של געזאגט ,אז מען זאל אויף נעמען זיין יונגערע
ישראל ,צדיקים בדורו האבן ממש נישט געקענט ברודער הרה"ק רבי יעקב יוסף בעל אמת ליעקב
משיג זיין ,ווי אזוי דער צדיק וקדוש גייט אן מיט מקלאבוצק זי"ע אלס ממלא מקום ,ווייל ער דער
זיין הייליגע עבודת הקודש אפילו מיט די שווערע צדיק האט שוין יורש געווען פונעם טאטן דאס
יסורים. מידה פון ענוה.
זיין דביקות אינעם גרויסן באשעפער איז אבער דער ברודער האט בשום אופן נישט
געווען גאר געהויבען ,עס איז געווען גאר געוואלט נעמען דאס רבנות ,זאגענדיג אז דער
וואונדערליך ,אז אפילו דער צדיק האט זיך אראפ גרויסער ברודער איז אסאך גרעסער און ער איז
געלאזט צו יעדן איד ,האבן אבער די חסידים באמת ראוי צו ווערן דער ממלא מקום ,בלית
געהאט א געוואלדיגע יראת הכבוד פאר דעם ברירה איז דער צדיק אריבער קיין שינאווא צו
צדיק ,ווען מען האט דעם צדיק געגעבן א קוויטל, הרה"ק בעל דברי יחזקאל משינאווא זי"ע און
האט מען געזען ווי דער צדיק גייט אריין אין א געזאגט ,וואס דער הייליגער שינאווער רב וועט
מוראדיגע דביקות און פאר ארבעט מעשים נוראים הייסן וועט מען טון.
צו ברענגען ישועות פאר דער וואס איז זיך מזכיר
ביי אים ,אידן האבן ביי דעם צדיק געזען ישועות אנקומענדיג קיין שינאווא איז דער צדיק אריין
חוץ לדרך הטבע. צום הייליגען שינאווא רב ,און אזוי ווי ער טרעט
אריין אין שטוב פונעם הייליגען שינאווא רב זי"ע,
ער האט איבער געלאזט זיינע הייליגע דברי זאגט אים דער הייליגער שינאווער רב" ,ברוך הבא
תורה אינעם ספר כנסת יחזקאל על התורה. הרבי מראדומסק" ,מער האט שוין נישט אויס
געפעילט ,און מען האט געהאט דעם חוות דעת
ער האט איבער געלאזט זיינע הייליגע קינדער.
פונעם הייליגען שינאווא רב ,און מען האט אויף
הרה"ק רבי שלמה חנוך הכהן בעל שבחי כהן גענומען דעם צדיק אלס ממלא מקום.
מראדומסק זי"ע ,הי"ד ,חתן דודו הרה"ק רבי משה
אלימלך ראבינאוויטש זי"ע, ער האט דאס רבנות געפירט מיט א
הרה"ק רבי אלימלך אריה הכהן משידלוב זי"ע, געוואלדיגע שטארקייט ,דאן איז דאס חסידות
הי"ד ,חתן הרה"ק רבי יעקב בידרמן משידלוב זי"ע, ראדומסק געוואקסן צו איינע פון די גרעסטע
חתנו ,הרה"ק רבי משה טווערסקי אב"ד מקראסנא חסידות'ער אין גאנץ אירופה ,רוב גדולים און
זי"ע, צדיקים בדורו האבן דעם צדיק וקדוש מעריץ
חתנו ,הרה"ק רבי דוד הלברשטאם מזמיגראד זי"ע, געווען און געקומען זיך מסתופף זיין בצלו און פאר
חתנו ,הרה"ק רבי משה ווייס מו"ץ בלודז זי"ע, ברכות און ישועות.
חתנו ,הרה"ק רבי יואל טווערסקי מראווע-ריסקא ווי באקאנט האט דער צדיק זיין גאנץ לעבן
זי"ע. געליטן אויפן מחלה סוכרת )דייעביטיס( וואס
נסתלק לגנזי מרומים ח"י מרחשון בשנת בימים ההם איז דאס געווען א גאר שווערע מחלה,
תרע"א ,זייענדיג נאר 48יאר אלט ,ומנוחתו כבוד דער צדיק האט געהאט יסורים רבים ונוראים ,דער
איז אין דעם אוהל צוזאמען מיט זיין טאטן און דער צדיק האט אמאל מעיד געווען אויף זיך בזה"ל" ,את
זיידע דער הייליגער תפארת שלמה זי"ע אין היסורים שאני סובל אף אחד לא יכול להבין ולתאר
שטאט ראדומסק. אותם".
זכותו הגדול יגן עלינו אבער מיט די אלע יסורים האט דער צדיק מיט
ועל כל ישראל אמן. א מסירת נפש ממש עוסק געווען בתורה מיט א
63
גאר פרי פארטאג'ס אז דער רבי דער הייליגער מעשיות
כנסת יחזקאל זי"ע ,געגאנגען אין מקו' זיך טובל'ן,
אין זיין גרויס התלהבות ,האט ער נישט געקוקט עס ווערט דערציילט ,אז ווען דער הייליגער
אויף די היץ ,זיך גע'טובל'ט ווי געווענליך און חסד לאברהם זי"ע איז נסתלק געווארן ,האט דער
ארויס ,און מען האט גארנישט באמערקט אויף זון דער הייליגער כנסת יחזקאל זי"ע געהאלטן ,אז
אים ,ערשט ווען אנדערע האבן געוואלט אריין, די רבי'סטעווע געהערט צו זיין יונגערן ברודער,
האט מען געזען אז די וואסער איז זידיג הייס ,און הרה"ק רבי יעקב יוסף בעל אמת ליעקב אב"ד
מען האט געדארפט לאנג ווארטן און צוגיסן אסאך קלאבוצק זי"ע ,און דער ברודער רבי יחזקאל האט
קאלט וואסער ביז מען האט זיך געקענט טובל'ן. געזאגט אויפן ברודער" ,ער איז א גאון און א קדוש,
••• און מער ראוי ווי איך" ,אבער דער ברודער האט
זיין איידעם ,דער קראסנער רבי הי"ד האט געענטפערט פונקט פארקערט" ,די רבי'סטעווע
דערציילט ,אז דער שווער דער הייליגער כנסת געהערט צום עלטערן ברודער דעם הייליגען כנסת
יחזקאל זי"ע האט באפוילן ,מען זאל מאכן פאר יחזקאל".
אים און פאר זיין פאמיליע שטיוול וואס זענען
ברייט אויבן ,נישט ענג צום פוס ווי די מאדערנע, אזוי זענען די חסידים געבליבן ווי שאף אן א
און ער האט ערקלערט די סיבה ,ווייל ווען א איד פאסטוך כמעט א גאנץ יאר ,יענעם יאר ראש השנה
שטייט אויף אינדערפרי צו דינען דעם באשעפער, זענען אלע חסידים געקומען קיין ראדומסק ,און
שטייט שוין דער יצר הרע ביי אים צו אפקילן זיין ווען עס איז געקומען די צייט צו פראווען דעם
ברען צו עבודת השם. טיש ,איז קיינער פון די ברודער נישט אריין ,און
יעדער האט געטענה'ט אז דער אנדערער איז מער
די ענגע שטיוול זענען זיין ערשטער כלי צו ראוי ,ווען זייער מאמע ,די צדקת ,האט דאס
אפקילן די ברען ,ווייל מען דארף זיך אוועקזעצן געהערט ,האט זי באפוילן דעם הייליגען כנסת
און שטופן און ציען ,און ביז מען איז פארטיג איז די יחזקאל אריינצוגיין צום טיש בתורת כיבוד אם,
ברען שוין אפגעקילט" ,דערפאר וויל איך אז ווייל ער איז דער עלטערער.
אונזערע שטיוול זאלן זיין ברייט ,מען זאל גרינג אבער ווייל זיי האבן נאך אלץ נישט געקענט
אריינשפרינגען – און ארויס פון יצר הרע'ס הענט", אפמאכן ,האבן זיי באשלאסן צו פארן צום הייליגען
און ער פלעגט אויך אסאך ווארענען זיין פאמיליע שינאווער רב זי"ע ,און ווי ער וועט זאגן אזוי וועלן
און חסידים ,זיך נישט צו פארנעמען צופיל מיט זיי טון ,ווען דער הייליגער כנסת יחזקאל זי"ע איז
קליידער און הויזגעצייג ,ווייל דאס איז פון די כלים אריין צו אים ערשט ,נאך בעפאר ער האט געקענט
פונעם יצר הרע אפצושלעפן פון עבודת השם. זאגן א ווארט ,האט דער הייליגער שינאווער רב
••• אים באגריסט און געזאגט" ,ברוך הבא,
אין ספר יזכור ראדומסק ווערט דערציילט ,אז ראדומסקער רבי!" ,און דערמיט איז עס
איין נאכט איז א גנב אריין אין רבי'נס שלאף- אפגעמאכט געווארן ,און עס איז געווארן דער
צימער און צוגענומען די זילבערנע לייכטער און ממלא מקום פונעם טאטן זיינדיג דאן נאר 29יאר
נאך זילבערנע זאכן ,די שטוב מענטשן האבן גאר אלט.
גוט געוואוסט ,אז דער רבי איז נישט געשלאפן און •••
האט געזען ווער עס איז ,און דערפאר האבן זיי דער משמש ,ר' שמואל זילבערשטיין ז"ל ,האט
אינדערפרי געפרעגט דעם הייליגען כנסת יחזקאל, געשריבן ,אז ער האט אליין געזען ביים רבין דער
ווער דער גנב איז געווען ,כדי מען זאל די כלים הייליגער כנסת יחזקאל זי"ע ,אז פון דער מינוט
קענען צוריקנעמען. וואס דער רבי האט געעפנט די אויגן אינדערפרי
ביז ער איז פארטיג געווען מיט דער מקוה ,האט עס
אבער דער צדיק וואס האט זיין גאנץ לעבן נישט געדויערט מער ווי צען מינוט.
נישט געקענט זעהן א שלעכטע זאך אויף א
אנדערן איד ,האט נישט געוואלט זאגן ווער דער איינמאל האט מען די מקוה איבערגעהייצט
גנב איז געווען ,ווייל ער איז געווען אזוי פעסט אין און מען האט פארגעסן צי צולייגן קאלט וואסער,
64
דעם רבי'ן ,אז ער זאל קומען קיין לאדזש העלפן אין אמונה ,און באמת געגלייבט ,אז א איד וועט נישט
א ענליכן קאמף. עובר זיין אויף "לא תגנוב" סיידן ער איז אין א
••• גרויסע נויט ,און האט עס גענומען צו פארזעצן און
די חסידים און תלמידים האבן דערציילט ,אז זיך ראטעווען ,און שפעטער וועט ער עס זיכער
ביים טיש ,ווען דער הייליגער כנסת יחזקאל זי"ע צוריקגעבן.
האט געזאגט תורה ,איז ער געווארן ווי א שטיק •••
פלאם פייער ,און ווען ער איז אנגעקומען צום אין דער הקדמה צום ספר כנסת יחזקאל
ווארט "א איד" ,פלעגט ער זיך אזוי שטארק שרייבט זיין זון ,אז "עס איז באקאנט פאר יעדן" אז
אנצינדן ,אז ער האט עטליכע מאל געזאגט "א איד, זיין טאטע האט זיך מוסר נפש געווען קעגן די וואס
א איד" ,און האט נישט געקענט ווייטער זאגן תורה, האבן געוואלט אויסווארצלען די תורה ,און די
אלע האבן געזען ווי טייער יעדער איד איז ביי דעם אלטע ראדומסקער חסידים האבן דערציילט די
צדיק. מעשה.
דער הייליגער צדיק רבי משה מרדכי מלעלוב בשנת תרס"ו ,אין די צייטן פון דער
זי"ע האט אלעמאל דערציילט איבער די רעוואלוציע אין פוילן ,האט דער "בונד" וואס
געוואלדיגע עבודה פונעם הייליגען כנסת יחזקאל זענען ליידער געווען אידן ,אנגעהויבן
זי"ע און אויך זיין מנהג" ,אז ווען ער האט אין זיינע ארויסשלעפן בחורים פון בית המדרש און מיידלעך
דברי תורה דערמאנט דאס ווארט "יהודי" ,האט ער פון די היימען ,כדי זיי זאלן קומען העלפן מיט די
זיך אנגעצונדן און געשריגן מיט א באזונדערע רעוואלוציע ,דער רבי דער הייליגער כנסת יחזקאל
תנועה" .א איד ,א איד ,א איד!". זי"ע האט אין א געווענליכן וואכנטאג באפוילן ,צו
••• פארמאכן אלע אידישע געשעפטן אין ראדומסק,
עס ווערט דערציילט ,אז איינמאל האט א חסיד און גערופן אלע אידן אין שול ,ווייל ער וויל זאגן א
געוואלט קויפן פארן רבי'ן א נייעם טלית ,און דער דרשה.
