gilyoines.com חזרה לאתר · Back to the site

יארצייטן פון צדיקים · Yuhrtzeiten Fin Tzadikim — וירא (2026-10-26)

מוציא לאור: יארצייטן פון צדיקים · Yuhrtzeiten Fin Tzadikim

שבוע: וירא (2026-10-26)

יארצייטן פון צדיקים · Yuhrtzeiten Fin Tzadikim — וירא (2026-10-26)

פתח את ה-PDF הורדה

‫זונטאג ‪ -‬י"ד חשון‬ ‫ז‬ ‫הרה"ק רבי אברהם אלימלך ב"ר ישראל זי"ע‪ ,‬הי"ד‪) ,‬פרלוב(‪ ,‬מקרלין‪.‬‬ ‫מאנטאג ‪ -‬ט"ו חשון‬ ‫הגה"ק רבי אברהם ישעיהו ב"ר שמריהו יוסף זי"ע‪) ,‬קרליץ(‪ ,‬בעל החזון איש‪ ,‬מבני ברק‪.‬‬ ‫הרה"ק רבי מיכאל אליעזר ב"ר אברהם משה הכהן זי"ע )פארשלעגער(‪,‬‬ ‫בעל תורת מיכאל‪ ,‬מבולטימאר‪.‬‬ ‫דינסטאג ‪ -‬ט"ז חשון‬ ‫הגה"ק רבי עמרם ב"ר משה נחום זי"ע‪) ,‬רויזענבוים(‪ ,‬אב"ד מאדע‪ ,‬וצפת‪.‬‬ ‫"הנקרא ר' עמרם חסידא"‬ ‫הגה"ק רבי שלמה זלמן ב"ר יעקב זי"ע‪) ,‬בייטום(‪ ,‬בעל דעת שלמה‪ ,‬אב"ד מילדוי סעפשי‪.‬‬ ‫הרה"ק רבי יצחק ב"ר אשר ישעי' זי"ע‪) ,‬גליקמאן‪-‬רובין(‪ ,‬אב"ד סאסנובצא‪.‬‬ ‫מיטוואך ‪ -‬י"ז חשון‬ ‫הרה"ק רבי מנחם מענדל ב"ר יעקב קאפיל זי"ע‪) ,‬האגער(‪ ,‬בעל אהבת שלום‪ ,‬מקאסוב‪.‬‬ ‫דאנערשטאג ‪ -‬י"ח חשון‬ ‫הרה"ק רבי יחזקאל ב"ר אברהם ישכר הכהן זי"ע‪) ,‬ראבינאוויטש(‪ ,‬בעל כנסת יחזקאל‪,‬‬ ‫מראדומסק‪.‬‬ ‫פרייטאג ‪ -‬י"ט חשון‬ ‫הרה"ק רבי אברהם מרדכי ב"ר מנשה יעקב זי"ע‪) ,‬קלינבערג(‪ ,‬בעל עלי זית‪ ,‬מזאלאשיץ‪.‬‬ ‫שבת קודש ‪ -‬כ' חשון‬ ‫הרה"ק רבי שלום ב"ר יעקב יוסף הלוי זי"ע‪) ,‬ראזענפעלד(‪ ,‬בעל אוהב שלום‪ ,‬מקאמינקא‪.‬‬ ‫לזכות להצלחה‬ ‫חיים אליעזר בן שפרה יענטא וכל משפחתו‪.‬‬ ‫שמואל בן שפרה יענטא וכל משפחתו‪.‬‬ ‫צבי בן שפרה יענטא וכל משפחתו‪.‬‬ ‫מאיר ברוך בן שרה בריינדל ליבא וכל משפחתו‪.‬‬ ‫חיים צבי בן שרה וכל משפחתו‪.‬‬ ‫לעילו נשמת אבי מורי הרה"ח ר' משה אפרים ב"ר ארי' ע"ה‪ – .‬כ"ד טבת תשע"א‪.‬‬ ‫לעילו נשמת אמי מורתי שפרה יענטא בת הרה"ח ר' משה יהודה ע"ה‪ – .‬ו' אדר תשפ"ה‪.‬‬ ‫צו באקומען די יארצייטן יעדן טאג‪,‬‬ ‫ביטע שיקט א מעסעדזש מיט אייער אימעיל צו דעם נומער ‪(646) 907-9119‬‬ ‫בן הרה"ק רבי יוחנן מרחמסטריווקא זי"ע‪,‬‬ ‫יארצייט י"ד מרחשון‬ ‫בן הרה"ק רבי מרדכי המגיד הגדול מטשערנאביל‬ ‫זי"ע‪.‬‬ ‫הרה"ק רבי אברהם אלימלך ב"ר ישראל זי"ע‪ ,‬הי"ד‬ ‫)פרלוב(‪ ,‬מקרלין‬ ‫נאך די חתונה איז ער געזעצן אין שטאט‬ ‫זלטיפולי נעבן זיין גרויסן שווער‪ ,‬און ער האט‬ ‫עוסק געווען בתורה יומם ולילה מיט א‬ ‫ער איז געבוירן אין שטאט סטאלין‪ ,‬ד' אלול בשנת‬ ‫געוואלדיגע התמדה‪ ,‬ער איז שוין דאן געווען‬ ‫תרנ"א‪.‬‬ ‫מפורסם מיט זיין געוואלדיגע גדלות בתורה און‬ ‫זיין הנהגה בקדושה ובטהרה‪ ,‬ער איז דאן געווען‬ ‫צו זיין טאטן הרה"ק רבי ישראל בעל אור ישראל‬ ‫אינגאנצן אויסגעטון פון עולם הגשמי און נאר‬ ‫הינוקא מסטאלין זי"ע‪,‬‬ ‫געווען אריין געטון אין תורה ועבודת השם‪.‬‬ ‫בן הרה"ק רבי אשר השני מקרלין סטאלין זי"ע‪,‬‬ ‫בן הרה"ק רבי אהרן בעל בית אהרן מקרלין זי"ע‪,‬‬ ‫בשנת תרפ"ב‪ ,‬ווען זיין טאטע איז נסתלק‬ ‫בן הרה"ק רבי אשר הראשון מסטאלין זי"ע‪,‬‬ ‫געווארן‪ ,‬האבן די חסידי סטאלין געוואלט אויף‬ ‫בן הרה"ק רבי אהרן הגדול מקרלין זי"ע‪.‬‬ ‫נעמען דעם זון אלס ממלא מקום‪ ,‬אבער דער צדיק‬ ‫האט בשום אופן נישט געוואלט נעמען דאס‬ ‫און צו זיין מאמע הרבנית הצדקת מרת ברכה‬ ‫רבנות‪ ,‬ער האט זיך ממש געבעטן ביי די חסידים‪,‬‬ ‫שיינדל ע"ה‪,‬‬ ‫אז מען זאל אים נישט נעמען אלס ממלא מקום‪.‬‬ ‫בת הרה"ק רבי דוד טווערסקי מזלטיפולי זי"ע‪,‬‬ ‫בן הרה"ק רבי יוחנן מרחמסטריווקא זי"ע‪,‬‬ ‫ווי מען קען זעהן אין א בריוו וואס ער שרייבט‬ ‫בן הרה"ק רבי מרדכי המגיד הגדול מטשערנאביל‬ ‫פאר איינע פון די געהויבענע חסידים פונעם טאטן‪,‬‬ ‫זי"ע‪.‬‬ ‫הרה"ח ר' אברהם יצחק מהורודוק ז"ל‪ ,‬און בתוך‬ ‫הדברים שרייבט ער בזה"ל‪" ,‬מה אומר ומה נדבר‪ ,‬כי‬ ‫ער איז געווען א שפל ברך און א עניו כהלל‪,‬‬ ‫נוסף על אסוני בהילקח עטרת ראשינו כ"ק אדמו"ר‬ ‫זיין געוואלדיגע אהבת ישראל איז געווען עד אין‬ ‫ז"ל‪ ,‬עוד הייתי למי שהעולם מטעין בו‪ ,‬הלא ממש‬ ‫לשער‪ ,‬ער האט ליב געהאט יעדן איד אהבת נפש‬ ‫תסמר שערות ראשי בהביתי במכתב קודש‬ ‫ממש עד להפליא‪ ,‬צדיקים בדורו האבן מעיד‬ ‫להחסידים‪ ,‬האם יש ילוד אשה שיוכל להעיז פניו‬ ‫געווען‪ ,‬אז מען האט אין דעם צדיק געזען אלע‬ ‫ולומר הגעתי לקצתו דמקצתו מהמדות הדרושות‬ ‫סימני טהרה נאך פון זיין יוגענד אן‪ ,‬ער האט גאר‬ ‫במכתב קדשו‪ ,‬ירא אנכי שלא די שאין לי עוה"ז‪ ,‬אך‬ ‫אסאך מרביץ תורה געווען פאר זיינע תלמידים‬ ‫פן אהי' אבוד ח"ו משני עולמות‪ ,‬אירש ח"ו תרתי‬ ‫מיט א געוואלדיגע איבער געגעבענקייט‪.‬‬ ‫גיהנום‪ ,‬כי אי אפשר להנהיג עדת ישורון חסידי‬ ‫סטולין בלא מסירת נפש על כל פסיעה ופסיעה‪ ,‬ואני‬ ‫די חסידים פלעגן דערציילן‪ ,‬אז דער צדיק‬ ‫איני מוכשר לזה‪ ,‬ורחוק מזה‪ ,‬כי הרבה הרעותי‬ ‫וקדוש האט געלערנט שעות אריכות אן קיין הפסק‬ ‫מעשי עד היום"‪.‬‬ ‫ברציפות‪ ,‬ער איז געווען א גאון וגדול בתורה עד‬ ‫להפליא‪ ,‬ער האט מצמם געווען אין זיין שלאף און‬ ‫אבער מיט די השפעה פון די צדיקי הדור‬ ‫אויך אין אנדערע צרכי הגוף‪ ,‬ער פלעגט דאס עסן‬ ‫ובתוכם הרה"ק רבי ישראל מטשורטקוב זי"ע האט‬ ‫אראפ שלינגען גאנצערהייט‪ ,‬כדי ער זאל ווי‬ ‫מען גע'פועל'ט ביי דעם צדיק‪ ,‬אז כדי אז דאס‬ ‫ווייניגער הנאה האבן פון דעם וועלט‪.‬‬ ‫חסידות סטאלין וואס דער טאטע האט אזויפיל‬ ‫כוחות אריין געלייגט דעראון זאל ווייטער אנגיין‪,‬‬ ‫ד' אדר בשנת תרע"ב האט ער חתונה געהאט מיט‬ ‫דארף ער נעמען דאס רבנות‪.‬‬ ‫הרבנית הצדקת מרת חוה ע"ה‪,‬‬ ‫בת דודו הרה"ק רבי מרדכי יוסף טווערסקי‬ ‫דאן האט רבי אברהם אלימלך זי"ע איבער‬ ‫מזלטיפולי זי"ע‪,‬‬ ‫גענומען דאס רבנות אלס ממלא מקום‪ ,‬און ער‬ ‫בן הרה"ק רבי דוד טווערסקי מזלטיפולי זי"ע‪,‬‬ ‫‪1‬‬ ‫איז יענעם יאר אנגעקומען קיין ארץ ישראל‪ ,‬האט‬ ‫האט דאס געפירט מיט א געוואלדיגע שטארקייט‪,‬‬ ‫ער גלייך געזאגט‪ ,‬איך בין נישט געקומען קיין ארץ‬ ‫די חסידים זענען געווען גאר שטארק מקושר צו‬ ‫ישראל אלס א ביקור‪ ,‬נאר איך בין געקומען מעורר‬ ‫זייער רבין און ער האט משפיע געווען תורה און‬ ‫זיין רחמי שמים אויף די אידן אין אירופה‪ ,‬וואס‬ ‫קדושה פאר די חסידים‪.‬‬ ‫ברויכן א גרויסע ישועה‪ ,‬ווייל עס ליגט א שווארצע‬ ‫וואלקן אויף כלל ישראל‪ ,‬די חסידים פונעם רבין‬ ‫ער איז געווען מפורסם מיט זיין געוואלדיגע‬ ‫דארט אין ארצינו הקדושה האבן נישט‬ ‫אהבת ישראל עד למאוד‪ ,‬ער האט יעדן איד ליב‬ ‫פארשטאנען די ווערטער‪ ,‬ווייל די וועלט האט נאך‬ ‫געהאט אהבת נפש ממש‪ ,‬ער האט זיך אפ געגעבן‬ ‫דאן נישט געוויסט די סכנה וואס ווארט אפ כלל‬ ‫מיט יעדן איינעם מיט א געוואלדיגע‬ ‫ישראל‪.‬‬ ‫געטריישאפט‪.‬‬ ‫ערב ראש חודש סיון האט דער צדיק אויס‬ ‫פון זיך האט דער צדיק בכלל נישט געהאלטן‪,‬‬ ‫געריפן א יום תפילה ותענית‪ ,‬הונדערטער חסידי‬ ‫און ער האט כסדר געזאגט‪ ,‬אז באמת איז ער נישט‬ ‫קארלין האט דער צדיק צוזאמען גענומען‪ ,‬און‬ ‫ראוי צו זיין א מנהיג ישראל‪ ,‬נאר וויבאלד ער זעהט‬ ‫בחצות הלילה איז מען ארויף צום כותל המערבי‬ ‫אז מען פאלגט אים‪ ,‬איז ער גרייט זיך מוסר נפש צו‬ ‫און איינגעריסן פאר כלל ישראל‪ ,‬דער צדיק האט‬ ‫זיין פאר כלל ישראל‪.‬‬ ‫דארט אפ געראכטן תיקון חצות מיט בכיות‬ ‫נוראות‪ ,‬און מעורר געווען די אידן אז עת צרה היא‬ ‫בשנת תרפ"ט האט ער געגרינדעט א ישיבה‬ ‫ליעקב‪ ,‬און געזאגט‪ ,‬אז עס איז נישט דא קיין‬ ‫וואס ער האט זיך פרעזענליך אפעגעגעבן מיט די‬ ‫ברירה נאר צו גיין מתפלל זיין ביי די צדיקים‬ ‫תלמידים‪ ,‬און פון דעם ישיבה זענען ארויס‬ ‫הקודמים אז זיי זאלן פועל'ן א ישועה פאר כלל‬ ‫געקומען גאר גרויסע גאונים וגדולים בתורה‪ ,‬ער‬ ‫ישראל‪.‬‬ ‫האט יעדן תלמיד ליב געהאט אהבת נפש און‬ ‫פראבירט אריין צו לייגן תורה ויראת שמים אין די‬ ‫ער האט צוזאמען גערופן אן אסיפה פון די‬ ‫בחורים‪.‬‬ ‫גדולים אין ארץ ישראל‪ ,‬און ער האט זיי געזאגט‪,‬‬ ‫אז מען דארף מעורר זיין אידישע קינדער אז מען‬ ‫פון די גאר גרויסע תלמידים און חסידים‬ ‫זאל מתפלל זיין אז די צרה זאל אוועק גיין‪ ,‬ווייל‬ ‫פונעם צדיק האט זיך געציילט דער צדיק וקדוש‬ ‫ליידער איז נגזר געווארן א גזירה פון להשמיד‬ ‫רבי משה מרדכי מלעלוב זי"ע‪ ,‬און זיין הייליגער‬ ‫ולהרוג את כלל ישראל‪ ,‬און ווען די חסידים וואס‬ ‫תלמיד‪ ,‬הרה"ק רבי משה מרדכי מלעלוב זי"ע‪ ,‬האט‬ ‫האבן נישט געוויסט וואס דא גייט פאר האבן‬ ‫זיך אויסגעדרוקט אמאל אויף זיין גרויסן רבין‬ ‫געפרעגט דעם רבין וואס ער מיינט‪ ,‬האט דער‬ ‫בזה"ל‪" ,‬ער איז געווען‪ ,‬דער בעל שם טוב פון זיין‬ ‫צדיק געזאגט‪ ,‬אז מזמן חורבן הבית האבן אידן שוין‬ ‫דור"‪.‬‬ ‫נישט געהאט די צרות וואס ער מיט זיינע הייליגע‬ ‫אויגן זעט אז עס גייט קומען רח"ל‪.‬‬ ‫דער צדיק האט געהאט א געוואלדיגע אהבה‬ ‫צו ארץ ישראל און ער האט באזיכט דארט ‪ 4‬מאל‪,‬‬ ‫דאן האט דער צדיק געפרעגט פון זיינע‬ ‫בשנת תרפ"ה איז ער געפארן קיין ארץ ישראל און‬ ‫חסידים‪ ,‬וואס זיי טראכטן צו עס זאל קומען א‬ ‫דארט געווען פאר בערך צוויי חדשים‪ ,‬בשנת‬ ‫מלחמה אדער נישט‪ ,‬ווען איינע פון די זקני חסידים‬ ‫תרפ"ח איז ער געפארן נאכאמאל און דארט געווען‬ ‫האבן געזאגט‪ ,‬אז ער האלט אז עס זאל נישט‬ ‫פון שבועות ביז חודש אלול‪ ,‬בשנת תרצ"ג איז ער‬ ‫קומען קיין מלחמה‪ ,‬האט דער צדיק געזאגט‪ ,‬אויב‬ ‫געפארן א דריטע מאל און דארט געווען פון חנוכה‬ ‫עס וועט ח"ו נישט קומען די מלחמה מיט די צרות‪,‬‬ ‫ביז נאך פורים‪.‬‬ ‫ווער ווייסט וואס עס וועט ח"ו פאסירן‪ ,‬אבער אויב‬ ‫וועט קומען א מלחמה‪ ,‬וועלן דאך די אנדערע‬ ‫חודש אייר בשנת תרצ"ט איז דער צדיק‬ ‫מדינות אריין מישן און אפשר אזוי וועט א חלק פון‬ ‫געפארן דאס לעצטע מאל קיין ארץ ישראל און‬ ‫כלל ישראל איבער בלייבן‪.‬‬ ‫דארט געווען ביז חודש אלול‪ ,‬אזוי ווי דער צדיק‬ ‫‪2‬‬ ‫הרה"צ רבי אלטר שו"ב שיפמאן זי"ע האט‬ ‫דאן איז דער צדיק וקדוש ארום געפארן צו די‬ ‫געפרעגט דעם רבין‪ ,‬ווי אזוי ער מעג צוריק פארן‬ ‫מקומות הקדושים אין ארץ ישראל צו פוקד זיין די‬ ‫קיין קארלין ווען עס ווארט ליידער אפ א סכנה‪,‬‬ ‫קברים פון די תנאים און אמראים צו איינרייסן פאר‬ ‫האט דער צדיק ארויס גענומען א ספר און געוויזן‬ ‫אידישע קינדער‪.‬‬ ‫ווי דארט שטייט‪ ,‬אז א מנהיג וואס זיצט מיט זיין‬ ‫קהלה ווען אלעס גייט גוט‪ ,‬אבער ווען עס קומט ח"ו‬ ‫כ"ב תמוז בשנת תרצ"ט איז דער צדיק מיט א‬ ‫א צרה אנטלויפט ער‪ ,‬ווערט ער אנגעריפן א "שונא"‪,‬‬ ‫קבוצה פון אידן געפארן קיין מירון‪ ,‬אפילו דאן איז‬ ‫דאן האט דער צדיק געזאגט‪ ,‬מיין גאנץ לעבן‬ ‫געווען א גרויסע סכנה צו פארן אויף מירון‪,‬‬ ‫ארבעט איך און איך פלאג מיך צו זוכה זיין צו וואס‬ ‫וויבאלד די אראבערס האבן זיך ארום געדרייט‬ ‫עס שטייט )תהלים ע"ג כ"ח( וַ ֲאנִ י ִק ֲר ַבת ֱא‪‬קים ִלי‬ ‫אויף די וועגן‪ ,‬און געזיכט צו הרג'נען אידישע‬ ‫טוֹב צו זיין נאנט צום באשעפער‪ ,‬ווי אזוי קען איך‬ ‫קינדער‪.‬‬ ‫יעצט ווערן א שונא צום אייבערשטן און איבער‬ ‫לאזן מיין עדה הקדושה ווען זיי זענען אין א עת‬ ‫אבער דער צדיק האט זיך נישט געלאזט‪ ,‬און‬ ‫צרה‪.‬‬ ‫ער איז יא געפארן קיין מירון און מיט ניסים איז‬ ‫מען אנגעקומען צום ציון קדשו פון רשב"י זי"ע‪.‬‬ ‫אבער די געטרייע חסידים האבן מיט דעם‬ ‫אלעם נישט געוואלט לאזן זייער רבין צוריק פארן‬ ‫דער צדיק האט געבעטן‪ ,‬אז קיינער זאל נישט‬ ‫קיין קארלין‪ ,‬האבן זיי זיך געשטעלט אויף די לענג‬ ‫אריין קומען אינעם מערה ווען ער איז דארט‪ ,‬נאך‬ ‫און די ברייט צוריק צו האלטן דעם רבין פון פארן‪,‬‬ ‫א גאר לאנגע צייט ווען דער צדיק איז ארויס‬ ‫דאן האט דער גרויסער צדיק געזאגט פאר די אידן‬ ‫געקומען‪ ,‬האט מען געזען זיינע אויגן ממש‬ ‫בזה"ל‪" ,‬איר וועט זיך נאך רייסן די האר פון קאפ"‪,‬‬ ‫געשוואלן פון וויינען און איינרייסן פאר כלל‬ ‫מיינענדיג אז אויב ער וועט נישט צוריק פארן וועט‬ ‫ישראל‪ ,‬דארט אין מירון ווען אידן האבן געוואלט‬ ‫ח"ו קומען גאר שווערער צייטן אויף די אידן פון‬ ‫געבן קוויטלעך פארן צדיק צו ליינען‪ ,‬האט ער‬ ‫ארצנו הקדושה‪.‬‬ ‫געזאגט‪ ,‬דא ביי רבי שמעון קען יעדע איד אליין‬ ‫פועל'ן מען ברויך נישט אז איך זאל ליינען די‬ ‫אויך האט דער צדיק פאר געזאגט‪ ,‬אז די אידן‬ ‫קוויטלעך‪.‬‬ ‫פון ארץ ישראל וועלן ליידער אויך לעבן אין גרויס‬ ‫פחד און וועלן אויך נישט לעקן קיין האניג‪ ,‬אבער‬ ‫דערנאך איז דער צדיק וקדוש געפארן צום‬ ‫זיי וועלן צו סוף געראטעוועט ווערן‪ ,‬אבער אונז‬ ‫בית החיים אין צפת‪ ,‬דארט האט ער איינגעריסן‬ ‫אחינו בני ישראל פון חוץ לארץ ווער ווייסט וואס‬ ‫ביים ציון פון דעם אר"י הקדוש זי"ע און זיינע‬ ‫עס וועט ליידער געשען‪ ,‬נאך די מלחמה האט מען‬ ‫תלמידים און אויך ביים ציון פונעם הייליגען בית‬ ‫געזען‪ ,‬אז אזוי ווי דער צדיק האט פאראויס‬ ‫יוסף זי"ע‪ ,‬ער האט כסדר געהאלטן און איין זאגן‪,‬‬ ‫געזאגט האט ליידער פאסירט‪.‬‬ ‫אז עס איז א עת צרה ליעקב און מען דארף גיין‬ ‫מודיע זיין פאר די צדיקים הקודמים אז זיי זאלן‬ ‫י"ד אלול בשנת תרצ"ט איז דער צדיק ארויס‬ ‫איינרייסן פאר כלל ישראל‪ ,‬אבער אויפן וועג אראפ‬ ‫געפארן מיטן שיף צוריק קיין קארלין‪ ,‬י"ז אלול‬ ‫פונעם ציון פונעם בית יוסף זי"ע האט דער צדיק‬ ‫האט ליידער אויס געבראכן די ביטערע וועלט‬ ‫געזאגט מיט א גרויסע ווייטאג‪" ,‬מיר האבן געמיינט‬ ‫מלחמה‪ ,‬די שיף מיט וואס די רבי איז געפארן איז‬ ‫אז מיר וועלין עפעס פועל'ן"‪.‬‬ ‫אנגעקומען קיין קאסטנציא רומניה‪ ,‬דאן האבן די‬ ‫דייטשן ימ"ש אין אפאר טאג איין גענומען גאנץ‬ ‫סוף יאר בשנת תרצ"ט האט זיך דער צדיק‬ ‫פולין‪ ,‬די רבי איז מיטן לעצטן באן געפארן פון‬ ‫געגרייט צוריק צו פארן קיין קארלין‪ ,‬די חסידים‬ ‫רומניה קיין פולין‪.‬‬ ‫און תלמידים האבן פראבירט צו צורעדן דעם צדיק‬ ‫אז ער זאל בלייבן אין ארץ ישראל און מען וועט‬ ‫ליידער האט דער צדיק צוזאמען מיט זיין‬ ‫ארויס ברענגען זיין משפחה‪ ,‬אבער דער צדיק האט‬ ‫גאנצע עדה הקדושה גאר אסאך מיט געמאכט‬ ‫בשום אופן נישט געוואלט בלייבן‪.‬‬ ‫‪3‬‬ ‫קיינמאל נישט אנגעטון‪ ,‬אבער פאר אייך וועלן מיר‬ ‫אונטער די הענט פון די רשעים די דייטשן ימ"ש‪,‬‬ ‫עס אנטוהן"‪ ,‬דער צדיק האט אנגעטון די ברילן און‬ ‫רוב אידן פון שטאט קארלין זענען נעבעך‬ ‫דאן געגעבן א ברכה פאר ר' אברהם אלטר ז"ל‪ ,‬כך‬ ‫אומגעקומען אויף קידוש השם דורך די רשעים‬ ‫הוה צום יאר איז אים געבוירן געווארן א בן זכר‪.‬‬ ‫ימ"ש‪.‬‬ ‫•••‬ ‫הרה"ק רבי משה מרדכי בעל ברכת משה‬ ‫בעוותינו הרבים י"ד מרחשון בשנת תש"ג‪ ,‬איז‬ ‫מלעלוב זי"ע האט דערציילט‪ ,‬אז ווען דער‬ ‫דער צדיק וקדוש צוזאמען מיט זיין גאנצע‬ ‫הייליגער צדיק רבי אברהם אלימלך מקארלין זי"ע‬ ‫משפחה אומגעקומען על קידוש השם דורך די‬ ‫איז געווען אין ארץ ישראל‪ ,‬איז ער געגאנגען‬ ‫נאציס ימ"ש מיט א שרעקליכע אכזריות‪ ,‬הי"ד‪.‬‬ ‫באזיכן דעם צדיק הרה"ק רבי מנחם נחום‬ ‫מרחמסטריווקא זי"ע‪ ,‬דאן האט זיך דער צדיק‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז ווען עס איז‬ ‫מקארלין אויס גערעדט פאר רבי מנחם נחום‪ ,‬אז‬ ‫אנגעקומען די ביטערע ידיעה קיין ארץ ישראל‪ ,‬אז‬ ‫ער האט צער אז מען ריפט אים רבי ווען ער איז‬ ‫דער צדיק רבי אברהם אלימלך מקארלין זי"ע איז‬ ‫באמת נישט ראוי צו דעם‪.‬‬ ‫אומגעקומען אויף קידוש השם‪ ,‬האבן די זקני‬ ‫חסידי קרלין זיך געזעצט אויף דער ערד אינעם‬ ‫האט אים דער צדיק ר' מנחם נחום זי"ע‬ ‫אלטן בית המדרש "בית ישראל" אין ירושלים‪ ,‬וואו‬ ‫געזאגט דעם באקאנטן משל‪ ,‬איינמאל האט א מלך‬ ‫דער רבי האט געדאווענט אויף אלע זיינע באזוכן‪,‬‬ ‫געהייסן פאר ‪ 4‬מעלער אז זיי זאלן צוזאמען מאכן‬ ‫און מ'האט אראפגענומען דעם פרוכת‪ ,‬און ווי אין‬ ‫שיינע בילדער אויף די פיר ווענט פון זיין שטוב‪,‬‬ ‫תשעה באב ביינאכט האט דער עולם געוויינט און‬ ‫יעדער איינער זאל מאכן איין וואנט‪.‬‬ ‫געזאגט "איכה ישבה בדד"‪.‬‬ ‫דריי פון די מעלער האבן זיך גענומען מאכן‬ ‫ארץ אל יכסה דמם ואל יהיה מקום לזעקתם‬ ‫גאר שיינע בילדער און עס איז געווען הערליך‪,‬‬ ‫עדי עד ישקיף ד' ויראה בצרת עמו ויגאלנו ברחמיו‬ ‫אבער דער פערטער האט ביי זיך געטראכט‪ ,‬ווי‬ ‫שנית לעיני כל חי בביאת גואל צדק בב"א‪.‬‬ ‫אזוי קען איך באצירן דעם וואנט ביים מלך איך בין‬ ‫דאך נישט ווערט צו טון דאס‪.‬‬ ‫זכותו הגדול יגן עלינו‬ ‫ועל כל ישראל אמן‪.‬‬ ‫איז דער מענטש אויף געקומען מיט א‬ ‫איינפאל‪ ,‬ער האט געמאכט דעם פערדן וואנט פון‬ ‫שפיגל כדי עס זאל אפשפיגלען די אנדערע דריי‬ ‫מעשיות‬ ‫ווענט‪ ,‬ווען דער מלך איז צוריק געקומען האט ער‬ ‫זייער באוואונדערט דעם פערדן וואנט וואס איז‬ ‫הרה"ח רבי אלתר אברהם שווארץ ז"ל האט‬ ‫געווען פון שפיגל וואס דאס איז געווען שענער ווי‬ ‫ליידער געווארט יארן פאר קינדער און ער איז‬ ‫די אנדער ‪ 3‬ווענט‪.‬‬ ‫נאכנישט געהאלפן געווארן‪ ,‬בשנת תרפ"ג דאס‬ ‫ערשטע יאר וואס דער צדיק רבי אברהם אלימלך‬ ‫דאס זעלבע איז דא האט דער צדיק אויס‬ ‫זי"ע איז געווארן רבי אין קארלין‪ ,‬איז דער חסיד‬ ‫געפריט‪ ,‬אז א איד איז צובראכן ביי זיך און ער האלט‬ ‫געפארן צום רבין זיך מזכיר זיין אז ער זאל‬ ‫פון זיך גארנישט‪ ,‬איז ער זוכה אז עס שפיגלט זאך‬ ‫געהאלפן ווערן מיט זש"ק‪.‬‬ ‫אהן אין איהם דער טאטע‪ ,‬און דער זיידע און דער‬ ‫עלטער זיידע‪ ,‬און דאס האט מחזק געווען דעם‬ ‫ווען ער איז אריין געקומען און געגעבן דעם‬ ‫הייליגען קארלינער זי"ע‪.‬‬ ‫קוויטל‪ ,‬האט דער צדיק געזאגט בזה"ל‪" ,‬דער‬ ‫•••‬ ‫טאטע ז"ל האט מיר איבער געלאזט זיינע ברילן‪,‬‬ ‫בשנת תרצ"ט דאס לעצטע מאל וואס דער‬ ‫מיר זאלן לייענען אין דעם א קוויטל‪ ,‬אבער די‬ ‫צדיק איז געקומען קיין ארץ ישראל‪ ,‬האט אים‬ ‫טאטע האט מיר געזאגט‪ ,‬אז מען האט קוים געקענט‬ ‫געפרעגט איינע פון חסידים הרה"ח רבי מאיר‬ ‫אדורכזען די שיין דורך די ברילן‪ ,‬מיר האבן עס נאך‬ ‫‪4‬‬ ‫פונעם טאטן‪ ,‬האט דער צדיק צו זיין וואונדער‬ ‫לעוין ז"ל עפעס וואס איז אים שוין געווען שווער‬ ‫גענומען דעם מכתב‪ ,‬און דאס באקוקט פון אלע‬ ‫א לאנגע צייט‪.‬‬ ‫פיר זייטן אן ארויס זאגן אפילו א ווארט‪ ,‬און דאן‬ ‫האט דער צדיק געזאגט בזה"ל‪" ,‬אה‪ ,‬ס'איז גאר‬ ‫אז ווען ער איז נאך געווען אין חוץ לארץ און‬ ‫נישט‪ ,‬די אמעריקאנער דאקטורים‪ ,‬גלייך האבן זיי‬ ‫ער האט נישט געהאט קיין צייט די גאנצע וואך זיך‬ ‫ליב צו שניידן"‪ ,‬און דער צדיק האט אפילו נישט‬ ‫צו גרייטן אויף שבת קודש צוליב די אלע טרדות‬ ‫געגעבן קיין ברכה פארן טאטן‪.‬‬ ‫וואס ער האט געהאט‪ ,‬אבער ווען ער איז‬ ‫אנגעקומען צום דאווענען מנחה שבת קודש און‬ ‫עס איז געווען א גרויסע פלא פאר ר' ישראל‪,‬‬ ‫ער האט געזאגט‪" ,‬הודו לד' כי טוב"‪ ,‬האט ער‬ ‫אויך האט ער זייער מורא געהאט אז ער וועט נישט‬ ‫געשפירט א געוואלדיגע חיות און קדושה פונעם‬ ‫קענען צוריק שיקן קיין טעלעגראם פארן טאטן‬ ‫שבת‪.‬‬ ‫וואס די רבי האט געזאגט‪ ,‬איז ער נאכאמאל אריין‬ ‫צום צדיק‪ ,‬און געפרעגט פונעם צדיק אויב ער זאל‬ ‫אבער יעצט ווען ער וואוינט שוין אין ארץ‬ ‫צוריק שיקן א טעלעגראם פארן טאטן מיט א‬ ‫ישראל און ער האט שוין נישט אזויפיל טרדות און‬ ‫ענטפער‪ ,‬דאן האט זיך דער צדיק פארטראכט פאר‬ ‫קען זיך שוין גרייטן אויף שבת פון מיטוואך‪ ,‬אבער‬ ‫אפאר מינוט‪ ,‬און דאן האט ער געזאגט פאר ר'‬ ‫ווען ער קומט אן צו הודו שבת קודש שפירט ער‬ ‫ישראל בזה"ל‪" ,‬איר ברויכט נישט שיקן קיין‬ ‫נישט דעם קדושה וואס ער האט געשפירט אין חוץ‬ ‫טעלעגראם‪ ,‬זיי וועל זיך אליין כאפן"‪.‬‬ ‫לארץ‪.‬‬ ‫לפלא צוויי וואכן שפעטער האט ער באקומען‬ ‫האט אים דער צדיק וקדוש געזאגט‪ ,‬אין חוץ‬ ‫א טעלעגראם פונעם טאטן‪ ,‬אז ער איז צוריק צום‬ ‫לארץ וואס די ליפט איז ליידער נישט ריין און עס‬ ‫דאקטאר זיך אונטער זיכן‪ ,‬און זיי האבן דורך א וועג‬ ‫איז דא אזויפיל מניעות‪ ,‬אבער מען ארבעט שווער‬ ‫געקענט דעם טאטן אויס היילן אן ברויכן מאכן א‬ ‫די גאנצע וואך‪ ,‬איז מען זוכה אז מען זאל שפירן‬ ‫אפעראציע‪ ,‬דאן האט דער ר' ישראל געזעהן די‬ ‫דעם ריכטיגן טעם פון שבת‪ ,‬אבער אין ארץ ישראל‬ ‫הייליגע אויגן וואס דער צדיק האט געהאט‪ ,‬אז ער‬ ‫וואס די ליפט איז ריין‪ ,‬דארף שוין א איד ארבעטן‬ ‫האט שוין געזעהן אז מען וועט נישט ברויכן‬ ‫אסאך שווערער אן צו קומען צום ריכטיגן טעם אין‬ ‫אפערירן‪.‬‬ ‫שבת קודש‪.‬‬ ‫•••‬ ‫•••‬ ‫עס ווערט געברענגט‪ ,‬אז איינמאל‪ ,‬אויף‬ ‫הגה"ח ר' ישראל גרוסמאן ז"ל האט דערציילט‪,‬‬ ‫איינעם פון זיינע באזוכן אין ארץ ישראל‪ ,‬האט ער‬ ‫אז ווען דער צדיק רבי אברהם אלימלך מקארלין‬ ‫באקומען א דערלויבעניש אריינצוגיין אין מערת‬ ‫זי"ע איז געווען אין ארץ ישראל ביי איינע פון זיינע‬ ‫המכפלה אין חברון‪ ,‬צו די קברי אבות‪ ,‬אבער דער‬ ‫נסיעות‪ ,‬האט ער ר' ישראל פלוצלונג באקומען א‬ ‫צדיק האט זיך נישט געוואלט באנוצן מיט דער‬ ‫טעלעגראם פון זיין טאטע הרה"ח ר' זלמן גרוסמאן‬ ‫דערלויבעניש‪ ,‬און ער האט געזאגט מיט זיין גרויס‬ ‫ז"ל וואס האט דאן געוואוינט אין אמעריקע‪.‬‬ ‫עניוות‪" ,‬אז ער האט זיך נישט צוגעגרייט ווי עס‬ ‫דארף צו זיין צו פוקד זיין די קברי אבות"‪.‬‬ ‫אז זיין טאטע איז ליידער זייער נישט געזונט‬ ‫•••‬ ‫געווארן‪ ,‬און די דאקטוירים האבן גע'עצה'ט‪ ,‬אז ער‬ ‫עס ווערט גאר אסאך געברענגט‪ ,‬אז דער צדיק‬ ‫זאל אריבער פארן קיין דעטרויט צו מאכן א‬ ‫וקדוש רבי אברהם אלימלך מקארלין זי"ע האט‬ ‫אפעראציע‪ ,‬און וויבאלד ער האט געהערט אז דער‬ ‫פארגעזען די ביטערע צרות וואס כלל ישראל גייט‬ ‫הייליגער צדיק מקארלין געפינט זיך יעצט אין ארץ‬ ‫נעבעך מיטמאכן ביי די צווייטע וועט מלחמה‪ ,‬די‬ ‫ישראל‪ ,‬בעט ער דעם זוהן אז ער זאל אריין גיין אים‬ ‫חסידים אין ארץ ישראל‪ ,‬צו וועמען ער האט‬ ‫מזכיר זיין ביים צדיק‪.‬‬ ‫געשריבן די מערסטע בריוון‪ ,‬האבן באמערקט‪ ,‬אז‬ ‫פון שנת תרצ"ו און ווייטער האט זיך געטוישט דער‬ ‫ווען דער ר' ישראל איז אריין צום צדיק און‬ ‫ניסוח פון זיינע בריוון‪.‬‬ ‫געוויזן דעם טעלעגראם וואס ער האט באקומען‬ ‫‪5‬‬ ‫•••‬ ‫דער צדיק רבי אברהם אלימלך זי"ע האט‬ ‫זומער בשנת תרצ"ט‪ ,‬ווען די חסידים האבן‬ ‫אנגעהויבן שרייבן מיט צער וועגן כלל ישראל‪,‬‬ ‫געהערט אז דער רבי קומט קיין ארץ ישראל‪ ,‬האבן‬ ‫"בפרט אין די מדינות"‪ ,‬און אין אסאך בריוון‬ ‫זיך ערב ראש חודש סיון צוזאמגעקומען‬ ‫שרייבט ער מיט פחד וועגן‪" ,‬גזירות נוראות שעוד‬ ‫הונדערטער חסידים אינעם נייעם פארט פון תל‬ ‫לא פקדו את עם ישראל מאז היותו לעם"‪ ,‬און ער‬ ‫אביב‪ ,‬און ווען די שיף איז אנגעקומען און מ'האט‬ ‫האט כסדר געבעטן די אידן פון די פיר הייליגע‬ ‫דערזען דעם רבי‪ ,‬האט מען זיך געלאזט אין א‬ ‫שטעט‪ ,‬ירושלים‪ ,‬חברון‪ ,‬טבריה און צפת‪ ,‬זיי זאלן‬ ‫שטארקן טאנץ צו א פרייליכע קארלינער ניגון‪,‬‬ ‫גיין צו די מקומות הקדושים און בעטן פאר די אידן‬ ‫אבער דער רבי דער צדיק רבי אברהם אלימלך‬ ‫אין אייראפע‪ ,‬דער עולם האט נאך נישט‬ ‫זי"ע‪ ,‬וואס איז אלעמאל געווען פול מיט שמחה‪,‬‬ ‫פארשטאנען וועגן וואס ער רעדט‪ ,‬אבער ליידער‬ ‫האט מיט אן ערנסט פנים באפוילן גלייך‬ ‫אפאר יאר שפעטער האט מען געזען‪ ,‬אז דער צדיק‬ ‫אויפצוהערן‪ ,‬און געזאגט‪" ,‬עס איז נישט קיין צייט‬ ‫האט ליידער גאר גוט געזען וואס עס קומט‪ ,‬און ער‬ ‫פאר שמחה"‪.‬‬ ‫האט פראבירט מיט אלע כוחות צו מבטל זיין די‬ ‫גזירה‪.‬‬ ‫ער איז אראפ פון דער שיף‪ ,‬און פאר'ן געבן‬ ‫•••‬ ‫שלום עליכם האט ער מודיע געווען פאר עולם און‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז ראש השנה בשנת‬ ‫געזאגט‪" ,‬מיר זענען נישט געקומען אויף א באזוך‪,‬‬ ‫תרצ"ט‪ ,‬א יאר פאר דער מלחמה‪ ,‬האט ער זיך‬ ‫מיר זענען געקומען אויפוועקן רחמי שמים פאר‬ ‫געטוישט פון זיין סדר און איז שפעט‬ ‫אונזערע ברידער אידן אין פוילן און אין אייראפע‪,‬‬ ‫אריינגעקומען אין בית המדרש צו מוסף‪ ,‬און ווען‬ ‫וואס זענען אין א גרויסע צרה‪ ,‬ווייל שווארצע‬ ‫ער איז אנגעקומען‪ ,‬אנשטאט אנהייבן תקיעת‬ ‫וואלקנס הענגען איבער אייראפע! ס'איז נישט קיין‬ ‫שופר‪ ,‬איז ער צוגעגאנגען צו דער בימה‪ ,‬און‬ ‫עת גיל ושמחה! איך בין געקומען צו גיין צו די‬ ‫אנגעהויבן שרייען מיט א גרויס געוויין‪" ,‬תקיף‬ ‫מקומות הקדושים און אויפוועקן רחמי שמים‪,‬‬ ‫במלוכה! לאז אונז זען מיט די פליישיגע אויגן דיין‬ ‫אפשר וועט ער חס זיין אויף אן ארעם פאלק"‪ ,‬די‬ ‫שטארקייט"‪.‬‬ ‫אויטאבוסן וואס האבן געבראכט דעם עולם זענען‬ ‫צוריקגעפארן "פיל שווערער" ווי אהין‪.‬‬ ‫און דער צדיק האט מיט געוויין געזאגט‪" ,‬ווען‬ ‫•••‬ ‫עס וואלט געווען אין זיין כח‪ ,‬וואלט ער באפוילן‬ ‫ווערט דערציילט‪ ,‬אז ערב ראש חודש סיון‬ ‫היינט צו פארמאכן אלע בתי כנסיות‪ ,‬און מ'זאל‬ ‫האט ער מכריז געווען א טאג פון תענית און‬ ‫היינט נישט בלאזן שופר‪ ,‬ווייל דאס וואלט געמאכט‬ ‫התעוררות‪ ,‬הונדערטער אידן זענען געקומען‬ ‫א רעש אין הימל‪ ,‬אזוי ווי מרדכי הצדיק האט גוזר‬ ‫אינעם קרלינער בית הכנסת אין ירושלים צו זאגן‬ ‫געווען דריי טעג תענית אין פסח‪ ,‬און מבטל געווען‬ ‫תהלים‪ ,‬סליחות און תחנונים‪ ,‬און דער רבי האט‬ ‫די מצוה פון אכילת מצה‪ ,‬און אזוי זענען אידן ניצול‬ ‫באפוילן אלע זאלן זיך צוזאמקומען חצות ביים‬ ‫געווארן"‪.‬‬ ‫כותל המערבי צו תיקון חצות‪ ,‬הגם מ'האט זיך‬ ‫געפארכטן פון די אראבישע רוצחים‪" ,‬ווייל עס איז‬ ‫און דער צדיק האט אויסגעפירט מיט א גרויס‬ ‫אן עת צרה ליעקב‪ ,‬און מיר האבן נישט קיין ברירה‬ ‫געוויין‪" ,‬מיר שטייען יעצט פונקט אין דעם מצב פון‬ ‫נאר אויסצוגיסן אונזער הארץ אויפן פלאץ וואו די‬ ‫'להשמיד להרוג ולאבד את כל היהודים מנער ועד‬ ‫שכינה איז קיינמאל נישט אוועק‪' ,‬קומי רוני בלילה‪,‬‬ ‫זקן טף ונשים'!‪ ,‬מיר דארפן שרייען א גרויסן און‬ ‫שפכי כמים לבך"‪.‬‬ ‫ביטערן געשריי צו מבטל זיין די גזירה!"‪ ,‬דערציילן‬ ‫די אידן וואס זענען דאן דארט געווען‪ ,‬אז דער‬ ‫אויף זיין טיש האבן זיך אנגעזאמלט אסאך‬ ‫גאנצער עולם איז געשטאנען ווי פארשטיינערט‪,‬‬ ‫קוויטלעך פון די חסידים‪ ,‬וואס האבן געוואלט אז‬ ‫נישט גלייבענדיג וואס דער צדיק זאגט דא‪ ,‬אבער‬ ‫דער רבי זאל פאר זיי מתפלל זיין ביים כותל‪ ,‬ער‬ ‫ליידער האט נישט גענומען קיין סאך צייט‪ ,‬און מען‬ ‫האט אבער נישט געוואלט קוקן דערויף‪ ,‬און‬ ‫האט נעבעך געזען‪ ,‬אז דער צדיק האט גאר גוט‬ ‫געזאגט‪" ,‬ס'איז נישט קיין צייט פאר פריוואטע‬ ‫געוויסט וואס ער זאגט‪.‬‬ ‫‪6‬‬ ‫בקשות‪ ,‬ס'איז אן עת צרה פאר כלל ישראל‪ ,‬און מיר‬ ‫מוזן אויפרייסן רחמי שמים"‪ ,‬אויך חשובע אידן‬ ‫וואס זענען געקומען צו אים פאר אן עצה און א‬ ‫ברכה האט ער נישט אריינגעלאזט‪.‬‬ ‫•••‬ ‫ווערט דערציילט‪ ,‬אז נאך די עצרת ביים כותל‬ ‫האט ער צוזאמגערופן די זקנים און ראשי העדה‪,‬‬ ‫ער איז אריין מיט אן איינגעבויגענעם קאפ‪ ,‬בלאס‬ ‫ווי קאלך‪ ,‬און געבעטן מ'זאל טראכטן עצות ווי אזוי‬ ‫צו מעורר זיין כלל ישראל צו שרייען און בעטן אויף‬ ‫די שווערע גזירות וואס וועלן קומען אויף אידן אין‬ ‫אייראפע‪ ,‬דער גאון רבי פישל בערנשטיין‪ ,‬אב"ד‬ ‫ירושלים‪ ,‬האט אים געפרעגט‪" ,‬פארוואס שרעקט‬ ‫אונז דער רבי אזוי?"‪.‬‬ ‫האט דער רבי א קרעכץ געטון און שטיל‬ ‫געענטפערט‪" ,‬דאס גאנצע שרעקליכע וואס מיר‬ ‫האבן אנטפלעקט‪ ,‬איז א ציטאט פון דעם וואס מיר‬ ‫האבן געזען שווארץ אויף ווייס אין א שרעקליכן‬ ‫בריוו פונעם הייליגן בעל שם טוב זי"ע"‪ ,‬רבי פישל‬ ‫האט געבעטן מ'זאל אים ווייזן דעם בריוו‪ ,‬אבער‬ ‫דער רבי האט נישט געוואלט‪.‬‬ ‫און דער צדיק רבי אברהם אלימלך זי"ע האט‬ ‫געזאגט‪" ,‬דארט שטייט נאך פיל ערגער ווי איך האב‬ ‫אנטפלעקט‪ ,‬וואס וועט אייך העלפן עס צו ליינען?‬ ‫ס'וועט אייך נאר שטערן‪ ,‬און איר וועט נישט האבן‬ ‫קיין רואיגקייט"‪ ,‬איינער פון די אנוועזנדע האט זיך‬ ‫ארויסגעכאפט‪" ,‬לויט ווי דער רבי באשרייבט‪,‬‬ ‫זענען זינט דעם חורבן הבית נאך נישט געווען‬ ‫אזעלכע צרות!"‪ ,‬האט דער רבי א זיפץ געטון און‬ ‫געזאגט‪" ,‬זינט דעם חורבן?! אזעלכע צרות זענען‬ ‫נאך נישט געווען זינט די וועלט איז באשאפן‬ ‫געווארן!"‪.‬‬ ‫‪7‬‬ ‫מען‪ ,‬אז גלייך נאך די חתונה האבן די דאקטורים‬ ‫יארצייט ט"ו מרחשון‬ ‫געזאגט פאר די מאמע‪ ,‬אז זי וועט בדרך הטבע‬ ‫נישט קענען האבן קיין קינדער מיט איר מאן‪ ,‬אבער‬ ‫הגה"ק רבי אברהם ישעיהו ב"ר שמריהו יוסף זי"ע‬ ‫זי זייענדיג א אשה צנועה און א גאר ערליכע פרוי‪,‬‬ ‫)קרליץ(‪ ,‬בעל החזון איש‪ ,‬מבני ברק‬ ‫האט זי זיך נישט וויסענדיג געמאכט פון די‬ ‫דאקטורים‪.‬‬ ‫ער איז געבוירן אין קוסובה בליטא‪ ,‬י"א חשון בשנת‬ ‫צום סוף האט דער גרויסער באשעפער חוץ‬ ‫תרל"ט‪.‬‬ ‫לדרך הטבע איר געגעבן ‪ 4‬זון און ‪ 5‬טעכטער‪ ,‬וואס‬ ‫אלע האבן מפרסם געווען דעם באשעפערס נאמען‬ ‫צו זיין טאטן הגה"ק רבי שמריהו יוסף קרליץ אב"ד‬ ‫אויף די וועלט‪.‬‬ ‫קוסובה זי"ע‪,‬‬ ‫בן הגה"ק רבי שמשון קרליץ זי"ע‪ ,‬הנקרא הגאון‬ ‫דער טאטע איז נסתלק געווארן בשנת תרע"ו‪,‬‬ ‫המקובל האלוקי ר' שמשון מקניגסברג זי"ע‪,‬‬ ‫אבער די מאמע מיט איר גרויס מסירת נפש האט‬ ‫ער איז געווען מיוצאי חלציו פון הגה"ק רבי שמשון‬ ‫מעריך ימים געווען און נאך געוואוינט אין בני ברק‬ ‫גאב"ד קרמניץ זי"ע דער ברודער פונעם הייליגען‬ ‫מיט איר גרויסע זון דער הייליגער חזון איש‪ ,‬און‬ ‫מהר"ל מפראג זי"ע‪.‬‬ ‫זוכה געווען צו זען דעם זון פארשפרייטן תורה‬ ‫פאר הונדערטער תלמידים‪.‬‬ ‫און צו זיין מאמע הצדקת מרת רשאה לאה ע"ה‪,‬‬ ‫בת הגה"ק רבי שאול קצנלנבויגן אב"ד קוסובה‬ ‫גאנץ יונג האט ער געלערנט ביי א מלמד א ירא‬ ‫זי"ע‪,‬‬ ‫שמים הגה"ק רבי משה טוביה זי"ע‪ ,‬וואס דער‬ ‫בן אחר בן מהגה"ק רבי אריה לייב אפשטיין בעל‬ ‫מלמד האט געלערנט מיטן קינד מסכת חולין און‬ ‫הפרדס זי"ע‪.‬‬ ‫בבא בתרא‪ ,‬אבער דאן האט דער מלמד געזאגט‬ ‫פאר די עלטערן‪ ,‬אז דער קינד ברויך נישט קיין‬ ‫ער איז געווען א גאון הגאונים און א צדיק‬ ‫מלמד ווייל ער וועט אסאך מער אנקומען ביים‬ ‫וחסיד‪ ,‬און א איש קדוש מאוד‪ ,‬ער איז געווען א‬ ‫לערנען אליין‪.‬‬ ‫עניו מפורסם און א למדן נפלא‪ ,‬ער האט זיין גאנץ‬ ‫לעבן אוועק געגעבן נאר פאר תורה און עבודת‬ ‫דער הייליגער חזון איש זי"ע האט ביי די בר‬ ‫השם‪ ,‬ער איז פארעכנט געווארן פון די גרעסטע‬ ‫מצוה מקדיש געווען זיין גאנץ לעבן פאר תורה‪ ,‬ער‬ ‫גדולים אין ליטא און פון די גרעסטע פוסקים‬ ‫האט כסדר געזאגט‪ ,‬אז ער לערנט די תורה נישט‬ ‫בהלכה בדורו‪ ,‬ער האט קיינמאל נישט געוואלט‬ ‫ווייל ער האט דאס ליב‪ ,‬נאר ער לערנט ווייל ער זעט‬ ‫נעמען קיין רבנות‪ ,‬סוף ימיו אין ארץ ישראל האט‬ ‫בחוש אז דאס איז א דבר טוב‪ ,‬און ווייל דער גרויסער‬ ‫ער מסכים געווען צו אויפנעמען אידן וואס זענען‬ ‫באשעפער האט געהייסן לערנען‪ ,‬דאס מתיקות‬ ‫געקומען פאר ברכות און שאלות‪.‬‬ ‫התורה וועט שוין נאכקומען‪.‬‬ ‫דער גאון איז געווען ברייט באקאנט מיט זיין‬ ‫ער איז פאר א גאר קורצע צייט געפארן‬ ‫געוואלדיגע יגיעה בתורה‪ ,‬אבער זיין עבודת‬ ‫לערנען אין די ישיבה פון הגה"ק רבי יוסף דוב הלוי‬ ‫התפלה איז געווען גאר גרויס‪ ,‬די נאנטע צום גאון‬ ‫סולובייצ'יק מבריסק זי"ע‪ ,‬אבער נישט אסאך‬ ‫האבן מעיד געווען‪ ,‬אז דער גאון האט אריין‬ ‫נאכדעם איז ער צוריק געקומען אהיים קיין‬ ‫געלייגט א געוואלדיגע עבודה ביים דאווענען‪ ,‬אויך‬ ‫קוסובה‪ ,‬דארט איז דער גאון ווייטער געזעצן על‬ ‫בשעת ער האט געלערנט און עס איז אים שווער‬ ‫התורה ועבודה יומם ולילה מיט א געוואלדיגע‬ ‫געווארן עפעס‪ ,‬האט דער גאון גענומען א תהלים‬ ‫התמדה‪.‬‬ ‫און זיך באמת אויס געוויינט צום באשעפער אז ער‬ ‫זאל אים קלאר ווערן דעם פשט‪.‬‬ ‫בשנת תרס"ה איז דער גאון געפארן לערנען‬ ‫אין ווילנה צוזאמען מיט הגה"ק רבי חיים עוזר‬ ‫אויף די מאמע וואס איז געווען מפורסם אלס‬ ‫גרודזנסקי מוולוז'ין זי"ע‪.‬‬ ‫א גרויסע צדקת און א גאר ערליכע פרוי דערציילט‬ ‫‪8‬‬ ‫בשנת תרע"ד ביי די ערשטע וועלט מלחמה‪,‬‬ ‫בשנת תרס"ו האט ער חתונה געהאט מיט הרבנית‬ ‫איז דער גאון צוזאמען מיט זיין גאנצע משפחה און‬ ‫הצדקת מרת בתיה ע"ה‪,‬‬ ‫רוב אידן פון שטאט קוסובה אנטלאפן צום שטאט‬ ‫בת רבי מרדכי ביי כווידאן זי"ע‪.‬‬ ‫סטויפץ‪ ,‬וואס איז געווען דאן אונטער רוסלאנד‪,‬‬ ‫דארט האט דער גאון ווייטער ממשיך געווען מיט‬ ‫ווערט דערציילט‪ ,‬אז די עלטערן פונעם גאון‬ ‫זיין עבודת הקודש און געלערנט מיט א‬ ‫האבן פאר אים געזיכט א שידוך וואס מען זאל דעם‬ ‫געוואלדיגע התמדה און מסירת נפש‪.‬‬ ‫גאון אויס האלטן‪ ,‬כדי ער זאל קענען בלייבן‬ ‫לערנען און נישט דארפן עוסק זיין אין מסחר‪ ,‬דער‬ ‫יענע צייט האט דער רב פון שטאט סטויפץ‬ ‫שווער האט זיך אונטער גענומען צו אויס האלטן‬ ‫הגה"ק רבי יואל סורוצקין זי"ע געברויכט אוועק‬ ‫דעם איידעם נאך די חתונה‪.‬‬ ‫גיין פון שטאט‪ ,‬האט ער דאן געבעטן דעם גאון‬ ‫דעם חזון איש זי"ע‪ ,‬אז ער זאל איבער נעמען דאס‬ ‫אבער נאכן תנאים האט מען מברר געווען‪ ,‬אז‬ ‫רבנות‪ ,‬דער גאון האט בלית ברירה איבער גענומען‬ ‫דער שווער האט נישט דאס געלט צו קענען אויס‬ ‫צו פירן דעם שטאט ביז דער רב קומט צוריק‪.‬‬ ‫האלטן דעם גאון‪ ,‬און אויך איז מען געוואר‬ ‫געווארן‪ ,‬אז די כלה איז עלטער ווי מען האט‬ ‫אויך ווערט דערציילט‪ ,‬אז די צייט וואס ער איז‬ ‫בעפאר געזאגט‪ ,‬די עלטערן האבן דעם שידוך‬ ‫געזעצן אין שטאט סטויפץ‪ ,‬האט ליידער אויס‬ ‫געוואלט אפלאזן‪ ,‬וויבאלד מען האט דאך זיי‬ ‫געבראכן א מגיפה‪ ,‬די חברה קדישא האבן זיך נישט‬ ‫ליגענט געזאגט‪ ,‬אבער דער גרויסער גאון האט‬ ‫געוואלט אפגעבן מיט די קבורה פון די מתים‪ ,‬ווייל‬ ‫בשום אופן נישט געוואלט פארשעמען א אידישע‬ ‫זיי האבן מורא געהאט אז מען וועט ווערן‬ ‫טאכטער‪ ,‬און נישט מסכים געווען צו אפלאזן דעם‬ ‫אנגעשטעקט פון די מגיפה‪,‬‬ ‫שידוך‪.‬‬ ‫דאן איז דער גאון בכבודו בעצמו מיט א‬ ‫נאך די חתונה האט די רעבעצין גענומען אויף‬ ‫מסירת נפש געגאנגען און זיך אפגעגעבן מיט די‬ ‫זיך‪ ,‬צו מפרנס זיין דעם שטוב נאר כדי דער מאן‬ ‫מתים‪ ,‬ביז די חברה קדישא האבן איינגעזען אז זיי‬ ‫זאל קענען זיצן און לערנען‪ ,‬זי האט אויף געמאכט‬ ‫מיזן ווייטער אנגיין מיט זייער עבודת הקודש‪.‬‬ ‫א קליין געשעפט וואס פון דעם האבן זיי געהאט‬ ‫פרנסה‪ ,‬יענע צייט איז דער גאון דער חזון איש‬ ‫בערך בשנת תרע"ח‪ ,‬ווען עס איז פאר‬ ‫געזעצן ממש רוב טאג און אפילו רוב נאכט על‬ ‫געקומען די מהפכה אין רוסלאנד וואס איז געפירט‬ ‫התורה מיט א געוואלדיגע התמדה‪.‬‬ ‫געווארן דורך די בולשביקית‪ ,‬וואס דאן האט מען‬ ‫איבער גענומען רוסלאנד און עס איז געווארן א‬ ‫דער גאון האט דאן געלערנט בחברותא מיטן‬ ‫קומוניסטישע לאנד‪ ,‬דאן איז דער גאון אנטלאפן‬ ‫גאון הגה"ק רבי משה רוזין בעל נזר הקודש זי"ע‪ ,‬די‬ ‫קיין מינסק וואס איז דאן נאכנישט געווען אונטער‬ ‫צוויי האבן געלערנט מיט א געוואלדיגע התמדה‪,‬‬ ‫רוסלאנד‪.‬‬ ‫אויך האבן זיך אסאך גאונים דארט אין שטאט‬ ‫גאנץ אנפאנג איז דער גאון אריבער אליין אן‬ ‫מדבק געווען אין דעם גאון דער חזון איש‪ ,‬אויך‬ ‫זיין רעבעצין‪ ,‬וויבאלד זי האט נאך דאן געהאט א‬ ‫האט דער גאון דער חזון איש אויף געשטעלט א‬ ‫געשעפט אין סטויפץ‪ ,‬די רעבעצין פלעגט קומען‬ ‫ישיבה צוזאמען מיטן רב פון שטאט ווי עס האבן‬ ‫אויף שבתים קיין מינסק‪ ,‬ווערט דערציילט‪ ,‬אז די‬ ‫געלערנט גדולים בתורה‪.‬‬ ‫שטיק צייט וואס דער גאון איז געווען אין מינסק‪,‬‬ ‫האט דער גאון געריפן "זיינע גוטע טעג"‪ ,‬וויבאלד‬ ‫בשנת תרע"א האט ער ארויס געגעבן זיין‬ ‫קיינער האט אים דאן נאכנישט געקענט און‬ ‫ערשטע חלק פון זיין ספר חזון איש אויף אורח חיים‬ ‫קיינער האט נישט געוויסט זיין גדלות בתורה‪.‬‬ ‫קדשים און הלכות נדה‪ ,‬ער האט צוליב זיין עניוות‬ ‫נישט געשריבן זיין נאמען אויפן ספר נאר אריין‬ ‫און טאקע וועגן דעם האט דער גאון געקענט‬ ‫געלייגט זיין נאמען אלס "אי"ש" אינעם נאמען‬ ‫זיצן ממש ‪ 24‬שעה פון טאג און עוסק זיין בתורה‪,‬‬ ‫פונעם ספר‪.‬‬ ‫‪9‬‬ ‫ער איז געווען א נעים הליכות חביב ביותר און‬ ‫יענע טעג פלעגט דער גאון ממש נישט גיין‬ ‫א אוהב הבריות און אפילו געגעבן עצות פאר אידן‬ ‫דאווענען אין שוהל נאר געדאווענט ביחידות‪ ,‬נאר‬ ‫וואס זענען געקומען צו אים זיך דורך רעדן‪ ,‬מען‬ ‫מאנטאג אין דאנערשטאג ווען ער האט געברויכט‬ ‫האט געזען אז די חכמת התורה האט משפיע‬ ‫הערן קריאת התורה איז ער געגאנגען אין שוהל‪,‬‬ ‫געווען אפילו אויף זיין חכמה הגשמיות אויך‪.‬‬ ‫ער איז די גאנצע צייט געזעצן על התורה מיט א‬ ‫געוואלדיגע התמדה‪.‬‬ ‫בשנת תרפ"ג האט דער גאון ארויס געגעבן זיין‬ ‫חיבור אויף אורח חיים וואס איז כולל אין זיך‬ ‫יענע צייט אין מינסק האט דער גאון צו‬ ‫הלכות מוקצה‪ ,‬וואס איז מפורסם געווארן אין דעם‬ ‫געענדיגט זיין חיבור אויף מסכת עירובין און אויך‬ ‫עולם התורה און געווען פון די גרויסע חיבורים‬ ‫א גרויסע חלק אויף אורח חיים און יורה דעה‪.‬‬ ‫וואס די לומדי תורה האבן געלערנט אויף הלכות‬ ‫שבת‪.‬‬ ‫דארט איז דער גאון נאנט געווארן מיט די‬ ‫גדולים בדורו ובתוכם הגה"ק רבי חיים סולובייצ'יק‬ ‫בשנת תרצ"ג האט זיך דער גאון אריבער‬ ‫מבריסק זי"ע‪ ,‬הגה"ק רבי נתן צבי פינקל הסבא‬ ‫געצויגען קיין ארץ ישראל‪ ,‬ט"ז תמוז איז ער‬ ‫מסלבודקה זי"ע‪ ,‬הגה"ק רבי ירוחם ליבוביץ ראש‬ ‫אנגעקומען קיין ארץ ישראל אין שטאט יפו‪ ,‬קודם‬ ‫ישיבת מיר זי"ע‪.‬‬ ‫האט ער געוואוינט אין תל אביב‪ ,‬יענע צייט האט‬ ‫מען דעם גאון זייער געמיטשעט צו אן נעמען דאס‬ ‫בשנת תר"פ האט זיך דער גאון געצויגען קיין‬ ‫פאסטן אלס ראב"ד העדה החרדית ירושלים‪ ,‬אבער‬ ‫ווילנא‪ ,‬דארט האט דער גאון געוואלט ווייטער‬ ‫דער גאון האט נישט געוואלט נעמען א פאסטן‪,‬‬ ‫עוסק זיין בתורה אן קיין שטער‪ ,‬אבער די גדולים‬ ‫וואס ער וועט טראגן אזא גרויסע אחריות און גלייך‬ ‫האבן זיך ממש געבעטן צום גאון‪ ,‬אז ער זאל יא‬ ‫אפ געזאגט דעם פאסטן‪.‬‬ ‫נעמען דעם פאסטן אלס ראש ישיבה און אויך פירן‬ ‫דעם שטאט אלס דער רב‪.‬‬ ‫אביסל שפעטער האט זיך דער גאון באזעצט‬ ‫אינעם נייעם שטאט בני ברק‪ ,‬ווי ער איז שוין‬ ‫ווען דער גרויסער גאון דער חפץ חיים זי"ע איז‬ ‫געבליבן ביז צו זיין פטירה‪ ,‬ער האט דארט‬ ‫געווען אויף א באזיך אין ווילנא‪ ,‬האט ער געזאגט‬ ‫געוואוינט אין איין הויז צוזאמען מיט זיין‬ ‫פארן חזון איש זי"ע‪ ,‬יעצט איז נישט די צייט צו זיין‬ ‫שוועסטער די רעבעצין פונעם גרויסן סטייפלער‬ ‫א נחבא על הכלים און זיך באהאלטן‪ ,‬נאר וויבאלד‬ ‫גאון זי"ע‪.‬‬ ‫כלל ישראל ברויך איינער וואס זאל זיי פירן אויפן‬ ‫ריכטיגען וועג‪ ,‬און ער האט זייער געשטיפט דעם‬ ‫מיטן אנקום פונעם גרויסן גאון‪ ,‬האט די‬ ‫גאון צו ווערן רב און ראש ישיבה‪.‬‬ ‫שטאט בני ברק אנגעהויבן וואקסן‪ ,‬אידן גדולים‬ ‫בתורה און ירא השם זענען געקומען דארט‬ ‫בלית ברירה האט ער נישט געקענט אפזאגן‬ ‫וואוינען כדי צו זיין נעבן דעם גרויסן גאון‪ ,‬ער איז‬ ‫דעם חפץ חיים זי"ע‪ ,‬האט ער אנגעהויבן פירן דעם‬ ‫דאן מפורסם געווארן אין גאנץ ארץ ישראל מיט‬ ‫שטאט‪ ,‬דארט איז ער געבליבן פאר איבער ‪ 10‬יאר‪,‬‬ ‫זיין געוואלדיגע גדלות בתורה און זיין גדלות‬ ‫ער האט אויף געטון גדולות ונצורות דארט אין‬ ‫במידות און זיין מוראדיגע קדושה‪.‬‬ ‫שטאט‪ ,‬ער האט מתקן געווען גרויסע תיקונים און‬ ‫געפירט דעם שטאט מיט א מוראדיגע שטארקייט‪.‬‬ ‫בשנת תרצ"ד האט דער גאון געוואוינט א‬ ‫שטיק צייט אין שטאט צפת פאר צרכי רפואה‪ ,‬יענע‬ ‫דארט האט דער גאון ווייטער ממשיך געווען‬ ‫צייט איז ער געזעצן און עוסק געווען בתורה אין‬ ‫מיט זיינע הייליגע חיבורים אויף אסאך מקצועות‬ ‫דעם ביהמ"ד פונעם הייליגען בית יוסף זי"ע‪.‬‬ ‫הש"ס‪ ,‬די גדולים בדורו האבן מעיד געווען‪ ,‬אז‬ ‫אפילו דער גאון איז אייביג געווען שקיע אין תורה‬ ‫בשנת תרצ"ו האט דער גאון אויף געשטעלט א‬ ‫רוב צייט פונעם טאג‪ ,‬איז ער אבער געווען מפורסם‬ ‫כולל אברכים אין שכונת זיכרון מאיר אין שטאט‬ ‫מיט זיין גוט הארץ פאר יעדן איד‪,‬‬ ‫‪10‬‬ ‫זיינע הייליגע ספרים און חיבורים זענען‬ ‫בני ברק‪ ,‬וואס דאס איז געווען די ערשטע גרויסע‬ ‫מפורסם געווארן אין די גאנצע וועלט און אן‬ ‫כולל‪ ,‬ווי יונגעלייט זענען געזעצן על התורה‬ ‫גענומען געווארן ביי אלע גדולי הדור‪.‬‬ ‫ועבודה דעם גאנצן טאג‪ ,‬נאך זיין פטירה האט מען‬ ‫דעם כולל א נאמען געגעבן נאכן גאון "כולל חזון‬ ‫ספר חזון איש‪,‬‬ ‫איש"‪.‬‬ ‫ספר אמונה ובטחון‪,‬‬ ‫ספרות אגרות ומכתבי הלכה‪.