gilyoines.com חזרה לאתר · Back to the site

שבת בשבתו - לאנדאן · SHABBOS BSHABATOI - LONDON — וירא (2026-10-26)

מוציא לאור: שבת בשבתו - לאנדאן · SHABBOS BSHABATOI - LONDON

שבוע: וירא (2026-10-26)

שבת בשבתו - לאנדאן · SHABBOS BSHABATOI - LONDON — וירא (2026-10-26)

פתח את ה-PDF הורדה

‫בס"ד‬ ‫פרשת‬ ‫וירא‬ ‫כ' מרחשון תשפ"ז‬ ‫מוצ"ש ר"ת‬ ‫מוצ"ש גאונים‬ ‫הדלקת נרות‬ ‫‪5:49‬‬ ‫‪5:27‬‬ ‫‪4:21‬‬ ‫ִישי לְמִילָת ֹו הָי ָה‬ ‫של ׁ ִ‬ ‫אלָיו ה' – יוֹם ׁ ְ‬ ‫וַּי ֵרָ א ֵ‬ ‫פילע‬ ‫אינטערעסאנטע‬ ‫ענינים‪ ,‬מנהגים‬ ‫סעודת‬ ‫און סגולות איבער‬ ‫דאס ענין פון‬ ‫פראווען א‬ ‫שלישי למילה‬ ‫וכל‬ ‫נתיבותיה‬ ‫שלום‬ ‫עובדות און סיפורים אויף‬ ‫הרה"ק רבי שלום‬ ‫קאמינקער זי"ע‬ ‫צום יארצייט דעם שב"ק כ' חשון‬ ‫נומער ‪ // #552‬פר' וירא תשפ"ז לפ"ק‬ ‫‪Unit 4 2a Northfield Road,‬‬ ‫‪London N16 5RN‬‬ ‫‪Tel: 020 39 815 815‬‬ ‫‪Fax: 020 3670 3882‬‬ ‫‪4‬‬ ‫‪Email: shabboslondon@gmail.com‬‬ ‫רעדאקטאר'ס טישל‬ ‫© כל הזכיות שמורות‬ ‫למעשה גערעדט‬ ‫‪6‬‬ ‫אפיס שעות‪:‬‬ ‫‪8‬‬ ‫זונטאג ביז מיטוואך‪ :‬פון ‪ 1‬ביז ‪ 4‬נאכמיטאג‪,‬‬ ‫על הפרק‬ ‫דאנערשטאג‪ :‬פון ‪ 12‬מיטאג ביז ‪ 11‬ביינאכט‬ ‫אין אנדערע שעות ביטע לאזט א מעסעדזש‬ ‫און מיר וועלן אייך צוריקרופען‬ ‫‪10‬‬ ‫מודעות דעדליין‪:‬‬ ‫מללו מילא‬ ‫גרייטע מודעות‪ 8:00 :‬דאנערשטאג נאכט‪.‬‬ ‫מודעות וואס דארפן נאך א נוסח אדער דעזיין‪:‬‬ ‫‪ 4:00‬דאנערשטאג נאכמיטאג‬ ‫‪12‬‬ ‫עס איז ראטזאם צו רעזערווירן ווי פריער‬ ‫ותימרון חידושא‬ ‫אייך צו קענען צושטעלן די בעסטע סערוויס‬ ‫‪14‬‬ ‫‪18‬‬ ‫פארזעצונג‬ ‫אונזער גליון איז דא צו באקומען יעדע‬ ‫‪17‬‬ ‫וואך ביי די פאלגענדע אדדרעסן‪:‬‬ ‫חמרא טבא‬ ‫‪Getters‬‬ ‫‪Tannug -‬‬ ‫‪Dunsmure Road‬‬ ‫‪St Kildas Road‬‬ ‫הילולא דצדיקיא‬ ‫‪26‬‬ ‫‪Kol Tov–Dunsmure‬‬ ‫‪Road‬‬ ‫‪Watermint Grocery‬‬ ‫‪Makolet–High St‬‬ ‫‪27‬‬ ‫‪Breuer & Spitser‬‬ ‫‪Outside 52 Darenth‬‬ ‫הילולא דצדיקיא‬ ‫‪Egg Stores‬‬ ‫‪Outside‬‬ ‫‪41 Leadale Road‬‬ ‫– ‪Kosher Mart‬‬ ‫‪27‬‬ ‫‪Craven Park Rd‬‬ ‫‪86 Cazenove Road‬‬ ‫לעטר פתורא‬ ‫‪Carmel–111 Craven‬‬ ‫סאטמאר‬ ‫‪Park Road‬‬ ‫‪42 Craven Walk‬‬ ‫סאטמאר‬ ‫‪Carmel–143‬‬ ‫‪28‬‬ ‫‪Clapton Common‬‬ ‫‪67 Heathland Road‬‬ ‫מחשבות‬ ‫סאטמאר‬ ‫‪Hype–Hillwood‬‬ ‫סקווירא ‪47 East Bank‬‬ ‫‪Indigs Bakery‬‬ ‫מתיקא כדובשא‬ ‫‪40‬‬ ‫‪Kosher Spot‬‬ ‫‪87 Egerton Road‬‬ ‫באבוב‬ ‫‪Kleins mini market‬‬ ‫‪11 Elm Park Avenue‬‬ ‫‪41‬‬ ‫חברה ש''ס‬ ‫‪89 Stamford Hill‬‬ ‫ווער געדענקט‬ ‫וויזניץ‬ ‫‪121 Clapton‬‬ ‫ויזניץ לונדון ‪Common‬‬ ‫‪Stamford Lodge‬‬ ‫‪32‬‬ ‫‪26 Lampard Grove‬‬ ‫‪43‬‬ ‫‪Warwick Court‬‬ ‫פשעווארסק‬ ‫ואלין מליא‬ ‫‪45 Moundfield‬‬ ‫‪Yetev Lev Court‬‬ ‫ביאלא ‪Road‬‬ ‫‪Carlton Mansions‬‬ ‫‪44‬‬ ‫‪Vartery area‬‬ ‫למען תספר‬ ‫‪Symour Ct‬‬ ‫ביהמ''ד קנה בושם‬ ‫‪45 Heathland Road‬‬ ‫‪Fairview Grocery‬‬ ‫פינטער'ס‬ ‫‪Berrys‬‬ ‫ביהמ"ד אבני קודש‬ ‫‪Holmwood‬‬ ‫‪34 Theydon Road‬‬ ‫‪Hatzlacha Grocery‬‬ ‫קלארשטעלונג‪ :‬שבת בשבתו אויסגאבע איז געאייגענט אהיימצונעמען‬ ‫רוזין ‪33 Paget Road‬‬ ‫לכבוד שבת פאר די משפחה צו הנאה האבן און נישט צו טראגן אין די בתי‬ ‫מדרשים און זיכער נישט צו ליינען בשעת'ן דאווענען‪.‬‬ ‫מקואות און געשעפט אייגנטומער‪ :‬פאר סיי וועלכע‬ ‫הערות אדער אינפארמאציע בנוגע דעליווערי'ס און‬ ‫דיסטריוביושען ביטע רופט‪07894907879 :‬‬ ‫‪2‬‬ 3 ‫רעדאקטאר'ס טישל‬ ‫פונעם רעדאקטאר'ס טישל‬ ‫גדולה הכנסת אורחים ‪//‬‬ ‫מלאכים אדער מענטשן?‬ ‫הכנסת אורחים‪ ,‬די גאנצע שטאט סדום‬ ‫ווען דער בריסקער רב‪ ,‬הגאון הגדון ר' יאשע נישט קיין צווייטן ווי דער גרויסער בריסקער‬ ‫זענען געקומען צו זיין טיר אים וועלנדיג‬ ‫בער זצוק"ל‪ ,‬פלעגט פארן אונטערוועגנס‪ ,‬רב ליגט דארטן ווי א פשוט'ער ארחי‪-‬פרחי‪.‬‬ ‫אויפעסן לעבעדיגערהייט‪ ,‬און ער האט מיט‬ ‫ר' אהרן האט זיך געגעבן א צושריי‪ ,‬און דער‬ ‫האט ער געהאט א מנהג אז ער האט אויסגעטון‬ ‫א זעלטענע מסירות נפש זיך קעגנגעשטעלט‬ ‫די רבני'שע קליידער‪ ,‬און ענדערש געגאנגען בעה"ב איז געקומען צו לויפן זען וואס גייט‬ ‫און נישט אויפגעגעבן אויף די גרויסע מצוה‪,‬‬ ‫פאר‪ .‬הערנדיג ווער זיין גרויסער גאסט איז‪ ,‬איז‬ ‫אנגעטון ווי א פשוט'ער איד‪.