רבי האט נישט מסכים געווען ,האט דער חסיד
געבעטן אים כאטש צו לאזן וואשן דעם טלית, ביי זיין דרשה האט ער אנגעזאגט פאר אלע
אבער אויך דאס האט ער אפגעזאגט ,און דער צדיק אידן פון שטאט מענער און פרויען ,אז קיינער זאל
האט געזאגט בזה"ל" ,די טלית וואס מען האט נישט לאזן קיין איין בחור אדער מיידל גיין צו די
פארגאסן אסאך טרערן פאר אידנ'ס וועגן ,איז נישט בונד-פארזאמלונגען ,ווייל דאס איז א גזירת שמד,
ראוי מען זאל דאס פארטוישען" ,און ער האט און מען מוז זיך שטעלן אויף יהרג ואל יעבור ,און
געזאגט ,אז דאס איז לויט ווי מען דערציילט אויפן ער האט גאר שטארק גערעדט אז מען ברויך זיך
ט"ז ,וואס האט אויך נישט געוואלט טוישן זיין האלטן שטארק און נישט ח"ו נאכגעבן אויף
טלית. אידישקייט אפילו א קיצו של יוד.
•••
עס ווערט דערציילט ,אז ווען דער צדיק וקדוש אינמיטן האבן די בונד-פירער זיך
רבי שמחה ישכר בער מצעשינוב זי"ע איז קראנק אריינגעריסן אין שול מיט אויסגעשטרעקטע
געווארן ,האט מען געבעטן דעם רבי'ן דעם געווער ,דער רבי דער הייליגער כנסת יחזקאל זי"ע
הייליגען כנסת יחזקאל זי"ע ,אז ער זאל מתפלל האט זיך בכלל נישט דערשראקן ,ער האט געעפנט
זיין פארן צדיק ,דער הייליגער כנסת יחזקאל האט זיין העמד און אויסגעשריגן" ,אויב איר ווילט מיך
זיך שטארק מצער געווען ,און געזאגט א ווארט שיסן – שיסט! איך האב נישט מורא פאר אייך,
אויף די ווערטער פונעם אריז"ל אינעם זמר פון ליל אבער איך גיב נישט אוועק קיין איין טייער קינד צו
רוּסה ְל ִה ַתּ ְק ָפא ַח ָלּ ִשׁין".
שבת " ְל ָארוּס וַ ֲא ָ שמד!" ,זיי האבן אראפגעלאזט די געווער און
זענען פארשעמט ארויס ,און שפעטער האבן זיי
האט דער צדיק דער הייליגער כנסת יחזקאל געשיקט א שליח צו איבערבעטן דעם רבי'ן ,און
זי"ע געזאגט ,חז"ל זאגן אז לעתיד לבוא וועלן ווען דער לאדזשער רב ,הרה"ק רבי אליהו חיים
צדיקים מחיה מתים זיין ,אין ספרים שטייט אז מייזל זי"ע ,האט דאס געהערט ,האט ער געבעטן
65
גרויסער עושר אין אזעלכע שווערע צייטן?" ,האט לעתיד וועלן זיין די נישואין צווישן דעם
ר' שמואל דערציילט פארן רבין די מעשה מיט די אייבערשטן און כלל ישראל ,און היינט איז עס נאר
ציצית ,האט דער הייליגער כנסת יחזקאל זי"ע ווי אירוסין ,דערפאר ,היינט ווען מיר זענען נאר
געזאגט מיט א פשטות" ,בזכות דיין זהירות אין רוּסה" ,האבן די צדיקים נישט דעם כח " ְל ָארוּס וַ ֲא ָ
ציצית האסטו זוכה געווען צו עשירות ,ווי חז"ל זאגן מחיה מתים צו זיין ,אבער " ְל ִה ַתּ ְק ָפא ַח ָלּ ִשׁין",
)שבת לב (:כל הזהיר בציצית זוכה ומשמשין לו שני קראנקע צו היילן האבן זיי יא דעם כח.
אלפים ושמונה מאות עבדים" ,און אז חז"ל זאגן •••
אזוי איז דאס זיכער אמת. עס ווערט דערציילט ,אז איינמאל איז דער רבי
••• דער הייליגער כנסת יחזקאל זי"ע געפארן אין א
עס ווערט דערציילט ,אז מוצאי יום כיפור שטאט צו עוסק זיין אין כלל-ענינים ,און מען האט
בשנת תרע"א ,זיין לעצטער יאר ,האט ער אים נישט געגעבן קיין מינוט רואיג ,אן אויפהער
געפרעגט די חסידים ביים טיש צי איינער זענען געקומען אידן אויף אן עצה ,א גוט ווארט און
געדענקט וואס זיין טאטע האט געזאגט מוצאי יום א ברכה ,און חסידים האבן אוועקגעלייגט גרויסע
כיפור פון זיין לעצטן יאר ,ווען קיינער האט נישט סכומים פדיונות ,און דער רבי האט עס גלייך
געדענקט ,האט ער אליין איבערגעזאגט דעם פארטיילט פאר די ארימעלייט.
טאטנ'ס לעצטע ווערטער.
האט דערציילט איינע פון די נאנטע צום צדיק,
דערנאך האט ער גערעדט וועגן דער גמרא אז ווען מען איז אנגעקומען צו דער באן אהיים,
)יומא ע (.אז ווען דער כהן גדול איז ארויס בשלום האבן די משמשים געזען ,אז דער רבי האט נישט
פונעם קודש הקדשים ,און דער רויטער פאדעם קיין געלט אויף א בילעט ,ווייל ער האט
איז געווארן ווייס ,האט ער געמאכט א יום טוב, אוועקגעגעבן ביזן לעצטן גראשן ,האט ער זיך
"וואס איז ",האט דער רבי געפרעגט" ,אויב דער כהן באשיידן געבעטן איינער זאל אים לייען אפאר
גדול איז ארויס בשלום ,אבער דער פאדעם איז גראשן ,און ווען מען וועט אנקומען אהיים וועט ער
נישט געווארן ווייס – האט ער אויך געמאכט א יום עס צוריקגעבן.
טוב?" ,די קשיא איז געבליבן הענגען ,און מיט א •••
חודש שפעטער ,ח"י מרחשון ,איז ער נסתלק אין די צייטן פון דער רוסיש-יאפאנישער
געווארן. מלחמה )תרס"ד-תרס"ה( איז א איד ,ר' שמואל,
••• אנטלאפן פון זיין היים אין רוסלאנד ,און איינמאל,
אין זיין לעצטן יאר האט ער זיך איינמאל ווען ער איז אנטלאפן פון א סכנה ,זענען זיינע
אויסגעדריקט ,אז "די שעה איז אים דוחק ,און ער ציצית פארכאפט געווארן אין די דערנער פון א
האט שוין נישט קיין כח זיך ארומצודרייען אויף א בוים ,און איינע פון די ציצית זענען אפגעריסן
וועלט וואס איז אינגאנצן שקר" ,און דעם לעצטן געווארן ,האט ער באשלאסן ,אז ער גייט נישט קיין
ליל שבת קודש ,נאך שלום עליכם ,ווען ער האט איין טריט מיט פסול'ע ציצית ,אפילו אויב ער וועט
געזינגען "אשת חיל" מיטן ראדומסקער ניגון ,און דארט שטארבן ,און ער איז געזעסן צוויי טעג
איז אנגעקומען צום פסוק "ותשחק ליום אחרון", אינמיטן פעלד ,דערנאך איז פארביי א איד וואס
האט ער עס איבערגעחזר'ט אסאך מאל מיט א האט געהאט ביי זיך א צווייטן טלית קטן און אים
וואונדערליכע התלהבות ,עד כלות הנפש ,און הגם דאס אוועקגעגעבן.
ער האט נישט געפילט קיין שוואכקייט ,מוצאי שפעטער האט דער איד זיך באזעצט אין
שבת איז ער נסתלק געווארן. פוילן ,און האט געעפנט א קליין געשעפטל ,און עס
איז געווארן א ריזיגע פירמע ,און דער איד איז
געווארן א עושר אדיר ,און ער איז געווען א חסיד
פונעם הייליגען כנסת יחזקאל זי"ע.
איינמאל האט אים דער רבי געפרעגט" ,זאג
מיר ,ר' שמואל ,פון וואס ביסטו געווארן אזא
66
בערך בשנת תרי"ח האט ער חתונה געהאט מיט
יארצייט י"ט מרחשון
הרבנית הצדקת מרת רייזא ע"ה,
בת הרה"ק רבי יעקב משה סג"ל ראטטענבערג
הרה"ק רבי אברהם מרדכי ב"ר מנשה יעקב זי"ע
אב"ד סקאליע זי"ע,
)קלינבערג( ,בעל עלי זית ,מזאלאשיץ
בן הרה"ק רבי מאיר שלום אב"ד סקאליע זי"ע ,פון
די גרויסע תלמידים פון הרה"ק בעל מהרי"א
מזידיטשוב זי"ע. ער איז געבוירן בשנת תר"ב.
ער האט זוכה געווען צו א געוואלדיגע חביבות צו זיין טאטע הרה"ק רבי מנשה יעקב בעל אלפי
פונעם זיידן און דער זיידע האט אים זייער מחשב מנשה זי"ע,
געווען און אויף אים זיך פארלאזט מיטן פירן זיין בן הרה"ק רבי חנוך הלל זי"ע,
צרכי הבית ,אויך האט אים דער זיידע איבער בן הגה"ק רבי אברהם אב"ד בריגל זי"ע,
געגעבן די ארבעט פון מדפיס זיין דעם ספר פונעם בן הגה"ק רבי הלל דייטש מקראקא זי"ע.
זיידן ספר זכרון דברים צוזאמען מיטן אנדערן
אייניקל הרה"ק רבי אלכסנדר צבי זי"ע. און צו זיין מאמע הרבנית הצדקת מרת הינדא שרה
ע"ה,
אויך קען מען זעהן וואס די זיידע בעל היכל בת הרה"ק רבי יצחק אייזיק יהודה יחיאל בעל היכל
הברכה זי"ע שרייבט אינעם הקדמה פונעם ספר הברכה מקאמארנא זי"ע,
זכרון דברים בזה"ל" ,וכעת נתעורר רוח טהרה בן הרה"ק רבי אלכסנדר סענדר בעל זכרון דברים
בנכדיי ,הנעימים עלי ביותר ,הלא הם ,הרב הגדול, מקאמארנא זי"ע,
החריף ובקי ,מלא תורה ,ונעים עלי ביותר ,מוהר"ר בן הרה"ק רבי יצחק אייזיק מסאפרין זי"ע,
אלכסנדר צבי ,אב"ד דק"ק וואלאווע וגלילות נכד הגה"ק רבי יו"ט ליפמן בעל התוספות יום טוב
מיידאן מארמארש .והשני הנעים עלי ביותר ,הרב מקראקא זי"ע.
המופלג ,ירא שמים באמת ומלא חכמה ,מוהר"ר
אברהם מרדכי .והתעוררו לדפוס ספר זה של אבי, ער איז געווען א איש קדוש מאוד און א צדיק
וברכתי להם בכל הברכות שבתנ"ך". וגאון און א בקי נפלא בתורה ,זיין עבודה איז געווען
מיט א געוואלדיגע התלהבות און א אש קודש ,ער
איינמאל האט דער אייניקל רבי אברהם מרדכי איז געווען מפורסם מיט זיין געוואלדיגע אהבת
זי"ע באגלייט דעם זיידן ארויס פון שטאט ,ווען מען ישראל און א בעל מופת עצום און א גרויסע פועל
איז אנגעקומען צו א טייכל ,האט דער זיידע אפ ישועות בקרב הארץ ,אויך איז ער געווען א עניו
געשטעלט דעם וואגן און אראפ ,דאן האט דער מאוד און א בורח מן הכבוד ,אידן פון איבעראל
זיידע געזאגט פארן אייניקל ,לאמיר דיך אויס זענען געקומען זיך מסתופף זיין בצלו און שפען
לערנען צו ליינען קוויטלעך ,ווייל אויף דעם פלאץ יראת שמים און א דרך אין עבודת השם.