‬‬ ‫בשנת תש"א ווען עס זענען ליידער אומ‬ ‫געברענגט געווארן רוב פון די גדולי הדור ביים‬ ‫ער האט ליידער נישט איבער געלאזט קיין‬ ‫צווייטן וועלט מלחמה‪ ,‬און עס איז ממש איבער‬ ‫זש"ק‪ ,‬אבער ער האט זיינע תלמידים און קרובים‬ ‫געבליבן א קליינע הייפעלע גדולים און צדיקים‪,‬‬ ‫ליב געהאט ווי אייגענע קינדער‪.‬‬ ‫דאן איז דער גאון מפרסם געווארן אלס דער גדול‬ ‫הדור‪.‬‬ ‫נסתלק לגנזי מרומים ט"ו מרחשון בשנת‬ ‫תשי"ד‪ ,‬ומנוחתו כבוד איז אין ביה"ח שומרי שבת‬ ‫דער גאון האט זיך דאן אריין געלייגט אין דעם‬ ‫אין שטאט בני ברק‪.‬‬ ‫וואס אידן אין ארץ ישראל האבן זיך פארלאזט אויף‬ ‫א היתר מכירה אין די יארן פון שמיטה‪.‬‬ ‫זכותו הגדול יגן עלינו‬ ‫ועל כל ישראל אמן‪.‬‬ ‫דער גאון איז דאן ארויס געקומען מיט בריוון‬ ‫ווי ער איז מסביר די גאנצע היתר‪ ,‬אז דאס איז‬ ‫נישט לויט די הלכה‪ ,‬רוב פון די גדולים אין ארץ‬ ‫מעשיות‬ ‫ישראל האבן אנגענומען דעם פסק הלכה אויף‬ ‫שמיטה פונעם גאון הדור‪.‬‬ ‫איינמאל האט מען געפרעגט דעם הייליגען‬ ‫חזון איש א שאלה‪ ,‬וואס די פרעגער האט סתם‬ ‫ער האט דאס גאנצע צייט וואס ער האט‬ ‫געוואלט וויסן וואס איז די דין אויב עס טרעפט זיך‬ ‫געוואוינט אין ארץ ישראל‪ ,‬גאר אסאך אויפגעטון‬ ‫ביי אים אזא שאלה‪ ,‬אבער ער האט עס נישט‬ ‫למען חיזוק הדת‪ ,‬ער האט גאר אסאך מוחה געווען‬ ‫געברויכט וויסן הלכה למעשה‪ ,‬האט דער הייליגער‬ ‫אויף שמירת השבת‪ ,‬און כסדר מעורר געווען‬ ‫חזון איש געענטפערט‪ ,‬עס איז טאקע זייער גוט אז‬ ‫אידישע קינדער צו היטן שבת כהלכה‪.‬‬ ‫דו ווילסט וויסן א תשובה‪ ,‬אבער וויבאלד די שאלה‬ ‫האט זיך דיר נישט יעצט געטראפן‪ ,‬איז שווער צו‬ ‫אויך איז ארויף געקומען בשעת די מלחמה‪,‬‬ ‫ענטפערן דערויף א תשובה‪.‬‬ ‫לגבי די אידן וואס זענען אנטלאפן וואס זענען‬ ‫געווען אויפן וועג‪ ,‬וועלכע טאג זיי דארפן האלטן‬ ‫און ער האט נאך צו געלייגט‪ ,‬אז די תורה איז‬ ‫שבת וויבאלד די טעג זענען געווען אנדערש לגבי‬ ‫דאך פון הימל‪ ,‬איז ווי אזוי קען א מענטש מיט זיין‬ ‫דעם "קו התאריך"‪ ,‬דאן האבן רוב גדולים‬ ‫ארימע און באגרעניצטע שכל עס פארשטיין‪ ,‬די‬ ‫אנגענומען זיין פסק הלכה‪.‬‬ ‫זעלבע שאלה איז אויף א דיין‪ ,‬וואס איז נישט מער‬ ‫ווי א פשוטע בשר ודם‪ ,‬איז ווי אזוי זאל ער קענען‬ ‫ער איז געווען א גרויסע לוחם קעגן די ציונים‬ ‫אויספירן א דין תורה‪.‬‬ ‫און לוחם געווען קעגן דעם גיוס בנות צו מיליטער‬ ‫און ארויס געקומען מיט א מכתב אז עס איז יהרג‬ ‫נאר וועגן דעם האט שוין דוד המלך געשריבן‬ ‫ואל יעבור צו זיך ברעכן פאר דעם‪ ,‬ער איז געווען‬ ‫אין זיין ספר תהלים )קפיטל פ"ב( " ֱא‪‬קים נִ ָצּב‬ ‫באקאנט צווישן די גרעסטע לוחמים קעגן די‬ ‫ַבּ ֲע ַדת קל"‪ ,‬אז דער אייבערשטער שטייט נעבן א‬ ‫הקמה פון די מדינה הטמאה‪.‬‬ ‫דיין ווען ער משפט א דין תורה‪ ,‬און דערפאר האט‬ ‫דער ערליכער דיין סייעתא דשמיא‪ ,‬און נאר מיט‬ ‫ער האט איבער געלאזט הונדערטער תלמידים‬ ‫דעם זכות קען ער פסקנ'ן א דין אמת‪.‬‬ ‫גאונים און גדולים בתורה‪.‬‬ ‫‪11‬‬ ‫מיך טועה געווען מיט די הלכה‪ ,‬אבער היינט וואס‬ ‫אבער עס איז זיכער אז סייעתא דשמיא איז‬ ‫איז געווען א שאלה הלכה למעשה‪ ,‬האב איך מיט‬ ‫נישט דא נאר ווען עס האט זיך געטראפן א שאלה‪,‬‬ ‫די סייעתא דשמיא פון אויבן צו געטראפן צום‬ ‫און מ'מוז עס וויסן הלכה למעשה‪ ,‬אבער אויב‬ ‫ריכטיגע פסק דין‪.‬‬ ‫דארף מען עס נישט וויסן הלכה למעשה‪ ,‬איז נישט‬ ‫•••‬ ‫דא קיין סייעתא דשמיא‪ ,‬קען מען שוין נישט‬ ‫איינמאהל האט זיך דער חזון איש דערוויסט‪,‬‬ ‫פארשטיין די זאך מיט א קלארקייט‪.‬‬ ‫אז אין א קווארטל נעבן תל אביב‪ ,‬האבן די בעלי‬ ‫בתים באשלאסן אפ צו זאגן זייער רב‪ ,‬דער רב‬ ‫און כדי עס בעסער צו פארשטיין האט די חזון‬ ‫אליין האט אבער דערפון נישט געוויסט‪ ,‬דער פלאן‬ ‫איש ערקלערט מיט די מעשה‪.‬‬ ‫איז געווען אז באלד נאך מעריב‪ ,‬וועלן צו גיין צו‬ ‫אים די גבאים‪ ,‬און אים איבער געבן זייער באשלוס‪.‬‬ ‫איינמאל האט א מענטש גערופן זיין חבר צו א‬ ‫דין תורה‪ ,‬צו איינע פון די גדולי ישראל‪ ,‬נאך פאר‬ ‫טאג טעגליך פלעגט דער רב זאגען א שיעור‬ ‫ער איז געקומען זיך אויסצוטענה'נען ביים בית דין‪,‬‬ ‫אין שוהל צווישן מנחה און מעריב‪ ,‬אבער צום‬ ‫האט די מענטש געוואלט פעסט שטעלן אז דאס‬ ‫וואונדער פונעם רב זענען יענעם אווענט געזעסן‬ ‫וואס די דיין וועט אים פסקנ'ן איז טאקע ריכטיג‪.‬‬ ‫ביים טיש פון שיעור אויך אלע גבאים‪ ,‬און פיהל‬ ‫מער מענטשן ווי געווענליך‪ ,‬דער רב האט אבער‬ ‫האט ער זיך קודם געשטעלט צו דעם דיין פאר‬ ‫פאר געלערנט דעם שיעור ווי שטענדיג‪.‬‬ ‫א דין תורה מיט אן אנדערע חבר‪ ,‬און זיי האבן זיך‬ ‫געמאכט ווי גלייך זיי זענען די וואס האבן צווישן‬ ‫מיט אמאל איז דער חזון איש ערשינען אין בית‬ ‫זיך א דין תורה‪ ,‬יעדער איינער האט אויס גערעדט‬ ‫המדרש און אנשפארנדיג זיך אויף זיין שטעקן‬ ‫זיינע טענות‪ ,‬די אנדערע האט געטענה'ט אלע‬ ‫האט ער זיך דערנענטערט צום טיש וואו מען האט‬ ‫ערליי טענות וואס די אנדערע בעל דין קען נאר‬ ‫געלערנט‪ ,‬טראץ דעם וואס א גרויסער עולם פון די‬ ‫טענה'ן‪.‬‬ ‫אנוועזענדע האבן נישט געקענט דעם הייליגען‬ ‫חזון איש‪ ,‬איז אבער דורך געגאנגען א‬ ‫די רב נאכדעם וואס ער האט זיי ביידע אויס‬ ‫געשושקעריי וועגען דעם דעהויבענעם גאסט פון‬ ‫געהערט‪ ,‬האט ער גערעכט געמאכט איין מענטש‪,‬‬ ‫בני ברק‪.‬‬ ‫אין דעם אנדערן טאג איז יענער געגאנגען רופן זיין‬ ‫ווען דער רב האט געענדיגט דעם שיעור‪ ,‬האט‬ ‫אנדערן בעל דין‪ ,‬ווייל ער האט זיך שוין‬ ‫דער חזון איש אנגעשפארט זיין קאפ אויפן שטעקן‬ ‫פארזיכערט אז ער גייט געווינען דעם דין תורה‪,‬‬ ‫און ארויסגעברענגט זיין גרויס התפעלות פון דעם‬ ‫וויבאלד די רב האט אים גערעכט געמאכט ביים‬ ‫רב'ס שיעור‪ ,‬זיינע ברייטע ידיעות און‬ ‫היינטיגן דין תורה‪.‬‬ ‫וואונדערליכע הסברה‪ ,‬אבער ער האט זיך דערמיט‬ ‫נישט בעגונוגנט‪ ,‬נאר באלד נאך מעריב איז ער צו‬ ‫אבער צו זיין ענטוישינג האט אים די רב‬ ‫געגאנגען צום רב‪ ,‬און הויך אויפ'ן קול אים‬ ‫גע'פסק'נט ווי די אנדערע בעל דין‪ ,‬פארקערט ווי‬ ‫בעדאנקט און שטארק געלויבט‪.‬‬ ‫ער האט גע'פסק'נט א טאג בעפאר‪ ,‬האט ער‬ ‫געפרעגט דעם רב‪ ,‬ווי אזוי קען זיין‪ ,‬אז נעכטן האט‬ ‫די גבאים מיט די בעלי בתים זענען געבליבען‬ ‫ער אנדערש גע'פסק'נט‪ ,‬ווי ביים היינטיגן דין‬ ‫ווי פאראליזירט‪ ,‬זיי האבען זיך אנגעקוקט איינער‬ ‫תורה‪ ,‬וואס ביידע זענען געווען די זעלבע דין‬ ‫אויפן צווייטן און אייניציגווייז פארלאזט די שוהל‬ ‫תורה‪.‬‬ ‫און אהיים געגאנגען‪.‬‬ ‫האט די רב געענטפערט‪ ,‬נעכטן ביזטו מיר‬ ‫פארשטייט זיך אז דער רב איז ווייטער‬ ‫געקומען פרעגן דעם שאלה נישט פאר הלכה‬ ‫געבליבען אויף זיין שטעלע‪ ,‬און דאס איז געווען‬ ‫למעשה‪ ,‬נאר סתם אלס שאלה‪ ,‬וועגן דעם האב איך‬ ‫אלעס צו פארדאנקען דעם חכמה און קליגשאפט‬ ‫נישט געהאט קיין סייעתא דשמיא‪ ,‬וועגן דעם האב‬ ‫פונעם הייליגען חזון איש זי"ע‪.‬‬ ‫איך גע'פסק'נט מיט מיין אייגענע שכל‪ ,‬האב איך‬ ‫‪12‬‬ ‫•••‬ ‫•••‬ ‫אין ספר מעשה איש ווערט געברענגט א מעשה‬ ‫דער הייליגער חזון איש זי"ע איז אמאל‬ ‫פלא‪ ,‬וואס ווייזט דעם חכמת התורה פון דעם‬ ‫געגאנגען אין גאס‪ ,‬און עס האט אן געהויבן שטארק‬ ‫גרויסן גאון דער הייליגער חזון איש זי"ע‪.‬‬ ‫צו רעגענען מיט שטארקע ווינטן‪ ,‬א טעקסי קאר‬ ‫איז דורך געפארן‪ ,‬און האט אים געוואלט צו פירן‬ ‫א איד האט געברויכט דורך גיין א שווערער‬ ‫צו זיין שטוב‪ ,‬האט אים אבער די חזון איש געזאגט‪,‬‬ ‫מח אפעראציע‪ ,‬און די משפחה פון דעם איד איז‬ ‫אז ער טאהר אים נישט נעמען‪ ,‬ווייל ער ארבייט‬ ‫געקומען צום גאון און דערציילט‪ ,‬אז די דאקטורים‬ ‫פאר איינעם‪.‬‬ ‫האבן געזאגט‪ ,‬אז די אפעראציע איז זייער מסוכן‪,‬‬ ‫ווייל די דאקטאר זאגט אז אויב מען מאכט דעם‬ ‫האט אים די דרייווער געזאגט‪ ,‬אז ער איז‬ ‫אפעראציע קען דער איד ח"ו נישט אויפשטיין‪,‬‬ ‫זיכער אז זיין בעה''ב וואלט מסכים געווען‪ ,‬אז ער‬ ‫אבער אויב מען מאכט נישט דעם אפעראציע‪ ,‬קען‬ ‫זאל דעם גאון נעמען אהיים‪ ,‬אבער די חזון איש מיט‬ ‫דער איד אויך ר"ל שטארבן‪ ,‬און זיי ווילן וויסן וואס‬ ‫זיין געוואלדיגע צדקות האט אבער נאך אלטס‬ ‫דער חזון איש זאגט מען זאל טון‪.‬‬ ‫נישט געוואלט מיט גיין מיט אים‪.‬‬ ‫•••‬ ‫דער גאון האט זיך נאך געפרעגט דעם‬ ‫איינמאל איז א בן תורה אריין געקומען צום‬ ‫פונקטליכן פלאץ פון די מחלה אינעם מוח‪ ,‬און זיך‬ ‫הייליגען חזון איש זי"ע‪ ,‬און מזכיר געווען‪ ,‬אז די‬ ‫אריין געטון אין דעם גאנצן ענין‪ ,‬דאן האט דער גאון‬ ‫דאקטורים האבן מציע געווען צו מאכן א‬ ‫ארויס גענומען א צעטיל‪ ,‬און אנגעצייכט פונקטליך‬ ‫אפעראציע‪ ,‬וויל ער אבער הערן דעם חוות דעת‬ ‫ווי אזוי מען זאל מאכן דעם אפעראציע אז עס זאל‬ ‫פונעם גאון‪ ,‬דער גאון האט דעם איד אויס געהערט‬ ‫דורך גיין בשלום‪.‬‬ ‫און מיעץ געווען ביי וועלכע דאקטאר ער זאל גיין‬ ‫די משפחה האט דעם צעטיל געטראגן צום‬ ‫און ווי אזוי מען זאל מאכן דעם אפעראציע‪.‬‬ ‫דאקטאר וואס איז געווען א איד דר' אשכנזי‪ ,‬און‬ ‫ווען דער דאקטאר האט געזען וואס דארט איז‬ ‫נאך די גאנצע זאך האט דער איד געפרעגט‬ ‫געשטאנען‪ ,‬איז ער ממש ארויס פון התפעלות און‬ ‫פונעם גאון‪ ,‬אויב ער קען רעדן מיטן גאון איבער‬ ‫געפרעגט פון די משפחה‪ ,‬וועלכע גרויסער‬ ‫זיינע לימודים וואס ער לערנט‪ ,‬פארשטייט זיך אז‬ ‫דאקטאר האט דאס געשריבן‪.‬‬ ‫דער גאון האט זיך גלייך אריין געלייגט און‬ ‫גערעדט מיט דעם איד פאר א שיין שטיק צייט אין‬ ‫ווען דער דאקטאר האט געהערט אז דאס‬ ‫תורה‪ ,‬נאכדעם האט דער גאון געזאגט פאר דעם‬ ‫האט נישט געשריבן קיין דאקטאר‪ ,‬נאר דאס האט‬ ‫איד‪ ,‬אז ער זאל נישט מאכן דעם אפעראציע‪.‬‬ ‫געשריבן א איד וואס זיצט דעם גאנצן טאג און‬ ‫לערנט תורה‪ ,‬האט דער דאקטאר דאס נישט‬ ‫דער איד האט זיך זייער געוואונדערט וואס‬ ‫געקענט גלייבן‪ ,‬ווייל דאס האט נאר געקענט א‬ ‫דאס מיינט‪ ,‬האט ער געפרעגט דעם גאון‪ ,‬דער גאון‬ ‫מענטש וואס קען דעם מח פון א מענטש‪.‬‬ ‫האט דאך קודם געזאגט אז מען זאל מאכן דעם‬ ‫אפעראציע‪ ,‬און יעצט זאגט מיר דער גאון נישט צו‬ ‫דער דאקטאר האט דעם אפעראציע געמאכט‬ ‫מאכן דעם אפעראציע‪.‬‬ ‫פונקט אזוי ווי דער גאון האט אנגעצייכנט‪ ,‬און דער‬ ‫אפעראציע איז דורך בשלום און דער איד איז‬ ‫האט דער גאון געזאגט‪ ,‬קודם האסטו מיך‬ ‫געזונט געווארן‪ ,‬די מעשה איז דאן מפורסם‬ ‫געפרעגט אלס א פשוטע איד‪ ,‬דערפאר האב איך‬ ‫געווארן אין די גאנצע וועלט און יעדער האט‬ ‫געהייסן מאכן דעם אפעראציע‪ ,‬אבער פאר א בן‬ ‫מפליא געווען דעם גדלות און חכמה פון דעם‬ ‫תורה פאר איינעם וואס פלאגט זיך אויף תורה‪ ,‬מיט‬ ‫גרויסן גאון דער חזון איש זי"ע‪ ,‬עס איז נאך היינט‬ ‫אים פירט זיך דער גרויסער באשעפער אנדערש‪,‬‬ ‫דא א בילד פון דעם צעטיל וואס דער חזון איש האט‬ ‫און דערפאר האב איך געזאגט אז מען זאל די‬ ‫דאן אנגעצייכנט ווי אזוי מען זאל דעם אפעראציע‬ ‫אפעראציע נישט מאכן‪ ,‬כך הוה דער איד האט צום‬ ‫מאכן‪.‬‬ ‫סוף נישט געברויכט דעם אפעראציע‪.‬‬ ‫‪13‬‬ ‫ער געזאגט פארן הייליגען חזון איש‪ ,‬אז ער האפט‬ ‫•••‬ ‫אז דער חזון איש איז זיך נישט מתרעם אויף אים‬ ‫איינמאל איז איינע פון די מקורבים אריין‬ ‫אז ער באמיטשעט אים מיט זיינע שאלות‪.‬‬ ‫געקומען אין שטוב פונעם הייליגען חזון איש זי"ע‪,‬‬ ‫און ער זעט ווי דער גאון ליגט אין בעט אויף די‬ ‫האט אים דער הייליגער חזון איש געזאגט‪,‬‬ ‫פארקערטע זיין‪ ,‬דאס הייסט די פיס אויף די זייט‬ ‫באמת בין איך מיך יא מתרעם אויף דיר אז די בוסט‬ ‫פון די קאפ‪ ,‬און די קאפ אויף די זייט פון די פיס‪.‬‬ ‫מיך חושד אז איך האב ח"ו אויף דיר תערומות‪,‬‬ ‫אבער וואס זאל איך טון אז איך ווייס באמת נישט‬ ‫האט ער געפרעגט דעם גאון וואס די פשט איז‪,‬‬ ‫וואס מיינט זיך מתרעם זיין אויף א אנדערן איד‪.‬‬ ‫האט דער גאון מיט א אמת'דיגקייט געזאגט‪ ,‬דאס‬ ‫•••‬ ‫איז נישט געווען בדווקא‪ ,‬נאר אויב ער האט די פאר‬ ‫ווערט דערציילט אז דער הייליגער חזון איש‬ ‫רגעים זיך צו מתבונן זיין אויף וועלכע זייט ער‬ ‫זי"ע האט געהאט א שיעור מיט איינע פון זיינע‬ ‫דארף זיך לייגן‪ ,‬קען ער די רגעים אויס ניצן צו‬ ‫תלמידים‪ ,‬איין טאג האבן זיי געלערנט דעם גמרא‬ ‫לערנען תורה‪.‬‬ ‫וואס דערציילט‪ ,‬אז עוג מלך הבשן האט אויס‬ ‫•••‬ ‫געריסן א בארג גרויס דריי פרסה‪ ,‬און דאס געוואלט‬ ‫עס איז געווען א שטיק צייט וואס דער‬ ‫ארויף ווארפן אויף די אידן‪.‬‬ ‫הייליגער חזון איש זי"ע איז איין געשטאנען אין‬ ‫שטוב פון הגה"ק רבי שמריהו גריינימן זי"ע‪ ,‬איין‬ ‫דער תלמיד האט דאס געהערט‪ ,‬און ער האט‬ ‫נאכט האט דער ר' שמריהו געהערט א קראך‬ ‫געמאכט אזא תנועה‪ ,‬כאילו ער גלייבט נישט וואס‬ ‫פונעם שטוב פונעם גאון‪ ,‬ער איז גלייך אריין‬ ‫די גמרא זאגט מיט אזא גוזמה‪ ,‬האט זיך דער‬ ‫געלאפן זען וואס עס האט פאסירט‪.‬‬ ‫הייליגער חזון איש זי"ע צופייערט און געזאגט‬ ‫פאר דעם תלמיד‪ ,‬אז פון יעצט קען ער שוין מער‬ ‫ער קומט אריין‪ ,‬און ער זעט דעם גאון ליגן‬ ‫נישט לערנען מיט אים‪ ,‬און ער זאל נישט צו רירען‬ ‫אויף דער ערד בפישוט ידים ורגלים‪ ,‬פרעגט ער‬ ‫דאס וויין ביי אים אין שטוב‪ ,‬ווייל ער קען דאס‬ ‫דעם גאון וואס האט פאסירט‪ ,‬האט דער גאון‬ ‫מאכן יין נסך‪ ,‬ווייל איינער וואס גלייט נישט אין‬ ‫געזאגט‪ ,‬יעדע נאכט רעכן איך אויס אז איך זאל‬ ‫דברי חז"ל איז כמו דברי מינות‪.‬‬ ‫איבער לאזן ממש אביסל כח אז איך זאל קענען‬ ‫•••‬ ‫אריין גיין אין בעט זיך לייגן‪.‬‬ ‫עס איז געווען א איד וואס האט נאך געקענט‬ ‫דעם חזון איש זי"ע פון דערהיים‪ ,‬דער איד איז‬ ‫היינט האב איך מיך פארעכענט און דערפאר‬ ‫ליידער פארקראכן אין ארץ ישראל און ליידער‬ ‫בין איך אראפ געפאלן ווייל איך האב שוין נישט‬ ‫אראפ געווארפן דעם עול התורה והמצוות פון זיך‪,‬‬ ‫געהאט דאס ביסל כח‪ ,‬דאס איז געווען דעם סדר‬ ‫אבער איינע פון די קינדער פון דעם איד האט זיך‬ ‫היום פון דעם גרויסן גאון דער הייליגער חזון איש‬ ‫צוריק געכאפט צו אידישקייט‪ ,‬און דער זון האט זיך‬ ‫זי"ע‪.‬‬ ‫ארום געדרייט ביים הייליגען חזון איש זי"ע‪.‬‬ ‫•••‬ ‫דער איד האט דאס נישט אויס געהאלטן‪ ,‬אז‬ ‫הגה"ק רבי שמואל הלוי וואזנער בעל זיכרון‬ ‫זיין זון האט זיך צוריק געקערט צו אידישקייט‪ ,‬איין‬ ‫מאיר זי"ע האט אמאל געפרעגט דעם הייליגען חזון‬ ‫טאג האט ער געטראפן דעם הייליגען חזון איש‪ ,‬און‬ ‫איש זי"ע‪ ,‬וואס הייסט א אמתע תלמיד חכם‪ ,‬האט‬ ‫ער זאגט אים מיט א חוצפה‪ ,‬דיינע מענטשן האבן‬ ‫דער גאון געענטפערט‪ ,‬איינער וואס קען לערנען א‬ ‫אוועק געכאפט מיין קינד און איך וועל נאך נקמה‬ ‫בלאט גמרא אין פערציג טאג‪ ,‬און דערנאך קען ער‬ ‫נעמען אין ענק‪ ,‬האט דער חזון איש געזאגט‪,‬‬ ‫לערנען ‪ 40‬בלאט גמרא אין איין טאג‪ ,‬דער הייסט א‬ ‫אדרבא קענסט פראבירן‪ ,‬אבער איך גלייב עס וועט‬ ‫תלמיד חכם‪.‬‬ ‫דיר גארנישט העלפן‪.‬‬ ‫•••‬ ‫הרה"ג רבי חיים יעקב גאלדוויכט ז"ל וואס איז‬ ‫דאן האט דער איד געזאגט פארן חזון איש‪,‬‬ ‫געווען א יתום יונגערהייט און געווען א מקורב ביים‬ ‫מיין טאטע האט אסאך טרערן פארגאסן אז איך‬ ‫חזון איש זי"ע האט דערציילט‪ ,‬אז איינמאל האט‬ ‫‪14‬‬ ‫•••‬ ‫זאל זיין א ערליכער איד‪ ,‬און קוק עס האט‬ ‫דער הייליגער חזון איש זי"ע האט געזאגט‪ ,‬אז‬ ‫גארנישט געהאלפן‪ ,‬דא האט זיך שוין דער חזון‬ ‫ער האט א קבלה מבית אבותיו‪ ,‬אז ווען מען האט א‬ ‫איש אנגעריפן‪ ,‬קען זיין אז פאר דיר האט עס נישט‬ ‫סכנה אין שטוב מיט די ליכט שבת קודש אז די‬ ‫געהאלפן‪.‬‬ ‫קנויטן אדער די ליכט בייגן זיך‪ ,‬זאל מען אויף מאכן‬ ‫דעם סידור צו "לכו נרננה"‪ ,‬און דאס וועט ראטעווען‬ ‫אבער האט דער הייליגער חזון איש זי"ע‬ ‫פון דעם סכנה‪ ,‬און אויך אויב מען ברויך אוועק גיין‬ ‫געזאגט‪ ,‬טרערן פון א טאטע גייט נישט לאיבוד און‬ ‫פון שטוב שבת אויף דער נאכט‪ ,‬און מען האט מורא‬ ‫עס האט געהאלפן פאר דיין זון‪.‬‬ ‫פאר די ליכט‪ ,‬זאל מען לאזן דעם סידור‬ ‫אויפגעמישט ביי לכו נרננה און דאס וועט זיין א‬ ‫שפעטער האט דער זון חתונה געהאט כדת‬ ‫שמירה‪.‬‬ ‫משה וישראל און אויף געשטעלט א אידישע‬ ‫•••‬ ‫שטוב‪ ,‬און דורך דעם האט דער זון אויך צוריק‬ ‫א איד איז אמאל אריין געקומען צום הייליגען‬ ‫געברענגט זיין טאטע צו אידישקייט‪.‬‬ ‫חזון איש זי"ע‪ ,‬און ער איז געווען ל"ע געווען‬ ‫•••‬ ‫שרעקליך קראנק און די דאקטורים האבן אים ל"ע‬ ‫דער הייליגער חזון איש זי"ע איז געווען א‬ ‫געגעבן נאר אפאר טאג צו לעבן‪ ,‬און ער האט זיך‬ ‫מתמיד עצום און נישט פארברענגט קיין צייט פאר‬ ‫מזכיר געווען ביים גרויסן גאון פאר א ישועה‪.‬‬ ‫גארנישט אויף דער וועלט‪ ,‬אבער ער איז יעדן טאג‬ ‫געגאנגען באזיכן זיין אלטע מאמע און זיך‬ ‫האט דער הייליגער חזון איש זי"ע געפרעגט‬ ‫אפגעגעבן מיט איר מיט א געוואלדיגע מסירת‬ ‫פון דעם איד‪ ,‬וואס האט דער באשעפער באשאפן‬ ‫נפש‪.‬‬ ‫דעם ערשטען טאג‪ ,‬שמים וארץ‪ ,‬דעם צווייטן טאג‪,‬‬ ‫רקיע בין מים למים‪ ,‬דעם דריטן טאג‪ ,‬תדשא הארץ‬ ‫איין טאג האט זיך געמאכט‪ ,‬אז ער האט נישט‬ ‫דשא‪ ,‬דעם פערטן טאג‪ ,‬יהי מאורות‪ ,‬איז אויב דער‬ ‫געקענט גיין צו דעם מאמע‪ ,‬איינע פון די מקורבים‬ ‫באשעפער האט אין פיר טאג געקענט באשאפן‬ ‫זענען אריין געקומען צום גאון אין שטוב‪ ,‬און בתוך‬ ‫אזויפיל זאכן‪ ,‬קען ער דען נישט אין פיר טאג‬ ‫הדברים געזאגט פארן גאון‪ ,‬אז די מאמע האט זיך‬ ‫באשאפן איין מעדעצין‪ ,‬כך הוה צום פערטן טאג‬ ‫נאכגעפרעגט אויף אים‪ ,‬דער גאון האט דאן‬ ‫האט מען געטראפן א מעדעצין פאר דעם איד און‬ ‫געכאפט זיין אויבער מלבוש און געלאפן צום‬ ‫ער איז געזונט געווארן‪.‬‬ ‫מאמע'ן‪ ,‬ווייל מצות כיבוד אם איז געווען ביים גאון‬ ‫•••‬ ‫גאר גרויס‪.‬‬ ‫ווערט דערציילט‪ ,‬אז נאך אין ישיבה אין‬ ‫•••‬ ‫נובהרדוק‪ ,‬האט דער הייליגער חזון איש זי"ע‬ ‫תלמידים פונעם הייליגען חזון איש זי"ע האבן‬ ‫געזען א חידוש אין איינע פון די בלעטער וואס דער‬ ‫מעיד געווען‪ ,‬אז ווען דער גאון האט געשריבן זיינע‬ ‫הייליגער סטייפלער גאון זי"ע האט געשריבן‪ ,‬אזוי‬ ‫הייליגע חיבורים‪ ,‬און ער שרייבט דארט בתוך‬ ‫ווי ער האט געזען דעם חידוש‪ ,‬האט ער גלייך‬ ‫הדברים א שטיקל פון אן אנדערן ספר‪ ,‬און דער‬ ‫דערשפירט‪ ,‬אז דער שרייבער איז א ירא שמים‪,‬‬ ‫גאון שרייבט אז די ספר איז נישט יעצט צום האנט‬ ‫האט ער געוואלט דעם שרייבער נעמען פאר א‬ ‫צו נאך קוקען די פונקטליכע ווערטער‪.‬‬ ‫איידעם פאר זיין שוועסטער‪.‬‬ ‫האט ער געלאזט ריפן דעם סטייפלער גאון צו‬ ‫האט דאס געקענט זיין‪ ,‬אז די ספר איז געלעגן‬ ‫זיך אין שטאט‪ ,‬ווען דער גאון איז אנגעקומען און‬ ‫אינעם ספרים שאנק פונעם גאון‪ ,‬אבער דער גאון‬ ‫געזעצן אויף א באשוי מיטן שוועסטער‪ ,‬האט דער‬ ‫בשעת ער האט געשריבן זיינע חידושים‪ ,‬איז ער‬ ‫חזון איש נאכדעם געפרעגט דעם שוועסטער וואס‬ ‫געווען אזוי שוואך פון גרויס יגיעה‪ ,‬אז ער האט‬ ‫זי זאגט‪ ,‬האט דער שוועסטער געזאגט‪ ,‬דאס איז‬ ‫ממש נישט געקענט אויף הייבן זיינע הענט צו‬ ‫נישט פאר מיר‪ ,‬ווייל דער בחור האט ממש די גאנצע‬ ‫נעמען יענעם ספר‪ ,‬דאס איז געווען זיין גדלות און‬ ‫צייט וואס מיר זענען געזעצן אויפן באשוי‬ ‫יגיעה וואס ער האט אריין געלייגט שרייבענדיג‬ ‫געדרימלט‪.‬‬ ‫זיינע חידושים‪.‬‬ ‫‪15‬‬ ‫צוגעדעקט זיין קאפ מיט א יארמולקע‪ ,‬א סגולה צו‬ ‫האט דער הייליגער חזון איש געפרעגט דעם‬ ‫יראת שמים‪.‬‬ ‫סטייפלער גאון וואס די פשט איז‪ ,‬האט דער‬ ‫סטייפלער גאון געזאגט‪ ,‬אז אויפן וועג אהער איז‬ ‫און דער הייליגער חזון איש האט שפעטער‬ ‫ער געווען אויפן באן‪ ,‬און די זיצן זענען געווען פון‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז אין זייער שטוב האט מען אכטונג‬ ‫מאטריאל‪ ,‬און ער האט נישט געוויסט אויב עס האט‬ ‫געגעבן אויף דריי זאכן‪ ,‬אפילו ביי די קליינע‬ ‫שעטנ"ז‪ ,‬און דערפאר איז ער די גאנצע וועג וואס‬ ‫קינדער‪ ,‬צוויי פון זיי האט ער אויסגעזאגט‪" ,‬זיך‬ ‫איז געווען א מהלך רב געשטאנען אויף די פיס‪ ,‬און‬ ‫היטן פון זאגן ליגענט‪ ,‬און נישט זאגן קיין דברי‬ ‫וועגן דעם איז ער אזוי מיד‪ ,‬און דערפאר האט ער‬ ‫תורה אן נטילת ידים נאכן אנרירן א פלאץ וואס‬ ‫געדרימלט די גאנצע צייט‪ ,‬האט שוין דער חזון‬ ‫פאדערט זיך צו וואשן די הענט"‪.‬‬ ‫איש גאר גוט פארשטאנען‪ ,‬אז דער בחור איז ראוי‬ ‫צו זיין א שוואגער זיינער‪ ,‬ווייל דער שוועסטער‬ ‫די מאמע הצדקת מרת רשאה לאה ע"ה האט‬ ‫איז אויך געווען א גרויסע צדקת‪.‬‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז שוין פון קליינערהייט אן האט זי‬ ‫•••‬ ‫געגעבן נעגל וואסער אינדערפרי פאר אירע‬ ‫דער הייליגער חזון איש זי"ע האט זיך אמאל‬ ‫קינדער‪ ,‬אפילו פאר די קליינע קינדער אין די‬ ‫אויס געדריקט פאר הגה"ק רבי חיים ברים זי"ע‪ ,‬אז‬ ‫וויגעלע‪.‬‬ ‫אין אלע זיינע חידושים וואס ער האט געשריבן‪,‬‬ ‫•••‬ ‫איז נישט דא קיין איין חידוש וואס איז אים איין‬ ‫חודש חשון בשנת תרנ"ב‪ ,‬ווען דער הייליגער‬ ‫געפאלן ביי שמונה עשרה‪ ,‬חוץ איין איינציגסטע‬ ‫חזון איש זי"ע האט בר מצוה געהאט‪ ,‬האט ער אויף‬ ‫חידוש וואס איז אים יא איינגעפאלן אינמיטן‬ ‫זיך מקבל געווען‪ ,‬אז ער וועט זיין גאנץ לעבן‬ ‫שמונה עשרה‪ ,‬דאס איז געווען דעם גרויסן עבודת‬ ‫לערנען תורה לשמה‪ ,‬און די זאך איז צום ערשטן‬ ‫התפלה פון דעם גרויסן גאון זי"ע‪.‬‬ ‫מאל באקאנט געווארן דורך זיין עלטערער‬ ‫•••‬ ‫ברודער ר' מאיר קרליץ ז"ל ביים הספד ביי דער‬ ‫איינמאל איז דער הייליגער חזון איש זי"ע‬ ‫לוויה‪ ,‬און איינע פון די מספידים האט געזאגט‪" ,‬אז‬ ‫געפארן ערגעץ צו א ברית ווייל מען האט אים‬ ‫אין דעם זכות איז ער אנגעקומען צו וואס ער איז‬ ‫מכבד געווען מיט סנדקאות‪ ,‬ווארטענדיג אז מען‬ ‫אנגעקומען"‪.‬‬ ‫זאל אריין ברענגען דאס קינד‪ ,‬האט זיך אויף‬ ‫געשטעלט א אלטער איד און געהאלטן א דרשה‪.‬‬ ‫האט דער הייליגער בריסקער רב זי"ע‬ ‫אויסגערופן‪" ,‬דער מספיד האט געוואלט ערקלערן‬ ‫דער עולם האט זיך בכלל נישט וויסענדיג‬ ‫פארוואס דער חזון איש האט זוכה געווען און ער און‬ ‫געמאכט פון דעם איד‪ ,‬אבער לפלא האט מען‬ ‫אנדערע האבן נישט זוכה געווען דערצו"‪ ,‬האט דער‬ ‫געזען ווי דער חזון איש האט זיך געזעצט פארענט‬ ‫הייליגער בריסקער רב זי"ע געזאגט‪" ,‬דער חזון‬ ‫פון דעם איד‪ ,‬און אויס געהערט דעם גאנצן דרשה‬ ‫איש האט געלערנט לשמה‪ ,‬און ער נישט‪ ,‬און איך‬ ‫און נאך צוגעשאקלט מיטן קאפ ווי ער האלט מיט‬ ‫האב א פשוטערן און אמת'ערן תירוץ‪ ,‬דער חזון איש‬ ‫דעם גאנצן דרשה‪ ,‬און נאך זיך באדאנקט פאר דעם‬ ‫האט געלערנט און זיך געמוטשעט מיט אלע כחות‪,‬‬ ‫איד פאר זיינע ווערטער‪ ,‬ער איז געווען גרייט‬ ‫און ער נישט"‪.‬‬ ‫אוועק צו געבן זיינע הייליגע צייט וואס ער האט‬ ‫•••‬ ‫כסדר נאר אויס געניצט פאר תורה‪ ,‬כדי דער איד‬ ‫בשנת תרע"א איז ארויס זיין ערשטער ספר‬ ‫זאל ח"ו נישט פארשעמט ווערן‪.‬‬ ‫"חזון איש"‪ ,‬און עס איז געדרוקט געווארן אין‬ ‫•••‬ ‫ווילנא דורך זיין ברודער ר' משה קרליץ‪ ,‬און דער‬ ‫הרה"ח ר' משה מדניצקי ז"ל‪ ,‬א איידעם פון‬ ‫הייליגער חזון איש זי"ע האט באהאלטן זיין נאמען‬ ‫הגה"ק רבי מלכיאל צבי טענענבוים זי"ע‪ ,‬וואס‬ ‫אין די ראשי תיבות אי"ש‪ ,‬ווען מען האט אים‬ ‫האט נאך געקענט דעם הייליגען חזון איש זי"ע פון‬ ‫שפעטער געפרעגט פארוואס‪ ,‬האט ער‬ ‫קינדווייז אן‪ ,‬האט געזאגט‪ ,‬אויף אים בשם גדולי‬ ‫געענטפערט מיט א שמייכל און מיט זיין‬ ‫ארץ‪" ,‬ער איז געווען א קדוש מרחם"‪ ,‬ווען ער איז‬ ‫געוואלדיגע עניוות‪" ,‬איך בין פון נאטור א פוילער‪,‬‬ ‫נאך געווען א בן יומו‪ ,‬האט די מאמע שוין‬ ‫‪16‬‬ ‫איש זי"ע‪ ,‬אז דער חפץ חיים זי"ע איז דאך געווען‬ ‫וואס עס איז געווען א מוז צו שרייבן‪ ,‬האב איך‬ ‫פון דעם "בעל‪-‬הבית'ישן" סארט‪ ,‬האט דער‬ ‫געשריבן‪ ,‬און וואס איז נישט נויטיג‪ ,‬בין איך געווען‬ ‫הייליגער חזון איש אויסגערופן‪" ,‬יא‪ ,‬א בעל הבית‬ ‫פויל צו שרייבן"‪.‬‬ ‫איז ער געווען‪ ,‬א בעל הבית אין הלכות שבת‪ ,‬א בעל‬ ‫•••‬ ‫הבית אין דיני קריאת שמע און תפילין‪ ,‬אין קדשים‬ ‫עס האט דערציילט הרה"צ רבי שאול ברזם ז"ל‪,‬‬ ‫און אין אלע חדרי תורה‪ ,‬ער איז טאקע געווען דער‬ ‫אז אין מינסק אין די צייט פון די מלחמה האט דער‬ ‫בעל הבית אין דעם פולן זין פון ווארט!"‪.‬‬ ‫הייליגער חזון איש זי"ע נישט געהאט קיין‬ ‫פאספארט‪ ,‬און וועם מען האט געכאפט אן א‬ ‫אמאל האט דער הייליגער חזון איש זי"ע‬ ‫פאספארט האט מען באלד דערשאסן‪ ,‬און דער‬ ‫געזאגט‪" ,‬די וועלט פון תורה איז שולדיג הכרת‬ ‫הייליגער חזון איש האט געהערט‪ ,‬אז סאלדאטן‬ ‫הטוב צו א געוויסן גדול וואס האט געעפנט דעם‬ ‫זענען געקומען זוכן‪ ,‬און האט אנגעהויבן אנטלויפן‬ ‫קאפ אין פארשטיין די תורה‪ ,‬מער "לאמיתה" איז‬ ‫פון שטאט‪.‬‬ ‫עס ביי א געוויסן אנדערן גדול‪ ,‬און נאך מער "אמת‬ ‫לאמיתה"‪ ,‬איז דאס געווען דער הייליגער חפץ חיים‪,‬‬ ‫אבער דער הייליגער חזון איש האט זיך‬ ‫און ער איז געווען דער גדול הדור"‪.‬‬ ‫פארטוישט‪ ,‬און אנשטאט אנטלויפן אויף דער‬ ‫•••‬ ‫אנדערער זייט‪ ,‬איז ער געלאפן צו דער זייט וואו די‬ ‫ווערט דערציילט‪ ,‬אז אין ווילנא האט די‬ ‫סאלדאטן זענען געשטאנען אין צוויי רייעס‪ ,‬און‬ ‫רעבעצין פונעם היייגען חזון איש זי"ע געהאלטן א‬ ‫דער הייליגען חזון איש איז ממש מיט ניסים‬ ‫שטאף געשעפט אין איינעם פון די צוויי קליינע‬ ‫דורכגעגאנגען צווישן זיי‪ ,‬און קיינער האט אים קיין‬ ‫צימערן אין שטוב‪ ,‬איין טאג האט א גוי א סוחר‬ ‫ווארט נישט געזאגט‪ ,‬ביז ער איז אריבער און‬ ‫פאלש באשולדיגט די רעבעצין‪ ,‬אז זי האט פון אים‬ ‫אנטלאפן‪ ,‬און דער חזון איש זי"ע האט געזאגט‬ ‫גע'גנב'עט שטאף‪ ,‬און געדונגען פאלשע עדות‬ ‫מיט זיין גרויס עניוות‪" ,‬אז ער איז געווען זיכער אז‬ ‫וואס זאלן עדות זאגן אין געריכט קעגן די‬ ‫אים וועט גארנישט געשען‪ ,‬ווייל ער האט דעמאלט‬ ‫רעבעצין‪ ,‬פאר דעם משפט‪ ,‬האט דער הייליגער‬ ‫פארענדיגט שרייבן זיין ספר אויף עירובין"‪.‬‬ ‫חזון איש געפרעגט דעם נאמען פון דעם גוי‪ ,‬און‬ ‫•••‬ ‫מתפלל געווען אויף א ישועה‪ ,‬נישט אסאך‬ ‫אין מינסק האט דער הייליגער חזון איש זי"ע‬ ‫נאכדעם‪ ,‬האט דער גוי פלוצלונג גע'פגר'ט‪ ,‬און דער‬ ‫זיך געטראפן מיט רבי חיים בריסקער זי"ע‪ ,‬און ווען‬ ‫משפט איז בטל געווארן‪.‬‬ ‫ר' חיים האט אויסגעקליבן און געקוקט אן אתרוג‪,‬‬ ‫•••‬ ‫האט ר' חיים געבעטן איינעם ברענגען א‬ ‫זיין תלמיד הרה"צ ר' שלמה כהן האט‬ ‫פערגרעסערינג גלאז‪ ,‬כדי ער זאל קענען בעסער‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז איינמאל איז א איד אריין אין בית‬ ‫דורכקוקן דעם אתרוג‪.‬‬ ‫המדרש און דערציילט‪ ,‬אז עס ברענט א פייער נעבן‬ ‫דעם חזון איש'ס דירה‪ ,‬דערציילט דער תלמיד ר'‬ ‫דער הייליגער חזון איש איז געשטאנען‬ ‫שלמה‪ ,‬אז דער הייליגער חזון איש איז‬ ‫אונטער ר' חיים און געשעפטשעט פאר זיך‪" ,‬וואו‬ ‫אויפגעשפרונגען אין א גרויסע בהלה און געלאפן‬ ‫שטייט אין דער תורה אז מען דארף קוקן מיט א‬ ‫מיט אזא שנעלקייט צו זיין שטוב‪ ,‬אז איך האב אים‬ ‫פערגרעסער גלאז?"‪ ,‬ר' חיים האט זיך‬ ‫נישט געקענט דעריאגן‪.‬‬ ‫ארומגעדרייט צו זעהן ווער עס האט געזאגט די‬ ‫ווערטער‪ ,‬און ווען ער האט דערזען אז דאס איז‬ ‫ווען איך בין אנגעקומען‪ ,‬האב איך אים שוין‬ ‫געווען דער הייליגער חזון איש‪ ,‬האט ער‬ ‫באגעגנט צוריקגיין רואיג‪ ,‬מיט א שווערן פעקל‬ ‫אויסגערופן‪" ,‬דער יונגערמאן זאגט אז די תורה‬ ‫אונטערן ארעם‪ ,‬און דאס זענען געווען די כתבי‬ ‫האט נישט געהייסן קוקן מיט א פערגרעסערינג‬ ‫ידות פונעם ספר חזון איש‪ ,‬און פון גרויס שמחה‬ ‫גלאז"‪ ,‬און ער האט זיך אפגעזאגט פון דעם גלאז‪.‬‬ ‫האט ער זיך נישט אינטערעסירט וואס איז געווארן‬ ‫•••‬ ‫מיט די מעבל און מיט די כלים וואס זענען געבליבן‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז איינער האט אמאל‬ ‫אין שטוב‪ ,‬און דער גאון הדור רבי חיים קניבסקי‬ ‫געזאגט אין די אנוועזנהייט פונעם הייליגען חזון‬ ‫‪17‬‬ ‫דער טיר"‪ ,‬און דער הייליגער חזון איש זי"ע האט‬ ‫זי"ע האט צוגעלייגט‪" ,‬אין ארץ ישראל זענען זיינע‬ ‫זיך אויסגעדריקט‪ ,‬בזה"ל‪" ,‬חובתנו להחזיר את‬ ‫כתבי יד געלעגן אין אייזערנע קעסטלעך‪ ,‬מחמת‬ ‫צעירינו לרוח ישראל‪ ...‬חינוך הדור הבא הוא ראשית‬ ‫מורא פאר א שריפה"‪ ,‬דאס איז געווען זיין‬ ‫חובתנו"‪.‬‬ ‫געוואלדיגע חביבות התורה‪ ,‬אז דאס איז באמת‬ ‫•••‬ ‫געווען זיין חשוב'סטע זאך אויף די וועלט‪.‬‬ ‫בשנת ת"ש איז דער הייליגער חזון איש זי"ע‬ ‫•••‬ ‫צום ערשטן מאל געווען אין ירושלים‪ ,‬ביי דער‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז בשנת תרצ"א איז‬ ‫חתונה פון זיין פלימעניק ר' שלמה שמשון קרליץ"‪,‬‬ ‫דער גאון רבי משה בלוי פון ירושלים געווען אין‬ ‫און פארן ארויסגיין צום כותל האט ער אויסגעטון‬ ‫ווילנא ביים גאון וקדוש רבי חיים עוזר גרודזנסקי‬ ‫זיין טלית קטן‪ ,‬ווייל ער האט זיך מסופק געווען צי‬ ‫זי"ע‪ ,‬און ר' חיים עוזר האט געשיקט ר' מאיר‬ ‫מען דארף אויך רייסן קריעה אויף א טלית קטן‪ ,‬און‬ ‫ליבערמאן אים צו ווייזן די אלטע זאכן פון ווילנא‪,‬‬ ‫אנגעטון א טלית גדול‪.‬‬ ‫דעם בית עולם פונעם גר"א און פונעם גר צדק‪.‬‬ ‫דערציילט מען‪ ,‬אז ביים אריינגיין דורך שער‬ ‫ווען זיי זענען צוריקגעקומען‪ ,‬האט ר' חיים‬ ‫יפו האט ער קריעה געריסן אויף דער חרוב'ער‬ ‫עוזר געזאגט‪" ,‬איר האט אים געוויזן טויטע‬ ‫שטאט‪ ,‬און געזאגט דעם פסוק‪" ,‬ציון מדבר היתה‬ ‫אלטערטימער‪ ,‬אבער נישט די לעבעדיגע סגולה‬ ‫ירושלים שממה"‪ ,‬און ביים כותל‪ ,‬אין די ערשטע‬ ‫וואס וואוינט צווישן אונז"‪ ,‬און ער האט געפרעגט‪,‬‬ ‫יארן פון דער מלחמה‪ ,‬האט ער געדאווענט‬ ‫"איז ער געווען ביי ר' אברהם ישעיה?"‪ ,‬איז דער ר'‬ ‫שטילערהייט‪ ,‬שטייענדיג ביים אנהייב פון פלאץ‪,‬‬ ‫משה בלוי טאקע אריבער צום הייליגען חזון איש‬ ‫אויך דערציילט מען‪ ,‬אז ווען ער איז ארויס פון‬ ‫זי"ע‪.‬‬ ‫שטוב פונעם גאון רבי איסר זלמן מעלצער זי"ע‪,‬‬ ‫האט איינער געפרעגט ר' איסר זלמן‪ ,‬צי מען מאכט‬ ‫נאכן באזוך האט ר' חיים עוזר געזאגט‪" ,‬יעצט‬ ‫אויפן חזון איש זאל מען זאגן די ברכה "שחלק‬ ‫האט איר געזען דעם שענסטן אוצר פון ווילנא‪ ,‬ער‬ ‫מחכמתו ליראיו"‪ ,‬האט ר' איסר זלמן געענטפערט‪,‬‬ ‫איז א גאון‪ ,‬ער איז א צדיק‪ ,‬און ער איז א חכם‪ ,‬און‬ ‫"פשיטא!"‪.‬‬ ‫איך באשליס נישט קיין שום ציבור'שע זאך איידער‬ ‫•••‬ ‫איך רעדט זיך מיט אים דורך"‪ ,‬און שפעטער האט‬ ‫הגה"צ ר' שאול ברזם ז"ל‪ ,‬דער איידעם פונעם‬ ‫ער געזאגט פאר זיין פלימעניק ר' שמואל‬ ‫הייליגען סטייפלער גאון זי"ע האט דערציילט‪ ,‬אז‬ ‫שמעלקע קרליץ‪" ,‬לאז וויסן פארן חזון איש‪ ,‬אז אין‬ ‫איינמאל איז ביים הייליגען חזון איש געזעסן א רב‬ ‫ארץ ישראל וועט ער זיך נישט קענען באהאלטן‪,‬‬ ‫פון אמעריקע‪ ,‬און דער סטייפלער גאון איז אריין‬ ‫איך האב שוין פון פריער געזארגט אים דארט צו‬ ‫אין צימער עפעס נעמען‪.‬‬ ‫פארעפנטלעכן"‪.‬‬ ‫•••‬ ‫דערציילט ר' שאול‪ ,‬אז דער הייליגער חזון איש‬ ‫עס ווערט דערציילט איבער די געוואלדיגע‬ ‫איז באלד אויפגעשטאנען מלא קומתו‪ ,‬און ווען ער‬ ‫מסירת נפש פונעם הייליגען חזון איש זי"ע‪ ,‬שוין‬ ‫האט געזען אז דער גאסט איז נישט‬ ‫דעם צווייטן חודש נאכן אנקומען קיין ארץ ישראל‪,‬‬ ‫אויפגעשטאנען‪ ,‬האט ער אים אנגעשריגן און‬ ‫האט ער געשריבן צו זיין תלמיד ר' שלמה כהן אין‬ ‫געזאגט‪" ,‬פארוואס שטייסטו נישט אויף? ער האט‬ ‫ווילנא‪ ,‬אז ער זאל קויפן צוויי טויזנט מזוזות ביי א‬ ‫דאך א דין פון א תלמיד חכם דאורייתא!"‪ ,‬און ר' נח‬ ‫נאמנות'דיגן סופר‪ ,‬ר' זלמן קעסל‪ ,‬און זיי שנעל‬ ‫לסמן האט עדות געזאגט‪ ,‬אז דער חזון איש האט‬ ‫שיקן‪.‬‬ ‫געזאגט אויף זיין שוואגער‪" ,‬אז ער איז אן אמת'ער‬ ‫תלמיד חכם‪ ,‬ווייל חוץ פון לערנען ווייסט ער פון‬ ‫באצאלט פאר די מזוזות האט דער גביר ר'‬ ‫גארנישט!"‪.‬‬ ‫יעקב הלפרין‪ ,‬און ווען זיי זענען אנגעקומען‪ ,‬האט‬ ‫•••‬ ‫ער געדונגען שלוחים וואס זענען געגאנגען פון‬ ‫דער הייליגער מגיד הירושלמי דער גאון רבי‬ ‫דירה צו דירה אין די פרייע געגנטער‪ ,‬און‬ ‫שלום שבדרון זי"ע האט דערציילט‪ ,‬אז א איד איז‬ ‫אנגעבאטן די איינוואוינער א מתנה‪" ,‬א מזוזה אויף‬ ‫‪18‬‬ ‫•••‬ ‫איינמאל אריין פרייטאג מיטאג אין שטוב פונעם‬ ‫זיין תלמיד ר' שלמה כהן האט דערציילט‪ ,‬אז‬ ‫הייליגען חזון איש זי"ע‪ ,‬אין צימער איז געשטאנען‬ ‫איינמאל ראש השנה נאך קריאת התורה האט דער‬ ‫א פרוי מיט א קינד אין א וועגעלע‪ ,‬און געבעטן א‬ ‫הייליגער חזון איש זי"ע געהייסן גלייך בלאזן‪ ,‬אן די‬ ‫ברכה פאר איר קראנקן זון‪ ,‬דער חזון איש איז‬ ‫געוויינטליכע הפסקה‪ ,‬און אן זאגן "למנצח" זיבן‬ ‫געזעסן און געשוויגן און זי האט געוויינט און‬ ‫מאל‪ ,‬דער עולם האט זיך געוואונדערט‪ ,‬אבער‬ ‫געבעטן נאכאמאל און נאכאמאל‪ ,‬און ער האט‬ ‫שפעטער האט מען זיך דערוואוסט‪ ,‬אז ער האט‬ ‫נישט געענטפערט‪.‬‬ ‫געהערט ווי א יונגערמאן זאגט צו זיין טאטן‪,‬‬ ‫"טאטע‪ ,‬דו ביסט דאך אזוי שוואך‪ ,‬אפשר זאלסטו‬ ‫איז דער איד צוגעגאנגען און איר געזאגט‪,‬‬ ‫פארזוכן עפעס פאר תקיעות? אבער דער טאטע‬ ‫"זעסט נישט אז דער רב ענטפערט נישט? גיי‬ ‫האט אים אנגעשריגן און געזאגט‪ ,‬איך האב קיינמאל‬ ‫אהיים!"‪ ,‬האט דער חזון איש זיך אויסגעדרייט צו‬ ‫נישט געגעסן פאר תקיעות!"‪ ,‬און דעריבער האט‬ ‫אים און אים שטילערהייט אנגעשריגן און געזאגט‪,‬‬ ‫דער חזון איש געהייסן בלאזן גלייך‪.‬‬ ‫"צו וועמען איז זי געקומען‪ ,‬צו דיר אדער צו מיר?"‬ ‫•••‬ ‫און באלד האט דער הייליגער חזון איש געגעבן א‬ ‫עס האט דערציילט ר' משה מנחם קאצבורג‪ ,‬אז‬ ‫ווארעמע ברכה פאר די פרוי‪.‬‬ ‫ווען ער איז אנגעקומען קיין ארץ ישראל‪ ,‬איז ער‬ ‫איין טאג געגאנגען אין א געסל אין תל אביב מיט א‬ ‫מוצאי שבת איז דער איד צוריקגעקומען זיך‬ ‫פארפאלן פנים‪ ,‬א איד וואס איז פארביי האט אים‬ ‫מתנצל זיין פארן חזון איש‪ ,‬האט דער הייליגער‬ ‫געפרעגט פארוואס ער איז אזוי צעבראכן‪ ,‬האט ער‬ ‫חזון איש געזאגט מיט זיין גרויסע אהבת ישראל‪,‬‬ ‫דערציילט פאר יענעם איד‪ ,‬אז אין חוץ לארץ האט‬ ‫"שטייט א אידענע און זי ווייקט זיך אין אמונת‬ ‫ער ב"ה געהאט שיין פרנסה‪ ,‬און יעצט איז ער‬ ‫חכמים‪ ,‬וואס דארף מען איר שטערן?!"‪.‬‬ ‫געקומען קיין ארץ ישראל מיט צען קינדער‪ ,‬אן‬ ‫•••‬ ‫קיין פרנסה‪.‬‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז א איד וואס איז‬ ‫ארויפגעקומען קיין ארץ ישראל האט זיך אסאך‬ ‫דער איד האט זיך לאנג אינטערעסירט‪ ,‬און‬ ‫געדרייט ביים הייליגען חזון איש זי"ע‪ ,‬און ביים זיך‬ ‫געפרעגט וואס ער האט געטון אין חוץ לארץ‪ ,‬האט‬ ‫געזעגענען האט ער געוואלט געבן פדיון געלט‬ ‫ער געענטפערט‪ ,‬אז ער האט געהאט א שאקאלאד‬ ‫פארן חזון איש‪ ,‬און דער הייליגער חזון איש האט‬ ‫פאבריק‪ ,‬האט דער איד אים געראטן ווייטער צו‬ ‫עס נישט אנגענומען‪ ,‬האט דער איד בתמימות‬ ‫פירן דאס זעלבע געשעפט אויך דא‪ ,‬און אים‬ ‫געפרעגט‪" ,‬פון וואס לעבט דען דער רב?" האט ער‬ ‫געבענטשט "אז ער זאל האבן הצלחה!"‪ ,‬און אזוי‬ ‫געענטפערט‪" ,‬איך לעב פון גמילות טובות מיט‬ ‫איז טאקע געווען‪ ,‬ער האט שיין מצליח געווען מיט‬ ‫אידן!"‪.‬‬ ‫פרנסה‪ ,‬נאך בערך צוויי יאר האט ר' משה מנחם‬ ‫אפאר טעג שפעטער אויף א שפאציר מיט‬ ‫געהערט איבער דעם הייליגען חזון איש‪ ,‬איז ער‬ ‫זיינס א תלמיד‪ ,‬איז צוגעקומען א פארביטערטע‬ ‫געקומען צום חזון איש בעטן א ברכה פאר א חולה‪,‬‬ ‫פרוי‪ ,‬וואס האט געוואלט געבן א פדיון אז דער‬ ‫און זיך דערשראקן און געזאגט‪" ,‬דאס איז געווען‬ ‫הייליגער חזון איש זאל פאר איר מתפלל זיין‪ ,‬און‬ ‫דאס זעלבע פנים פון יענעם איד אין תל אביב"‪.‬‬ ‫דער חזון איש האט גלייך גענומען פון די פרוי די‬ ‫•••‬ ‫צען שילינג‪ ,‬און זי ווארעם געבענטשט‪.‬‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז ווי באקאנט האט דער‬ ‫הייליגער חזון איש זי"ע סוף ימיו מסכים געווען צו‬ ‫דער תלמיד האט זיך געוואונדערט‪ ,‬און‬ ‫אויפנעמען איד‪ ,‬איינמאל יום כיפור ביינאכט נאכן‬ ‫געפרעגט דעם רבין‪ ,‬פארוואס פון יענעם האט די‬ ‫דאווענען‪ ,‬ווען דער עולם איז פארביי צו באקומען‬ ‫רבי נישט גענומען קיין געלט‪ ,‬אבער פון די‬ ‫א ברכה פאר א גמר חתימה טובה‪ ,‬האט ער‬ ‫פארביטערטע פרוי נעמט די רבי יא געלט‪ ,‬האט‬ ‫אפגעשטעלט איינעם און אים געפרעגט‪" ,‬וויאזוי‬ ‫דער חזון איש געזאגט פארן תלמיד‪" ,‬דאס איז דער‬ ‫גייט עס מיט דיין פרנסה"‪ ,‬דער איד האט זיך‬ ‫חסד וואס איך האב דא געקענט טון‪ ,‬נעמען פון איר‬ ‫געחידוש'ט און געזאגט‪" ,‬יום כיפור ביינאכט רעדט‬ ‫דאס געלט!"‪.‬‬ ‫‪19‬‬ ‫דער הייליגער חזון איש האט אים קלאר‬ ‫מען פון פרנסה?" האט דער הייליגער חזון איש‬ ‫געזאגט‪ ,‬אז עס קען נישט זיין קיין פשרה‪ ,‬און ער‬ ‫זי"ע געענטפערט‪" ,‬פאר דיר איז דאס אפשר נישט‬ ‫האט אים ציטירט די גמרא אין סנהדרין )לב ע"ב(‪,‬‬ ‫די צייט‪ ,‬אבער פאר מיר איז דאס די צייט"‪.‬‬ ‫צוויי שיפן גייען אויפן טייך‪ ,‬איינע אנגעלאדענט‬ ‫•••‬ ‫מיט סחורה און איינע ליידיג‪ ,‬און זיי טרעפן זיך‪ ,‬און‬ ‫הרה"ח ר' שרגא פייוול שטיינבערג האט‬ ‫אויב ביידע וועלן גיין‪ ,‬וועלן ביידע אונטערגיין‪,‬‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז אויף דער עלטער האט דער‬ ‫פארשטייט זיך אז די ליידיגע מוז אפטרעטן פאר‬ ‫הייליגער חזון איש זי"ע נישט גוט געזען‪ ,‬און ווען‬ ‫דער געלאדענער‪ ,‬דאס זעלבע איז די שיף פון כלל‬ ‫ער איז ארויס אויפן גאס האט ער שטענדיג‬ ‫ישראל‪ ,‬געלאדן מיט טויזנטער יארן מסירות נפש‬ ‫אנגעטון ברילן‪ ,‬הגם אין שטוב ביים לערנען האט‬ ‫פאר תורה און מצוות‪ ,‬האט זיך באגעגנט אויף דעם‬ ‫ער זיי נישט גענוצט‪ ,‬און דער הייליגער חזון איש‬ ‫שמאלן וועג מיט אייער ליידיגער שיף‪ ,‬נו‪ ,‬ווער מוז‬ ‫האט אמאל געזאגט די סיבה‪" ,‬אן ברילן מאכט זיך‬ ‫אפטרעטן פאר וועמען?‪.‬‬ ‫אז מענטשן גריסן מיר מיטן קאפ 'שלום'‪ ,‬און איך‬ ‫•••‬ ‫באמערק זיי נישט‪ ,‬און עס קען זיי ח"ו מאכן‬ ‫די נאנטע פונעם הייליגען חזון איש זי"ע האבן‬ ‫אומאיינגענעם"‪.‬‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז דעם לעצטן דאנערשטאג נאך‬ ‫•••‬ ‫מנחה‪ ,‬ווי יעדן טאג‪ ,‬איז געשטאנען א לאנגע ריי‬ ‫עס האט דערציילט זיין תלמיד ר' שלמה כהן‬ ‫מענטשן‪ ,‬יעדער מיט זיין פעקל זיך מזכיר זיין ביים‬ ‫ז"ל‪ ,‬אז איין טאג איז ער געגאנגען מיט זיין רבין‬ ‫גאון‪ ,‬ער האט דאן באקומען א הארץ אטאקע‪ ,‬און‬ ‫דער הייליגער חזון איש זי"ע אין א בנין‪ ,‬און‬ ‫געבעטן מיט ענוה‪" ,‬תיכף‪ ,‬תיכף"‪.‬‬ ‫גייענדיג אויף די טרעפ פינעם בנין‪ ,‬האט מען‬ ‫געהערט א קריג צווישן א מאן און א ווייב פון איינע‬ ‫דער גאון וקדוש איז אריין אין צימער נעמען א‬ ‫פון די דירות‪.‬‬ ‫מעדיצין‪ ,‬און ווייטער אויפגענומען דעם עולם‪ ,‬זיין‬ ‫שוואגער ר' שמואל גריינימן האט אים געבעטן און‬ ‫דערציילט דער תלמיד ר' שלמה‪ ,‬אז דער‬ ‫געזאגט‪" ,‬ווי אזוי קען מען אריינלאזן מענטשן אין‬ ‫הייליגער חזון איש איז שנעל אוועקגעלאפן פון‬ ‫אזא מצב?" האט דער הייליגער חזון איש זי"ע‬ ‫בנין‪ ,‬און זיך אוועקגעזעצט אפרוען‪ ,‬און ער האט‬ ‫געענטפערט מיט זיין גרויס אהבת ישראל‪" ,‬און ווי‬ ‫מיר געזאגט‪" ,‬איך האב געהערט פלוני מיט זיין ווייב‬ ‫אזוי קען מען זיי נישט אריינלאזן? טייל זענען‬ ‫קריגן זיך‪ ,‬און איך האב מורא געהאט אז ער וועט‬ ‫געקומען פון ווייטנס‪ ,‬מיט א צעבראכן הארץ‪ ,‬און‬ ‫אונז זען און פארשטיין אז איך ווייס‪ ,‬און עס וואלט‬ ‫נישט צוליב פארגעניגן זענען זיי געקומען"‪.‬‬ ‫אים זייער וויי געטון"‪.‬‬ ‫•••‬ ‫•••‬ ‫ווערט דערציילט‪ ,‬אז די לעצטע ליל שבת‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז איינמאל האט איינער‬ ‫בחייו פונעם הייליגען חזון איש זי"ע‪ ,‬נאך ברכת‬ ‫געדאוונט פארן עמוד ביים מנין פונעם הייליגען‬ ‫המזון‪ ,‬איז ער ארויס ווי שטענדיג אביסל שפאצירן‬ ‫חזון איש זי"ע‪ ,‬און יענער האט געזאגט אין קדיש‬ ‫נאנט צו חצות איז ער ארויף אויף זיין בעט‪ ,‬און‬ ‫"ויצמח פורקניה ויקרב משיחיה"‪ ,‬איינער פון די‬ ‫באלד האט אים אנגעכאפט שטארקע ווייטאג אין‬ ‫מתפללים האט אויפגעשריגן אז מען טאר נישט‬ ‫הארצן‪ ,‬זיין שוואגער דער הייליגער סטייפלער איז‬ ‫טוישן דעם נוסח פונעם מנין‪ ,‬וואס אין נוסח ליטא‬ ‫געקומען צולויפן‪ ,‬און אין א רגע איז זיין נשמה‬ ‫זאגט מען נישט די ווערטער‪ ,‬האט דער הייליגער‬ ‫ארויפגעגאנגען אין הימל‪ ,‬און ווען די ביטערע‬ ‫חזון איש געזאגט מיט א שמייכל‪" ,‬מיר דארפן אויך‬ ‫בשורה איז אנגעקומען צום הייליגען בריסקער רב‬ ‫משיח"‪.