‬‬ ‫טא פארוואס זעט מען נישט אז זיין הכנסת‬ ‫מאכט זיך אמאל אז ער איז געווען ער אויפגעשוידערט געווארן פון זיך אליינס‬ ‫אורחים זאל זיין אזוי באגריסנד‪ ,‬און די מלאכים‬ ‫אונטערוועגנס‪ ,‬און איז אנגעקומען צו א איבער די אומ'מכובד'יגע אויפנאמע וואס ער‬ ‫האבן אים גאר געזאגט אז באמת וואלט ער‬ ‫שטעטל שפעט ביינאכט‪ ,‬די וועטער אינדרויסן האט אים צוגעשטעלט‪ ,‬און זיך אנגעפאנגען‬ ‫געדארפט מיטגיין מיט די אנשי סדום און נאר‬ ‫איז געווען געפרוירן קאלט‪ ,‬און ער האט אנטשולדיגן אז ער האט נישט געוואוסט אז ער‬ ‫אין זכות פון אברהם ווערט ער געראטעוועט?‬ ‫אריינגעקלאפט ביי א איד וואס האט געהאט איז דער גרויסער גאון וכו'‪.‬‬ ‫נאר לויט די אויבנדערמאנטע מעשה איז‬ ‫דער בריסקער רב האט אים געענטפערט אז‬ ‫א שיינעם הויז‪ ,‬זיך צו בעטן פאר א ווארעמען‬ ‫די תשובה זייער פשוט – האט ר' יאשע בער‬ ‫ער איז אים אוודאי מוחל‪ ,‬אבער מיט איין תנאי;‬ ‫געלעגער‪.‬‬ ‫געזאגט‪ .‬אברהם אבינו האט אריינגענומען די‬ ‫דער איד וואס האט נישט געקענט דעם גאון אז ער זאל קומען מיט אים קיין בריסק‪ ,‬וואו‬ ‫מלאכים מיינענדיג אז זיי זענען מענטשן‪ ,‬זיי‬ ‫האט זיך אויפגעפירט זייער קאלט צו אים‪ ,‬אים ער וועט אים אויסלערנען וויאזוי מען דארף‬ ‫זענען געווען פארשטעלט ווי סוחרים‪ ,‬פשוט'ע‬ ‫קוים געגעבן עפעס צו דערכאפן דאס הארץ ריכטיג מקיים זיין הכנסת אורחים‪ ,‬אפגעזען‬ ‫נידעריגע פערזאנען‪ ,‬און מיט דעם אלעם האט‬ ‫און אים געגעבן א הארטן געלעגער הינטערן ווער דער גאסט איז‪ ,‬צי דער גרעסטער גאון אין‬ ‫זיי אברהם אריינגענומען און צוגעשטעלט‬ ‫אויוון‪ .‬ווען דער גאון האט אנגעצינדן א ליכטל דור אדער דער פשוט'סטער נעבעכדיגסטער‬ ‫פונעם שענסטן און בעסטן‪ ,‬דאס איז א גדולה‪.‬‬ ‫האט ער געשריגן אויף אים אז דאס שטערט פארשוין אין כלל ישראל‪ .‬הכנסת אורחים גייט‬ ‫לוט ווידער‪ ,‬האט דאך געוואוסט אז זיי‬ ‫אים צו שלאפן‪ ,‬און ווען ער האט פרובירט אן ביי יעדן איד נישט קיין חילוק זיין חשיבות‪.‬‬ ‫זענען מלאכים‪ ,‬נו מאכן הכנסת אורחים פאר‬ ‫***‬ ‫צו לערנען האט אים דער בעה"ב‬ ‫מלאכים איז גאר קיין גדולה נישט‪.‬‬ ‫נאך די מעשה האט‬ ‫ווידער שטיל געמאכט און אים נישט‬ ‫***‬ ‫דער בריסקער רב‬ ‫הכנסת‬ ‫געלאזט עוסק זיין בתורה‪.‬‬ ‫געזאגט‪ ,‬אז מיט דעם‬ ‫אורחים‬ ‫אביסל שפעטער ביינאכט‪ ,‬איז‬ ‫לערנענדיג די וואך איבער די יום שלישי‬ ‫איז אים פארענטפערט‬ ‫ביי‬ ‫אן‬ ‫גייט‬ ‫צום זעלבן הויז אנגעקומען הגה"צ ר'‬ ‫למילה ווען דער הייליגער באשעפער איז‬ ‫געווארן גאר א הארבע‬ ‫איד‬ ‫יעדן‬ ‫אהרן קודינובער זצוק"ל מיט עטליכע‬ ‫אליינס געקומען צו אברהם אבינו מבקר חולה‬ ‫קשיא וואס ער האט‬ ‫קיין‬ ‫נישט‬ ‫חסידים‪ ,‬און זיי האבן אויך געבעטן‬ ‫זיין‪ ,‬ברענגען מיר אייך א רייכע אפהאנדלונג‬ ‫געהאט אויף אונזער‬ ‫חילוק זיין‬ ‫פונעם בעה"ב א פלאץ צו קענען‬ ‫איבער די מנהג צו פראווען א 'שלישי למילה‬ ‫וואכעדיגע סדרה‪.‬‬ ‫חשיבות‬ ‫צו זיך קומען פונעם שווערן וועג‬ ‫סעודה'‪ ,‬מיט פילע מקורות‪ ,‬מנהגים‪ ,‬ענינים און‬ ‫און פראסטיגע וועטער‪ .‬דער בעל‬ ‫אין די פרשה לערנען‬ ‫סגולות‪.‬‬ ‫אכסניא האט באלד געוואוסט פון‬ ‫מיר איבער צוויי‬ ‫דעם שב"ק איז די יארצייט פון הרה"ק רבי‬ ‫וועם מען רעדט דא‪ ,‬און האט זיך תיכף גענומען מענטשן וואס האבן מקיים געווען הכנסת‬ ‫שלום מקאמינקא זי"ע‪ .‬ליינט גאר שיינע‬ ‫צוגרייטן מכל טוב וטב פארן גרויסן גאסט‪ .‬אורחים; אברהם אבינו און זיין פלומעניק‬ ‫סיפורים ועובדות איבער'ן צדיק‪ ,‬באגלייט‬ ‫ווארעמע עסן און געטראנקען‪ ,‬א געשמאקן לוט‪ .‬אבער אין צייט וואס אברהם אבינו‬ ‫מיט פארשידענע גלייכווערטלעך פונעם צדיק‬ ‫ווערט אויסגעלויבט פאר זיין גרויסע מעשה‬ ‫ווייכן בעט אין א ווארעמע צימער אא"וו‪.‬‬ ‫וואס צדיקים האבן מעיד געווען אז עס זענען‬ ‫אויפן וועג זיך צו וואשן צום רייכן סעודה פון הכנסת אורחים‪ ,‬זעט מען נישט אז מען‬ ‫באהאלטן אין דעם סודות נשגבים‪.‬‬ ‫וואס דער בעה"ב האט צוגעשטעלט‪ ,‬האט דער זאל עפעס אזוי גרויס רעדן איבער לוט'ס‬ ‫זאלט איר אלע האבן א ליכטיגן שבת‬ ‫צדיק ר' אהרן אדורכשפאצירט דעם אויוון‪ ,‬און מכניס‪-‬אורח'שאפט‪ .