ווי מיר שטייען יעצט ,האט אחיה השילוני מסמיך
געווען דעם בעש"ט הקדוש זי"ע צו ליינען דעם ברית איז פאר געקומען אין קאמארנא
קוויטלעך. ביים הייליגען זיידן בעל היכל הברכה זי"ע ,און מען
האט דעם קינד א נאמען געגעבן נאכן זיידן דער
דער אייניקל הרה"ק רבי אברהם מרדכי זי"ע שווער פונעם הייליגען היכל הברכה ,הרה"ק רבי
האט דערציילט ,אז איין יאר דעם ערשטן נאכט אברהם מרדכי מפינטשוב זי"ע.
פסח ביים סדר פונעם זיידן דער הייליגער בעל
היכל הברכה זי"ע ,ווען די זיידע האט געמאכט דעם ער האט זוכה געווען צו א געוואלדיגע
ברכה על אכילת מצה ,האט מען נישט געקענט זען התקרבות און חביבות ביים הייליגען זיידן
דעם צורה פונעם זיידן ,ווייל דורך דעם ברכה אויף מקאמארנא ,און דארט אין שטוב פונעם זיידן איז
די מצה ,איז די זיידע צוגעקומען צו התפשטות ער אויף געוואקסן ,און ער האט דארט קונה געווען
הגשמיות ,און דער אייניקל האט געזאגט ,אז די רוב פון זיין תורה און זיין דרך אין עבודת השם.
67
געווען בריאים ושלמים און בכלל נישט געשעדיגט מעשה איז פאר אים אזוי ברור ,אז ער איז גרייט דאס
געווארן ,דאן האט דער צדיק מסכים געווען צו צו דערציילן בעפאר דעם בית דין של מעלה.
בלייבן וואוינען ביי זיי אין שטאט זאלאשיץ.
י' אייר בשנת תרל"ה ווען די זיידע איז נסתלק
פון דאן איז זיין נאמען געווארן מפורסם אלס געווארן ,איז דער אייניקל געפארן זיך מסתופף זיין
א בעל מופת און א גרויסע פועל ישועות, בצלו פונעם הייליגען דברי חיים מצאנז זי"ע ,ווען
הונדערטער אידן זענען געקומען צו דעם צדיק ער איז דאס ערשטע מאל אריין צום הייליגען
פאר עצה ותושיה ,און מען האט געזען ביי דעם צאנזער רב מיט א קוויטל ,האט דער הייליגער
צדיק גרויסע ישועות. צאנזער רב משנה געווען פון זיין מנהג ,און ער האט
געבעטן רבי אברהם מרדכי אז ער זאל ליינען זיין
ער איז געווען באקאנט מיט זיין געוואלדיגע קוויטל ,און ווען ער האט געענדיגט ליינען דעם
עניוות און נישט געלאזט מען זאל אים מכבד זיין, קוויטל ,האט דער הייליגער צאנזער רב געזאגט,
איינמאל ווען דער צדיק איז געווען אין שטאט "גוט געליינט" און געזאגט ,יעצט גיי הייב אן ליינען
עלקיש ,איז געקומען א גרויסע עולם פון שטאט קוויטלעך.
מקבל פנים זיין דעם צדיק וקדוש ,ווען דער צדיק
האט באמערקט אז מען קומט אים אפ געבן כבוד, דאן איז ער אריבער קיין טריסק צום הייליגען
איז דער צדיק ארויס געשפרינגען פון פענסטער און מגיד מטריסק זי"ע ,אויך דארט האט אים דער
אנטלאפן פון דארט. הייליגער טריסקער מגיד אויף גענומען מיט גרויס
כבוד און אים מכבד געווען.
יארן שפעטער האט די ממשלה אין פולין
ארויס געגעבן א גזירה ,אז ווער עס איז א גאסט אין אויפן וועג אהיים פון טריסק קיין קאמארנא,
די מדינה ברויך אוועק גיין ,האט זיך דאן דער צדיק איז דער צדיק אריבער געפארן דעם שטאט
אוועק געצויגען קיין קראקא ווי ער איז שוין זאלאשיץ ,דארט האבן געוואוינט אסאך חסידים
געבליבן ביז צו זיין פטירה. פונעם הייליגען טריסקער מגיד ,און די אידן פון
שטאט האבן געבעטן דעם צדיק רבי אברהם
ער האט איבער געלאזט זיינע הייליגע דברי תורה מרדכי ,אז ער זאל קומען וואוינען ביי זיי אין
אין זיין ספר. שטאט.
ספר עלי זית על התיקונים.
אזוי אינמיטן רעדן איז געקומען צו לויפן א
ער האט איבער געלאזט זיינע הייליגע קינדער. פרוי און זייער געוויינט און דערציילט ,אז עס איז
ליידער געשען א שרעקליכע צרה ,א שטוב אין
הרה"ק רבי זיידא משה חיים מקשישוביץ זי"ע, שטאט איז ליידער איינגעפאלן ,און ר"ל צוויי
הי"ד, קינדער זענען נעבעך אונטער די בראכווארק.
הרה"ק רבי שם מזאלאשיץ זי"ע ,הי"ד,
בתו הרבנית הצדקת מרת פריידל ע"ה ,אשת הרה"ק ווען דער צדיק האט דאס געהערט ,האט ער
רבי מנחם נחום אפרים לברטוב זי"ע. זיך גלייך געשטעלט אין די זייט ,און מתפלל געווען
צום באשעפער ,אז די צוויי קינדער זאלן
נסתלק לגנזי מרומים י"ט מרחשון בשנת געראטעוועט ווערן ,דאן האט דער צדיק געזאגט,
תרע"ה ,ומנוחתו כבוד איז אין ביה"ח החדש אין אויב וועט מיין תפלה נתקבל ווערן און די קינדער
שטאט קראקא ,פון די מספידים איז געווען הגה"ק וועלן געראטעוועט ווערן ,דאן וועל איך האבן א
רבי פנחס אליהו דעביצער בעל גבעת פנחס ראב"ד סימן פון הימל ,אז מיין פלאץ איז דא אין שטאט
קראקא זי"ע. זאלאשיץ.
זכותו הגדול יגן עלינו כך הוה נישט לאנג נאכדעם איז די פרוי
ועל כל ישראל אמן. געקומען מיט די צוויי קינדער ,וואס זענען ב"ה
68
אויפן צדיק רבי שלום מקאמינקא זי"ע בזה"ל" ,ער
יארצייט כ' מרחשון
באזיצט די ד' חלקי שלחן ערוך אין די פיר עקן פון
זיין מוח". הרה"ק רבי שלום ב"ר יעקב יוסף הלוי זי"ע
)ראזענפעלד( ,בעל אוהב שלום ,מקאמינקא
בתורת הנגלה איז ער געווען א תלמיד מובהק
פון הגה"ק רבי שלמה קלוגער זי"ע און הגה"ק רבי
צבי הירש חריף מבראדי זי"ע ,ביי די צוויי רבי'ס איז ער איז געבוירן אין שטאט ראווא ,בשנת תק"ס.
דער צדיק געוואקסן בתורת הנגלה גאר גרויס ,שוין
דאן איז ער געווען מפורסם אלס א בקי נפלא און א צו זיין טאטע הרה"ק רבי יעקב יוסף ראזענפעלד
חריף עצום בתורה ,אויך איז ער שוין דאן געווען מראווא זי"ע,
באוויסט אלס א איש קדוש מאוד און א עובד השם בן הרה"ק הגביר רבי שלום זי"ע ,הנקרא "דער גראף
במסירת נפש ממש. ר' שלום" ,נאך וועם דער צדיק האט געהייסן.
ביי די ניין יאר אלט האט דער צדיק שוין און צו זיין מאמע הצדקת מרת יענטא ע"ה,
מסיים געווען גאנץ ש"ס ,און ער האט דאן געמאכט בת הרה"ק רבי יהושע העשיל מבאר זי"ע,
א גרויסע סיום הש"ס ,דאן האט ער זיך אנגעהויבן בן הרה"ק רבי לייבוש אב"ד מעזריטש זי"ע.
מסתופף זיין בצלו פון הרה"ק בעל החוזה מלובלין
זי"ע ,וואס האט ארויס געוויזן א גרויסע קרבה און הרה"ק רבי מאיר מפרמישלאן זי"ע האט זיך
אהבה פאר דעם יונגען גאון ועילוי נפלא ,און ער אמאל אויס געדריקט ,אויף די צדקת ,די מאמע פון
האט זוכה געווען צו קונה זיין אסאך דברים רבי שלום מקאמינקא זי"ע בזה"ל" ,מלאכים
נשגבים ביים הייליגען חוזה מלובלין זי"ע. פטאשען מיט די הענט און זאגן ,לאמיר גיין זען ווי
יענטע'לע בענטשט לעכט".
בתורת הנסתר און בחסידות איז ער געווען א
תלמיד מובהק פון הרה"ק רבי נפתלי צבי בעל זרע ער איז געווען א חריף עצום און א גדול וגאון
קודש מראפשיץ זי"ע ,און פון הרה"ק רבי צבי הירש בתורת הנגלה והנסתר ,ער איז געווען מפורסם
בעל עטרת צבי מזידיטשוב זי"ע ,גאר אסאך תורה אלס א בעל מקובל קדוש ונורא ,זיין עניוות איז
וחסידות האט דער צדיק געשעפט ביי די צוויי געווען גאר גרויס ,דער צדיק וקדוש האט פון זיך
רבי'ס ,וואס האבן גאר שטארק מעריץ ומחבב באמת גארנישט געהאלטן און זיך מכניע געווען
געווען דעם צדיק ,און זיי האבן מעיד געווען אויפן פאר יעדן צדיק וגאון הדור ,ער איז געווען דער
געוואלדיגע קדושה וטהרה מיט וואס דער תלמיד חכימא דיהודאי און א עילוי וחריף עצום בתורה,
האט זיך שוין פון יוגענד אן געפירט. ער האט שוין ביי די 9יאר אלט מסיים געווען ש"ס,
און מען האט אים געריפן "דער ראווער עילוי" ,ער
נאכן פטירה פונעם הייליגען ראפשיצער רב איז געווען מפורסם אלס א בעל מופת עצום און א
זי"ע האט ער זיך מדבק געווען און געווארן א גרויסע פועל ישועות ,אלע צדיקים בדורו האבן
תלמיד מובהק פון הרה"ק השר שלום מבעלזא דעם צדיק מעריץ געווען און מכבד געווען און
זי"ע ,אויך איז ער געווען דבוק מיט א געוואלדיגע מפליא געווען זיין גדלות בתורה און געוואלדיגע
קשר מיט הרה"ק בעל דברי חיים מצאנז זי"ע וואס התנהגות דקדושה.
ביידע זענען געווען פון די גרויס תלמידים פונעם
הייליגען ראפשיצער רב זי"ע ,אויך איז ער דאן הרה"ק השר שלום מבעלזא זי"ע און הרה"ק
געווארן שטארק מקושר צו הרה"ק רבי צבי הירש רבי ישראל מרוז'ין זי"ע האבן מעיד געווען ,אז די
מרימנוב זי"ע. שורש נשמה פון דעם צדיק רבי שלום מקאמינקא
זי"ע ,איז דער שורש נשמה פונעם הייליגען גר"א
ביי די 13יאר אלט האט ער חתונה געהאט מיט מווילנא זי"ע.
הרבנית הצדקת מרת חנה גולדה ע"ה,
בת הרה"ק רבי נפתלי נתן הירש מקראשוב זי"ע, הגה"ק רבי יעקב משולם אורנשטיין בעל
נכד הרה"ק רבי צבי הירש מבאלחוב זי"ע. ישועות יעקב מלעמבערג זי"ע האט מעיד געווען
69
דער צדיק רבי שלום מקאמינקא זי"ע איז נאך די חתונה האט דער גאון ועילוי געוואוינט
געווען א גרויסער עניו און א נחבא אל הכלים ,ער אין שטאט ראווא ,דארט איז ער געזעצן יומם
האט נישט געוואלט פירן קיין רבי'סטעווע און ולילה על תורה ועבודה מיט א געוואלדיגע קדושה
נישט דרוקן קיין ספרים ,הגם ער האט געהאט וטהרה ,אויך דארט איז ער געווארן מפורסם מיט
קעסטלעך פול מיט חידושי תורה ,זיין תורה און זיין גדלות בתורה ,און שוין דאן האבן זיך מדבק
זיינע משלים זענען געווען אנגעפילט מיט שארפע געווען אין דעם צדיק אידן גדולים וגאונים בתורה.