‬‬ ‫זי"ע‪ ,‬האט ער אויסגעשריגן‪" ,‬נעכטן האט כלל‬ ‫•••‬ ‫ישראל נאך געהאט א חזון איש‪ ,‬און היינט איז כלל‬ ‫מאנטאג‪ ,‬א' חשון בשנת תשי"ג‪ ,‬איז דער ראש‬ ‫ישראל געבליבן אן א חזון איש!"‪.‬‬ ‫הממשלה ב‪.‬ג‪ .‬געקומען צום הייליגען חזון איש אין‬ ‫•••‬ ‫זיין ארעמער דירה אין זכרון מאיר‪ ,‬און געוואלט‬ ‫עס ווערט דערציילט א מעשה פלא‪ ,‬גלייך אין‬ ‫הערן ווי אזוי פרייע און פרומע קענען וואוינען‬ ‫די ערשטע טעג פון שבעה איז צופעליג‬ ‫אינאיינעם בשלום‪.‬‬ ‫‪20‬‬ ‫•••‬ ‫אנגעקומען קיין בני ברק אן אלטער איד‪ ,‬א פרייער‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז א צובראכענע איד‬ ‫מיטגליד פון א קיבוץ‪ ,‬און ווען ער איז פארביי די‬ ‫וואס איז געווען אין א גרויסע צרה‪ ,‬האט זיך איין‬ ‫שטוב און געזען די ניחום אבילים צעטיל‪ ,‬האט ער‬ ‫טאג באקלאגט פארן הייליגען חזון איש זי"ע‪ ,‬און‬ ‫זיך דערוואוסט אז דער נפטר איז א זון פון‬ ‫געזאגט‪" ,‬על פי טבע איז נישטא קיין שום‬ ‫קאסאווע‪ ,‬און האט זיך דערמאנט‪ ,‬אז ער האט אים‬ ‫האפענונג אויף א ישועה‪ ,‬סיידן עס וועט געשען א‬ ‫געקענט אין זיינע יונגע יארן‪ ,‬איז דער איד אריין‬ ‫נס‪ ,‬און חז"ל זאגן דאך שוין "לאו בכל יומא מתרחש‬ ‫אין שטוב ווי מען איז געזעצן שבעה‪.‬‬ ‫ניסא" נישט יעדן טאג טרעפט זיך א נס"‪ ,‬האט דער‬ ‫הייליגער חזון איש אויפן ארט געענטפערט "לאו!‬ ‫און דער איד האט דערציילט פאר ר' שמואל‬ ‫‪ -‬יא! בכל יומא מתרחש ניסא!"‪ ,‬אז א איד ברויך‬ ‫גריינימן‪ ,‬אז נאך אלס בחור האט דער חזון איש‬ ‫אייביג וויסן‪ ,‬אז יעדן טאג וואס מען איז אויף די‬ ‫געבארגט פון אים א קליינע הלוואה‪ ,‬און צוליב די‬ ‫וועלט איז א נס‪.‬‬ ‫מלחמות האבן זיי זיך מער נישט געזען‪ ,‬ווי ר'‬ ‫•••‬ ‫שמואל האט געהערט די ווערטער‪ ,‬האט ער‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז איינער האט אמאל‬ ‫אויסגערופן מיט התפעלות‪" ,‬דאס ביסטו?! ווייסטו‬ ‫געבעטן פונעם הייליגען חזון איש זי"ע דברי חיזוק‬ ‫אז דער חזון איש האט שטענדיג גערעדט דערפון‪,‬‬ ‫אין ענינים פון אמונה‪ ,‬האט אים דער חזון איש‬ ‫אז אלס יונגערמאן האט ער געבארגט פון איינעם‬ ‫געפרעגט‪" ,‬זאג מיר‪ ,‬וויפיל איז צוויי מיט צוויי?"‪,‬‬ ‫געלט‪ ,‬און ביז היינט נישט אפגעצאלט"‪ ,‬פארשטייט‬ ‫יענער האט גלייך געענטפערט פארוואונדערט‪,‬‬ ‫זיך אז ר' שמואל האט אים באלד באצאלט דעם‬ ‫"פיר"‪ ,‬האט דער חזון איש געזאגט‪" ,‬פארוואס איז‬ ‫חוב‪ ,‬און זיך געזעגנט בשלום‪.‬‬ ‫צוויי מיט צוויי פיר?"‪ ,‬יענער האט געשוויגן‪.‬‬ ‫•••‬ ‫דער צדיק ר' אלעזר צדוק טורצין איז אמאל‬ ‫האט דער חזון איש ווייטער ממשיך געווען און‬ ‫אריין צום חזון איש‪ ,‬און דער הייליגער חזון איש‬ ‫געפרעגט‪" ,‬זינט ווען איז צוויי מיט צוויי פיר?‬ ‫זי"ע האט אים געזאגט‪" ,‬ווען מען זעט א איד וואס‬ ‫ווייסטו צי ס'איז אמאל געווען אז צוויי מיט צוויי‬ ‫היט תורה ומצוות‪ ,‬און מיט אמאל ווארפט ער אלעס‬ ‫איז נישט געווען פיר? אין וועלכן ארט אויף דער‬ ‫אוועק רח"ל‪ ,‬מיינט מען אז דאס איז געשען אין איין‬ ‫וועלט וועט עס זיך אפשר טוישן? וועלכע כח אויף‬ ‫רגע‪ ,‬אבער נישט אזוי איז עס‪ ,‬דער חסרון אין אמונה‬ ‫דער וועלט קען מאכן אז צוויי מיט צוויי זאל נישט‬ ‫האט אין אים געפרעסן א לאנגע צייט‪ ,‬און ערשט‬ ‫זיין פיר?"‪ ,‬יענער האט צעמישטערהייט‬ ‫יעצט איז עס ארויס"‪.‬‬ ‫געענטפערט‪" ,‬איך ווייס נישט‪ ,‬אזוי איז עס‪ ,‬צוויי‬ ‫מיט צוויי איז פיר!"‪ ,‬האט דער הייליגער חזון איש‬ ‫ר' אלעזר צדוק האט נישט פארשטאנען וואס‬ ‫געזאגט‪" ,‬ריכטיג‪ ,‬אזוי איז עס אויך מיט אמונה!"‪.‬‬ ‫ער מיינט‪ ,‬און איז צוריקגעגאנגען פרעגן‪ ,‬האט אים‬ ‫•••‬ ‫דער חזון איש ערקלערט‪ ,‬אז אמונה איז נישט‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז די רעבעצין גריינימן‪,‬‬ ‫גענוג צו וויסן און קלאר מאכן איין מאל‪ ,‬נאר מען‬ ‫די פרוי פון ר' שמריהו גריינימאן‪ ,‬איז געקומען פון‬ ‫דארף זי שטארקן יעדן טאג‪ ,‬אנדערש ווערט די‬ ‫פתח תקוה קיין בני ברק ווען די שווערע און‬ ‫אמונה שוואכער און שוואכער‪.‬‬ ‫ביטערע ידיעות פון דעם שרעקליכן חורבן‬ ‫אייראפע זענען אנגעקומען‪ ,‬ווי א דונער אין א‬ ‫און ווי אזוי שטארקט מען זיך מיט אמונה?‬ ‫קלארן טאג‪ ,‬מען האט געהערט די ביטערע צרות‬ ‫מען געוואוינט זיך אז אויף יעדע זאך וואס מען‬ ‫וואס כלל ישראל מאכט נעבעך מיט אין איראפע‪.‬‬ ‫דארף‪ ,‬זאגט מען פריער א תפלה צום רבונו של‬ ‫און די רעבעצין איז געקומען וויינען פארן‬ ‫עולם‪ .‬למשל‪ ,‬ווען דו דארפסט שיך‪ ,‬זאג‪" ,‬רבונו של‬ ‫הייליגען חזון איש זי"ע און געזאגט‪" ,‬ווי אזוי קען‬ ‫עולם‪ ,‬איך דארף שיך‪ ,‬ביטע שיק מיר געלט און דעם‬ ‫דאס זיין? וואס איז דער פשט? וואו זענען די‬ ‫פלאץ וואו איך וועל געפינען די פאסיגע שיך"‪ ,‬און‬ ‫רחמים?"‪ ,‬דער הייליגער חזון איש האט געשוויגן‪,‬‬ ‫דערנאך דאנק אים מיט א פולן מויל‪ ,‬און אזוי‬ ‫און ווען זי האט אויפגעהערט וויינען‪ ,‬האט ער נאך‬ ‫שטארקסטו דיין אמונה יעדן טאג‪ ,‬ווייל דו‬ ‫געשוויגן עטליכע מינוט‪ ,‬און דערנאך געזאגט‬ ‫ווענדסט זיך צו אים אין אלע דיינע ענינים‪.‬‬ ‫‪21‬‬ ‫נישט געפארן‪ ,‬דעם צווייטן טאג האב איך געהערט‪,‬‬ ‫בזה"ל‪" ,‬דער מאקסימום פון חסד‪ ,‬און דער שפיץ‬ ‫אז אויף דעם קאראוואן וואס איז דורכגעפארן‬ ‫פון רחמים‪ ,‬דאס איז דער רבונו של עולם‪ ,‬און מיט‬ ‫יענעם טאג איז געווען אן אטאקע ביי שער הגיא‪,‬‬ ‫דעם האט ער דאס געטון"‪.‬‬ ‫און עס זענען געווען עטליכע געטראפענע רח"ל‪,‬‬ ‫•••‬ ‫דאן האב איז געזען‪ ,‬אז דער גאון מיט זיינע הייליגע‬ ‫איינע פון די נאנטע צום הייליגען חזון איש זי"ע‬ ‫אויגן האט מיך ממש געראטעוועט פון די סכנה‪.‬‬ ‫האט דערציילט‪ ,‬אז עס איז איין טאג געקומען צום‬ ‫•••‬ ‫הייליגען חזון איש א יונגערמאן וואס זיין פרוי איז‬ ‫הגה"ק רבי שלום שבדרון זי"ע האט דערציילט‪,‬‬ ‫קראנק געווארן‪ ,‬און מען האט געדארפט מאכן אן‬ ‫אז א טאכטער פון איינעם פון די חשוב'ע‬ ‫אפעראציע אויף די נירן‪ ,‬האט אים דער חזון איש‬ ‫ירושלימער אידן איז א לאנגע צייט נישט געהאלפן‬ ‫געזאגט‪ ,‬מען זאל זי נישט אפערירן דא אין ארץ‬ ‫געווארן מיט קינדער‪ ,‬איין טאג איז דער טאטע‬ ‫ישראל‪ ,‬נאר ער זאל מיט איר פארן קיין אמעריקע‪.‬‬ ‫געפארן מיט איר צום הייליגען חזון איש זי"ע‪ ,‬ער‬ ‫א קורצע צייט שפעטער איז דער יונגערמאן‬ ‫איז אריין אין צימער‪ ,‬און די טאכטער איז געבליבן‬ ‫ווידער געקומען‪ ,‬און דער חזון איש האט אים באלד‬ ‫ווארטן אינדרויסן‪ ,‬און בשעת'ן ווארטן האט זי‬ ‫געפרעגט מיט א קפידא‪" ,‬ביסטו נאך אלץ דא? דו‬ ‫אנגעהויבן צו דאווענען פאר זיך‪ ,‬אינמיטן האט זי‬ ‫ביסט נאך נישט געפארן?"‪ ,‬און כדי אים צו‬ ‫אויסגעבראכן אין א שטארק געוויין‪ ,‬ביז דער קול‬ ‫בארואיגן‪ ,‬האט ער אוועקגעלייגט די האנט אויף‬ ‫איז אנגעקומען צו די אויערן פונעם חזון איש‪.‬‬ ‫זיין אקסל און געזאגט‪" ,‬וויסן זאלט איר‪ ,‬אז ב"ה ביז‬ ‫היינט האב איך נאך קיינמאל נישט געשטרויכלט‬ ‫ער האט געפרעגט פונעם טאטן‪ ,‬וואס דאס‬ ‫אין אן עצה"‪ ,‬פארשטייט זיך אז דער יונגערמאן איז‬ ‫איז‪ ,‬און דער טאטע האט געזאגט‪ ,‬אז דאס איז זיין‬ ‫געפארן קיין אמעריקע‪ ,‬און די אפעראציע איז דורך‬ ‫טאכטער וואס שטייט הינטער דער וואנט און‬ ‫בשלום‪.‬‬ ‫וויינט אויף איר ביטערן גורל‪ ,‬דער הייליגער חזון‬ ‫•••‬ ‫איש האט זי אריינגערופן‪ ,‬און ווען זי האט ווייטער‬ ‫הג"ר צבי אייזנשטיין זי"ע האט דערציילט‪ ,‬אז‬ ‫געוויינט‪ ,‬האט ער איר געזאגט "וויין נישט‪ ,‬וויין‬ ‫אינמיטן די שווערע מלחמה בשנת תש"ח האב איך‬ ‫נישט‪ ,‬דו וועסט נאך האבן קינדער‪ ,‬דו וועסט נאך‬ ‫באקומען א בריוו‪ ,‬אז מען האט באשטימט דעם‬ ‫האבן קינדער"‪ ,‬און אזוי איז טאקע געווען‪.‬‬ ‫טאג פון מיין ברודערס חתונה‪ ,‬און די חתונה וועט‬ ‫•••‬ ‫זיין אין ירושלים‪ ,‬ערב דער חתונה‪ ,‬ווען עס איז‬ ‫הגה"צ רבי חיים אורי פריינד האט דערציילט‪,‬‬ ‫געווען א הפסקה אין די באמבארדירונגען‪ ,‬בין איך‬ ‫אז אמאל‪ ,‬ווען דער הייליגער חזון איש זי"ע האט‬ ‫אריין צום חזון איש און געפרעגט‪ ,‬איך האב איין‬ ‫גערעדט אין לערנען מיט איינעם פון זיינע בני בית‪,‬‬ ‫איינציגן ברודער‪ ,‬מסתמא וועלן די עלטערן זיין‬ ‫און זיי זענען געווען פארטיפט אין דער סוגיא‪ ,‬האט‬ ‫צופרידן אז איך וועל קומען‪ ,‬זאל איך פארן צו דער‬ ‫ער געזאגט‪ ,‬אז מען קלאפט אין טיר‪ ,‬יענער האט‬ ‫חתונה? עס גייען דאך געפאנצערטע קאראוואנען‪,‬‬ ‫געזאגט‪ ,‬אז ער האט גארנישט געהערט קיין קלאפן‪,‬‬ ‫און אסאך ציווילע פארן מיט‪.‬‬ ‫האט אים דער חזון איש געזאגט‪" ,‬איך זאג דיר אז‬ ‫מען קלאפט!"‪.‬‬ ‫האט דער הייליגער חזון איש זי"ע‬ ‫געענטפערט‪ ,‬איך מיין אז עס לוינט זיך נישט פאר‬ ‫יענער איז געגאנגען עפענען די טיר‪ ,‬און‬ ‫דיר צו פארן‪ ,‬ס'איז דא אביסל סכנה אויפן וועג‪ ,‬אן‬ ‫געטראפן אן אלטע פרוי‪ ,‬א פליט פון חורבן‪ ,‬אן קיין‬ ‫דיר וועט אויך זיין די חתונה!‪ ,‬איך האב זיך‬ ‫קרוב און אן קיין אנשפאר‪ ,‬זי איז אריין צום חזון‬ ‫דערווייגט און געזאגט‪ ,‬אבער מען הערט אז שוין‬ ‫איש און אנגעהויבן אויסצורעכענען מיט‬ ‫עטליכע טעג איז רואיג‪ ,‬האט ער געזאגט‪,‬‬ ‫איבערטרייבונג אלע אירע צרות און ווייטאגן‪ ,‬ער‬ ‫פונדעסטוועגן קומט מיר אויס אז עס לוינט נישט!‪,‬‬ ‫האט אויסגעהערט אלעס‪ ,‬און זי געמוטיגט און‬ ‫ער האט עס מיר נישט קלאר פארבאטן‪ ,‬און איך‬ ‫מחזק געווען‪ ,‬ווען זי איז ארויס‪ ,‬האט דער חזון איש‬ ‫האב נישט געוואוסט וואס צו טון‪.‬‬ ‫געזאגט‪" ,‬מען האט דאך געפילט אז א צעבראכן‬ ‫אבער איינע פון די נאנטע האט מיר‬ ‫הארץ קלאפט אין דער טיר"‪.‬‬ ‫ערקלערט‪ ,‬אז דאס איז א קלארער ניין‪ ,‬און איך בין‬ ‫‪22‬‬ 23 ‫צימער‪ ,‬האט מען אים געהערט זיך אונטער‬ ‫יארצייט ט"ו מרחשון‬ ‫מורמלען‪" ,‬וואס‪ ,‬איז ער משוגע?"‪ ,‬ווייל דער גאון‬ ‫האט באמת נישט געקענט פארשטיין‪ ,‬ווי אזוי א‬ ‫הרה"ק רבי מיכאל אליעזר ב"ר אברהם משה הכהן‬ ‫איד קען לעבן אן קיין תורה‪.‬‬ ‫זי"ע )פארשלעגער(‬ ‫בעל תורת מיכאל‪ ,‬מבולטימאר‬ ‫אלס קינד האט ער געלערנט ביי רבי פנחס‬ ‫לעפקאוויטש ז"ל‪ ,‬א גרויסער גערער חסיד‪ ,‬אין ער‬ ‫איז געווען איינע פון די חבורה פון זעקס‬ ‫ער איז געבוירן אין שטאט ליוביטש‪ ,‬בשנת תרמ"ד‪.‬‬ ‫געהויבענע תלמידים וואס האבן געלערנט מיט א‬ ‫געוואלדיגע התמדה ביי דעם רבין ר' פנחס‪,‬‬ ‫צו זיין טאטן הרה"צ רבי אברהם משה מליוביטש‬ ‫נאכדעם איז ער אריין אינעם בית המדרש פונעם‬ ‫זי"ע‪) ,‬מחסידי הרה"ק רבי אברהם בורנשטיין בעל‬ ‫הייליגען אבני נזר מסכטשוב זי"ע‪ ,‬און ער איז‬ ‫אבני נזר מסוכטשוב זי"ע(‪,‬‬ ‫געווען איינער פון די יונגסטע תלמידים וואס‬ ‫בן הר"ר רפאל ז"ל‪.‬‬ ‫זענען דארט אנגענומען געווארן‪.‬‬ ‫און צו זיין מאמע הצדקת מרת בלומא ע"ה‪,‬‬ ‫אין די לעצטע יארן פונעם הייליגען אבני נזר‪,‬‬ ‫בת הר"ר מיכאל ליפמן שטייער ז"ל‪.‬‬ ‫ווען ער האט שוין מער נישט געזאגט קיין‬ ‫שיעורים‪ ,‬האט ער אויסגעקליבן דעם גאון רבי‬ ‫ער איז געווען א גאון עולם בתורה און א‬ ‫מיכאל אליעזר אלס זיין פרעזענליכע חברותא און‬ ‫מתמיד עצום מיט זיינע לימודים‪ ,‬ער איז געווען א‬ ‫מיט אים געלערנט פילע שעות יעדן טאג‪.‬‬ ‫גאון עצום בתורת הנגלה והנסתר‪ ,‬ער איז געווען א‬ ‫הייליגער איד און א שטארק אפגעהיטענע איד‪,‬‬ ‫אידן וואס האבן געלערנט מיט גאון רבי מיכאל‬ ‫גדולי ישראל האבן אים אנגערופן "גאון הגאונים"‪,‬‬ ‫אליעזר זי"ע אינעם הייליגען אבני נזר'ס ישיבה‬ ‫און האבן דעם צדיק גאר שטארק מכבד געווען‪ ,‬ער‬ ‫האבן דערציילט‪ ,‬אז ער איז געווען דארט אין‬ ‫האט גאר אסאך מרביץ תורה געווען פאר אידן מיט‬ ‫ישיבה פון די יונגסטע תלמידים‪ ,‬אבער ער איז‬ ‫א מסירת נפש‪ ,‬ער איז געווען פון די גדולי תורה‬ ‫געווען פארעכנט אלס איינע פון די גרעסטע גאונים‬ ‫וואס האבן זיך מוסר נפש געווען פאר אידישקייט‬ ‫אין די ישיבה און א בעל זכרון נפלא‪ ,‬ער איז‬ ‫אין אמעריקע‪ ,‬נאך ווען אידישקייט אין אמעריקע‬ ‫באזונדער געווען א בקי נפלא אין די ראשונים‪ ,‬מיט‬ ‫איז געווען א פרעמדע זאך‪ ,‬ער איז געווען א תלמיד‬ ‫א וואונדערליכן זכרון‪ ,‬און ער האט געקענט גאנצע‬ ‫מובהק פונעם הייליגען אבני נזר מסוכטשוב זי"ע‪,‬‬ ‫ספרים אויף אויסנווייניג‪ ,‬אין סוכטשוב האט מען‬ ‫און האט כמעט פערציג יאר געלעבט באהאלטן און‬ ‫געזאגט‪" ,‬ווען מיכאל דרייט מיט זיין הוט‪ ,‬פאלט‬ ‫באשיידן אין דעם שטאט בולטימאר אין אמעריקע‪.‬‬ ‫ארויס א ראשון"‪.‬‬ ‫פון קינדווייז אן האט ער ל"ע געליטן אויף די‬ ‫אויך ווערט דערציילט איבער די געוואלדיגע‬ ‫אויגן‪ ,‬און א צייט האט ער אינגאנצן נישט געזען‪,‬‬ ‫חביבות פונעם רבין צו זיין גרויסן תלמיד רבי‬ ‫און זיין גאנץ לעבן איז זיין ראיה געבליבן שוואך‪,‬‬ ‫מיכאל‪ ,‬אז דער הייליגער אבני נזר זי"ע האט אים‬ ‫אבער דאס האט דעם גאון בכלל נישט‬ ‫גאר שטארק ליב געהאט און אים גערופן‪" ,‬מיכאל‬ ‫אפגעשוואכט פון זיך מוסר נפש זיין פאר תורה און‬ ‫דער כהן"‪ ,‬אין סוכטשוב האט מען געזאגט‪" ,‬שרבו‬ ‫עבודת השם‪.‬‬ ‫הגדול בעל אבני נזר לא השיב תשובה להלכה טרם‬ ‫הראה אותה להגאון הנ"ל"‪ ,‬אז דער רבי דער‬ ‫מען דערציילט‪ ,‬אז אפילו אויף די עלטערע‬ ‫הייליגער אבני נזר זי"ע האט נישט ארויסגעשיקט‬ ‫יארן זענען זיינע אויגן געווען כמעט בלינד‪,‬‬ ‫קיין תשובה ביז ער האט זי געוויזן פאר זיין תלמיד‪.‬‬ ‫איינמאל האט אים א גרויסער אויגן‪-‬דאקטער‬ ‫אונטערזיכט און געזאגט‪ ,‬אז כדי צו ראטעווען‬ ‫אויך האבן די תלמידים און נאנטע צום גאון‬ ‫וואס ער זעט נאך‪ ,‬מוז ער "אויפהערן מיט דעם‬ ‫רבי מיכאל זי"ע דערציילט‪ ,‬אז זיין גאנץ לעבן‪ ,‬ווען‬ ‫גאנצן לערנען"‪ ,‬ווען דער גאון איז ארויס פונעם‬ ‫‪24‬‬ ‫און אריינגעלייגט אין די תלמידים תורה און יראת‬ ‫ער האט דערמאנט זיין רבי'ן דעם הייליגען אבני‬ ‫שמים‪ ,‬אבער דעם טיטל ראש ישיבה האט ער‬ ‫נזר זי"ע‪ ,‬האט ער געוויינט און זיך אויפגעשטעלט‬ ‫נישט געוואלט נעמען‪.‬‬ ‫אויף די פיס‪ ,‬און ער האט געדאנקט דעם‬ ‫אויבערשטן וואס ער האט זוכה געווען צו משמש‬ ‫ביי די ערשטע וועלט מלחמה איז ער אריבער‬ ‫זיין אזא גרויסן גאון‪ ,‬און יעדעס יאר האט ער‬ ‫קיין ווארשא‪ ,‬און דארט האט די משפחה געליטן‬ ‫געמאכט א סיום אויף שו"ת אבני נזר‪.‬‬ ‫גרויס הונגער‪ ,‬זיין טאטע‪ ,‬וואס איז שוין געווען אין‬ ‫אמעריקע‪ ,‬האט אים געבעטן צו קומען‪ ,‬און בשנת‬ ‫די תלמידים פון די ישיבה אין סוכטשוב האבן‬ ‫תרפ"א איז ער אנגעקומען קיין בולטימאר מיט זיין‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז ביי זיין חתונה האט אים זיין רבין‬ ‫רביצין און דריי קינדער‪.‬‬ ‫דער הייליגער אבני נזר זי"ע געוואלט געבן סמיכה‪,‬‬ ‫אבער ער האט דאס אפגעזאגט און געזאגט‪" ,‬אז ער‬ ‫דארט אין בולטימאר האט ער פאר פרנסה‬ ‫וויל נישט זיין קיין רב‪ ,‬ער וויל נאר לערנען"‪ ,‬און‬ ‫פארגעלערנט שיעורים פאר בעלי בתים‪,‬‬ ‫אינדערפרי האט ער פארגעלערנט משניות אינעם‬ ‫דער גאון רבי אברהם אהרן פרייס שרייבט בזה"ל‪,‬‬ ‫"בימיו הציעו לפניו את הרבנות בלאוויטש )הסמוכה‬ ‫שול "חיזוק האמונה"‪ ,‬פאר ‪ 26‬יאר‪ ,‬ווען דער שול‬ ‫לסוכטשוב(‪ ,‬אולם הוא ז"ל מאס ברבנות‪ ,‬לא רצה‬ ‫האט באשלאסן אראפצונעמען די מחיצות און איז‬ ‫געווארן איבער גענומען דורך די קאנסערוואטיוון‬ ‫מימיו להיות רב בישראל"‪.‬‬ ‫איז דאן דער פון דארט אוועק‪ ,‬און מוותר געווען‬ ‫אויף זיין געהאלט‪ ,‬ביינאכט האט ער געגעבן א‬ ‫אין סוכטשוב האט ער אויך געלערנט ביים‬ ‫שיעור אין גמרא רש"י תוספות אינעם "רוסישן‬ ‫הייליגען צדיק הגה"ק רבי יואב יהושע וויינגארטן‬ ‫בעל חלקת יואב מקינצק זי"ע‪ ,‬און ביי הגה"ק רבי‬ ‫שול"‪ ,‬וואו דער רב איז געווען הגה"ק רבי שמואל‬ ‫פליסקין זי"ע‪.‬‬ ‫ארי' צבי פרומר בעל ארץ צבי מקוז'יגלוב זי"ע‪ ,‬און‬ ‫ער איז געווען א נאנטער ידיד מיט הגה"ק רבי יוסף‬ ‫קיין שטעלע האט ער קיינמאל נישט‬ ‫ענגיל ראב"ד קראקא זי"ע‪.‬‬ ‫אנגענומען‪ ,‬אבער רבנים אין אמעריקע האבן זיך‬ ‫מיט אים געשריבן אין הלכה‪ ,‬און אסאך מאל האט‬ ‫בשנת תרס"ב האט ער חתונה געהאט מיט‬ ‫מען אים צוגענומען אלס דריטער דיין אין א בית‬ ‫הרבנית הצדקת מרת שרה רייזל פליישמאן ע"ה‪ ,‬א‬ ‫דין פון רבנים‪ ,‬אבער דער גאון וקדוש האט אייביג‬ ‫טאכטער פון א גביר פון סוכטשוב‪ ,‬וואס האט אים‬ ‫געוואלט לעבן א שטילע באשיידען לעבן און פון‬ ‫אויסגעהאלטן ביז נאך דער ערשטער וועלט‬ ‫זיך נישט געמאכט קיין וועזן‪ ,‬אידן וואס האבן דעם‬ ‫מלחמה‪.‬‬ ‫גאון נאך געקענט האבן עדות געזאגט‪ ,‬אז ער איז‬ ‫געווען איין שטיק תורה און עבודת השם און א‬ ‫ער האט קיינמאל נישט געוואלט זיין קיין רב‬ ‫עכטע פארצייטישע חסידישע איד און א גאר‬ ‫און ער האט נישט אנגענומען קיין סמיכה‪ ,‬און ער‬ ‫הייליגער מענטש‪.‬‬ ‫האט אפגעזאגט די רבנות פון שטאט ליוביטש‬ ‫אפילו ווען מען האט זיך ממש געבעטן צו אים אז‬ ‫דער גאון האט געלעבט א לעבן פון דחקות‪,‬‬ ‫ער זאל דארט קומען דינען אלס זייער רב‪.‬‬ ‫אבער ער איז אייביג געווען צעפרידען און געווען‬ ‫מיט א שמייכל און יעדן מקבל פנים געווען בסבר‬ ‫דער הייליגער אבני נזר זי"ע איז נסתלק‬ ‫פנים יפות‪ ,‬אין זיין שטוב איז נישט געווען קיין‬ ‫געווארן אין ווארשא בשנת תר"ע‪ ,‬און דער צדיק‬ ‫הייצונג און קיין עיר קאנדישאן‪ ,‬און דער גאון האט‬ ‫רבי מיכאל אליעזר איז געווען דער לעצטער וואס‬ ‫כסדר געזאגט‪" ,‬ווי לאנג מיינע ברודער אין‬ ‫האט מיט אים גערעדט אין לערנען‪ ,‬און דער זון‬ ‫אייראפע ליידן‪" ,‬עמו אנכי בצרה"‪ ,‬אסאך האבן אים‬ ‫דער הייליגער שם משמואל מסוכטשוב זי"ע האט‬ ‫געוואלט איינשטעלן א הייצונג אויף זייער חשבון‪,‬‬ ‫אויפגענומען דעם גאון רבי מיכאל אליעזר זי"ע‬ ‫און ער האט נישט געוואלט‪ ,‬אין די הייסע זומער‬ ‫אלס ראש ישיבה צוזאמען מיטן גאון וקדוש רבי‬ ‫טעג פלעגט ער האלטן א עמער מיט אייז וואסער‬ ‫ארי' צבי פרומער בעל ארץ צבי מקוזיגלוב זי"ע‪ ,‬ער‬ ‫אונטערן טיש פאר די פיס‪.‬‬ ‫האט דארט אין ישיבה געלערנט מיט די תלמידים‬ ‫‪25‬‬ ‫ובפרט אין די טעג ארום די יארצייט זענען‬ ‫זיין גאנץ לעבן האט ער נישט געוואלט זיצן‬ ‫טויזענטער אידן זיך משתתח ביים ציון‪ ,‬און אידן‬ ‫ביים מזרח וואנט‪ ,‬נישט אין קיין ישיבה און נישט‬ ‫דערציילן פון ישועות וואס מען האט גע'פועל'ט‬ ‫אין קיין שול‪ ,‬ער איז שטענדיג געזעסן צווישן די‬ ‫ביים ציון אויף קינדער‪ ,‬פרנסה‪ ,‬און שידוכים‪.‬‬ ‫פשוט'ע מתפללים‪ ,‬רבי בנימין דינאוויץ‪ ,‬איינער פון‬ ‫די ערשטע תלמידים פון נר ישראל‪ ,‬האט‬ ‫נסתלק לגנזי מרומים ד' פרשת וירא ט"ו‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז נאכן שיעור פלעגט ער זיך מישן‬ ‫מרחשון בשנת תשי"ט זייענדיג ‪ 75‬יאר אלט‪,‬‬ ‫מיט די בעלי בתים‪ ,‬און מען האט נישט געקענט‬ ‫ומנחתו כבוד איז אין ביה"ח בני ישראל אין שטאט‬ ‫דערקענען ווער ער איז‪ ,‬און ווען ער איז געווארן א‬ ‫בולטימאר‪.‬‬ ‫חתן‪ ,‬האט ער געוואלט אז זיין כלה זאל אים זען‪ ,‬זי‬ ‫האט געמיינט צו זען א פארכטיגן מענטש‪ ,‬און זי‬ ‫זכותו הגדול יגן עלינו‬ ‫האט געטראפן א קליינעם‪ ,‬באשיידענעם איד מיט א‬ ‫ועל כל ישראל אמן‪.‬‬ ‫שמייכל‪.‬‬ ‫מעשיות‬ ‫ער איז געווען א נאנטער ידיד פון רבי יעקב‬ ‫יצחק רודערמאן‪ ,‬און האט געהאלפן אויפשטעלן די‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז דער גאון רבי מיכאל‬ ‫ישיבת נר ישראל‪ ,‬און די לעצטע צוויי יאר האט ער‬ ‫אליעזר זי"ע איז באמת געבוירן געווארן בלינד ל"ע‪,‬‬ ‫דארט געדאווענט שחרית יעדן טאג‪.‬‬ ‫דערציילט מען‪ ,‬אז ווען ער איז אלט געווען צוויי‬ ‫יאר‪ ,‬איז ער אמאל ארויס מיט זיין באבע‪ ,‬און‬ ‫ער האט בחייו געשריבן טויזענטער חידושי‬ ‫פלוצלונג האט ער אויסגעשריגן‪" ,‬באבע‪ ,‬איך זע!"‪,‬‬ ‫תורה‪ ,‬און ער האט איבערגעלאזט גאר אסאך‬ ‫און זיין שוועסטער האט שפעטער דערציילט‪ ,‬אז‬ ‫בענדער חידושים בכתב יד קדשו‪.‬‬ ‫ווי נאר ער האט אנגעהויבן זען‪ ,‬האט ער זיך‬ ‫אויסגעלערנט ליינען‪ ,‬און פאר די קומענדיגע דריי‬ ‫סוף ימיו האט דער גאון וקדוש ליידער געליטן‬ ‫יאר איז ער געזעסן אין א ווינקל און געלערנט‪ ,‬ער‬ ‫שווערע יסורים אויפן הארץ און דאס האט דעם‬ ‫איז געגאנגען אינמיטן דער נאכט אין בית המדרש‬ ‫גאון שטארק אפגעשוואכט‪ ,‬אבער ער האט‬ ‫אפילו אין שניי‪ ,‬און מען האט אים געדארפט‬ ‫ווייטער מיט א מסירת נפש עוסק געווען בתורה‬ ‫דערמאנען צו עסן‪ ,‬ווייל זיין גאנצע וועלט איז‬ ‫ועבודת השם‪ ,‬גדולים און צדיקים בדורו האבן זיך‬ ‫געווען נאר לערנען און לערנען‪.‬‬ ‫כסדר נאכגעפרעגט אויפן צדיק און האבן כסדר‬ ‫•••‬ ‫מתפלל געווען אויפן געזונט פונעם גאון הדור‪,‬‬ ‫די נאנטע פונעם גאון רבי מיכאל אליעזר זי"ע‬ ‫בתוכם האט ער געהאט א גאר שטארקע קשר מיט‬ ‫האבן דערציילט‪ ,‬אז אויף דער עלטער האט ער‬ ‫רבינו יואל מסאטמאר זי"ע וואס האט זיך אמאל‬ ‫אמאל דערציילט‪" ,‬ווען איך בין געווען ארום דריי‬ ‫אויסגעדריקט אויפן גאון בזה"ל‪" ,‬אל כבוד הגאון‬ ‫יאר האב איך געלערנט משניות כלים‪ ,‬ביי די פינף‬ ‫החסיד האמיתי‪ ,‬אחדשה"ט באהבה רבה לגברא‬ ‫יאר די גאנצע מסכת קידושין אליין‪ ,‬און אפילו‬ ‫רבא דכוותיה"‪.‬‬ ‫מסכת נדרים מיטן ר"ן"‪ ,‬און מיט א שמייכל האט ער‬ ‫צוגעלייגט‪" ,‬איך האב געלערנט גאנץ נדרים איידער‬ ‫א טייל פון זיינע חידושים נפלאים איז‬ ‫איך האב געוואוסט אז מען טאר נישט רויכערן‬ ‫ארויסגעקומען לאחר פטירתו‪.‬‬ ‫שבת"‪.‬‬ ‫•••‬ ‫ספר תורת מיכאל‪,‬‬ ‫דער נאנטער תלמיד הג"ר רבי משה יעקב‬ ‫ספר מיכאל באחת‪.‬‬ ‫בוראק ז"ל האט דערציילט‪ ,‬אז אלס קליין קינד‬ ‫האט דער גאון רבי מיכאל אליעזר זי"ע געוואלט‬ ‫זיין ציון אין בולטימאר איז געווען פארגעסן‬ ‫פאסטן דעם גאנצן יום כיפור‪ ,‬אינדערפרי האט ער‬ ‫פאר יארן לאנג‪ ,‬אבער לעצטערע יארן איז זיין ציון‬ ‫געבעטן ביי איינעם אין בית המדרש א סגולה‪ ,‬און‬ ‫קדשו געווארן אן ארט פון תפילה‪ ,‬ווי הונדערטער‬ ‫יענער‪ ,‬א לץ‪ ,‬האט אים געזאגט‪ ,‬אז די גרויסע‬ ‫אידן קומען איבערן יאר מתפלל זיין על ציון קדשו‪,‬‬ ‫‪26‬‬ ‫וואס דאס איז געווען א גאר ווייטע שטרעקע‪ ,‬כדי‬ ‫גרייטן צו שוועבעלעך און ציגארעטן‪ ,‬און ווען עס‬ ‫צו זיין ביים רבי'נס טיש שושן פורים‪ ,‬דאס איז‬ ‫ווערט שווער גייען זיי ארויס רויכערן‪.‬‬ ‫געווען זיין התקשרות צו דעם הייליגען אבני נזר‬ ‫זי"ע שוין אלס קינד‪.‬‬ ‫דאס קינד‪ ,‬וואס האט נאך נישט געוואוסט אז‬ ‫•••‬ ‫מען טאר נישט אנצינדן קיין פייער יום כיפור‪ ,‬האט‬ ‫ווערט געברענגט‪ ,‬אז ער האט אליין דערציילט‬ ‫אריינגעלייגט שוועבעלעך און ציגארעטן אין‬ ‫פאר הגאון רבי חיים ישעי' קעניג פון יאקע‪ ,‬אז ער‬ ‫טאש‪ ,‬און ווען עס איז געווארן שווער‪ ,‬האט ער‬ ‫איז געווארן א תלמיד פונעם אבני נזר ביי די‬ ‫געפרעגט א עלטערן איד ווען מען גייט שוין ארויס‬ ‫צוועלף יאר‪ ,‬און ווייל ער איז געווען קליין פון‬ ‫רויכערן ביים פאסטן‪.‬‬ ‫וואוקס‪ ,‬האט מען אים געמאכט א הויכן שטול‬ ‫אויפן באפעל פונעם רבי'ן‪ ,‬כדי ער זאל קענען‬ ‫האט יענער ערליכער איד געזאגט פארן קינד‪,‬‬ ‫מיטהאלטן אינעם פלפול און מען זאל הערן זיין‬ ‫"ווייסט נישט אז רויכערן איז אסור‪ ,‬און אלעס אין‬ ‫קול‪ ,‬און די נאנטע צום גאון האבן דערציילט‪ ,‬אז‬ ‫דיין טאש איז מוקצה?"‪ ,‬האט דער קינד‬ ‫דער גאון איז געווען אזוי צוגעבינדן צו זיין גרויסן‬ ‫ארויסגעווארפן אלעס און זיך זייער צעוויינט‪ ,‬און‬ ‫רבין מסכטשוב‪ ,‬אז יעדעס מאל וואס ער האט‬ ‫ער האט שפעטער יארן צוגעלייגט‪" ,‬ווייסט וואס‬ ‫דערמאנט זיין רבי'ן‪ ,‬זענען אים די אויגן געווארן‬ ‫האט מיך מציל געווען פון אזא גרויסע עבירה? נאר‬ ‫פארטרערט מיט גרויס בענקשאפט‪.‬‬ ‫דרך ארץ!‪ ,‬ווייל איך האב צו מיר געזאגט‪ ,‬איך וויל‬ ‫•••‬ ‫נישט זיין דער ערשטער וואס גייט ארויס‪ ,‬איך וועל‬ ‫הגאון רבי אברהם אהרן פרייס פון טאראנטא‪,‬‬ ‫ווארטן ביז אלע גייען‪ ,‬און דער זכות האט מיך‬ ‫וואס איז געווען א יונג בחור אין סוכטשוב‪ ,‬האט‬ ‫געראטעוועט"‪.‬‬ ‫עדות געזאגט אויפן גאון רבי מיכאל אליעזר זי"ע‬ ‫•••‬ ‫בזה"ל‪" ,‬ידעתיו מהיותי נער ותלמיד בסוכטשוב‪.‬‬ ‫עס ווערט געברענגט אין ספר מיכאל באחת‪ ,‬אז‬ ‫הוא ז"ל היה אז‪ ,‬כפי דמיוני‪ ,‬לא יותר מבן שלושים‪,‬‬ ‫זיין טאטע האט אים נישט געלאזט ארויסגיין‬ ‫וכבר מפורסם היה לגאון בישראל‪ ,‬בעל זכרון נפלא‬ ‫ביינאכט לערנען‪ ,‬וויבאלד ער איז נאך געווען יונג‬ ‫ושקדן נלהב ובעל מדות גדול‪ ,‬מקומו הקבוע‬ ‫און די עלטערן האבן נישט געוואלט ער זאל זיך צו‬ ‫לתפלתו בבית המדרש היה מאחורי התנור‪ ,‬וכל‬ ‫שטארק איבערשטרענגען‪ ,‬אבער דער יונגער גאון‬ ‫גדולי ישראל שבאו לסוכטשוב‪ ,‬וביניהם הגאון ר'‬ ‫מיט זיין גרויסע חשקות און התמדת התורה‪,‬‬ ‫יוסף ענגיל מבנדין ואפילו הגאון ר' יואב יהושע‬ ‫פלעגט זיך ארויסכאפן אין שול לערנען‪.‬‬ ‫מקינצק )בעל חלקת יואב(‪ ,‬שהיה רבו בימי נעוריו –‬ ‫נכנסו לאחורי התנור בכדי לדבר עם אותו גאון"‪.‬‬ ‫איין נאכט האט ער זיך אויפגעכאפט צו פרי‪,‬‬ ‫•••‬ ‫און אנקומענדיג צום שוך איז דער שול נאך געווען‬ ‫אין א בריוו צום הייליגען סאטמארער רבי זי"ע‪,‬‬ ‫פארשלאסן‪ ,‬און ער האט נישט געוואלט אויפוועקן‬ ‫האט דער גאון רבי מיכאל זי"ע געשריבן בזה"ל‪,‬‬ ‫די עלטערן כדי צוריקצוגיין אין שטוב‪ ,‬איז ער‬ ‫"הייתי האחרון שדיבר עמו בדברי תורה ותרצתי‬ ‫געבליבן שלאפן די גאנצע נאכט ביים שוועל פון‬ ‫קושיא אחת‪ ,‬ואמר לי אח"כ בנו יחידו ממלא מקומו‬ ‫שטוב‪ ,‬און ערשט אינדערפרי האט מען געטראפן‬ ‫אדמו"ר השם משמואל‪ ,‬שהיה אח"כ בביתו ודיבר‬ ‫דעם קינד שלאפן ביים טיר‪ ,‬אויך דערציילט מען‪,‬‬ ‫עמו מזה‪ ,‬ואמר לי שהוא מקנא אותי במה‬ ‫אז אלס קינד פלעגט ער אריינשלעפן ספרים אין‬ ‫ששימחתי את אביו הקדוש‪ ,‬שקושיא זו היתה קשה‬ ‫בעט‪ ,‬אן וויסן פון די עלטערן‪ ,‬כדי צו לערנען ביים‬ ‫לו יותר משלשים שנה‪ ,‬ואני בעזה"י תרצתי לו‪ ,‬וזה‬ ‫ליכט פון די לבנה‪.‬‬ ‫היה בתחילת חוליו אשר נסתלק ממנו לחיי עולם‪,‬‬ ‫•••‬ ‫ולא אוכל לצייר את השמחה שהראה לפני במה‬ ‫עס ווערט געברענגט אין זיינע תולדות‪ ,‬אז שוין‬ ‫שנתרצה קושייתו"‪.‬‬ ‫פון יונגווייז אן האט ער געהאט א געוואלדיגע‬ ‫•••‬ ‫השתוקקות צו זיין ביים הייליגער סוכטשובער‬ ‫מען קען באמת זען די געוואלדיגע ענווה און‬ ‫גאון‪ ,‬מען דערציילט‪ ,‬אז ביי די זעקס יאר אלט איז‬ ‫שפלות‪ ,‬וואס דער גרויסער גאון רבי מיכאל זי"ע‬ ‫ער צו פוס געגאנגען פון ליוביטש קיין סוכטשוב‪,‬‬ ‫‪27‬‬ ‫•••‬ ‫האט געהאט‪ ,‬וואס באמת איז ער געווען איינע פון‬ ‫ווי באקאנט איז דער גאון רבי מיכאל זי"ע שוין‬ ‫די גרעסטע גאונים בדורו און אלע גדולים האבן‬ ‫אלס יונגער קינד און בר מצוה בחור געווען א למדן‬ ‫דעם גאון גאר שטארק געשעצט‪ ,‬האט ער אבער‬ ‫נפלא און א בקי נפלא אין ש"ס‪ ,‬אבער דער גאון‬ ‫כסדר זיך ארויסגעדרייט פון נעמען סיי וואס‬ ‫האט באמת גארישט געהאלטן פון זיך און עס האט‬ ‫וואלט אים געברענגט כבוד‪.‬‬ ‫אים געפאסט צו טון סיי וואס מען האט געברויכט‪,‬‬ ‫און דאס איז געווען נאכדעם וואס דער גאון איז‬ ‫ווען דער גאון וקדוש רבי מאיר שפירא זי"ע‬ ‫יונגערהייט געזעצן און עוסק געווען בתורה יעדע‬ ‫איז געקומען קיין בולטימאר זאמלען געלט פאר‬ ‫רגע וואס ער האט נאר געקענט‪.‬‬ ‫זיין ישיבה‪ ,‬האט ער געבעטן פונעם גאון רבי‬ ‫מיכאל זי"ע‪ ,‬אז ער זאל ווערן ראש ישיבה אין‬ ‫דערציילט מען‪ ,‬אז ווען דער טאטע'ס‬ ‫ישיבת חכמי לובלין‪ ,‬וואס באמת איז ער געווען גאר‬ ‫געשעפט איז געפאלן‪ ,‬און עס איז נישט געווען קיין‬ ‫שטארק ראוי צו דינען אויף דעם פאסטן‪ ,‬האט‬ ‫פרנסה אין שטוב‪ ,‬איז דער גאון רבי מיכאל‪ ,‬וואס‬ ‫אבער דער גאון דאס אפגעזאגט‪ ,‬און געראטן מען‬ ‫איז אין אייראפע געווען באקאנט אלס א גאון‬ ‫זאל נעמען זיין פריינט הגה"ק רבי ארי' צבי פרומער‬ ‫בתורה ‪ ,‬געגאנגען פון הויז צו הויז‪ ,‬ביי אידן און‬ ‫מקוזיקלוב זי"ע‪ ,‬אזוי אויך נאך דער הסתלקות‬ ‫גויים‪ ,‬זאמלען אלטע צייטונגען צו פארקויפן פאר‬ ‫פונעם אבני נזר‪ ,‬ווען דער הייליגער שם משמואל‬ ‫די דרוקערייען‪ ,‬און מיט דעם האט ער‬ ‫האט אים געוואלט מאכן פאר א ראש ישיבה‪ ,‬האט‬ ‫ארויסגעהאלפן דעם טאטן ברענגען אביסל פרנסה‬ ‫ער מסכים געווען נאר צו זיין א מגיד שיעור‪.‬‬ ‫אין שטוב‪.‬‬ ‫•••‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז איינמאל איז א תלמיד‬ ‫איינמאל האט א פרומער בעל הבית‬ ‫חכם‪ ,‬וואס איז אנטלאפן פון אייראפע‪ ,‬געקומען‬ ‫באמערקט זיין איידלקייט‪ ,‬און האט אים געזאגט‪,‬‬ ‫צום שטוב פונעם גאון רבי מיכאל זי"ע אויף נארט‬ ‫" איר זעט אויס ווי א למדן‪ ,‬קענט איר לערנען מיט‬ ‫עננ סטריט אין בולטימאר‪ ,‬א קליינער מענטש מיט‬ ‫מיין זון חומש?"‪.‬‬ ‫א פארוויקלטע בארד האט אים געעפנט און‬ ‫געזאגט מיט א פשטות‪" ,‬איך בין מיכאל‬ ‫ער האט באשיידן געענטפערט יא‪ ,‬און מען‬ ‫פארשלעגער"‪ ,‬און דער גאסט האט זיך צעלאכט‪,‬‬ ‫האט געהערט פון זיין הצלחה‪ ,‬און אן אנדער‬ ‫ווייל ער האט קודם געמיינט אז איינער מאכט‬ ‫טאטע האט אים געפרעגט צי ער קען אויך לערנען‬ ‫ליצנות פון אים‪.‬‬ ‫גמרא מיט זיין קינד‪ ,‬נישט וויסנדיג אז דער בחור‬ ‫קען שוין גאנץ ש"ס שוין פון גלייך נאך זיין בר‬ ‫און ער האט שפעטער דערקלערט די סיבה‬ ‫מצוה‪.‬‬ ‫פון זיין שמייכל‪ ,‬ווייל בשנת תר"פ איז ער געווען א‬ ‫•••‬ ‫בחור אין ראדין‪ ,‬ביי רבי נפתלי טראפ‪ ,‬און ווען רבי‬ ‫די נאנטע צום גאון רבי מיכאל זי"ע האבן‬ ‫מאיר שפירא איז געקומען אויסקלייבן בחורים‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז א גרויסער טייל פון זיין פרנסה איז‬ ‫פאר זיין ישיבה‪ ,‬האבן די בחורים באהאלטן זייער‬ ‫אוועק אויף ספרים‪ ,‬ער איז געווען דער גרעסטער‬ ‫ראש ישיבה רבי נפתלי‪ ,‬אז רבי מאיר זאל אים נישט‬ ‫קונה פון ביגעלייזן'ס ספרים געשעפט אויף דער‬ ‫צונעמען‪.‬‬ ‫איסט סייד‪ ,‬און האט זיי געשריבן א בריוו און זיי‬ ‫געלויבט פאר זייער ערליכקייט‪ ,‬הגם ער האט זיי‬ ‫האט רבי מאיר דאן געשמייכלט און געזאגט‪,‬‬ ‫קיינמאל נישט געזען‪ ,‬ווייל דער גאון איז באמת‬ ‫"איר דארפט אים מער נישט באהאלטן‪ ,‬איך האב‬ ‫געווען א יודע ספר און האט באמת הנאה געהאט‬ ‫שוין א ראש ישיבה – רבי מיכאל פארשלעגער פון‬ ‫פון די אלע ספרים‪.‬‬ ‫בולטימאר!"‪ ,‬און פון דעמאלט אן האט ער געוואלט‬ ‫זען ווער דאס איז‪ ,‬און דער תלמיד חכם האט‬ ‫אלע ווענט פון זיין הויז זענען געווען פול מיט‬ ‫געזאגט‪" ,‬איך האב גערעכנט צו זען איינעם מיט א‬ ‫ספרים‪ ,‬כמעט זיבן טויזנט בענדער‪ ,‬אסאך פון זיי‬ ‫לאנגע בארד און רבנישע קליידער – און איר זעט‬ ‫ערשטע דרוקן‪ ,‬און הגם ער האט כמעט נישט‬ ‫אויס ווי א פשוט'ער איד!"‪.‬‬ ‫‪28‬‬ ‫אינעם לערנען‪ ,‬אין א ווינקל קלענער פון יעדע‬ ‫געזען‪ ,‬האט ער געוואוסט וואו יעדער ספר ליגט‪,‬‬ ‫מערה‪ ,‬און לעבט כמעט נאר מיט חרובים און אביסל‬ ‫רבי נחום דרייזין שרייבט‪" ,‬הם לא שמשו לו‬ ‫וואסער"‪.‬‬ ‫לקישוט בעלמא‪ ,‬הוא למד אותם והוא ידע כל אחד‬ ‫מהם על בוריו"‪ ,‬און רבי מרדכי גיפטער האט אמאל‬ ‫דער גאון רבי מיכאל אליעזר זי"ע איז געווען‬ ‫געזאגט‪" ,‬די ספרים וואס ער האט געהאט אין‬ ‫אזוי פארטון אין לערנען תורה‪ ,‬אז ער האט געגעסן‬ ‫שטוב‪ ,‬האט ער געהאט אין קאפ"‪.‬‬ ‫יעדן טאג אביסל איבערגעבליבענע חלה מיט זופ‪,‬‬ ‫•••‬ ‫און ער האט כסדר אינגאנצן פארגעסן צו עסן אויב‬ ‫עס האט דערציילט רבי חיים סאמסאן‪ ,‬אז ער‬ ‫די רעבעצין האט אים נישט דערמאנט‪ ,‬אין‬ ‫האט אמאל געבארגט א ספר פארן גאון רבי מיכאל‬ ‫אייראפע איז דער גאון געשלאפן צוויי שעה א‬ ‫זי"ע‪ ,‬און ער האט כמעט נישט געגלייבט אז ער‬ ‫נאכט‪ ,‬און אין אמעריקע האט ער צוגעלייגט איין‬ ‫פארמאגט א ספר וואס רבי מיכאל אליעזר האט נאך‬ ‫שעה‪ ,‬אויף דער עלטער‪ ,‬ווען ער איז געווען שוואך‬ ‫נישט געזען‪.‬‬ ‫און די דאקטוירים האבן געזאגט‪ ,‬אז ער מוז שלאפן‬ ‫אכט שעה‪ ,‬האט ער אומגערן צוגעלייגט נאך א‬ ‫ווען דער גאון רבי מיכאל האט אים‬ ‫שעה‪" ,‬פיר שעה א נאכט"‪ ,‬און ער האט זיך‬ ‫צוריקגעגעבן דעם ספר‪ ,‬האט רבי חיים אים‬ ‫באקלאגט‪" ,‬איך שלאף ווי א בער‪ ,‬פיר שעה!"‪.‬‬ ‫געפרעגט‪ ,‬צי ער וויל עס שפעטער נאכאמאל‬ ‫•••‬ ‫בארגן‪" ,‬ס'איז נישט נויטיג"‪ ,‬האט ער געענטפערט‬ ‫עס האט דעציילט רבי משה זילבערבערג‪ ,‬אז‬ ‫מיט א שמייכל‪" ,‬איך האב עס שוין אויסגעלערנט‬ ‫זיין זיידע רבי אברהם בנימין זילבערבערג אב"ד‬ ‫אויף אויסנווייניג"‪.‬‬ ‫פיטסבורג‪ ,‬איז אייר בשנת תשי"ח געקומען קיין‬ ‫•••‬ ‫בולטימאר צו די תנאים פון זיין אייניקל‪ ,‬דעם גאנצן‬ ‫רבי יעקב יצחק רודערמאן האט דערציילט‪,‬‬ ‫וועג האט ער זיך געגרייט מיט גרויס יראה צו גיין‬ ‫איך בין איין טאג געווען ביי אים בייטאג און‬ ‫באזיכן דעם גאון רבי מיכאל זי"ע‪ ,‬און ער איז גלייך‬ ‫געפרעגט א שווערע קשיא‪ ,‬צוויי אזייגער ביינאכט‬ ‫בים אנקומען געגאנגען צו אים אין שטוב‪ ,‬און זיי‬ ‫האט געקלונגען דער טעלעפאן ביי מיר אין שטוב‪,‬‬ ‫האבן גערעדט שעה'ן לאנג אין אלע חלקים פון‬ ‫דער גאון רבי מיכאל איז געווען אויף דער ליניע‪,‬‬ ‫דער תורה‪ ,‬ביז ער האט כמעט פארגעסן פארוואס‬ ‫און געזאגט מיט גרויס שמחה‪ ,‬אז ער האט‬ ‫ער איז געקומען‪ ,‬און ער איז אנגעקומען צו די‬ ‫געטראפן א גוטן תירוץ‪ ,‬און ער האט עס מיר‬ ‫תנאים זייער שפעט‪ ,‬ווען מען האט שוין‬ ‫אויסגעטייטשט‪.‬‬ ‫אפגערוימט די טישן‪.‬‬ ‫•••‬ ‫ווען ער האט פארענדיגט מיט תירוץ‪ ,‬וואס איז‬ ‫מען דערציילט‪ ,‬אז דער גאון הדור רבי אהרן‬ ‫בדרך אגב געווען גאר שיין און וואונדערבאר‪ ,‬האב‬ ‫קאטלער זי"ע האט געזאגט‪ ,‬אז דער גאון רבי‬ ‫איך געפרעגט פון וואו ער רופט‪ ,‬איך ווייס דאך אז‬ ‫מיכאל זי"ע איז דער גרעסטער גאון וואס האט‬ ‫ער האט נישט קיין טעלעפאן אין שטוב‪" ,‬אה"‪ ,‬האט‬ ‫אריינגעטרעטן אויף די אמעריקאנער באדן‪,‬‬ ‫ער געענטפערט‪" ,‬איך בין אריין אין א געשעפט אין‬ ‫איינמאל האט א רב אין בולטימאר נישט מסכים‬ ‫שכינות צו ניצן דעם טעלעפאן‪ ,‬איך האב נישט‬ ‫געווען מיט זיינ'ס א פסק הלכה‪ ,‬האט רבי אהרן‬ ‫געוואלט לאזן די קשיא אן א תירוץ"‪.‬‬ ‫געזאגט פאר יענעם רב‪" ,‬איר זענט טאקע דער רב‬ ‫•••‬ ‫פון דער שטאט‪ ,‬אבער הרב פארשלעגער איז דער‬ ‫א באקאנטער קאנסערוואטיווער רב‪ ,‬וואס איז‬ ‫גדול פון דער שטאט"‪.‬‬ ‫אויפגעוואקסן אין א פרומע שטוב אין בולטימאר‪,‬‬ ‫•••‬ ‫האט געשריבן‪ ,‬אז צוליב רבי מיכאל אליעזר גלייבט‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז זייענדיג אין‬ ‫ער אין די אגדות פון דער גמרא‪" ,‬באזונדערס די‬ ‫אמעריקא לטובת זיינע מוסדות איז הגאון רבי‬ ‫אגדות וועגן רבי שמעון בר יוחאי און זיין זון וואס‬ ‫אברהם יצחק בלאך מטעלז זי"ע אויך געווען אין די‬ ‫האבן געלעבט און געלערנט אין א מערה דרייצן‬ ‫שטאט באלטימאר‪ ,‬ווען ער איז צוריקגעקומען‬ ‫יאר‪ ,‬ווייל מיט מיינע אייגענע אויגן האב איך געזען‪,‬‬ ‫קיין טעלז האט ער פארציילט פאר זיינע תלמידים‬ ‫ווי דער גאון רבי מיכאל פארברענגט זיין גאנץ לעבן‬ ‫‪29‬‬ ‫אוכל לכתוב מה שאינו נגלה לפניו לרוב בקיאותו‬ ‫מיט התפעלות‪ ,‬אז זייענדיג אין אמעריקא האט ער‬ ‫בחד"ת‪ ,‬והוא כדאי לעצמו לברר לו ההלכה‪ ...‬והנני‬ ‫געטראפן איין גאון‪" ,‬הרב פארשלעגער פון‬ ‫ידידו בלתי מכירו"‪ ,‬און ער האט אנגעשריבן צום‬ ‫באלטימאר"‪.‬‬ ‫סאטמארער רב‪ ,‬בזה"ל‪" ,‬הרב הגאון האדיר הקדוש‬ ‫בכל מיני קדושות‪ ,‬רבן ומאורן של ישראל"‪ ,‬מיט‬ ‫ווען די תלמידים האבן געפרעגט פונעם בחור‬ ‫אזעלכע ווערטער האבן די צוויי זיך איינער דעם‬ ‫רבי מרדכי גיפטער )א יליד באלטימאר וואס איז‬ ‫אנדערן געשריבן‪.‬‬ ‫געפארן לערנן קיין טעלז עפ"י הדרכתו ועצתו פון‬ ‫•••‬ ‫רבינו זי"ע‪ ,‬און איז לימים געווארן ראש ישיבת‬ ‫רבי אברהם אהרן פרייס זי"ע אינעם ספר‬ ‫טעלז( מער איבער דעם גאון רבי מיכאל‪ ,‬האט ער‬ ‫"משנת אברהם" אויפן סמ"ג‪ ,‬ברענגט זיין תשובה‬ ‫געענפערט‪" ,‬הלוואי זאלט איהר אלע זוכה זיין א‬ ‫אויף א שווערן זוהר‪ ,‬און ער שרייבט דארט בזה"ל‪,‬‬ ‫גאנץ לעבן צו לערנען‪ ,‬און אפשר צו קומען צו א‬ ‫"ובעמדי בזה שאלתי את ידיד נפשי הגאון האדיר‬ ‫ברעקל פון זיין ליגען אין לערנען"‪ ,‬און לימים‪,‬‬ ‫בנגלה ובנסתר‪ ,‬שר בית הזוהר‪ ,‬צדיק יסוד עולם‪...‬‬ ‫רעדענדיג פונעם הייליגען אבני נזר‪ ,‬האט הגאון רבי‬ ‫כש"ת מוה"ר מיכאל אליעזר הכהן פארשלעגער‬ ‫מרדכי גיפטער זי"ע זיך אויסגעדריגט‪" ,‬א גאון וואס‬ ‫זצקל"ה"‪.‬‬ ‫האט מעמיד געווען א תלמיד ווי הרב פארשלעגער‬ ‫זי"ע‪ ,‬דארף נישט קיין שום הסכמה!"‪.‬‬ ‫און רבי אברהם אהרן פרייס האט אויך עדות‬ ‫•••‬ ‫געזאגט בזה"ל‪" ,‬כפי אשר נודעתי ממנו‪ ,‬הרי בימי‬ ‫די מקורבים צום גאון רבי מיכאל זי"ע האבן‬ ‫היותו באמריקה עסק יותר בנסתר מאשר בנגלה‪,‬‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז פאר זיך אליין האט דער גאון‬ ‫ואמר לי כי אין שום צד של השתוות מנגלה‬ ‫קיינמאל נישט גענומען קיין געלט‪ ,‬אבער זיינע‬ ‫לפנימיות התורה‪ ,‬כי חכמת הקבלה היא החכמה‬ ‫רייכע באקאנטע האט ער גענוצט פאר חסד און‬ ‫האמתית‪ ...‬הוא החזיק עצמו לשפל ערך‪ ...‬גאון‬ ‫פאר מוסדות‪ ,‬און ער אליין פלעגט כסדר ארומגיין‬ ‫וקדוש ומקובל אשר בעצמו לא ידע ולא הרגיש‬ ‫צוזאמען שטעלן גרויס געלט פאר צדקה צוועקן‬ ‫שהוא הוא! כמוהו לא ידעתי אלא אותו ז"ל"‪.‬‬ ‫און נצרכים‪ ,‬אפילו דאס איז געווען אויפן חשבון פון‬ ‫•••‬ ‫זיין תורה לערנען‪.‬‬ ‫הגאון רבי נחום דרייזין דער רב פון "שערי‬ ‫תפלה" אין בולטימאר האט דערציילט‪ ,‬אז דער גאון‬ ‫אויף דער עלטער‪ ,‬הגם ער איז געווען שוואך‪,‬‬ ‫רבי מיכאל זי"ע האט אים אמאל געזאגט אויפן‬ ‫איז ער מיטגעגאנגען מיטן פאניוועזשער רב זי"ע‬ ‫פסוק "ויברך דויד את ד' לעיני כל הקהל ויאמר‬ ‫ווען ער איז געקומען קיין אמעריקע‪ ,‬און אים‬ ‫דויד"‪ ,‬אז יעדעס מאל וואס דער עולם האט געהערט‬ ‫פארגעשטעלט פאר זיינע רייכע "חסידים"‪.‬‬ ‫דוד המלך ‪ ,‬האבן זיי געמיינט אז ער זאגט פשוט'ע‬ ‫זאכן‪ ,‬אבער באמת האט דוד המלך געבענטשט דעם‬ ‫ווען די משפחה האט אים געוואלט אפהאלטן‪,‬‬ ‫אויבערשטן אין קדושה און טהרה‪ ,‬און דער עולם‬ ‫האט ער געזאגט‪ ,‬אז ער פילט זיך קיינמאל נישט‬ ‫האט עס נישט פארשטאנען"‪ ,‬און רבי נחום דרייזין‬ ‫געזונטער ווי ווען ער זאמלט פארן פאניוועזשער‬ ‫פירט אויס בזה"ל‪" ,‬דרוש נאה זה היה באמת מתאים‬ ‫רב‪ ,‬און רבי נחום דרייזין שרייבט‪" ,‬מעולם לא מנע‬ ‫לו עצמו‪ ,‬רק יחידי סגולה הכירו את גדולתו"‪.‬‬ ‫את עצמו מלדפוק על דלתות נדיבים ולעוררם לדבר‬ ‫•••‬ ‫מצוה גדולה"‪.‬‬ ‫רבי נחום דרייזין האט דערציילט‪ ,‬איבער די‬ ‫•••‬ ‫געוואלדיגע ענווה וואס דער גאון רבי מיכאל זי"ע‬ ‫די נאנטע צום גאון רבי מיכאל זי"ע האבן‬ ‫האט געהאט‪ ,‬און זיין געוואלדיגע חביבות התורה‪,‬‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז דער הייליגער סאטמארער רבי זי"ע‬ ‫דערציילט רבי נחום‪ ,‬אז ווען ער איז געקומען אלס‬ ‫האט דעם גאון קיינמאל נישט געזען‪ ,‬אבער אין א‬ ‫יונגער רב קיין בולטימאר‪ ,‬פלעגט ער כסדר באזוכן‬ ‫תשובה צו אים )שו"ת דברי יואל‪ ,‬או"ח סי' ח'(‬ ‫דעם גאון רבי מיכאל זי"ע אין שטוב‪ ,‬און דער גאון‬ ‫שרייבט ער‪" ,‬אל כבוד הגאון החסיד האמיתי‬ ‫רבי מיכאל האט אים יעדעס מאל מכבד געווען‬ ‫שליט"א‪ ...‬אחדשה"ט באהבה רבה כראוי לגברא‬ ‫העכער ווי זיין ווערט‪.‬‬ ‫רבא דכוותיה‪ ...‬ובפרט שהוא בלא תועלת‪ ,‬כי מה‬ ‫‪30‬‬ ‫ציון הקדוש פון רבי מיכאל אליעזר זי"ע אין‬ ‫יענעם יאר האט ער געלערנט מסכת שבת‪ ,‬און‬ ‫באלטימאר‪.‬‬ ‫ער האט אים געזאגט א קליינעם חידוש אין מסכת‬ ‫שבת‪ ,‬רבי מיכאל אליעזר האט אים שטארק‬ ‫דערציילט א איד וואס האט געווארט א שידוך‬ ‫אויסגעלויבט אז דאס איז "לאמיתה של תורה"‪ ,‬און‬ ‫צו טון מיט זיין טאכטער‪ ,‬און האט געהערט אז‬ ‫מיט ענוה צוגעלייגט‪" ,‬אפשר וועסטו אמאל‬ ‫ס'איז דא א סגולה אז מ'גייט צו די ציון פון ר' מיכאל‬ ‫פארגעסן דיין תירוץ‪ ,‬איך וועל עס אבער קיינמאל‬ ‫און מ'זאגט צו אז אויב מ'וועט געהאלפן ווערן ביז‬ ‫נישט פארגעסן"‪ ,‬ער האט שטענדיג מקרב געווען‬ ‫פערציג טעג וועט מען צוריק קומען צום ציון‬ ‫בני תורה און זיי מחזק געווען אין לערנען‪.‬‬ ‫באדאנקען‪ ,‬איז ער געפארן‪ ,‬ער האט זיך‬ ‫•••‬ ‫אונטערגענומען אז אויב ביז פערציג טעג טוט ער‬ ‫ארום פופצן יאר פאר זיין הסתלקות האט ער‬ ‫א שידוך וועט ער צוריקקומען זיך באדאנקען ביים‬ ‫געזאגט פאר רבי אברהם אהרן פרייס‪ ,‬אז ער האט‬ ‫ציון‪.