‬נאכמער‪ ,‬לוט האט‬ ‫דער רעאדקטאר‬ ‫צו זיין גרויס איבערראשונג זעט ער דארטן זיך ממש מוסר נפש געווען פאר די דאזיגע‬ ‫‪4‬‬ ‫היטיבה ה' לטובים‬ ‫ברגשי כבוד והערכה‪ ,‬ובלב מלא שבחה‪ ,‬הננו להביע מיטב ברכותינו‬ ‫ותודותינו העמוקה לרום הני טובי לבב אנשי חסד שהואילו בטוב‬ ‫לבם לבא ולשמח ולחזק לבבות ילדי חולי ישראל בעירנו‬ ‫לייביש ליש‬ ‫בראש וראשונה‪ ,‬אורחינו הדגול‪ ,‬החשוב והמהולל‪ ,‬מעוז ומגדל‪ ,‬האי גברא יקירא‪,‬‬ ‫נואם בחסד עליון‪ ,‬שפתותיו שושנים נוטפות מור במאמרותיו היקרים‪ ,‬באמרי חן‬ ‫מלא תוכן משולב בתורה וחסידות ובסיפורי צדיקים באמונה ובטחון‪ ,‬כביר המעש‬ ‫בטוב לבו‪ ,‬שמו הטוב נודע בשערים‪ ,‬חובר חיבורים מחוכמים‪,‬‬ ‫הי"ו‬ ‫הרה"ח ר'‬ ‫שאחז דרכו בטלטולא דאורחא לבקר ביקור חולים‬ ‫ברעותא דליבא ובלב מלא רגש ובטחון ושמחה‬ ‫הכניס רוח חיים ושמח לבבות‬ ‫ילדי חולי עירנו בבתי חולים‬ ‫בערל שפירא‬ ‫ברכה קובעת לעצמו ידידינו הרבני היקר הוגה בפנינים יקרים כביר המעש‬ ‫בצדקה וחסד עושה ומעשה בצרכי ציבור באמונה‬ ‫שליט"א‬ ‫הרה"ג ר'‬ ‫שבעזרותו והשתדלותו יצא הדבר בכי טוב‬ ‫וליוה את דרכו לקיים מצות ביקור חולים‬ ‫ברוך קאהן‬ ‫מזמור לתודה נריע‪ ,‬מיטב הערכותינו להביע‪,‬‬ ‫ובמיוחד נעלה על נס פעולתיו הטובות‬ ‫מרדכי‬ ‫קדם הרבני היקר פאר המעלות והמדות‪ ,‬נעים‬ ‫של האברך היקר פאר המדה והמעלה‪,‬‬ ‫הליכות ורב תבונות‪ ,‬משמח לבבות ישראל‪,‬‬ ‫אוצר כלי חמדה וסגולה‪,‬‬ ‫וואלטער‬ ‫מרדכ"י דורש טוב לאחיו‪,‬‬ ‫הי"ו‬ ‫הרב‬ ‫הר"ר‬ ‫הי"ו‬ ‫אשר רחש לבו דבר טוב לנדב ולתרום מתנות‬ ‫שעמד לעזרתם בכל צעד ושעל‬ ‫חשובות לילדים היקרים שהאירו את לבבם‬ ‫ברוב עצה ותבונה ובפעולתיו הנשגבות‬ ‫להכניס רוח שמחה בילדי חולי ישראל‬ ‫הנה שכרם אתם ותהלתם בפניהם‪ ,‬ישאו ברכה מאת ה' ויתברכו ממעון הברכות בשפע‬ ‫ברכה והצלחה וזכות שזכו לשמח לבבות ישראל יאירו שמחה וחדוה והרחבת הדעת‬ ‫בביתם והחולים יתרפאו והבריאים יתמידו בבריאתם ונזכה לביאת גואל צדק בב"א‪.‬‬ ‫בן ציון יצחק ריגער‬ ‫המברך בכבוד רב ותודה והערכה‬ ‫‪5‬‬ ‫למעשה גערעדט‬ ‫למעשה גערעדט ‪ //‬הרב י‪.‬ק‪.‬‬ ‫ווען דער עושר האט געכאפט‪...‬‬ ‫האט ער גע'חלש'ט!‬ ‫ויהי ממחרת‪ ,‬דער עושר קומט אריין אין בית המדרש‪ ,‬ער לייגט די‬ ‫עס איז געווען אמאל א שטעטל וואס האט פארמאגט א גרויסער‬ ‫טלית אויף די פלייצע און זאגט מיט א נעימות "ברכי נפשי"‪ .‬פלוצלינג‬ ‫עושר‪ ,‬אבער ווי גרויס זיין עשירותאיז געווען‪ ,‬אזוי גרויס איז געווען‬ ‫קומט אריין דער פיקח און זאגט אים‪" ,‬האסט געהערט די נייעס? די‬ ‫ל"ע זיין קמצנות!‬ ‫חתונה סעודה איז גע'גנב'עט געווארן!"‬ ‫ויהי היום‪ ,‬דער עושר מאכט חתונה א קינד‪.‬‬ ‫דער עושר – לויט ווי מ'האט אפגעמאכט – דארף דאך מיטשפילן‬ ‫פארצייטנס איז געווען איינגעפירט אז די נאכט פאר די חתונה‬ ‫דעם שפיל‪ ,‬געבט ער א געשריי מיט א געמאכטע קרעכץ‪" :‬אוי וויי‪,‬‬ ‫מאכט מען א קליינע חתונה‪ ,‬וואס דאס האט געהייסן "סעודת עניים"‪,‬‬ ‫אזא שאד פאר די ארימעלייט‪"...‬‬ ‫וואס דאן האט מען געגעבן צו עסן פאר אלע ארימעלייט ביד רחבה‪.‬‬ ‫אבער דער פיקח קומט צו נענטער‪ ,‬ער קוקט אים אריין אין די אויגן‬ ‫אבער אונזער עושר איז דאך געווען א קמצן שבקמצנים‪ ,‬האט דער‬ ‫און זאגט אים מיט אן ערנסטע טאן‪" ,‬ידידי היקר! דו הערסט וואס‬ ‫עולם געוואוסט אז עס איז נישטא פון וואס צו רעדן‪ ,‬ער גייט נישט‬ ‫איך רעד צו דיר? די חתונה סעודה איז גע'גנב'עט געווארן!"‬ ‫געבן קיין פיאסטער פאר די ארימעלייט‪ .‬און פארשטייט זיך אז די‬ ‫עס האט נאך גענומען צוויי מינוט ביז דער עושר האט געכאפט‬ ‫ארימעלייט – וואס דאס איז געווען רוב פון דעם שטעטל – זענען‬ ‫אז מ'רעדט דא פון אן אנדערע מין גע'גנב'עט געווארן' און ער איז‬ ‫געווען היבש ברוגז; "ער מאכט א חתונה פאר טויזנטער רובל‪ ,‬און די‬ ‫צוזאמגעפאלן אין חלשות!"‬ ‫פאר רובל פאר אונז קען ער נישט צושטעלן?!"‬ ‫***‬ ‫איז געווען דארט א פיקח‪ ,‬האט ער געזאגט פאר דעם עולם‪" :‬רבותי‬ ‫די מעשה פלעגט מען פארציילן אין חב"ד ארויסצוברענגען א‬ ‫זייטס רואיג‪ ,‬די זאך גייט זיין מסודר‪ ,‬עלי ועל צווארי‪"...‬‬ ‫שטארקע נקודה‪" :‬עס איז דא גע'גנב'עט געווארן וואס איז סתם‬ ‫ער איז געגאנגען צום עושר – מכלומר'שט מעשה חבר – און‬ ‫רייד‪ ,‬א שפיל‪ ,‬און עס לאזט נישט קיין רושם אויפן נפש‪ ,‬אבער עס‬ ‫זאגט אים‪" ,‬דו ווייסט ווי די שטאט בארעדט דיר אונטער דיין רוקן‪,‬‬ ‫איז דא גע'גנב'עט געווארן וואס איז עכט‪ ,‬עס איז למעשה ממש ביז‬ ‫עס האט ממש נישט קיין פשט‪ ,‬דו מוזסט ראטעווען דיין כבוד!"‬ ‫חלשות"‪.‬‬ ‫"אבער וואס זאל איך טון?" צעוויינט זיך דער עושר‪" .‬איך קען דאך‬ ‫עס איז דא דיבורי אמונה וואס איז 'אויבן אויף'; "יענער איז בכלל‬ ‫נישט ארויסנעמען נאך געלט פון מיין טאש‪"...