גלייכווערטלעך און "מילתא דבדיחותא" ,און
צדיקים האבן געהאלטן ,אז אין זיי זענען באהאלטן בשנת תקפ"ב האט מען אים אויף גענומען
הויכע סודות ,ער האט געטאנצט א מצוה טאנץ אלס רב אין שטאט יאריטשוב ,אידן פון אלע
מיט א באזונדערן ניגון ,וואס ווערט ביז היינט שטעט ארום זענען געקומען זיך מסתופף זיין ביי
געזינגען אין חסידות באבוב. דעם צדיק און זען זיין עבודה בקדושה וטהרה,
אויך איז מען שוין דאן געקומען פאר ברכות און
ער האט איבער געלאזט זיין איינציגסטע זון ישועות צו דעם צדיק וקדוש.
הרה"ק רבי יהושע מקאמינקא זי"ע ,ממלא מקום
אביו. בערך בשנת תקצ"ה האט מען אים אויף
גענומען אלס רב אין שטאט קאמינקא ,וואס דארט
נסתלק לגנזי מרומים כ' מרחשון בשנת תרי"ב, איז שוין דער צדיק וקדוש געבליבן ביז צו זיין
ומנוחתו כבוד איז אין שטאט קאמינקא. הסתלקות ,טויזענטער אידן זענען געקומען זיך
מסתופף זיין בצלו פון דעם צדיק צו קונה זיין א
זכותו הגדול יגן עלינו דרך אין עבודת השם און פאר ברכות און ישועות.
ועל כל ישראל אמן.
דער צדיק וקדוש האט געהאט אזא גרויסע
מעשיות עניוות ,אז אפילו זייענדיג רב אין גרויסע שטעט
פיל מיט אידן יראים ושלמים ,האט ער זיך נישט
איינמאל איז דער צדיק וקדוש רבי שלום געהאלטן אלס רבי ,נאר ער האט כסדר געזאגט אז
מקאמינקא זי"ע ,געווען ביי זיין רבין דער הייליגער ער איז סך הכל א משפיע צו ארויף ברענגען אידישע
ראפשיצער רב זי"ע ,איז דארט געווען א מוכר קינדער נענטער צום בורא כל העולמים ,און
ספרים וואס איז געקומען פארקויפן ספרים אין דערפאר זענען זיינע הייליגע דברי תורה נישט
שטאט ,צווישן די ספרים האט דער צדיק רבי שלום געדריקט געווארן אין קיין ספר.
מקאמינקא געזען דעם ספר שו"ת פרח מטה אהרן
פון הגה"ק רבי אהרן בן חיים אברהם הכהן פרחיה איינמאל ווען ער איז געווען ביי זיין רבין דער
מסלוניקי זי"ע ,און דער צדיק האט געהאט א הייליגער שר שלום מבעלזא זי"ע אויף שבת קודש,
גרויסע השתוקקות צו האבן דעם ספר. איז דער צדיק רבי שלום קאמינקא אריין געפאלן
אין בעט ,און ער האט ממש נישט געהאט קיין כח
אבער וויבאלד דער מוכר האט געזען ווי זיך צו רירן.
שטארק ער ברויך דעם ספר האט ער געהויבן דעם
פרייז ,און וויבאלד דער צדיק האט נישט געהאט שבת קודש צופרי ,האט דער הייליגער בעלזא
אזויפיל געלט צו באצאלן ,האט ער געבעטן דעם רב געהייסן ,אז מען זאל אריין ברענגען רבי שלום
מוכר אויב ער קען דאס האבן פאר איין נאכט. מיטן בעט אין ביהמ"ד צום דאווענען ,ביי קריאת
התורה האט אים די בעלזא רב אויף געריפן צו די
דער מוכר האט מסכים געווען ,און דאס אהין תורה" ,יעמוד מורנו רבי שלום בן רבי יעקב יוסף",
געגעבן פאר רבי שלום ,דעם אנדערן טאג ווען ער האט דער הייליגער צדיק רבי שלום מקאמינקא
האט צוריק געברענגט דעם ספר ,האט דער מוכר זי"ע דערציילט ,אז ער האט דאן געשפירט ווי ער
געפרעגט אויב ער האט דאס בדעה צו קויפן ,האט האט צוריק באקומען זיינע כוחות ,און ער האט
דער צדיק געזאגט ,איך האב שוין דעם ספר ביי מיר, עולה געווען צו די תורה ,און דערנאך איז ער געזונט
האט דער סוחר זיך געוואונדערט ,ווייל עס איז געווארן כאחד אדם.
70
הענט אויף די אויגן ביי יעדע אחד כאילו ער ליינט נישט געווען נאך א מוכר ספרים אינעם געגנט ,איז
קריאת שמע. פון ווי האט ער געקענט קויפן דעם ספר.
ווען דער הייליגער בעלזא רב האט דאס
געהערט ,האט ער פארשטאנען אז דאס איז נישט ווען ער האט געפרעגט פונעם צדיק פון ווי ער
אזוי פשוט ,נאר עפעס ליגט אין דעם באהאלטן, האט דעם ספר שוין געקויפט ,האט אים דער צדיק
און ער האט דאס מסביר געווען און געזאגט ,עס געזאגט ,איך האב דעם ספר נישט געקויפט ,אבער
וועט קומען טעג וואס די רוח הטומאה וועט דורך די נאכט האב איך דעם ספר דורך געלערנט,
אפגעטון ווערן פון כלל ישראל ,און דאן וועט יעדער און עס איז ביי מיר כמונח בקופסא ,און איך קען דיר
איד נישט קיין חילוק אין וואסערע מצב ער איז, איבער זאגן דעם גאנצן ספר בעל פה.
איינזען אז דער באשעפער איז איינס און אויסער •••
דעם באשעפער איז נישט דא קיין איינער. אין ספר צבי לצדיק ווערט געברענגט א מעשה,
אז דער צדיק וקדוש רבי שלום מקאמינקא זי"ע
און דאס איז באהאלטן און דעם ,אחד חכם,
פלעגט יעדעס יאר פארן י"א תמוז צום יארצייט פון
אחד רשע ,אחד תם ,אחד שאינו יודע לשאול ,אז זיין רבין דער הייליגער עטרת צבי מזידיטשוב
יעדער איד וועט זאגן "אחד" אז דער אייבערשטער זי"ע ,איין יאר איז די יארצייט אויס געפאלן אויף
בּוֹתינוִּ ,הגִּ ַיע
איז איינס ,און דאס זאגט די הגדהַ ,ר ֵ
ערב שבת קודש ,און אויפן וועג האט דער צדיק
זְ ַמן ְק ִר ַיאת ְשׁ ַמע ֶשׁל ַשׁ ֲח ִרית ,וואס די ווארט פארגעסן ווי ער וויל פארן ,און ער איז געפארן
"שחרית" איז נוטריקון "חכם ,רשע ,תם ,שאינו אויפן וועג קיין בעלזא צום הייליגען שר שלום
יודע ",אז אונז אידן בעטן מיר ,אז עס זאל שוין
זי"ע.
קומען די צייט ,וואס יעדער וועט איינזען אז עס איז
נישט דא גארנישט אויף דער וועלט ,אויסער דער אבער אינמיטן וועג האט ער זיך
גרויסער באשעפער וואס ער פירט אלעס.
פארבלאנדשעט און נישט געקענט טרעפן דעם
••• וועג ארויס ,ער האט מפשפש געווען במעשיו
איינמאל האט דער צדיק רבי שלום מקאמינקא
פארוואס ער האט פארלוירן דעם וועג ,דאן האט
זי"ע געטראכט צו פאסטן משבת לשבת ,אבער דאן
ער זיך געכאפט ,אז היינט איז די יארצייט פון זיין
איז אריין געקומען אין זיין מחשבה א הרהור פון רבין דער הייליגער זידיטשובער זי"ע ,און ער האט
גאווה ,אז יעדער עסט און ער פאסט ,האט ער
משום איזה סיבה פארגעסן צו פארן צום ציון
אפגעמאכט אז ער וועט זיך מאכן ווי ער עסט און קדשו.
אזוי וועט קיינער נישט וויסן אז ער פאסט ,כדי ער
זאל נישט צו קומען צו קיין גאווה און זיך נישט
דאן האט ער געבעטן מחילה פון זיין רבין און
קענען גרויס האלטן. געזאגט" ,אדוני מורי ורבי הקדוש הריני מבקש
אבער דאן האט ער געזען ,אז די גאווה וואקסט מחילה מעצמותיך הקדושות ,והריני מקבל עלי
נאך מער ,ווייל באמת פאסט ער און ער מאכט זיך שלא לשכוח ביום הזה לבקר על ציונך הקדוש",
נאר ווי ער עסט ,און דורך דעם האט ער באקומען גלייך ווען ער האט גענדיגט ,האט ער געטראפן
א מחשבה אז ער איז א צדיק אמת ,דאן האט ער אפ דעם וועג ארויס און ער איז אנגעקומען קיין
געמאכט אז ער וועט עסן אפילו ער וויל באמת זידיטשוב נאנט צום זמן שבת קודש.
פאסטן ,נאר כדי ער זאל נישט צו קומען צו קיין •••
גאווה ,ווייל עס לוינט זיך ענדערש צו עסן ווי אין ספר שדה צופים ווערט געברענגט ,אז
איידער צו פאסטן און צו קומען צו גאווה. איינמאל האט רבי שלום מקאמינקא זי"ע
••• דערציילט פאר זיין רבין דער הייליגער שר שלום
איינמאל האט דער הייליגער צדיק רבי שלום מבעלזא זי"ע ,אז ער האט זיך אונטער געהערט ביי
מקאמינקא זי"ע מסביר געווען דעם גמרא )בבא א פשוטע מענשט ,ווי אזוי יענער פירט דעם סדר
קמא צ"ז ב'( מטבע של אברהם אבינו ע"ה ,זקן מצד פסח אויפדערנאכט ,האט ער געהערט ווי יענער
זה ,ובחור בצד זה ,האט דער צדיק מסביר געווען די זאגט די הגדה ,און ווען ער איז אנגעקומען אין די
כוונה פון די גמרא. הגדה ביי אחד חכם ,האט ער ארויף געלייגט די
71
איינמאל איז א גרויסער עושר געקומען צו רבי א איד ברויך האבן צוויי אופנים פאר עבודת
שלום מקאמינקא זי"ע ,און זיך באקלאגט אז ער השם ,ווייל ווען עס קומט צו דינען דעם באשעפער
האלט נישט אויס צו לעבן מיט זיין ווייב ,און ער דארף מען זיין א זקן און זיך גרויס האלטן אז מען
האט געבעטן פונעם רבין ,אז ער זאל ח"ו ערלעדיגן איז ראוי צו דאווענען און דינען דעם באשעפער,
אז דאס ווייב זאל גיין פון די וועלט ,פארשטייט זיך אבער ווען עס קומט צו סיי וואס איז נישט קיין
אז דער הייליגער צדיק האט געזאגט פאר דעם עבודת השם ,ברויך א איד זיין א נער און נישט זיין
עושר ,אז ער קען דאס נישט טון פאר א אידישע קלוגער ווי וואס מען האט מקבל געווען פון אמאל,
נשמה. נאר ממשיך זיין מיט וואס אונזערע עלטערן האבן
געטון.
אבער זאגט אים דער הייליגער צדיק ,איך האב •••
איין עצה פאר דיר ,אין א שטאט נישט ווייט פון דא אויף דעם ווערט דערציילט ,אז איינמאל איז
ברויך מען בויען א נייע מקו' טהרה ,גיי אהין אויף דער צדיק רבי שלום מקאמינקא זי"ע געווען אין
שבת און ביי דיין עלי' זאלסטו צו זאגן צו מנדב זיין שטאט רימנוב ביים צדיק הרה"ק רבי צבי הירש
די מקו' ,אבער באמת זאלסטו נישט באצאלן ,און מרימנוב זי"ע ,מוצאי שבת איז פאר געקומען א
דאס איז א סגולה אז דאס ווייב זאל נפטר ווערן ,ווי מלוה מלכה אין שטוב פון הרה"ק רבי נתן לייב
חז"ל זאגן )שבת ל"ב ב" ,(.תניא רבי נתן אומר בעון מרימנוב זי"ע א זון פון הרה"ק רבי מענדעלע
נדרים מתה אשה של אדם" ,אז ח"ו ווען א מענטש מרימנוב זי"ע.