‬‬ ‫שוין נישט דעם כח אויף עבודת השם ווי פריער‪,‬‬ ‫און ער האט באשלאסן אויפצושרייבן וואס ער האט‬ ‫אונטער פערציג טעג איז זיין טאכטער‬ ‫געלערנט‪ ,‬און אזוי זענען געווארן אפגעשריבן‬ ‫געווארן א כלה‪ ,‬שפעטער אין זומער האט ער‬ ‫דורכן גאון אליין ארום צוואנציג טויזענט בלעטער‬ ‫געפרעגט זיין חבר צו ער וויל מיטקומען מיט אים‬ ‫אויף חומש‪ ,‬רמב"ם‪ ,‬בבלי‪ ,‬ירושלמי‪ ,‬מדרש‪,‬‬ ‫זיך גיין באדאנקען פאר ר' מיכאל‪ ,‬ס'איז געווען ג'‬ ‫ראשונים און אחרונים‪ ,‬נגלה און נסתר‪ ,‬און אויך‬ ‫אב פרייטאג דברים‪ ,‬איז ער געגאנגען מיט זיין חבר‪,‬‬ ‫זכרונות פונעם אבני נזר‪ ,‬שם משמואל און חלקת‬ ‫וואס זיין חבר האט אויך געהאט א בחור און ער‬ ‫יואב‪.‬‬ ‫האט געווארט א שידוך צו טון‪ ,‬האט ער זיך אויך‬ ‫יעדן באנד האט דער גאון פארענדיגט ערב‬ ‫אונטערגענומען‪ ,‬אז אויב ער וועט א שידוך טון‬ ‫פסח‪ ,‬פארן סיום פון א בכור‪ ,‬אין א בריוו צו רבי‬ ‫מיט זיין זון אין פערציג טעג‪ ,‬וועט ער‬ ‫מרדכי גיפטער שרייבט ער‪ ,‬אז זיין דרך אין לערנען‬ ‫אריבערקומען זיך באדאנקען‪.‬‬ ‫איז צו לערנען א סוגיא ביז עס בלייבט נישט קיין‬ ‫אות וואס איז נישט קלאר‪ ,‬אבער דרוקן זיינע‬ ‫ביי ‪ 38‬טאג איז זיין בחור געווארן א חתן‪ ,‬און‬ ‫חידושים האט ער נישט געוואלט בחייו‪ ,‬און ער‬ ‫דער צווייטער איד האט פארציילט פאר זיין חבר‬ ‫האט געזאגט פאר זיין שטוב מענטשן‪" ,‬אויב דער‬ ‫זיין מעשה‪ ,‬און זיין מופת‪ ,‬יענער האט געהאט דריי‬ ‫רבונו של עולם וויל אז מיינע חידושים זאלן‬ ‫עלטערע בחורים וואס ער האט געווארט א שידוך‬ ‫געדרוקט ווערן‪ ,‬וועט ער שיקן זיינע שלוחים"‪.‬‬ ‫צו טון‪ ,‬ס'איז געווען כ"ח אלול בשנת תשפ"ו איז די‬ ‫•••‬ ‫דריטער איד געפארן צום ציון פון ר' מיכאל און זיך‬ ‫אין א בריוו פונעם גאון רבי מיכאל זי"ע‪,‬‬ ‫אונטערגענומען אז אויב ביז פערציג טעג ווערט‬ ‫שרייבט דער גאון מיט זיין גרויסע ענווה )איבער‬ ‫זיין זון א חתן‪ ,‬וועט ער זיך קומען באדאנקען‪ ,‬ס'איז‬ ‫געטייטשט אויף אידיש(‪" ,‬דאס אלעס איז ביי מיר‬ ‫געקומען דער פערציגסטער טאג‪ ,‬ס'האט נאכנישט‬ ‫גארנישט ווערט‪ ,‬דאס איז נישט חלילה ענוה‪ ,‬וואס‬ ‫אויסגעזען צופרי ווי דא גייט זיין א שידוך‪ ,‬ביינאכט‬ ‫וואלט געווען א שקר‪ ,‬נאר איך קען מיינע חסרונות‪,‬‬ ‫איז זיין זון א חתן געווארן אויפן פערציגסטן טאג‪,‬‬ ‫אז איך האב נאך נישט אנגעהויבן מתקן צו זיין‪ ,‬און‬ ‫און די חתונה פון די ערשטע שידוך קומט פאר די‬ ‫די תורה וואס דער אויבערשטער האט מיר‬ ‫וואך פון די יארצייט פונעם צדיק‪.‬‬ ‫געשאנקען איז גארנישט לויט מיין ווערט‪ ,‬און איך‬ ‫בעט דעם אויבערשטן ער זאל מיר באלייכטן מיט‬ ‫דעם ליכט פון תשובה ווי א גאנץ פשוט'ער איד‪,‬‬ ‫הלוואי וואלט איך יעצט געהאט א רבי'ן וואס זאל‬ ‫מיר עפענען דאס הארץ אין תשובה ווי א פשוט'ער‬ ‫איד פון דעם אלטן דור‪ ,‬אמן!"‪.‬‬ ‫•••‬ ‫פילע אידן דערציילען ווינדערליכע ישועות‬ ‫וואס זיי זענן געהאלפן געווארן נאכ'ן פוקד זיין די‬ ‫‪31‬‬ ‫דער טאטע וואס איז געווען א סוחר און א גאר‬ ‫יארצייט ט"ז מרחשון‬ ‫ערליכער איד‪ ,‬און אויך א גרויסער בעל מכניס‬ ‫אורח‪ ,‬האט דעם גאסט גלייך אריין גענומען‪ ,‬און‬ ‫הגה"ק רבי עמרם ב"ר משה נחום זי"ע‬ ‫ווען דער גאסט האט געענדיגט לייגן תפילין דר"ת‪,‬‬ ‫)רויזענבוים( אב"ד מאדע‪ ,‬וצפת‬ ‫האט דער טאטע פארבעטן דעם אורח צו בלייבן‬ ‫"הנקרא ר' עמרם חסידא"‬ ‫עסן ביי אים אין שטוב‪.‬‬ ‫דער גאסט האט זיך געוואשן צו א סעודה און‬ ‫ער איז געבוירן אין שטאט נאדזש‪-‬וואזשאן‪ ,‬בשנת‬ ‫געגעסן צו די זעט‪ ,‬ביים בענטשן האט דער אורח‬ ‫תק"נ‪.‬‬ ‫געזאגט הויעך אויפן קול‪ָ " ,‬ה ַר ֲח ָמן הוּא יְ ָב ֵר‪ֶ ‬את‬ ‫אוֹתם וְ ֶאת‬ ‫ַבּ ַעל ַה ַבּיִ ת ַהזֶּ ה וְ ֶאת ַבּ ֲע ַלת ַה ַבּיִ ת ַהזֶּ ה‪ָ ,‬‬ ‫צו זיין טאטן הגה"ק רבי משה נחום רוזנבוים אב"ד‬ ‫ֵבּ ָיתם וְ ֶאת זַ ְר ָעם וְ ֶאת כָּ ל ֲא ֶשׁר ָל ֶהם"‪ ,‬און ווען דער‬ ‫וואשאן זי"ע‪,‬‬ ‫אורח האט געענדיגט בענטשן‪ ,‬האט דער טאטע ר'‬ ‫דער טאטע איז געווען פון די גזע פון‪,‬‬ ‫משה נחום געזאגט פארן אורח‪ ,‬איר האט געזאגט‪,‬‬ ‫הרה"ק רבי אדם בעל שם זי"ע‪,‬‬ ‫אז דער גרויסער באשעפער זאל אונז בענטשן‪ ,‬און‬ ‫הגה"ק בעל המהר"ל מפראג זי"ע‪,‬‬ ‫אויך וְ ֶאת זַ ְר ָעם‪ ,‬אבער ליידער האבן מיר נאכנישט‬ ‫הגה"ק רבינו יהושע העשיל בעל חנוכת התורה‬ ‫קיין קינדער‪.‬‬ ‫מקראקא זי"ע‪.‬‬ ‫האט דער גאסט געזאגט‪ ,‬וויסן זאלט איר‪ ,‬אז‬ ‫ער איז געווען א גברא רבא א גאון עולם און א‬ ‫איר וואוינט קעגן א בית עבודה זרה‪ ,‬וואס דארט‬ ‫בקי נפלא בתורה ובחסידות‪ ,‬ער איז געווען א צדיק‬ ‫שטייט א שתי וערב‪ ,‬יעדעס מאל איר גייט ארויס‬ ‫מפורסם און א בעל מופת עצום און א גרויסע פועל‬ ‫אויפן גאס‪ ,‬שטייט די שתי וערב פארענט פון אייך‪,‬‬ ‫ישועות‪ ,‬ער איז געווען מפורסם שוין פון אלס קינד‬ ‫און וויבאלד איר ברויכט אראפ ברענגען א הייליגע‬ ‫אלס א גאון וגדול בתורה און מיט זיין מורא'דיגע‬ ‫נשמה‪ ,‬וויל דער נשמה נישט אראפ קומען מיטן‬ ‫קדושה וטהרה‪ ,‬ער איז געווען פון די גדולים בדורו‪,‬‬ ‫השפעה פון קוקען אויף דעם שתי וערב‪.‬‬ ‫ער איז געווען שטארק מקושר צו גאר אסאך‬ ‫צדיקים און גדולים בדורו‪ ,‬און צדיקים בדורו האבן‬ ‫דערפאר וואלט איך אייך געראטן‪ ,‬זיך אוועק‬ ‫אלע מפליא געווען זיין גדלות בתורה און זיין‬ ‫צו ציען פון די דירה‪ ,‬און אזוי וועט איר מיטן‬ ‫געוואלדיגע קדושה וטהרה מיט וואס ער האט זיך‬ ‫באשעפער'ס הילף געהאלפן ווערן‪ ,‬די עלטערן‬ ‫זיין גאנץ לעבן געפירט‪ ,‬ער האט מרביץ תורה‬ ‫האבן צו געהערט צו די רייד פון דעם גאסט‪ ,‬און‬ ‫געווען פאר הונדערטער תלמידים גאונים וגדולים‬ ‫צום יאר איז ביי זיי געבוירן געווארן די הייליגע‬ ‫בדורו מיט א מסירת נפש‪.‬‬ ‫נשמה פון רבי עמרם חסידא זי"ע‪.‬‬ ‫ווערט דערציילט‪ ,‬אז די עלטערן זיינע זענען‬ ‫אלס קליין קינד פון דריי יאר אלט‪ ,‬האט דאס‬ ‫יארן לאנג געווען חשוכי בנים‪ ,‬די עלטערן זייענדיג‬ ‫קינד איין טאג שרעקליך געוויינט אינמיטן די‬ ‫גאר ערליכע אידן האבן כסדר מתפלל געווען צום‬ ‫נאכט‪ ,‬ווען די טאטע האט אים געפרעגט פארוואס‬ ‫באשעפער‪ ,‬אז זיי זאלן געהאלפן ווערן מיט זש"ק‬ ‫ער וויינט‪ ,‬האט דער קינד געזאגט‪ ,‬אז ער האט‬ ‫וואס זאלן זיין ירא שמים מרובים און דינען דעם‬ ‫געזען אין חלום‪ ,‬אז ער האט נישט אנגעגרייט קיין‬ ‫גרויסן באשעפער‪.‬‬ ‫נעגל וואסער‪ ,‬דער טאטע האט גלייך אריין‬ ‫געברענגט פארן קינד נעגל וואסער‪ ,‬און אזוי איז‬ ‫איין טאג האט זיך אפ געשטעלט ביים שטוב‬ ‫דער קינד צוריק איין געשלאפן‪ ,‬ווייל שוין פון אלס‬ ‫פון די עלטערן א וואגן‪ ,‬און פון דארט איז אראפ‬ ‫קינד האט ער זיך געפירט מיט א גרויסע קדושה‪.‬‬ ‫געקומען א איד א בעל צורה‪ ,‬דער איד האט‬ ‫געבעטן פון דעם טאטן‪ ,‬אז ער זאל אים לאזן אריין‬ ‫ער האט געלערנט תורה ביי זיין גרויסן רבין‬ ‫קומען צו זיך אין שטוב‪ ,‬ווייל ער ברויך לייגן תפילין‬ ‫הגה"ק רבי מרדכי בנעט הנקרא מהר"ם בנעט‬ ‫דרבינו ת"ם בעפאר עס ווערט נאכט‪.‬‬ ‫‪32‬‬ ‫בתורה‪ ,‬אפילו גאונים וואס זענען געווען עלטער‬ ‫מניקלשבורג זי"ע‪ ,‬דארט איז דער גאון שוין פון‬ ‫פון אים‪ ,‬האבן דעם גאון גאר שטארק מכבד געווען‬ ‫יונגרהייט געזעצן און געלערנט מיט א געוואלדיגע‬ ‫און געשלינגען זיין תורה מיט דארשט‪.‬‬ ‫התמדה‪ ,‬ער איז שוין דאן געווען מפורסם אלס א‬ ‫עילוי נפלא בתורה און א איש קדוש מאוד‪ ,‬גרויסע‬ ‫בשנת תקע"ד זייענדיג נאר ‪ 24‬יאר אלט‪ ,‬האבן‬ ‫גדולים און גאונים בתורה האבן שוין דאן גאר‬ ‫גרויסע קהילות געוואלט אויף נעמען דעם גאון‬ ‫שטארק מפליא געווען זיין גדלות און חריפות‬ ‫אלס רב ביי זיי אין שטאט‪ ,‬אבער דער שטאט‬ ‫בתורה‪.‬‬ ‫אירשע האט זוכה געווען צו אויף נעמען דעם גאון‬ ‫אלס זייער רב‪ ,‬מען האט אים אויף גענומען מיט‬ ‫דארט האט דער גאון זיך באקענט מיטן‬ ‫גרויס כבוד און הערצה‪ ,‬אויך דארט האט דער גאון‬ ‫גרויסען גאון הגה"ק בעל החתם סופר מפרשבורג‬ ‫ווייטער מרביץ תורה געווען פאר זיינע תלמידים‪.‬‬ ‫זי"ע‪ ,‬וואס האט מורא'דיג מעריץ געווען דעם גאון‬ ‫און זיך געשריבן מיטן גאון גאר שווערע תשובות‬ ‫בשנת תק"פ האט מען דעם גאון אויף גענומען‬ ‫בהלכה‪.‬‬ ‫אלס רב אינעם גרויסע שטאט מאדע אין אונגארין‪,‬‬ ‫מען האט דעם גאון אויף גענומען מיט גרויס כבוד‪,‬‬ ‫אפילו דער גאון רבי עמרם זייענדיג נאר ‪23‬‬ ‫ער האט דארט אין שטאט מתקן געווען גרויסע‬ ‫יאר אלט‪ ,‬האט דער הייליגער חתם סופר אראפ‬ ‫תיקונים פארן שטאט‪ ,‬אויך האט ער דארט אויף‬ ‫געשריבן צוזאמען מיטן גאון א לאנגע תשובה אויף‬ ‫געשטעלט א ישיבה וואס גדולי ישראל און גאונים‬ ‫א סוגיה פון טומאה וטהרה‪.‬‬ ‫זענען דארט געקומען לערנען בתוכם הגה"ק רבי‬ ‫שמואל סאלאנט גאב"ד ירושלים זי"ע‪.‬‬ ‫אויך קען מען זען פון די שבחים וואס דער‬ ‫הייליגער חתם סופר זי"ע שרייבט אויפן גאון‬ ‫ער האט דארט אין שטאט געגעבן דרשות‬ ‫בזה"ל‪" ,‬רב חביבי הרב הגאון חסידא ופרישא וכו'‪,‬‬ ‫נלהבים‪ ,‬וואס ער האט מיט דעם מקרב געווען‬ ‫נשיא אלקים בתוך הנשיאים לאומתם‪ ,‬עיניו‬ ‫לבבות ישראל לאביהם שבשמים‪ ,‬ורבים השיב‬ ‫הבדולחים יביטו בהעתק תשובתו"‪ ,‬און א אנדערע‬ ‫מעון‪ ,‬ער איז געווען מפורסם מיט זיינע גרויסע‬ ‫תשובה וואס דער חתם סופר האט געהאלטן‬ ‫סיגופים‪ ,‬ער פלעגט פאסטן משבת לשבת און‬ ‫אנדערש בהלכה פונעם גאון‪ ,‬שרייבט דער‬ ‫כמעט נישט געשלאפן‪ ,‬נאר עוסק געווען בתורה‬ ‫הייליגער חתם סופר זי"ע בזה"ל‪" ,‬ומאד תמהתי על‬ ‫יומם ולילה‪ ,‬אויך איז ער געווען מפורסם אלס א‬ ‫דברי ידיד נפשי הגאון מוה' עמרם‪ ,‬מוחזקני בו‬ ‫בעל מקובל גדול און א בקי בסידור הרש"ש וואס‬ ‫שהוא בקי בחדרי תורה‪ ,‬ואך הפעם לא כיון יפה"‪.‬‬ ‫ער האט באקומען פון זיין רבין דער הייליגער חתם‬ ‫סופר זי"ע‪.‬‬ ‫דער גאון האט זיך געהאלטן אלס א תלמיד‬ ‫מובהק פונעם הייליגען חתם סופר זי"ע‪ ,‬און זיין‬ ‫ער איז דאן מפורסם געווארן אין גאנץ אירופה‬ ‫רבי דער הייליגער חתם סופר זי"ע האט אים‬ ‫מיט זיין געוואלדיגע קדושה און צדקות‪ ,‬גרויסע‬ ‫געגעבן דעם נאמען "עמרם חסידא" נאכן הייליגען‬ ‫גדולים און גאונים וצדיקים בדורו האבן גאר‬ ‫אמורא רבי עמרם חסידא‪.‬‬ ‫שטארק משבח געווען דעם גאון וצדיק‪ ,‬ער האט‬ ‫געהאט א נאנטע קשר מיט רוב צדיקים בדורו‪.‬‬ ‫בשנת תקס"ג ביי זיין בר מצוה האט ער חתונה‬ ‫געהאט מיט הרבנית הצדקת ביילא חיה ע"ה‪,‬‬ ‫לגבי זיין גרויסע קדושה דערציילט מען‪ ,‬אז‬ ‫בת הגה"ק רבי ישראל ברילל אב"ד פלאטא זי"ע‪,‬‬ ‫זייענדיג רב אין שטאט מאדע‪ ,‬האט מען דעם גאון‬ ‫פון די גרויסע תלמידים פון הגה"ק בעל הנודע‬ ‫מכבד געווען צו זיין סידור קידושין ביי א חופה‪,‬‬ ‫ביהודה מפראג זי"ע‪.‬‬ ‫דער חופה איז פאר געקומען אין שטוב פון איינעם‬ ‫וואס האט געלערנט לימודי חול‪ ,‬דער הייליגער‬ ‫נאך די חתונה איז ער געבליבן וואוינען נעבן‬ ‫גאון האט מיט דעם איד ביז דאן קיינמאל נישט‬ ‫זיין שווער‪ ,‬ער האט שוין דאן אפילו זייענדיג גאר‬ ‫גערעדט צוליב זיין לערנען לימודי חול‪.‬‬ ‫יונג מרביץ תורה געווען פאר תלמידים גאונים‬ ‫‪33‬‬ ‫ירושלים‪ ,‬האט זיך דער גאון וצדיק באזעצט אין‬ ‫אבער ביים חופה האט דער צדיק געבעטן‪ ,‬אז‬ ‫עיר הקודש צפת‪.‬‬ ‫ער ברויך וואסער זיך צו וואשן די הענט‪ ,‬דער איד‬ ‫וואס האט גוט געוויסט אז דער גאון וויל צו אים‬ ‫ער האט דאן געשריבן א בריוו צום הייליגען‬ ‫נישט רעדן‪ ,‬האט זיך אנגעריפן צום גאון‪ ,‬די רבי‬ ‫חתם סופר זי"ע‪ ,‬אין מסביר געווען די סיבה‬ ‫ברויך וואסער‪ ,‬דער גאון האט אים גענטפערט אז‬ ‫פארוואס ער קען נישט גיין וואוינען קיין ירושלים‪,‬‬ ‫יא ער ברויך וואסער‪.‬‬ ‫דער חתם סופר האט אים צוריק געשיקט א‬ ‫שיינעם בריוו בזה"ל‪" ,‬ובאמת טרם הפרד הרב‬ ‫שפעטער האט דער הייליגער גאון וצדיק‬ ‫הגאון מו"ה עמרם מפה הייתי כופל ומשלש עמו‬ ‫געזאגט‪ ,‬אז מיט דעם איינעם ווארט וואס ער האט‬ ‫שלא ידור אלא בירושלים מקום משכן כבוד בית‬ ‫גערעדט מיט דעם איד‪ ,‬איז ער געפאלן פון זיינע‬ ‫אלו'‪ ,‬וכאשר עשה הרמב"ן‪ ,‬אע"ג דבצפת נמצאו‬ ‫מדריגות און עס האט אים גענומען ‪ 4‬וואכן צוריק‬ ‫קברי אנשי אלו' הידועים‪ ,‬מ"מ מי ימיר זה בקדושת‬ ‫צו קומען צו זיינע פריערדיגע מדרגות‪ ,‬דאס איז‬ ‫ירושלים ומקום מקדש‪ ,‬ונסע הנ"ל ע"מ לילך בים‬ ‫געווען דעם גרויסן קדושה פון דעם גאון‪.‬‬ ‫דרך יפו לירושלים‪ ,‬והסיבו בעל הסיבות דרך עכו‬ ‫לצפת‪ ,‬ואחר בואו כתב אלי בעצה ושאל אם יעקור‬ ‫בשנת תקפ"ו האט דער צדיק זיך געגרייט‬ ‫משם לירושלים‪ ,‬וכו'‪ ,‬וכפי מכתבו נראה שקשה‬ ‫ארויף צו גיין קיין ארץ ישראל‪ ,‬וויבאלד ער האט‬ ‫ישיבתה של ירושלים עליו וכו'‪ ,‬ע"כ הנחתי הדבר‬ ‫געהאט א גרויסע אהבה צו ארץ ישראל‪ ,‬אויפן וועג‬ ‫על דעתו"‪.‬‬ ‫איז דער צדיק ארום געגאנגען זיך געזעגענען פון‬ ‫די צדיקי הדור‪.‬‬ ‫דארט אין צפת איז דער גאון וקדוש געווארן‬ ‫אויף גענומען מיט א געוואלדיגע אהבה‪ ,‬מען האט‬ ‫קודם איז ער אנגעקומען צו הרה"ק בעל ישמח‬ ‫אים אויף גענומען אלס ראש כולל החסידים‬ ‫משה מאוהעל זי"ע‪ ,‬די צוויי צדיקים זענען געזעצן‬ ‫אשכנזים אין שטאט צפת און טבריה‪ ,‬ער האט דאן‬ ‫און עוסק געווען אין דברי תורה און עניינים‬ ‫גאר אסאך עוסק געווען אין צוזאמען שטעלן‬ ‫העומדים ברומו של עולם‪ ,‬פלוצלונג האט די גוף‬ ‫גרויסע געלטער פאר תושבי צפת‪ ,‬אלע גדולים אין‬ ‫קדוש פונעם גרויסן גאון רבי עמרם זיך אנגעהויבן‬ ‫ארץ ישראל האבן גאר שטארק מעריץ געווען דעם‬ ‫ווארפן‪ ,‬זיינע פיס האבן זיך געקלאפט איינע אין‬ ‫גאון און גערעדט בשבחו‪.‬‬ ‫דעם אנדערן‪.‬‬ ‫ער האט איבער געלאזט זיינע קינדער‪.‬‬ ‫דער הייליגער ישמח משה זי"ע האט‬ ‫געפרעגט דעם גאון‪ ,‬אויב ער שפירט זיך אפשר‬ ‫הגה"ק רבי משה פירסט בעל מראה משה אב"ד‬ ‫נישט גוט אדער עפעס גייט פאר מיט אים‪.‬‬ ‫בזאשרהעל זי"ע‪,‬‬ ‫חתנו‪ ,‬הגה"ק רבי יצחק יעקב בלום מהיידושאמשון‬ ‫האט דער גאון געענטפערט פארן הייליגען‬ ‫זי"ע‪,‬‬ ‫ישמח משה‪ ,‬אז יעצט איז חצות און דערפאר‬ ‫חתנו‪ ,‬הגה"ק רבי אברהם דייטש זי"ע‪,‬‬ ‫ווארפט זיך אים זיין גאנצע גוף פון גרויס פחד השם‪,‬‬ ‫חתנו‪ ,‬הגה"ק רבי משה לייב הלר שו"ב בטבריה‬ ‫דאן האט דער הייליגע ישמח משה זיך אנגעריפן‪,‬‬ ‫זי"ע‪,‬‬ ‫דער צדיק באלאנגט אין ארץ הקודש‪.‬‬ ‫חתנו‪ ,‬הגה"ק רבי מאיר זינגער זי"ע‪.‬‬ ‫אויך האט ער זיך געזעגנט פון זיין רבין הגה"ק‬ ‫ליידער האט דער צדיק נישט מאריך ימים‬ ‫רבי מרדכי בנעט מניקלשבורג זי"ע‪ ,‬און אויך פון‬ ‫געווען אין צפת‪ ,‬ער איז נסתלק געווארן זייענדיג‬ ‫זיין רבין הגה"ק בעל החתם סופר זי"ע‪ ,‬און דער‬ ‫נאר ‪ 40‬יאר אלט‪.‬‬ ‫חתם סופר זי"ע האט דעם גאון געבעטן‪ ,‬אז ער זאל‬ ‫זיך באזעצן אין ירושלים‪ ,‬אבער רבות מחשבות‬ ‫ווערט געברענגט א מעשה נפלא‪ ,‬אז ממש‬ ‫בלב איש‪ ,‬אבער ועצת ד' תקום‪ ,‬און וויבאלד עס‬ ‫בעפאר זיין פטירה‪ ,‬איז אים נתגלה געווארן א‬ ‫איז יענע צייט געווען גאר שווער צו וואוינען אין‬ ‫‪34‬‬ ‫געוויינט מיט שרעקליכע בכיות‪ ,‬און ווען זיין‬ ‫מראה א חזיון פין הימל‪ ,‬און ער האט דאן געזען‬ ‫טאטע האט געפרעגט דעם קינד פארוואס ער‬ ‫דעם אור הגנוז וואס איז צוגעגרייט פאר די צדיקים‬ ‫וויינט אזוי‪ ,‬און אויב עפעס איז געשען היינט אין‬ ‫בעולם הבא‪ ,‬דער צדיק האט דאן געמאכט א ברכה‬ ‫חדר‪.‬‬ ‫מיטן שם המלכות "ברוך אתה… המאיר לעבדיו‬ ‫מאור הגנוז מששת ימי בראשית"‪ ,‬גלייך נאכן ברכה‪,‬‬ ‫האט דער קינד דערציילט‪ ,‬אז היינט האט זיין‬ ‫האט דער צדיק וקדוש מחזיר געווען נשמתו‬ ‫מלמד דערציילט פאר די קינדער אין חדר‪ ,‬אז דעם‬ ‫ליוצרה‪ ,‬אינעם שטוב איז געווען א פחד נורא‬ ‫סוכות איז נסתלק געווארן פון די וועלט א גרויסער‬ ‫מאוד‪.‬‬ ‫גאון וקדוש דער הייליגער גאון מווילנא זי"ע‪ ,‬און‬ ‫דער מלמד האט דערציילט דעם גרויסקייט פון‬ ‫דער הייליגער חתם סופר זי"ע האט מספיד‬ ‫דעם הייליגען גר"א‪ ,‬ער האט דערציילט פאר די‬ ‫געווען דעם גאון און גאר שטארק באוויינט אויפן‬ ‫קינדער וויפיל תורה דער גאון האט געלערנט‪ ,‬און‬ ‫אבידה פון אזא גאון וקדוש בזה"ל‪" ,‬ככל הדברים‬ ‫מיט וואסערע הייליגע עבודה דער גאון האט‬ ‫האלה וכל החזיון הזה אירע להצדיק הגאון מהו'‬ ‫געדינט דעם באשעפער און אויך זיין געוואלדיגע‬ ‫עמרם חסידא זצ"ל מרא דארעא דישראל‪ ,‬אשר‬ ‫קדושה‪.‬‬ ‫בצדקתו מילט אי נקי‪ ,‬ונשא נפשו בכפו ונסע עם כל‬ ‫ב"ב אל ארץ הקדושה‪ ,‬וכל מגמתו היה לשבת‬ ‫דאן האט דער מלמד געזאגט‪ ,‬אז מיטן פטירה‬ ‫בירושלים עיר הקודש‪ ,‬ונתעכב ע"י סיבות בצפת‬ ‫פון דעם צדיק איז געווארן א גרויסע חלל אין די‬ ‫תוב"ב‪ ,‬ואגרת שכתב זה אשתקד )נ"ל כי זה מכתב‬ ‫וועלט‪ ,‬און עס איז דא א חסרון פון נחת רוח פארן‬ ‫אחר מהמובא לעיל שהיה בשנת תקפ"ו ‪ -‬המעתיק(‬ ‫באשעפער מיט זיין פטירה‪ ,‬און דערפאר דארף זיך‬ ‫ואמנם תפילתו עשתה מחצה ואחר שלמד ולימד‬ ‫יעדע איד מקבל זיין צו משלים זיין דעם חסרון‪ ,‬און‬ ‫וריבץ תורה בצפת ד' שנים‪ ,‬נתבקש בישיבה של‬ ‫דורך דעם צוריק ברענגען דעם נחת רוח פארן‬ ‫מעלה‪ ,‬וכתבו עליו רבני א"י שממש המית עצמו‬ ‫רבוש"ע‪ ,‬און דערפאר וויינט ער אזוי‪.‬‬ ‫מתוך צער גלות השכינה‪ ,‬הוי ליום מהומה ומבוכה‬ ‫ההוא"‪.‬‬ ‫דער טאטע האט געפרעגט דעם קינד‪ ,‬וואס‬ ‫ער וויל טון צו משלים זיין דעם חסרון‪ ,‬האט דער‬ ‫נסתלק לגנזי מרומים ט"ז מרחשון בשנת‬ ‫קינד געזאגט‪ ,‬אז ער וויל יעדן טאג אויף שטיין איין‬ ‫תק"צ‪ ,‬לויט זיין בקשה האט מען דעם צדיק‬ ‫שעה פריער ווי ער שטייט אויף‪ ,‬און דעם שעה וויל‬ ‫בערדיגט אינעם ביה"ח הישן אין שטאט צפת‪ ,‬די‬ ‫ער מקדיש זיין צו משלים זיין דעם חלל פונעם‬ ‫חידוש נפלא איז געווען‪ ,‬אז מען האט יארן בעפאר‬ ‫פטירה פון דעם הייליגען גר"א זי"ע‪.‬‬ ‫קיינעם נישט באערדיגט אין דעם ביה"ח‪ ,‬וויבאלד‬ ‫עס איז נישט געווען דארט קיין געהעריג פלאץ‪,‬‬ ‫דער קינד פלעגט אזוי אויך אויף שטיין גאר‬ ‫אבער ביים הסתלקות האט מען געטראפן א‬ ‫פרי‪ ,‬אבער פון יענעם טאג און ווייטער‪ ,‬איז דער‬ ‫שיינעם מקום ווי צו לייגען דעם צדיק‪ ,‬ער איז‬ ‫קינד יעדן טאג אויף געשטאנען א שעה פריער‪ ,‬און‬ ‫געקומען למקום מנוחה נעבן דעם אלשיך הקודש‬ ‫עוסק געווען בתורה מיט א געוואלדיגע התמדה‪ ,‬די‬ ‫זי"ע נישט ווייט פונעם אר"י הקדוש זי"ע‪.‬‬ ‫צדיקי הדור האבן מעיד געווען‪ ,‬אז די טרערן וואס‬ ‫דער קינד האט געלאזט אויפן ווילנער גאון זי"ע‪ ,‬און‬ ‫זכותו הגדול יגן עלינו‬ ‫אויך זיין אויפשטיין א שעה פריער יעדן טאג‪ ,‬האט‬ ‫ועל כל ישראל אמן‪.‬‬ ‫גורם געווען זיין געוואלדיגע גדלות בתורה און‬ ‫קדושה‪.‬‬ ‫•••‬ ‫מעשיות‬ ‫ווען הרה"ק בעל אך פרי תבואה מליסקא זי"ע‬ ‫איז געווען א קליין יונגעל‪ ,‬האט ער זוכה געווען צו‬ ‫ווערט דערציילט‪ ,‬אז בשנת תקנ"ח ווען דער‬ ‫זעהן הגה"ק רבי עמרם חסידא זי"ע שהיה מלפנים‬ ‫קינד עמרם איז געווען ‪ 8‬יאר אלט‪ ,‬איז דער קינד‬ ‫אב"ד מאד‪ ,‬און ביי יענעם באזוך האט אים דער‬ ‫אהיים געקומען איין טאג פון חדר‪ ,‬און ער האט‬ ‫‪35‬‬ ‫געזאגט מיט א פשטות און ציטער‪ ,‬איך האב באמת‬ ‫הייליגער ליסקער זי"ע נאך געזאגט א תוספות‪ ,‬און‬ ‫מורא פונעם בורא כל עולמים‪ ,‬און דערפאר‬ ‫דער גאון האט זייער באוואונדערט דעם תוספות‪,‬‬ ‫פארמאך איך מיינע אויגן פון גרויס ציטער‪.‬‬ ‫און עס מחשיב געווען ווי גלייך ער וואלט עס‬ ‫•••‬ ‫געהערט צום ערשטן מאל‪ ,‬און ער האט איהם‬ ‫איין יאר פסח אויפדערנאכט ביים סדר‪ ,‬ווען‬ ‫געפרעגט‪" ,‬זאג מיר נאר מיין קינד‪ ,‬וואו האסטו‬ ‫מען האט געזאגט שפוך חמתך‪ ,‬און מען האט ווי‬ ‫געזען דעם תוספות"‪.‬‬ ‫דער מנהג איז ביי אידן אויף געמאכט די טיר פאר‬ ‫אליהו הנביא ז"ל‪,‬‬ ‫יארן שפעטער האט זיך הרה"ק מליסקא זי"ע‬ ‫אויס געדרוקט‪ ,‬אז דער גאון האט זיכער שוין‬ ‫האט דער יונגער צדיק עמרם געפרעגט פון די‬ ‫געקענט דעם תוספות‪ ,‬נאר ער האט מיט דעם‬ ‫טאטע‪ ,‬היתכן ווען מען מאכט אויף די טיר פאר‬ ‫געוואלט ארויס ווייזען דעם גרויסן ליבשאפט צו דו‬ ‫אליהו הנביא ז"ל‪ ,‬איז מען אים מקבל מיט א שמחה‬ ‫תורה און אירע לערנער‪.‬‬ ‫און מען זאגט "ברוך הבא"‪ ,‬אבער ווען מען ענדיגט‬ ‫•••‬ ‫און מען פארמאכט די טיר‪ ,‬באגלייט מען נישט‬ ‫ווערט דערציילט‪ ,‬אז ווען דער גאון וקדוש רבי‬ ‫ארויס אליהו הנביא‪.‬‬ ‫עמרם חסידא זי"ע איז געווען א קינד פון ‪ 6‬יאר‬ ‫אלט און געווען אין חדר ביי זיין מלמד‪ ,‬האט דער‬ ‫האט דער טאטע געזאגט פארן קינד‪ ,‬ווער‬ ‫מלמד כדי אריין צו ברענגען אמונה און קדושה אין‬ ‫זעהט אליהו הנביא ארויס גיין אז מען זאל אים‬ ‫די קינדער‪ ,‬דערציילט סיפורים וועגן די ל"ו צדיקים‬ ‫קענען ארויס באגלייטן‪ ,‬האט דער קינד געזאגט‬ ‫וואס דער באשעפער שיקט אראפ אין יעדן דור‪.‬‬ ‫מיט א תמימות און מיט א וואונדער‪" ,‬טאטע אזוי‬ ‫ווי מען זעהט אים אריין קומען‪ ,‬זעהט מען אים אויך‬ ‫די אלע מעשיות האבן אן געצינדן א פייער אין‬ ‫ארויס גיין"‪ ,‬ווען דער טאטע האט געהערט די‬ ‫די הערצער פון די יונגע קינדערלעך‪ ,‬און איינע‬ ‫ווערטער פונעם קינד דער צדיק‪ ,‬איז ער ממש‬ ‫נאכן אנדערן האבן אנגעהויבן בעטן‪ ,‬אז דער‬ ‫ארויס פון התפעלות פונעם קדושה פון זיין‬ ‫באשעפער זאל זיי געבן א זכי' צו קענען זעהן איינע‬ ‫געהויבען קינד‪.‬‬ ‫פון די ל"ו צדיקים‪ ,‬אין דער זייט איז אבער געזעצן‬ ‫•••‬ ‫דער קינד עמרם און גאר נישט ארויס געזאגט נאר‬ ‫אלס קינד פלעגט די מאמע געבן יעדן טאג פאר‬ ‫געזעצן שטיל‪.‬‬ ‫אירע קינדער א קיכל וואס זיי זאלן קענען עסן אין‬ ‫חדר‪ ,‬איין טאג איז דער קינד עמרם ארויס גאר פרי‪,‬‬ ‫ווען זיין מלמד האט אים געפרעגט‪ ,‬אויב ער‬ ‫און די מאמע האט נאך געשיקט דעם קיכל מיטן‬ ‫האט די זעלבע שעיפה ווי די אנדערע קינדער‪ ,‬צו‬ ‫ברודער אין חדר‪ ,‬אבער אויפן וועג האט א גוי א‬ ‫זעהן איינע פון די ל"ו צדיקים‪ ,‬אדער ער האט א‬ ‫רשע צו געכאפט דעם קיכל פונעם ברודער‪.‬‬ ‫אנדערע בקשה צום באשעפער‪ ,‬האט דער קינד‬ ‫געזאגט פארן מלמד‪ ,‬איך בעט דעם הייליגען‬ ‫און וויבאלד דער ברודער האט געמאכט א‬ ‫באשעפער‪ ,‬אז איך זאל האבן די זכי' צו זיין איינע‬ ‫רעש‪ ,‬האבן אידן וואס זענען דארט געווען צוריק‬ ‫פון די ל"ו צדיקים און זוכה זיין צו דעם קדושה‪ ,‬דער‬ ‫גענומען דעם קיכל פונעם גוי‪ ,‬אבער ווען דער‬ ‫מלמד איז נתפעל געווארן פון זיין ענטפער און אים‬ ‫צדיק עמרם האט באקומען דעם קיכל פונעם‬ ‫א קיש געגעבן אויפן שטערן‪.‬‬ ‫ברודער‪ ,‬האט ער דאס בשום אופן נישט געוואלט‬ ‫•••‬ ‫עסן‪ ,‬און ער האט געזאגט‪" ,‬עס שמעקט מיר עפעס‬ ‫שוין פון אלס יונג קינד האט זיך דער גאון‬ ‫נישט דאס קיכל"‪ ,‬ווייל דער צדיק האט מרגיש‬ ‫וקדוש געפירט מיט א געוואלדיגע קדושה וטהרה‪,‬‬ ‫געווען אפילו זייענדיג א קינד‪ ,‬אז די קיכל איז שוין‬ ‫איין טאג האט די מאמע די צדקת געזעהן‪ ,‬ווי איר‬ ‫געווען אין א האנט פון א טמא'נע גוי‪.‬‬ ‫קינד עמרם וואס איז נאך דאן געווען גאר יונג‪ ,‬האט‬ ‫•••‬ ‫מזכיר געווען דעם שם שמים מיט פארמאכטע‬ ‫אלס קינד זענען איינמאל זיינע עלטערן אוועק‬ ‫אויגן און מיט א אש קודש‪ ,‬ווען די מאמע די צדקת‬ ‫געפארן‪ ,‬און דער קינד עמרם איז געגאנגען‬ ‫האט געפרעגט דעם קינד פשט‪ ,‬האט דער קינד‬ ‫‪36‬‬ ‫שטוב פון איינע פון די חשובע גוים פון שטאט‪ ,‬און‬ ‫איינשטיין ביי א פעטער‪ ,‬ביינאכט איז געווען גאר‬ ‫וויבאלד דער צדיק האט געמאכט קידוש לבנה‬ ‫קאלט אין שטוב‪ ,‬און דער פעטער האט דעם קינד‬ ‫מיט א געוואלדיגע התלהבות דקדושה און א אש‬ ‫צוגעדעקט כדי עס זאל אים נישט זיין קאלט‪,‬‬ ‫קודש‪ ,‬איז דער משרת פון דעם גוי ארויס געקומען‪,‬‬ ‫אבער גלייך האט דאס קינד אינמיטן שלאפן אראפ‬ ‫און געסטראשעט דעם צדיק מיטן ערגסטן‪ ,‬אויב‬ ‫געווארפן דעם דעק פון זיך‪ ,‬דער פעטער האט‬ ‫ער וועט נישט איין ריען און נישט שטערן דעם גוי‬ ‫אפאר מאל פראבירט אים צו צודעקן‪ ,‬אבער‬ ‫פון שלאף‪.‬‬ ‫יעדעס מאל האט ער דעם דעק אראפ געווארפן‪.‬‬ ‫האט דער חסיד דערציילט‪ ,‬אז בשעת מעשה‬ ‫צופרי ווען מען האט דאס דערציילט פארן‬ ‫האט ער געהערט ווי דער צדיק זאגט אזוי צו זיך‬ ‫קינד‪ ,‬האט ער געזאגט‪ ,‬אז ער געדענקט בכלל‬ ‫בזה"ל‪" ,‬רבוש"ע קענסטו דען נישט אן גיין אן דעם‬ ‫נישט אז ער זאל דאס האבן געטון אינמיטן די‬ ‫איינעם גוי אויף די וועלט"‪ ,‬לפלא דעם קומענדיגע‬ ‫נאכט‪ ,‬אבער ווען די טאטע איז צוריק אהיים‬ ‫טאג האט מען געהערט אין שטאט‪ ,‬אז דער משרת‬ ‫געקומען‪ ,‬און די פעטער האט דערציילט די מעשה‬ ‫פון דעם גוי האט געכאפט א פגירה‪ ,‬כן יאבדו אויביך‬ ‫פארן טאטן‪.‬‬ ‫ד'‪.‬‬ ‫האט דער טאטע געזאגט פארן פעטער‪ ,‬גיי זיך‬ ‫אונטער דעם דעק‪ ,‬ווייל עס איז זיכער דא אין דעם‬ ‫שעטנ"ז‪ ,‬לפלא נאכן אונטער זיכן דעם מלבוש‪,‬‬ ‫האט זיך ארויס געשטעלט‪ ,‬אז עס איז טאקע‬ ‫געווען אין דעם שעטנ"ז‪ ,‬און די גוף קדוש פון דעם‬ ‫קינד האט אים נישט געלאזט זיין צו געדעקט מיט‬ ‫א דבר אסור‪.‬‬ ‫•••‬ ‫איין טאג אלס קינד איז דער צדיק געגאנגען‬ ‫אויפן גאס‪ ,‬און א גוי א רשע איז צו געקומען און‬ ‫פסול געמאכט זיין טלית קטן‪ ,‬איז דער קינד‬ ‫געבליבן שטיין אויף איין פלאץ‪ ,‬און זיך נישט‬ ‫געוואלט אוועק רירן ביז מען ברענגט אים א‬ ‫אנדערן טלית קטן‪ ,‬ווייל ער האט נישט געוואלט‬ ‫גיין קיין ד' אמות אן דעם בגד של מצוה‪.‬‬ ‫ער האט זיך דאן ארויס געכאפט פון מויל‬ ‫אויפן גוי‪ ,‬אז ער זאל אריין גיין אין דער ערד‪ ,‬לפלא‬ ‫איז דורך אפאר טאג אין דער גוי איז אריין געפאלן‬ ‫אין א גרוב און געהאט א מפלה‪ ,‬ווען מען איז דאס‬ ‫געקומען דערציילן פארן קינד עמרם‪ ,‬האט ער‬ ‫געזאגט‪ ,‬דאס איז נישט קיין פלא‪ ,‬ווייל אויך קרח‬ ‫וואס האט חוזק געמאכט פין די מצוה פון ציצית איז‬ ‫אריין אין דער ערד‪.‬‬ ‫•••‬ ‫ווערט דערציילט א מעשה נורא‪ ,‬אז ווען דער‬ ‫גאון וקדוש רבי עמרם חסידא זי"ע האט געוואוינט‬ ‫אין שטאט מאדע‪ ,‬איז דער צדיק איין נאכט ארויס‬ ‫געגאנגען מיט איינע פון די חסידים מאכן קידוש‬ ‫לבנה‪ ,‬און דער צדיק האט זיך געשטעלט קעגן דעם‬ ‫‪37‬‬ ‫חתן הגה"ק רבי דניאל פרוסטיץ ראב"ד פרשבורג‬ ‫יארצייט ט"ז מרחשון‬ ‫זי"ע און פון די גרויסע תלמידים פון הגה"ק רבי‬ ‫משה סופר בעל חתם סופר מפרשבורג זי"ע‪.‬‬ ‫הגה"ק רבי שלמה זלמן ב"ר יעקב זי"ע‪) ,‬בייטום(‬ ‫בעל דעת שלמה‪ ,‬אב"ד מילדוי סעפשי‬ ‫נאך די חתונה איז דער גאון געזעצן על תורה‬ ‫ועבודה ביים שווער אין שטאט סילאש באלאש‪ ,‬ער‬ ‫איז שוין דאן געווען מפורסם אלס א גאון וגדול‬ ‫ער איז געבוירן אין שטאט קירט קאמאראן אין‬ ‫בתורה‪ ,‬גרויסע גדולים און גאונים בדורו האבן דאן‬ ‫הונגריה‪ ,‬בשנת תר"ה‪.‬‬ ‫שוין פארברענגט מיט דעם גאון אין תורה‪.‬‬ ‫צו זיין טאטן הגה"ק רבי יעקב זי"ע‪,‬‬ ‫בשנת תרל"ה איז ער אריבער צום שטאט‬ ‫און צו זיין מאמע הצדקת מרת גיטל ע"ה‪.‬‬ ‫נייטרא‪ ,‬דארט האט ער אנגעהויבן מרביץ תורה זיין‬ ‫פאר תלמידים גאונים בתורה‪ ,‬ער האט זיך ממש‬ ‫ער איז געווען א גאון וגדול בתורה און א צדיק‬ ‫אוועק געגעבן פאר די תלמידים און מיט א‬ ‫מפורסם און א מתמיד עצום בתורה ובחסידות‪,‬‬ ‫געוואלדיגע נאמנות זיך אפ געגעבן מיט זיינע‬ ‫צדקתו לתהלה ולתפארת‪ ,‬ער האט געלערנט יומם‬ ‫תלמידים‪.‬‬ ‫ולילה מיט א געוואלדיגע התמדה‪ ,‬ער איז געווען‬ ‫באקאנט אלס א געוואלדיגע חכם און א בקי‬ ‫בשנת תרמ"ד האט מען דעם גאון אויף‬ ‫בתורה‪ ,‬ער האט מרביץ תורה געווען פאר‬ ‫גענומען אלס רב אין שטאט מילדוי סעפשי‪ ,‬דארט‬ ‫הונדערטער תלמידים‪ ,‬ער האט געהאט איין מטרה‬ ‫איז דער גאון געבליבן ביז צו זיין פטירה פאר בערך‬ ‫אין לעבן‪ ,‬צו דינען דעם באשעפער מיטן לערנען‬ ‫דרייסיג יאר‪ ,‬דארט האט דער גאון ווייטער מרביץ‬ ‫תורה און אויך מיטן אויף שטעלן תלמידים הגונים‬ ‫תורה געווען פאר זיינע תלמידים‪ ,‬און ער האט זיין‬ ‫ויראים תוכם כברם‪.‬‬ ‫גאנץ לעבן עוסק געווען בתורה ועבודה מיט א‬ ‫געוואלדיגע התמדה און התלהבות‪ ,‬ער האט אין‬ ‫בשנת תרי"ח ווען דער גאון איז געווען ‪ 13‬יאר‬ ‫זיינע תלמידים אריין געלייגט גרויסע כוחות אז זיי‬ ‫ביי די בר מצוה‪ ,‬איז זיין טאטע ליידער נסתלק‬ ‫זאלן וואקסן בתורה ויראת שמים‪.‬‬ ‫געווארן‪ ,‬דאן איז ער געגאנגען לערנען אין די‬ ‫ישיבה פון הגה"ק רבי יהודה אסאד בעל דברי‬ ‫רוב גדולים און גאונים בדורו האבן דעם גאון‬ ‫מהרי"א אב"ד סערדאהעלי זי"ע‪ ,‬דארט האט ער‬ ‫און גדול משבח געווען און מעריץ געווען‪.‬‬ ‫געלערנט פאר זיבן יאר‪ ,‬זיין רבי דער הייליגער‬ ‫צדיק רבי יהודה אסאד זי"ע האט דעם תלמיד‬ ‫הרה"ק רבי יוסף אלימלך כהנא אב"ד אונגוואר‬ ‫זייער מקרב געווען און מחבב געווען‪ ,‬ווייל דער‬ ‫זי"ע הי"ד האט געשריבן אויפן גאון בזה"ל‪" ,‬ראיתי‬ ‫תלמיד האט געלערנט ממש יומם ולילה און זיך‬ ‫הספר דעת שלמה אשר חיבר כבוד הגאון המפורסם‬ ‫נישט אוועק גערירט פון די ד' אמות של הלכה‪.‬‬ ‫צדיק תמים וכו' כקשת מו"ה שלמה זלמן בייטום‬ ‫ז"ל אשר הוא מלא בחריפות ובקיאות‪ ,‬ואני הכרתי‬ ‫בשנת תרכ"ה איז ער אריבער אין די ישיבה פון‬ ‫אותו כי הייתי דר בקירוב מקום בעת הייתי רועה‬ ‫הגה"ק רבי אברהם שמואל בנימין סופר בעל כתב‬ ‫צאן קדשים בק"ק זשאדן יע"א והיה לי עמו הרבה‬ ‫סופר זי"ע אין פרשבורג‪ ,‬אויך ביי דעם רבין האט ער‬ ‫פעמים שעשועין דאורייתא וראיתי עוצם חכמתו‬ ‫זוכה געווען צו א געוואלדיגע חביבות און קרבות‪,‬‬ ‫ובקיאתו שם לילות כימים להוציא דבר לאמיתו של‬ ‫ער איז דארט געוואקסן אין תורה אויף א גאר‬ ‫תורה"‪.‬‬ ‫הויעכע דרגה און זיך משלים געווען אין רוב‬ ‫מקצועות התורה‪.‬‬ ‫הגה"ק רבי יהושע בוקסבוים בעל אור פני‬ ‫יהושע אב"ד גאלאנטא זי"ע‪ ,‬הי"ד שרייבט אויפן‬ ‫בשנת תרכ"ט האט ער חתונה געהאט מיט‬ ‫גאון בזה"ל‪" ,‬הגאון המפורסם צדיק תמים מו"ה‬ ‫דעם טאכטער פון הגה"ק רבי משה הערצפעלד‬ ‫שלמה זלמן בייטום זצללה"ה שהיה אבד"ק‬ ‫אב"ד סילאש באלהאש בעל דברי משה השלם זי"ע‪,‬‬ ‫‪38‬‬ ‫מאלדוי‪ .‬ודכירנא עאשר הייתי שואב מים בישיבת‬ ‫הגה"ק ר' שמואל רויזענבערג בעל באר שמואל‬ ‫מאונסדארף זי"ע הביאו התלמידים חידושים‬ ‫מתוקים מהגה"ק ר' שלמה זלמן ז"ל ועתה עיינתי‬ ‫בחידושיו וראיתי כלו מחמדים פלפולים זכים‬ ‫וצחים"‪.‬‬ ‫דער זון הגה"ק רבי יעקב לייב זי"ע שרייבט אין‬ ‫דעם הקדמה פונעם ספר דעת שלמה בזה"ל‪" ,‬אין‬ ‫בדעתי לספר פה באריכות כל המאורעות שהיה‬ ‫לאבי זצ"ל כל ימי חייו‪ ,‬רוצה אני להזכיר רק בקצור‬ ‫שאבא זצ"ל היה אחד מן המתמידים הגדולים‪ ,‬יומם‬ ‫לא ישקוט וגם לילה לא נחו רעיוניו מעסק התורה‪,‬‬ ‫וערבו עליו ממש דברי תורה מדבש ונופת צופים‪,‬‬ ‫ומה מאוד שמח בחדושיו כמוצא שלל רב"‪.‬‬ ‫ער האט איבער געלאזט זיינע הייליגע‬ ‫חידושים און זיין ספר דעת שלמה על סוגיות הש"ס‪.‬‬ ‫ער האט איבער געלאזט זיינע קינדער‪.‬‬ ‫הגה"ק רבי יעקב לייב בייטום זי"ע‪,‬‬ ‫חתנו הגה"ק רבי שמואל בערגער אב"ד מישקאלץ‬ ‫זי"ע‪.‬‬ ‫נסתלק לגנזי מרומים ט"ז מרחשון בשנת‬ ‫תרע"ד‪ ,‬ומנוחתו כבוד איז אין ביה"ח אין שטאט‬ ‫מילדוי‪.‬‬ ‫זכותו הגדול יגן עלינו‬ ‫ועל כל ישראל אמן‪.‬‬ ‫‪39‬‬ ‫געקענט דארט בלייבן‪ ,‬און פון דעמאלט אן איז‬ ‫יארצייט ט"ז מרחשון‬ ‫דאס געבליבן דער משפחה נאמען‪.‬‬ ‫הרה"ק רבי יצחק ב"ר אשר ישעי' זי"ע‬ ‫זיין טאטע רבי אשר ישעי' זי"ע איז געווען א‬ ‫)גליקמאן‪-‬רובין(‪ ,‬אב"ד סאסנובצא‬ ‫גרויסער ירא שמים‪ ,‬א תלמיד חכם און א‬ ‫תמימות'דיגע איד‪ ,‬דער טאטע איז געווען פון די‬ ‫גרעסטע בעלזער חסידים אין שטאט זאלקוב‪ ,‬ער‬ ‫ער איז געבוירן אין שטאט זאלקוב‪ ,‬בשנת תרל"ה‪.‬‬ ‫איז געווען רב אין שטאט זאלקוב‪ ,‬און אויך‬ ‫שפעטער‪ ,‬ווען ער איז אריבער קיין קשאנוב‪ ,‬האט‬ ‫צו זיין טאטן הרה"ק רבי אשר ישעי' רובין מזאלקוב‬ ‫מען אים ווייטער גערופן "דער זאלקאווער רבי"‪,‬‬ ‫זי"ע‪,‬‬ ‫דער טאטע האט צוגעגרייט צום דרוק דעם סידור‬ ‫בן הרה"ק רבי נפתלי צבי רובין מראדיחוב זי"ע‪,‬‬ ‫"לב שמח" פון זיין זיידע הרה"ק רבי חנוך העניך‬ ‫בן הרה"ק רבי יצחק רובין מבראד זי"ע‪) ,‬חתן הרה"ק‬ ‫מאלעסק זי"ע בשנת תרכ"ב‪ ,‬און דער טאטע איז‬ ‫רבי שלום בעל השר שלום מבעלזא זי"ע(‪,‬‬ ‫נפטר געווארן ט"ו אדר בשנת תרע"ו‪.‬‬ ‫בן הרה"ק רבי אלימלך רובין מסאקלוב זי"ע‪,‬‬ ‫בן הרה"ק רבי אשר ישעי' רובין בעל אור ישע‬ ‫רוב פון זיין תורה האט דער צדיק רבי איציק'ל‬ ‫מראפשיץ זי"ע‪,‬‬ ‫מסאסנובצא זי"ע מקבל געווען פון זיין גרויסן זיידן‬ ‫חתן הרה"ק רבי נפתלי צבי בעל זרע קודש‬ ‫הרה"ק רבי חיים אליהו מזאלקוב זי"ע‪ ,‬וואס איז‬ ‫מראפשיץ זי"ע‪.‬‬ ‫נאך געווען דער מלמד פון הרה"ק רבי יהושע‬ ‫מבעלזא זי"ע‪ ,‬אלס יונג קינד‪ ,‬ווען מ'האט שוין‬ ‫און צו זיין מאמע הרבנית הצדקת מרת מלכה‬ ‫דערקענט אז ער איז א געוואלדיגער עילוי‪ ,‬איז ער‬ ‫פריידא ע"ה‪,‬‬ ‫געפארן קיין אלעסק‪ ,‬צו זיין עלטער זיידע‪ ,‬הרה"ק‬ ‫בת הרה"ק רבי חיים אליהו ליבערמאן מזאלקוב‬ ‫רבי חנוך העניך מאלעסק זי"ע‪ ,‬און דורך דעם האט‬ ‫זי"ע‪,‬‬ ‫דער אייניקל זוכה געווען צו מקבל זיין גאר אסאך‬ ‫חתן הרה"ק רבי חנוך העניך מאלעסק זי"ע‪,‬‬ ‫תורה און עבודת השם פונעם זיידן‪ ,‬דער זיידע האט‬ ‫חתן הרה"ק רבי שלום בעל השר שלום מבעלזא‬ ‫געהאט א ספעציעלן חביבות פאר דעם אייניקל‬ ‫זי"ע‪.‬‬ ‫און גאר אסאך איבערגעגעבן פארן אייניקל‪.‬‬ ‫ער איז געווען א איש קדוש וטהור מאוד‪ ,‬ער‬ ‫עס איז באקאנט אז דער זיידע דער צדיק רבי‬ ‫איז געווען א בקי נפלא און א למדן נפלא בתורה‪,‬‬ ‫חנוך העניך בעל לב שמח מאלעסק זי"ע האט זיך‬ ‫ער איז געווען מפורסם אלס א עילוי נפלא בתורה‬ ‫פיל פארנומען מיט נסתרות און מיט תיקוני נשמות‪,‬‬ ‫ובחסידות‪ ,‬מען פעגט אים רופן מיטן טיטל "העילוי‬ ‫און ביינאכט איז געווען א גרויסער פחד אין זיין‬ ‫מזאלקוב"‪ ,‬ער האט זיך זיין גאנץ לעבן געפירט‬ ‫צימער‪ ,‬דאס אינגל איציק'ל האט דער זיידע‬ ‫מיט א געוואלדיגע קדושה וטהרה‪ ,‬צדיקים בדורו‬ ‫גענומען שלאפן ביי זיך אין בעט‪ ,‬און ווען ער האט‬ ‫האבן מעיד געווען איבער זיין קדושה‪ ,‬און צדיקים‬ ‫באמערקט אז ער שרעקט זיך‪ ,‬האט ער‬ ‫האבן געזאגט‪ ,‬אז שוין יארן לאנג איז נישט‬ ‫ארויסגענומען א האק פון אונטער זיין קישן‪ ,‬וואס‬ ‫אראפגעקומען אזא הייליגע נשמה אויף די וועלט‪,‬‬ ‫איז דארט געלעגן קעגן די פארבלאנדזשעטע‬ ‫זיין עבדת השם איז געווען א שם דבר‪ ,‬ער האט‬ ‫נשמות‪) ,‬מ'זאגט אז דעם מנהג האט ער גענומען‬ ‫געדינט דעם באשעפער מיט א געוואלדיגע מסירת‬ ‫פון זיין שווער דער הייליגער שר שלום מבעלזא‬ ‫נפש‪ ,‬ער איז געווען באוויסט אלס א גרויסע פועל‬ ‫זי"ע(‪.‬‬ ‫ישועות בקרב הארץ‪.‬‬ ‫ווערט דערציילט איבער די געוואלדיגע‬ ‫דעם נאמען "גליקמאן" האט ער באקומען‬ ‫חביבות וואס דער זיידע דער הייליגער לב שמח‬ ‫צוליב דער גזירה פון ארויסטרייבן פרעמדע‬ ‫זי"ע האט געהאט צום אייניקל‪ ,‬פאר זיין פטירה‬ ‫בירגער פון פוילן‪ ,‬און ער האט באקומען א תושב‪-‬‬ ‫האט דער הייליגער אלעסקער זי"ע צוגערופן זיין‬ ‫שיין אויפן נאמען "גליקמאן"‪ ,‬און אזוי האט ער‬ ‫‪40‬‬ ‫הוראה פון איינעם פון די גאוני הדור‪ ,‬דער גאון רבי‬ ‫באליבטן אייניקל רבי איציק'ל‪ ,‬און געבעטן ער זאל‬ ‫יצחק אהרן איטינגא אבד"ק לעמבערג זי"ע‪.‬‬ ‫לערנען משניות פאר אים‪ ,‬דער יונגער איציק'ל‬ ‫האט געברענגט צוויי משניות'לעך‪ ,‬איינס פאר זיך‬ ‫זיינע געוואלדיגע גאוינישע כשרונות און זיין‬ ‫און איינס פארן זיידן‪ ,‬אבער דער זיידע דער‬ ‫זעלטענע שארפקייט אין לערנען‪ ,‬צוזאמען מיט‬ ‫הייליגער לב שמח האט אים געוויזן‪ ,‬אז ער דארף‬ ‫זיין געוואלדיגער בקיאות אין אלע מקצועות‬ ‫נישט קיין משניות‪ ,‬ווייל די משניות זענען ביי אים‬ ‫התורה‪ ,‬האבן זיך צונויפגעפלאכטן צו א הערליכער‬ ‫אריינגעקריצט אין הארץ‪.‬‬ ‫קרוין פון פראכט‪ ,‬און ער איז בארימט געווארן מיט‬ ‫גרויס לויב ווען מען האט אים באקרוינט מיטן‬ ‫נאך דעם הייליגען אלעסקער'ס הסתלקות‪,‬‬ ‫זעלטענעם טיטל "דער זאלקאווער עילוי"‪.‬‬ ‫ר"ח אלול בשנת תרמ"ד‪ ,‬איז ער געפארן קיין‬ ‫סאסוב צו זיין פעטער הרה"ק רבי שלמה מסאסוב‬ ‫זומער בשנת תרנ"ג האט ער חתונה געהאט מיט‬ ‫זי"ע‪ ,‬און דארט האט דער צדיק געלערנט‬ ‫הרבנית הצדקת מרת חנה הענא שפרה ע"ה‪,‬‬ ‫בחברותא מיטן גאון רבי אברהם יעקב הלוי הורוויץ‬ ‫בת הרה"ק רבי אלתר מאיר דוד הלוי ראטענבערג‬ ‫בעל צור יעקב מפראביזנא זי"ע‪ ,‬און מיט אים האט‬ ‫מוואלבראם זי"ע‪,‬‬ ‫ער געענדיגט גאנץ ש"ס‪ ,‬ווען ער איז געווען בערך‬ ‫נכד הרה"ק רבי משה מלעלוב זי"ע‪ ,‬בן הרה"ק רבי‬ ‫צוועלף יאר אלט‪.‬‬ ‫דוד'ל מלעלוב זי"ע‪,‬‬ ‫נכד הרה"ק היהודי הקדוש מפשיסחא זי"ע‪,‬‬ ‫נאכדעם אויף די עצה פון זיין פעטער הרה"ק‬ ‫בן אחר בן פון הרה"ק בעל אוהב ישראל מאפטא‬ ‫רבי יהושע מבעלזא זי"ע‪ ,‬איז ער געפארן קיין‬ ‫זי"ע‪,‬‬ ‫ברעזאן צום גאון דער הייליגער מהרש"ם זי"ע‪ ,‬און‬ ‫און אן אייניקל פונעם הייליגען שר שלום מבעלזא‬ ‫ווען ער איז געווען בערך פערצן יאר אלט האט ער‬ ‫זי"ע‪.‬‬ ‫שוין באקומען סמיכה פונעם הייליגען מהרש"ם‪,‬‬ ‫און דער מהרש"ם האט אים אהיימגעשיקט מיט די‬ ‫די רעבעצין די צדקת איז געווען באקאנט אלס‬ ‫ווערטער‪" ,‬דו ברויכסט מיך שוין נישט מער"‪.‬‬ ‫א גומלת חסד‪ ,‬און דורך איר האט דער צדיק‬ ‫געקענט זיצן און לערנען יומם ולילה אן קיין‬ ‫פון דארט איז ער צוריקגעקומען קיין זאלקוב‬ ‫שטער‪ ,‬אלול בשנת תרנ"ד אין וואלבראם איז אים‬ ‫צו זיין פאטערס הויז‪ ,‬און ער האט ממשיך געווען‬ ‫געבוירן געווארן זיין זון דער צדיק רבי יהושע‪ ,‬און‬ ‫צו לערנען מיט זיין זיידן‪ ,‬דער הייליגער צדיק רבי‬ ‫ער האט דעם קינד א נאמען געגעבן נאכן הייליגען‬ ‫חיים אליהו ליבערמאן זי"ע‪ ,‬וועלכער איז געווען א‬ ‫בעלזער רב רבי יהושע'לע זי"ע‪ ,‬וואס איז נסתלק‬ ‫ריזיגער מתמיד און א גרויסער תלמיד חכם‪ ,‬און‬ ‫געווארן יענעם יאר‪ ,‬כ"ג שבט בשנת תרנ"ד‪.‬‬ ‫דער צדיק רבי איציק'ל האט די לימודים מיטן זיידן‬ ‫יענע צייט געדענקט זיין גאנץ לעבן‪ ,‬און ער פלעגט‬ ‫ליידער איז די רעבעצין די צדקת מרת חנה הענא‬ ‫כסדר דערמאנען מיט גרויס בענקשאפט יענע טעג‬ ‫שפרה ע"ה נפטר געווארן פון די מחלה טיפוס כ"ג‬ ‫ווען ער איז געזעסן און געלערנט ביי זיין זיידן‪ ,‬און‬ ‫טבת בשנת תרע"ח‪.‬‬ ‫ער האט כסדר גע'חזר'ט א ווארט וואס די זיידע‬ ‫האט אים דאן געזאגט‪" ,‬פארענטפערן בדוחק – יא‪,‬‬ ‫בשנת תרע"ט האט ער חתונה געהאט בזיווג שני‬ ‫אבער פרעגן א קשיא בדוחק – ניין"‪.‬‬ ‫מיט הרבנית הצדקת מרת צפורה ע"ה‪,‬‬ ‫בת הגה"צ רבי משה חיים שפירא זי"ע‪,‬‬ ‫טעג און נעכט האט דער צדיק רבי איציק'ל‬ ‫בן הגה"ק רבי יעקב יצחק מבלענדוב זי"ע‪,‬‬ ‫יענע צייט מקדיש געווען פאר תורה און עבודת‬ ‫בן הרה"ק רבי אלימלך שפירא מגראדזיסק זי"ע‪,‬‬ ‫השם‪ ,‬און מיט א גרויסן דורשט האט ער‬ ‫איינגעשלונגען בלאט נאך בלאט‪ ,‬הלכה נאך הלכה‪,‬‬ ‫די רעבעצין בזיווג שני איז געווען די אלמנה פון‬ ‫ביז ער איז געשטיגן און דערהויבן געווארן צו גאר‬ ‫הרה"ק רבי יוסף הלוי ראטענבערג זי"ע‪ ,‬א ברודער‬ ‫הויכע מדרגות אין תורה‪ ,‬שוין אין זיינע בחורישע‬ ‫פון זיין שווער בזיווג ראשון הרה"ק מוואלבראם‬ ‫יארן האט ער זוכה געווען צו באקומען היתר‬ ‫‪41‬‬ ‫אנגעקומען קיין בעלזא ערב יום כיפור מיט מסירת‬ ‫זי"ע‪ ,‬און די רעבעצין האט מיטגעבראכט איר זון‬ ‫נפש ממש‪.‬‬ ‫יעקב משה‪ ,‬און דער צדיק רבי איציק'ל האט אים‬ ‫געוואלדיגע‬ ‫א‬ ‫מיט‬ ‫אויפגעצויגן‬ ‫ווען דער רב רבי יהושע'לע מבעלזא זי"ע האט‬ ‫איבערגעגעבענקייט אן קיין שום חילוק צווישן‬ ‫אים דערזען‪ ,‬האט ער אויסגערופן מיט שמחה‪,‬‬ ‫זיינע קינדער‪ ,‬די רעבעצין מרת צפורה איז‬ ‫"אה‪ ,‬איציק'ל ביזט דא? זייער גוט!"‪ ,‬און דער צדיק‬ ‫שפעטער ליידער אומגעקומען אין פאלעניץ לעבן‬ ‫רבי איציק'ל האט דערציילט‪ ,‬אז תיכף זענען זיינע‬ ‫ווארשע‪.‬‬ ‫שמערצן פון די פיס פארשוואונדן געווארן‪.‬‬ ‫דער צדיק רבי איציק'ל איז אלע יארן געפארן‬ ‫ער פלעגט דערציילן איבער יענעם יום כיפור‬ ‫קיין בעלזא צום צדיק וקדוש רבי יהושע'לע‬ ‫פאר כל נדרי‪ ,‬ווען דער רבי האט "אויפגעריסן דעם‬ ‫מבעלזא זי"ע‪ ,‬און נאכדעם צו זיין זון הרה"ק רבי‬ ‫ארון קודש" און געשריגן מיט בכיות נוראות מבטל‬ ‫ישכר דוב זי"ע‪ ,‬און נאכדעם צום אייניקל הרה"ק‬ ‫צו זיין די גזירה‪ ,‬ביז די אויגן זענען אים שיעור‬ ‫רבי אהרן זי"ע‪ ,‬ער איז אויך אסאך געפארן צום‬ ‫ארויס פון די לעכער און עס האט אויסגעזען ווי ער‬ ‫הייליגען שינאווער רב זי"ע און צום הייליגען‬ ‫קומט ממש צו כלות הנפש‪ ,‬ביז זיין זון דער צדיק‬ ‫טשארטקאווער רבי'ן זי"ע‪.‬‬ ‫רבי ישכר דוב זי"ע איז צוגעלאפן און געשריגען‪,‬‬ ‫"טאטע! טאטע!" און אים צוריקגעברענגט‪.‬‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז ווען דער צדיק רבי‬ ‫איציק'ל פלעגט קומען קיין בעלזא‪ ,‬האט אים דער‬ ‫בשנת תרס"א‪ ,‬ווען ער איז געווען בערך זעקס‬ ‫צדיק רבי יהושע'לע מבעלזא זי"ע שטארק מקרב‬ ‫און צוואנציג יאר אלט‪ ,‬האבן די וואלבראמער‬ ‫געווען און פארבראכט מיט אים אין לערנען‪ ,‬טראץ‬ ‫חסידים אין שטאט סאסנאוויץ אים פארגעלייגט צו‬ ‫זיין יונגן עלטער‪.