‬‬ ‫נישט שולדיג אין די גאנצע פרשה וואס ער האט מיר דא אנגעמאכט‪,‬‬ ‫"ניין חס ושלום!" זאגט אים דער פיקח‪" .‬נאר איין זאך‪ ,‬הייס פאר‬ ‫אלעס איז באשערט"‪.‬‬ ‫דער קעכער ער זאל קאכן די סעודת החתונה נישט אין די טאג פון די‬ ‫כאטשיג עס איז זייער חשוב‪ ,‬האמנתי כי אדבר‪ ,‬איז עס אבער נאר‬ ‫חתונה נאר איין טאג פריער‪ ,‬אזוי אז עס זאל הייסן אז מ'קאכט עס‬ ‫די אנפאנג פון די ארבעט‪.‬‬ ‫פאר די חתונה פון די עניים‪ .‬דערנאך וועט מען ארויסלאזן א שמועה‬ ‫עס איז אבער דא דיבורי אמונה וואס א איד לייגט עס אריין אין‬ ‫אז די עסן פון די סעודת עניים איז גע'גנב'עט געווארן‪ ,‬אזוי וועסטו‬ ‫הארץ דורך און אדורך‪ ,‬אן קיין אבער'ס; "יענער איז בכלל נישט‬ ‫יוצא זיין ביידע‪ ,‬סיי דו וועסט זיין א שיינער איד‪ ,‬און סיי וועסט נישט‬ ‫שולדיג אין די גאנצע פרשה וואס ער האט מיר דא אנגעמאכט‪,‬‬ ‫דארפן אויסגעבן געלט‪ ,‬און שלום על ישראל‪".‬‬ ‫עס איז אלעס באשערט!" פשוטו כמשמעו‪ ,‬עכטע דיבורים‪ ,‬פון אן‬ ‫פשש‪ ..‬א מורא'דיגע פלאן‪.‬‬ ‫עכטע ווירקליכע מציאות!‬ ‫און אזוי האט דער עושר געטון‪.‬‬ ‫ווען מיר שטייען אין די סדרות פון ראש לכל המאמינים אברהם‬ ‫די נאכט פאר די חתונה איז דער פיקח אהינגעגאנגען דארט‬ ‫אבינו‪ ,‬איז די צייט צו "שטייגן" אין אמונה‪ ,‬אז די אלע ידיעות וואס‬ ‫וואו דער קעכער האט יעצט געענדיגט אלעס קאכן‪ ,‬ער האט‬ ‫מיר ווייסן אז "אין עוד מלבדו"‪ ,‬זאל האבן אן אמת'ע משמעות אין‬ ‫אויסגעשטעלט אפאר טישן‪ ,‬און שטילערהייט געלאזט מודיע זיין‬ ‫אונזער נפש‪ .‬און מ'זאל באמת נישט האבן קיין טענות און מענות‬ ‫דעם עולם אז ס'איז דא א סעודה אויף אלע באקן‪ .‬פארשטייט זיך אז‬ ‫אויף קיינעם!‬ ‫דער עולם איז געקומען צו לויפן‪ ,‬און עס איז געווען דארט א חתונה‬ ‫ווייל אונטער אלעס איז "אכן אתה קל מסתתר"‪.‬‬ ‫ָ(אן די מחותנים‪ )..‬צו געדענקען‪.‬‬ ‫‪6‬‬ ‫ברוך הבא בשם ה'‬ ‫מיט גרויס פרייד טוען מיר מעלדן‬ ‫אז דער באוואוסטער עין‪-‬הרע‪-‬אפשפרעכער‬ ‫הרה''ג ר'‬ ‫משה‬ ‫טייטלבוים‬ ‫שליט''א‬ ‫פון ארץ ישראל‬ ‫ר' משה איז ברייט באקאנט פאר די‬ ‫געפינט זיך‬ ‫לאנדאנער אידן‪ ,‬נאך וואס ער קומט‬ ‫שוין אהער פאר לאנגע יארן כולן שוין‬ ‫לטובה‪ ,‬און האט שוין זוכה געווען צו זיין‬ ‫אין די‬ ‫דער גוטער שליח צו ברענגען השפעות‬ ‫אין פילע הינזיכטן פאר תושבי עירנו‪.‬‬ ‫יעצטיגע טעג‬ ‫ר' משה טוט אפשפרעכן עין הרע מיט די אור‪-‬‬ ‫אלטע סגולה פון גיסן בליי‪ ,‬לויט וואס ער האט‬ ‫דא אין לאנדאן‬ ‫מקבל געווען פון אידן פון פריערדיגן דור וועלכע‬ ‫האבן עס געהאט בקבלה למעלה בקודש און‬ ‫ארויסצוהעלפן‬ ‫אידן וועלכע‬ ‫ער פארמאגט פילע המלצות פון גדולי הרבנים‬ ‫שליט''א פון איבער די גאנצע וועלט‪.‬‬ ‫צווישן אנדערע איז דאס אפשפרעכן עין‬ ‫הרע א סגולה בדוק ומנוסה פאר הצלחה‬ ‫מיט קינדער‪ ,‬שידוכים‪ ,‬זרע‪-‬של‪-‬קיימא‪,‬‬ ‫נויטיגן זיך‬ ‫רפואות‪ ,‬הצלחה מיט פרנסה‪ ,‬שמחת‬ ‫החיים און פיל נאך‪.‬‬ ‫אין ישועות‬ ‫שה וועט זיך‬ ‫ר' מ‬ ‫צו באשטעלן א פריוואטע אפוינטמענט‬ ‫געפינען‬ ‫קענט איר זיך פארבינדן מיט אים‬ ‫דאהי ביז‬ ‫אויף‪07393-075-254 :‬‬ ‫מיטוואך‬ ‫חיי שרה‬ ‫בכבוד רב‬ ‫ידידיו ומעריציו בלאנדאן‬ ‫‪7‬‬ ‫על הפרק‬ ‫על הפרק‬ ‫על הפרק ‪ //‬הרב ש‪ .‬שטערן‬ ‫נשפך דמם עליך כמים‬ ‫אבער די בחורים וואס האבן מיטגעמאכט די‬ ‫טעג‪ ,‬ווען מ'זעט ווי די כוחות קומען אן מיט אזא‬ ‫יעצט דאנערשטאג אויפדערנאכט‪ ,‬ווען די שורות‬ ‫סצענעס און די משפחות וואס שטייען אונטער דעם‬ ‫מאס פון קראפט‪ ,‬און ווען מ'זעט די באהאנדלונג‬ ‫ווערן געשריבן‪ ,‬קומט אריין שוידערליכע באריכטן‬ ‫דרוק‪ ,‬קענען נישט אזוי שנעל איבערבלעטערן דעם‬ ‫וואס ווערט באריכטעט‪ ,‬ווערט דער ענין נאכאמאל‬ ‫און בילדער פון ארצינו הק'‪ ,‬ווען ביי א פראטעסט‬ ‫קאפיטל‪ .‬פאר זיי איז דאס נישט קיין נייעס וואס‬ ‫קלאר פאר יעדן וואס וויל זען‪ :‬די מדינה האט איר‬ ‫איבער די גזירות הגיוס האט זיך די ציוניסטישע‬ ‫קומט און גייט‪ .‬דאס איז זייער ווייטאג‪ ,‬זייער דאגה‬ ‫אייגענע אגענדע‪ ,‬און דער עולם התורה שטייט איר‬ ‫פאליציי שוידערליך צולאזט אויף אונזערע טייערע‬ ‫און זייער טעגליכע מציאות‪.‬‬ ‫אין וועג‪.‬‬ ‫ברידער אין אר''י‪ ,‬און געטיילט מכות אכזריות אויף‬ ‫און דא דארף אונזער הארץ רעדן‪ .‬מיר זענען נישט‬ ‫מיר דארפן נישט קיין לאנגע מאמרים אין השקפה‬ ‫א שוידערליכע פארנעם‪.‬‬ ‫קיין טייל פון די מדינה‪ .‬מיר זענען א ציבור פון אידן‪,‬‬ ‫כדי צו פארשטיין וואס דא גייט פאר‪ .