זאגט צו א נדבה און באצאלט דאס נישט ,ווערט
אינמיטן די סעודה האט מען געברויכט האניג,
ח"ו די פרוי נפגע.
האט מען געפרעגט ,ווער וועט גיין קויפן האניג,
דער עושר האט געפאלגט דעם צדיק ,און איז האט זיך רבי שלום מקאמינקא אנגעריפן ,געט מיר
געפארן צו יענעם שטאט ,און ביים עלי' צו געזאגט דאס געלט און איך וועל שיקן מיין "נער" זאל גיין
צו מנדב זיין די מקו' ,און דאן איז ער אהיים געפארן קויפן האניג ,דער עולם האט געמיינט אז ער האט
שמח וטוב לב ,עס גייט דורך אפאר חדשים ,און די זיכער א משרת וואס ער גייט שיקן.
פרוי לעבט ווייטער כאילו לא היה ,איז דער איד אבער לפלא נאך א שעה ,איז דער צדיק רבי
געגאנגען צו רבי שלום און פרעגט ,רבי די עצה שלום אליין צוריק געקומען מיט די האניג ,דער
ארבעט נישט דאס ווייב לעבט נאך ,זאגט דער עולם איז נשתומם געווארן אז ער אליין איז
צדיק פאר דעם איד ,ווי אזוי ווילסטו אז די סגולה געגאנגען קויפן די האניג ,האט מען געפרעגט דעם
זאל ארבעטן ,אז די לעבסט נישט מיט איר ווי א צדיק ,די האסט דאך געזאגט אז די גייסט שיקן דיין
ווייב ,עס איז דאך כסדר דא צווישן ענק מחלוקת און "נער".
דערפאר הייסט זי נישט דיין ווייב און וועגן דעם
האט דער צדיק וקדוש געזאגט ,ביי מיין בר
ארבעט נישט די סגולה.
מצוה ווען איך בין געקומען לכלל גדלות ,האב איך
דער איד איז צוריק אהיים און אנגעהויבן מיך אויס גענומען מיט מיין נער ,אז ער וועט מיך
מכבד זיין דאס ווייב און זיך אויפגעפירט צום ווייב קיינמאל נישט פארלאזן ,נאר ער זאל מיט מיר
ווי אזוי מען ברויך באמת זיך אויף פירן ,ויהי היום בלייבן ביז צו די עלטערע יארן ,און דערפאר האב
דאס ווייב איז אים קראנק געווארן ,דער איד איז איך געזאגט אז איך וועל שיקן מיין "נער" קויפן
געקומען צו לויפן צום רבין און בעט אז די רבי זאל דעם האניג.
מתפלל זיין אז דאס ווייב זאל געזונט ווערן. •••
דער הייליגער צאנזער רב זי"ע ,וואס איז
זאגט אים די רבי ,לויף שנעל און באצאל דעם געווען א גאר נאנטער חבר מיטן הייליגען צדיק
מקו' וואס די האסט צוגעזאגט ,און אזוי וועט דאס רבי שלום קאמינקער זי"ע ביידע גרויסע תלמידים
ווייב געזונט ווערן ,מיט זיין געוואלדיגע חכמה האט פונעם הייליגען ראפשיצער רבי זי"ע ,האט
ער אריין געברענגט שלום בית ביי דעם איד אין דערציילט א מעשה ,וואס ברענגט ארויס די
שטוב ,און אויך ערלעדיגט א מקו' טהרה פאר געוואלדיגע חכמה פונעם צדיק וקדוש רבי שלום
יענעם שטאט. מקאמינקא זי"ע.
72
נאך די סעודה האבן די צדיקים געזאגט ,וואס •••
קען מען זינגען לכבוד די סעודה ,האבן די דריי איין יאר פסח ביינאכט האט דער הייליגער
צדיקים געזונגען דעם ניגון " ַא ִדּיר הוּא יִ ְבנֶ ה ֵבּיתוֹ צדיק רבי שלום מקאמינקא זי"ע זיך פארשפעטיגט
ְבּ ָקרוֹב" ,פאר גאנצע פיר שעה האבן די צדיקים מיטן עסן דעם אפיקומן ,ווען די שטוב מענטשן
דאס געזינגען ,און עס האט זיך פון די הייליגע אויגן האבן געפרעגט פארוואס ער טוט אזוי ,האט דער
געגאסן טייך און טרערן אויפן צער השכינה און הייליגער צדיק געזאגט ,עס שטייט אין די תורה,
חורבן בית המקדש. "זֹאת ֻח ַקּת ַה ָפּ ַסח כָּ ל ֶבּן נֵ כָ ר א יֹאכַ ל בּוֹ" ,א לאנגע
צייט זיץ איך שוין און איך קוק דורך מיינע מעשים
ווען דער הייליגער שינאווא רב איז אהיים אויב איך בין ח"ו נישט קיין ֶבּן נֵ כָ ר ,און דערפאר
געקומען ,און ער האט זיך אפגערעדט פארן טאטן האט זיך דער צדיק פארשפעטיגט מיטן עסן דעם
דער הייליגער דברי חיים זי"ע ,אז דער צדיק רבי אפיקומן.
שמעון מיערסלוב האט אים פליישיג געמאכט ערב •••
תשעה באב ,האט אום זיין טאטע געזאגט ,קינד בשעת הרה"ק רבינו יואל מסאטמאר זי"ע איז
מיינס ,די זאלסט וויסן עטץ האטס אויף געטון מיט ליידער געזעצן שבעה נאך זיין איינציגסטע איבער
דעם סעודה גאר געהויבענע זאכן און עס איז געווען געבליבענע טאכטער נאך די שרעקליכע מלחמה,
א ריכטיגע זאך צו טון. וואס ליידער איז זי אוועק אן לאזן דורות ,איז דער
••• צדיק געווען גאר שטארק צובראכן ,איז א רב אריין
הרה"ק רבי יענקעלע מפשעווארסק זי"ע האט געקומען צום רבין ,און וועלענדיג מחזק זיין און
דערציילט ,אז ווען דער הייליגער ראפשיצער רב טרייסטן דעם רבין ,האט דער רב נאך געזאגט א
זי"ע האט חתונה געמאכט ,זענען די צוויי גרויסע ווארט פונעם הייליגען צדיק רבי שלום מקאמינקא
תלמידים דער הייליגער קאמינקא רב און דער זי"ע.
הייליגער צאנזער רב זי"ע געקומען אויפן חתונה.
איין יאר תשעה באב האט דער צדיק רבי שלום
און כדי צו משמח זיין חתן כלה ,האבן זיך די מקאמינקא זי"ע געזאגט ,אז תשעה באב איז א
צוויי צדיקים פארשטעלט ווי קמצנים און אריין גרעסערע יו"ט ווי פורים ,ווייל מה דאך פורים וואס
געברענגט א לייטער ,דער עולם האט דאס מען ליינט איין פסוק מיטן ניגון פון איכהֲ " ,א ֶשׁר
אנגעהאלטן ,און די צוויי צדיקים זענען ארויף די ירוּשׁ ַליִ ם ִעם ַהגּ ָֹלה ֲא ֶשׁר ָהגְ ְל ָתה ִעם יְ כָ נְ יָ ה
ָהגְ ָלה ִמ ָ
טרעפ פונעם לייטער ,פון איין זייט דער קאמינקא הוּדה" ,איז די טאג א גרויסע יו"ט ,כל שכן וכל ֶמ ֶל יְ ָ
רב און פון די צווייטע זייט דער הייליגער צאנזער שכן תשעה באב ,ווען מען ליינט דעם גאנצן איכה
רב ,אנקומענדיג אויבן ,איז דער הייליגער צאנזער מיט דעם ניגון איז דאס אסאך א גרעסערע יו"ט.
רב געווען מיט צוויי טרעפ העכער ווי דעם
דער הייליגער סאטמאר רבי איז זייער נתרגש
הייליגען קאמינקא רב.
געווארן און זיך גאר שטארק מחזק געווען און
האט זיך דער הייליגער ראפשיצער רב געזאגט ,ווערטער פון קאמינקא רב זי"ע האט א
אנגערופען ,קאמינקא רב ,דער צאנזער רב איז אייך גרויסע קדושה ווייל עס איז געזאגט געווארן מיט א
איבער געגאנגען ,שפעטער האט מען פארשטאנען אמת.
די הייליגע ווערטער פונעם ראפשיצער רב ,אז דער •••
צאנזער רב האט מעריך ימים געווען כמעט מיט 24 איינמאל ערב תשעה באב זענען די צוויי
יאר מער ווי דעם הייליגען צדיק רבי שלום צדיקים ,דער הייליגער שינאווא רב זי"ע און דער
מקאמינקא זי"ע. הייליגער צדיק רבי שלום מקאמינקא זי"ע געווען
••• ביים צדיק רבי שמעון מיערסלוב זי"ע צו גאסט,
ווי באקאנט האבן די צוויי תלמידים פונעם לכבוד די צוויי גרויסע געסט האט דער הייליגער
ראפשיצער רב זי"ע ,דער הייליגער קאמינקא רב צדיק רבי שמעון געהייסן פאר די רעבעצין ,אז זי
און דער הייליגער צאנזער רב זי"ע געהאלפן אין זאל גיין צום שוחט און לאזן שחט'ן א הינדל און
שטוב פין זייער רבין ,איין ערב שבת קודש איז דער מען האט געמאכט א פליישיגע סעודה בעפאר
הייליגער עטרת צבי מזידיטשוב זי"ע געווען אין חצות ערב תשעה באב.
73
אויספראבירט און געזאגט" ,חיים די גלייבסט שטוב פונעם ראפשיצער רב ,האט אים דער
באמת" ,און אזוי האט איר געזאגט אלע 13אני ראפשיצער רב געזאגט ,קומט לאמיר אייך ווייזן
מאמין'ס ,איך האב ממש געפילט ווי איך פאל אראפ מיינע קארטאפל שיילערס.
פון בעט ,און דערפאר מיז זיין אז איר וועט זיין די
איז דער הייליגער ראפשיצער רב אריין אין די
רבי און נישט איך.
••• קיך ,און דארט זענען געשטאנען די צוויי הייליגע
תלמידים און געשיילט קארטאפל לכבוד שבת,
שוין אלס קליין קינד האט זיך רבי שלום
דער ראפשיצער רב איז אריין אין קאך ,און צו
קאמינקער זי"ע אויס געצייכענט מיט זיין
געוואלדיגע התמדה און גרויס צדקות ,בשעת ער גענומען א מעסער פון אויפן טיש ,און די צוויי
תלמידים האבן דאס נישט באמערקט.
איז אלט געווען זיבען יאר אלט ,איז אמאל פאר
געקומען אין זיין שטאט ראווא מאנעוורעס אבער דאן איז געווארן א דין ודברים צווישן די
)איבונגען( פון די מילטער. צוויי תלמידים ,אויב זיי זענען חייב אויף דעם
דאס מיליטער האט זיך אויסגעשטעלט און מעסער אדער זענען זיי נאר א שומר חינם און
צוטיילט און צוויי גרופעס ,איין גרופע האט נישט חייב ,עס איז צווישן די צוויי גדולים געפלויגן
מלחמה געהאלטען מיט די צווייטע כדי זיך ראשונים און אחרונים ,ביז פון גרויס ריתחא
צוצוגרייטען ,אז ווען עס וועט פארקומען א דאורייתא האט אנגעהויבן פליען קארטאפל ,דאן
מלחמה זאלן זיי זיין געשולט צו קעמפען. האט דער הייליגער ראפשיצער רב צוריק געלייגט
דעם מעסער און עס האט זיך אפגעשטעלט.