‬‬ ‫קומען זיין א דיין און מורה הוראה אין שטאט‪ ,‬נעבן‬ ‫דעם עלטערן דיין הגה"ק רבי אברהם מאיר‬ ‫און דער צדיק רבי איציק'ל האט געדענקט‬ ‫גיטלער זי"ע‪ ,‬די שטאט סאסנאוויץ איז דעמאלט‬ ‫יעדעס ווארט וואס דער רבי האט געזאגט‪ ,‬און‬ ‫געווען א נייע אינדוסטריעלע שטאט נעבן דער‬ ‫פלעגט איבערחזר'ן די תורות אות‪-‬ביי‪-‬אות אן קיין‬ ‫דייטשער גרעניץ‪ ,‬מיט בערך דרייסיג טויזנט אידן‬ ‫שום אנשטרענגונג‪.‬‬ ‫פון הונדערט און פופציג טויזנט איינוואוינער‪.‬‬ ‫עלטערע חסידים פלעגן שטיין און זיך צוהערן‬ ‫שפעטער איז ער געווארן רב אין שטאט‬ ‫ווי דאס יונגע קינד חזר'ט איבער די תורה אן‬ ‫סאסנובצא‪ ,‬און ער האט דארט געעפנט א ישיבה‬ ‫אויסלאזן קיין איין ווארט‪ ,‬ביים טיש איז זיין פלאץ‬ ‫און בית המדרש אין זיין הויז‪ ,‬און ער פלעגט‬ ‫געווען לעבן דעם רבין‪ ,‬און פארן זאגן תורה פלעגט‬ ‫פארלערנען מורא'דיגע טיפע שיעורים פאר שעות‬ ‫דער רב רבי יהושע'לע זי"ע זיך אויסדרייען צו אים‬ ‫לאנג )אמאל ביז ‪ 8‬שעה רצופות!( פאר בחורים און‬ ‫און פרעגן‪" ,‬איציק'ל לעבן‪ ,‬ביזט דא?"‪ ,‬און ערשט‬ ‫לומדים‪ ,‬און גרויסע גאונים און צדיקים בדורו‬ ‫דערנאך אנגעהויבן זאגן תורה‪.‬‬ ‫האבן געשיקט זייערע קינדער לערנען ביי אים‪ ,‬און‬ ‫מען האט דערציילט‪ ,‬אז דער הייליגער אבני נזר‬ ‫דער צדיק רבי איציק'ל זי"ע האט דערציילט‪,‬‬ ‫מסאכטשוב זי"ע האט גאר שטארק באוואונדערט‬ ‫אז איין יאר האט אויסגעבראכן די מחלה כאלירע‬ ‫די גדלות און חריפות התורה פונעם צדיק רבי‬ ‫אין מזרח גאליציע‪ ,‬און די רעגירונג האט‬ ‫איציק'ל זי"ע‪.‬‬ ‫פארשפארט אלע באנען און וועגן קיין בעלזא‪.‬‬ ‫דער צדיק רבי איציק'ל זי"ע איז געווען‬ ‫אבער רבי איציק'ל האט נישט געוואלט‬ ‫באליבט ביי יעדן איינעם‪ ,‬אפילו ביי די פרייע אידן‬ ‫אויפגעבן אויף פארן צום רבין אויף די ימים נוראים‪,‬‬ ‫פון שטאט‪ ,‬צוליב זיין געוואלדיגער עניוות און‬ ‫און ער האט זיך אנגעגארטלט די לענדן‪ ,‬גענומען‬ ‫מענטשליכקייט‪ ,‬ער האט געקענט כמעט גאנץ‬ ‫די שיך אויף די פלייצעס‪ ,‬און איז געגאנגען צופוס‬ ‫ש"ס אויסנווייניג און איז געווען א בקי נפלא אין‬ ‫מיט געשוואלענע און קראנקע פיס ביז ער איז‬ ‫‪42‬‬ ‫תלמיד חכם און אין כבוד רבו‪ ,‬און פון דעמאלט אן‬ ‫שולחן ערוך און הלכות‪ ,‬גרויסע גאונים האבן‬ ‫האט ער זיך געמאכט ווי א שטומער‪ ,‬און דער רבי‬ ‫באוואונדערט זיין געוואלדיגע בקיאות אין רוב‬ ‫האט אים מער קיינמאל נישט געקענט אריינציען‬ ‫מקצועות התורה‪.‬‬ ‫אין א שמועס אין לערנען‪ ,‬און ווען דער רבי האט‬ ‫אים אמאל געוואלט פרעגן‪ ,‬איז ער אנטלאפן ווי‬ ‫זיין שטוב איז געווען פול מיט רבנים און‬ ‫פון פייער‪ ,‬דאס איז געווען זיין אמתע התבטלות‬ ‫סוחרים פון גאנץ פוילן )ווארשע‪ ,‬לאדזש‪,‬‬ ‫צום הייליגען בעלזא רב זי"ע‪.‬‬ ‫לעמבערג‪ ,‬בריסק‪ ,‬א‪.‬א‪.‬וו‪ (.‬וואס זענען געקומען צו‬ ‫דין תורה'ס און בוררות‪ ,‬ער איז אלעמאל געווען‬ ‫דער צדיק רבי איציק'ל איז געווען באוויסט‬ ‫דער שואל ומשיב און געפסק'נט אן קיין שום פחד‪,‬‬ ‫אלץ א איש קדוש מאוד וואס האט זיך געפירט מיט‬ ‫נאר די ריינע אמת‪ ,‬ער פלעגט פסק'ענען קלאר און‬ ‫א געוואלדיגע קדושה‪ ,‬אבער דאס איז געקומען‬ ‫שנעל‪ ,‬ספעציעל דאנערשטאג ווען די פרויען‬ ‫צוזאמען מיט זיין געוואלדיגע עניוות‪ ,‬ער האט זיך‬ ‫זענען געקומען מיט שאלות אויף די גענז‪.‬‬ ‫ארויסגעדרייט פון ווערן מכבוד און זיך כסדר‬ ‫פראבירט צו באהאלטן אז מען זאל נישט מאכן‬ ‫חוץ זיין גאונות ובקיאות התורה‪ ,‬האט מען‬ ‫קיין גרויס וועזן פון אים‪.‬‬ ‫געזען אויף זיין פנים א געוואלדיגע הייליגקייט און‬ ‫פרישות‪ ,‬זיין זון רבי יהושע'לע האט דערציילט‪ ,‬אז‬ ‫אבער די עבודה פון דעם צדיק שבת קודש איז‬ ‫אפילו אינמיטן טיפן שלאף‪ ,‬אויב ער האט זיך‬ ‫געווען גאר גאר געהויבען‪ ,‬און מען האט געזאגט‬ ‫געדארפט קראצן דעם גוף‪ ,‬האט ער דאס נישט‬ ‫אויף דעם צדיק‪" ,‬שבת קודש איז ער א רבי‪ ,‬און‬ ‫געטון מיט די הענט‪ ,‬נאר דאס אייביג געטון מיט א‬ ‫אינדערוואכן איז ער א רב"‪.‬‬ ‫חפץ אדער א בגד‪ ,‬כדי נישט אנצורירן דעם גוף מיט‬ ‫די בלויזע הענט‪.‬‬ ‫נאך אכט יאר זיין רב אין שטאט סאסנובצא‬ ‫איז ער ל"ע קראנק געווארן אויף די לונגען‪ ,‬און די‬ ‫טראץ זיין גרויסער כבוד אין שטאט‪ ,‬איז ער‬ ‫דאקטוירים האבן אים פארבאטן צו פארלערנען‬ ‫געבליבן א בעלזער חסיד מיט אן‬ ‫פאר אנדערע‪ ,‬ער האט דעמאלט אפגעגעבן זיין‬ ‫אומבאשרייבליכער התבטלות‪ ,‬ער האט קיין איין‬ ‫גאנצע צייט צו לערנען מיט זיינע אייגענע קינדער‬ ‫יאר נישט פארפעלט צו פארן קיין בעלזא‪ ,‬און האט‬ ‫טעג און נעכט‪ ,‬ער האט שעהן לאנג געלערנט מיט‬ ‫זיך דארט אין בעלזא אינגאנצן מבטל געווען פארן‬ ‫זיינע זין‪ ,‬און נישט איינמאל האבן זיי‬ ‫רבין אזוי ווי א פשוטער חסיד‪ ,‬ער איז געשטאנען‬ ‫איבערגעהיפט א נאכט שלאף‪ ,‬און זיינע קינדער‬ ‫בעפאר זיין רבין מיט א אמתע אימה ופחד און יראת‬ ‫האבן שוין ביי די בר מצוה געקענט גאנץ ש"ס‪.‬‬ ‫הכבוד‪.‬‬ ‫ווערט דערציילט‪ ,‬אז אמאל האט ער געלערנט‬ ‫איינמאל‪ ,‬ווען ער איז אריינגעקומען אין בית‬ ‫מיט איינעם פון זיינע זין‪ ,‬וואס איז נאך געווען א‬ ‫המדרש‪ ,‬האט אים דער רבי באמערקט‪ ,‬און איז אים‬ ‫קליין קינד‪ ,‬און פון גרויס אהבת התורה האט ער‬ ‫אנטקעגן געגאנגען מיט שמחה‪ ,‬און אנגעהויבן‬ ‫נישט באמערקט ווי שפעט עס איז‪ ,‬און אזוי‬ ‫מיט אים שמועסן אין שווערע סוגיות‪.‬‬ ‫געזעסן און געלערנט בערך פינף שעה אין דער‬ ‫נאכט‪ ,‬ביז די מאמע די רעבעצין איז אריינגעקומען‬ ‫אינמיטן האט רבי איציק'ל אנגעוויזן א מראה‬ ‫און אים איבערגעהאקט און געזאגט‪" ,‬וואס ווילסטו‬ ‫מקום אין ש"ס וואס ווייזט ווי ער זאגט‪ ,‬און דער רבי‬ ‫פון אים האבן‪ ,‬מיינסט יעדער האט אזא קאפ ווי‬ ‫דער הייליגער בעלזא רב איז תיכף געלאפן צום‬ ‫דיר?"‪ ,‬אבער מיט אזא סדר היום איז נישט קיין‬ ‫ספרים שאנק‪ ,‬אליין ארויפגעקראכן אויף דער‬ ‫וואונדער‪ ,‬וואס זיינע זין האבן שוין געקענט ש"ס‬ ‫לייטער‪ ,‬און אראפגענומען די גמרא‪.‬‬ ‫ביי די בר מצוה‪.‬‬ ‫ווען רבי איציק'ל האט דאס געזען‪ ,‬איז ער‬ ‫ער האט איבער געלאזט נאך זיך זיינע הייליגע‬ ‫געווארן בלאס ווי די וואנט‪ ,‬ווייל ער האט‬ ‫קינדער‪.‬‬ ‫געהאלטן אז ער איז דא נכשל געווען אין שימוש‬ ‫‪43‬‬ ‫ארבעט‪ ,‬ביי דער לוי' זענען געווען די אדמו"רים פון‬ ‫בנו‪ ,‬הרה"ק רבי יהושע זי"ע‪ ,‬הי"ד‪ ,‬ממלא מקום‬ ‫פינטשוב‪ ,‬וואלבראם‪ ,‬חנטשין‪ ,‬ראדאמסק‪,‬‬ ‫אביו‪ ,‬חתן הרה"ק רבי יהושע העשיל הורוויץ‪-‬‬ ‫דאמבראווע‪ ,‬בענדין און קאזשיגלאוו‪.‬‬ ‫שטערנפעלד פון חנטשין–אלקוש זי"ע‪ ,‬הי"ד‪,‬‬ ‫בתו‪ ,‬הרבנית הצדקת מרת גאלדא בריינדל ע"ה‪,‬‬ ‫אין ספר "ברכת שלמה" ווערט דערציילט וואס‬ ‫הי"ד‪ ,‬אשת הרה"צ רבי חנוך העניך רובין זי"ע‪ ,‬בן‬ ‫הרה"צ רבי אלימלך זינגער הי"ד האט דערציילט‪,‬‬ ‫הרה"ק רבי אשר ישעי' מראפשיץ זי"ע‪,‬‬ ‫אז עס זענען געקומען צענדליגער אדמו"רים און‬ ‫בתו הרבנית הצדקת מרת פייגא יוכבד ע"ה‪ ,‬הי"ד‪,‬‬ ‫רבנים‪ ,‬און אלע זענען געפארן מיט וועגענער צום‬ ‫אשת הרה"צ רבי דוד יהושע האלבערשטאם אב"ד‬ ‫בית החיים‪ ,‬חוץ דער הייליגער ראדאמסקער רבי‪,‬‬ ‫אלט סאסנובצא זי"ע‪ ,‬נכד הרה"ק רבי ישעי'‬ ‫וואס האט באגלייט דעם נפטר צופוס דעם גאנצן‬ ‫מטשעחויב זי"ע‪,‬‬ ‫וועג‪ ,‬כאטש ער איז אן קיין ספק געווען דער‬ ‫בתו‪ ,‬הצדקת מרת רבקה ע"ה‪ ,‬הי"ד‪ ,‬אשת הרה"ח ר'‬ ‫שוואכסטער פון אלע רבנים‪ ,‬און ער האט געקענט‬ ‫שמחה יוסף מילינארסקי ז"ל‪,‬‬ ‫באצאלן פאר אלע וועגענער צוזאמען‪.‬‬ ‫בנו‪ ,‬הרה"ק רבי נפתלי צבי זי"ע‪ ,‬שפעטער דער‬ ‫סאסנאוויץ‪-‬קוידענאווער רבי אין אמעריקע‪ ,‬חתן‬ ‫מ'דערציילט אויך‪ ,‬אז דער הייליגער‬ ‫הרה"צ רבי נחמי' פרלוב מקוידנוב זי"ע‪,‬‬ ‫ראדאמסקער רבי זי"ע איז יענע נאכט נישט‬ ‫בנו‪ ,‬הגאון רבי שלום זי"ע‪ ,‬הי"ד‪,‬‬ ‫געגאנגען שלאפן‪ ,‬כאטש ער האט זיך נישט גוט‬ ‫בתו‪ ,‬הצדקת מרת ביילא ע"ה‪ ,‬הי"ד‪ ,‬אשת הגאון רבי‬ ‫געפילט און איז געווען זייער קראנק‪ ,‬און ער האט‬ ‫זכרי' שמחה טורנהיים זי"ע‪,‬‬ ‫געזאגט‪" :‬אז דער צדיק ליגט אויף דער ערד‪ ,‬ווי קען‬ ‫בנו‪ ,‬הגאון רבי אלתר מאיר דוד זי"ע‪ ,‬הי"ד‪,‬‬ ‫איך שלאפן אין בעט"‪.‬‬ ‫בתו‪ ,‬הצדקת מרת שיינדל ע"ה‪ ,‬הי"ד‪ ,‬אשת הגאון‬ ‫רבי יחיאל מאיר יעקובאוויטש זי"ע‪,‬‬ ‫די ראשי קהילה האבן צוגעזאגט ווייטער צו‬ ‫בנו‪ ,‬הגאון רבי דוב בער זי"ע‪ ,‬הי"ד‪,‬‬ ‫געבן פאר די אלמנה די געהאלט וואס מ'האט‬ ‫בנו‪ ,‬הילד יעקב משה ע"ה‪ ,‬וואס איז נפטר געווארן‬ ‫געגעבן פארן צדיק רבי איציק'ל בחייו‪ ,‬און דערצו‬ ‫אלס קינד בשנת תרפ"א‪.‬‬ ‫פינף טויזנט זלאטעס פאר יעדן זון און צען טויזנט‬ ‫פאר יעדער טאכטער‪ ,‬וואס דאס אליינס איז געווען‬ ‫בשנת תר"ץ איז דער צדיק ליידער קראנק‬ ‫א גרויסער חידוש אין יענע יארן אין גאנץ פוילן און‬ ‫געווארן מיט די מחלה פון טיפוס‪ ,‬און ווען די מצב‬ ‫גאליציע‪ ,‬אבער דאס ווייזט וואסערע קשר די אידן‬ ‫איז געווארן קריטיש‪ ,‬און די דאקטוירים האבן‬ ‫אין שטאט האבן געהאט צו דעם צדיק וקדוש‪.‬‬ ‫מייאש געווען‪ ,‬האבן די טעכטער געוואלט‬ ‫ברענגען א דאקטאר וואס איז ליידער געווען א‬ ‫נסתלק לגנזי מרומים ט"ז מרחשון בשנת‬ ‫משומד‪.‬‬ ‫תר"ץ‪ ,‬זייענדיג בערך פינף און פופציג יאר אלט‪,‬‬ ‫ומנוחתו כבוד איז אין ביה"ח אין שטאט‬ ‫ווען דער צדיק וקדוש רבי איציק'ל האט דאס‬ ‫סאסנובצא‪ ,‬פאר די מלחמה איז דארט געווען א‬ ‫געהערט‪ ,‬איז ער דערציטערט געוואר‪ ,‬און מיט די‬ ‫גרויסע אוהל אויף ציון‪ ,‬אבער עס איז ליידער חרוב‬ ‫לעצטע כוחות געשריגן‪" ,‬אין אזוינע הויכע מינוטן‬ ‫געווארן ביי די צווייטע וועלט מלחמה‪.‬‬ ‫ווילט עטץ איך זאל אנקוקן דעם רשע"‪ ,‬די טעכטער‬ ‫האבן זיך צעוויינט און געפרעגט‪" ,‬טאטע! טאטע!‬ ‫נאך די מלחמה האט דער זון רבי נפתלי צבי‬ ‫וואס זאלן מיר טון?"‪ ,‬האט ער ביטער געזיפצט און‬ ‫זי"ע איבער געבויעט די ציון‪ ,‬אבער א אוהל האט‬ ‫געענטפערט מיט א קרעכץ‪" ,‬אוי! הלוואי וואלט‬ ‫ער שוין נישט געוואלט בויען‪ ,‬ווייל ער האט נישט‬ ‫נאך צייט געוועהן צו שיקן א טעלעגראם קיין‬ ‫געוואלט געבן צו פיל געלט פאר די רשעים די‬ ‫בעלזא"‪ ,‬דאס זענען געווען זיינע לעצטע ווערטער‪.‬‬ ‫פאלאקן‪.‬‬ ‫ווערט דערציילט‪ ,‬אז טויזנטער אידן זענען‬ ‫זכותו הגדול יגן עלינו‬ ‫געקומען צו דער לוי'‪ ,‬די אידישע געשעפטן זענען‬ ‫ועל כל ישראל אמן‪.‬‬ ‫געווען פארמאכט און מ'האט אפגעשטעלט די‬ ‫‪44‬‬ ‫•••‬ ‫מעשיות‬ ‫דער טשעבינער רב זי"ע האט אמאל גערעדט‬ ‫וועגן די גאונים וואס האבן אמאל באשיינט‬ ‫אין דער משפחה ווערט דערציילט וועגן די‬ ‫אייראפע‪ ,‬האט איינער געזאגט אויף א באקאנטן‬ ‫באבע הרבנית הצדקת מרת רויזעלע ע"ה‪ ,‬די‬ ‫מענטש‪ ,‬אז זיינע כשרונות ווייזן אז ער איז געווען‬ ‫רעבעצין פונעם זיידן רבי חיים אליהו ליבערמאן‬ ‫א עילוי‪ ,‬האט דער טשעבינער רב געזאגט‪" ,‬היינט‬ ‫זי"ע די טאכטער פונעם הייליגען לב שמח‬ ‫רופט מען יעדן גרויסן לערנער א עילוי‪ ,‬אין מיינע‬ ‫מאלעסק זי"ע‪ ,‬אז זי האט געפירט א קליידער‬ ‫צייטן האב איך געקענט נאר איין עילוי‪ ,‬און זיין‬ ‫געשעפט‪ ,‬כדי איר חשוב'ער מאן זאל קענען זיצן‬ ‫נאמען איז געווען "דער זאלקאווער עילוי"‪.‬‬ ‫על התורה ועבודת השם אן קיין דאגות הפרנסה‪.‬‬ ‫•••‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬ווי אזוי דער צדיק רבי‬ ‫ווען דער הייליגער רוזשינער זי"ע איז אמאל‬ ‫איציק'ל זי"ע איז געווארן רב אין שטאט‬ ‫געווען אין לעמבערג‪ ,‬איז זי אריין צו אים מיט א‬ ‫סאסנאוויץ‪ ,‬אין שטאט סאסנאוויץ האט געוואוינט‬ ‫קוויטל‪ ,‬און געבעטן ער זאל איר בענטשן מיט‬ ‫א גביר‪ ,‬ר' לייבעלע בינדער ז"ל‪ ,‬וואס איז‬ ‫הצלחה אינעם געשעפט‪.‬‬ ‫אריינגעפאלן אין צרות מיט דער רוסישער‬ ‫רעגירונג‪ ,‬ווייל ער האט געבויט א הויז פון פיר‬ ‫האט זיך דער הייליגער רוזשינער געוואנדען‬ ‫שטאק אויף אן ארט וואו מ'האט נאר ערלויבט‬ ‫צו די חסידים און געזאגט‪" ,‬זעט‪ ,‬די פרוי אליין איז‬ ‫צוויי‪.‬‬ ‫ראוי צו נעמען קוויטלעך פון חסידים‪ ,‬און זי בעט‬ ‫ביי מיר א ברכה אז זי זאל מצליח זיין מיט פארקויפן‬ ‫מ'האט אים געשטעלט צו געריכט‪ ,‬און ער‬ ‫קליידער פאר גוי'אישע פויערן"‪ ,‬און ער האט‬ ‫האט צוגעזאגט דעם וואלבראמער רבי הרה"ק רבי‬ ‫מפליא געווען איר מסירת נפש צו העלפן איר‬ ‫אלתר מאיר דוד הלוי ראטענבערג זי"ע‪ ,‬אז אויב ער‬ ‫גרויסע מאן עוסק זיין בתורה יומם ולילה‪.‬‬ ‫וועט אים געבן א ברכה און ער וועט געווינען‪ ,‬וועט‬ ‫•••‬ ‫ער אים געבן טויזנט רובל‪ ,‬און דער צדיק‬ ‫ווערט דערציילט‪ ,‬אז ווען זיין פאטער רבי אשר‬ ‫מוואלבראם האט אים געגעבן א ברכה‪ ,‬און ער האט‬ ‫ישעי' זי"ע איז נפטר געווארן‪ ,‬האט אים דער צדיק‬ ‫טאקע געוואונען‪ ,‬קעגן אלע אויסזיכטן‪.‬‬ ‫הרה"ק רבי ישכר דוב מבעלזא זי"ע מספיד געווען‬ ‫דער גביר ר' לייבעלע האט געבעטן דעם‬ ‫און געזאגט די ווערטער‪" ,‬ברוך מבנים אשר"‪ ,‬דאס‬ ‫וואלבראמער רבי'ן‪ ,‬אז ער זאל צו אים שיקן זיין‬ ‫הייסט‪ ,‬פון רבי אשר'ס קינדער זעט מען ווערט דער‬ ‫איידעם רבי איציק'ל אויף א שבת‪ ,‬און דעמאלט‬ ‫רבי אשר איז געווען‪.‬‬ ‫וועט ער אים איבערגעבן דאס געלט‪ ,‬אין אמת'ן‬ ‫האט ער געוואלט‪ ,‬אז די שטאט זאל אים קענען‬ ‫אזוי ווערט אויך דערציילט‪ ,‬אז אמאל נאך זיין‬ ‫לערנען פון נאנט‪ ,‬און זען צי ער פאסט פאר דער‬ ‫פטירה איז זיין רעבעצין אריין צום הייליגען בעלזא‬ ‫רבנות פון סאסנאוויץ‪.‬‬ ‫רב‪ ,‬און דער רבי האט זיך אביסל אונטערגעהויבן‬ ‫פון זיין שטול‪ ,‬און געזאגט‪" ,‬אז ער וויל איר מכבד‬ ‫דער איידעם רבי איציק'ל איז טאקע געקומען‬ ‫זיין מיט כבוד התורה צוליב אירע חשוב'ע קינדער"‪.‬‬ ‫אויף א שבת‪ ,‬און פרייטאג צו נאכטס געפראוועט א‬ ‫•••‬ ‫טיש‪ ,‬מיט דברי תורה‪ ,‬אמרות‪ ,‬און זמירות אויפן‬ ‫ווערט דערציילט‪ ,‬אז נאך זייענדיג גאר יונג איז‬ ‫נוסח פון זיינע הייליגע עלטערן‪ ,‬און דער גביר ר'‬ ‫ער שוין געווען מפורסם מיט זיין גדלות ובקיעות‬ ‫לייבעלע האט אים אפגעהאלטן עטליכע וואכן‪ ,‬און‬ ‫התורה‪ ,‬און ווער ער איז נאך געווען א‬ ‫זיין טיש איז געווארן א שם דבר‪ ,‬און אלע‪ ,‬חסידים‬ ‫יונגערמאנטשיק‪ ,‬האט הרה"ק רבי יהושע מבעלזא‬ ‫און לומדים‪ ,‬בעלי בתים און פשוט'ע אידן‪ ,‬האבן‬ ‫זי"ע זיך אויסגעדרוקט אויפן צדיק רבי איציק'ל‬ ‫געוואלט אז ער זאל ווערן דער רב‪ ,‬באלד איז‬ ‫בזה"ל‪" ,‬אזעלכע איציק'לעך ווערן געבוירן איינמאל‬ ‫אוועק א משלחת קיין וואלבראם מיט א כתב‬ ‫אין צוויי הונדערט יאר"‪ ,‬נאך א נוסח איז דא‪" ,‬אזא‬ ‫רבנות‪ ,‬אונטערגעשריבן פון רוב שטאט‪ ,‬און ער איז‬ ‫הויכע נשמה ווי זיינע קומט אראפ אויף דער וועלט‬ ‫אנגעקומען אין סאסנאוויץ מיט גרויס שמחה‪.‬‬ ‫נאר איינמאל אין הונדערט יאר"‪.‬‬ ‫‪45‬‬ ‫אין די שבת'דיגע בגדים‪ ,‬ווען די באן איז‬ ‫•••‬ ‫אנגעקומען קיין קראקא‪ ,‬און רבי איציק'ל האט‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז דער בענדינער רב‪,‬‬ ‫געזען דעם גרויסן עולם‪ ,‬טויזנטער אידן וואס פארן‬ ‫הגאון רבי ישכר בער גרויבארט זי"ע‪ ,‬האט זיך צום‬ ‫קיין בעלזא מיט פארטרויערטע פנימער‪ ,‬האט ער‬ ‫צדיק רבי איציק'ל באצויגן ווי צו א פריינט‪ ,‬כאטש‬ ‫פארשטאנען וואס עס איז געשען‪ ,‬און איז‬ ‫ער האט אנפאנג געהאט טענות אויף דער רבנות‬ ‫אוועקגעפאלן אין חלשות פון גרויס צער‪.‬‬ ‫פון סאסנאוויץ‪ ,‬ווייל איידער סאסנאוויץ איז‬ ‫•••‬ ‫געווארן א באזונדערע שטאט‪ ,‬האט עס געהערט‬ ‫דער זון רבי נפתלי צבי זי"ע האט דערציילט‪ ,‬אז‬ ‫צו אים‪.‬‬ ‫צוריקגייענדיג פון דער לוי' פון זיין גרויסן רבין‬ ‫מבעלזא‪ ,‬איז ער געגאנגען צוזאמען מיט זיין קרוב‬ ‫אבער צום סוף האט ער אים באשטעטיגט‬ ‫הרה"ק רבי פייוויש מיאווראוו זי"ע‪ ,‬און ער האט‬ ‫שריפטליך אז ער טרעט אפ פון זיין רעכט אויף‬ ‫אים געהערט זיפצן און שרייען פון טיפן הארץ‪,‬‬ ‫דער רבנות אין סאסנאוויץ‪ ,‬און דער בענדינער רב‬ ‫"אוי! וואס וועט זיין!"‪ ,‬האט דער טאטע רבי‬ ‫אליין פלעגט קומען צו אים כסדר און אויך‬ ‫איציק'ל‪ ,‬מיט טרערן אין די אויגן‪ ,‬אים געזאגט‪,‬‬ ‫אנדערע חשוב'ע מענטשן פון שטאט סאסנאוויץ‪,‬‬ ‫"מ'דארף זיך מחזק זיין‪ ,‬געלויבט דער באשעפער אז‬ ‫און אלע האבן אים געגעבן גרויס כבוד ווי א גאון‬ ‫מיר האבן א רבי"‪.‬‬ ‫וגדול און א בקי אין תורה און פוסקים‪ ,‬אפילו‬ ‫זייענדיג נאך דאן גאר יונג‪.‬‬ ‫און דער טאטע רבי איציק'ל ער האט אים‬ ‫•••‬ ‫דערציילט‪ ,‬לאמיך דיר דערציילן וואס מיינע אויגן‬ ‫דער זון רבי נפתלי צבי זי"ע האט דערציילט‪,‬‬ ‫האבן געזען‪ ,‬מיט יארן צוריק‪ ,‬ווען דער היינטיגער‬ ‫איבער די געוואלדיגע קשר וואס זיין טאטע רבי‬ ‫רבי הרה"ק רבי אהרן איז נאך געווען א קליין קינד‪,‬‬ ‫איציק'ל האט געהאט צו די הייליגען בעלזא רבי'ס‪,‬‬ ‫בין איך געשטאנען צווישן די אייניקלעך פון מיין‬ ‫שבת קודש כ"ב חשון בשנת תרפ"ז זענען מיר‬ ‫פעטער דעם הייליגען בעלזער רב‪ ,‬און איינער פון‬ ‫געזעסן ביי די סעודה שלישית )דער טאטע פלעגט‬ ‫די אייניקלעך‪ ,‬רבי נחום אהרן פון מאגעראוו‪ ,‬האט‬ ‫גאר שטארק מאריך זיין ביי סעודה שלישית(‪ ,‬און‬ ‫זיך געשפילט מיט אנדערע קינדער‪ ,‬און עס איז‬ ‫מיט אמאל האט געקלונגען דער טעלעפאן אין‬ ‫געקומען צו א קריגעריי‪.‬‬ ‫שטוב‪.‬‬ ‫האט נחום אהרן זיך באנוצט מיט זיין יחוס‪ ,‬און‬ ‫דער טאטע רבי איציק'ל זי"ע האט גלייך‬ ‫איז אנטלאפן צום מזרח וואנט‪ ,‬וואו ער האט‬ ‫מרגיש געווען וואס עס טוט זיך ביי זיין רבי'ן רבי‬ ‫געוואוסט אז מ'וועט אים נישט נאכיאגן‪ ,‬דאס האט‬ ‫ישכר דוב זי"ע אין בעלזא‪ ,‬און ער האט‬ ‫נישט געפאלן דעם קליינעם אהרן‪ ,‬און ער האט‬ ‫אויסגעשריגן‪" ,‬אוי וויי‪ ,‬ווער ווייסט וואס הערט זיך‬ ‫אים מוסר געזאגט און געזאגט‪" ,‬נחום אהרן לעבן‪,‬‬ ‫אין בעלזא!"‪ ,‬ווייל דעם גאנצן שבת האט ער שוין‬ ‫איך בעט דיר‪ ,‬זאלסט נישט אויסניצן דעם זיידנ'ס‬ ‫געדאווענט פארן רבי'ן‪ ,‬ווייל ער האט געוואוסט אז‬ ‫כח‪ ,‬נאר צו עבודת השם‪ ,‬צו לערנען און צו‬ ‫ער איז אין סכנה‪ ,‬און ער האט געמאכט א מי שברך‬ ‫דאווענען‪ ,‬און נישט אויף אנדערע זאכן"‪ ,‬און רבי‬ ‫דורכן גבאי ר' אלתר מרדכי הכהן‪ ,‬עס איז אונז‬ ‫איציק'ל האט פארענדיגט‪" ,‬אז אלס קליין קינד‬ ‫געווען א חידוש וואס ער מאכט א מי שברך ביי‬ ‫האט ער שוין געהאט אזא השגה‪ ,‬האב איך דיר דאך‬ ‫מנחה‪ ,‬און דער לאנגער טעלעפאן קלונג האט‬ ‫געזאגט אז מיר האבן א רבי"‪.‬‬ ‫נישט געמאלדן קיין גוטע בשורה‪.‬‬ ‫•••‬ ‫דער אייניקל הרה"צ ר' יוסף ברוך גליקמאן‪-‬‬ ‫מען האט שנעל געדאווענט מעריב‪ ,‬נישט ווי‬ ‫רובין זצ"ל האט דערציילט‪ ,‬בשם זיין פאטער דער‬ ‫דער מנהג איז געווען ביים טאטן‪ ,‬און ער האט‬ ‫הייליגער צדיק רבי יהושע'לע הי"ד‪ ,‬אז אין בעלזא‬ ‫געמאכט הבדלה מיט א ביטערן געוויין‪ ,‬און דער‬ ‫איז געווען דער מנהג‪ ,‬אז דעם ערשטן קוויטל גיט‬ ‫עולם האט נישט געוואוסט פארוואס‪ ,‬מ'איז גלייך‬ ‫אריין אן אייניקל פון ראפשיץ‪ ,‬און די גרויסע‬ ‫מוצש"ק געפארן מיטן שנעל‪-‬באן קיין בעלזא‪ ,‬אזוי‬ ‫חסידים ובתוכם הרה"ק רבי פייוויש פון יאווראוו‪,‬‬ ‫שנעל איז מען געפארן‪ ,‬אז אלע זענען נאך געווען‬ ‫‪46‬‬ ‫דערציילט רבי נפתלי צבי‪ ,‬מיר זענען‬ ‫האבן אלע געוויזן אויף רבי איציק'ל‪ ,‬אז ער זאל‬ ‫געשטאנען אין דער רייע מיטן טאטן‪ ,‬און ער האט‬ ‫אריינגעבן דעם ערשטן קוויטל צום נייעם רבי'ן‬ ‫אליין געשריבן דעם קוויטל‪ ,‬נישט דורכן אפיציעלן‬ ‫הרה"ק רבי אהרן זי"ע‪ ,‬ווייל ער איז אן אייניקל פון‬ ‫קוויטל שרייבער‪ ,‬איך האב געזען ווי ער האט זיך‬ ‫ראפשיץ און פון די גרעסטע חסידים‪.‬‬ ‫געקווענקלט‪ ,‬געשריבן און אויסגעמעקט‪ ,‬ביז ער‬ ‫האט געטראפן דעם נוסח וואס האט זיך אים‬ ‫אבער דער זיידע רבי איציק'ל מיט זיין ענוה‬ ‫געדאכט ריכטיג‪ ,‬ווער עס האט דאס נישט געזען‪,‬‬ ‫האט זיך צוריק געצויגן‪ ,‬דערווייל איז געקומען זיין‬ ‫האט נישט געזען וואס הייסט א חסיד וואס איז‬ ‫שוואגער הרה"צ רבי מנשה פון דובעצק‪ ,‬און‬ ‫צוגעבונדן צו זיין רבי'ן‪.‬‬ ‫געזאגט‪ ,‬אז ער האט שוין א חזקה פונעם פאטער'ס‬ ‫•••‬ ‫צייטן צו געבן דעם ערשטן קוויטל‪ ,‬און ער איז‬ ‫דערציילט דער זון רבי נפתלי צבי‪ ,‬אז אינמיטן‬ ‫צוגעגאנגען דער ערשטער‪ ,‬און נאך אים האט רבי‬ ‫לייענען דעם קוויטל האט דער הייליגער בעלזא‬ ‫איציק'ל אריינגעגעבן‪ ,‬און דער דריטער איז געווען‬ ‫רב געפרעגט פונעם טאטן רבי איציק'ל‪ ,‬פארוואס‬ ‫רבי פייוויש פון יאווראוו‪ ,‬אלע דריי אייניקלעך פון‬ ‫ער שרייבט נישט אראפ זיינע חידושי תורה‪ ,‬כדי‬ ‫ראפשיץ און בעלזא‪ ,‬אבער באמת האבן אלע‬ ‫ס'זאל בלייבן א זכרון פאר זיינע קינדער‪ ,‬דער‬ ‫געהאלטן‪ ,‬אז ער וואלט געברויכט זיין דער‬ ‫טאטע האט גארנישט געענטפערט‪ ,‬און זיין פנים‬ ‫ערשטער צו געבן א קוויטל‪.‬‬ ‫האט זיך פארשעמט‪.‬‬ ‫•••‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז אויך תלמידים פונעם‬ ‫דער בעלזא רב זי"ע האט זיך דאן געווענדט צו‬ ‫הייליגן אבני נזר פון סאכאטשוב זענען געקומען‬ ‫מיר )איך בין דעמאלט געווען א בחור פון בערך‬ ‫לערנען ביים צדיק רבי איציק'ל מסאסנובצא זי"ע‪,‬‬ ‫פופצן יאר(‪ ,‬און געזאגט פאר מיר‪ ,‬די קינדער דארפן‬ ‫און מ'דערציילט אז ווען דער הייליגער אבני נזר‬ ‫שרייבן די חידושי תורה פונעם טאטן‪ ,‬און דער‬ ‫זי"ע האט געהערט זיינע חידושים‪ ,‬און זיינע‬ ‫הייליגער בעלזא רב האט דערציילט‪ ,‬ווי ער האט‬ ‫השגות אויף זיין ספר "אגלי טל" אויף די ל"ט‬ ‫געהאט עגמת נפש ווען זיין זון‪ ,‬דער בחור מאטעלע‬ ‫מלאכות פון שבת‪ ,‬האט ער געזאגט פאר זיינע‬ ‫)שפעטער הרה"ק רבי מרדכי פון בילגורייא(‪ ,‬האט‬ ‫תלמידים‪" ,‬ווען איך וואלט געהאט כח‪ ,‬וואלט איך‬ ‫אנגעהויבן שרייבן זיינע תורות‪ ,‬און יעצט איז ער‬ ‫אליין צו אים געפארן"‪.‬‬ ‫צופרידן‪.‬‬ ‫ווערט דערציילט‪ ,‬אז כאטש דאס איז געווען‬ ‫ווען איך האב שפעטער געבעטן דעם טאטן‬ ‫מער ווי א רמז אז דער אבני נזר וויל אים זען‪ ,‬און‬ ‫ער זאל מיר זאגן די מקורות פון זיינע חידושים‪,‬‬ ‫ווען מען האט דאס דערציילט פארן צדיק רבי‬ ‫האט ער מיר געענטפערט און געזאגט‪" ,‬אהא!‬ ‫איציק'ל האט רבי איציק'ל נישט געוואלט פארן‪,‬‬ ‫יעצט ווייס איך פארוואס דו דרינגסט‪ ,‬דו ווילסט זיין‬ ‫ווייל ער האט מורא געהאט אז פון זיין התפעלות‬ ‫א קינד פון א מחבר פון א גרויסן ספר"‪.‬‬ ‫פונעם גאון דער הייליגער אבני נזר וועט ער זיך‬ ‫מקשר זיין אין אים‪ ,‬און דאס וועט שאטן זיין‬ ‫און דער אייניקל הרה"צ ר' יוסף ברוך‬ ‫דביקות צום בעלזער רבי'ן‪ ,‬און ער פלעגט זאגן מיט‬ ‫גליקמאן‪-‬רובין זצ"ל האט דערציילט‪ ,‬אז נאך דעם‬ ‫א תמימות‪" ,‬א אמת'ער חסיד איז ווי א געטריער‬ ‫רבי'נס באפעל האט ער טאקע א גאנצן ווינטער‬ ‫מאן‪ ,‬און רבינו גרשום מאור הגולה האט דאך מחרים‬ ‫אנגעשריבן א גאנץ העפט מיט חידושים‪ ,‬אבער‬ ‫געווען נישט צו נעמען א צווייטע ווייב"‪.‬‬ ‫פאר פסח‪ ,‬ביי ביעור חמץ‪ ,‬האט ער אלע בלעטער‬ ‫•••‬ ‫אריינגעווארפן אין פייער‪ ,‬און אזוי האט ער מקיים‬ ‫זיין זון רבי נפתלי צבי האט דערציילט‪ ,‬איך‬ ‫געווען דעם רבי'נס ווארט‪ ,‬און פונדעסטוועגן‬ ‫געדענק‪ ,‬שבת נאך שבועות בשנת תרפ"ב‪ ,‬אין‬ ‫געבליבן באהאלטן‪.‬‬ ‫האלישיץ‪ ,‬וואו דער בעלזער רב‪ ,‬הרה"ק רבי ישכר‬ ‫דוב זי"ע‪ ,‬איז געזעסן בערך א יאר צייט אויפן וועג‬ ‫אביסל פון זיינע דברי תורה זענען געבליבן‬ ‫צוריק פון אונגארן קיין בעלזא‪ ,‬איז דער טאטע‬ ‫אינעם ספר "מוצל מאש" פון זיין תלמיד הרה"צ רבי‬ ‫געווען אויף יענעם שבת‪.‬‬ ‫‪47‬‬ ‫פלוצים האט דער צדיק רבי איציק'ל זי"ע‬ ‫מנחם בנימין בן ציון ראטענבערג‪-‬האלבערשטאם‬ ‫געשיקט רופן דעם גבאי‪ ,‬און אים געזאגט‪" ,‬גיי‪ ,‬קוק‬ ‫זי"ע‪ ,‬און עטליכע אין די ספר "זכרון אלימלך" פון‬ ‫איבער דעם וואסער באסיין"‪ ,‬האט דער גבאי‬ ‫זיין קרוב און פריינט הרה"צ רבי יצחק אלימלך‬ ‫געזאגט פארן רבין‪" ,‬דער באסיין איז פול‪ ,‬בוזשיק‬ ‫זינגער הי"ד‪ ,‬וואס האט געוואוינט אין סאסנאוויץ‪,‬‬ ‫האט אים אנגעפילט ביז אויבן"‪ ,‬אבער דער צדיק‬ ‫און אסאך נעכט געזעסן מיטן צדיק אין זיין שטוב‬ ‫רבי איציק'ל האט ווידער געזאגט‪" ,‬גיי‪ ,‬קוק איבער‬ ‫און געלערנט מיט א געוואלדיגע התמדה‪.‬‬ ‫דעם באסיין"‪.‬‬ ‫•••‬ ‫דער גבאי איז געגאנגען‪ ,‬און ווען ער האט‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז די עבודה שבת קודש‬ ‫אויפגעמאכט דעם דעקל האט ער געזען דעם‬ ‫ביים צדיק רבי איציק'ל מסאסנובצא זי"ע איז‬ ‫ברויט שווימען‪ ,‬ער האט אפילו נישט געפרעגט ווי‬ ‫געווען גאר גאר געהויבען‪ ,‬ער האט געפירט גאר‬ ‫אזוי דער רב האט געוואוסט‪ ,‬ווייל אז דער‬ ‫געהויבענע טישן פיל מיט דברי תורה און חסידות‪,‬‬ ‫סאסנאוויצער רב האט רוח הקודש איז געווען א‬ ‫און אלעס איז געווען מיט א געוואלדיגע ברען און‬ ‫באקאנטע זאך‪ ,‬האט דער צדיק רבי איציק'ל‬ ‫מיט א אמתע קדושת שבת‪ ,‬שבת זענען אסאך‬ ‫געזאגט פארן גבאי'ן‪" ,‬גיי ארום צו אלע אידישע‬ ‫געזעסן ביי זיין טיש‪ ,‬אויך אזעלכע וואס זענען‬ ‫הייזער‪ ,‬און זאג אלעמען זיי זאלן עפענען די‬ ‫נישט געווען פון די חסידים‪.‬‬ ‫קראנען‪ ,‬ביז ס'וועט אויסגיין דאס וואסער אינעם‬ ‫באסיין"‪ ,‬און מ'האט ווידער גערופן בוזשיק‬ ‫מ'האט געזאגט אויפן צדיק רבי איציק'ל זי"ע‪,‬‬ ‫אנצופילן דעם באסיין‪ ,‬און אין זכות פונעם צדיק‬ ‫"שבת קודש איז ער א רבי‪ ,‬און וואכנטאג איז ער א‬ ‫וקדוש רבי איציק'ל זענען זיי ניצול געווארן פון‬ ‫רב"‪ ,‬נאך דער שבעה האט די משפחה‬ ‫חמץ אין פסח‪.‬‬ ‫צוזאמגעקליבן מעשיות פון אים‪ ,‬וואו מ'האט ממש‬ ‫•••‬ ‫געזען רוח הקודש‪ ,‬און דורך זיינע ברכות האבן‬ ‫דער זון רבי נפתלי צבי האט דערציילט‪ ,‬אז‬ ‫אסאך געזען ישועות‪ ,‬און דער הייליגער‬ ‫זייער'ס א קרוב ר' יעקב מאיר קראקאווסקי‪ ,‬א‬ ‫ראדאמסקער רבי‪ ,‬ווען ער איז געקומען צו אים‪,‬‬ ‫חסיד א קרוב און אן אייניקל פונעם לעלובער צדיק‬ ‫פלעגט אים דערמאנען זיין נאמען מיט זיין מאמע'ס‬ ‫ר' דוד'ל‪ ,‬וואס איז אמאל געווען דער גבאי פונעם‬ ‫נאמען‪.‬‬ ‫וואלבראמער רבי'ן‪ ,‬איז אריבער וואוינען קיין‬ ‫•••‬ ‫סאסנאוויץ‪ ,‬און ער און זיין זון ר' שמע'לי זענען‬ ‫עס ווערט דערציילט א מעשה פלא‪ ,‬פאר פסח‬ ‫געווען ווי בני בית ביים טאטן רבי איציק'ל זי"ע‪.‬‬ ‫האבן די סאסנאוויצער אידן געזארגט‪ ,‬אז זיי זאלן‬ ‫האבן כשר'ע וואסער פאר פסח‪ ,‬עס איז געווען א גוי‬ ‫ערב פסח‪ ,‬פונקט פארן סדר‪ ,‬ווען שמע'לי איז‬ ‫מיטן נאמען בוזשיק‪ ,‬וואס האט געשעפט וואסער‬ ‫געווען א בחור פון פופצן אדער זעכצן יאר‪ ,‬איז דער‬ ‫פונעם טייך פאר א גרויסן וואסער באסיין אין‬ ‫טאטע רבי איציק'ל געלאפן אין מקוה‪ ,‬און דער‬ ‫שטאט‪ ,‬און פון דארט איז דאס וואסער געגאנגען‬ ‫בחור שמע'לי האט אים באגלייט‪ ,‬די מקוה אין‬ ‫דורך רערן אין אלע אידישע הייזער‪.‬‬ ‫סאסנאוויץ איז געווען פון א ריכטיגן קוואל‪,‬‬ ‫מ'האט געדארפט אראפגיין ‪ 25‬טרעפ‪ ,‬ס'איז געווען‬ ‫איין יאר האט א גוי א גרויסע רשע באמערקט‪,‬‬ ‫פינסטער‪ ,‬און מ'האט געדארפט האלטן א‬ ‫ווי שטארק די אידן היטן זיך מיטן וואסער‪ ,‬און א‬ ‫ברענענדיגע ליכט‪ ,‬שמע'לי האט געהאלטן די ליכט‬ ‫קינד האט אים ערקלערט אז ס'טאר נישט זיין קיין‬ ‫און אויך די קליידער‪ ,‬און דער טאטע‪ ,‬דעמאלט‬ ‫שום חמץ אינעם וואסער‪ ,‬אימיטן די טיפער נאכט‬ ‫בערך ‪ 24‬יאר אלט‪ ,‬האט זיך געטובלט מיט זיין‬ ‫איז דער גוי דער רשע ארויפגעקראכן אויפן דאך‬ ‫וואונדערליכע זריזות‪.‬‬ ‫פונעם באסיין‪ ,‬און אריינגעווארפן א ברויט אינעם‬ ‫וואסער‪ ,‬און ער האט געלאכט און געזאגט‪" ,‬אט‬ ‫אויפן וועג אהיים האט זיך דער טאטע‬ ‫האט איר‪ ,‬זשידעס‪ ,‬וואסער מיט חמץ למהדרין‪,‬‬ ‫געוואנדען צו אים און געזאגט‪" ,‬הער שמע'לי‪ ,‬איך‬ ‫דעם לעצטן טאג פון יום טוב וועל איך עס‬ ‫זע דיך אז דו וועסט זיך פארוואלגערן קיין‬ ‫פארשפרייטן‪ ,‬און מיר וועלן זען אייערע‬ ‫דייטשלאנד‪ ,‬אויב וועסטו געדענקען ווער און וואס‬ ‫דערשראקענע פנימער"‪.‬‬ ‫‪48‬‬ ‫•••‬ ‫דו ביזט‪ ,‬וועסטו ארויפגיין אויף דער לייטער פון‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז זיין שווער דער‬ ‫הצלחה און ווערן רייך‪ ,‬אבער היט זיך‪ ,‬דו זאלסט‬ ‫הייליגער וואלבראמער רבי זי"ע‪ ,‬וואס איז אליין‬ ‫נישט פארגעסן וואס איך האב יעצט געטון"‪.‬‬ ‫געווען מפורסם אלס א גדול בתורה און א הייליגער‬ ‫איד‪ ,‬איז פארן איידעם רבי איציק'ל געשטאנען מיט‬ ‫דער בחור זייענדיג נאך גאר יונג האט בכלל‬ ‫גרויס כבוד‪ ,‬און אין זיינע לעצטע יארן האט ער אים‬ ‫נישט פארשטאנען וואס דער רב רבי איציק'ל האט‬ ‫נאך דערלאנגט א קוויטל‪ ,‬אבער דער צדיק רבי‬ ‫אים געזאגט‪ ,‬אבער ער האט נישט געהאט די העזה‬ ‫איציק'ל איז‪ ,‬פון גרויס ענוה‪ ,‬אנטלאפן און נישט‬ ‫צו איבערפרעגן‪ ,‬אהיימקומענדיג האט ער‬ ‫געוואלט נעמען‪ ,‬האט אים דער שווער געזאגט‪,‬‬ ‫געפרעגט די מאמע די רעבעצין‪" ,‬רעבעצין‪ ,‬איך‬ ‫"הער מיין זון‪ ,‬מיין גאנץ לעבן בין איך געפארן צו‬ ‫פארשטיי נישט וואס דער רבי האט גערעדט"‪ ,‬האט‬ ‫אלע צדיקי הדור‪ ,‬קיין בעלזא‪ ,‬צאנז‪ ,‬ניישטאט‪,‬‬ ‫זי אים געזאגט‪" ,‬שווייג מיין קינד‪ ,‬און היט דאס אפ"‪.‬‬ ‫טריסק‪ ,‬טשארטקוב‪ ,‬שינאווא‪ ,‬שידלאווצע און נאך‪,‬‬ ‫יעצט וויל איך דיך אננעמען פאר מיין רבי'ן"‪.‬‬ ‫יארן זענען אריבער‪ ,‬דער שמע'לי האט חתונה‬ ‫•••‬ ‫געהאט‪ ,‬ס'איז אים געבוירן געווארן א זון‪ ,‬נאכדעם‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז אויף אלע גרויסע‬ ‫האבן זיי זיך גע'גט‪ ,‬און עס איז געקומען די צייט צו‬ ‫אסיפות אין פוילן האט מען פרעזענליך גערופן‬ ‫גיין אין מיליטער‪ ,‬און ער האט געמוזט אנטלויפן‪,‬‬ ‫דעם צדיק רבי איציק'ל מסאסנובצא זי"ע‪ ,‬ווייל זיין‬ ‫ער איז אנגעקומען קיין קשאנוב אין גאליציע‪,‬‬ ‫מיינונג איז געהאלטן געווארן פאר א אמת'ע דעת‬ ‫דארט חתונה געהאט צום צווייטן מאל‪ ,‬און‬ ‫תורה‪ ,‬איינמאל האט ער זיך געטראפן מיטן צדיק‬ ‫אנגעהויבן האנדלען און אריבערפירן סחורה פון‬ ‫דער הייליגער ישמח ישראל מאלכסנדר זי"ע‪ ,‬נישט‬ ‫דייטשלאנד קיין עסטרייך‪ ,‬און פאמעלעך האט ער‬ ‫ווייט פונעם דארף כעלבאווקא‪.‬‬ ‫גאר שיין מצליח געווען און רייך געווארן‪ ,‬און מיט‬ ‫אמאל האט ער זיך דערמאנט אין די רבי'ס ווערטער‪,‬‬ ‫ווען מ'האט אים פארגעשטעלט פארן‬ ‫ווייל קאטאוויץ איז געווען א דייטשע שטאט‪.‬‬ ‫הייליגען ישמח ישראל‪ ,‬האט ער אים געזאגט‪" ,‬אז‬ ‫איר זענט דער גרויסער חכם פון סאסנאוויץ‪ ,‬דאס‬ ‫יארן שפעטער בשנת תרע"ה איז ר' שמע'לי‬ ‫ווייס איך שוין לאנג‪ ,‬אבער זאגט מיר ביטע‪ ,‬פון‬ ‫געקומען צו אונז אין שטוב אויף דער ניעמיעצקא‬ ‫וואנעט שטאמט איר?"‪ ,‬ווען ער האט אים‬ ‫גאס‪ ,‬לעבן דער באן סטאנציע‪ ,‬און ער איז געווען‬ ‫דערציילט אז ער איז אויפגעוואקסן ביי זיין זיידן‬ ‫אנגעטון ווי א גאנצער "דייטש"‪ ,‬אבער מיט א‬ ‫דער צדיק דער הייליגער לב שמח מאלעסק זי"ע‪,‬‬ ‫גרויסער בארד‪ ,‬און די מאמע האט אויסגעשריגן‪,‬‬ ‫האט דער הייליגער ישמח ישראל זי"ע געזאגט‪,‬‬ ‫"אוי‪ ,‬וועמען זע איך! דאס איז דאך אונזער‬ ‫"אהא‪ ,‬יעצט פארשטיי איך אלעס"‪ ,‬און פון דעמאלט‬ ‫שמע'לי!"‪ ,‬ווייל זי האט געמיינט אז ער האט אביסל‬ ‫אן‪ ,‬ווען ער האט געזאגט א דבר תורה פון אים‪,‬‬ ‫נאכגעלאזט מיט זיין אידישקייט‪.‬‬ ‫פלעגט ער זאגן‪" ,‬אזוי האט געזאגט דער חכם פון‬ ‫סאסנאוויץ"‪.‬‬ ‫אבער ער האט געענטפערט‪" ,‬יא‪ ,‬ברוך השם‪,‬‬ ‫•••‬ ‫איך בין געבליבן דער זעלבער שמע'לי ווי איך בין‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז איינמאל איז דער‬ ‫אמאל געווען‪ ,‬די הבטחה פון אונזער רבי'ן איז‬ ‫צדיק רבי איציק'ל מסאסנובצא זי"ע געפארן‬ ‫מקוים געווארן אין מיר‪ ,‬איך בין נאר אביסל‬ ‫צוזאמען מיט הרה"ק רבי שלמה חנוך מראדאמסק‬ ‫אנדערש אנגעטון‪ ,‬ווייל אין קאטאוויץ קען מען‬ ‫הי"ד קיין בעלזא‪ ,‬צום רבי'ן הרה"ק רבי ישכר דוב‬ ‫נישט גיין אין פוילישע אידישע קליידער‪ ,‬איך בין‬ ‫זי"ע‪ ,‬צוריקפארנדיג אין באן‪ ,‬האט דער צדיק‬ ‫געבליבן א חסידישער איד‪ ,‬און בעזרת השם‬ ‫מראדאמסק געבעטן פונעם צדיק רבי איציק'ל‪ ,‬אז‬ ‫האדעווע איך מיין זון צו תורה ווי דער שטייגער פון‬ ‫ער זאל אים ערקלערן די תורות וואס זיי האבן‬ ‫חסידים‪ ,‬און ברוך השם נישט נאכגעגעבן אויף א‬ ‫געהערט‪ ,‬ווען רבי איציק'ל האט געענדיגט חזר'ן‪,‬‬ ‫קוצו של יוד"‪ ,‬זיין זון איז שפעטער געווען ר'‬ ‫האט דער ראדאמסקער געזאגט‪" ,‬די תורה האב‬ ‫אברהם יששכר קראקאווסקי‪ ,‬דער מחבר פון‬ ‫איך אויך געהערט‪ ,‬אבער איר ערקלערט עס אזוי‬ ‫"ברכת שלמה"‪.‬‬ ‫‪49‬‬ ‫פארלירן דאס גאנצע געלט‪ ,‬און זיי זענען געקומען‬ ‫גוט‪ ,‬אז איך האב אפילו נישט גע'חלומ'ט עס צו‬ ‫שרייען צום צדיק רבי איציק'ל ער זאל זיי העלפן‪,‬‬ ‫פארשטיין"‪.‬‬ ‫ווייל זיי שטייען צו פארלירן זייער גאנץ פארמעגן‪.‬‬ ‫•••‬ ‫גדולים און צדיקים בדורו האבן דעם צדיק רבי‬ ‫דער טאטע האט צוגעמאכט די אויגן‪ ,‬און נאך‬ ‫איציק'ל מסאסנובצא זי"ע גאר שטארק מכבד און‬ ‫עטליכע רגעים געזאגט‪" ,‬רבותי‪ ,‬טייערע פריינט‪,‬‬ ‫מעריץ געווען‪ ,‬הרה"ק רבי מאיר שלום מקאלושין–‬ ‫איר ווייסט דאך אז היינט איז א הייליגער יום טוב‬ ‫פאריסאוו זי"ע האט אים אזוי ליב געהאט‪ ,‬אז ווען‬ ‫פאר אייך‪ ,‬פאר אונז און פארן רבונו של עולם‪ ,‬א‬ ‫זיי האבן זיך געטראפן‪ ,‬האט ער אים געקושט אויפן‬ ‫בריוו שיקן דורך א גוי ערלויב איך אייך‪ ,‬אבער שיקן‬ ‫שטערן‪ ,‬הרה"ק רבי מנחם מענדל לאנדא‬ ‫א איד אום פסח‪ ,‬אויף קיין שום אופן נישט"‪ ,‬און נאך‬ ‫מטשעכענוב זי"ע‪ ,‬וואס איז אסאך מאל געווען ביי‬ ‫א תנאי האב איך צו אייך האט דער צדיק געזאגט‪,‬‬ ‫אים אין שטוב‪ ,‬האט אמאל געזאגט צו זיין‬ ‫"איר זאלט זיך פארלאזן אויפן אייבערשטן‪ ,‬אז‬ ‫שוואגער רבי יוסף ראטענבערג‪" ,‬אפילו אז דו‬ ‫אלעס וועט אויסגיין צום בעסטן"‪ ,‬אזוי איז טאקע‬ ‫וועסט לערנען מיט א גאר שטרקע התמדה‪ ,‬און‬ ‫געווען‪ ,‬די זאך האט זיך געענדיגט צום גוטן אין די‬ ‫לעבן טויזנט יאר‪ ,‬וועסטו נישט דערגרייכן די‬ ‫לעצטע צוויי טעג פסח‪.‬‬ ‫מדריגה פונעם סאסנאוויצער רב"‪.‬‬ ‫הרה"צ רבי אלתר לוי מפאצאנוב זי"ע‪ ,‬וואס איז‬ ‫געווען רב אין דאמבראווא‪ ,‬וואס איז געווען בערך‬ ‫צוואנציג יאר עלטער פון רבי איציק'ל‪ ,‬איז פאר‬ ‫אים געשטאנען ווי א תלמיד פאר זיין רבי'ן‪ ,‬אמאל‬ ‫האבן זיי גערעדט וועגן א הכשר פון א מקוה‪ ,‬און‬ ‫צום סוף איז ער אזוי נתפעל געווארן‪ ,‬אז ער איז‬ ‫ארויס פון זיין שטוב גייענדיג צוריק צו וועגס מיטן‬ ‫פנים צו רבי איציק'ל‪.‬‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז הרה"ק רבי יצחק‬ ‫טוביה פרידא ממאדזשעיאוב זי"ע‪ ,‬וואס איז געווען‬ ‫איינע פון די זקני רבנים בדורו‪ ,‬און איז נאך געווען‬ ‫ביים הייליגען קאצקער רבי'ן‪ ,‬האט אמאל‪ ,‬זעענדיג‬ ‫רבי איציק'ל‪ ,‬געמאכט צוויי ברכות‪" ,‬שהחיינו" און‬ ‫"שחלק מחכמתו ליראיו"‪ ,‬און אפילו געוואלט‬ ‫אויפשטיין דערביי‪.‬‬ ‫נאר רבי איציק'ל האט אים אפגעהאלטן‪ ,‬און‬ ‫ער האט אויך געשריבן צום צדיק דעם הייליגער‬ ‫אמרי אמת מגור זי"ע‪ ,‬אז מ'זאל נישט אנשטעלן‬ ‫קיין רב אדער מורה צדק אחוץ רבי איציק'ל‪" ,‬ווייל‬ ‫צדקתו קודמת לחכמתו"‪.‬‬ ‫•••‬ ‫דער זון רבי נפתלי צבי האט דערציילט‪ ,‬אז א‬ ‫חסיד ר' לוי יונגסטער איז געשטאנען אין שפיץ פון‬ ‫א גרופע פון ‪ 17‬פאמיליעס‪ ,‬וואס האבן‬ ‫אריינגעלייגט מיליאנען דייטשע מארק אין א‬ ‫געשעפט‪ ,‬אינמיטן יו"ט פסח איז די מצב געווארן‬ ‫גאר שמאל און עס האט אויסגעזען ווי מען גייט ח"ו‬ ‫‪50‬‬ ‫דער הייליגער בני יששכר מדינוב זי"ע פלעגט‬ ‫יארצייט י"ז מרחשון‬ ‫נאך זאגן בשם דעם הייליגען אהבת שלום מקאסוב‬ ‫זי"ע‪ ,‬אז דער וואס גייט נאך געלט פאר א אנדערן‬ ‫הרה"ק רבי מנחם מענדל ב"ר יעקב קאפיל זי"ע‬ ‫איד'ס וועגן‪ ,‬ווערט ניצול פון חיבוט הקבר‪.‬‬ ‫)האגער(‪ ,‬בעל אהבת שלום‪ ,‬מקאסוב‬ ‫די מאמע איז אוועק ווען ער איז געווען בערך‬ ‫זיבן יאר אלט‪ ,‬דאן איז ער נתגדל געווארן ביי זיין‬ ‫ער איז געבוירן אין שטאט קאלימייא‪ ,‬בשנת‬ ‫הייליגע טאטע רבי יעקב קאפיל חסיד זי"ע‪ ,‬און פון‬ ‫תקכ"ח‪.‬‬ ‫זיין גרויסן טאטן האט ער גאר אסאך קונה געווען‬ ‫סיי אין תורה און אויך אין דעם דרך החסידות וואס‬ ‫צו זיין טאטן הרה"ק רבי יעקב קאפיל חסיד זי"ע‪,‬‬ ‫די טאטע האט מקבל געווען פון זיין רבין דער‬ ‫פון די גרויסע תלמידים און דער בעל תפלה ביים‬ ‫בעש"ט הקדוש זי"ע‪.‬‬ ‫בעש"ט הקדוש זי"ע‪.‬‬ ‫ער איז געווען א תלמיד פון גאר אסאך צדיקים‬ ‫בדורו‪ ,‬קודם איז ער געפארן לערנען תורה ביים‬ ‫און צו זיין מאמע הרבנית הצדקת מרת חיה ע"ה‪,‬‬ ‫צדיק הרה"ק רבי זאב וואלף מטשארני אוסטרהא‬ ‫בת הגה"ק רבי זלמן מקאלימייא זי"ע‪,‬‬ ‫זי"ע‪ ,‬און ער האט געהאט א געוואלדיגע קשר מיט‬ ‫מגזע הגה"ק בעל הטורי זהב מלבוב זי"ע‪,‬‬ ‫זיין רבין‪ ,‬זיין רבי האט אים גאר שטארק מעריץ‬ ‫מגזע הגה"ק רבי יואל סירקיש בעל הב"ח מקראקא‬ ‫געווען און מפליא געווען זיין גדלות בתורה ויראת‬ ‫זי"ע‪,‬‬ ‫שמים‪.‬‬ ‫מגזע הגה"ק רבינו עובדיה מברטנורא זי"ע‪.‬‬ ‫בשנת תקנ"ח ווען זיין רבי ר' זאב וואלף איז‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז ווען די רעגירונג‬ ‫ארויף קיין ארץ ישראל‪ ,‬האט ער מסמך געווען זיין‬ ‫האט באפוילן‪ ,‬אז יעדער מוז נעמען א פאמיליע‬ ‫תלמיד רבי מנחם מענדל אלס זיין ממלא מקום‪,‬‬ ‫נאמען‪ ,‬איז א באאמטער געקומען אין שטוב פונעם‬ ‫זיין רבי האט אויף אים מעיד געווען בזה"ל‪" ,‬שכחו‬ ‫הייליגען אהבת שלום זי"ע‪ ,‬און געפרעגט וועלכן‬ ‫להיות פועל ישועות‪ ,‬כמוני ממש"‪.‬‬ ‫נאמען ער וויל‪ ,‬ער איז געווען אזוי פארטיפט אין‬ ‫דערנאך האט ער פאר אפאר יאר געלערנט‬ ‫זיינע הייליגע מחשבות‪ ,‬און האט איבער גע'חזר'ט‬ ‫תורה מיט א געוואלדיגע התמדה ביי הרה"ק רבי‬ ‫דעם פסוק "גר אנכי בארץ"‪ ,‬און דער גוי האט‬ ‫משולם פייבוש העללער בעל יושר דברי אמת‬ ‫פארשריבן "האגער"‪.‬‬ ‫מזבאריז זי"ע‪.‬‬ ‫ער איז געווען מפורסם אלס א גאון וגדול‬ ‫דאן האט ער געלערנט פאר ‪ 12‬יאר ביים צדיק‬ ‫בתורת הנגלה והנסתר‪ ,‬ער איז געווען א למדן‬ ‫וקדוש הרה"ק רבי צבי הירש בעל צמח ד' לצבי‬ ‫נפלא‪ ,‬ער איז געווען א איש קדוש וטהור מאוד‪,‬‬ ‫מנדבורנא זי"ע‪ ,‬ער האט ביי דעם רבין געהאט א‬ ‫בעל רוח הקודש אמתי און א בעל מופת עצום און‬ ‫ספעציעלע חביבות און התקרבות און גאר אסאך‬ ‫א גרויסע פועל ישועות‪ ,‬ער איז געווען דער עמוד‬ ‫תורה ועבודה קונה געווען פון דעם רבין‪ ,‬בשנת‬ ‫החסד בדורו‪ ,‬ער איז געווען בארימט מיט זיין מידת‬ ‫תקס"ב בעפאר די פטירה פון זיין רבין‪ ,‬האט אים‬ ‫החסד‪ ,‬ער פלעגט אליין ארומגיין קלויבן געלט‬ ‫זיין רבי דער הייליגער צמח ד' לצבי מנדבורנא‬ ‫פאר נצרכים‪.‬‬ ‫מסמך געווען אלס ממלא מקום‪.‬‬ ‫אויך האט זיין רבי אים געהייסן איבער‬ ‫זיין עבודת התפלה איז געווען מיט א‬ ‫נעכטיגן נעבן זיין שטוב‪ ,‬און די רבי איז יעדע נאכט‬ ‫התלהבות עצומה ונוראה בקול גדול אדיר וחזק‬ ‫ביי חצות געקומען צו זיין תלמיד און אים איבער‬ ‫און מיט א מורא'דיגע קדושה‪ ,‬ובפרט שבתות און‬ ‫געגעבן כל דבר נחוץ‪ ,‬דער תלמיד האט גאנץ‬ ‫ימים טובים‪ ,‬אלע צדיקים בדורו האבן דעם צדיק‬ ‫אנפאנג געהאט א פחד פון דעם באזיך פונעם רבין‪,‬‬ ‫וקדוש מעריץ געווען און זענען געקומען זיך‬ ‫וויבאלד מיטן רבין פלעגן מיט קומען נשמות‬ ‫מסתופך זיין בצל קדשו‪ ,‬ער האט זיין גאנץ לעבן‬ ‫מעולם העליון‪ ,‬אבער אביסל שפעטער האט אים‬ ‫ספעציעל געברענט פארן הייליגען שבת קודש‪.‬‬ ‫‪51‬‬ ‫האט דער צדיק געזאגט‪ ,‬ווי לאנג איך האב נאך‬ ‫זיין רבי אויך דאס אויס געלערנט‪ ,‬און הרגל נעשה‬ ‫געהאט איין גאנצע ביין אין מיר וואס איך האב‬ ‫טבע און דער צדיק מקאסוב האט אויך עוסק‬ ‫נאכנישט צובראכן פאר עבודת השם‪ ,‬דאן וואלט‬ ‫געווען אין תיקון נשמות מיטן רבין‪.‬‬ ‫איך מורא געהאט פון זיי‪ ,‬אבער וויבאלד איך האב‬ ‫ער האט שפעטער פאר אפאר יאר געלערנט‬ ‫יעדן ביין אין מיין גוף צובראכן פאר כבוד שמים און‬ ‫ביים צדיק וקדוש הרה"ק רבי משה יהודה לייב‬ ‫עבודת השם‪ ,‬דארף איך שוין מער נישט מורא האבן‬ ‫מסאסוב זי"ע‪ ,‬וואס האט געהאט א געוואלדיגע‬ ‫פון קיין בשר ודם‪.‬‬ ‫אהבה צו דעם תלמיד און אים גאר שטארק משבח‬ ‫גרויסע צדיקים בדורו האבן דעם צדיק מעריץ‬ ‫געווען מיט זיין געוואלדיגע גדלות בתורה און זיין‬ ‫געווען און געקומען זיך מסתופף זיין בצלו ובתוכם‪.‬‬ ‫גרויסע קדושה‪ ,‬און שפעטער זיך משדך געווען‬ ‫מיטן צדיק רבי משה לייב מסאסוב זי"ע‪.‬‬ ‫הרה"ק רבי צבי אלימלך שפירא בעל בני יששכר‬ ‫מדינוב זי"ע‪,‬‬ ‫ער האט חתונה געהאט ווען ער איז נאך געווען גאר‬ ‫הרה"ק רבי אליעזר הוראוויץ מדזיקוב זי"ע‪,‬‬ ‫יונג מיט הרבנית הצדקת מרת שיינה רחל ע"ה‪,‬‬ ‫הרה"ק רבי נפתלי ווייסבלוים מליזענסק זי"ע‪,‬‬ ‫בת דודו הרה"ק רבי שמואל שמחה זימל קוך‬ ‫הרה"ק רבי שרגא פייביש מבאראדשין זי"ע‪,‬‬ ‫מקאסוב זי"ע‪.