‬ס'איז נישט‬ ‫די שרעקליכע סצענעס וואס מ'זעט אויף די‬ ‫און ווען היימישע אידן און סתם בני תורה ווערן‬ ‫קיין חידוש פאר קיינעם וואס די מדינה וויל און וואו‬ ‫בילדער כאפט א טרייסל‪ .‬מ'ווייסט נישט וואס צו‬ ‫געשטעלט אונטער אזא דרוק‪ ,‬דארף דאס אונז אנגיין‬ ‫אירע אינטערעסן ליגן‪ .‬אבער פונדעסטוועגן טאר‬ ‫זאגן‪ .‬היימישע בחורים‪ ,‬טייערע אידישע קינדער‪,‬‬ ‫מער ווי יעדע אנדערע נייעס‪ .‬מיר טארן נישט ווערן‬‫מען נישט אויפהערן עס צו זאגן און איבערזאגן‪.‬‬ ‫וואס זייער גאנצע שולד איז אז זיי ווילן נישט זיך לאזן‬ ‫פארנומען מיט זייערע בחירות און תוצאות‪ ,‬און‬ ‫ווייל ווען מ'הערט צו לאנג די פאליטישע הבטחות‬ ‫אריינכאפן אין דעם טמא'נעם מיליטער‪ ,‬שטייען‬ ‫פארגעסן די אידישע קינדער וואס צאלן דעם פרייז‪.‬‬ ‫און מ'לעבט מיט זייערע וואלן און נצחונות‪ ,‬קען‬ ‫אויס א שרעקליכע באהאנדלונג פון די וואס זענען‬ ‫מען גרינג פארגעסן דעם‬ ‫דארט באשטימט אפצוהיטן דעם געזעץ‪.‬‬ ‫מ'דארף אויפרודערן‬ ‫פשוט'ן אמת‪ :‬זייער וועלט איז‬ ‫א וועלט‬ ‫בכלל די באריכטן פון די לעצטע וואכן‪ ,‬די‬ ‫נישט אונזער וועלט‪ ,‬און זייערע‬ ‫די וועלט דארף דערפון‬ ‫די וועלט‬ ‫אינטערעסן זענען נישט אונזערע‬ ‫רעקארדירונגען פון די פראטעסטן‪ ,‬די שאק‪-‬‬ ‫רודערן! מ'טאר נישט שווייגן‬ ‫דארף דערפון‬ ‫באמבעס וואס ווערן געווארפן‪ ,‬די פאליציי‪-‬כוחות‬ ‫אינטערעסן‪.‬‬ ‫ווען אידישע קינדער ווערן‬ ‫וואס רוקן זיך אן אויף די גאסן און ביז אין דער געגנט‬ ‫רודערן!‬ ‫פון ישיבות‪ ,‬דאס אלעס לאזט נישט דעם אידישן‬ ‫געשטעלט אונטער אזא דרוק‪.‬‬ ‫די וואלן זענען שוין‬ ‫מ'טאר נישט צוקוקן ווי די‬ ‫מ'טאר נישט‬ ‫פאריבער‬ ‫הארץ בלייבן רואיג‪ .‬אין אלעד זענען באריכטעט‬ ‫יסורים פון אחינו בני ישראל‬ ‫שווייגן ווען‬ ‫די פארלאפענע וואלן אין ארץ‬ ‫געווארן שאק‪-‬באמבעס אין דער געגנט פון ישיבות‬ ‫ווערן א געווענליכע זאך‪ ,‬וואס‬ ‫אידישע‬ ‫ישראל זענען יעצט שוין אונטער‬ ‫און בחורים וואס זענען פארוואונדעט געווארן‪.‬‬ ‫מ'באגריסט מיט א קרעכץ‬ ‫קינדער ווערן‬ ‫אונז‪ .‬די נייעס‪ ,‬די ציפערן‪ ,‬די‬ ‫מ'קען זען די בילדער‪ ,‬מ'קען הערן די עדות'שאפט‪,‬‬ ‫און מ'גייט ווייטער‪ .‬דער צער‬ ‫געשטעלט‬ ‫נצחונות און פארלוסטן‪ ,‬האבן‬ ‫און מ'קען זיך נישט פארשטעלן וויאזוי אזעלכע‬ ‫פון אידישע קינדער דארף‬ ‫איינעם דערפרייט און איינעם‬ ‫סצענעס קענען זיך אפשפילן אין א פלאץ וואס רופט‬ ‫אויפרייסן אונזער רואיגקייט‪,‬‬ ‫אונטער אזא‬ ‫דערביטערט לויט דעם וואס‬ ‫זיך‪" :‬אידישע מדינה"‪..‬‬ ‫און דער מצב דארף בלייבן‬ ‫דרוק‬ ‫עס איז געשען מיט די פארטייען‬ ‫ס'איז נישט קיין חילוק צי מ'איז מסכים מיט דעם‬ ‫אויפן טיש ביז עס ווערט געטון‬ ‫און די קאנדידאטן‪ ..‬ס'איז‬ ‫וועג וויאזוי א געוויסער ציבור גייט ארויס אויף דער‬ ‫וואס מ'קען צו פארמיידן‬ ‫פארשטענדליך אז ווען מ'איז‬ ‫גאס‪ ,‬צי מ'איז מסכים מיט יעדן שריט און יעדע‬ ‫ווייטערדיגע יסורים‪.‬‬ ‫פארנומען מיט נייעס‪ ,‬קען מען זיך אריינציען אין דעם‬ ‫פראטעסט‪-‬פירערשאפט‪ .‬אבער ווען מ'רעדט פון‬ ‫און אונזער פליכט איז נישט בלויז צו רעדן אין‬ ‫גאנצן געשעעניש‪ .‬מ'וויל וויסן ווער האט געוואונען‪,‬‬ ‫בחורים וואס ווערן ארעסטירט צוליב דעם וואס‬ ‫די ערשטע שעה ווען די בילדער קומען אריין‪ .‬מיר‬ ‫ווער האט פארלוירן‪ ,‬ווער וועט זיצן אין דער רעגירונג‬ ‫זיי האבן זיך נישט געשטעלט צום מיליטער‪ ,‬און‬ ‫דארפן האלטן דעם ענין לעבעדיג‪ ,‬מתפלל זיין פאר‬ ‫און ווער וועט דארפן זוכן אן אנדער וועג‪.‬‬ ‫פון די שווערע סצענעס וואס שפילן זיך אפ ארום‬ ‫אחינו בני ישראל‪ ,‬מחזק זיין די וואס שטייען אין די‬ ‫אבער נאכדעם וואס די וואלן זענען פאריבער און‬ ‫די פראטעסטן‪ ,‬דארף יעדע אידישע הארץ זיך‬ ‫שווערע נסיונות‪ ,‬און נישט לאזן דעם ציבור פארגעסן‬ ‫דער גערויש הייבט אן צו שטיל ווערן‪ ,‬בלייבט איבער‬ ‫דערוועקן‪.‬‬ ‫וואס עס טוט זיך‪ .‬ווייל ווען דער ציבור ווערט שטיל‪,‬‬ ‫א שאלה וואס איז פיל וויכטיגער פון אלע ציפערן און‬ ‫קען דער צער פון די וואס ליידן ווערן באגראבן‬ ‫אלע נצחונות‪ :‬וואס גייט פאר מיט אונזערע ברידער?‬ ‫די מדינה מיט איר אמת'ן פנים‬ ‫אונטער די קומענדיגע נייעס‪.‬‬ ‫וואס טוט זיך מיט די בחורים וואס ווערן ארעסטירט‪,‬‬ ‫עס איז כדאי זיך צו דערמאנען‪ ,‬אז דער גאנצער‬ ‫אחינו בני ישראל אין ארץ הקודש ליידן‪ .‬זייער צער‬ ‫מיט די בני תורה וואס דארפן אויסשטיין שווערע‬ ‫ענין איז נישט אנגעקומען צו אונז היינט‪ .