דער קייזער בכבודו ובעצמו איז אראפ
געקומען באאבאכטען די מאנעוורעס ,און די ביים צדיק הרה"ק רבי משה ארי' פריינד
גאנצע שטאט איז ארויס געגאנגען מקבל פנים זיין מירושלים זי"ע איז געווען א בחור ,וואס האט
דעם קייזער און צוקוקן די מאנעוורעס ,אויך דער געהאלפן ערב פסח מיט די געברויכן ביים צדיק אין
פאטער מיט די מוטער פון רבי שלום קאמינקער שטוב ,איינמאל האט דער בחור געבעטן דעם
זענען ארויס געגאנגען אהין ,זייער קליינעם זוהן ירושלימער רב זי"ע ,אז ער זאל מתפלל זיין אז ער
שלום האבן די עלטערן פארגעסן מיט צו נעמען זאל האבן דעם יראת שמים ווי די קארטאפל
און ער איז געבליבן אליין אינדערהיים. שיילערס ביים הייליגען ראפשיצער רב זי"ע.
ווען די מאנעוורעס האבען זיך געענדיגט ,און דער הייליגער צדיק רבי משה ארי' זי"ע האט
די עלטערן זענען צוריק געקומען אהיים ,האבן זיי אראפגעלייגט זיין קאפ פאר אפאר מינוט ,און דאן
געטראפן ווי דער קליינער זיצט ביי א שולחן ערוך זאגט ער פארן בחור ,ביים באשעפער האב איך שוין
חושן משפט און וויינט מיט ביטערע טרערן ,די גע'פועל'ט ,יעצט ברויך איך פועל'ן ביי דיר.
עלטערן האבן פארשטאנען אז ער וויינט ווייל זיי •••
האבען אים איבער געלאזט און נישט מיט גענומען, דער הייליגער צדיק רבי שלום מקאמינקא זי"ע
האבן זיי זיך גענומען פאר ענטפערן פאר אים ,אז האט זיך אמאל דורך גערעדט מיטן הייליגן צאנזער
זיי האבן אים פשוט פארגעסן ,און דעם קומענדיגן רב זי"ע ,וואס עס וועט זיין ווען משיח וועט קומען,
מאל וועלן זיי שוין זעהן אים מיט צונעמען. דער הייליגער צאנזער רב האט געזאגט ,רבי שלום
וועט זיין א רבי ,און איך צאנזער רב וועט זיין א רב,
דער קליינער האט זיי אבער אנגעקוקט מיט
אבער דער הייליגער קאמינקא רב האט געזאגט
גרויסע פארוואונדערטער אויגן ,ער האט בכלל פונקט פארקערט ,איר צאנזער רב וועט זיין א רבי,
נישט געוויסט פון וואס זיי רעדען ,טאטע האט ער אין איך וועל זיין דער רב ,און ער האט צו געלייגט
געפרעגט ,פון וואס רעדט איר דא ,וואס איז דארט
פון ווי ער ווייסט דאס.
פאר געקומען ,ווען זיי האבען געזעהן אז ער ווייסט
באמת נישט וואס דארט איז געווען ,און אז נישט ווייל איינמאל זענען מיר געווען אין א גאסט
אויף דעם וויינט ער ,האבען זיי אים געפרעגט ,אויב הויז ביינאכט ,איר צאנזער רב האט געמיינט אז
דו ווייסט נישט פון וואס מיר רעדן ,פארוואס איך שלאף ,האב איך געהערט ווי איר זאגט די אני
וויינסטו אזוי ביטער. מאמין'ס ,און ביי יעדע אני מאמין האט איר זיך
74
האט זיך קאמינקא רב זי"ע אנגערופן ,יעצט האט דער קליינער שלום געזאגט מיט א
פארשטייט ער פשט אין די מאמר חז"ל" ,גדולה תמימות פאר זיינע עלטערן ,איך וויין ,ווייל איך
הכנסת אורחים יותר מקבלת פני השכינה" ,ווייל ביי פארשטיי נישט דעם ש"ך וואס איך לערן יעצט ,דער
משה רבינו שטייט ,ויסתר משה פניו כי ירא מהביט קליינער האט זיך צוכליפעט און ווייטער געזאגט,
אל האלוקים ,און דערפאר האט זיך משה רבינו ע"ה דער ש"ך האט דאך דאס פארשטאנען פארוואס
נאר פארדעקט זיין פנים פונעם שכינה ,משא"כ די פארשטיי איך נישט.
בעל הבית האט באהאלטן די גאנצע גוף. •••
••• אמאל איז הרה"ק רבי הלל קאלאמייער זי"ע
נאך א ווארט האט דער צדיק רבי שלום געזעצן ביים הייליגען צאנזער רב'ס טיש ,אינמיטן
מקאמינקא זי"ע געזאגט ,די גמרא און חולין זאגט, טיש האט זיך צאנזער רב זי"ע אנגערופן ,אז
ישראל קדושים הם יש רוצה ואין לו ,יש שיש לו קאמינקער רב זי"ע האט געזאגט א ר"ת אויף זעקס
ואינו רוצה ,פרעגט תוספות אויפן פלאץ ,פארוואס קופי"ן )דאס מיינט זעקס ווערטער רצופות וואס
דער וואס האט אין וויל נישט געבן הייסט א קדוש. הייבט זיך אן מיט א קו"ף( און דאס זענען זיי.
האט קאמינקא רב זי"ע געענטפערט ,אז די
"קייזער קעניגליכער קאמינקער קרייז קוימען
גמרא אין שבת זאגט ,אז רבי האט מען גערופן
קערער".
מיטן נאמען "רבינו הקדוש" ,ווייל ער האט נישט
געלייגט זיין האנט אינטער זיין גארטל ,קומט אויס
רבי הלל הערנדיג די ווערטער ,טראכט ער ביי
אז דער וואס ס'האט און וויל נישט לייגען זיין
זיך ,היתכן אז א רבי און א צדיק ווי צאנזער רב זאל
האנט אין זיין קעשענע וואס איז אינטער זיין
רעדן אזעלכע פשוט'ע רייד ביים טיש ,און דאס
גארטל ארויס נעמען געלט הייסט א קדוש.
האט רבי הלל געטראכט ביי זיך און ער האט נישט
•••
געוויסט וואס צו טוהן פון ווייטאג ,וואס ווי
אמאל די ערשטע נאכט פסח פארן סדר ,איז די
באקאנט איז דער צדיק רבי הלל געווען א שארפע
בעלזא רב הרה"ק רבי שלום זי"ע געווען זייער
מענטש און זיך נישט אוועק גערירט קיין קיצו של
ערנסט ,האט אים קאמינקע רב זי"ע געוואלט
יוד פון אן הלכה אדער מנהג.
דערפרייען זיין הארץ ,האט ער אים אזוי געזאגט.
איך וועל פארציילען דעם רבי'ן וואס איך האב דער הייליגער צאנזער רב זי"ע האט גלייך
געהערט פון א דארפסמאן ,וואס האט מרגיש געווען די וואונדער פונעם צדיק
איינגעטיישט דעם פסוק" ,והיא שעמדה" ,און אזוי מקאלאמייא ,און האט זיך תיכף אנגערופן ,אז דא
געזאגט ,בעלזא רב שטייט אצינד און בעט פאר ביים טיש זיצט מיט אונז קאלמייע רב וואס קען
אונז אז מיר זאלן געהאלפן ווערן מיט אלעם גוטס. נישט פארליידן קיין שום עוולות און וויל
פארשטיין פארוואס ווערטל איך מיר אינמיטן
און דאס איז פשט אינעם פסוק ,והיא בעלזא
סעודה ,אבער איך זאג ענק ,אז קאמינקער רב זי"ע
רב ,שעמדה לאבותינו ולנו ,וואס שטייט שטענדיג
האט מכוון געווען מיט זיינע הייליגע רייד זייער א
און דאווענט פאר אונז ,אבער די אמת איז ,אז נישט
הויכע און הייליגע כוונה ,ממש אזוי וויי די כוונות
נאר בעלזא רב דאווענט פאר אונז ,ווייל אין א יעדען
וואס די כהן גדול האט מכוון געווען יום כיפור ביי
דור זענען דא צדיקים וואס דאווענען פאר אונז ,און
זיין הייליגע עבודה ווען ער איז אריין לפני ולפנים,
דאס מיינט די פסוק ,שלא אחד בלבד עמד עלינו
און רבי הלל זי"ע האט זיך בארואיגט.
לכלותינו ,נישט נאר בעלזא רב שטייט און דאווענט
•••
פאר אונז) ,לכלותינו איז אזוי ווי לחלותינו צו
דער צדיק וקדוש רבי שלום מקאמינקא זי"ע,
בעטן( ,אלא שבכל דור ודור עומדים עלינו
איז אמאל געגאנגען נאך געלט פאר א צדקה
לכלותינו.
צוועק ,און ווען איינעם פון די בעלי בתים וואס איז
אבער איין זאך בעטן מיר ,והקב"ה מצילנו געווען א גרויסער קמצן האט געזען אז דער
מידם ,אז די אייבערשטער זאל אונז ראטעווען פון הייליגער קאמינקא רב קומט נאך געלט ,האט דער
די צדיקים אזוי ווי בעלזא רב און דאס גלייכן ,אז עושר זיך באהאלטן אין זיין צימער.
75
הלל געזען נאר דעם אתרוג און לולב ,אבער דעם מ'זאל נישט דארפן אנקומען צו זייערע טובות אז
רבין האט ער בכלל נישט געזען ביים עמוד. זיי זאלן דארפן דאווענען פאר אונז ,נאר ס'זאל אונז
••• זיין גוט'ס אן זיי ,ווען בעלזא רב האט עס געהערט,
הרה"ק רבי איציק'ל מפשעווארסק זי"ע האט האט ער זיך צו שמייכעלט און געווארן אין א
דערציילט ,אז דער הייליגער שינאווא רב זי"ע פרייליכע גיסטע.
פלעגט יעדעס יאר הושענא רבה ביים בינדן די •••
הושענות דערציילן די מעשה ,נעבן דעם שטאט מען דערציילט ,אז ווען די רעבעצין פונעם
קאמינקא האט געוואוינט א איד ,וואס פלעגט הייליגען שר שלום מבעלזא זי"ע די צדקת מרת
יעדעס יאר קומען צום צדיק הרה"ק רבי שלום מלכה ע"ה איז נפטר געווארן בחייו ,האט דער
מקאמינקא זי"ע אויף סוכות. צדיק גאר שטארק געוויינט מיט בכיות נוראות ,און
ווען זיין גרויסע תלמיד הרה"ק רבי שלום
איין יאר איז דער איד ארויס געגאנגען פון מקאמינקא זי"ע האט געפרעגט זיין רבין ,פארוואס
שטאט צו שניידן ערבות פאר די הושענות אויף ער וויינט אזוי ,האט ער געזאגט ,אז ח"ו נישט אויף
יו"ט סוכות ,אויפן וועג צוריק האט אים דארט די פטירה פון די רעבעצין וויינט ער אזוי ,ווייל דאס
געטראפן א ערל ,און דער גוי פרעגט דעם איד, איז ער מקבל באהבה ,ווייל דאס האט דאך דער
וואס האסטו אין די האנט ,זאגט דער איד באשעפער געוואלט און דאס איז זיכער לטובה.
"הושענות" ,האט דער גוי געזאגט ,דאס איז נישט
קיין הושענות דאס איז "ערבות" ,אבער דער איד נאר ער וויינט ,ווייל ער האט געהאט א שמיעס
האט זיך נישט געלאזט ,נאר ווייטער געזאגט דאס מיטן רבוש"ע ,און געזאגט פארן רבוש"ע ,די ווייסט
איז "הושענות" ,ביז דער גוי האט געזען אז ער קען דאך אז די מלכה די צדקת פעילט מיר שטארק אויס
נישט פויעלען ביי דעם איד צו טוישען זיין מיינונג, פאר מיין עבודת הקדוש ,און ווען איך וואלט
און ער האט אים אפ געלאזט. געקענט וואלט איך איר מחי' מתים געווען ,נאר
וויבאלד איך ווייס אז דאס איז דיין רצון ,בין איך איר
שפעטער ווען דער איד איז אנגעקומען צו זיין נישט מחי' מתים.