‬‬ ‫הרה"ק רבי מנחם מענדל שטערן בעל דרך אמונה‬ ‫נאך די חתונה האט ער אויך עוסק געווען אין‬ ‫מסיגוט זי"ע‪,‬‬ ‫מסחר כדי צו האבן פרנסה‪ ,‬וויבאלד דער צדיק‬ ‫הרה"ק רבי שמואל בעל רמתים צופים משינאווא‬ ‫האט זיך נישט געוואלט משתמש זיין בכתרו של‬ ‫זי"ע‪,‬‬ ‫תורה‪ ,‬און ווען דער צדיק האט שוין געהאט גענוג‬ ‫הרה"ק רבי משולם נתן דומ"ץ בארדיטשוב זי"ע‪,‬‬ ‫צום לעבן‪ ,‬איז דער צדיק וקדוש צוריק צו די תורה‪,‬‬ ‫הרה"ק רבי אליעזר זאב מבוטשאטש זי"ע‪.‬‬ ‫ער איז דאן געזעצן ממש יומם ולילה בקדושה‬ ‫ובטהרה און עוסק געווען בתורה מיט א‬ ‫זיין שוואגער הרה"ק רבי אורי השרף‬ ‫געוואלדיגע התמדה‪ ,‬און דאן איז ער שוין געווען‬ ‫מסטרעליסק זי"ע האט מעיד געווען אויף דעם‬ ‫מפורסם אלס א גדול בתורה און אויך מיט זיין‬ ‫צדיק וקדוש‪ ,‬אז ער איז בבחינת מלכות און ער איז‬ ‫גרויסע קדושה‪.‬‬ ‫בוקע רקיעים מיט זיינע הייליגע תפילות וואס‬ ‫זענען צו געגאנגען מיט א מוראדיגע קדושה און‬ ‫נישט לאנג נאכדעם האט מען דעם צדיק אויף‬ ‫התלהבות‪.‬‬ ‫גענומען אלס רב אין שטאט קאסוב‪ ,‬דאן איז זיין‬ ‫נאמען מפורסם געווארן אין גאנץ אוקרינה און‬ ‫דער הייליגער חוזה מלובלין זי"ע האט מעיד‬ ‫אויך אין אלע מדינות ארום‪ ,‬טויזענטער אידן‬ ‫געווען‪ ,‬אז דער צדיק איז דער מלך ישראל‪ ,‬הרה"ק‬ ‫יראים ושלמים זענען געקומען זיך מסתופף זיין‬ ‫רבי צבי הירש בעל עטרת צבי מזידיטשוב זי"ע‬ ‫בצלו פון דעם צדיק וקדוש‪ ,‬אויך גדולים און‬ ‫האט מעיד געווען‪ ,‬אז דער צדיק מקאסוב זי"ע‬ ‫צדיקים בדורו זענען געקומען מיט האלטן זיין‬ ‫האט דער כוח צו מיחד זיין אלע יחודים נפלאים‬ ‫הייליגע עבודה וואס איז צו געגאנגען מיט א ברען‬ ‫ונוראים‪ ,‬הרה"ק רבי שמחה בונם מפשיסחא זי"ע‬ ‫און אש קודש מיט א מוראדיגע התלהבות‬ ‫האט זיך אמאל אויס געדריקט‪ ,‬מיינע פיס ברענען‬ ‫דקדושה‪.‬‬ ‫צו גיין צו דעם צדיק וקדוש מקאסוב זי"ע‪.‬‬ ‫ווערט דערציילט‪ ,‬אז נישט לאנג נאכן ווערן‬ ‫זיינע הייליגע דברי תורה זענען געדריקט געווארן‬ ‫רב אין שטאט קאסוב‪ ,‬האט דער צדיק גאר אסאך‬ ‫אינעם ספר אהבת שלום‪.‬‬ ‫געליטן רדיפות פון די מתנגדים אין שטאט‪ ,‬עס איז‬ ‫ער האט איבער געלאזט זיינע הייליגע קינדער‪.‬‬ ‫אפילו געווען ליידער אידן וואס האבן געוואלט‬ ‫פאר מסר'ן דעם צדיק פאר די ממשלה‪ ,‬האט‬ ‫הרה"ק רבי חיים בעל תורת חיים מקאסוב זי"ע‪,‬‬ ‫איינמאל דער תלמיד הרה"ק רבי משולם נתן‬ ‫ממלא מקום אביו‪ ,‬חתן הרה"ק רבי יהודה מאיר‬ ‫מברדיטשוב זי"ע געפרעגט זיין רבין‪ ,‬אויב ער האט‬ ‫משפיטיווקא זי"ע‪ ,‬בן הרה"ק רבי פנחס מקאריץ‬ ‫נישט קיין מורא פון זיינע מתנגדים וואס רודף'ן‬ ‫זי"ע‪,‬‬ ‫אים‪.‬‬ ‫‪52‬‬ ‫האט דער צדיק געזאגט‪ ,‬אז ער קען זיך נישט‬ ‫הרה"ק רבי דוד בעל צמח דוד מזאבלטוב זי"ע‪ ,‬חתן‬ ‫אפרייסן פון דעם ציון‪ ,‬וויבאלד ער שפירט אויף‬ ‫הרה"ק רבי משה יהודה לייב מסאסוב זי"ע‪,‬‬ ‫דעם ציון קדושת ארץ ישראל‪ ,‬דאן האט מען‬ ‫בתו הרבנית הצדקת מרת שרה לאה ע"ה‪ ,‬אשת‬ ‫דערציילט פארן שינאווא רב די מעשה פון רבי‬ ‫הרה"ק רבי ישראל אברהם מאוסטראה זי"ע‪ ,‬ובזיווג‬ ‫ארון לייב מפרמישלאן‪ ,‬האט דער הייליגער‬ ‫שני אשת הרה"ק רבי גרשון אשכנזי בעל עבודת‬ ‫שינאווא רב זייער הנאה געהאט אז ער האט צו‬ ‫הגרשוני מקאלימייא זי"ע‪.‬‬ ‫געטראפן ריכטיג‪.‬‬ ‫•••‬ ‫נסתלק לגנזי מרומים י"ז מרחשון בשנת‬ ‫אמאל זענען געקומען מענטשן פון שטאט צום‬ ‫תקפ"ו‪ ,‬ומנוחתו כבוד איז אין שטאט קאסוב‪,‬‬ ‫צדיק רבי מנחם מענדל מקאסוב זי"ע‪ ,‬און‬ ‫הרה"ק בעל דברי יחזקאל משינאווא זי"ע האט‬ ‫אנגערעדט אויפן שוחט פון שטאט‪ ,‬אז ער איז‬ ‫מעיד געווען‪ ,‬אז אויפן ציון פון דעם צדיק שפירט‬ ‫נישט קיין ערליכער און מען זאל אים מעביר זיין‪,‬‬ ‫ער קדושת ארץ ישראל‪.‬‬ ‫ווען די מענטשן זענען ארויס‪ ,‬איז אריין געקומען‬ ‫זכותו הגדול יגן עלינו‬ ‫איינער וואס האט גוט געקענט דעם שוחט‪ ,‬און‬ ‫ועל כל ישראל אמן‪.‬‬ ‫געזאגט פארן צדיק‪ ,‬דער שוחט איז באמת יא א‬ ‫ערליכער איד‪ ,‬נאר די אלע זאכן וואס מען רעדט‬ ‫מעשיות‬ ‫אויף אים קומט נאר פין קנאה און שנאה‪.‬‬ ‫אמאל איז דער צדיק וקדוש רבי מנחם מענדל‬ ‫מקאסוב זי"ע‪ ,‬צוזאמען מיט זיין שוואגער דער‬ ‫דער צדיק וקדוש האט אנגענומען די‬ ‫הייליגער שרף מסטרעליסק זי"ע געפארן צו‬ ‫ווערטער פון דעם צווייטען איד וואס איז אריין‬ ‫הרה"ק רבי ארון לייב מפרמישלאן זי"ע‪.‬‬ ‫געקומען‪ ,‬און ער האט צו געזאגט אז ער וועט‬ ‫פראבירן צו ממליץ טוב זיין אויפן שוחט‪ ,‬כדי ער‬ ‫ווען די צוויי צדיקים זענען ארויס‪ ,‬האט דער‬ ‫זאל נישט פארלירן זיין ארבעט‪ ,‬ווען מען האט‬ ‫הייליגער צדיק מפרמישלאן געפרעגט פון זיין זון‬ ‫שפעטער געפרעגט דעם צדיק פארוואס ער האט‬ ‫הרה"ק רבי מאיר השני מפרמישלאן זי"ע‪ ,‬וואס איז‬ ‫מער נוטה געווען צו די ווערטער פון דעם יחיד‬ ‫נאך דאן געווען יונג‪ ,‬ווער פון די צוויי צדיקים זעהן‬ ‫וואס האט געזאגט אז דער שוחט איז יא ערליך‪,‬‬ ‫אויס אין דיינע אויגן גרעסער‪ ,‬דער זון רבי מאיר‬ ‫מער ווי איידער צום קול הרבים וואס זאגן אז דער‬ ‫האט געוויזן אויפן הייליגען סטרעליסקער צדיק‪,‬‬ ‫שוחט איז נישט ערליך‪.‬‬ ‫אז ער זעט אויס אין זיינע אויגן גרעסער‪.‬‬ ‫האט דער טאטע רבי ארון לייב זי"ע געזאגט‬ ‫האט דער צדיק געענטפערט מיט חכמה‪ ,‬ביי‬ ‫פארן זון‪ ,‬ביידע צדיקים זענען גאר גרויס‪ ,‬אבער‬ ‫די עקידת יצחק געפינען מיר‪ ,‬אז דער הייליגער‬ ‫דער הויכע צדיק וואס דאס איז געווען דער שרף‬ ‫באשעפער האט געזאגט פאר אברהם אבינו‪ ,‬אז ער‬ ‫מסטרעליסק וואס איז געווען הויעך אין‬ ‫זאל שחט'ן זיין זון יצחק‪ ,‬דערנאך איז געקומען א‬ ‫געשטאלט‪ ,‬אים וועלן די מלאכים ארויף טראגן קיין‬ ‫מלאך און אים געזאגט אז ער זאל נישט שחט'ן‬ ‫ארץ ישראל נאך זיין פטירה‪ ,‬אבער דער קליינער‬ ‫יצחק‪ ,‬איז פארוואס האט אברהם אבינו צו געהערט‬ ‫צדיק וואס ווי באקאנט איז דער הייליגער צדיק‬ ‫די ריידט פון די מלאך וואס איז זיכער ווייניגער‬ ‫מקאסוב געווען נידעריג‪ ,‬אויף זיין קבר וועט אייביג‬ ‫פונעם גרויסן באשעפער‪.‬‬ ‫זיין קדושת ארץ ישראל‪.‬‬ ‫נאר דאס קומט צו ווייזן פאר די דורות‬ ‫יארן שפעטער ווען דער הייליגער דברי‬ ‫שפעטער‪ ,‬אז צו שחט'ן א איד דארף מען דאס הערן‬ ‫יחזקאל משינאווא זי"ע האט זיך משתטח געווען‬ ‫נאר פונעם גרויסן באשעפער אליין‪ ,‬אבער ווען עס‬ ‫אויף ציון קדשו פונעם הייליגען קאסובער צדיק‪,‬‬ ‫קומט צו ראטעווען א איד‪ ,‬דארף מען זיך צו הערן‬ ‫האט ער דארט פארברענגט פאר א גאר לאנגע‬ ‫אפילו צום קלענסטן מלאך אויך‪ ,‬און כאטש כביכול‬ ‫צייט‪ ,‬ווען מען האט געפרעגט פונעם הייליגען‬ ‫דער באשעפער האט דיר געהייסן שחט'ן ‪ ,‬איז‬ ‫שינאווא רב זי"ע‪ ,‬פארוואס ער איז אזוי לאנג ביים‬ ‫אבער הצלת נפשות אסאך גרעסער‪ ,‬אז אפילו נאר‬ ‫ציון‪.‬‬ ‫‪53‬‬ ‫צובראכן‪ ,‬האט דער גבאי עס געגעבן פאר א זייגער‬ ‫דאס מינדעסטע זאך דארף מען מליץ יושר זיין‬ ‫מאכער‪ ,‬ער זאל עס זען צו פארריכטן‪.‬‬ ‫אויף א אנדערן איד‪.‬‬ ‫•••‬ ‫עס איז געקומען ערב שבת קודש‪ ,‬און דער‬ ‫דער הייליגער אהבת שלום זי"ע האט געזאגט‪,‬‬ ‫זייגער מאכער איז נישט אנגעקומען צו פארריכטן‬ ‫ווען איך האלט אינמיטן לערנען תורה מיט א‬ ‫דעם זייגער פון דעם עטרת צבי‪ ,‬אבער דער‬ ‫געוואלדיגער טיפקייט וואס גרייכט ברומו של‬ ‫פאכמאן האט גוט געוואוסט‪ ,‬אז דער זייגער'ל פאר‬ ‫עולם‪ ,‬און אינמיטן לערנען קומט אריין א מענטש‪,‬‬ ‫דעם עטרת צבי‪ ,‬מיינט נישט פשוט צו קענען זען‬ ‫אפילו א גאר פשוטער מענטש וואס האט א שטיקל‬ ‫וויפיל אזייגער עס איז‪ ,‬נאר עס באדייט אסאך‬ ‫עגמת‪-‬נפש און ער וויל רעדן מיט מיר א האלבע‬ ‫העכער'ס פון דעם און ספעציעל ביי די שמנה‬ ‫שעה זיך צו אויס רעדן זיין ווייטאג‪ ,‬דאן שטעל איך‬ ‫עשרה'ס פון ערב שבת קודש‪ ,‬וואס דעמאלטס‬ ‫אוועק מיין תורה און מיין גאנצע גדלות נאר כדי צו‬ ‫פארארבעט דער עטרת צבי גאר געהויבענע‬ ‫טון א טובה פאר א איד‪.‬‬ ‫מעשים‪ ,‬און מען מוז זעהן צו האבן דא א זייגער‪.‬‬ ‫•••‬ ‫דער הייליגער אהבת שלום מקאסוב זי"ע האט‬ ‫דער זייגער מאכער האט געהאט ביי זיך א‬ ‫געזאגט‪ ,‬אז דער ס"מ איז צו אים געקומען און‬ ‫זייגער‪ ,‬וואס דער רב פון שטאט ר' גרשון האט אים‬ ‫געזאגט‪ ,‬איך בין מסכים צו אלעמען וואס די טוסט‪,‬‬ ‫געגעבן צו פאריכטן‪ ,‬און ער האט עס שוין געהאט‬ ‫אבער די איינע זאך וואס די האסט איינגעפירט‪ ,‬אז‬ ‫פאראכטן‪ ,‬האט ער אויף דערווייל געבעטן רשות‬ ‫אידן זאלן זיך צוזאמען קומען יעדן שבת אין‬ ‫פונעם רב‪ ,‬צו קענען געבן דעם זייגער'ל‪ ,‬פאר דעם‬ ‫ביהמ"ד און זיך מחזק זיין בדברי תורה‪ ,‬דאס וועל‬ ‫עטרת צבי‪ ,‬ביז ווילאנג זיין זייגער'ל ווערט גרייט‪.‬‬ ‫איך נישט צולאזן‪ ,‬און איך וועל איבער דרייען אלע‬ ‫וועלטן דאס צו מבטל זיין‪.‬‬ ‫יענעם וואך ערב שבת קודש ביי מנחה‪ ,‬האבן‬ ‫די אנוועזנדע באמערקט‪ ,‬ווי דער עטרת צבי קוקט‬ ‫אבער דער הייליגער אהבת שלום האט זיך‬ ‫אויפ'ן זייגער'ל מער ווי געווענליך‪ ,‬און מיט א גאר‬ ‫נישט געלאזט און ווייטער זיך געפירט מיט זיין‬ ‫גרויסע חביבות‪ ,‬און אזוי ווי ער ענדיגט דאווענען‪,‬‬ ‫הייליגע מנהג פון צוזאמען נעמען אידישע קינדער‬ ‫שיקט דער הייליגער עטרת צבי רופן דעם זייגער‬ ‫שבת אין ביהמ"ד און צוזאמען זיך מחזק געווען‬ ‫מאכער‪ ,‬און פרעגט אים‪ ,‬פאר וועמען באלאנגט‬ ‫בדברי תורה‪.‬‬ ‫דער זייגער‪,‬‬ ‫•••‬ ‫דער הייליגער עטרת צבי מזידיטשוב זי"ע‬ ‫דער פאכמאן האט זיך אנטשולדיגט און‬ ‫פלעגט ווי באקאנט דאווענען זייער לאנגע שמונה‬ ‫געזאגט‪ ,‬איך בין נישט אנגעקומען צו פאררעכטן‬ ‫עשרה'ס‪ ,‬יעדן ערב שבת קודש ביי מנחה פלעגט‬ ‫דעם רבינ'ס זייגער‪ ,‬און איך האב געוואוסט אז דער‬ ‫ער קענען שטיין‪ ,‬און דאווענען די שמנה עשרה‬ ‫רבי מוז האבן א זייגער‪ ,‬האב איך מיט רשות געגעבן‬ ‫צוויי דריי שעה און אפילו מער‪ ,‬אויך פלעגט זיין‬ ‫פאר'ן רבי'ן דעם זייגער פונעם רב ר' גרשון‪.‬‬ ‫דער מנהג ביים הייליגען עטרת צבי‪ ,‬אז ער פלעגט‬ ‫האבן פאר זיך זיין זייגער'ל‪ ,‬און ער פלעגט טאפן‬ ‫דער הייליגער עטרת צבי האט געשיקט רופן‬ ‫דאס זייגער'ל און קוקן דערויף אינמיטן דאווענען‪,‬‬ ‫ר' גרשון און ער פרעגט אים‪ ,‬פון וואו האט איר די‬ ‫פארשטענדליך האט ער געהאט דערביי גרויסע‬ ‫זייגער‪ ,‬האט דער רב געענטפערט‪ ,‬איך האב עס‬ ‫כוונות‪.‬‬ ‫בירושה פון מיין שווער דער הייליגער אהבת שלום‬ ‫פון קאסוב‪.‬‬ ‫דער הייליגער אהבת שלום האט געהאט א‬ ‫איידעם הגה"ק רבי גרשון אב"ד קאלאמייא זי"ע‪,‬‬ ‫זאגט אים דער הייליגער עטרת צבי‪ ,‬יעצט איז‬ ‫און אין זיין יוגנט איז ער געווען רב אין ראזלא‪,‬‬ ‫מיר שוין אלעס פארשטענדליך‪ ,‬איך האב געקוקט‬ ‫איינמאל איז דער הייליגער עטרת צבי זי"ע געווען‬ ‫אויפ'ן זייגער'ל‪ ,‬און איך האב געזען אז עס איז פיל‬ ‫אין שטאט ראזלא‪ ,‬און עס האט זיך געמאכט‪ ,‬אז‬ ‫מיט הייליגע כוונות און יחידים‪ ,‬און עס איז נישט‬ ‫דער זייגער'ל פונעם עטרת צבי זי"ע האט זיך‬ ‫‪54‬‬ ‫לצבי מנדבורנא זי"ע‪ ,‬איז א איד געקומען זיך מזכיר‬ ‫מיין זייגער‪ ,‬יעצט אז איר זאגט מיר אז עס איז די‬ ‫זיין ביים צדיק‪ ,‬ווען דער איד איז אנגעקומען אין‬ ‫זייגער פון אייער שווער‪ ,‬איז שוין אלעס‬ ‫שטוב פונעם רבין‪ ,‬איז דארט נישט געווען דער‬ ‫פארשטענדליך‪.‬‬ ‫גבאי‪ ,‬דער איד האט נישט געוויסט ווי אזוי צו‬ ‫•••‬ ‫שרייבן א קוויטל‪ ,‬האט ער געבעטן דעם הייליגען‬ ‫ענדליך צו דעם ווערט דערציילט‪ ,‬בשעת'ן‬ ‫אהבת שלום זי"ע זאל אים שרייבן א קוויטל‪.‬‬ ‫מסיבת אירוסין וואס דער עטרת צבי האט‬ ‫געשלאסן מיט ר' דוד זאבילטאווער זי"ע דער זון‬ ‫דער הייליגער אהבת שלום זי"ע האט דעם איד‬ ‫פון דעם אהבת שלום‪ ,‬דער שידוך איז געשלאסן‬ ‫צוליב געטון און געשריבען א קוויטל‪ ,‬און דער איד‬ ‫געווארן אין שטאט זידיטשוב‪ ,‬האט זיך געמאכט‬ ‫איז אריין צום הייליגען צמח ד' לצבי זי"ע און זיך‬ ‫אז דער מחותן ר' דוד'ל זאבילטאווער האט ארויס‬ ‫מזכיר געווען‪ ,‬אבער גלייך פרעגט אים דער צדיק‪,‬‬ ‫גענומען זיין טאבאק פושקע‪ ,‬צו שמעקן טאבאק‪,‬‬ ‫פארוואס בוסטו געקומען צו מיר‪ ,‬ווייזט דער איד‬ ‫האט דער מחותן דער עטרת צבי געבעטן א שמעק‬ ‫אויפן קוויטל און זאגט פארן רבין‪ ,‬אז וועגן די אלע‬ ‫טאבאק‪.‬‬ ‫זאכן וואס שטייען אינעם קוויטל איז ער געקומען‬ ‫צום רבין‪.‬‬ ‫אבער אזוי ווי דער הייליגער עטרת צבי זי"ע‬ ‫האט א שמעק געגעבן פון די טאביק פושקע‪,‬‬ ‫האט אים דער צדיק געזאגט בזה"ל‪" ,‬די‬ ‫פרעגט ער פונעם מחותן‪ ,‬פון וואנעט קומט דער‬ ‫ברויכסט נישט מיין ברכה‪ ,‬די בוסט שוין א‬ ‫טאבאק פושקע‪ ,‬עס האט עפעס א ניצוץ פון דער‬ ‫געהאלפענער‪ ,‬דורך דעם וואס האט געשריבן דיין‬ ‫משכן וואס בצלאל האט געמאכט‪ ,‬ענטפערט אים‬ ‫קוויטל"‪ ,‬ווייל דער צדיק האט מרגיש געווען נאר‬ ‫רבי דוד'ל‪ ,‬דאס האב איך בירושה פון מיין טאטן‬ ‫ביים קוקען אינעם קוויטל‪ ,‬אז דער וואס האט דאס‬ ‫דער הייליגער אהבת שלום זי"ע‪.‬‬ ‫געשריבן איז א צדיק וקדוש‪ ,‬און ער האט שוין‬ ‫גע'פועל'ט א ישועה פאר דעם איד‪.‬‬ ‫און רבי דוד'ל האט צו געלייגט‪ ,‬איך האב‬ ‫•••‬ ‫געהערט‪ ,‬אז ווען דער טאטע האט געלאזט מאכן‬ ‫ביים הייליגען אהבת שלום זי"ע זענען געווען‬ ‫דעם טאבאק פושקע‪ ,‬האט ער געגעבן פאר דעם‬ ‫עטליכע בחורים וואס האבן זיך געברויכט שטעלן‬ ‫פאכמאן א שטיק זילבער‪ ,‬און ער האט אים באפוילן‬ ‫צום מיליטער‪ ,‬און זיי האבן זיך נישט געקענט אן‬ ‫צו מאכן פון די שטיק זילבער א טאבאק פושקע‪ ,‬און‬ ‫עצה געבן זיך ארויס צו דרייען‪ ,‬שבת קודש‬ ‫ער זאל גארנישט צו לייגן קיין זילבער‪ ,‬און ער זאל‬ ‫ביינאכט זענען די בחורים געשטאנען אונטער‬ ‫גארנישט אראפ נעמען‪ ,‬אזוי אויך האט ער אים‬ ‫דעם הייליגען צדיק מקאסוב‪ ,‬ווען עס איז געקומען‬ ‫באפוילן פונקטליך וויפיל‪ ,‬ער זאל האקן מיט זיין‬ ‫צום זמר "קה ריבון עלם"‪ ,‬ווען דער צדיק איז‬ ‫האמער בשעת'ן מאכן די כלי‪ ,‬און א גאנצע צייט איז‬ ‫אנגעקומען צו די ווערטער פון‪ְ " ,‬פּרוק יַ ת ָענָ ‪ִ ‬מפּוּם‬ ‫מיין טאטע געשטאנען דערביי און נישט אראפ‬ ‫לוּתא"‪ ,‬האט זיך דער‬ ‫ַא ְריְ וָ ָתא וְ ַא ֵפּיק יַ ת ַע ֵמּ‪ִ ‬מגּו גָּ ָ‬ ‫גענומען קיין אויג‪.‬‬ ‫צדיק אויס געדרייט צו די בחורים‪ ,‬און דער צדיק‬ ‫האט די ווערטער איבער געזאגט אסאך מאל מיט‬ ‫יעצט שטימט שוין אלעס האט דער הייליגער‬ ‫טרערן‪ ,‬פארשטייט זיך אז נאך שבת זענען די‬ ‫עטרת צבי אויס געפירט‪ ,‬אז בשעת ער האט‬ ‫בחורים באפרייט געווארן פון די מיליטער‪.‬‬ ‫געלאזט מאכן דעם טאבאק פושקעלע האט ער‬ ‫•••‬ ‫מייחד געווען די יחודים וואס בצלאל האט זיך‬ ‫דעם גרויסן מידות הצדקה און געוואלדיגע‬ ‫באניצט ביים אויפבויען דעם משכן‪ ,‬דערפאר האב‬ ‫עניוות פון דעם הייליגען צדיק וקדוש דער אהבת‬ ‫איך מרגיש געווען גאר גרויסע זאכן בשעת איך האב‬ ‫שלום מקאסוב זי"ע קען מען זען פון די מעשה‪.‬‬ ‫געשמעקט די טאביק‪.‬‬ ‫•••‬ ‫אין שטאט קאסוב איז געווען א איד א עושר‬ ‫ווערט דערציילט‪ ,‬אז איינמאל ווען דער‬ ‫וואס האט גאר אסאך גע'רודף'ט דעם הייליגען‬ ‫תלמיד מובהק הרה"ק רבי מנחם מענדל בעל‬ ‫צדיק‪ ,‬און ער איז דערגאנגען די יארן פארן‬ ‫אהבת שלום מקאסוב זי"ע איז געווען ביי זיין רבין‬ ‫הייליגען צדיק מקאסוב זי"ע‪ ,‬דער הייליגער צדיק‬ ‫דער הייליגער צדיק רבי צבי הירש בעל צמח ד'‬ ‫‪55‬‬ ‫אין א גרויסע דחקות‪ ,‬דער איד וויסענדיג דעם מצב‬ ‫האט זיך אבער פון דעם בכלל נישט צו טון‬ ‫ביים רבין האט נישט געוואלט זיין צו גאסט ביים‬ ‫געמאכט‪ ,‬און אפילו נישט געענטפערט פאר דעם‬ ‫רבין‪ ,‬ווייל די רבי האט דאך כמעט גארנישט פאר‬ ‫איד‪ ,‬נאר ער איז ווייטער אן געגאנגען מיט זיין‬ ‫זיך‪ ,‬און אוודאי נישט פאר קיין געסט‪ ,‬אבער דער‬ ‫עבודת הקודש‪.‬‬ ‫צדיק האט זיך איינגעבעטן ביים חסיד אז ער זאל‬ ‫זיין ביי אים אויף שבת קודש‪.‬‬ ‫איין טאג איז דער איד געווארן א יורד ל"ע‪ ,‬און‬ ‫ער האט פארלוירען זיין גאנצע געלט‪ ,‬און דער איד‬ ‫ביים סעודה האט די רעבעצין אריין געברענגט‬ ‫איז געקומען צום הייליגען אהבת שלום זי"ע בעטן‪,‬‬ ‫בעבלעך )ארבעס( אנשטאט יעדע מאכל‪ ,‬ביי די‬ ‫אז דער רבי זאל אים העלפן מיט געלט‪ ,‬דער צדיק‬ ‫פיש א טעלער בעבלעך‪ ,‬ביי די זיפ א טעלער‬ ‫האט גלייך געפרעגט פון דעם איד וויפיל ער ברויך‪,‬‬ ‫בעבלעך‪ ,‬ביי די פלייש א טעלער בעבלעך‪ ,‬האט‬ ‫דער צדיק האט גלייך צוזאמען גענומען דעם‬ ‫דער גאסט שפעטער דערציילט‪ ,‬אז יעדעס מאל‬ ‫גאנצן סכום‪ ,‬און דאס אהין געגעבן פאר דעם איד‪.‬‬ ‫מען האט אריין געברענגט א טעלער בעבלעך‪,‬‬ ‫האט דאס באמת געהאט דעם טעם פון די עסן וואס‬ ‫דער ברודער פונעם אהבת שלום האט דאס‬ ‫מען האט באמת געברויכט עסן דאן‪ ,‬אזוי ווי די מן‬ ‫נישט געקענט צו קוקען‪ ,‬ווי די רבי געט אהין דאס‬ ‫אין מדבר ביי די אידן‪ ,‬וואס די מן האט געהאט אלע‬ ‫גאנצע געלט פאר דעם איד וואס רודף'ט אים אן א‬ ‫טעמים‪.‬‬ ‫גבול‪ ,‬אבער ווען עס קומט צו זיין צרכי הבית זאגט‬ ‫•••‬ ‫ער אייביג אז עס איז נישט דא קיין געלט‪ ,‬האט ער‬ ‫גאנץ אנפאנג האט דער הייליגער אהבת שלום‬ ‫געפרעגט דעם ברודער‪ ,‬היתכן פאר די צרכי הבית‬ ‫זי"ע נישט געהאט אזא שיינע קול צו דאווענען ביים‬ ‫זאגט אייביג די רבי אז עס איז נישט דא קיין געלט‪,‬‬ ‫עמוד‪ ,‬איינמאל איז דער צדיק געווען אין א שטאט‪,‬‬ ‫אבער ווען דער איד וואס איז א גרויסע מתנגד‬ ‫און עס איז צו געגאנגען צום עמוד א איד מיט א‬ ‫פונעם רבין קומט‪ ,‬געט מען אים אהין אזא גרויסע‬ ‫שיינעם קול‪ ,‬און ער האט געדאווענט הערליך שיין‪,‬‬ ‫סומע פון געלט‪.‬‬ ‫נאכן דאווענען האט דער צדיק געזען ווי דער איד‬ ‫גייט‪ ,‬און ער פרעגט זיך נאך ביים עזרת נשים ווי‬ ‫האט דער צדיק געענטפערט פארן ברודער‪ ,‬די‬ ‫אזוי מען האט הנאה געהאט פונעם דאווענען‪.‬‬ ‫בוסט נישט דאס ערשטער וואס האט מיך דאס‬ ‫היינט געפרעגט‪ ,‬עס איז שוין דער צווייטער וואס‬ ‫האט דער צדיק זיך אנגעריפן‪ ,‬רבוש"ע אויב‬ ‫פרעגט מיך היינט די שאלה‪ ,‬דער ערשטער איז‬ ‫וועסטו מיר געבן א שיינע קול‪ ,‬וועל איך מאכן‬ ‫געווען דער יצר הרע‪ ,‬ער האט מיך אויך געפרעגט‬ ‫זיכער דאס צו ניצן נאר פאר דיין כבוד און נישט ח"ו‬ ‫דעם זעלבן שאלה‪ ,‬די האסט נישט וואס צו טון מיט‬ ‫פאר נישט ריכטיגע וועגן‪ ,‬פון דאן האט דער צדיק‬ ‫דיין געלט נאר די געסט דאס פאר דיין גרעסטע‬ ‫וקדוש באקומען א הערליכע ווארעמע שטימע‬ ‫מתנגד‪ ,‬די ברויכסט דאך דאס געלט פאר דיר אין‬ ‫וואס האט צונימען יעדן וואס איז נאר געשטאנען‬ ‫שטוב‪ ,‬פארוואס זאלסטו דאס אהין געבן פאר אים‪.‬‬ ‫נאנט צום צדיק ווען ער האט געדאווענט‪ ,‬און דאס‬ ‫גאנצע דאווענען איז צו געגאנגען מיט א קול חזק‬ ‫אבער זאגט דער צדיק‪ ,‬איך האב מיך פון דעם‬ ‫מאוד‪ ,‬אויך ביים טיש יעדן שבת קודש האט ער‬ ‫יצר הרע נישט וויסענדיג געמאכט‪ ,‬נאר איך האב‬ ‫מחבר געווען געהויבענע ניגונים‪.‬‬ ‫גלייך געגעבן דאס גאנצע געלט פאר דעם איד‪ ,‬און‬ ‫•••‬ ‫פון דיר וועל איך מיך אויך נישט וויסענדיג מאכן‪,‬‬ ‫איין נאכט זענען א קבוצה פון געהויבענע‬ ‫נאר איך וועל מקיים זיין דעם מצווה פון צדקה מיטן‬ ‫חסידים פונעם הייליגען אהבת שלום מקאסוב זי"ע‬ ‫גאנצן הארץ נאר פארן באשעפער'ס כבוד וועגן‪.‬‬ ‫געזעצן אין ביהמ"ד און גערעדט אין עניני עבודת‬ ‫•••‬ ‫השם‪ ,‬פלוצלונג קומט דער צדיק אריין אין פרעגט‬ ‫א איד א חסיד פונעם הייליגען אהבת שלום‬ ‫פון די חסידים‪ ,‬וואס זיכט איר דא אזוי שפעט‪,‬‬ ‫זי"ע איז אמאל אנגעקומען אויף שבת קיין קאסוב‪,‬‬ ‫פארוואס גייט מען נישט אהיים‪ ,‬אזוי ווי ער האט‬ ‫עס איז געווען גאנץ אנפאנג ווען דער צדיק איז‬ ‫גענדיגט פרעגן די שאלה‪ ,‬האט ער אפילו נישט‬ ‫געווארן רב אין שטאט‪ ,‬און ער האט דאן געלעבט‬ ‫‪56‬‬ ‫מויל‪ ,‬און פון דעסטוועגן איז ער געזעסן און‬ ‫געווארט אויף קיין ענטפער‪ ,‬נאר גלייך צוריק אריין‬ ‫געלערנט מיט א געוואלדיגע התדמה אן א‬ ‫אין זיין שטוב‪.‬‬ ‫אויפהער‪ ,‬די רעבעצין די צדקת איז אריין צום שכן‪,‬‬ ‫און געבעטן א האלב ברויט פאר איר מאן‪ ,‬דער שכן‪,‬‬ ‫די חסידים האבן געהערט וואס דער רבי האט‬ ‫איז געווען א גאר מגושמ'דיגער מענטש‪ ,‬און האט‬ ‫געזאגט‪ ,‬און זיי זענען צו געגאנגען צום טיר ארויס‬ ‫פארלאנגט פאר דעם איר חלק עולם הבא‪ ,‬די‬ ‫צו גיין‪ ,‬אבער ווי פארוואונדערט זענען זיי געווען‬ ‫רעבעצין האט לכתחילה נישט געוואלט מסכים‬ ‫אז די טיר איז געווען פארשפארט און מען האט‬ ‫זיין צו דעם געשעפט‪ ,‬און זי איז צוריק אהיים‪.‬‬ ‫נישט געקענט ארויס גיין‪ ,‬אזוי ווי זיי האבן געזען‬ ‫אז עס איז סיי ווי נישט דא קיין וועג ארויס‪ ,‬האבן‬ ‫אבער ווען דער הונגער האט נישט‬ ‫זיך ד חסידים צוריק געזעצט און ווייטער גערעדט‬ ‫אויפגעהערט‪ ,‬האט זי מחליט געווען‪ ,‬זאל זיין וואס‬ ‫בעניני עבודת השם‪.‬‬ ‫זאל זיין‪ ,‬איך ברויך עסן פאר מיין הייליגע מאן און‬ ‫פאר די קינדער‪ ,‬און איז צוריק צום שכן און מסכים‬ ‫נישט אסאך נאכדעם האט פאסירט דאס‬ ‫געווען צום געשעפט‪ ,‬ווען זי האט צושניטן דאס‬ ‫זעלבע‪ ,‬די רבי קומט אריין און פרעגט די זעלבע‬ ‫ברויט‪ ,‬און אריינגעטראגן צו איר מאן‪ ,‬האט זיך די‬ ‫שאלה‪ ,‬און ווארט נישט אויף קיין ענטפער‪ ,‬נאר‬ ‫רעבעצין צעוויינט‪ ,‬ווען דער צדיק האט געהערט‬ ‫גייט צוריק אריין אין שטוב‪ ,‬אבער ווען די חסידים‬ ‫וואס איז געשען‪ ,‬האט ער געזאגט פאר די‬ ‫האבן פראבירט ארויס צו גיין איז די טיר נאך אלס‬ ‫רעבעצין‪" ,‬פאר דעם וואס דו האסט מיר יעצט‬ ‫געווען פארשפארט‪ ,‬און אזוי האט זיך דאס איבער‬ ‫געגעבן צו לעבן‪ ,‬האסטו געקויפט א גרויסן און א‬ ‫געשפילט אפאר מאל‪.‬‬ ‫הויכן חלק אין עולם הבא‪ ,‬איז פארוואס זאלסטו זיין‬ ‫צובראכן"‪.‬‬ ‫דאן איז דער צדיק ארויס געקומען‪ ,‬און‬ ‫•••‬ ‫געזאגט פאר די חסידים‪ ,‬וויסן זאלט איר‪ ,‬אז דעם‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז א גביר א מתנגד צום‬ ‫פארברענג וואס קומט דא פאר‪ ,‬אז אידן זיצן און‬ ‫דרך החסידות אין שטאט טיסמעניץ‪ ,‬ר' אברהם‬ ‫רעדן פון עבודת השם און געהויבענע זאכן‪ ,‬האט‬ ‫אייזיק‪ ,‬פלעגט כסדר געבן סחורה אויף בארג פארן‬ ‫דערגראכט אזוי הויעך און געמאכט אזא נחת רוח‬ ‫צדיק דער הייליגער אהבת שלום מקאסוב זי"ע צו‬ ‫אויבן אין הימל‪ ,‬עד כדי כך אז דאס האט זייער‬ ‫קענען גיין צום יריד‪ ,‬אבער ווען ער האט געזען ווי‬ ‫געשטערט דעם יצר הרע‪ ,‬איז דער יצר הרע‬ ‫דער יונגערמאן איז דבוק אין השי"ת יעדע רגע‪,‬‬ ‫געקומען צו מיר און געזאגט‪ ,‬אויב די וועסט נישט‬ ‫האט ער מורא געהאט אז מען וועט אים באגנבע'נען‬ ‫צושטערן דעם פארברענג פון די חסידים‪ ,‬וועל איך‬ ‫אויפן מארק‪ ,‬און האט אים אויפגעהערט צו געבן‬ ‫ח"ו איבער לאזן די גאנצע וועלט און זיך פארלייגן‬ ‫סחורה‪ ,‬שפעטער‪ ,‬ווען ער איז שוין געווען א‬ ‫אויף דיר מיט דיינע חסידים‪.‬‬ ‫באוואוסטער רבי‪ ,‬פלעגט דער גביר זיך גרויסן‪ ,‬אז‬ ‫ער האט אים "געמאכט פאר א רבי"‪.‬‬ ‫דערפאר‪ ,‬כדי דער יצר הרע זאל מיינען אז איך‬ ‫בין מקיים וואס ער האט געהייסן‪ ,‬בין איך אריין‬ ‫דער גביר האט געהאט א איידעם‪ ,‬א ירא‬ ‫געקומען און צושטערט דעם פארברענג‪ ,‬אבער‬ ‫שמים‪ ,‬וואס האט געוואלט פארן קיין קאסוב אויף‬ ‫בעפאר איך בין אריין געקומען‪ ,‬האב איך‬ ‫ראש השנה‪ ,‬און דער שווער זייענדיג א מתנגד צום‬ ‫פארמאכט דעם טיר פון די ביהמ"ד כדי איר זאלט‬ ‫דרך החסידות האט אים פארשלאסן אין א צימער‪,‬‬ ‫נישט האבן קיין ברירה און זיך מיזן צוריק זעצן‬ ‫כדי ער זאל נישט קענען פארן צום צדיק קיין‬ ‫שמועסן‪ ,‬ווייל דאס ברענגט א גרויסע נחת רוח‬ ‫קאסוב‪ ,‬אבער די חסידים האבן געהאלפן פארן‬ ‫אויבן אין הימל‪.‬‬ ‫איידעם זיך ארויסצוכאפן פונעם צימער‪ ,‬און זיי‬ ‫•••‬ ‫זענען געפארן‪ ,‬ביים געזעגענען האט דער איידעם‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז אין די יארן איידער‬ ‫מורא געהאט פאר'ן שווער‪ ,‬אז ווען ער וועט כאפן‬ ‫דער הייליגער אהבת שלום זי"ע איז געווארן רבי‪,‬‬ ‫אז ער איז יא געפארן צום רבין‪ ,‬וועט ער דאך זיין‬ ‫איז אין שטוב געווען אזא דחקות‪ ,‬אז עטליכע טעג‬ ‫אינגאנצן גערעגט‪.‬‬ ‫האט ער נישט געהאט וואס אריינצונעמען אין‬ ‫‪57‬‬ ‫ישראל‪ ,‬האט ער געקלערט ווער עס זאל זיין דער‬ ‫האט דער רבי דער צדיק דער הייליגער אהבת‬ ‫ממלא מקום‪ ,‬און האט געזאגט‪ ,‬אויף איינעם‪" ,‬ער‬ ‫שלום זי"ע געזאגט פארן יונגערמאן‪ ,‬זארג זיך נישט‬ ‫טויג‪ ,‬אבער ער וויל"‪ ,‬אויף א צווייטן‪" ,‬ער וויל נישט‪,‬‬ ‫גיב א גרוס פאר דיין שווער‪ ,‬ער איז פון אונזערע‬ ‫אבער ער טויג נישט"‪ ,‬און אויפן הייליגען אהבת‬ ‫באקאנטע‪ ,‬און בעט אים ער זאל מיר שיקן אן‬ ‫שלום זי"ע האט זיין רבי געזאגט‪" ,‬ער טויג‪ ,‬און ער‬ ‫אתרוג‪ ,‬דער שווער האט אים אויפגענומען מיט א‬ ‫וויל נישט"‪.‬‬ ‫פריינטליך פנים‪ ,‬און פלוצלינג האט א סוחר וואס‬ ‫•••‬ ‫האנדלט אין גריכנלאנד אים געשיקט גאר שיינע‬ ‫מען דערציילט‪ ,‬אז ווען דער צדיק רבי זאב‬ ‫אתרוגים‪ ,‬ווען דער שווער האט געזען ווי די‬ ‫וואלף פון טשארני‪-‬אוסטראה זי"ע איז געקומען‬ ‫ווערטער פונעם צדיק איז מקיים געווארן‪ ,‬האט דער‬ ‫צום פארט‪ ,‬פארן ארויפגיין אויף דער שיף קיין ארץ‬ ‫גביר ר' אברהם אייזיק אויסגעקליבן דעם שענסטן‬ ‫ישראל‪ ,‬האט ער געהייסן דעם חסיד וואס איז‬ ‫אתרוג און דאס געשיקט קיין קאסוב‪ ,‬און פון‬ ‫געפארן מיט אים‪ ,‬ער זאל זיך אומקערן און‬ ‫דעמאלט איז ער געווארן פון די גרויסע חסידים‬ ‫אויפנעמען דעם הייליגען אהבת שלום פאר א רבי‪.‬‬ ‫פונעם הייליגען אהבת שלום זי"ע‪.‬‬ ‫•••‬ ‫דער חסיד איז אנגעקומען און געבליבן שטיין‬ ‫עס ווערט געברענגט‪ ,‬אז ווען דער צדיק וקדוש‬ ‫אין הויף‪ ,‬און ער האט געזען‪ ,‬ווי די רעבעצין ונעם‬ ‫רבי זאב וואלף פון טשארני‪-‬אוסטראה זי"ע איז‬ ‫הייליגען אהבת שלום האט דעמאלט געמאכט‬ ‫געפארן קיין ארץ ישראל בשנת תקנ"ח‪ ,‬האבן אים‬ ‫קאלך )סיד(‪ ,‬און דורך דאס פארקויפן האט זי‬ ‫פילע חסידים באגלייט‪ ,‬און דער תלמיד דער‬ ‫געשפייזט די משפחה‪ ,‬די קליינע קינדער האבן זיך‬ ‫הייליגער אהבת שלום איז געווען צווישן זיי‪.‬‬ ‫געשפילט אין הויף און אומגעווארפן דאס פאס‬ ‫קאלך‪ ,‬און אלעס איז אויסגערינען‪.‬‬ ‫צווישן די חסידים איז געווען א גביר וואס האט‬ ‫געגעבן א קוויטל פארן צדיק רבי זאב וואלף‪ ,‬און‬ ‫די רעבעצין איז אריין צו איר מאן דער‬ ‫ער האט זיך מזכיר געווען‪ ,‬אז ער האט‬ ‫הייליגער אהבת שלום זי"ע‪ ,‬און האט מיט א געוויין‬ ‫אויפגענומען צו שטעלן סחורה ביז א געוויסן טאג‪,‬‬ ‫דערציילט דאס דחקות אין שטוב‪ ,‬און יעצט האט‬ ‫און אויב נישט וועט ער מוזן באצאלן א ריזיגן קנס‪,‬‬ ‫זיך אויסגעגאסן דאס גאנצע סחורה די רבי דער‬ ‫און ער האט געבעטן דעם רבין‪ ,‬אז ער זאל אים‬ ‫הייליגער אהבת שלום‪ ,‬וואס איז געזעסן און‬ ‫געבן א ברכה אז ער זאל זיך ארויסדרייען אן קיין‬ ‫געלערנט‪ ,‬האט געענטפערט בזה"ל‪" ,‬אז ס'איז שוין‬ ‫שאדן‪.‬‬ ‫גאר שלעכט‪ ,‬ווערט גוט"‪.‬‬ ‫דער שליח‪ ,‬וואס האט דאס אלעס צוגעזען‪,‬‬ ‫האט דער צדיק רבי זאב וואלף זי"ע געזאגט‪,‬‬ ‫איז דעמאלט אריין און אים איבערגעגעבן דעם‬ ‫"איך האב נישט קיין כח פון דעם וועג‪ ,‬גיי צו דעם‬ ‫"כתב התמנות"‪ ,‬און ווען ער איז ארויס‪ ,‬האט אים א‬ ‫יונגערמאן פון קאסוב‪ ,‬און דורך אים וועט קומען די‬ ‫מאדערן געקליידטער איד )"א דייטשל"(‪ ,‬וואס ער‬ ‫ישועה"‪ ,‬דער גביר האט זיך געוואונדערט און‬ ‫האט נאך קיינמאל נישט געזען אין שטאט‪,‬‬ ‫געזאגט פארן רבין‪" ,‬קען דען דער יונגערמאן ווירקן‬ ‫געפרעגט‪ ,‬וואו דער רבי וואוינט‪ ,‬דער דייטשל איז‬ ‫אזוי ווי דער רבי"‪ ,‬האט דער צדיק רבי זאב וואלף‬ ‫אריין צום הייליגען אהבת שלום זי"ע‪ ,‬און געגעבן‬ ‫געענטפערט‪" ,‬כמוני ממש!"‪.‬‬ ‫צוואנציג רייניש‪ ,‬און דאס איז געווען זיין ערשטער‬ ‫אביסל שפעטער איז דער גביר געקומען קיין‬ ‫פדיון אלס רבי‪ ,‬און נישט לאנג נאכדעם האט זיך די‬ ‫קאסוב‪ ,‬האט דער הייליגער אהבת שלום זי"ע‬ ‫מצב אין שטוב געטוישט און עס איז געווען מיט‬ ‫געזאגט "א גרויסע זאך האסטו געבעטן‪ ,‬אבער ווייל‬ ‫וואס צו שפייזן די משפחה‪.‬‬ ‫מיין רבי האט דיך געשיקט‪ ,‬וועל איך עס טון‬ ‫•••‬ ‫בעזהשי"ת"‪ ,‬און עס איז געשען א נס‪ ,‬די סחורה איז‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬איבער די הייליגע אויגן‬ ‫אנגעקומען צו דער צייט‪.‬‬ ‫פונעם צדיק דער הייליגער אהבת שלום זי"ע‪,‬‬ ‫איינמאל איז דער הייליגער אהבת שלום געגאנגען‬ ‫אויך ווערט דערציילט‪ ,‬אז ווען דער צדיק רבי‬ ‫צו פוס צום צדיק רבי משולם פייביש מזבאריז‬ ‫זאב וואלף האט זיך אוועק געצויגען קיין ארץ‬ ‫‪58‬‬ ‫•••‬ ‫זי"ע‪ ,‬וואס האט זיך דאן אויפגעהאלטן אויף שבת‬ ‫דער צדיק רבי אברהם יוסף מבארשא זי"ע האט‬ ‫קודש אין שטאט סקאליא‪.‬‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז דאס ערשטע מאל וואס ער איז‬ ‫געווען אויף שבת ביים רבי'ן דער הייליגער אהבת‬ ‫דאנערשטאג פארנאכט‪ ,‬נאך א טאג פון‬ ‫שלום זי"ע‪ ,‬איז ער נאך נישט געווען צוגעוואוינט‬ ‫פאסטן‪ ,‬איז ער אריין אין א קרעטשמע‪ ,‬און דער‬ ‫צו אזא געהויבענע דאווענען‪ ,‬און ווען דער רבי‬ ‫בעל הבית האט אים געזאגט‪ ,‬אכסניא קען איך‬ ‫האט אנגעהויבן "הודו לד'"‪ ,‬האבן די חסידים‬ ‫צושטעלן‪ ,‬אבער עסן איז נישטא‪ ,‬די קינדער בעטן‬ ‫געשריגן מיט שטארקע קולות‪ ,‬אז ער האט זיך‬ ‫ברויט שוין צוויי טעג‪ ,‬און איך בין שולדיג א גרויסן‬ ‫נישט געקענט קאנצענטרירן‪ ,‬און האט געמוזט‬ ‫חוב פאר דעם פריץ‪ ,‬דער צדיק האט מסכים געווען‬ ‫ווארטן ביז שמונה עשרה‪.‬‬ ‫דערצו און איז איינגעשטאנען דארט אינעם‬ ‫אכסניא פאר די נאכט‪ ,‬און די גאנצע נאכט איז דער‬ ‫האט דער צדיק רבי אברהם יוסף געזאגט‪ ,‬אז‬ ‫צדיק נישט געשלאפן‪.‬‬ ‫די התלהבות און דביקות פונעם רבי'ן ביי פסוקי‬ ‫דזמרה איז געווען אזוי גרויס‪ ,‬אז עס האט זיך אים‬ ‫אינדערפרי איז אנגעקומען צום אכסניא א‬ ‫אויסגעזעהן ווי די ווענט פונעם בית המדרש מיט'ן‬ ‫רייכער איד מיט א וואגן‪ ,‬און האט פארגעלייגט‬ ‫דאך הייבן זיך אויף אין דער הייך‪ ,‬און ער האט‬ ‫פארן הייליגען אהבת שלום צו פארן מיט אים‬ ‫צוגעגעבן‪" ,‬אויב מען וועט מיך בעטן‪ ,‬קען איך דאס‬ ‫ווייטער קיין סקאליא‪ ,‬אבער דער הייליגער אהבת‬ ‫זאגן ווי א עדות"‪.‬‬ ‫שלום האט געזאגט‪ ,‬אז ער וועט מיט אים פארן‪,‬‬ ‫•••‬ ‫נאר אויב איר גיט אים קודם צוואנציג רובל‪ ,‬און דער‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז דער הייליגער אהבת‬ ‫צדיק האט געזאגט בזה"ל‪" ,‬גלגל הוא שחוזר‬ ‫שלום זי"ע פלעגט דאווענען פארן עמוד אין זיין‬ ‫בעולם"‪.‬‬ ‫אייגענעם ארט‪ ,‬און א מחיצה האט אפגעטיילט‬ ‫צווישן אים און דעם עולם‪ ,‬אלע האבן געהערט זיין‬ ‫דער רייכער איד האט געגעבן פארן צדיק‬ ‫דאווענען קלאר און זיס‪ ,‬אבער קיינער האט זיך‬ ‫צוואנציג רובל‪ ,‬און דער הייליגער אהבת שלום איז‬ ‫נישט געוואגט אריינצוקוקן‪.‬‬ ‫גלייך אריין צום בעל אכסניא‪ ,‬און האט פארן‬ ‫קרעטשמער איבערגעגעבן די צוואנציג רובל‪ ,‬און‬ ‫איינמאל איז א חוצפה'דיגער מענטש‬ ‫דער איד דער בעל אכסניא האט מיט דעם‬ ‫ארויפגעקראכן אויף דער מחיצה צו קוקן‪ ,‬און ער‬ ‫געקויפט ברויט פאר די קינדער און חלות אויף‬ ‫איז צוריקגעפאלן אויף דער ערד און געבליבן ליגן‬ ‫שבת‪ ,‬און דער הייליגער אהבת שלום זי"ע האט‬ ‫ווי א שטיין‪ ,‬און מיט גרויס מי האט מען אים‬ ‫געזאגט פארן בעל אכסניא בזה"ל‪" ,‬פון היינט‬ ‫דערוועקט‪ ,‬און ער האט דערציילט‪" ,‬אז ער האט‬ ‫וועסטו ארויפגיין‪ ,‬און דער רייכער וועט אראפגיין‪,‬‬ ‫געזען דעם רבי'ן ווי א מלאך‪ ,‬אויסגעשטרעקט אויף‬ ‫און דו וועסט אים מוזן באצאלן טובה תחת טובה"‪.‬‬ ‫דער ערד‪ ,‬און א פייער ברענט ארום אים"‪.‬‬ ‫•••‬ ‫אזוי האט טאקע פאסירט‪ ,‬יענער בעל אכסניא‬ ‫אמאל איז געקומען צום הייליגן אהבת שלום‬ ‫איז געווארן א גביר‪ ,‬און דער גביר איז געווארן‬ ‫זי"ע א גרויסער גביר פון זיינע חסידים‪ ,‬און‬ ‫ליידער א ארימאן‪ ,‬נאך יארן איז דער רייכער‬ ‫געברענגט א שיינעם פדיון‪ ,‬דער רבי האט אים‬ ‫אנגעקומען קיין קאסוב צווישן די קבצנים‪ ,‬נישט‬ ‫אויפגענומען מיט א שיינעם פנים‪ ,‬און אינמיטן‬ ‫וויסנדיג ווער דער רבי איז‪ ,‬דער הייליגער אהבת‬ ‫שמועס האט דער הייליגער אהבת שלום‬ ‫שלום האט אים אבער יא דערקענט‪ ,‬און האט אים‬ ‫געפרעגט‪" ,‬דו ווייסט אפשר וואס עס מאכט דער‬ ‫געגעבן א פארחתמ'טן בריוו‪ ,‬און געזאגט‪ ,‬אז ער‬ ‫מלמד פון דיין שטאט? ער איז דאך אויך פון‬ ‫זאל דאס טראגן צו "א גביר פון אונזערע לייט"‪ ,‬און‬ ‫אונזערע חסידים"‪.‬‬ ‫דאס איז געווען דער געוועזענער קרעטשמער‪,‬‬ ‫נאך מער ווי פופצן יאר האט דער אלטער גביר אים‬ ‫דער גביר האט נישט געוואוסט וואס צו‬ ‫נישט דערקענט‪ ,‬אבער נאך איידער ער האט‬ ‫ענטפערן‪ ,‬ווייל ער האט דעם מלמד פון זיין שטאט‬ ‫געעפנט דעם בריוו‪ ,‬האט ער געזאגט‪" ,‬איך ווייס אז‬ ‫נישט געקענט‪ ,‬דער רבי האט אים נאכאמאל‬ ‫דאס איז פונעם רבי'ן פון קאסוב"‪.‬‬ ‫‪59‬‬ ‫חתונה‪ ,‬אבער איך וויל האבן א חלק אין אייער‬ ‫איבער געפרעגט‪ ,‬ביז דער גביר האט געזאגט‪" ,‬אז‬ ‫שמחה‪ ,‬כאטש א "מצוה טאנץ" וועל איך טאנצן‪ ,‬ער‬ ‫ער האט קיינמאל נישט געהאט קיין געשעפט מיט‬ ‫האט גערופן עטליכע מנגנים‪ ,‬אנגעטון שבת'דיגע‬ ‫יענעם מלמד‪ ,‬דעריבער קען ער אים נישט"‪.‬‬ ‫קליידער‪ ,‬גענומען זיין טיכל‪ ,‬איין עק געגעבן פאר‬ ‫מיר און דעם צווייטן געהאלטן אליין‪ ,‬און געטאנצט‬ ‫האט דער רבי אים געזאגט מיט ווייכע‬ ‫מיט גרויס שמחה און דביקות‪.‬‬ ‫ווערטער‪ ,‬וואס זענען ארויס פון הארץ‪" ,‬שעם זיך‬ ‫דערמיט! דער אייבערשטער האט דיר געמאכט א‬ ‫עס איז געווען פאר אונז א גרויסע וואונדער‬ ‫גביר איבער דיינע ברידער‪ ,‬און דו ווילסט נישט‬ ‫פון ווי דער הייליגער אהבת שלום האט געהאט‬ ‫וויסן ווער דיינע ברידער זענען? איר זענט ביידע‬ ‫אזויפיל געלט אינעם שופלאד‪ ,‬ווייל ער האט דאן‬ ‫מיינע חסידים‪ ,‬איר וואוינט אין איין שטאט‪ ,‬און איר‬ ‫געלעבט אין א גרויסע דחקות‪ ,‬אבער שפעטער‬ ‫קענט זיך נישט? פארוואס פרעגסטו זיך נישט נאך‬ ‫האבן מיר געהערט‪ ,‬אז ער האט געהאט א ברכה פון‬ ‫ווער די ארעמע יראי שמים פון דיין שטאט זענען‪,‬‬ ‫זיין רבי'ן די זיידע רבי זאב וואלף זי"ע‪ ,‬אז ווען ער‬ ‫כדי דו זאלסט קענען מיטפילן זייער צער און זיי‬ ‫וועט ברויכן געלט פאר א דבר מצוה‪ ,‬זאל ער זאגן‪,‬‬ ‫העלפן? דער אייבערשטער האט דיר דאך דערפאר‬ ‫"בזכות רבי ר' וועלוויל‪ ,‬הושיעה נא!"‪ ,‬און‬ ‫געגעבן עשירות‪ ,‬אז דו זאלסט העלפן די ארעמע און‬ ‫אריינלאנגען די האנט אינעם שופלאד‪ ,‬שפעטער‬ ‫פרעגן וואס זיי מאכן"‪.‬‬ ‫האט זי דערציילט‪ ,‬אז עס זענען געווען דריי‬ ‫•••‬ ‫הונדערט רענדלעך‪ ,‬און דערצו האט ער איר‬ ‫די רעבעצין פונעם צדיק רבי דוד מטאלנא זי"ע‬ ‫געגעבן די חתונה קליידער וואס ער האט‬ ‫האט דערציילט‪ ,‬א מעשה וואס איז געשען מיט איר‬ ‫צוגעגרייט פאר זיין אייגענער טאכטער‪.‬‬ ‫אליין‪ ,‬איר טאטע דער צדיק רבי ישראל אברהם‬ ‫•••‬ ‫זי"ע א זון פונעם צדיק רבי זושא מאניפאלי זי"ע‪,‬‬ ‫אין שטאט זבאריז האט געוואוינט א בעל הבית‪,‬‬ ‫איז ביי איר שידוך שוין נישט געווען בחייו‪ ,‬און די‬ ‫וואס יעדעס מאל ווען דער רבי דער הייליגער‬ ‫מאמע די צדקת מרת ציזיא חנה ע"ה‪ ,‬איז געווען א‬ ‫אהבת שלום זי"ע איז געקומען צום צדיק רבי‬ ‫טאכטער פון רבי זאב וואלף מטשארני‪-‬אוסטראה‬ ‫משולם פייביש מזבאריז זי"ע‪ ,‬האט ער אים‬ ‫זי"ע‪.‬‬ ‫צוגעגרייט א צימער און עסן ווי פאר א מלך‪ ,‬און זיין‬ ‫איינציגע טאכטער‪ ,‬א קליין מיידל‪ ,‬האט אים‬ ‫ווען עס איז געקומען די צייט פון די חתונה‬ ‫באדינט‪.‬‬ ‫בשנת תקע"ד‪ ,‬איז נישט געווען מיט וואס צו מאכן‬ ‫די חתונה‪ ,‬האבן די מאמע גע'עצה'ט צו פארן קיין‬ ‫יארן שפעטער‪ ,‬נאך איר חתונה‪ ,‬איז די מיידל‬ ‫קאסוב צום צדיק דער הייליגער אהבת שלום זי"ע‪,‬‬ ‫ל"ע בלינד געווארן אויף ביידע אויגן‪ ,‬און די‬ ‫וויבאלד דער הייליגער אהבת שלום איז דאך‬ ‫דאקטוירים האבן נישט געקענט העלפן‪ ,‬איז דער‬ ‫געווען א תלמיד פונעם זיידן רבי זאב וואלף זי"ע‪,‬‬ ‫טאטע מיט איר געפארן קיין קאסוב‪ ,‬אינמיטן‬ ‫און אפשר וועט ער קענע ארויסהעלפן מיט די מצב‬ ‫נאכט זענען זיי אנגעקומען און זיך אוועקגעזעצט‬ ‫צו קענען דעקן די חתונה הוצאות‪.‬‬ ‫נעבן אויוון אין בית המדרש‪ ,‬און פלוצלינג איז‬ ‫ווען מיר זענען אנגעקומען‪ ,‬איז ער ארויס‬ ‫געקומען דער משמש פונעם הייליגען אהבת‬ ‫אנטקעגן אונז מיט גרויס כבוד‪ ,‬און מיר זענען‬ ‫שלום‪ ,‬און געזאגט‪" ,‬דער רבי האט אים‬ ‫געווען ביי אים אין שטוב פאר עטליכע טעג‪,‬‬ ‫אויפגעוועקט און געהייסן ער זאל זיי יעצט אריבער‬ ‫נאכדעם האט ער אונז גערופן און צו מיר געזאגט‪,‬‬ ‫ברענגען"‪.‬‬ ‫"בתי‪ ,‬כלה נאה וחסודה‪ ,‬נעם דיין פארטעך און‬ ‫האלט עס מיט דער האנט"‪ ,‬און דער הייליגער‬ ‫ווען זי האט דערמאנט פארן הייליגען אהבת‬ ‫אהבת שלום האט געעפנט דעם שופלאד‪ ,‬און האט‬ ‫שלום זי"ע‪ ,‬אז זי האט אים באדינט אלס קינד‪ ,‬האט‬ ‫אנגעפילט דעם פארטעך מיט גאלדענע רענדלעך‪.‬‬ ‫ער געענטפערט‪" ,‬מיין טאכטער‪ ,‬זארג זיך נישט‪,‬‬ ‫איך האב דיר שוין צוגעגרייט א רפואה פון גן עדן"‪,‬‬ ‫און צו מיין מאמע האט ער געזאגט‪ ,‬ווען איך‬ ‫און האט איר דערלאנגט זיין טיכל צו לייגן אויף די‬ ‫וואלט געהאט די כח‪ ,‬וואלט איך געפארן אויף דער‬ ‫‪60‬‬ ‫תורה‪ ,‬האסטו דערפון נחת‪ .‬דאס אלעס האט דאך‬ ‫אויגן‪ ,‬און זי האט אנגעהויבן זען כאחד האדם‪ ,‬ווען‬ ‫דער מלמד דיר געגעבן‪ ,‬קומט אים נישט כאטש א‬ ‫דער רבי האט געהייסן ברענגען קאווע‪ ,‬איז זי‬ ‫מתנה פאר דעם?"‪.‬‬ ‫געלאפן און עס געברענגט‪ ,‬האט ער געזאגט‪" ,‬יישר‬ ‫כח‪ ,‬ווי זי האט מיך באדינט אלס קינד‪ ,‬פאסט אז זי‬ ‫דער בעל הבית האט געוואלט געבן דעם‬ ‫זאל מיך באדינען יעצט אויך"‪.‬‬ ‫מלמד א מתנה‪ ,‬האט דער רבי געזאגט‪" ,‬ניין‪ ,‬דאס‬ ‫•••‬ ‫גייט נישט אראפ פונעם שכר לימוד‪ ,‬דעם שכר‬ ‫אין ספר עשר צחצחות ווערט געברענגט א‬ ‫לימוד מוז מען באצאלן‪ ,‬און די מתנה איז‬ ‫מעשה‪ ,‬וואס דער הייליגער אהבת שלום זי"ע האט‬ ‫באזונדער"‪.‬‬ ‫אליין דערציילט‪ ,‬אין א שטאט איז געווען א רב‪,‬‬ ‫•••‬ ‫וואס די אידן האבן אים צוגעזאגט צו צושטעלן‬ ‫דער הייליגער אהבת שלום זי"ע איז אמאל‬ ‫יעדן יום טוב עסן פאר זיינע סעודות‪ ,‬דער רב איז‬ ‫געווען ביי א תלמיד פון רבי ר' מיכל'לע זלאטשובער‬ ‫געווען א גרויסער ארימאן‪ ,‬און האט זיך אויף דעם‬ ‫זי"ע‪ ,‬יענער איז געווען א גרויסער בעל מדריגה‪ ,‬און‬ ‫פארלאזט‪.‬‬ ‫ער האט מכבד געווען דעם הייליגען אהבת שלום‬ ‫מיט א שטיקל לעבער‪ ,‬און יענער צדיק האט אים‬ ‫איין יום טוב האט מען פון אים פארגעסן‪ ,‬און‬ ‫אנגעזאגט‪ ,‬אז פארן עסן זאל ער זאגן‪" ,‬לכבוד שבת‬ ‫זיינע קינדער האבן געוויינט אז זיי זענען הונגעריג‪,‬‬ ‫קודש"‪ ,‬און אזוי מאכן די ברכה‪.‬‬ ‫און ער האט זיי געזאגט‪" ,‬קינדער‪ ,‬מיר זענען דאך‬ ‫אידן‪ ,‬מיר וועלן ליידן דעם הונגער לכבוד יום טוב"‪,‬‬ ‫דער הייליגער אהבת שלום האט נישט געטון‬ ‫אינמיטן איז אריינגעקומען א איד מיט א זאק אויפן‬ ‫אזוי‪ ,‬נאר געמאכט די ברכה און געגעסן‪ ,‬האט‬ ‫רוקן און געפרעגט‪ ,‬צי דא וואוינט דער רב‪.‬‬ ‫יענער צדיק אים געפרעגט‪ ,‬פארוואס ער האט‬ ‫נישט געזאגט "לכבוד שבת קודש"‪ ,‬האט דער‬ ‫און דער אומבאקאנטער איד האט זיך‬ ‫הייליגער אהבת שלום זי"ע געענטפערט מיט זיין‬ ‫אנגעגעבן אלס א מולנער‪ ,‬און ארויסגענומען פון‬ ‫מידת האמת‪" ,‬אויף די לעבער אליין האב איך אויך‬ ‫זיין זאק עסן פארן רב און זיין משפחה‪ ,‬דער רב‬ ‫נישט געקענט מאכן די ברכה‪ ,‬נאר אויפן באשעפער‬ ‫האט מקבל געווען די מתנה‪ ,‬און געגעבן צו עסן‬ ‫וואס האט באשאפן די לעבער"‪.‬‬ ‫פאר זיינע קינדער‪ ,‬און אזוי האבן זיי געקענט‬ ‫•••‬ ‫פראווען דעם יום טוב מיט גרויס שמחה‪ ,‬ווען דער‬ ‫דער הייליגער אהבת שלום זי"ע איז אמאל‬ ‫הייליגער אהבת שלום האט דערציילט די מעשה‪,‬‬ ‫געווען אויף שבת אין א שטאט אין די טעג פון בין‬ ‫האט ער געזאגט‪ ,‬אז דער רב איז געווען א גרויסער‬ ‫המצרים‪ ,‬שבת קדוש איז דארט געווען א‬ ‫חסיד‪ ,‬און דער וואס האט געברענגט דעם זאק איז‬ ‫געוואלדיגע שמחה‪ ,‬ביז מען האט געטאנצט אויף‬ ‫געווען אליהו הנביא ז"ל‪.‬‬ ‫די דעכער‪ ,‬נאך שבת זענען די לומדים פון שטאט‬ ‫•••‬ ‫געקומען צום רבי'ן‪ ,‬האט ער זיי געפרעגט וואס זיי‬ ‫א מלמד האט זיך אמאל אפגערעדט פארן‬ ‫זאגן צו דער שמחה פון שבת‪.‬‬ ‫הייליגן אהבת שלום זי"ע‪ ,‬אז זיין בעל הבית האט‬ ‫אים נישט באצאלט דעם גאנצן שכר לימוד‪ ,‬דער‬ ‫האבן זיי געענטפערט‪ ,‬אז לויט זייער מיינונג‬ ‫בעל הבית האט אבער גע'טענה'ט‪ ,‬אז ער האט אים‬ ‫איז עס געווען צופיל‪ ,‬ווייל מען האלט דאך אין די‬ ‫שוין געגעבן מער וויפיל עס קומט אים‪.