‬די גזירת‬ ‫איז אונזער צער‪ ,‬זייער ווייטאג איז אונזער ווייטאג‪,‬‬ ‫סצענעס‪ ,‬און מיט די עלטערן וואס לעבן אין שרעק‬ ‫הגיוס‪ ,‬די פרואוון צו צווינגען בני ישיבות צו פארלאזן‬ ‫און זייער געשריי טאר נישט פארלוירן גיין אין דער‬ ‫און אומזיכערקייט איבער דעם וואס וועט זיין מיט‬ ‫דעם דרך התורה‪ ,‬און די ארעסטן פון בחורים וואס‬ ‫גערויש פון דער וועלט‪ .‬ווען אידישע קינדער שרייען‪,‬‬ ‫זייערע קינדער?‬ ‫ווילן נישט מיטגיין מיט דעם מהלך‪ ,‬זענען נישט קיין‬ ‫טאר כלל ישראל נישט שווייגן!‬ ‫די פאליטישע וועלט וועט ווייטער גיין איר וועג‪.‬‬ ‫נייע זאכן‪ .‬אבער ווען מ'זעט די בילדער פון די לעצטע‬ ‫‪8‬‬ 0333 070 6583 oraysa.org/yiddish uk@oraysa.org 9 ‫מללו מילא‬ ‫פון הימל‬ ‫דעם חתם סופר‬ ‫מען‬ ‫ראטעוועט‬ ‫דער זייט האבן זיי אויך געוואלט לייזן א‬ ‫און ווען נאפאליאן האט דערקלערט קריג‬ ‫ארום און ארום דעם טיש זענען געזעסן‬ ‫מטבע און מיט די צוגערויבטע געווער האט‬ ‫קעגן עסטרייך האט עס געמיינט אז אין‬ ‫מיט אנגעצויגענע פנימ'ער די ראשי‬ ‫זיך אנגעהויבן א האנדלעריי‪.‬‬ ‫די נאנטע מאנאטן וועלן די פראנצויזישע‬ ‫הקהילה פון די שטאט פרעשבורג ווען‬ ‫אין די האנדלעריי זענען אויך געווען‬ ‫סאלדאטן באטרעטן די באדן פון‬ ‫דער אויבנאן באשיינט נישט קיין צווייטער‬ ‫פארמישט אידן פון די שטאט פרעשבורג‬ ‫פרעשבורג‪.‬‬ ‫ווי דער צדיק און רבן של ישראל דער‬ ‫און ווען עס האט אויסגעבראכן א געוויסער‬ ‫זייער א שווערע צייט איז אריבער‬ ‫הייליגער חתם סופר‪.‬‬ ‫סכסוך צווישן זיי זענען זיי עס געקומען‬ ‫פאר דער אידענטום אין פרעשבורג‪.‬‬ ‫פראבירט‬ ‫האבן‬ ‫מיר‬ ‫"רבי‪,‬‬ ‫שליכטן ביי דעם הייליגן חתם סופר און‬ ‫דער מערהייט פון די אידן האבן‬ ‫אונטערצושמירן די באאמטע‪ ,‬זיי האבן‬ ‫ווען די פראנצויזן האכן געוואונען די מאכט‬ ‫אויסגעוואנדערט פון שטאט און נאכ'ן‬ ‫גענומען די שוחד‪ ,‬אבער למעשה קוקט‬ ‫אויפ'ן לאנד זענען זיי געוואויר געווארן‬ ‫קריג האבן זיי זיך צוריקגעקערט אהין‬ ‫נישט אויס ווי די ישועה וועט קומען דורך‬ ‫איבער די האנדל און קאנפיסקירט אלע‬ ‫פראבירנדיג צו באנייען זייער לעבן אבער‬ ‫זיי"‪ .‬האט דער פרעשבורגער ראש הקהל‬ ‫דאקומענטן וואס מען האט געשריבן בנוגע‬ ‫דאן האט א פרישע צרה באטראפן דעם‬ ‫אראפגעלייגט אויפ'ן טיש די שרעקעדיגע‬ ‫די האנדלעריי און צווישן אנדערע האבן זיי‬ ‫שטאט‪.‬‬ ‫בשורה אז מארגן וועט דער הייליגער חתם‬ ‫אנטדעקט די דין תורה וואס מען האט‬ ‫עס האט זיך ארויסגעשטעלט אז ווען די‬ ‫סופר זיך דארפן שטעלן פאר א קריגס‬ ‫בשעתו אפגעהאלטן ביים חתם סופר און‬ ‫מלחמה האט געפלאקערט מיט'ן גרעסטן‬ ‫געריכט‪.‬‬ ‫זיי האבן אים אנגעקלאגט אויף פארראט‬ ‫פאדערנדיג אז ער זאל זיך שטעלן פאר א‬ ‫פלאקער און סאלדאטן זענען געפאלן ווי‬ ‫דער אנהייב פון די געשיכטע האט זיך‬ ‫קריגס געריכט‪.‬‬ ‫פליגן האבן די ארטיגע דארפסלייט זיך‬ ‫אנגעהויבן עטליכע מאנאטן פריער ווען אין‬ ‫ווען עס וואלט זיך געהאנדלט‬ ‫געטראפן א נייע פרנסה‪ .‬זייענדיג נאנט‬ ‫פרעשבורג איז אנגעקומען די ידיעה אז‬ ‫פון א געהעריגע געריכט וואלט די‬ ‫צו די שלאכטן האבן זיי נאכגעלאקערט‬ ‫דער אלעמען באקאנטער פראנצויזישער‬ ‫אנגעצויגענקייט נישט דערגרייכט אזוינע‬ ‫נאך די סאלדאטן וואס זענען געפאלן אין‬ ‫גענעראל נאפאליאן גייט ארויס אין‬ ‫הויכע שטאפלען‪ .‬ביי א געהעריגע געריכט‬ ‫דעם שלאכט און נאך זייער טויט האבן זיי‬ ‫א קאמף קעגן די עסטרייך אונגארן‬ ‫קען מען זיך פארטיידיגן מיט אדוואקאטן‬ ‫בארויבט דעם סאלדאט פון זיין געווער‪.‬‬ ‫אימפעריע‪.‬‬ ‫אבער אז עס איז א קריגס געריכט וואו קיין‬ ‫די דארפסלייט זענען געווען לאיאל‬ ‫די שטאט פרעשבורג‪ ,‬טראץ וואס זי‬ ‫איינער באקומט ניטאמאל די ברירה זיך צו‬ ‫פאר די עסטרייכישע מיליטער גלייבענדיג‬ ‫געפונט זיך אין סלאוואקיי איז זי געווען א‬ ‫קענען פארטיידיגן איז די סכנה פילפאכיג‬ ‫אז זיי וועלן באזיגן די פראנצויזן אבער אין‬ ‫טייל פון די עסטרייך אונגארן אימפעריע‬ ‫‪10‬‬ ‫שטיל געמאכט די ריכטער און געבעטן אז ער וויל אפשטעלן די‬ ‫גרעסער און די קהילה איז געווען איינגעהילט אין א טיפער זארג‪.‬‬ ‫געריכט פאר אביסל און שפעטער וועט מען ממשיך זיין‪.‬‬ ‫מערערע פעולות אפצוהאלטן די געריכט זענען אריין אין‬ ‫די ריכטער האבן אנגענומען דעם פארלאנג פון דער הויפט‬ ‫שוואונג‪ .