רבין דער צדיק רבי שלום מקאמינקא זי"ע ,און ער
האט דערציילט די גאנצע מעשה וואס ער האט אבער די רבוש"ע ,די האסט דאך דיינע אידן די
געהאט מיטן גוי. כנסת ישראל כלה קרואה בנעימים ,פארוואס בוסטו
זיי נישט מחי' מתים און די ברענגסט משיח צדקנו,
האט דער צדיק רבי שלום געזאגט פאר דעם האט דער רבוש"ע מיר גענטפערט ,אויב וואלט איך
איד ,די האסט געהאט א גרויסע נס אז די האסט געווען צופרידען פון די אידן ,אזוי צופרידען ווי די
דיך נישט געלאזט פון דעם גוי ,ווייל דער גוי איז בוסט געווען פון דיין מלכה ,וואלט איך זיי שוין
געווען דער ס"מ וואס האט דווקא געוואלט אז מען לאנג אויס געלייזט ,אבער ליידער זענען זיי
זאל דאס נישט ריפן קיין הושענות ,און וויבאלד די נאכנישט אויף דעם דרגה ,און דערפאר האב איך זיי
האסט נישט נאך געלאזט פונעם מנהג פון ריפן נאכנישט אויס געלייזט ,און אויף דעם ענטפער
הושענות ,האט דער ס"מ נישט געקענט שולט זיין פונעם רבוש"ע ,אויף דעם האט דער צדיק דער
אויף דיר. הייליגער שר שלום זי"ע אזוי געוויינט.
••• •••
דער הייליגער צדיק וקדוש רבי שלום הרה"ק רבי שלום מקאמינקא זי"ע האט
מקאמינקא זי"ע איז געווען א זון פון הרה"ק הגביר דערציילט ,אז ער איז איינמאל געווען ביי זיין
רבי יעקב יוסף מראווע זי"ע ,בן הרה"ק הגביר רבי הייליגען רבין דער שר שלום אויף סוכות ,און דער
שלום זי"ע וואס מען האט געריפן מיטן נאמען רבי איז צו געגאנגען צום עמוד צו הלל מיט די
"שלום גראף" ,ווערט דערציילט ,אז דער זיידע רבי אתרוג און לולב ,האט דער תלמיד רבי שלום
שלום איז איינמאל געווען זייער נישט געזונט ,און מקאמינקא זי"ע געזאגט ,אז די רבי האט
דער זון הרה"ק רבי יעקב יוסף איז געפארן קיין געדאווענט מיט אזא ברען און דביקות און מיט א
לובלין צום הייליגען חוזה צו מזכיר זיין דעם טאטן. התפשטות הגשמיות ממש ,אז ער האט די גאנצע
76
רב פון שטאט ,הגה"ק רבי עזריאל הורוויץ דער ווען דער זון האט איבער געגעבן דעם קוויטל
אייזענער קאפ זי"ע ,און געבעטן ער זאל אים פארן הייליגען חוזה מלובלין ,האט דער הייליגער
פארהערן ,דאס קינד שלום האט זיך מפלפל געווען חוזה געזאגט בזה"ל" ,איך קען אים נישט העלפן,
מיטן גאון דער הייליגער אייזענער קאפ מיט גרויס ווייל עס איז שוין אריבער פון כתר מלכות ,צו כתר
חריפות און איז ארויס מיט א נצחון. תורה" ,דער זון האט נישט גלייך פארשטאנען וואס
דער הייליגער חוזה האט געמיינט מיט די
דערנאך האט דער טאטע אים אריינגעפירט ווערטער ,אבער ווען ער איז צוריק אן געקומען
צום הייליגען חוזה זי"ע ,דער רבי האט אים אהיים ,האט ער זיך דערוויסט ,אז בשעת ער איז
געפרעגט" ,מיין קינד ,וועלכע סדרה האלטן מיר די געווען ביים הייליגען חוזה ,איז דער טאטע שוין
וואך?" – "פרשת קדושים" ,האט ער געענטפערט, ליידער געווען נאך די הסתלקות.
האט אים דער הייליגער חוזה געזאגט" ,מיין קינד,
"קדושים תהיו" – טייטשט רש"י" :פרושים תהיו", און ממש דאן איז געבוירן געווארן צום זון א בן
גלייך האט אים אנגעכאפט א ציטער ,און די קניען זכר ,וואס איז געווען דער צדיק וקדוש רבי שלום
האבן אים געקלאפט פון גרויס פחד ,און דער מקאמינקא זי"ע ,און דאס האט דער הייליגער חוזה
טאטע האט אים געמוזט גלייך צוריקפירן אין די געזען מיט זיינע הייליגע אויגן ,אז דער טאטע וואס
אכסניא ער זאל זיך אפרוען פונעם פחד. איז געווען א גביר אדיר "כתר מלכות" ,איז נסתלק
געווארן ,כדי דער אייניקל רבי שלום וואס האט
און דער גרויסער גאון רבי יעקב ארנשטיין געטראגן זיין נאמען ,זאל קענען ממשיך זיין מיטן
בעל ישועות יעקב מלעמבערג זי"ע ,האט געזאגט "כתר תורה" ,וואס ווי באקאנט איז דער צדיק
אויף דעם צדיק רבי שלום מקאמינקא זי"ע ,אז אין געווען א גאון עולם בתורת הנגלה והנסתר.
די פיר עקן פון זיין מוח ליגט די גאנצע תורה ,אין •••
איין עק ליגט גאנץ ש"ס בבלי און ירושלמי ,אין דעם ווי באקאנט האט דער צדיק רבי שלום
צווייטן אלע ספרי פוסקים ,אין דעם דריטן אלע מקאמינקא זי"ע גאר אסאך מאל געזאגט אמרות
ספרי קבלה ,אין דעם פערטן אלע מדרשי חז"ל און שונות בדרך צחות ,וואס דער צדיק האט מיט דעם
ספרי אגדה ,און אינמיטן מוח ליגט די נקודה פון געהאט גאר געהויבענע כוונות ,איינמאל איז א איד
יראת שמים ,וואס לייכט אויף אלע עקן. אריין געקומען צום צדיק ,און מזכיר געווען ,אז ער
••• טוט מסחר מיט א גוי ,און ווען ער האט געמאכט
עס ווערט דערציילט ,אז זיין משמש ,רבי אבנר חשבונות מיטן גוי ,האט דער גוי נישט גוט געמאכט
פון האבניוו האט דערציילט ,אז דער צדיק רבי דעם חשבון און אים געגעבן 200רובל מער ,און ער
שלום מקאמינקא זי"ע האט געבעטן ביים האט מורא אז די גוי וועט זיך כאפן פונעם טעות ,און
אייבערשטן ,אז ווער עס ווייסט פון זיינע דברי תורה ער האט געפרעגט דעם צדיק אויב ער זאל צוריק
זאל זיי פארגעסן ,און טאקע ,הגם מען האט געזאגט געבן דאס געלט פארן גוי.
אסאך וואונדערליכע חידושים אין זיין נאמען ,פול
מיט חריפות און בקיאות ,איז אלעס פארגעסן האט דער צדיק געזאגט ,אויב איז דיין
געווארן. איינציגסטע פראבלעם אז דער גוי זאל נישט כאפן
••• דעם טעות ,ברויכסטו נישט זיין באזארגט ,ווייל
עס ווערט דערציילט ,אז ביים הייליגען שר דער גוי דאווענט דאך נישט דריי מאל א טאג קיין
שלום מבעלזא זי"ע איז געווען דער סדר ,אז ביים שמונה עשרה ,האט ער דאך נישט קיין צייט ווען צו
טיש האט איינער פון די מסובין געזאגט א "מדרש", מאכן זיינע חשבונות ,און דערפאר האט ער נישט
און דער רבי האט געזאגט תורה דערויף ,איינמאל ווען זיך צו כאפן אז ער האט געמאכט א טעות.
איז געוען ביים הייליגען שר שלום א גביר א •••
גרויסער עם הארץ ,און ווייל מען האט אים געמוזט עס ווערט דערציילט ,אז ווען דער צדיק וקדוש
מכבד זיין צוליב זיין כבוד. רבי שלום מקאמינקא זי"ע איז נאך געווען א קליין
יונגל ,האט אים זיין טאטע דאס ערשטע מאל
האט אים רבי שלום פון קאמינקא געזאגט, מיטגענומען צום הייליגען חוזה מלובלין זי"ע,
"קום ,איך וועל דיך אויסלערנען א מדרש וואס דו קודם האט דער טאטע אים אריבערגעטראגן צום
77
געשמייכלט ,און געזאגט אז ער האט גוט צו וועסט קענען זאגן ביים רבי'נס טיש" ,און דער
געטראפן. מדרש איז געווען" ,איזהו עם הארץ? המכה בדופי,
••• המונה בבורית ,והשופך בבכורות" ,דער גביר האט
איינמאל האט דער שר שלום מבעלזא זי"ע עס איבערגעחזר'ט אסאך מאל ביז ער האט עס גוט
געזאגט פארן צדיק רבי שלום מקאמינקא זי"ע ,אז געקענט ,און ביים טיש האט ער עס געזאגט מיט
ער זאל זיך גוט אנגרייטן ,ווייל ער וועט אים גרויס פרייד ,דער הייליגער שר שלום האט גלייך
אויסלערנען א יחוד וואס מען איז מכוון ביי יציאת פארשטאנען און מרגיש געווען ווער עס שטעקט
הנשמה. דערהינטער ,און געזאגט" ,נו ,אדרבה ,זאל רבי
שלום טייטשן דעם מדרש".
ער האט זיך אנגעגרייט ,און ווען ער איז ארויס
פונעם חדר נאכן לערנען דעם יחוד ,האט אים די
האט דער צדיק רבי שלום געזאגט" ,דער פשט
רעבעצין ,די צדקת מרת מלכה ,אפגעווארט און
איז גאנץ פשוט ,ווער איז אן עם הארץ? דער וואס
געפרעגט" ,האסטו אויך ביי דיין פריערדיגן רבי'ן
קלאפט זיך ביי 'דברנו' און נאכאמאל ביי 'דופי' ,און
געהאט אזעלכע גילויים?".
ווייסט נישט אז 'דברנו דופי' איז איין זאך ,דער וואס
דער צדיק רבי שלום האט זיך פראבירט ציילט אין פטום הקטורת 'בורית' באזונדער און
ארויסצודרייען ,אבער צום סוף האט ער געזאגט, 'כרשינה' באזונדער ,און ווייסט נישט אז 'בורית
"איינמאל בין איך געזעסן אין ראפשיץ אין קיך מיט כרשינה' איז איינס ,און דער וואס גיסט אויס ביי די
מיין חבר נאמן דער הייליגער צאנזער רב ,און מיר מכות ביים סדר סיי ביי 'מכת' און סיי ביי 'בכורות'",
האבן געשיילט קארטאפל פאר שטוב פונעם און דער הייליגער שר שלום האט הנאה געהאט און
הייליגען ראפשיצער רב זי"ע ,מיטאמאל איז געשמייכלט ,און דער צדיק רבי שלום האט זיך
אריינגעקומען דער הייליגער ראפשיצער רב ,און געפרייט וואס ער האט געמאכט שמייכלען זיין
געלייגט איין האנט אויף מיין אקסל און די אנדערע הייליגן רבי'ן.
אויפן אקסל פונעם דברי חיים ,און אונז •••
אויסגעלערנט וואס מען דארף מייחד זיין ביים איינמאל ערב שבת ,ביי זיין רבי'ן דער הייליגער
שיילן קארטאפל ,און דאס איז געווען דער יחוד שר שלום מבעלזא זי"ע ,ווען דער רבי האט
וואס איך האב יעצט געהערט פונעם בעלזא רב". אנגעצונדן די שבת ליכט ,האט דער תלמיד רבי
••• שלום מקאמינקא זי"ע געזאגט פאר די חסידים,
מען דערציילט ,אז איינמאל ווען דער צדיק "איך זע דא א וואונדער וואס איך האב נישט געזען
רבי שלום מקאמינקא זי"ע און דער הייליגער דברי ביי מיין רבי'ן אין ראפשיץ ,ביי מיין רבי'ן איז געווען
חיים זי"ע זענען געזעסן און געשיילט קארטאפל "נר חנוכה בישיבה" און "נר שבת בעמידה" ,אבער
אין קיך ביים ראפשיצער רב ,איז דער הייליגער דא ביים הייליגען בעלזער רב ,איז אויך "נר שבת
ראפשיצער רב זי"ע מיטאמאל אריין ,און שטארק בישיבה".
אריינגעווארפן א קארטאפל אינעם גרויסן טאפ פול
מיט וואסער ,דאס וואסער האט באשפריצט די צוויי די חסידים האבן נישט פארשטאנען ,ווייל זיי
תלמידים ,און דער הייליגער ראפשיצער רב האט האבן געטראכט ,ווער צינדט חנוכה ליכט זיצנדיג?