‬‬ ‫שבתים פון בין המצרים‪ ,‬האט דער רבי געזאגט מיט‬ ‫א גרויס ברען‪" ,‬שבת איז דאך א מתנה‪ ,‬ווי די גמרא‬ ‫האט דער רבי דער הייליגער אהבת שלום‬ ‫זאגט‪" ,‬מתנה טובה יש לי בבית גנזי ושבת שמה"‪,‬‬ ‫געפרעגט דעם בעל הבית‪" ,‬אויב איינער וואלט דיר‬ ‫און ביי א מתנה איז נישט דא קיין דינא דבר מצרא"‪.‬‬ ‫געגעבן א שיינע מתנה‪ ,‬וואלסטו אים דען נישט‬ ‫צוריקגעגעבן א מתנה? דער מלמד האט געלערנט‬ ‫מיט דיין זון‪ ,‬דו גייסט דאך ארום מיט דיין געשעפט‪,‬‬ ‫און האסט נישט קיין צייט צו לערנען מיט אים‪,‬‬ ‫יעצט‪ ,‬ווען דיין זון זאגט א ברכה אדער עפעס א דבר‬ ‫‪61‬‬ ‫זיין פטירה‪ ,‬זיין טאטע האט זיך כמה פעמים אין‬ ‫יארצייט י"ח מרחשון‬ ‫לעבן אויס געדריקט מיט א התפעלות אויף די‬ ‫גדלות און קדושה פון דעם זון‪.‬‬ ‫הרה"ק רבי יחזקאל ב"ר אברהם ישכר הכהן זי"ע‬ ‫ער האט חתונה געהאט מיט הרבנית הצדקת מרת‬ ‫)ראבינאוויטש(‪ ,‬בעל כנסת יחזקאל‪ ,‬מראדומסק‬ ‫פעסיל צביה ע"ה‪,‬‬ ‫בת הרה"ק רבי יוסף יהודה ערליך מאוסטרובצא‬ ‫ער איז געבוירן אין שטאט ראדומסק‪ ,‬בשנת תרכ"ג‪.‬‬ ‫זי"ע‪.‬‬ ‫צו זיין טאטן הרה"ק רבי אברהם ישכר בעל חסד‬ ‫נאך די חתונה האט דער צדיק אויף געמאכט א‬ ‫לאברהם מראדומסק זי"ע‪,‬‬ ‫געשעפט פון ווי ער האט געצויגען זיין פרנסה‪,‬‬ ‫בן הרה"ק רבי שלמה בעל תפארת שלמה‬ ‫ווייל דער צדיק האט בשום אופן נישט געוואלט‬ ‫מראדומסק זי"ע‪,‬‬ ‫נהנה זיין פון קיין רבנות‪ ,‬נאר געוואלט זיין א נהנה‬ ‫בן הרה"ק רבי דוב צבי הכהן ראבינאוויטש‬ ‫מיגיע כפו‪ ,‬אפילו נאכדעם וואס ער איז געווארן‬ ‫מוולאשצווי זי"ע‪,‬‬ ‫בלית ברירה א רב אין שטאט נייעפעלד‪ ,‬האט ער‬ ‫בן הגה"ק רבי אריה לייבוש הכהן אב"ד שדה חדש‬ ‫קיינמאל נישט גענומען קיין פדיון מיט א קוויטל‪.‬‬ ‫זי"ע‪,‬‬ ‫ער איז געווען מפורסם מיט זיין געוואלדיגע‬ ‫בן הגה"ק רבי אלעזר הכהן אב"ד וואדיסלוב זי"ע‪.‬‬ ‫מידת צדקה וחסד‪ ,‬ער האט גאר גרויסע סכומים‬ ‫געטיילט פאר צדקה פון זיין אייגענע געלט‪ ,‬אויך‬ ‫ער איז געווען א איש קדוש ועניו מאוד‪ ,‬א‬ ‫האט דער צדיק אליינס צוזאמען געשטעלט‬ ‫למדן עצום און א בקי נפלא בתורת הנגלה והנסתר‪,‬‬ ‫גרויסע סכומים פאר צובראכענע אידן און‬ ‫שם לילות כימים דער צדיק האט געלערנט תורה‬ ‫ארימעלייט‪ ,‬ער האט געהאט א געוואלדיגע אהבת‬ ‫יומם ולילה בקדושה ובטהרה און מיט א‬ ‫ישראל און ליב געהאט יעדן איד אהבת נפש און זיך‬ ‫געוואלדיגע התמדה‪ ,‬ער איז געווען מפורסם אלס‬ ‫אוועק געגעבן זיין גאנץ לעבן פאר א אנדערן איד‪,‬‬ ‫איינע פון די צדיקי הדור מיט זיין געוואלדיגע‬ ‫זיין שטוב איז אייביג געווען אפען פאר יעדן איד‬ ‫גדלות בתורה און קדושה‪ ,‬זיין עבודת התפלה וואס‬ ‫און ער האט יעדן מקבל געווען בסבר פנים יפות‪.‬‬ ‫איז צו געגאנגען מיט א מתיקות און א געוואלדיגע‬ ‫התלהבות וואס האט צו געצויגן אידן פון איבעראל‬ ‫נאך בחייו פון זיין הייליגען טאטן‪ ,‬איז ער שוין‬ ‫וואס זענען געקומען מיט האלטן זיין עבודת‬ ‫געווען מפורסם בעולם התורה‪ ,‬מיט זיין גדלות‬ ‫הקודש‪ ,‬ער איז געווען באוויסט אלס א איש פלא‬ ‫בתורה און זיין געוואלדיגע קדושה‪ ,‬דאן זענען שוין‬ ‫מיט זיין געהויבענע דרך אין עבודת השם‪ ,‬ער איז‬ ‫אידן געקומען שעפן תורה ויראת שמים און א דרך‬ ‫געווען א נהנה מיגיע כפו און נישט געוואלט זיך‬ ‫אין עבודת השם פון דעם צדיק וקדוש‪ ,‬ער איז‬ ‫מפרנס זיין פון קיין רבנות‪.‬‬ ‫געווען מפורסם אלס א בקי בתורת הח"ן און תורת‬ ‫הנסתר‪.‬‬ ‫פון זיין יוגענט האט מען שוין געזען כי‬ ‫לגדולות נצורות‪ ,‬ער האט זיך שוין דאן מצטיין‬ ‫אפאר יאר נאך זיין חתונה‪ ,‬האט מען דעם‬ ‫געווען אין זיין התמדת התורה‪ ,‬ער פלעגט אלס‬ ‫צדיק אויף גענומען אלס רב אין שטאט נייעפעלד‪,‬‬ ‫קינד שוין זיין איינגעשפארט אין זיין חדר מיוחד‬ ‫דארט האט דער צדיק ווייטער עוסק געווען‬ ‫און עוסק געווען שעות אריכות אין תורה ועבודת‬ ‫בתורה מיט א געוואלדיגע התמדה‪ ,‬אויך האט ער‬ ‫השם מיט א געוואלדיגע התמדה‪ ,‬ער האט אויך‬ ‫דארט עוסק געווען אין די צרכים ברוחניות‬ ‫געלערנט תורת הנסתר‪ ,‬אבער פאר זיך אליין‪ ,‬אז‬ ‫ובגשמיות פארן שטאט‪ ,‬מען האט דעם צדיק גאר‬ ‫קיין מענטש זאל נישט וויסן דערפון‪.‬‬ ‫שטארק מכבד געווען און מעריץ געווען דארט אין‬ ‫שטאט‪.‬‬ ‫א גרויס חלק פון זיין תורה האט ער קונה‬ ‫געווען פון זיין הייליגע טאטע זי"ע‪ ,‬דער טאטע‬ ‫י"ג אלול בשנת תרנ"ב‪ ,‬ווען זיין הייליגע טאטע‬ ‫האט דעם קינד גאר שטארק מחבב געווען און‬ ‫איז נסתלק געווארן‪ ,‬האבן די חסידים פונעם טאטן‬ ‫מקרב געווען זענדיג אין אים זיין ממלא מקום נאך‬ ‫‪62‬‬ ‫געוואלדיגע התמדה‪ ,‬אפילו מיט די יסורים‪ ,‬האט‬ ‫אים געוואלט אויף נעמען אלס דער ממלא מקום‬ ‫ער יעדן איד אויף גענומען און זיך אפגעגעבן מיט‬ ‫פון זיין טאטן אין ראדומסק‪ ,‬אבער דער צדיק מיט‬ ‫יעדן איינעם מיט זיין גרויסע אהבת ישראל‪ ,‬ער‬ ‫זיין גרויס עניוות האט באמת נישט געהאלטן אז ער‬ ‫האט זיך אייביג מצער געווען בצרתן של ישראל‪,‬‬ ‫איז ראוי צו איבער נעמען אזא הייליגע חסידות‪ ,‬און‬ ‫און מאידך גיסא משמח געווען בשמחתו של‬ ‫געזאגט‪ ,‬אז מען זאל אויף נעמען זיין יונגערע‬ ‫ישראל‪ ,‬צדיקים בדורו האבן ממש נישט געקענט‬ ‫ברודער הרה"ק רבי יעקב יוסף בעל אמת ליעקב‬ ‫משיג זיין‪ ,‬ווי אזוי דער צדיק וקדוש גייט אן מיט‬ ‫מקלאבוצק זי"ע אלס ממלא מקום‪ ,‬ווייל ער דער‬ ‫זיין הייליגע עבודת הקודש אפילו מיט די שווערע‬ ‫צדיק האט שוין יורש געווען פונעם טאטן דאס‬ ‫יסורים‪.‬‬ ‫מידה פון ענוה‪.‬‬ ‫זיין דביקות אינעם גרויסן באשעפער איז‬ ‫אבער דער ברודער האט בשום אופן נישט‬ ‫געווען גאר געהויבען‪ ,‬עס איז געווען גאר‬ ‫געוואלט נעמען דאס רבנות‪ ,‬זאגענדיג אז דער‬ ‫וואונדערליך‪ ,‬אז אפילו דער צדיק האט זיך אראפ‬ ‫גרויסער ברודער איז אסאך גרעסער און ער איז‬ ‫געלאזט צו יעדן איד‪ ,‬האבן אבער די חסידים‬ ‫באמת ראוי צו ווערן דער ממלא מקום‪ ,‬בלית‬ ‫געהאט א געוואלדיגע יראת הכבוד פאר דעם‬ ‫ברירה איז דער צדיק אריבער קיין שינאווא צו‬ ‫צדיק‪ ,‬ווען מען האט דעם צדיק געגעבן א קוויטל‪,‬‬ ‫הרה"ק בעל דברי יחזקאל משינאווא זי"ע און‬ ‫האט מען געזען ווי דער צדיק גייט אריין אין א‬ ‫געזאגט‪ ,‬וואס דער הייליגער שינאווער רב וועט‬ ‫מוראדיגע דביקות און פאר ארבעט מעשים נוראים‬ ‫הייסן וועט מען טון‪.‬‬ ‫צו ברענגען ישועות פאר דער וואס איז זיך מזכיר‬ ‫ביי אים‪ ,‬אידן האבן ביי דעם צדיק געזען ישועות‬ ‫אנקומענדיג קיין שינאווא איז דער צדיק אריין‬ ‫חוץ לדרך הטבע‪.‬‬ ‫צום הייליגען שינאווא רב‪ ,‬און אזוי ווי ער טרעט‬ ‫אריין אין שטוב פונעם הייליגען שינאווא רב זי"ע‪,‬‬ ‫ער האט איבער געלאזט זיינע הייליגע דברי‬ ‫זאגט אים דער הייליגער שינאווער רב‪" ,‬ברוך הבא‬ ‫תורה אינעם ספר כנסת יחזקאל על התורה‪.‬‬ ‫הרבי מראדומסק"‪ ,‬מער האט שוין נישט אויס‬ ‫געפעילט‪ ,‬און מען האט געהאט דעם חוות דעת‬ ‫ער האט איבער געלאזט זיינע הייליגע קינדער‪.‬‬ ‫פונעם הייליגען שינאווא רב‪ ,‬און מען האט אויף‬ ‫הרה"ק רבי שלמה חנוך הכהן בעל שבחי כהן‬ ‫גענומען דעם צדיק אלס ממלא מקום‪.‬‬ ‫מראדומסק זי"ע‪ ,‬הי"ד‪ ,‬חתן דודו הרה"ק רבי משה‬ ‫אלימלך ראבינאוויטש זי"ע‪,‬‬ ‫ער האט דאס רבנות געפירט מיט א‬ ‫הרה"ק רבי אלימלך אריה הכהן משידלוב זי"ע‪,‬‬ ‫געוואלדיגע שטארקייט‪ ,‬דאן איז דאס חסידות‬ ‫הי"ד‪ ,‬חתן הרה"ק רבי יעקב בידרמן משידלוב זי"ע‪,‬‬ ‫ראדומסק געוואקסן צו איינע פון די גרעסטע‬ ‫חתנו‪ ,‬הרה"ק רבי משה טווערסקי אב"ד מקראסנא‬ ‫חסידות'ער אין גאנץ אירופה‪ ,‬רוב גדולים און‬ ‫זי"ע‪,‬‬ ‫צדיקים בדורו האבן דעם צדיק וקדוש מעריץ‬ ‫חתנו‪ ,‬הרה"ק רבי דוד הלברשטאם מזמיגראד זי"ע‪,‬‬ ‫געווען און געקומען זיך מסתופף זיין בצלו און פאר‬ ‫חתנו‪ ,‬הרה"ק רבי משה ווייס מו"ץ בלודז זי"ע‪,‬‬ ‫ברכות און ישועות‪.‬‬ ‫חתנו‪ ,‬הרה"ק רבי יואל טווערסקי מראווע‪-‬ריסקא‬ ‫ווי באקאנט האט דער צדיק זיין גאנץ לעבן‬ ‫זי"ע‪.‬‬ ‫געליטן אויפן מחלה סוכרת )דייעביטיס( וואס‬ ‫נסתלק לגנזי מרומים ח"י מרחשון בשנת‬ ‫בימים ההם איז דאס געווען א גאר שווערע מחלה‪,‬‬ ‫תרע"א‪ ,‬זייענדיג נאר ‪ 48‬יאר אלט‪ ,‬ומנוחתו כבוד‬ ‫דער צדיק האט געהאט יסורים רבים ונוראים‪ ,‬דער‬ ‫איז אין דעם אוהל צוזאמען מיט זיין טאטן און דער‬ ‫צדיק האט אמאל מעיד געווען אויף זיך בזה"ל‪" ,‬את‬ ‫זיידע דער הייליגער תפארת שלמה זי"ע אין‬ ‫היסורים שאני סובל אף אחד לא יכול להבין ולתאר‬ ‫שטאט ראדומסק‪.‬‬ ‫אותם"‪.‬‬ ‫זכותו הגדול יגן עלינו‬ ‫אבער מיט די אלע יסורים האט דער צדיק מיט‬ ‫ועל כל ישראל אמן‪.‬‬ ‫א מסירת נפש ממש עוסק געווען בתורה מיט א‬ ‫‪63‬‬ ‫גאר פרי פארטאג'ס אז דער רבי דער הייליגער‬ ‫מעשיות‬ ‫כנסת יחזקאל זי"ע‪ ,‬געגאנגען אין מקו' זיך טובל'ן‪,‬‬ ‫אין זיין גרויס התלהבות‪ ,‬האט ער נישט געקוקט‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז ווען דער הייליגער‬ ‫אויף די היץ‪ ,‬זיך גע'טובל'ט ווי געווענליך און‬ ‫חסד לאברהם זי"ע איז נסתלק געווארן‪ ,‬האט דער‬ ‫ארויס‪ ,‬און מען האט גארנישט באמערקט אויף‬ ‫זון דער הייליגער כנסת יחזקאל זי"ע געהאלטן‪ ,‬אז‬ ‫אים‪ ,‬ערשט ווען אנדערע האבן געוואלט אריין‪,‬‬ ‫די רבי'סטעווע געהערט צו זיין יונגערן ברודער‪,‬‬ ‫האט מען געזען אז די וואסער איז זידיג הייס‪ ,‬און‬ ‫הרה"ק רבי יעקב יוסף בעל אמת ליעקב אב"ד‬ ‫מען האט געדארפט לאנג ווארטן און צוגיסן אסאך‬ ‫קלאבוצק זי"ע‪ ,‬און דער ברודער רבי יחזקאל האט‬ ‫קאלט וואסער ביז מען האט זיך געקענט טובל'ן‪.‬‬ ‫געזאגט אויפן ברודער‪" ,‬ער איז א גאון און א קדוש‪,‬‬ ‫•••‬ ‫און מער ראוי ווי איך"‪ ,‬אבער דער ברודער האט‬ ‫זיין איידעם‪ ,‬דער קראסנער רבי הי"ד האט‬ ‫געענטפערט פונקט פארקערט‪" ,‬די רבי'סטעווע‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז דער שווער דער הייליגער כנסת‬ ‫געהערט צום עלטערן ברודער דעם הייליגען כנסת‬ ‫יחזקאל זי"ע האט באפוילן‪ ,‬מען זאל מאכן פאר‬ ‫יחזקאל"‪.‬‬ ‫אים און פאר זיין פאמיליע שטיוול וואס זענען‬ ‫ברייט אויבן‪ ,‬נישט ענג צום פוס ווי די מאדערנע‪,‬‬ ‫אזוי זענען די חסידים געבליבן ווי שאף אן א‬ ‫און ער האט ערקלערט די סיבה‪ ,‬ווייל ווען א איד‬ ‫פאסטוך כמעט א גאנץ יאר‪ ,‬יענעם יאר ראש השנה‬ ‫שטייט אויף אינדערפרי צו דינען דעם באשעפער‪,‬‬ ‫זענען אלע חסידים געקומען קיין ראדומסק‪ ,‬און‬ ‫שטייט שוין דער יצר הרע ביי אים צו אפקילן זיין‬ ‫ווען עס איז געקומען די צייט צו פראווען דעם‬ ‫ברען צו עבודת השם‪.‬‬ ‫טיש‪ ,‬איז קיינער פון די ברודער נישט אריין‪ ,‬און‬ ‫יעדער האט געטענה'ט אז דער אנדערער איז מער‬ ‫די ענגע שטיוול זענען זיין ערשטער כלי צו‬ ‫ראוי‪ ,‬ווען זייער מאמע‪ ,‬די צדקת‪ ,‬האט דאס‬ ‫אפקילן די ברען‪ ,‬ווייל מען דארף זיך אוועקזעצן‬ ‫געהערט‪ ,‬האט זי באפוילן דעם הייליגען כנסת‬ ‫און שטופן און ציען‪ ,‬און ביז מען איז פארטיג איז די‬ ‫יחזקאל אריינצוגיין צום טיש בתורת כיבוד אם‪,‬‬ ‫ברען שוין אפגעקילט‪" ,‬דערפאר וויל איך אז‬ ‫ווייל ער איז דער עלטערער‪.‬‬ ‫אונזערע שטיוול זאלן זיין ברייט‪ ,‬מען זאל גרינג‬ ‫אבער ווייל זיי האבן נאך אלץ נישט געקענט‬ ‫אריינשפרינגען – און ארויס פון יצר הרע'ס הענט"‪,‬‬ ‫אפמאכן‪ ,‬האבן זיי באשלאסן צו פארן צום הייליגען‬ ‫און ער פלעגט אויך אסאך ווארענען זיין פאמיליע‬ ‫שינאווער רב זי"ע‪ ,‬און ווי ער וועט זאגן אזוי וועלן‬ ‫און חסידים‪ ,‬זיך נישט צו פארנעמען צופיל מיט‬ ‫זיי טון‪ ,‬ווען דער הייליגער כנסת יחזקאל זי"ע איז‬ ‫קליידער און הויזגעצייג‪ ,‬ווייל דאס איז פון די כלים‬ ‫אריין צו אים ערשט‪ ,‬נאך בעפאר ער האט געקענט‬ ‫פונעם יצר הרע אפצושלעפן פון עבודת השם‪.‬‬ ‫זאגן א ווארט‪ ,‬האט דער הייליגער שינאווער רב‬ ‫•••‬ ‫אים באגריסט און געזאגט‪" ,‬ברוך הבא‪,‬‬ ‫אין ספר יזכור ראדומסק ווערט דערציילט‪ ,‬אז‬ ‫ראדומסקער רבי!"‪ ,‬און דערמיט איז עס‬ ‫איין נאכט איז א גנב אריין אין רבי'נס שלאף‪-‬‬ ‫אפגעמאכט געווארן‪ ,‬און עס איז געווארן דער‬ ‫צימער און צוגענומען די זילבערנע לייכטער און‬ ‫ממלא מקום פונעם טאטן זיינדיג דאן נאר ‪ 29‬יאר‬ ‫נאך זילבערנע זאכן‪ ,‬די שטוב מענטשן האבן גאר‬ ‫אלט‪.‬‬ ‫גוט געוואוסט‪ ,‬אז דער רבי איז נישט געשלאפן און‬ ‫•••‬ ‫האט געזען ווער עס איז‪ ,‬און דערפאר האבן זיי‬ ‫דער משמש‪ ,‬ר' שמואל זילבערשטיין ז"ל‪ ,‬האט‬ ‫אינדערפרי געפרעגט דעם הייליגען כנסת יחזקאל‪,‬‬ ‫געשריבן‪ ,‬אז ער האט אליין געזען ביים רבין דער‬ ‫ווער דער גנב איז געווען‪ ,‬כדי מען זאל די כלים‬ ‫הייליגער כנסת יחזקאל זי"ע‪ ,‬אז פון דער מינוט‬ ‫קענען צוריקנעמען‪.‬‬ ‫וואס דער רבי האט געעפנט די אויגן אינדערפרי‬ ‫ביז ער איז פארטיג געווען מיט דער מקוה‪ ,‬האט עס‬ ‫אבער דער צדיק וואס האט זיין גאנץ לעבן‬ ‫נישט געדויערט מער ווי צען מינוט‪.‬‬ ‫נישט געקענט זעהן א שלעכטע זאך אויף א‬ ‫אנדערן איד‪ ,‬האט נישט געוואלט זאגן ווער דער‬ ‫איינמאל האט מען די מקוה איבערגעהייצט‬ ‫גנב איז געווען‪ ,‬ווייל ער איז געווען אזוי פעסט אין‬ ‫און מען האט פארגעסן צי צולייגן קאלט וואסער‪,‬‬ ‫‪64‬‬ ‫דעם רבי'ן‪ ,‬אז ער זאל קומען קיין לאדזש העלפן אין‬ ‫אמונה‪ ,‬און באמת געגלייבט‪ ,‬אז א איד וועט נישט‬ ‫א ענליכן קאמף‪.‬‬ ‫עובר זיין אויף "לא תגנוב" סיידן ער איז אין א‬ ‫•••‬ ‫גרויסע נויט‪ ,‬און האט עס גענומען צו פארזעצן און‬ ‫די חסידים און תלמידים האבן דערציילט‪ ,‬אז‬ ‫זיך ראטעווען‪ ,‬און שפעטער וועט ער עס זיכער‬ ‫ביים טיש‪ ,‬ווען דער הייליגער כנסת יחזקאל זי"ע‬ ‫צוריקגעבן‪.‬‬ ‫האט געזאגט תורה‪ ,‬איז ער געווארן ווי א שטיק‬ ‫•••‬ ‫פלאם פייער‪ ,‬און ווען ער איז אנגעקומען צום‬ ‫אין דער הקדמה צום ספר כנסת יחזקאל‬ ‫ווארט "א איד"‪ ,‬פלעגט ער זיך אזוי שטארק‬ ‫שרייבט זיין זון‪ ,‬אז "עס איז באקאנט פאר יעדן" אז‬ ‫אנצינדן‪ ,‬אז ער האט עטליכע מאל געזאגט "א איד‪,‬‬ ‫זיין טאטע האט זיך מוסר נפש געווען קעגן די וואס‬ ‫א איד"‪ ,‬און האט נישט געקענט ווייטער זאגן תורה‪,‬‬ ‫האבן געוואלט אויסווארצלען די תורה‪ ,‬און די‬ ‫אלע האבן געזען ווי טייער יעדער איד איז ביי דעם‬ ‫אלטע ראדומסקער חסידים האבן דערציילט די‬ ‫צדיק‪.‬‬ ‫מעשה‪.‬‬ ‫דער הייליגער צדיק רבי משה מרדכי מלעלוב‬ ‫בשנת תרס"ו‪ ,‬אין די צייטן פון דער‬ ‫זי"ע האט אלעמאל דערציילט איבער די‬ ‫רעוואלוציע אין פוילן‪ ,‬האט דער "בונד" וואס‬ ‫געוואלדיגע עבודה פונעם הייליגען כנסת יחזקאל‬ ‫זענען ליידער געווען אידן‪ ,‬אנגעהויבן‬ ‫זי"ע און אויך זיין מנהג‪" ,‬אז ווען ער האט אין זיינע‬ ‫ארויסשלעפן בחורים פון בית המדרש און מיידלעך‬ ‫דברי תורה דערמאנט דאס ווארט "יהודי"‪ ,‬האט ער‬ ‫פון די היימען‪ ,‬כדי זיי זאלן קומען העלפן מיט די‬ ‫זיך אנגעצונדן און געשריגן מיט א באזונדערע‬ ‫רעוואלוציע‪ ,‬דער רבי דער הייליגער כנסת יחזקאל‬ ‫תנועה‪" .‬א איד‪ ,‬א איד‪ ,‬א איד!"‪.‬‬ ‫זי"ע האט אין א געווענליכן וואכנטאג באפוילן‪ ,‬צו‬ ‫•••‬ ‫פארמאכן אלע אידישע געשעפטן אין ראדומסק‪,‬‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז איינמאל האט א חסיד‬ ‫און גערופן אלע אידן אין שול‪ ,‬ווייל ער וויל זאגן א‬ ‫געוואלט קויפן פארן רבי'ן א נייעם טלית‪ ,‬און דער‬ ‫דרשה‪.‬‬ ‫רבי האט נישט מסכים געווען‪ ,‬האט דער חסיד‬ ‫געבעטן אים כאטש צו לאזן וואשן דעם טלית‪,‬‬ ‫ביי זיין דרשה האט ער אנגעזאגט פאר אלע‬ ‫אבער אויך דאס האט ער אפגעזאגט‪ ,‬און דער צדיק‬ ‫אידן פון שטאט מענער און פרויען‪ ,‬אז קיינער זאל‬ ‫האט געזאגט בזה"ל‪" ,‬די טלית וואס מען האט‬ ‫נישט לאזן קיין איין בחור אדער מיידל גיין צו די‬ ‫פארגאסן אסאך טרערן פאר אידנ'ס וועגן‪ ,‬איז נישט‬ ‫בונד‪-‬פארזאמלונגען‪ ,‬ווייל דאס איז א גזירת שמד‪,‬‬ ‫ראוי מען זאל דאס פארטוישען"‪ ,‬און ער האט‬ ‫און מען מוז זיך שטעלן אויף יהרג ואל יעבור‪ ,‬און‬ ‫געזאגט‪ ,‬אז דאס איז לויט ווי מען דערציילט אויפן‬ ‫ער האט גאר שטארק גערעדט אז מען ברויך זיך‬ ‫ט"ז‪ ,‬וואס האט אויך נישט געוואלט טוישן זיין‬ ‫האלטן שטארק און נישט ח"ו נאכגעבן אויף‬ ‫טלית‪.‬‬ ‫אידישקייט אפילו א קיצו של יוד‪.‬‬ ‫•••‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז ווען דער צדיק וקדוש‬ ‫אינמיטן האבן די בונד‪-‬פירער זיך‬ ‫רבי שמחה ישכר בער מצעשינוב זי"ע איז קראנק‬ ‫אריינגעריסן אין שול מיט אויסגעשטרעקטע‬ ‫געווארן‪ ,‬האט מען געבעטן דעם רבי'ן דעם‬ ‫געווער‪ ,‬דער רבי דער הייליגער כנסת יחזקאל זי"ע‬ ‫הייליגען כנסת יחזקאל זי"ע‪ ,‬אז ער זאל מתפלל‬ ‫האט זיך בכלל נישט דערשראקן‪ ,‬ער האט געעפנט‬ ‫זיין פארן צדיק‪ ,‬דער הייליגער כנסת יחזקאל האט‬ ‫זיין העמד און אויסגעשריגן‪" ,‬אויב איר ווילט מיך‬ ‫זיך שטארק מצער געווען‪ ,‬און געזאגט א ווארט‬ ‫שיסן – שיסט! איך האב נישט מורא פאר אייך‪,‬‬ ‫אויף די ווערטער פונעם אריז"ל אינעם זמר פון ליל‬ ‫אבער איך גיב נישט אוועק קיין איין טייער קינד צו‬ ‫רוּסה ְל ִה ַתּ ְק ָפא ַח ָלּ ִשׁין"‪.‬‬ ‫שבת " ְל ָארוּס וַ ֲא ָ‬ ‫שמד!"‪ ,‬זיי האבן אראפגעלאזט די געווער און‬ ‫זענען פארשעמט ארויס‪ ,‬און שפעטער האבן זיי‬ ‫האט דער צדיק דער הייליגער כנסת יחזקאל‬ ‫געשיקט א שליח צו איבערבעטן דעם רבי'ן‪ ,‬און‬ ‫זי"ע געזאגט‪ ,‬חז"ל זאגן אז לעתיד לבוא וועלן‬ ‫ווען דער לאדזשער רב‪ ,‬הרה"ק רבי אליהו חיים‬ ‫צדיקים מחיה מתים זיין‪ ,‬אין ספרים שטייט אז‬ ‫מייזל זי"ע‪ ,‬האט דאס געהערט‪ ,‬האט ער געבעטן‬ ‫‪65‬‬ ‫גרויסער עושר אין אזעלכע שווערע צייטן?"‪ ,‬האט‬ ‫לעתיד וועלן זיין די נישואין צווישן דעם‬ ‫ר' שמואל דערציילט פארן רבין די מעשה מיט די‬ ‫אייבערשטן און כלל ישראל‪ ,‬און היינט איז עס נאר‬ ‫ציצית‪ ,‬האט דער הייליגער כנסת יחזקאל זי"ע‬ ‫ווי אירוסין‪ ,‬דערפאר‪ ,‬היינט ווען מיר זענען נאר‬ ‫געזאגט מיט א פשטות‪" ,‬בזכות דיין זהירות אין‬ ‫רוּסה"‪ ,‬האבן די צדיקים נישט דעם כח‬ ‫" ְל ָארוּס וַ ֲא ָ‬ ‫ציצית האסטו זוכה געווען צו עשירות‪ ,‬ווי חז"ל זאגן‬ ‫מחיה מתים צו זיין‪ ,‬אבער " ְל ִה ַתּ ְק ָפא ַח ָלּ ִשׁין"‪,‬‬ ‫)שבת לב‪ (:‬כל הזהיר בציצית זוכה ומשמשין לו שני‬ ‫קראנקע צו היילן האבן זיי יא דעם כח‪.‬‬ ‫אלפים ושמונה מאות עבדים"‪ ,‬און אז חז"ל זאגן‬ ‫•••‬ ‫אזוי איז דאס זיכער אמת‪.‬‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז איינמאל איז דער רבי‬ ‫•••‬ ‫דער הייליגער כנסת יחזקאל זי"ע געפארן אין א‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז מוצאי יום כיפור‬ ‫שטאט צו עוסק זיין אין כלל‪-‬ענינים‪ ,‬און מען האט‬ ‫בשנת תרע"א‪ ,‬זיין לעצטער יאר‪ ,‬האט ער‬ ‫אים נישט געגעבן קיין מינוט רואיג‪ ,‬אן אויפהער‬ ‫געפרעגט די חסידים ביים טיש צי איינער‬ ‫זענען געקומען אידן אויף אן עצה‪ ,‬א גוט ווארט און‬ ‫געדענקט וואס זיין טאטע האט געזאגט מוצאי יום‬ ‫א ברכה‪ ,‬און חסידים האבן אוועקגעלייגט גרויסע‬ ‫כיפור פון זיין לעצטן יאר‪ ,‬ווען קיינער האט נישט‬ ‫סכומים פדיונות‪ ,‬און דער רבי האט עס גלייך‬ ‫געדענקט‪ ,‬האט ער אליין איבערגעזאגט דעם‬ ‫פארטיילט פאר די ארימעלייט‪.‬‬ ‫טאטנ'ס לעצטע ווערטער‪.‬‬ ‫האט דערציילט איינע פון די נאנטע צום צדיק‪,‬‬ ‫דערנאך האט ער גערעדט וועגן דער גמרא‬ ‫אז ווען מען איז אנגעקומען צו דער באן אהיים‪,‬‬ ‫)יומא ע‪ (.‬אז ווען דער כהן גדול איז ארויס בשלום‬ ‫האבן די משמשים געזען‪ ,‬אז דער רבי האט נישט‬ ‫פונעם קודש הקדשים‪ ,‬און דער רויטער פאדעם‬ ‫קיין געלט אויף א בילעט‪ ,‬ווייל ער האט‬ ‫איז געווארן ווייס‪ ,‬האט ער געמאכט א יום טוב‪,‬‬ ‫אוועקגעגעבן ביזן לעצטן גראשן‪ ,‬האט ער זיך‬ ‫"וואס איז‪ ",‬האט דער רבי געפרעגט‪" ,‬אויב דער כהן‬ ‫באשיידן געבעטן איינער זאל אים לייען אפאר‬ ‫גדול איז ארויס בשלום‪ ,‬אבער דער פאדעם איז‬ ‫גראשן‪ ,‬און ווען מען וועט אנקומען אהיים וועט ער‬ ‫נישט געווארן ווייס – האט ער אויך געמאכט א יום‬ ‫עס צוריקגעבן‪.‬‬ ‫טוב?"‪ ,‬די קשיא איז געבליבן הענגען‪ ,‬און מיט א‬ ‫•••‬ ‫חודש שפעטער‪ ,‬ח"י מרחשון‪ ,‬איז ער נסתלק‬ ‫אין די צייטן פון דער רוסיש‪-‬יאפאנישער‬ ‫געווארן‪.‬‬ ‫מלחמה )תרס"ד‪-‬תרס"ה( איז א איד‪ ,‬ר' שמואל‪,‬‬ ‫•••‬ ‫אנטלאפן פון זיין היים אין רוסלאנד‪ ,‬און איינמאל‪,‬‬ ‫אין זיין לעצטן יאר האט ער זיך איינמאל‬ ‫ווען ער איז אנטלאפן פון א סכנה‪ ,‬זענען זיינע‬ ‫אויסגעדריקט‪ ,‬אז "די שעה איז אים דוחק‪ ,‬און ער‬ ‫ציצית פארכאפט געווארן אין די דערנער פון א‬ ‫האט שוין נישט קיין כח זיך ארומצודרייען אויף א‬ ‫בוים‪ ,‬און איינע פון די ציצית זענען אפגעריסן‬ ‫וועלט וואס איז אינגאנצן שקר"‪ ,‬און דעם לעצטן‬ ‫געווארן‪ ,‬האט ער באשלאסן‪ ,‬אז ער גייט נישט קיין‬ ‫ליל שבת קודש‪ ,‬נאך שלום עליכם‪ ,‬ווען ער האט‬ ‫איין טריט מיט פסול'ע ציצית‪ ,‬אפילו אויב ער וועט‬ ‫געזינגען "אשת חיל" מיטן ראדומסקער ניגון‪ ,‬און‬ ‫דארט שטארבן‪ ,‬און ער איז געזעסן צוויי טעג‬ ‫איז אנגעקומען צום פסוק "ותשחק ליום אחרון"‪,‬‬ ‫אינמיטן פעלד‪ ,‬דערנאך איז פארביי א איד וואס‬ ‫האט ער עס איבערגעחזר'ט אסאך מאל מיט א‬ ‫האט געהאט ביי זיך א צווייטן טלית קטן און אים‬ ‫וואונדערליכע התלהבות‪ ,‬עד כלות הנפש‪ ,‬און הגם‬ ‫דאס אוועקגעגעבן‪.‬‬ ‫ער האט נישט געפילט קיין שוואכקייט‪ ,‬מוצאי‬ ‫שפעטער האט דער איד זיך באזעצט אין‬ ‫שבת איז ער נסתלק געווארן‪.‬‬ ‫פוילן‪ ,‬און האט געעפנט א קליין געשעפטל‪ ,‬און עס‬ ‫איז געווארן א ריזיגע פירמע‪ ,‬און דער איד איז‬ ‫געווארן א עושר אדיר‪ ,‬און ער איז געווען א חסיד‬ ‫פונעם הייליגען כנסת יחזקאל זי"ע‪.‬‬ ‫איינמאל האט אים דער רבי געפרעגט‪" ,‬זאג‬ ‫מיר‪ ,‬ר' שמואל‪ ,‬פון וואס ביסטו געווארן אזא‬ ‫‪66‬‬ ‫בערך בשנת תרי"ח האט ער חתונה געהאט מיט‬ ‫יארצייט י"ט מרחשון‬ ‫הרבנית הצדקת מרת רייזא ע"ה‪,‬‬ ‫בת הרה"ק רבי יעקב משה סג"ל ראטטענבערג‬ ‫הרה"ק רבי אברהם מרדכי ב"ר מנשה יעקב זי"ע‬ ‫אב"ד סקאליע זי"ע‪,‬‬ ‫)קלינבערג(‪ ,‬בעל עלי זית‪ ,‬מזאלאשיץ‬ ‫בן הרה"ק רבי מאיר שלום אב"ד סקאליע זי"ע‪ ,‬פון‬ ‫די גרויסע תלמידים פון הרה"ק בעל מהרי"א‬ ‫מזידיטשוב זי"ע‪.‬‬ ‫ער איז געבוירן בשנת תר"ב‪.‬‬ ‫ער האט זוכה געווען צו א געוואלדיגע חביבות‬ ‫צו זיין טאטע הרה"ק רבי מנשה יעקב בעל אלפי‬ ‫פונעם זיידן און דער זיידע האט אים זייער מחשב‬ ‫מנשה זי"ע‪,‬‬ ‫געווען און אויף אים זיך פארלאזט מיטן פירן זיין‬ ‫בן הרה"ק רבי חנוך הלל זי"ע‪,‬‬ ‫צרכי הבית‪ ,‬אויך האט אים דער זיידע איבער‬ ‫בן הגה"ק רבי אברהם אב"ד בריגל זי"ע‪,‬‬ ‫געגעבן די ארבעט פון מדפיס זיין דעם ספר פונעם‬ ‫בן הגה"ק רבי הלל דייטש מקראקא זי"ע‪.‬‬ ‫זיידן ספר זכרון דברים צוזאמען מיטן אנדערן‬ ‫אייניקל הרה"ק רבי אלכסנדר צבי זי"ע‪.‬‬ ‫און צו זיין מאמע הרבנית הצדקת מרת הינדא שרה‬ ‫ע"ה‪,‬‬ ‫אויך קען מען זעהן וואס די זיידע בעל היכל‬ ‫בת הרה"ק רבי יצחק אייזיק יהודה יחיאל בעל היכל‬ ‫הברכה זי"ע שרייבט אינעם הקדמה פונעם ספר‬ ‫הברכה מקאמארנא זי"ע‪,‬‬ ‫זכרון דברים בזה"ל‪" ,‬וכעת נתעורר רוח טהרה‬ ‫בן הרה"ק רבי אלכסנדר סענדר בעל זכרון דברים‬ ‫בנכדיי‪ ,‬הנעימים עלי ביותר‪ ,‬הלא הם‪ ,‬הרב הגדול‪,‬‬ ‫מקאמארנא זי"ע‪,‬‬ ‫החריף ובקי‪ ,‬מלא תורה‪ ,‬ונעים עלי ביותר‪ ,‬מוהר"ר‬ ‫בן הרה"ק רבי יצחק אייזיק מסאפרין זי"ע‪,‬‬ ‫אלכסנדר צבי‪ ,‬אב"ד דק"ק וואלאווע וגלילות‬ ‫נכד הגה"ק רבי יו"ט ליפמן בעל התוספות יום טוב‬ ‫מיידאן מארמארש‪ .‬והשני הנעים עלי ביותר‪ ,‬הרב‬ ‫מקראקא זי"ע‪.‬‬ ‫המופלג‪ ,‬ירא שמים באמת ומלא חכמה‪ ,‬מוהר"ר‬ ‫אברהם מרדכי‪ .‬והתעוררו לדפוס ספר זה של אבי‪,‬‬ ‫ער איז געווען א איש קדוש מאוד און א צדיק‬ ‫וברכתי להם בכל הברכות שבתנ"ך"‪.‬‬ ‫וגאון און א בקי נפלא בתורה‪ ,‬זיין עבודה איז געווען‬ ‫מיט א געוואלדיגע התלהבות און א אש קודש‪ ,‬ער‬ ‫איינמאל האט דער אייניקל רבי אברהם מרדכי‬ ‫איז געווען מפורסם מיט זיין געוואלדיגע אהבת‬ ‫זי"ע באגלייט דעם זיידן ארויס פון שטאט‪ ,‬ווען מען‬ ‫ישראל און א בעל מופת עצום און א גרויסע פועל‬ ‫איז אנגעקומען צו א טייכל‪ ,‬האט דער זיידע אפ‬ ‫ישועות בקרב הארץ‪ ,‬אויך איז ער געווען א עניו‬ ‫געשטעלט דעם וואגן און אראפ‪ ,‬דאן האט דער‬ ‫מאוד און א בורח מן הכבוד‪ ,‬אידן פון איבעראל‬ ‫זיידע געזאגט פארן אייניקל‪ ,‬לאמיר דיך אויס‬ ‫זענען געקומען זיך מסתופף זיין בצלו און שפען‬ ‫לערנען צו ליינען קוויטלעך‪ ,‬ווייל אויף דעם פלאץ‬ ‫יראת שמים און א דרך אין עבודת השם‪.‬‬ ‫ווי מיר שטייען יעצט‪ ,‬האט אחיה השילוני מסמיך‬ ‫געווען דעם בעש"ט הקדוש זי"ע צו ליינען‬ ‫דעם ברית איז פאר געקומען אין קאמארנא‬ ‫קוויטלעך‪.‬‬ ‫ביים הייליגען זיידן בעל היכל הברכה זי"ע‪ ,‬און מען‬ ‫האט דעם קינד א נאמען געגעבן נאכן זיידן דער‬ ‫דער אייניקל הרה"ק רבי אברהם מרדכי זי"ע‬ ‫שווער פונעם הייליגען היכל הברכה‪ ,‬הרה"ק רבי‬ ‫האט דערציילט‪ ,‬אז איין יאר דעם ערשטן נאכט‬ ‫אברהם מרדכי מפינטשוב זי"ע‪.‬‬ ‫פסח ביים סדר פונעם זיידן דער הייליגער בעל‬ ‫היכל הברכה זי"ע‪ ,‬ווען די זיידע האט געמאכט דעם‬ ‫ער האט זוכה געווען צו א געוואלדיגע‬ ‫ברכה על אכילת מצה‪ ,‬האט מען נישט געקענט זען‬ ‫התקרבות און חביבות ביים הייליגען זיידן‬ ‫דעם צורה פונעם זיידן‪ ,‬ווייל דורך דעם ברכה אויף‬ ‫מקאמארנא‪ ,‬און דארט אין שטוב פונעם זיידן איז‬ ‫די מצה‪ ,‬איז די זיידע צוגעקומען צו התפשטות‬ ‫ער אויף געוואקסן‪ ,‬און ער האט דארט קונה געווען‬ ‫הגשמיות‪ ,‬און דער אייניקל האט געזאגט‪ ,‬אז די‬ ‫רוב פון זיין תורה און זיין דרך אין עבודת השם‪.‬‬ ‫‪67‬‬ ‫געווען בריאים ושלמים און בכלל נישט געשעדיגט‬ ‫מעשה איז פאר אים אזוי ברור‪ ,‬אז ער איז גרייט דאס‬ ‫געווארן‪ ,‬דאן האט דער צדיק מסכים געווען צו‬ ‫צו דערציילן בעפאר דעם בית דין של מעלה‪.‬‬ ‫בלייבן וואוינען ביי זיי אין שטאט זאלאשיץ‪.‬‬ ‫י' אייר בשנת תרל"ה ווען די זיידע איז נסתלק‬ ‫פון דאן איז זיין נאמען געווארן מפורסם אלס‬ ‫געווארן‪ ,‬איז דער אייניקל געפארן זיך מסתופף זיין‬ ‫א בעל מופת און א גרויסע פועל ישועות‪,‬‬ ‫בצלו פונעם הייליגען דברי חיים מצאנז זי"ע‪ ,‬ווען‬ ‫הונדערטער אידן זענען געקומען צו דעם צדיק‬ ‫ער איז דאס ערשטע מאל אריין צום הייליגען‬ ‫פאר עצה ותושיה‪ ,‬און מען האט געזען ביי דעם‬ ‫צאנזער רב מיט א קוויטל‪ ,‬האט דער הייליגער‬ ‫צדיק גרויסע ישועות‪.‬‬ ‫צאנזער רב משנה געווען פון זיין מנהג‪ ,‬און ער האט‬ ‫געבעטן רבי אברהם מרדכי אז ער זאל ליינען זיין‬ ‫ער איז געווען באקאנט מיט זיין געוואלדיגע‬ ‫קוויטל‪ ,‬און ווען ער האט געענדיגט ליינען דעם‬ ‫עניוות און נישט געלאזט מען זאל אים מכבד זיין‪,‬‬ ‫קוויטל‪ ,‬האט דער הייליגער צאנזער רב געזאגט‪,‬‬ ‫איינמאל ווען דער צדיק איז געווען אין שטאט‬ ‫"גוט געליינט" און געזאגט‪ ,‬יעצט גיי הייב אן ליינען‬ ‫עלקיש‪ ,‬איז געקומען א גרויסע עולם פון שטאט‬ ‫קוויטלעך‪.‬‬ ‫מקבל פנים זיין דעם צדיק וקדוש‪ ,‬ווען דער צדיק‬ ‫האט באמערקט אז מען קומט אים אפ געבן כבוד‪,‬‬ ‫דאן איז ער אריבער קיין טריסק צום הייליגען‬ ‫איז דער צדיק ארויס געשפרינגען פון פענסטער און‬ ‫מגיד מטריסק זי"ע‪ ,‬אויך דארט האט אים דער‬ ‫אנטלאפן פון דארט‪.‬‬ ‫הייליגער טריסקער מגיד אויף גענומען מיט גרויס‬ ‫כבוד און אים מכבד געווען‪.‬‬ ‫יארן שפעטער האט די ממשלה אין פולין‬ ‫ארויס געגעבן א גזירה‪ ,‬אז ווער עס איז א גאסט אין‬ ‫אויפן וועג אהיים פון טריסק קיין קאמארנא‪,‬‬ ‫די מדינה ברויך אוועק גיין‪ ,‬האט זיך דאן דער צדיק‬ ‫איז דער צדיק אריבער געפארן דעם שטאט‬ ‫אוועק געצויגען קיין קראקא ווי ער איז שוין‬ ‫זאלאשיץ‪ ,‬דארט האבן געוואוינט אסאך חסידים‬ ‫געבליבן ביז צו זיין פטירה‪.‬‬ ‫פונעם הייליגען טריסקער מגיד‪ ,‬און די אידן פון‬ ‫שטאט האבן געבעטן דעם צדיק רבי אברהם‬ ‫ער האט איבער געלאזט זיינע הייליגע דברי תורה‬ ‫מרדכי‪ ,‬אז ער זאל קומען וואוינען ביי זיי אין‬ ‫אין זיין ספר‪.‬‬ ‫שטאט‪.‬‬ ‫ספר עלי זית על התיקונים‪.‬‬ ‫אזוי אינמיטן רעדן איז געקומען צו לויפן א‬ ‫ער האט איבער געלאזט זיינע הייליגע קינדער‪.‬‬ ‫פרוי און זייער געוויינט און דערציילט‪ ,‬אז עס איז‬ ‫ליידער געשען א שרעקליכע צרה‪ ,‬א שטוב אין‬ ‫הרה"ק רבי זיידא משה חיים מקשישוביץ זי"ע‪,‬‬ ‫שטאט איז ליידער איינגעפאלן‪ ,‬און ר"ל צוויי‬ ‫הי"ד‪,‬‬ ‫קינדער זענען נעבעך אונטער די בראכווארק‪.‬‬ ‫הרה"ק רבי שם מזאלאשיץ זי"ע‪ ,‬הי"ד‪,‬‬ ‫בתו הרבנית הצדקת מרת פריידל ע"ה‪ ,‬אשת הרה"ק‬ ‫ווען דער צדיק האט דאס געהערט‪ ,‬האט ער‬ ‫רבי מנחם נחום אפרים לברטוב זי"ע‪.‬‬ ‫זיך גלייך געשטעלט אין די זייט‪ ,‬און מתפלל געווען‬ ‫צום באשעפער‪ ,‬אז די צוויי קינדער זאלן‬ ‫נסתלק לגנזי מרומים י"ט מרחשון בשנת‬ ‫געראטעוועט ווערן‪ ,‬דאן האט דער צדיק געזאגט‪,‬‬ ‫תרע"ה‪ ,‬ומנוחתו כבוד איז אין ביה"ח החדש אין‬ ‫אויב וועט מיין תפלה נתקבל ווערן און די קינדער‬ ‫שטאט קראקא‪ ,‬פון די מספידים איז געווען הגה"ק‬ ‫וועלן געראטעוועט ווערן‪ ,‬דאן וועל איך האבן א‬ ‫רבי פנחס אליהו דעביצער בעל גבעת פנחס ראב"ד‬ ‫סימן פון הימל‪ ,‬אז מיין פלאץ איז דא אין שטאט‬ ‫קראקא זי"ע‪.‬‬ ‫זאלאשיץ‪.‬‬ ‫זכותו הגדול יגן עלינו‬ ‫כך הוה נישט לאנג נאכדעם איז די פרוי‬ ‫ועל כל ישראל אמן‪.‬‬ ‫געקומען מיט די צוויי קינדער‪ ,‬וואס זענען ב"ה‬ ‫‪68‬‬ ‫אויפן צדיק רבי שלום מקאמינקא זי"ע בזה"ל‪" ,‬ער‬ ‫יארצייט כ' מרחשון‬ ‫באזיצט די ד' חלקי שלחן ערוך אין די פיר עקן פון‬ ‫זיין מוח"‪.‬‬ ‫הרה"ק רבי שלום ב"ר יעקב יוסף הלוי זי"ע‬ ‫)ראזענפעלד(‪ ,‬בעל אוהב שלום‪ ,‬מקאמינקא‬ ‫בתורת הנגלה איז ער געווען א תלמיד מובהק‬ ‫פון הגה"ק רבי שלמה קלוגער זי"ע און הגה"ק רבי‬ ‫צבי הירש חריף מבראדי זי"ע‪ ,‬ביי די צוויי רבי'ס איז‬ ‫ער איז געבוירן אין שטאט ראווא‪ ,‬בשנת תק"ס‪.‬‬ ‫דער צדיק געוואקסן בתורת הנגלה גאר גרויס‪ ,‬שוין‬ ‫דאן איז ער געווען מפורסם אלס א בקי נפלא און א‬ ‫צו זיין טאטע הרה"ק רבי יעקב יוסף ראזענפעלד‬ ‫חריף עצום בתורה‪ ,‬אויך איז ער שוין דאן געווען‬ ‫מראווא זי"ע‪,‬‬ ‫באוויסט אלס א איש קדוש מאוד און א עובד השם‬ ‫בן הרה"ק הגביר רבי שלום זי"ע‪ ,‬הנקרא "דער גראף‬ ‫במסירת נפש ממש‪.‬‬ ‫ר' שלום"‪ ,‬נאך וועם דער צדיק האט געהייסן‪.‬‬ ‫ביי די ניין יאר אלט האט דער צדיק שוין‬ ‫און צו זיין מאמע הצדקת מרת יענטא ע"ה‪,‬‬ ‫מסיים געווען גאנץ ש"ס‪ ,‬און ער האט דאן געמאכט‬ ‫בת הרה"ק רבי יהושע העשיל מבאר זי"ע‪,‬‬ ‫א גרויסע סיום הש"ס‪ ,‬דאן האט ער זיך אנגעהויבן‬ ‫בן הרה"ק רבי לייבוש אב"ד מעזריטש זי"ע‪.‬‬ ‫מסתופף זיין בצלו פון הרה"ק בעל החוזה מלובלין‬ ‫זי"ע‪ ,‬וואס האט ארויס געוויזן א גרויסע קרבה און‬ ‫הרה"ק רבי מאיר מפרמישלאן זי"ע האט זיך‬ ‫אהבה פאר דעם יונגען גאון ועילוי נפלא‪ ,‬און ער‬ ‫אמאל אויס געדריקט‪ ,‬אויף די צדקת‪ ,‬די מאמע פון‬ ‫האט זוכה געווען צו קונה זיין אסאך דברים‬ ‫רבי שלום מקאמינקא זי"ע בזה"ל‪" ,‬מלאכים‬ ‫נשגבים ביים הייליגען חוזה מלובלין זי"ע‪.‬‬ ‫פטאשען מיט די הענט און זאגן‪ ,‬לאמיר גיין זען ווי‬ ‫יענטע'לע בענטשט לעכט"‪.‬‬ ‫בתורת הנסתר און בחסידות איז ער געווען א‬ ‫תלמיד מובהק פון הרה"ק רבי נפתלי צבי בעל זרע‬ ‫ער איז געווען א חריף עצום און א גדול וגאון‬ ‫קודש מראפשיץ זי"ע‪ ,‬און פון הרה"ק רבי צבי הירש‬ ‫בתורת הנגלה והנסתר‪ ,‬ער איז געווען מפורסם‬ ‫בעל עטרת צבי מזידיטשוב זי"ע‪ ,‬גאר אסאך תורה‬ ‫אלס א בעל מקובל קדוש ונורא‪ ,‬זיין עניוות איז‬ ‫וחסידות האט דער צדיק געשעפט ביי די צוויי‬ ‫געווען גאר גרויס‪ ,‬דער צדיק וקדוש האט פון זיך‬ ‫רבי'ס‪ ,‬וואס האבן גאר שטארק מעריץ ומחבב‬ ‫באמת גארנישט געהאלטן און זיך מכניע געווען‬ ‫געווען דעם צדיק‪ ,‬און זיי האבן מעיד געווען אויפן‬ ‫פאר יעדן צדיק וגאון הדור‪ ,‬ער איז געווען דער‬ ‫געוואלדיגע קדושה וטהרה מיט וואס דער תלמיד‬ ‫חכימא דיהודאי און א עילוי וחריף עצום בתורה‪,‬‬ ‫האט זיך שוין פון יוגענד אן געפירט‪.‬‬ ‫ער האט שוין ביי די ‪ 9‬יאר אלט מסיים געווען ש"ס‪,‬‬ ‫און מען האט אים געריפן "דער ראווער עילוי"‪ ,‬ער‬ ‫נאכן פטירה פונעם הייליגען ראפשיצער רב‬ ‫איז געווען מפורסם אלס א בעל מופת עצום און א‬ ‫זי"ע האט ער זיך מדבק געווען און געווארן א‬ ‫גרויסע פועל ישועות‪ ,‬אלע צדיקים בדורו האבן‬ ‫תלמיד מובהק פון הרה"ק השר שלום מבעלזא‬ ‫דעם צדיק מעריץ געווען און מכבד געווען און‬ ‫זי"ע‪ ,‬אויך איז ער געווען דבוק מיט א געוואלדיגע‬ ‫מפליא געווען זיין גדלות בתורה און געוואלדיגע‬ ‫קשר מיט הרה"ק בעל דברי חיים מצאנז זי"ע וואס‬ ‫התנהגות דקדושה‪.‬‬ ‫ביידע זענען געווען פון די גרויס תלמידים פונעם‬ ‫הייליגען ראפשיצער רב זי"ע‪ ,‬אויך איז ער דאן‬ ‫הרה"ק השר שלום מבעלזא זי"ע און הרה"ק‬ ‫געווארן שטארק מקושר צו הרה"ק רבי צבי הירש‬ ‫רבי ישראל מרוז'ין זי"ע האבן מעיד געווען‪ ,‬אז די‬ ‫מרימנוב זי"ע‪.‬‬ ‫שורש נשמה פון דעם צדיק רבי שלום מקאמינקא‬ ‫זי"ע‪ ,‬איז דער שורש נשמה פונעם הייליגען גר"א‬ ‫ביי די ‪ 13‬יאר אלט האט ער חתונה געהאט מיט‬ ‫מווילנא זי"ע‪.‬‬ ‫הרבנית הצדקת מרת חנה גולדה ע"ה‪,‬‬ ‫בת הרה"ק רבי נפתלי נתן הירש מקראשוב זי"ע‪,‬‬ ‫הגה"ק רבי יעקב משולם אורנשטיין בעל‬ ‫נכד הרה"ק רבי צבי הירש מבאלחוב זי"ע‪.‬‬ ‫ישועות יעקב מלעמבערג זי"ע האט מעיד געווען‬ ‫‪69‬‬ ‫דער צדיק רבי שלום מקאמינקא זי"ע איז‬ ‫נאך די חתונה האט דער גאון ועילוי געוואוינט‬ ‫געווען א גרויסער עניו און א נחבא אל הכלים‪ ,‬ער‬ ‫אין שטאט ראווא‪ ,‬דארט איז ער געזעצן יומם‬ ‫האט נישט געוואלט פירן קיין רבי'סטעווע און‬ ‫ולילה על תורה ועבודה מיט א געוואלדיגע קדושה‬ ‫נישט דרוקן קיין ספרים‪ ,‬הגם ער האט געהאט‬ ‫וטהרה‪ ,‬אויך דארט איז ער געווארן מפורסם מיט‬ ‫קעסטלעך פול מיט חידושי תורה‪ ,‬זיין תורה און‬ ‫זיין גדלות בתורה‪ ,‬און שוין דאן האבן זיך מדבק‬ ‫זיינע משלים זענען געווען אנגעפילט מיט שארפע‬ ‫געווען אין דעם צדיק אידן גדולים וגאונים בתורה‪.‬‬ ‫גלייכווערטלעך און "מילתא דבדיחותא"‪ ,‬און‬ ‫צדיקים האבן געהאלטן‪ ,‬אז אין זיי זענען באהאלטן‬ ‫בשנת תקפ"ב האט מען אים אויף גענומען‬ ‫הויכע סודות‪ ,‬ער האט געטאנצט א מצוה טאנץ‬ ‫אלס רב אין שטאט יאריטשוב‪ ,‬אידן פון אלע‬ ‫מיט א באזונדערן ניגון‪ ,‬וואס ווערט ביז היינט‬ ‫שטעט ארום זענען געקומען זיך מסתופף זיין ביי‬ ‫געזינגען אין חסידות באבוב‪.‬‬ ‫דעם צדיק און זען זיין עבודה בקדושה וטהרה‪,‬‬ ‫אויך איז מען שוין דאן געקומען פאר ברכות און‬ ‫ער האט איבער געלאזט זיין איינציגסטע זון‬ ‫ישועות צו דעם צדיק וקדוש‪.‬‬ ‫הרה"ק רבי יהושע מקאמינקא זי"ע‪ ,‬ממלא מקום‬ ‫אביו‪.‬‬ ‫בערך בשנת תקצ"ה האט מען אים אויף‬ ‫גענומען אלס רב אין שטאט קאמינקא‪ ,‬וואס דארט‬ ‫נסתלק לגנזי מרומים כ' מרחשון בשנת תרי"ב‪,‬‬ ‫איז שוין דער צדיק וקדוש געבליבן ביז צו זיין‬ ‫ומנוחתו כבוד איז אין שטאט קאמינקא‪.‬‬ ‫הסתלקות‪ ,‬טויזענטער אידן זענען געקומען זיך‬ ‫מסתופף זיין בצלו פון דעם צדיק צו קונה זיין א‬ ‫זכותו הגדול יגן עלינו‬ ‫דרך אין עבודת השם און פאר ברכות און ישועות‪.‬‬ ‫ועל כל ישראל אמן‪.‬‬ ‫דער צדיק וקדוש האט געהאט אזא גרויסע‬ ‫מעשיות‬ ‫עניוות‪ ,‬אז אפילו זייענדיג רב אין גרויסע שטעט‬ ‫פיל מיט אידן יראים ושלמים‪ ,‬האט ער זיך נישט‬ ‫איינמאל איז דער צדיק וקדוש רבי שלום‬ ‫געהאלטן אלס רבי‪ ,‬נאר ער האט כסדר געזאגט אז‬ ‫מקאמינקא זי"ע‪ ,‬געווען ביי זיין רבין דער הייליגער‬ ‫ער איז סך הכל א משפיע צו ארויף ברענגען אידישע‬ ‫ראפשיצער רב זי"ע‪ ,‬איז דארט געווען א מוכר‬ ‫קינדער נענטער צום בורא כל העולמים‪ ,‬און‬ ‫ספרים וואס איז געקומען פארקויפן ספרים אין‬ ‫דערפאר זענען זיינע הייליגע דברי תורה נישט‬ ‫שטאט‪ ,‬צווישן די ספרים האט דער צדיק רבי שלום‬ ‫געדריקט געווארן אין קיין ספר‪.‬‬ ‫מקאמינקא געזען דעם ספר שו"ת פרח מטה אהרן‬ ‫פון הגה"ק רבי אהרן בן חיים אברהם הכהן פרחיה‬ ‫איינמאל ווען ער איז געווען ביי זיין רבין דער‬ ‫מסלוניקי זי"ע‪ ,‬און דער צדיק האט געהאט א‬ ‫הייליגער שר שלום מבעלזא זי"ע אויף שבת קודש‪,‬‬ ‫גרויסע השתוקקות צו האבן דעם ספר‪.‬‬ ‫איז דער צדיק רבי שלום קאמינקא אריין געפאלן‬ ‫אין בעט‪ ,‬און ער האט ממש נישט געהאט קיין כח‬ ‫אבער וויבאלד דער מוכר האט געזען ווי‬ ‫זיך צו רירן‪.‬‬ ‫שטארק ער ברויך דעם ספר האט ער געהויבן דעם‬ ‫פרייז‪ ,‬און וויבאלד דער צדיק האט נישט געהאט‬ ‫שבת קודש צופרי‪ ,‬האט דער הייליגער בעלזא‬ ‫אזויפיל געלט צו באצאלן‪ ,‬האט ער געבעטן דעם‬ ‫רב געהייסן‪ ,‬אז מען זאל אריין ברענגען רבי שלום‬ ‫מוכר אויב ער קען דאס האבן פאר איין נאכט‪.‬‬ ‫מיטן בעט אין ביהמ"ד צום דאווענען‪ ,‬ביי קריאת‬ ‫התורה האט אים די בעלזא רב אויף געריפן צו די‬ ‫דער מוכר האט מסכים געווען‪ ,‬און דאס אהין‬ ‫תורה‪" ,‬יעמוד מורנו רבי שלום בן רבי יעקב יוסף"‪,‬‬ ‫געגעבן פאר רבי שלום‪ ,‬דעם אנדערן טאג ווען ער‬ ‫האט דער הייליגער צדיק רבי שלום מקאמינקא‬ ‫האט צוריק געברענגט דעם ספר‪ ,‬האט דער מוכר‬ ‫זי"ע דערציילט‪ ,‬אז ער האט דאן געשפירט ווי ער‬ ‫געפרעגט אויב ער האט דאס בדעה צו קויפן‪ ,‬האט‬ ‫האט צוריק באקומען זיינע כוחות‪ ,‬און ער האט‬ ‫דער צדיק געזאגט‪ ,‬איך האב שוין דעם ספר ביי מיר‪,‬‬ ‫עולה געווען צו די תורה‪ ,‬און דערנאך איז ער געזונט‬ ‫האט דער סוחר זיך געוואונדערט‪ ,‬ווייל עס איז‬ ‫געווארן כאחד אדם‪.‬‬ ‫‪70‬‬ ‫הענט אויף די אויגן ביי יעדע אחד כאילו ער ליינט‬ ‫נישט געווען נאך א מוכר ספרים אינעם געגנט‪ ,‬איז‬ ‫קריאת שמע‪.‬‬ ‫פון ווי האט ער געקענט קויפן דעם ספר‪.‬‬ ‫ווען דער הייליגער בעלזא רב האט דאס‬ ‫געהערט‪ ,‬האט ער פארשטאנען אז דאס איז נישט‬ ‫ווען ער האט געפרעגט פונעם צדיק פון ווי ער‬ ‫אזוי פשוט‪ ,‬נאר עפעס ליגט אין דעם באהאלטן‪,‬‬ ‫האט דעם ספר שוין געקויפט‪ ,‬האט אים דער צדיק‬ ‫און ער האט דאס מסביר געווען און געזאגט‪ ,‬עס‬ ‫געזאגט‪ ,‬איך האב דעם ספר נישט געקויפט‪ ,‬אבער‬ ‫וועט קומען טעג וואס די רוח הטומאה וועט‬ ‫דורך די נאכט האב איך דעם ספר דורך געלערנט‪,‬‬ ‫אפגעטון ווערן פון כלל ישראל‪ ,‬און דאן וועט יעדער‬ ‫און עס איז ביי מיר כמונח בקופסא‪ ,‬און איך קען דיר‬ ‫איד נישט קיין חילוק אין וואסערע מצב ער איז‪,‬‬ ‫איבער זאגן דעם גאנצן ספר בעל פה‪.‬‬ ‫איינזען אז דער באשעפער איז איינס און אויסער‬ ‫•••‬ ‫דעם באשעפער איז נישט דא קיין איינער‪.‬‬ ‫אין ספר צבי לצדיק ווערט געברענגט א מעשה‪,‬‬ ‫אז דער צדיק וקדוש רבי שלום מקאמינקא זי"ע‬ ‫און דאס איז באהאלטן און דעם‪ ,‬אחד חכם‪,‬‬ ‫פלעגט יעדעס יאר פארן י"א תמוז צום יארצייט פון‬ ‫אחד רשע‪ ,‬אחד תם‪ ,‬אחד שאינו יודע לשאול‪ ,‬אז‬ ‫זיין רבין דער הייליגער עטרת צבי מזידיטשוב‬ ‫יעדער איד וועט זאגן "אחד" אז דער אייבערשטער‬ ‫זי"ע‪ ,‬איין יאר איז די יארצייט אויס געפאלן אויף‬ ‫בּוֹתינוּ‪ִ ,‬הגִּ ַיע‬ ‫איז איינס‪ ,‬און דאס זאגט די הגדה‪ַ ,‬ר ֵ‬ ‫ערב שבת קודש‪ ,‬און אויפן וועג האט דער צדיק‬ ‫זְ ַמן ְק ִר ַיאת ְשׁ ַמע ֶשׁל ַשׁ ֲח ִרית‪ ,‬וואס די ווארט‬ ‫פארגעסן ווי ער וויל פארן‪ ,‬און ער איז געפארן‬ ‫"שחרית" איז נוטריקון "חכם‪ ,‬רשע‪ ,‬תם‪ ,‬שאינו‬ ‫אויפן וועג קיין בעלזא צום הייליגען שר שלום‬ ‫יודע‪ ",‬אז אונז אידן בעטן מיר‪ ,‬אז עס זאל שוין‬ ‫זי"ע‪.‬‬ ‫קומען די צייט‪ ,‬וואס יעדער וועט איינזען אז עס איז‬ ‫נישט דא גארנישט אויף דער וועלט‪ ,‬אויסער דער‬ ‫אבער אינמיטן וועג האט ער זיך‬ ‫גרויסער באשעפער וואס ער פירט אלעס‪.‬‬ ‫פארבלאנדשעט און נישט געקענט טרעפן דעם‬ ‫•••‬ ‫וועג ארויס‪ ,‬ער האט מפשפש געווען במעשיו‬ ‫איינמאל האט דער צדיק רבי שלום מקאמינקא‬ ‫פארוואס ער האט פארלוירן דעם וועג‪ ,‬דאן האט‬ ‫זי"ע געטראכט צו פאסטן משבת לשבת‪ ,‬אבער דאן‬ ‫ער זיך געכאפט‪ ,‬אז היינט איז די יארצייט פון זיין‬ ‫איז אריין געקומען אין זיין מחשבה א הרהור פון‬ ‫רבין דער הייליגער זידיטשובער זי"ע‪ ,‬און ער האט‬ ‫גאווה‪ ,‬אז יעדער עסט און ער פאסט‪ ,‬האט ער‬ ‫משום איזה סיבה פארגעסן צו פארן צום ציון‬ ‫אפגעמאכט אז ער וועט זיך מאכן ווי ער עסט און‬ ‫קדשו‪.‬‬ ‫אזוי וועט קיינער נישט וויסן אז ער פאסט‪ ,‬כדי ער‬ ‫זאל נישט צו קומען צו קיין גאווה און זיך נישט‬ ‫דאן האט ער געבעטן מחילה פון זיין רבין און‬ ‫קענען גרויס האלטן‪.‬‬ ‫געזאגט‪" ,‬אדוני מורי ורבי הקדוש הריני מבקש‬ ‫אבער דאן האט ער געזען‪ ,‬אז די גאווה וואקסט‬ ‫מחילה מעצמותיך הקדושות‪ ,‬והריני מקבל עלי‬ ‫נאך מער‪ ,‬ווייל באמת פאסט ער און ער מאכט זיך‬ ‫שלא לשכוח ביום הזה לבקר על ציונך הקדוש"‪,‬‬ ‫נאר ווי ער עסט‪ ,‬און דורך דעם האט ער באקומען‬ ‫גלייך ווען ער האט גענדיגט‪ ,‬האט ער געטראפן‬ ‫א מחשבה אז ער איז א צדיק אמת‪ ,‬דאן האט ער אפ‬ ‫דעם וועג ארויס און ער איז אנגעקומען קיין‬ ‫געמאכט אז ער וועט עסן אפילו ער וויל באמת‬ ‫זידיטשוב נאנט צום זמן שבת קודש‪.