‬מען האט אנגעקלאפט ביי די הויכע פענסטערס‪ ,‬מען‬ ‫ריכטער און מען האט אפגעשטעלט דעם געריכט און ביי דער‬ ‫האט פראבירט משחד זיין וואו עס איז נאר דא אן אפענעם טיר‪,‬‬ ‫איבעררייס איז דער הויפט ריכטער צוגעגאנגען צום חתם סופר‬ ‫אבער די טויערן זענען געווען הערמעטיש פארשלאסן‪.‬‬ ‫און אים געבעטן ער זאל אריבערקומען מיט אים אין א צווייטער‬ ‫דער הייליגער חתם סופר האט אפילו באטראכט די‬ ‫צימער‪.‬‬ ‫מעגליכקייט איבערצולאזן דאס לאנד אויף אייביג‪ ,‬אבער ווען עס‬ ‫נאך וואס מען האט פארמאכט די טיר האט דער גענעראל זיך‬ ‫איז קלאר געווארן אז דאס איז נישט קיין אויסוועג‪ ,‬האט מען נישט‬ ‫אנגערופן צום הייליגן חתם סופר‪.‬‬ ‫געהאט קיין אנדערע אויסוועג ווי זיך שטעלן צום געריכט‪.‬‬ ‫"דער ראבינער דערקענט מיר נישט?"‪.‬‬ ‫דער טאג ווען דער רבן של ישראל האט זיך געדארפט שטעלן‬ ‫דער חתם סופר האט אים נישט דערקענט אבער ער האט יא‬ ‫אין געריכט האט מען אין די פרעשבורגער קהילה פאררופן א יום‬ ‫גוט געקענט דעם חתם סופר און ער האט אנגעהויבן דערמאנען‬ ‫תפילה‪ .‬די שולן זענען געווארן איבערגעפולט מיט אידן‪ ,‬יעדער‬ ‫דעם חתם סופר פון זיינע פריע יונגע יארן‪.‬‬ ‫איז געשטאנען צוגעבינדן צום תהלימ'ל און מעורר רחמים געווען‬ ‫עס האט זיך ארויסגעשטעלט אז מיט דרייסיג יאר פריער האט‬ ‫ביים קל חי‪.‬‬ ‫דער חתם סופר געוויילט א שטיק צייט אין די דייטשע שטאט‬ ‫די געריכט איז געווען אין די שטאט וויען‪ .‬שוין פון די פריע‬ ‫מאגענצא און ווען ער האט געלערנט דארט איז אויך אנגעקומען א‬ ‫פארטאגס שעה'ן האט דער הייליגער חתם סופר זיך ארויסגעלאזט‬ ‫גרופע יונגע פראנצויזישע סאלדאטן און זיי האבן דארט געוויילט‬ ‫אין וועג‪ ,‬וואו ער וועט זיך שטעלן אין די געריכט הויז‪.‬‬ ‫אין זיין שכינות און צווישן זיי איז אויך געווען דער שפעטערדיגער‬ ‫געציילטע שעות שפעטער איז ער איינער אליין געשטאנען‬ ‫גענעראל‪.‬‬ ‫פאר דעם געריכט‪ .‬די ריכטער האבן אויסגעזען שרעקעדיג‪.‬‬ ‫דער דעמאלטסדיגער סאלדאט האט זיך פונדערווייטנס‬ ‫זייענדיג מיליטערלייט האבן זיי אריינגעלייגט עקסטערע כוחות אז‬ ‫צוגעקוקט צו די נאבעלע פירונג פון דעם יונגן איד און עס האט‬ ‫דער גאנצער ארום זאל אנווארפן א פחד און א מורא אויף אלע‬ ‫זייער שטארק מוצא חן געווען אין זיינע אויגן און ער האט זיך‬ ‫אנוועזנדע‪.‬‬ ‫באפריינדעט מיט אים און ער פלעגט פירן מיט אים טיפע שמועסן‬ ‫נאנט צו זייערע אויסצייכענונגען מעדאלן זענען געלעגן גרויסע‬ ‫און דער יונגער סאלדאט האט באוואונדערט זיין קלוגשאפט‪.‬‬ ‫אויסגעשטרעקטע שווערדן מיט אנדערע כלי זין און ווען דער‬ ‫די נאנטשאפט איז געגאנגען אויף אזוי ווייט אז דער יונגער‬ ‫חתם סופר איז געשטאנען ביים געריכט און דער פראקוראר האט‬ ‫סאלדאט האט גענומען אויף זיך צו וואשן זיינע וועש אין אויסטויש‬ ‫פארגעלייגט זיינע טענות איז דער הייליגער חתם סופר געבליבן‬ ‫אז ער זאל קענען שמועסן מיט אים‪.‬‬ ‫שטיין פארשטומט‪ ,‬פארלירנדיג די כוחות צו קענען ארויסרעדן א‬ ‫בשעתו האט עס באנג געטאן פאר'ן חתם סופר אז ער דארף‬ ‫ווארט פון זיין הייליג מויל‪.‬‬ ‫פארברענגען די צייט אויף נארישקייטן אבער ער האט נישט‬ ‫די ריכטער האבן איבערגעפרעגט זייערע פראגעס איינמאל און‬ ‫געהאט קיין אנדערע ברירה נאר געמוזט קאאפערירן מיט דעם‬ ‫נאכאמאל אבער דער אידישער ראבינער שווייגט‪ ,‬ער איז נישט‬ ‫סאלדאט‪.‬‬ ‫געווען מסוגל ארויסצורעדן א ווארט פון זיין מויל‪.‬‬ ‫במשך די יארן האט דער חתם סופר פארגעסן פון דעם‬ ‫די צושטאנד איז געווען זייער ביטער‪ .‬די ריכטער האבן‬ ‫סאלדאט אבער דער סאלדאט האט אים יא געדענקט און יעצט‬ ‫אויסגעטייטשט זיין שטילקייט ווי די טענות זענען גוטע‪ ,‬אז‬ ‫האט ער זיך אנגערופן צו אים‪.‬‬ ‫דער ראבינער האט נישט וואס צו ענטפערן אויף די שאלות און‬ ‫"דער ראבינער דארף נישט זארגן‪ ,‬ער קען זיין רואיג ווייל אלעס‬ ‫וועגן דעם שווייגט ער‪ ,‬זיי האבן זיך געגרייט ארויסצוגעבן די‬ ‫וועט זיין אין ארדענונג‪ ,‬ער זאל קומען צו זיך און אריינקומען אין‬ ‫ערגסטע אורטייל מעגליך‪ ,‬אפילו אויף טויט שטראף‪ ,‬אבער דאן‬ ‫געריכט און דערציילן זיין ווערסיע אויף די געשעעניש"‪.‬‬ ‫האט פאסירט א מורא'דיגער געשעעניש‪ ,‬עפעס וואס האט יעדן‬ ‫דער חתם סופר האט זיך טאקע בארואיגט און אריינקומענדיג‬ ‫איבערצייגט שווארץ אויף ווייס אז דער יד ה' האט שוין מיט יארן‬ ‫צוריק אין די געריכט האט ער געגעבן צו פארשטיין פאר‬ ‫פריער אנגעגרייט די רפואה פאר די מכה‪.‬‬ ‫די גענעראלן אז די אידן מישן זיך נישט אין קיין רעגירונגס‬ ‫אין צענטער פון די ריכטער איז געזעסן דער הויפט ריכטער‪.