געזאגט" ,וזרקתי עליכם מים טהורים וטהרתם" ,און און זיי האבן דאך געזען אז דער רבי שטייט ביים
פון דעמאלט אן האט אויף די צוויי תלמידים גערוט אנצינדן ,האט ער זיי ערקלערט "ישיבה" מיינט
א רוח פון טהרה. "פערזעצט" ,און פארזעצט מיינט א משכון ,אין
••• ראפשיץ איז די חנוכה מנורה געווען א גאנץ יאר
עס ווערט דערציילט ,אז ווען זיין זוהן דער פארזעצט פאר געלט וואס מען האט פארטיילט
צדיק וקדוש רבי יהושע'לע מקאמינקא זי"ע איז פאר ארימע לייט ,נאר די זילבערנע שבת לייכטער
נאך געווען א קליין קינד ,איז דער טאטע רבי שלום זענען געשטאנען אין שטוב ,דא אבער צינדט דער
געפארן פון קאמינקא קיין דינוב צו זיין רבי'ן ,דער רבי אין פשוט'ע לייכטער ,מוז זיין אז אויך די שבת
הייליגער בני יששכר זי"ע ,און ער האט לייכטער זענען פארזעצט פאר צדקה" ,ווען דער
מיטגענומען דאס קינד. הייליגער בעלזער רב האט דאס געהערט ,האט ער
78
כלה הייסט אנדערש ,אבער דער הייליגער שר און ווייל דער הייליגער בני יששכר האט
שלום האט ווייטער געליינט ,און ווידער געדאוונט גאר פרי ,האט ער נישט געוואלט
אויסגערופן דעם אנדערן נאמען ,אזוי איז געווען אויפוועקן דאס קינד ,און דער טאטע רבי שלום איז
דריי מאל ,דער זיידע רבי שלום מקאמינקא האט געגאנגען דאווענען ,און דאס קינד איז געבליבן
געהאט גרויס צער פון דעם ,ווייל ער האט נישט שלאפן אין דער אכסניא ,און דער טאטע רבי שלום
פארשטאנען וואס די רבי מיינט מיט דעם ,אבער האט פארמאכט די טיר.
לפלא ,ווען עס איז געקומען די צייט פון דער
חתונה ,און אלעס איז שוין געווען גרייט ,איז אינמיטן דאווענען ,ביי די ברכות פון "יוצר
אנגעקומען א בריוו פונעם מחותן פון דאמבראווא, אור" ,האט דער הייליגער בני יששכר ,וואס איז
אז די כלה איז ל"ע נפטר געווארן. געשטאנען אינמיטן זיין דאווענען מיט התלהבות,
זיך אויסגעדרייט צו רבי שלום ,און אים געוויזן מיט
דער זיידע רבי שלום איז גלייך געפארן מיט דער האנט ער זאל שנעל לויפן צו זיין אכסניא ,אן א
זיין זוהן צום הייליגען שר שלום ,און נישט לאנג רגע צו פארלירן.
דערנאך האט מען פארגעשלאגן א שידוך מיטן
גביר רבי שמואל הירש פון דרישקיפאלי ,א דער צדיק רבי שלום איז גלייך געלאפן ,און
שוואגער פונעם הייליגען שר שלום ,און דער שר געזען ווי זיין קינד שטייט שוין ביים פענסטער,
שלום האט געזאגט ,אז דער שידוך געפעלט אים, גרייט צו אראפ שפרינגען ,אין די לעצטע רגע האט
ווייל זיין שוואגער איז א חסיד און ירא שמים ,ווען ער אים איינגעהאלטן ,און ווען ער האט אים
מען האט אפגעמאכט דעם שידוך ,האט זיך דער געפרעגט וואס איז דא געשען ,האט דאס קינד
צדיק רבי שלום מקאמינקא דערמאנט ,אז דער געענטפערט.
נאמען פון דער כלה איז פונקט דער נאמען וואס
דער שר שלום האט ארויסגערופן ביים ליינען די "ווען איך בין אויפגעשטאנען און געזען אז די
תנאים פונעם ערשטן שידוך ,און דאן האט דער טיר איז פארמאכט און דו ביסט אוועק אין בית
צדיק שוין פארשטאנען ,פארוואס דער הייליגער המדרש ,האב איך פארשטאנען ,אז דער רבי שטייט
שר שלום האט געזאגט א אנדערע נאמען ביים שוין און דאוונט ,און דו האסט מיך נישט געוואלט
תנאים. וועקן אזוי פרי ,איך האב מיך שטארק מצער געווען
••• פארוואס איך קען נישט זוכה זיין צו זען דעם רבי'נס
ווי באקאנט ,האט דער צדיק רבי שלום עבודת התפילה און הערן זיין הייליג קול ,האב איך
מקאמינקא זי"ע גאר אסאך מיט געמאכט צער באשלאסן אז איך האב נישט קיין אנדער עצה ,נאר
גידול בנים ,ער האט ליידער פארלוירען אפאר צו שפרינגען פונעם פענצטער ,אפשר וועל איך נאך
קינדער בחייו ,און נאר איין בן יחיד איז איבער קענען הערן עטליכע ווערטער" ,און דאס האט דער
געבליבן דער זון דער צדיק רבי יהושע'לע הייליגער בני יששכר זי"ע געזען מיט זיינע הייליגע
מקאמינקא זי"ע ,ווערט דערציילט ,אז ווען איינע אויגן.
פון די זון זענען ליידער נפטר געווארן יונגערהייט, •••
און רבי שלום האט זיך נישט געקענט טרייסטן, דער אייניקל ,רבי שלום השני מקאמינקא זי"ע
האט אים דער הייליגער צדיק רבי ר' הירשעלע האט דערציילט ,אז פון אנהייב האט מען גערעדט
מרימנוב זי"ע געשריבן א בריוו פון טרייסט. א שידוך פאר זיין טאטן רבי יהושע מיט א טאכטער
פון רבי מרדכי דוד אונגאר מדאמבראווא זי"ע ,און
אין דעם בריוו האט דער צדיק רבי הערשעלע נאכן שידוך זענען די מחותנים געפארן צום
דערציילט ,אז ער האט זיך אויסגעלערנט א לימוד הייליגען שר שלום מבעלזא זי"ע מאכן תנאים ,און
אין עבודת השם פון א פרוי א צדקת ,וואס האט ווען דער הייליגער שר שלום האט געליינט די
פארלוירן איר איינציגע טאכטער ווען זי איז תנאים ,האט ער אויסגערופן די כלה מיט אן אנדער
געפארן קיין רימנוב שליסן איר שידוך ,האט דער נאמען ,נישט איר אמת'ן נאמען.
צדיק רבי הערשעלע געזאגט ,אז ער האט זיך
געלערנט ווי אזוי מען איז מצדיק דעם דין און דער צדיק רבי שלום מקאמינקא זי"ע האט
מקבל יסורים באהבה ,די פרוי האט געזאגט פארן רבין דער הייליגער שר שלום אז די
79
ספר ,און געוויזן פארן הייליגען ישועות יעקב זי"ע אריינגעברענגט לעקעך און ברוינפן אין בית
דעם ספר ,אז דארט שטייט פארקערט פון וואס ער המדרש און געזאגט "אז "א שדכן" האט איר
האט געשריבן. פארגעשלאגן א בעסערן שידוך ווי מיט א ילוד
אשה ,און זי גייט יעצט צום "באדעקען".
דער הייליגער ישועות יעקב האט דאס •••
איבערגעקוקט און האט צוגעשטימט צו וואס דער עס ווערט דערציילט ,אז ביים גרויסן גאון דער
הייליגער צדיק רבי שלום מקאמינקא האט הייליגער ישועות יעקב מלעמבערג זי"ע ,איז דער
געזאגט ,און דער הייליגער ישועות יעקב האט צדיק וקדוש רבי שלום מקאמינקא זי"ע געווען
געזאגט ,אז עס זיינען שוין צוואנציג יאר ווי ער ממש וווי א בן בית ,ער האט געקענט אריין און
האט די זאך נישט געזעהן ,און זיין פנים האט זיך ארויס אין שטוב פונעם גרויסן גאון ווען ער האט
פארענדערט ,און ער האט אויסגערופן צו זיין זון געוואלט צוליב זיין געוואלדיגע חביבות ביים
רבי זאב זי"ע און פארן הייליגען קאמינקער רב הייליגען ישועות יעקב זי"ע.
זי"ע" ,פון הימל האט מען דיר דא געשיקט ,און ווען
דו וואלסט נישט געקומען ,וואלט פון אונטער מיין ביים הייליגען ישועות יעקב זי"ע איז דער
האנט ארויסגעגאנגען א מכשול ,חס ושלום". סדר געווען ,אז וועגן דעם גרויסן גדרענג פון
••• אזויפיל אידן וואס זענען געקומען צום גאון ,וואס
עס ווערט דערציילט ,אז דער צדיק רבי שלום האבן אים נישט געלאזט לערנען ,האט זיין זון ,דער
מקאמינקא זי"ע איז געווען איינמאל ביים הייליגען גאון עצום ר' זאב זי"ע ,גערעדט מיט אלע
ישועות יעקב זי"ע אין חול המועד פסח ,עס איז אריינקומענדיגע ,און ער האט זיי אנגעקוקט און
אריינגעקומען א פרוי פרעגן" ,אז א גוי איז געווען געהערט זייער בעטן ,און נאר ווער עס איז געווען
אין איר הויז ,און ער האט מסדר געווען זיינע ראוי דערצו ,האט ער אריינגעפירט צו זיין פאטערן
עסנווארג אויפן טיש ,און זי האט מורא אז אפשר אליינס.
האט ער געגעסן חמץ ,און זי פרעגט וואס זאל זי
טאן". דערציילט מען ,אז דעם ערשטן מאל ,ווען דער
צדיק רבי שלום מקאמינקא זי"ע איז געקומען,
דער הייליגער ישועות יעקב האט זיך האט דער זון ר' זאב מיט אים גערעדט ,און אים
באטראכט אין זיין מחשבה ,איז אויפגעשטאנען, גלייך אריינגעפירט צו זיין פאטער אין שטוב ,און
האט גענומען א ספר און אריינגעקוקט ,און די קומענדיגע מאלן האט ער אים שוין געזאגט ,ער
דערנאך צו איר געזאגט ,זי זאל עס אויסווישן ,און זאל אליינס אריינגיין" ,ווייל זיין חריפות און
עס איז גארנישט ,און די פרוי איז ארויס פונעם בקיאות איז געווען העכער פון דרך הטבע".
הייליגען ישועות יעקב זי"ע פרייליך מיטן פסק. •••
עס ווערט דערציילט ,אז דער הייליגער
ווען די פרוי איז ארויס ,האט דער הייליגער ישועות יעקב זי"ע האט אמאל געשריבן א לאנגע
קאמינקער געפרעגט" ,וואס פאר א שאלה איז דען תשובה צו מתיר זיין אן עגונה ,און דער הייליגער
שייך דא בכלל ,און פארוואס האט דער רב קאמינקער רב רבי שלום זי"ע האט זיך יענע צייט
געדארפט עס נאכקוקן אין א ספר" ,האט דער דארט געפונען ,דער הייליגער ישועות יעקב האט
הייליגער ישועות יעקב געענטפערט" ,ווען איך זיך זייער געפרייט אים צו זעהן ,און אים געוויזן די
וואלט די פרוי גלייך געענטפערט ,אז עס איז קיין תשובה אז ער זאל דאס איבערקוקן אויב עס איז
שאלה נישט ,וואלט זי שוין דאס קומענדיגע מאל ריכטיג.
פאר זיך גע'פסק'נט אליינס ,און ווער ווייסט וואס
וואלט זיך נאך געטראפן ביי איר ,מען דארף אין די ספרים שטוב איז געשטאנען א לייטער,
אויסלערנען די פשוטע מענטשן ,זיי זאלען קומען צוגעשטעלט צום ארון קודש פון ספרים וואס
פרעגן אויף יעדע זאך ,קליין ווי גרויס ,ווייל וואס עס דרייט זיך ארום אין שטוב ,דער הייליגער
קוקט אויס גרויס אין אונזערע אויגן ,קען זיין קליין קאמינקער רב איז ארויפגעשפרונגען אויף דער
אין זייערע אויגן". לייטער ,האט פון אויבן אראפגעברענגט אן אנדער
80