‬‬ ‫פאסטן‪ ,‬נאר כדי ער זאל נישט צו קומען צו קיין‬ ‫•••‬ ‫גאווה‪ ,‬ווייל עס לוינט זיך ענדערש צו עסן ווי‬ ‫אין ספר שדה צופים ווערט געברענגט‪ ,‬אז‬ ‫איידער צו פאסטן און צו קומען צו גאווה‪.‬‬ ‫איינמאל האט רבי שלום מקאמינקא זי"ע‬ ‫•••‬ ‫דערציילט פאר זיין רבין דער הייליגער שר שלום‬ ‫איינמאל האט דער הייליגער צדיק רבי שלום‬ ‫מבעלזא זי"ע‪ ,‬אז ער האט זיך אונטער געהערט ביי‬ ‫מקאמינקא זי"ע מסביר געווען דעם גמרא )בבא‬ ‫א פשוטע מענשט‪ ,‬ווי אזוי יענער פירט דעם סדר‬ ‫קמא צ"ז ב'( מטבע של אברהם אבינו ע"ה‪ ,‬זקן מצד‬ ‫פסח אויפדערנאכט‪ ,‬האט ער געהערט ווי יענער‬ ‫זה‪ ,‬ובחור בצד זה‪ ,‬האט דער צדיק מסביר געווען די‬ ‫זאגט די הגדה‪ ,‬און ווען ער איז אנגעקומען אין די‬ ‫כוונה פון די גמרא‪.‬‬ ‫הגדה ביי אחד חכם‪ ,‬האט ער ארויף געלייגט די‬ ‫‪71‬‬ ‫איינמאל איז א גרויסער עושר געקומען צו רבי‬ ‫א איד ברויך האבן צוויי אופנים פאר עבודת‬ ‫שלום מקאמינקא זי"ע‪ ,‬און זיך באקלאגט אז ער‬ ‫השם‪ ,‬ווייל ווען עס קומט צו דינען דעם באשעפער‬ ‫האלט נישט אויס צו לעבן מיט זיין ווייב‪ ,‬און ער‬ ‫דארף מען זיין א זקן און זיך גרויס האלטן אז מען‬ ‫האט געבעטן פונעם רבין‪ ,‬אז ער זאל ח"ו ערלעדיגן‬ ‫איז ראוי צו דאווענען און דינען דעם באשעפער‪,‬‬ ‫אז דאס ווייב זאל גיין פון די וועלט‪ ,‬פארשטייט זיך‬ ‫אבער ווען עס קומט צו סיי וואס איז נישט קיין‬ ‫אז דער הייליגער צדיק האט געזאגט פאר דעם‬ ‫עבודת השם‪ ,‬ברויך א איד זיין א נער און נישט זיין‬ ‫עושר‪ ,‬אז ער קען דאס נישט טון פאר א אידישע‬ ‫קלוגער ווי וואס מען האט מקבל געווען פון אמאל‪,‬‬ ‫נשמה‪.‬‬ ‫נאר ממשיך זיין מיט וואס אונזערע עלטערן האבן‬ ‫געטון‪.‬‬ ‫אבער זאגט אים דער הייליגער צדיק‪ ,‬איך האב‬ ‫•••‬ ‫איין עצה פאר דיר‪ ,‬אין א שטאט נישט ווייט פון דא‬ ‫אויף דעם ווערט דערציילט‪ ,‬אז איינמאל איז‬ ‫ברויך מען בויען א נייע מקו' טהרה‪ ,‬גיי אהין אויף‬ ‫דער צדיק רבי שלום מקאמינקא זי"ע געווען אין‬ ‫שבת און ביי דיין עלי' זאלסטו צו זאגן צו מנדב זיין‬ ‫שטאט רימנוב ביים צדיק הרה"ק רבי צבי הירש‬ ‫די מקו'‪ ,‬אבער באמת זאלסטו נישט באצאלן‪ ,‬און‬ ‫מרימנוב זי"ע‪ ,‬מוצאי שבת איז פאר געקומען א‬ ‫דאס איז א סגולה אז דאס ווייב זאל נפטר ווערן‪ ,‬ווי‬ ‫מלוה מלכה אין שטוב פון הרה"ק רבי נתן לייב‬ ‫חז"ל זאגן )שבת ל"ב ב‪" ,(.‬תניא רבי נתן אומר בעון‬ ‫מרימנוב זי"ע א זון פון הרה"ק רבי מענדעלע‬ ‫נדרים מתה אשה של אדם"‪ ,‬אז ח"ו ווען א מענטש‬ ‫מרימנוב זי"ע‪.‬‬ ‫זאגט צו א נדבה און באצאלט דאס נישט‪ ,‬ווערט‬ ‫אינמיטן די סעודה האט מען געברויכט האניג‪,‬‬ ‫ח"ו די פרוי נפגע‪.‬‬ ‫האט מען געפרעגט‪ ,‬ווער וועט גיין קויפן האניג‪,‬‬ ‫דער עושר האט געפאלגט דעם צדיק‪ ,‬און איז‬ ‫האט זיך רבי שלום מקאמינקא אנגעריפן‪ ,‬געט מיר‬ ‫געפארן צו יענעם שטאט‪ ,‬און ביים עלי' צו געזאגט‬ ‫דאס געלט און איך וועל שיקן מיין "נער" זאל גיין‬ ‫צו מנדב זיין די מקו'‪ ,‬און דאן איז ער אהיים געפארן‬ ‫קויפן האניג‪ ,‬דער עולם האט געמיינט אז ער האט‬ ‫שמח וטוב לב‪ ,‬עס גייט דורך אפאר חדשים‪ ,‬און די‬ ‫זיכער א משרת וואס ער גייט שיקן‪.‬‬ ‫פרוי לעבט ווייטער כאילו לא היה‪ ,‬איז דער איד‬ ‫אבער לפלא נאך א שעה‪ ,‬איז דער צדיק רבי‬ ‫געגאנגען צו רבי שלום און פרעגט‪ ,‬רבי די עצה‬ ‫שלום אליין צוריק געקומען מיט די האניג‪ ,‬דער‬ ‫ארבעט נישט דאס ווייב לעבט נאך‪ ,‬זאגט דער‬ ‫עולם איז נשתומם געווארן אז ער אליין איז‬ ‫צדיק פאר דעם איד‪ ,‬ווי אזוי ווילסטו אז די סגולה‬ ‫געגאנגען קויפן די האניג‪ ,‬האט מען געפרעגט דעם‬ ‫זאל ארבעטן‪ ,‬אז די לעבסט נישט מיט איר ווי א‬ ‫צדיק‪ ,‬די האסט דאך געזאגט אז די גייסט שיקן דיין‬ ‫ווייב‪ ,‬עס איז דאך כסדר דא צווישן ענק מחלוקת און‬ ‫"נער"‪.‬‬ ‫דערפאר הייסט זי נישט דיין ווייב און וועגן דעם‬ ‫האט דער צדיק וקדוש געזאגט‪ ,‬ביי מיין בר‬ ‫ארבעט נישט די סגולה‪.‬‬ ‫מצוה ווען איך בין געקומען לכלל גדלות‪ ,‬האב איך‬ ‫דער איד איז צוריק אהיים און אנגעהויבן‬ ‫מיך אויס גענומען מיט מיין נער‪ ,‬אז ער וועט מיך‬ ‫מכבד זיין דאס ווייב און זיך אויפגעפירט צום ווייב‬ ‫קיינמאל נישט פארלאזן‪ ,‬נאר ער זאל מיט מיר‬ ‫ווי אזוי מען ברויך באמת זיך אויף פירן‪ ,‬ויהי היום‬ ‫בלייבן ביז צו די עלטערע יארן‪ ,‬און דערפאר האב‬ ‫דאס ווייב איז אים קראנק געווארן‪ ,‬דער איד איז‬ ‫איך געזאגט אז איך וועל שיקן מיין "נער" קויפן‬ ‫געקומען צו לויפן צום רבין און בעט אז די רבי זאל‬ ‫דעם האניג‪.‬‬ ‫מתפלל זיין אז דאס ווייב זאל געזונט ווערן‪.‬‬ ‫•••‬ ‫דער הייליגער צאנזער רב זי"ע‪ ,‬וואס איז‬ ‫זאגט אים די רבי‪ ,‬לויף שנעל און באצאל דעם‬ ‫געווען א גאר נאנטער חבר מיטן הייליגען צדיק‬ ‫מקו' וואס די האסט צוגעזאגט‪ ,‬און אזוי וועט דאס‬ ‫רבי שלום קאמינקער זי"ע ביידע גרויסע תלמידים‬ ‫ווייב געזונט ווערן‪ ,‬מיט זיין געוואלדיגע חכמה האט‬ ‫פונעם הייליגען ראפשיצער רבי זי"ע‪ ,‬האט‬ ‫ער אריין געברענגט שלום בית ביי דעם איד אין‬ ‫דערציילט א מעשה‪ ,‬וואס ברענגט ארויס די‬ ‫שטוב‪ ,‬און אויך ערלעדיגט א מקו' טהרה פאר‬ ‫געוואלדיגע חכמה פונעם צדיק וקדוש רבי שלום‬ ‫יענעם שטאט‪.‬‬ ‫מקאמינקא זי"ע‪.‬‬ ‫‪72‬‬ ‫נאך די סעודה האבן די צדיקים געזאגט‪ ,‬וואס‬ ‫•••‬ ‫קען מען זינגען לכבוד די סעודה‪ ,‬האבן די דריי‬ ‫איין יאר פסח ביינאכט האט דער הייליגער‬ ‫צדיקים געזונגען דעם ניגון " ַא ִדּיר הוּא יִ ְבנֶ ה ֵבּיתוֹ‬ ‫צדיק רבי שלום מקאמינקא זי"ע זיך פארשפעטיגט‬ ‫ְבּ ָקרוֹב"‪ ,‬פאר גאנצע פיר שעה האבן די צדיקים‬ ‫מיטן עסן דעם אפיקומן‪ ,‬ווען די שטוב מענטשן‬ ‫דאס געזינגען‪ ,‬און עס האט זיך פון די הייליגע אויגן‬ ‫האבן געפרעגט פארוואס ער טוט אזוי‪ ,‬האט דער‬ ‫געגאסן טייך און טרערן אויפן צער השכינה און‬ ‫הייליגער צדיק געזאגט‪ ,‬עס שטייט אין די תורה‪,‬‬ ‫חורבן בית המקדש‪.‬‬ ‫"זֹאת ֻח ַקּת ַה ָפּ ַסח כָּ ל ֶבּן נֵ כָ ר ‪‬א יֹאכַ ל בּוֹ"‪ ,‬א לאנגע‬ ‫צייט זיץ איך שוין און איך קוק דורך מיינע מעשים‬ ‫ווען דער הייליגער שינאווא רב איז אהיים‬ ‫אויב איך בין ח"ו נישט קיין ֶבּן נֵ כָ ר‪ ,‬און דערפאר‬ ‫געקומען‪ ,‬און ער האט זיך אפגערעדט פארן טאטן‬ ‫האט זיך דער צדיק פארשפעטיגט מיטן עסן דעם‬ ‫דער הייליגער דברי חיים זי"ע‪ ,‬אז דער צדיק רבי‬ ‫אפיקומן‪.‬‬ ‫שמעון מיערסלוב האט אים פליישיג געמאכט ערב‬ ‫•••‬ ‫תשעה באב‪ ,‬האט אום זיין טאטע געזאגט‪ ,‬קינד‬ ‫בשעת הרה"ק רבינו יואל מסאטמאר זי"ע איז‬ ‫מיינס‪ ,‬די זאלסט וויסן עטץ האטס אויף געטון מיט‬ ‫ליידער געזעצן שבעה נאך זיין איינציגסטע איבער‬ ‫דעם סעודה גאר געהויבענע זאכן און עס איז געווען‬ ‫געבליבענע טאכטער נאך די שרעקליכע מלחמה‪,‬‬ ‫א ריכטיגע זאך צו טון‪.‬‬ ‫וואס ליידער איז זי אוועק אן לאזן דורות‪ ,‬איז דער‬ ‫•••‬ ‫צדיק געווען גאר שטארק צובראכן‪ ,‬איז א רב אריין‬ ‫הרה"ק רבי יענקעלע מפשעווארסק זי"ע האט‬ ‫געקומען צום רבין‪ ,‬און וועלענדיג מחזק זיין און‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז ווען דער הייליגער ראפשיצער רב‬ ‫טרייסטן דעם רבין‪ ,‬האט דער רב נאך געזאגט א‬ ‫זי"ע האט חתונה געמאכט‪ ,‬זענען די צוויי גרויסע‬ ‫ווארט פונעם הייליגען צדיק רבי שלום מקאמינקא‬ ‫תלמידים דער הייליגער קאמינקא רב און דער‬ ‫זי"ע‪.‬‬ ‫הייליגער צאנזער רב זי"ע געקומען אויפן חתונה‪.‬‬ ‫איין יאר תשעה באב האט דער צדיק רבי שלום‬ ‫און כדי צו משמח זיין חתן כלה‪ ,‬האבן זיך די‬ ‫מקאמינקא זי"ע געזאגט‪ ,‬אז תשעה באב איז א‬ ‫צוויי צדיקים פארשטעלט ווי קמצנים און אריין‬ ‫גרעסערע יו"ט ווי פורים‪ ,‬ווייל מה דאך פורים וואס‬ ‫געברענגט א לייטער‪ ,‬דער עולם האט דאס‬ ‫מען ליינט איין פסוק מיטן ניגון פון איכה‪ֲ " ,‬א ֶשׁר‬ ‫אנגעהאלטן‪ ,‬און די צוויי צדיקים זענען ארויף די‬ ‫ירוּשׁ ַליִ ם ִעם ַהגּ ָֹלה ֲא ֶשׁר ָהגְ ְל ָתה ִעם יְ כָ נְ יָ ה‬ ‫ָהגְ ָלה ִמ ָ‬ ‫טרעפ פונעם לייטער‪ ,‬פון איין זייט דער קאמינקא‬ ‫הוּדה"‪ ,‬איז די טאג א גרויסע יו"ט‪ ,‬כל שכן וכל‬ ‫ֶמ ֶל‪ ‬יְ ָ‬ ‫רב און פון די צווייטע זייט דער הייליגער צאנזער‬ ‫שכן תשעה באב‪ ,‬ווען מען ליינט דעם גאנצן איכה‬ ‫רב‪ ,‬אנקומענדיג אויבן‪ ,‬איז דער הייליגער צאנזער‬ ‫מיט דעם ניגון איז דאס אסאך א גרעסערע יו"ט‪.‬‬ ‫רב געווען מיט צוויי טרעפ העכער ווי דעם‬ ‫דער הייליגער סאטמאר רבי איז זייער נתרגש‬ ‫הייליגען קאמינקא רב‪.‬‬ ‫געווארן און זיך גאר שטארק מחזק געווען און‬ ‫האט זיך דער הייליגער ראפשיצער רב‬ ‫געזאגט‪ ,‬ווערטער פון קאמינקא רב זי"ע האט א‬ ‫אנגערופען‪ ,‬קאמינקא רב‪ ,‬דער צאנזער רב איז אייך‬ ‫גרויסע קדושה ווייל עס איז געזאגט געווארן מיט א‬ ‫איבער געגאנגען‪ ,‬שפעטער האט מען פארשטאנען‬ ‫אמת‪.‬‬ ‫די הייליגע ווערטער פונעם ראפשיצער רב‪ ,‬אז דער‬ ‫•••‬ ‫צאנזער רב האט מעריך ימים געווען כמעט מיט ‪24‬‬ ‫איינמאל ערב תשעה באב זענען די צוויי‬ ‫יאר מער ווי דעם הייליגען צדיק רבי שלום‬ ‫צדיקים‪ ,‬דער הייליגער שינאווא רב זי"ע און דער‬ ‫מקאמינקא זי"ע‪.‬‬ ‫הייליגער צדיק רבי שלום מקאמינקא זי"ע געווען‬ ‫•••‬ ‫ביים צדיק רבי שמעון מיערסלוב זי"ע צו גאסט‪,‬‬ ‫ווי באקאנט האבן די צוויי תלמידים פונעם‬ ‫לכבוד די צוויי גרויסע געסט האט דער הייליגער‬ ‫ראפשיצער רב זי"ע‪ ,‬דער הייליגער קאמינקא רב‬ ‫צדיק רבי שמעון געהייסן פאר די רעבעצין‪ ,‬אז זי‬ ‫און דער הייליגער צאנזער רב זי"ע געהאלפן אין‬ ‫זאל גיין צום שוחט און לאזן שחט'ן א הינדל און‬ ‫שטוב פין זייער רבין‪ ,‬איין ערב שבת קודש איז דער‬ ‫מען האט געמאכט א פליישיגע סעודה בעפאר‬ ‫הייליגער עטרת צבי מזידיטשוב זי"ע געווען אין‬ ‫חצות ערב תשעה באב‪.‬‬ ‫‪73‬‬ ‫אויספראבירט און געזאגט‪" ,‬חיים די גלייבסט‬ ‫שטוב פונעם ראפשיצער רב‪ ,‬האט אים דער‬ ‫באמת"‪ ,‬און אזוי האט איר געזאגט אלע ‪ 13‬אני‬ ‫ראפשיצער רב געזאגט‪ ,‬קומט לאמיר אייך ווייזן‬ ‫מאמין'ס‪ ,‬איך האב ממש געפילט ווי איך פאל אראפ‬ ‫מיינע קארטאפל שיילערס‪.‬‬ ‫פון בעט‪ ,‬און דערפאר מיז זיין אז איר וועט זיין די‬ ‫איז דער הייליגער ראפשיצער רב אריין אין די‬ ‫רבי און נישט איך‪.‬‬ ‫•••‬ ‫קיך‪ ,‬און דארט זענען געשטאנען די צוויי הייליגע‬ ‫תלמידים און געשיילט קארטאפל לכבוד שבת‪,‬‬ ‫שוין אלס קליין קינד האט זיך רבי שלום‬ ‫דער ראפשיצער רב איז אריין אין קאך‪ ,‬און צו‬ ‫קאמינקער זי"ע אויס געצייכענט מיט זיין‬ ‫געוואלדיגע התמדה און גרויס צדקות‪ ,‬בשעת ער‬ ‫גענומען א מעסער פון אויפן טיש‪ ,‬און די צוויי‬ ‫תלמידים האבן דאס נישט באמערקט‪.‬‬ ‫איז אלט געווען זיבען יאר אלט‪ ,‬איז אמאל פאר‬ ‫געקומען אין זיין שטאט ראווא מאנעוורעס‬ ‫אבער דאן איז געווארן א דין ודברים צווישן די‬ ‫)איבונגען( פון די מילטער‪.‬‬ ‫צוויי תלמידים‪ ,‬אויב זיי זענען חייב אויף דעם‬ ‫דאס מיליטער האט זיך אויסגעשטעלט און‬ ‫מעסער אדער זענען זיי נאר א שומר חינם און‬ ‫צוטיילט און צוויי גרופעס‪ ,‬איין גרופע האט‬ ‫נישט חייב‪ ,‬עס איז צווישן די צוויי גדולים געפלויגן‬ ‫מלחמה געהאלטען מיט די צווייטע כדי זיך‬ ‫ראשונים און אחרונים‪ ,‬ביז פון גרויס ריתחא‬ ‫צוצוגרייטען‪ ,‬אז ווען עס וועט פארקומען א‬ ‫דאורייתא האט אנגעהויבן פליען קארטאפל‪ ,‬דאן‬ ‫מלחמה זאלן זיי זיין געשולט צו קעמפען‪.‬‬ ‫האט דער הייליגער ראפשיצער רב צוריק געלייגט‬ ‫דעם מעסער און עס האט זיך אפגעשטעלט‪.‬‬ ‫דער קייזער בכבודו ובעצמו איז אראפ‬ ‫געקומען באאבאכטען די מאנעוורעס‪ ,‬און די‬ ‫ביים צדיק הרה"ק רבי משה ארי' פריינד‬ ‫גאנצע שטאט איז ארויס געגאנגען מקבל פנים זיין‬ ‫מירושלים זי"ע איז געווען א בחור‪ ,‬וואס האט‬ ‫דעם קייזער און צוקוקן די מאנעוורעס‪ ,‬אויך דער‬ ‫געהאלפן ערב פסח מיט די געברויכן ביים צדיק אין‬ ‫פאטער מיט די מוטער פון רבי שלום קאמינקער‬ ‫שטוב‪ ,‬איינמאל האט דער בחור געבעטן דעם‬ ‫זענען ארויס געגאנגען אהין‪ ,‬זייער קליינעם זוהן‬ ‫ירושלימער רב זי"ע‪ ,‬אז ער זאל מתפלל זיין אז ער‬ ‫שלום האבן די עלטערן פארגעסן מיט צו נעמען‬ ‫זאל האבן דעם יראת שמים ווי די קארטאפל‬ ‫און ער איז געבליבן אליין אינדערהיים‪.‬‬ ‫שיילערס ביים הייליגען ראפשיצער רב זי"ע‪.‬‬ ‫ווען די מאנעוורעס האבען זיך געענדיגט‪ ,‬און‬ ‫דער הייליגער צדיק רבי משה ארי' זי"ע האט‬ ‫די עלטערן זענען צוריק געקומען אהיים‪ ,‬האבן זיי‬ ‫אראפגעלייגט זיין קאפ פאר אפאר מינוט‪ ,‬און דאן‬ ‫געטראפן ווי דער קליינער זיצט ביי א שולחן ערוך‬ ‫זאגט ער פארן בחור‪ ,‬ביים באשעפער האב איך שוין‬ ‫חושן משפט און וויינט מיט ביטערע טרערן‪ ,‬די‬ ‫גע'פועל'ט‪ ,‬יעצט ברויך איך פועל'ן ביי דיר‪.‬‬ ‫עלטערן האבן פארשטאנען אז ער וויינט ווייל זיי‬ ‫•••‬ ‫האבען אים איבער געלאזט און נישט מיט גענומען‪,‬‬ ‫דער הייליגער צדיק רבי שלום מקאמינקא זי"ע‬ ‫האבן זיי זיך גענומען פאר ענטפערן פאר אים‪ ,‬אז‬ ‫האט זיך אמאל דורך גערעדט מיטן הייליגן צאנזער‬ ‫זיי האבן אים פשוט פארגעסן‪ ,‬און דעם קומענדיגן‬ ‫רב זי"ע‪ ,‬וואס עס וועט זיין ווען משיח וועט קומען‪,‬‬ ‫מאל וועלן זיי שוין זעהן אים מיט צונעמען‪.‬‬ ‫דער הייליגער צאנזער רב האט געזאגט‪ ,‬רבי שלום‬ ‫וועט זיין א רבי‪ ,‬און איך צאנזער רב וועט זיין א רב‪,‬‬ ‫דער קליינער האט זיי אבער אנגעקוקט מיט‬ ‫אבער דער הייליגער קאמינקא רב האט געזאגט‬ ‫גרויסע פארוואונדערטער אויגן‪ ,‬ער האט בכלל‬ ‫פונקט פארקערט‪ ,‬איר צאנזער רב וועט זיין א רבי‪,‬‬ ‫נישט געוויסט פון וואס זיי רעדען‪ ,‬טאטע האט ער‬ ‫אין איך וועל זיין דער רב‪ ,‬און ער האט צו געלייגט‬ ‫געפרעגט‪ ,‬פון וואס רעדט איר דא‪ ,‬וואס איז דארט‬ ‫פון ווי ער ווייסט דאס‪.‬‬ ‫פאר געקומען‪ ,‬ווען זיי האבען געזעהן אז ער ווייסט‬ ‫באמת נישט וואס דארט איז געווען‪ ,‬און אז נישט‬ ‫ווייל איינמאל זענען מיר געווען אין א גאסט‬ ‫אויף דעם וויינט ער‪ ,‬האבען זיי אים געפרעגט‪ ,‬אויב‬ ‫הויז ביינאכט‪ ,‬איר צאנזער רב האט געמיינט אז‬ ‫דו ווייסט נישט פון וואס מיר רעדן‪ ,‬פארוואס‬ ‫איך שלאף‪ ,‬האב איך געהערט ווי איר זאגט די אני‬ ‫וויינסטו אזוי ביטער‪.‬‬ ‫מאמין'ס‪ ,‬און ביי יעדע אני מאמין האט איר זיך‬ ‫‪74‬‬ ‫האט זיך קאמינקא רב זי"ע אנגערופן‪ ,‬יעצט‬ ‫האט דער קליינער שלום געזאגט מיט א‬ ‫פארשטייט ער פשט אין די מאמר חז"ל‪" ,‬גדולה‬ ‫תמימות פאר זיינע עלטערן‪ ,‬איך וויין‪ ,‬ווייל איך‬ ‫הכנסת אורחים יותר מקבלת פני השכינה"‪ ,‬ווייל ביי‬ ‫פארשטיי נישט דעם ש"ך וואס איך לערן יעצט‪ ,‬דער‬ ‫משה רבינו שטייט‪ ,‬ויסתר משה פניו כי ירא מהביט‬ ‫קליינער האט זיך צוכליפעט און ווייטער געזאגט‪,‬‬ ‫אל האלוקים‪ ,‬און דערפאר האט זיך משה רבינו ע"ה‬ ‫דער ש"ך האט דאך דאס פארשטאנען פארוואס‬ ‫נאר פארדעקט זיין פנים פונעם שכינה‪ ,‬משא"כ די‬ ‫פארשטיי איך נישט‪.‬‬ ‫בעל הבית האט באהאלטן די גאנצע גוף‪.‬‬ ‫•••‬ ‫•••‬ ‫אמאל איז הרה"ק רבי הלל קאלאמייער זי"ע‬ ‫נאך א ווארט האט דער צדיק רבי שלום‬ ‫געזעצן ביים הייליגען צאנזער רב'ס טיש‪ ,‬אינמיטן‬ ‫מקאמינקא זי"ע געזאגט‪ ,‬די גמרא און חולין זאגט‪,‬‬ ‫טיש האט זיך צאנזער רב זי"ע אנגערופן‪ ,‬אז‬ ‫ישראל קדושים הם יש רוצה ואין לו‪ ,‬יש שיש לו‬ ‫קאמינקער רב זי"ע האט געזאגט א ר"ת אויף זעקס‬ ‫ואינו רוצה‪ ,‬פרעגט תוספות אויפן פלאץ‪ ,‬פארוואס‬ ‫קופי"ן )דאס מיינט זעקס ווערטער רצופות וואס‬ ‫דער וואס האט אין וויל נישט געבן הייסט א קדוש‪.‬‬ ‫הייבט זיך אן מיט א קו"ף( און דאס זענען זיי‪.‬‬ ‫האט קאמינקא רב זי"ע געענטפערט‪ ,‬אז די‬ ‫"קייזער קעניגליכער קאמינקער קרייז קוימען‬ ‫גמרא אין שבת זאגט‪ ,‬אז רבי האט מען גערופן‬ ‫קערער"‪.‬‬ ‫מיטן נאמען "רבינו הקדוש"‪ ,‬ווייל ער האט נישט‬ ‫געלייגט זיין האנט אינטער זיין גארטל‪ ,‬קומט אויס‬ ‫רבי הלל הערנדיג די ווערטער‪ ,‬טראכט ער ביי‬ ‫אז דער וואס ס'האט און וויל נישט לייגען זיין‬ ‫זיך‪ ,‬היתכן אז א רבי און א צדיק ווי צאנזער רב זאל‬ ‫האנט אין זיין קעשענע וואס איז אינטער זיין‬ ‫רעדן אזעלכע פשוט'ע רייד ביים טיש‪ ,‬און דאס‬ ‫גארטל ארויס נעמען געלט הייסט א קדוש‪.‬‬ ‫האט רבי הלל געטראכט ביי זיך און ער האט נישט‬ ‫•••‬ ‫געוויסט וואס צו טוהן פון ווייטאג‪ ,‬וואס ווי‬ ‫אמאל די ערשטע נאכט פסח פארן סדר‪ ,‬איז די‬ ‫באקאנט איז דער צדיק רבי הלל געווען א שארפע‬ ‫בעלזא רב הרה"ק רבי שלום זי"ע געווען זייער‬ ‫מענטש און זיך נישט אוועק גערירט קיין קיצו של‬ ‫ערנסט‪ ,‬האט אים קאמינקע רב זי"ע געוואלט‬ ‫יוד פון אן הלכה אדער מנהג‪.‬‬ ‫דערפרייען זיין הארץ‪ ,‬האט ער אים אזוי געזאגט‪.‬‬ ‫איך וועל פארציילען דעם רבי'ן וואס איך האב‬ ‫דער הייליגער צאנזער רב זי"ע האט גלייך‬ ‫געהערט פון א דארפסמאן‪ ,‬וואס האט‬ ‫מרגיש געווען די וואונדער פונעם צדיק‬ ‫איינגעטיישט דעם פסוק‪" ,‬והיא שעמדה"‪ ,‬און אזוי‬ ‫מקאלאמייא‪ ,‬און האט זיך תיכף אנגערופן‪ ,‬אז דא‬ ‫געזאגט‪ ,‬בעלזא רב שטייט אצינד און בעט פאר‬ ‫ביים טיש זיצט מיט אונז קאלמייע רב וואס קען‬ ‫אונז אז מיר זאלן געהאלפן ווערן מיט אלעם גוטס‪.‬‬ ‫נישט פארליידן קיין שום עוולות און וויל‬ ‫פארשטיין פארוואס ווערטל איך מיר אינמיטן‬ ‫און דאס איז פשט אינעם פסוק‪ ,‬והיא בעלזא‬ ‫סעודה‪ ,‬אבער איך זאג ענק‪ ,‬אז קאמינקער רב זי"ע‬ ‫רב‪ ,‬שעמדה לאבותינו ולנו‪ ,‬וואס שטייט שטענדיג‬ ‫האט מכוון געווען מיט זיינע הייליגע רייד זייער א‬ ‫און דאווענט פאר אונז‪ ,‬אבער די אמת איז‪ ,‬אז נישט‬ ‫הויכע און הייליגע כוונה‪ ,‬ממש אזוי וויי די כוונות‬ ‫נאר בעלזא רב דאווענט פאר אונז‪ ,‬ווייל אין א יעדען‬ ‫וואס די כהן גדול האט מכוון געווען יום כיפור ביי‬ ‫דור זענען דא צדיקים וואס דאווענען פאר אונז‪ ,‬און‬ ‫זיין הייליגע עבודה ווען ער איז אריין לפני ולפנים‪,‬‬ ‫דאס מיינט די פסוק‪ ,‬שלא אחד בלבד עמד עלינו‬ ‫און רבי הלל זי"ע האט זיך בארואיגט‪.‬‬ ‫לכלותינו‪ ,‬נישט נאר בעלזא רב שטייט און דאווענט‬ ‫•••‬ ‫פאר אונז‪) ,‬לכלותינו איז אזוי ווי לחלותינו צו‬ ‫דער צדיק וקדוש רבי שלום מקאמינקא זי"ע‪,‬‬ ‫בעטן(‪ ,‬אלא שבכל דור ודור עומדים עלינו‬ ‫איז אמאל געגאנגען נאך געלט פאר א צדקה‬ ‫לכלותינו‪.‬‬ ‫צוועק‪ ,‬און ווען איינעם פון די בעלי בתים וואס איז‬ ‫אבער איין זאך בעטן מיר‪ ,‬והקב"ה מצילנו‬ ‫געווען א גרויסער קמצן האט געזען אז דער‬ ‫מידם‪ ,‬אז די אייבערשטער זאל אונז ראטעווען פון‬ ‫הייליגער קאמינקא רב קומט נאך געלט‪ ,‬האט דער‬ ‫די צדיקים אזוי ווי בעלזא רב און דאס גלייכן‪ ,‬אז‬ ‫עושר זיך באהאלטן אין זיין צימער‪.‬‬ ‫‪75‬‬ ‫הלל געזען נאר דעם אתרוג און לולב‪ ,‬אבער דעם‬ ‫מ'זאל נישט דארפן אנקומען צו זייערע טובות אז‬ ‫רבין האט ער בכלל נישט געזען ביים עמוד‪.‬‬ ‫זיי זאלן דארפן דאווענען פאר אונז‪ ,‬נאר ס'זאל אונז‬ ‫•••‬ ‫זיין גוט'ס אן זיי‪ ,‬ווען בעלזא רב האט עס געהערט‪,‬‬ ‫הרה"ק רבי איציק'ל מפשעווארסק זי"ע האט‬ ‫האט ער זיך צו שמייכעלט און געווארן אין א‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז דער הייליגער שינאווא רב זי"ע‬ ‫פרייליכע גיסטע‪.‬‬ ‫פלעגט יעדעס יאר הושענא רבה ביים בינדן די‬ ‫•••‬ ‫הושענות דערציילן די מעשה‪ ,‬נעבן דעם שטאט‬ ‫מען דערציילט‪ ,‬אז ווען די רעבעצין פונעם‬ ‫קאמינקא האט געוואוינט א איד‪ ,‬וואס פלעגט‬ ‫הייליגען שר שלום מבעלזא זי"ע די צדקת מרת‬ ‫יעדעס יאר קומען צום צדיק הרה"ק רבי שלום‬ ‫מלכה ע"ה איז נפטר געווארן בחייו‪ ,‬האט דער‬ ‫מקאמינקא זי"ע אויף סוכות‪.‬‬ ‫צדיק גאר שטארק געוויינט מיט בכיות נוראות‪ ,‬און‬ ‫ווען זיין גרויסע תלמיד הרה"ק רבי שלום‬ ‫איין יאר איז דער איד ארויס געגאנגען פון‬ ‫מקאמינקא זי"ע האט געפרעגט זיין רבין‪ ,‬פארוואס‬ ‫שטאט צו שניידן ערבות פאר די הושענות אויף‬ ‫ער וויינט אזוי‪ ,‬האט ער געזאגט‪ ,‬אז ח"ו נישט אויף‬ ‫יו"ט סוכות‪ ,‬אויפן וועג צוריק האט אים דארט‬ ‫די פטירה פון די רעבעצין וויינט ער אזוי‪ ,‬ווייל דאס‬ ‫געטראפן א ערל‪ ,‬און דער גוי פרעגט דעם איד‪,‬‬ ‫איז ער מקבל באהבה‪ ,‬ווייל דאס האט דאך דער‬ ‫וואס האסטו אין די האנט‪ ,‬זאגט דער איד‬ ‫באשעפער געוואלט און דאס איז זיכער לטובה‪.‬‬ ‫"הושענות"‪ ,‬האט דער גוי געזאגט‪ ,‬דאס איז נישט‬ ‫קיין הושענות דאס איז "ערבות"‪ ,‬אבער דער איד‬ ‫נאר ער וויינט‪ ,‬ווייל ער האט געהאט א שמיעס‬ ‫האט זיך נישט געלאזט‪ ,‬נאר ווייטער געזאגט דאס‬ ‫מיטן רבוש"ע‪ ,‬און געזאגט פארן רבוש"ע‪ ,‬די ווייסט‬ ‫איז "הושענות"‪ ,‬ביז דער גוי האט געזען אז ער קען‬ ‫דאך אז די מלכה די צדקת פעילט מיר שטארק אויס‬ ‫נישט פויעלען ביי דעם איד צו טוישען זיין מיינונג‪,‬‬ ‫פאר מיין עבודת הקדוש‪ ,‬און ווען איך וואלט‬ ‫און ער האט אים אפ געלאזט‪.‬‬ ‫געקענט וואלט איך איר מחי' מתים געווען‪ ,‬נאר‬ ‫וויבאלד איך ווייס אז דאס איז דיין רצון‪ ,‬בין איך איר‬ ‫שפעטער ווען דער איד איז אנגעקומען צו זיין‬ ‫נישט מחי' מתים‪.‬‬ ‫רבין דער צדיק רבי שלום מקאמינקא זי"ע‪ ,‬און ער‬ ‫האט דערציילט די גאנצע מעשה וואס ער האט‬ ‫אבער די רבוש"ע‪ ,‬די האסט דאך דיינע אידן די‬ ‫געהאט מיטן גוי‪.‬‬ ‫כנסת ישראל כלה קרואה בנעימים‪ ,‬פארוואס בוסטו‬ ‫זיי נישט מחי' מתים און די ברענגסט משיח צדקנו‪,‬‬ ‫האט דער צדיק רבי שלום געזאגט פאר דעם‬ ‫האט דער רבוש"ע מיר גענטפערט‪ ,‬אויב וואלט איך‬ ‫איד‪ ,‬די האסט געהאט א גרויסע נס אז די האסט‬ ‫געווען צופרידען פון די אידן‪ ,‬אזוי צופרידען ווי די‬ ‫דיך נישט געלאזט פון דעם גוי‪ ,‬ווייל דער גוי איז‬ ‫בוסט געווען פון דיין מלכה‪ ,‬וואלט איך זיי שוין‬ ‫געווען דער ס"מ וואס האט דווקא געוואלט אז מען‬ ‫לאנג אויס געלייזט‪ ,‬אבער ליידער זענען זיי‬ ‫זאל דאס נישט ריפן קיין הושענות‪ ,‬און וויבאלד די‬ ‫נאכנישט אויף דעם דרגה‪ ,‬און דערפאר האב איך זיי‬ ‫האסט נישט נאך געלאזט פונעם מנהג פון ריפן‬ ‫נאכנישט אויס געלייזט‪ ,‬און אויף דעם ענטפער‬ ‫הושענות‪ ,‬האט דער ס"מ נישט געקענט שולט זיין‬ ‫פונעם רבוש"ע‪ ,‬אויף דעם האט דער צדיק דער‬ ‫אויף דיר‪.‬‬ ‫הייליגער שר שלום זי"ע אזוי געוויינט‪.‬‬ ‫•••‬ ‫•••‬ ‫דער הייליגער צדיק וקדוש רבי שלום‬ ‫הרה"ק רבי שלום מקאמינקא זי"ע האט‬ ‫מקאמינקא זי"ע איז געווען א זון פון הרה"ק הגביר‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז ער איז איינמאל געווען ביי זיין‬ ‫רבי יעקב יוסף מראווע זי"ע‪ ,‬בן הרה"ק הגביר רבי‬ ‫הייליגען רבין דער שר שלום אויף סוכות‪ ,‬און דער‬ ‫שלום זי"ע וואס מען האט געריפן מיטן נאמען‬ ‫רבי איז צו געגאנגען צום עמוד צו הלל מיט די‬ ‫"שלום גראף"‪ ,‬ווערט דערציילט‪ ,‬אז דער זיידע רבי‬ ‫אתרוג און לולב‪ ,‬האט דער תלמיד רבי שלום‬ ‫שלום איז איינמאל געווען זייער נישט געזונט‪ ,‬און‬ ‫מקאמינקא זי"ע געזאגט‪ ,‬אז די רבי האט‬ ‫דער זון הרה"ק רבי יעקב יוסף איז געפארן קיין‬ ‫געדאווענט מיט אזא ברען און דביקות און מיט א‬ ‫לובלין צום הייליגען חוזה צו מזכיר זיין דעם טאטן‪.‬‬ ‫התפשטות הגשמיות ממש‪ ,‬אז ער האט די גאנצע‬ ‫‪76‬‬ ‫רב פון שטאט‪ ,‬הגה"ק רבי עזריאל הורוויץ דער‬ ‫ווען דער זון האט איבער געגעבן דעם קוויטל‬ ‫אייזענער קאפ זי"ע‪ ,‬און געבעטן ער זאל אים‬ ‫פארן הייליגען חוזה מלובלין‪ ,‬האט דער הייליגער‬ ‫פארהערן‪ ,‬דאס קינד שלום האט זיך מפלפל געווען‬ ‫חוזה געזאגט בזה"ל‪" ,‬איך קען אים נישט העלפן‪,‬‬ ‫מיטן גאון דער הייליגער אייזענער קאפ מיט גרויס‬ ‫ווייל עס איז שוין אריבער פון כתר מלכות‪ ,‬צו כתר‬ ‫חריפות און איז ארויס מיט א נצחון‪.‬‬ ‫תורה"‪ ,‬דער זון האט נישט גלייך פארשטאנען וואס‬ ‫דער הייליגער חוזה האט געמיינט מיט די‬ ‫דערנאך האט דער טאטע אים אריינגעפירט‬ ‫ווערטער‪ ,‬אבער ווען ער איז צוריק אן געקומען‬ ‫צום הייליגען חוזה זי"ע‪ ,‬דער רבי האט אים‬ ‫אהיים‪ ,‬האט ער זיך דערוויסט‪ ,‬אז בשעת ער איז‬ ‫געפרעגט‪" ,‬מיין קינד‪ ,‬וועלכע סדרה האלטן מיר די‬ ‫געווען ביים הייליגען חוזה‪ ,‬איז דער טאטע שוין‬ ‫וואך?" – "פרשת קדושים"‪ ,‬האט ער געענטפערט‪,‬‬ ‫ליידער געווען נאך די הסתלקות‪.‬‬ ‫האט אים דער הייליגער חוזה געזאגט‪" ,‬מיין קינד‪,‬‬ ‫"קדושים תהיו" – טייטשט רש"י‪" :‬פרושים תהיו"‪,‬‬ ‫און ממש דאן איז געבוירן געווארן צום זון א בן‬ ‫גלייך האט אים אנגעכאפט א ציטער‪ ,‬און די קניען‬ ‫זכר‪ ,‬וואס איז געווען דער צדיק וקדוש רבי שלום‬ ‫האבן אים געקלאפט פון גרויס פחד‪ ,‬און דער‬ ‫מקאמינקא זי"ע‪ ,‬און דאס האט דער הייליגער חוזה‬ ‫טאטע האט אים געמוזט גלייך צוריקפירן אין די‬ ‫געזען מיט זיינע הייליגע אויגן‪ ,‬אז דער טאטע וואס‬ ‫אכסניא ער זאל זיך אפרוען פונעם פחד‪.‬‬ ‫איז געווען א גביר אדיר "כתר מלכות"‪ ,‬איז נסתלק‬ ‫געווארן‪ ,‬כדי דער אייניקל רבי שלום וואס האט‬ ‫און דער גרויסער גאון רבי יעקב ארנשטיין‬ ‫געטראגן זיין נאמען‪ ,‬זאל קענען ממשיך זיין מיטן‬ ‫בעל ישועות יעקב מלעמבערג זי"ע‪ ,‬האט געזאגט‬ ‫"כתר תורה"‪ ,‬וואס ווי באקאנט איז דער צדיק‬ ‫אויף דעם צדיק רבי שלום מקאמינקא זי"ע‪ ,‬אז אין‬ ‫געווען א גאון עולם בתורת הנגלה והנסתר‪.‬‬ ‫די פיר עקן פון זיין מוח ליגט די גאנצע תורה‪ ,‬אין‬ ‫•••‬ ‫איין עק ליגט גאנץ ש"ס בבלי און ירושלמי‪ ,‬אין דעם‬ ‫ווי באקאנט האט דער צדיק רבי שלום‬ ‫צווייטן אלע ספרי פוסקים‪ ,‬אין דעם דריטן אלע‬ ‫מקאמינקא זי"ע גאר אסאך מאל געזאגט אמרות‬ ‫ספרי קבלה‪ ,‬אין דעם פערטן אלע מדרשי חז"ל און‬ ‫שונות בדרך צחות‪ ,‬וואס דער צדיק האט מיט דעם‬ ‫ספרי אגדה‪ ,‬און אינמיטן מוח ליגט די נקודה פון‬ ‫געהאט גאר געהויבענע כוונות‪ ,‬איינמאל איז א איד‬ ‫יראת שמים‪ ,‬וואס לייכט אויף אלע עקן‪.‬‬ ‫אריין געקומען צום צדיק‪ ,‬און מזכיר געווען‪ ,‬אז ער‬ ‫•••‬ ‫טוט מסחר מיט א גוי‪ ,‬און ווען ער האט געמאכט‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז זיין משמש‪ ,‬רבי אבנר‬ ‫חשבונות מיטן גוי‪ ,‬האט דער גוי נישט גוט געמאכט‬ ‫פון האבניוו האט דערציילט‪ ,‬אז דער צדיק רבי‬ ‫דעם חשבון און אים געגעבן ‪ 200‬רובל מער‪ ,‬און ער‬ ‫שלום מקאמינקא זי"ע האט געבעטן ביים‬ ‫האט מורא אז די גוי וועט זיך כאפן פונעם טעות‪ ,‬און‬ ‫אייבערשטן‪ ,‬אז ווער עס ווייסט פון זיינע דברי תורה‬ ‫ער האט געפרעגט דעם צדיק אויב ער זאל צוריק‬ ‫זאל זיי פארגעסן‪ ,‬און טאקע‪ ,‬הגם מען האט געזאגט‬ ‫געבן דאס געלט פארן גוי‪.‬‬ ‫אסאך וואונדערליכע חידושים אין זיין נאמען‪ ,‬פול‬ ‫מיט חריפות און בקיאות‪ ,‬איז אלעס פארגעסן‬ ‫האט דער צדיק געזאגט‪ ,‬אויב איז דיין‬ ‫געווארן‪.‬‬ ‫איינציגסטע פראבלעם אז דער גוי זאל נישט כאפן‬ ‫•••‬ ‫דעם טעות‪ ,‬ברויכסטו נישט זיין באזארגט‪ ,‬ווייל‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז ביים הייליגען שר‬ ‫דער גוי דאווענט דאך נישט דריי מאל א טאג קיין‬ ‫שלום מבעלזא זי"ע איז געווען דער סדר‪ ,‬אז ביים‬ ‫שמונה עשרה‪ ,‬האט ער דאך נישט קיין צייט ווען צו‬ ‫טיש האט איינער פון די מסובין געזאגט א "מדרש"‪,‬‬ ‫מאכן זיינע חשבונות‪ ,‬און דערפאר האט ער נישט‬ ‫און דער רבי האט געזאגט תורה דערויף‪ ,‬איינמאל‬ ‫ווען זיך צו כאפן אז ער האט געמאכט א טעות‪.‬‬ ‫איז געוען ביים הייליגען שר שלום א גביר א‬ ‫•••‬ ‫גרויסער עם הארץ‪ ,‬און ווייל מען האט אים געמוזט‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז ווען דער צדיק וקדוש‬ ‫מכבד זיין צוליב זיין כבוד‪.‬‬ ‫רבי שלום מקאמינקא זי"ע איז נאך געווען א קליין‬ ‫יונגל‪ ,‬האט אים זיין טאטע דאס ערשטע מאל‬ ‫האט אים רבי שלום פון קאמינקא געזאגט‪,‬‬ ‫מיטגענומען צום הייליגען חוזה מלובלין זי"ע‪,‬‬ ‫"קום‪ ,‬איך וועל דיך אויסלערנען א מדרש וואס דו‬ ‫קודם האט דער טאטע אים אריבערגעטראגן צום‬ ‫‪77‬‬ ‫געשמייכלט‪ ,‬און געזאגט אז ער האט גוט צו‬ ‫וועסט קענען זאגן ביים רבי'נס טיש"‪ ,‬און דער‬ ‫געטראפן‪.‬‬ ‫מדרש איז געווען‪" ,‬איזהו עם הארץ? המכה בדופי‪,‬‬ ‫•••‬ ‫המונה בבורית‪ ,‬והשופך בבכורות"‪ ,‬דער גביר האט‬ ‫איינמאל האט דער שר שלום מבעלזא זי"ע‬ ‫עס איבערגעחזר'ט אסאך מאל ביז ער האט עס גוט‬ ‫געזאגט פארן צדיק רבי שלום מקאמינקא זי"ע‪ ,‬אז‬ ‫געקענט‪ ,‬און ביים טיש האט ער עס געזאגט מיט‬ ‫ער זאל זיך גוט אנגרייטן‪ ,‬ווייל ער וועט אים‬ ‫גרויס פרייד‪ ,‬דער הייליגער שר שלום האט גלייך‬ ‫אויסלערנען א יחוד וואס מען איז מכוון ביי יציאת‬ ‫פארשטאנען און מרגיש געווען ווער עס שטעקט‬ ‫הנשמה‪.‬‬ ‫דערהינטער‪ ,‬און געזאגט‪" ,‬נו‪ ,‬אדרבה‪ ,‬זאל רבי‬ ‫שלום טייטשן דעם מדרש"‪.‬‬ ‫ער האט זיך אנגעגרייט‪ ,‬און ווען ער איז ארויס‬ ‫פונעם חדר נאכן לערנען דעם יחוד‪ ,‬האט אים די‬ ‫האט דער צדיק רבי שלום געזאגט‪" ,‬דער פשט‬ ‫רעבעצין‪ ,‬די צדקת מרת מלכה‪ ,‬אפגעווארט און‬ ‫איז גאנץ פשוט‪ ,‬ווער איז אן עם הארץ? דער וואס‬ ‫געפרעגט‪" ,‬האסטו אויך ביי דיין פריערדיגן רבי'ן‬ ‫קלאפט זיך ביי 'דברנו' און נאכאמאל ביי 'דופי'‪ ,‬און‬ ‫געהאט אזעלכע גילויים?"‪.‬‬ ‫ווייסט נישט אז 'דברנו דופי' איז איין זאך‪ ,‬דער וואס‬ ‫דער צדיק רבי שלום האט זיך פראבירט‬ ‫ציילט אין פטום הקטורת 'בורית' באזונדער און‬ ‫ארויסצודרייען‪ ,‬אבער צום סוף האט ער געזאגט‪,‬‬ ‫'כרשינה' באזונדער‪ ,‬און ווייסט נישט אז 'בורית‬ ‫"איינמאל בין איך געזעסן אין ראפשיץ אין קיך מיט‬ ‫כרשינה' איז איינס‪ ,‬און דער וואס גיסט אויס ביי די‬ ‫מיין חבר נאמן דער הייליגער צאנזער רב‪ ,‬און מיר‬ ‫מכות ביים סדר סיי ביי 'מכת' און סיי ביי 'בכורות'"‪,‬‬ ‫האבן געשיילט קארטאפל פאר שטוב פונעם‬ ‫און דער הייליגער שר שלום האט הנאה געהאט און‬ ‫הייליגען ראפשיצער רב זי"ע‪ ,‬מיטאמאל איז‬ ‫געשמייכלט‪ ,‬און דער צדיק רבי שלום האט זיך‬ ‫אריינגעקומען דער הייליגער ראפשיצער רב‪ ,‬און‬ ‫געפרייט וואס ער האט געמאכט שמייכלען זיין‬ ‫געלייגט איין האנט אויף מיין אקסל און די אנדערע‬ ‫הייליגן רבי'ן‪.‬‬ ‫אויפן אקסל פונעם דברי חיים‪ ,‬און אונז‬ ‫•••‬ ‫אויסגעלערנט וואס מען דארף מייחד זיין ביים‬ ‫איינמאל ערב שבת‪ ,‬ביי זיין רבי'ן דער הייליגער‬ ‫שיילן קארטאפל‪ ,‬און דאס איז געווען דער יחוד‬ ‫שר שלום מבעלזא זי"ע‪ ,‬ווען דער רבי האט‬ ‫וואס איך האב יעצט געהערט פונעם בעלזא רב"‪.‬‬ ‫אנגעצונדן די שבת ליכט‪ ,‬האט דער תלמיד רבי‬ ‫•••‬ ‫שלום מקאמינקא זי"ע געזאגט פאר די חסידים‪,‬‬ ‫מען דערציילט‪ ,‬אז איינמאל ווען דער צדיק‬ ‫"איך זע דא א וואונדער וואס איך האב נישט געזען‬ ‫רבי שלום מקאמינקא זי"ע און דער הייליגער דברי‬ ‫ביי מיין רבי'ן אין ראפשיץ‪ ,‬ביי מיין רבי'ן איז געווען‬ ‫חיים זי"ע זענען געזעסן און געשיילט קארטאפל‬ ‫"נר חנוכה בישיבה" און "נר שבת בעמידה"‪ ,‬אבער‬ ‫אין קיך ביים ראפשיצער רב‪ ,‬איז דער הייליגער‬ ‫דא ביים הייליגען בעלזער רב‪ ,‬איז אויך "נר שבת‬ ‫ראפשיצער רב זי"ע מיטאמאל אריין‪ ,‬און שטארק‬ ‫בישיבה"‪.‬‬ ‫אריינגעווארפן א קארטאפל אינעם גרויסן טאפ פול‬ ‫מיט וואסער‪ ,‬דאס וואסער האט באשפריצט די צוויי‬ ‫די חסידים האבן נישט פארשטאנען‪ ,‬ווייל זיי‬ ‫תלמידים‪ ,‬און דער הייליגער ראפשיצער רב האט‬ ‫האבן געטראכט‪ ,‬ווער צינדט חנוכה ליכט זיצנדיג?‬ ‫געזאגט‪" ,‬וזרקתי עליכם מים טהורים וטהרתם"‪ ,‬און‬ ‫און זיי האבן דאך געזען אז דער רבי שטייט ביים‬ ‫פון דעמאלט אן האט אויף די צוויי תלמידים גערוט‬ ‫אנצינדן‪ ,‬האט ער זיי ערקלערט "ישיבה" מיינט‬ ‫א רוח פון טהרה‪.‬‬ ‫"פערזעצט"‪ ,‬און פארזעצט מיינט א משכון‪ ,‬אין‬ ‫•••‬ ‫ראפשיץ איז די חנוכה מנורה געווען א גאנץ יאר‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז ווען זיין זוהן דער‬ ‫פארזעצט פאר געלט וואס מען האט פארטיילט‬ ‫צדיק וקדוש רבי יהושע'לע מקאמינקא זי"ע איז‬ ‫פאר ארימע לייט‪ ,‬נאר די זילבערנע שבת לייכטער‬ ‫נאך געווען א קליין קינד‪ ,‬איז דער טאטע רבי שלום‬ ‫זענען געשטאנען אין שטוב‪ ,‬דא אבער צינדט דער‬ ‫געפארן פון קאמינקא קיין דינוב צו זיין רבי'ן‪ ,‬דער‬ ‫רבי אין פשוט'ע לייכטער‪ ,‬מוז זיין אז אויך די שבת‬ ‫הייליגער בני יששכר זי"ע‪ ,‬און ער האט‬ ‫לייכטער זענען פארזעצט פאר צדקה"‪ ,‬ווען דער‬ ‫מיטגענומען דאס קינד‪.‬‬ ‫הייליגער בעלזער רב האט דאס געהערט‪ ,‬האט ער‬ ‫‪78‬‬ ‫כלה הייסט אנדערש‪ ,‬אבער דער הייליגער שר‬ ‫און ווייל דער הייליגער בני יששכר האט‬ ‫שלום האט ווייטער געליינט‪ ,‬און ווידער‬ ‫געדאוונט גאר פרי‪ ,‬האט ער נישט געוואלט‬ ‫אויסגערופן דעם אנדערן נאמען‪ ,‬אזוי איז געווען‬ ‫אויפוועקן דאס קינד‪ ,‬און דער טאטע רבי שלום איז‬ ‫דריי מאל‪ ,‬דער זיידע רבי שלום מקאמינקא האט‬ ‫געגאנגען דאווענען‪ ,‬און דאס קינד איז געבליבן‬ ‫געהאט גרויס צער פון דעם‪ ,‬ווייל ער האט נישט‬ ‫שלאפן אין דער אכסניא‪ ,‬און דער טאטע רבי שלום‬ ‫פארשטאנען וואס די רבי מיינט מיט דעם‪ ,‬אבער‬ ‫האט פארמאכט די טיר‪.‬‬ ‫לפלא‪ ,‬ווען עס איז געקומען די צייט פון דער‬ ‫חתונה‪ ,‬און אלעס איז שוין געווען גרייט‪ ,‬איז‬ ‫אינמיטן דאווענען‪ ,‬ביי די ברכות פון "יוצר‬ ‫אנגעקומען א בריוו פונעם מחותן פון דאמבראווא‪,‬‬ ‫אור"‪ ,‬האט דער הייליגער בני יששכר‪ ,‬וואס איז‬ ‫אז די כלה איז ל"ע נפטר געווארן‪.‬‬ ‫געשטאנען אינמיטן זיין דאווענען מיט התלהבות‪,‬‬ ‫זיך אויסגעדרייט צו רבי שלום‪ ,‬און אים געוויזן מיט‬ ‫דער זיידע רבי שלום איז גלייך געפארן מיט‬ ‫דער האנט ער זאל שנעל לויפן צו זיין אכסניא‪ ,‬אן א‬ ‫זיין זוהן צום הייליגען שר שלום‪ ,‬און נישט לאנג‬ ‫רגע צו פארלירן‪.‬‬ ‫דערנאך האט מען פארגעשלאגן א שידוך מיטן‬ ‫גביר רבי שמואל הירש פון דרישקיפאלי‪ ,‬א‬ ‫דער צדיק רבי שלום איז גלייך געלאפן‪ ,‬און‬ ‫שוואגער פונעם הייליגען שר שלום‪ ,‬און דער שר‬ ‫געזען ווי זיין קינד שטייט שוין ביים פענסטער‪,‬‬ ‫שלום האט געזאגט‪ ,‬אז דער שידוך געפעלט אים‪,‬‬ ‫גרייט צו אראפ שפרינגען‪ ,‬אין די לעצטע רגע האט‬ ‫ווייל זיין שוואגער איז א חסיד און ירא שמים‪ ,‬ווען‬ ‫ער אים איינגעהאלטן‪ ,‬און ווען ער האט אים‬ ‫מען האט אפגעמאכט דעם שידוך‪ ,‬האט זיך דער‬ ‫געפרעגט וואס איז דא געשען‪ ,‬האט דאס קינד‬ ‫צדיק רבי שלום מקאמינקא דערמאנט‪ ,‬אז דער‬ ‫געענטפערט‪.‬‬ ‫נאמען פון דער כלה איז פונקט דער נאמען וואס‬ ‫דער שר שלום האט ארויסגערופן ביים ליינען די‬ ‫"ווען איך בין אויפגעשטאנען און געזען אז די‬ ‫תנאים פונעם ערשטן שידוך‪ ,‬און דאן האט דער‬ ‫טיר איז פארמאכט און דו ביסט אוועק אין בית‬ ‫צדיק שוין פארשטאנען‪ ,‬פארוואס דער הייליגער‬ ‫המדרש‪ ,‬האב איך פארשטאנען‪ ,‬אז דער רבי שטייט‬ ‫שר שלום האט געזאגט א אנדערע נאמען ביים‬ ‫שוין און דאוונט‪ ,‬און דו האסט מיך נישט געוואלט‬ ‫תנאים‪.‬‬ ‫וועקן אזוי פרי‪ ,‬איך האב מיך שטארק מצער געווען‬ ‫•••‬ ‫פארוואס איך קען נישט זוכה זיין צו זען דעם רבי'נס‬ ‫ווי באקאנט‪ ,‬האט דער צדיק רבי שלום‬ ‫עבודת התפילה און הערן זיין הייליג קול‪ ,‬האב איך‬ ‫מקאמינקא זי"ע גאר אסאך מיט געמאכט צער‬ ‫באשלאסן אז איך האב נישט קיין אנדער עצה‪ ,‬נאר‬ ‫גידול בנים‪ ,‬ער האט ליידער פארלוירען אפאר‬ ‫צו שפרינגען פונעם פענצטער‪ ,‬אפשר וועל איך נאך‬ ‫קינדער בחייו‪ ,‬און נאר איין בן יחיד איז איבער‬ ‫קענען הערן עטליכע ווערטער"‪ ,‬און דאס האט דער‬ ‫געבליבן דער זון דער צדיק רבי יהושע'לע‬ ‫הייליגער בני יששכר זי"ע געזען מיט זיינע הייליגע‬ ‫מקאמינקא זי"ע‪ ,‬ווערט דערציילט‪ ,‬אז ווען איינע‬ ‫אויגן‪.‬‬ ‫פון די זון זענען ליידער נפטר געווארן יונגערהייט‪,‬‬ ‫•••‬ ‫און רבי שלום האט זיך נישט געקענט טרייסטן‪,‬‬ ‫דער אייניקל‪ ,‬רבי שלום השני מקאמינקא זי"ע‬ ‫האט אים דער הייליגער צדיק רבי ר' הירשעלע‬ ‫האט דערציילט‪ ,‬אז פון אנהייב האט מען גערעדט‬ ‫מרימנוב זי"ע געשריבן א בריוו פון טרייסט‪.‬‬ ‫א שידוך פאר זיין טאטן רבי יהושע מיט א טאכטער‬ ‫פון רבי מרדכי דוד אונגאר מדאמבראווא זי"ע‪ ,‬און‬ ‫אין דעם בריוו האט דער צדיק רבי הערשעלע‬ ‫נאכן שידוך זענען די מחותנים געפארן צום‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז ער האט זיך אויסגעלערנט א לימוד‬ ‫הייליגען שר שלום מבעלזא זי"ע מאכן תנאים‪ ,‬און‬ ‫אין עבודת השם פון א פרוי א צדקת‪ ,‬וואס האט‬ ‫ווען דער הייליגער שר שלום האט געליינט די‬ ‫פארלוירן איר איינציגע טאכטער ווען זי איז‬ ‫תנאים‪ ,‬האט ער אויסגערופן די כלה מיט אן אנדער‬ ‫געפארן קיין רימנוב שליסן איר שידוך‪ ,‬האט דער‬ ‫נאמען‪ ,‬נישט איר אמת'ן נאמען‪.‬‬ ‫צדיק רבי הערשעלע געזאגט‪ ,‬אז ער האט זיך‬ ‫געלערנט ווי אזוי מען איז מצדיק דעם דין און‬ ‫דער צדיק רבי שלום מקאמינקא זי"ע האט‬ ‫מקבל יסורים באהבה‪ ,‬די פרוי האט‬ ‫געזאגט פארן רבין דער הייליגער שר שלום אז די‬ ‫‪79‬‬ ‫ספר‪ ,‬און געוויזן פארן הייליגען ישועות יעקב זי"ע‬ ‫אריינגעברענגט לעקעך און ברוינפן אין בית‬ ‫דעם ספר‪ ,‬אז דארט שטייט פארקערט פון וואס ער‬ ‫המדרש און געזאגט "אז "א שדכן" האט איר‬ ‫האט געשריבן‪.‬‬ ‫פארגעשלאגן א בעסערן שידוך ווי מיט א ילוד‬ ‫אשה‪ ,‬און זי גייט יעצט צום "באדעקען"‪.‬‬ ‫דער הייליגער ישועות יעקב האט דאס‬ ‫•••‬ ‫איבערגעקוקט און האט צוגעשטימט צו וואס דער‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז ביים גרויסן גאון דער‬ ‫הייליגער צדיק רבי שלום מקאמינקא האט‬ ‫הייליגער ישועות יעקב מלעמבערג זי"ע‪ ,‬איז דער‬ ‫געזאגט‪ ,‬און דער הייליגער ישועות יעקב האט‬ ‫צדיק וקדוש רבי שלום מקאמינקא זי"ע געווען‬ ‫געזאגט‪ ,‬אז עס זיינען שוין צוואנציג יאר ווי ער‬ ‫ממש וווי א בן בית‪ ,‬ער האט געקענט אריין און‬ ‫האט די זאך נישט געזעהן‪ ,‬און זיין פנים האט זיך‬ ‫ארויס אין שטוב פונעם גרויסן גאון ווען ער האט‬ ‫פארענדערט‪ ,‬און ער האט אויסגערופן צו זיין זון‬ ‫געוואלט צוליב זיין געוואלדיגע חביבות ביים‬ ‫רבי זאב זי"ע און פארן הייליגען קאמינקער רב‬ ‫הייליגען ישועות יעקב זי"ע‪.‬‬ ‫זי"ע‪" ,‬פון הימל האט מען דיר דא געשיקט‪ ,‬און ווען‬ ‫דו וואלסט נישט געקומען‪ ,‬וואלט פון אונטער מיין‬ ‫ביים הייליגען ישועות יעקב זי"ע איז דער‬ ‫האנט ארויסגעגאנגען א מכשול‪ ,‬חס ושלום"‪.‬‬ ‫סדר געווען‪ ,‬אז וועגן דעם גרויסן גדרענג פון‬ ‫•••‬ ‫אזויפיל אידן וואס זענען געקומען צום גאון‪ ,‬וואס‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז דער צדיק רבי שלום‬ ‫האבן אים נישט געלאזט לערנען‪ ,‬האט זיין זון‪ ,‬דער‬ ‫מקאמינקא זי"ע איז געווען איינמאל ביים הייליגען‬ ‫גאון עצום ר' זאב זי"ע‪ ,‬גערעדט מיט אלע‬ ‫ישועות יעקב זי"ע אין חול המועד פסח‪ ,‬עס איז‬ ‫אריינקומענדיגע‪ ,‬און ער האט זיי אנגעקוקט און‬ ‫אריינגעקומען א פרוי פרעגן‪" ,‬אז א גוי איז געווען‬ ‫געהערט זייער בעטן‪ ,‬און נאר ווער עס איז געווען‬ ‫אין איר הויז‪ ,‬און ער האט מסדר געווען זיינע‬ ‫ראוי דערצו‪ ,‬האט ער אריינגעפירט צו זיין פאטערן‬ ‫עסנווארג אויפן טיש‪ ,‬און זי האט מורא אז אפשר‬ ‫אליינס‪.‬‬ ‫האט ער געגעסן חמץ‪ ,‬און זי פרעגט וואס זאל זי‬ ‫טאן"‪.‬‬ ‫דערציילט מען‪ ,‬אז דעם ערשטן מאל‪ ,‬ווען דער‬ ‫צדיק רבי שלום מקאמינקא זי"ע איז געקומען‪,‬‬ ‫דער הייליגער ישועות יעקב האט זיך‬ ‫האט דער זון ר' זאב מיט אים גערעדט‪ ,‬און אים‬ ‫באטראכט אין זיין מחשבה‪ ,‬איז אויפגעשטאנען‪,‬‬ ‫גלייך אריינגעפירט צו זיין פאטער אין שטוב‪ ,‬און‬ ‫האט גענומען א ספר און אריינגעקוקט‪ ,‬און‬ ‫די קומענדיגע מאלן האט ער אים שוין געזאגט‪ ,‬ער‬ ‫דערנאך צו איר געזאגט‪ ,‬זי זאל עס אויסווישן‪ ,‬און‬ ‫זאל אליינס אריינגיין‪" ,‬ווייל זיין חריפות און‬ ‫עס איז גארנישט‪ ,‬און די פרוי איז ארויס פונעם‬ ‫בקיאות איז געווען העכער פון דרך הטבע"‪.‬‬ ‫הייליגען ישועות יעקב זי"ע פרייליך מיטן פסק‪.‬‬ ‫•••‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז דער הייליגער‬ ‫ווען די פרוי איז ארויס‪ ,‬האט דער הייליגער‬ ‫ישועות יעקב זי"ע האט אמאל געשריבן א לאנגע‬ ‫קאמינקער געפרעגט‪" ,‬וואס פאר א שאלה איז דען‬ ‫תשובה צו מתיר זיין אן עגונה‪ ,‬און דער הייליגער‬ ‫שייך דא בכלל‪ ,‬און פארוואס האט דער רב‬ ‫קאמינקער רב רבי שלום זי"ע האט זיך יענע צייט‬ ‫געדארפט עס נאכקוקן אין א ספר"‪ ,‬האט דער‬ ‫דארט געפונען‪ ,‬דער הייליגער ישועות יעקב האט‬ ‫הייליגער ישועות יעקב געענטפערט‪" ,‬ווען איך‬ ‫זיך זייער געפרייט אים צו זעהן‪ ,‬און אים געוויזן די‬ ‫וואלט די פרוי גלייך געענטפערט‪ ,‬אז עס איז קיין‬ ‫תשובה אז ער זאל דאס איבערקוקן אויב עס איז‬ ‫שאלה נישט‪ ,‬וואלט זי שוין דאס קומענדיגע מאל‬ ‫ריכטיג‪.‬‬ ‫פאר זיך גע'פסק'נט אליינס‪ ,‬און ווער ווייסט וואס‬ ‫וואלט זיך נאך געטראפן ביי איר‪ ,‬מען דארף‬ ‫אין די ספרים שטוב איז געשטאנען א לייטער‪,‬‬ ‫אויסלערנען די פשוטע מענטשן‪ ,‬זיי זאלען קומען‬ ‫צוגעשטעלט צום ארון קודש פון ספרים וואס‬ ‫פרעגן אויף יעדע זאך‪ ,‬קליין ווי גרויס‪ ,‬ווייל וואס עס‬ ‫דרייט זיך ארום אין שטוב‪ ,‬דער הייליגער‬ ‫קוקט אויס גרויס אין אונזערע אויגן‪ ,‬קען זיין קליין‬ ‫קאמינקער רב איז ארויפגעשפרונגען אויף דער‬ ‫אין זייערע אויגן"‪.‬‬ ‫לייטער‪ ,‬האט פון אויבן אראפגעברענגט אן אנדער‬ ‫‪80‬‬