‬‬ ‫אנגעלעגנהייטן און אז עס האט זיך פאר א איד געמאכט א גוט‬ ‫דער ריכטער אליין איז יארן געווען א גענעראל און ווען ער האט‬ ‫געשעפט האט ער דאס געטון אבער מען האט נישט געהאט קיין‬ ‫געזען פאר זיך דעם אידישן ראבינער שטיין מיט זיין גאנצער‬ ‫טיפערע כוונות‪.‬‬ ‫פראכט האט ער זיך געקענט שווערן אז ער קען דעם מאן‪ ,‬ער האט‬ ‫די ריכטער האבן אנגענומען זיינע ווערטער און מען האט‬ ‫אים שוין אמאל געזען‪.‬‬ ‫באפרייט דעם חתם סופר און ער איז ניצול געווארן פון די גזירה‬ ‫אין זיינע זכרונות איז ער איבערגעלאפן זיינע פריערדיגע יארן‬ ‫און מען האט געזען בחוש ווי אזוי יארן פריער האט מען פון הימל‬ ‫און אט האט די זכרון אויפגעבליצט ביי אים‪ .‬יא‪ ,‬ער קען דעם‬ ‫אנגעגרייט די ישועה צו ראטעווען דעם רבן ומנהיגן של ישראל‪.‬‬ ‫ראבינער‪ ,‬ער געדענקט אים‪.‬‬ ‫[מפי השמועה]‬ ‫ווי נאר ער האט זיך דערמאנט פון יענע גוטע צייטן האט ער‬ ‫‪11‬‬ ‫ותימרון חידושא‬ ‫י‪ .‬ק‪ .‬קענווי איילענד‬ ‫הלכות צניעות הגוף (ד)‬ ‫א) די ספרים זענען מזהיר אז מ'זאל צודעקן [לכל הפחות]‬ ‫כיסוי הראש‬ ‫רוב פון די קאפ (ד)‪.‬‬ ‫עס איז ידוע ביי כלל ישראל אז מענער זענען זייער מקפיד‬ ‫ב) אויב מ'האט נישט קיין קאפל זאל מען צודעקן די קאפ‬ ‫צו גיין צוגעדעקט די קאפ יעדע רגע און רגע‪ ,‬און ווער עס איז‬ ‫מיט די הענט כדי נישט צו זיין בגילוי הראש‪ .‬מען זאל אבער‬ ‫נישט מדקדק אין דעם ווערט גערעכנט ממש ווי א פושע‬ ‫אין אזא פאל נישט מאכן קיין ברכה וכדומה (שו"ע סימן צ"א ס"ג‬ ‫ישראל (עיין לשון חת"ס בחידושיו על נדרים ל‪ .):‬פאלגנד ברענגען מיר‬ ‫וד'‪ ,‬ובמ"ב סימן ב' סקי"ב ועיי"ש בשעת הדחק)‪ ,‬נאר מ'זאל ארויפשלעפן‬ ‫עטליכע הלכות און טעמים אין דעם נושא (א)‪.‬‬ ‫די ערמל וכדומה און מיט דעם זיך צודעקן‪ .‬און אזוי אויך טאר‬ ‫די פוסקים (עיין שועה"ר ומ"ב סימן ב') נעמען אן דאס וואס‬ ‫מען נישט גיין ד' אמות אונטער די הימל ווען די בלויזע הענט‬ ‫דער הייליגער טורי זהב שרייבט (בסימן ח' סק"ג)‪ ,‬אז דאס‬ ‫[אן די ערמל] דעקט צו די קאפ (מ"ב סימן ב' סוסקי"א בשם הפרמ"ג)‪.‬‬ ‫גיין אויפגעדעקט די קאפ איז אין כלל פון דער לאו פון‬ ‫"ובחוקותיהם לא תלכו" וויבאלד די גוים זענען מקפיד דוקא‬ ‫אזוי אויך זאל מען נישט יוצא זיין א ברכה פון א צווייטן‬ ‫אויפצודעקן די קאפ‪.‬‬ ‫בגילוי הראש (עיין ב"ח סימן קפ"ג ופרמ"ג במ"ז שם סק"ג)‪.‬‬ ‫נאך איז דא פוסקים וואס האלטן אז לויט די מציאות‬ ‫אין מקוה‬ ‫פון היינטיגע צייטן איז דער קאפ געווארן בכלל פון א מקום‬ ‫מכוסה‪ ,‬און עס איז א חיוב דאס צוצודעקן מצד הלכות‬ ‫ג) אין מקוה זאל מען זיין ווי ווייניגער בגילוי הראש‪ ,‬מען‬ ‫צניעות‪( ,‬ב) אזוי ווי יעדע מקום מכוסה (שועה"ר מהד"ת סו"ס ב')‪.‬‬ ‫זאל אויסטון די קאפל די לעצטע (ה)‪ ,‬און עס אנטון די ערשטע‬ ‫(עיין שו"ת מנח"י ח"ד סימן ס')‪ .‬אנשי מעשה זענען מדקדק עס‬ ‫חוץ פון דעם איז באקאנט דאס וואס מיר טרעפן אין‬ ‫די גמרא (שבת קנ"ו‪ ):‬אז די שטערן זעערס האבן געזאגט פאר‬ ‫אויסצוטון נאר ממש נעבן וואסער [און עס איז געווען – און‬ ‫די מאמע פון ר' נחמן בר יצחק‪ ,‬אז ער וועט לא עלינו זיין א‬ ‫עס איז דא – צדיקים וואס טוען עס נאר אויס ווען זיי זענען‬ ‫גנב‪ .‬האט זיין מאמע אים אנגעזאגט [אלס קינד] "דעק צו דיין‬ ‫שוין אין מקוה]‪.‬‬ ‫קאפ‪ ,‬אזוי אז דורכדעם זאלסטו האבן אימתא דשמיא" (יראת‬ ‫שמים)‪ ,‬זעען מיר פון די גמרא אז צודעקן די קאפ האט אין זיך‬ ‫ביים לייגן תפילין‬ ‫די סגולה (ג) אויף יראת שמים (והובא בטו"ז שם‪ ,‬וכן במג"א סימן ב'‬ ‫ד) די פוסקים זענען מזהיר אז עס קען זיך טרעפן ביים‬ ‫ובשאר אחרונים)‪.‬‬ ‫לייגן תפילין – בפרט ביי יונגע בחורים – אז מ'זאל בטעות‬ ‫זאגן די ברכה על מצוות תפילין ווען די קאפ איז אויפגעדעקט‬ ‫אויב מ'האט נישט קיין קאפל‬ ‫און מ'זאל זען צו זיין נזהר אין דעם (מ"ב סימן ב' סקי"ב בשם הפרמ"ג)‪.‬‬ ‫מיר וועלן אצינד ברענגען עטליכע הלכות איבער גילוי הראש‪.‬‬ ‫מקורות והערות‬ ‫(א) ענין זה רחבה מני ים‪ ,‬והבאנו בס"ד רק על קצה המזלג‪.‬‬ ‫(ב) ויש לציין עוד דבלבוש ריש סימן ב' (וכן בספר האורה לרש"י סימן ו') מוכח דסבי"ל דאיסור לילך בגילוי הראש מישך שייכי לאיסור קומה זקופה עיי"ש‪,‬‬ ‫ועיין בדברי בעל המגיה בליקוטי מהרי"ח החדש (הנקרא "זכרון מנחם" סק"ה)‪.‬‬ ‫(ג) ומדברי הפוסקים נראה שהבינו כפשוטו דמיירי בכיסוי ראשון‪ ,‬אבל במהרש"א שם כתב "דאימיה דר"נ בר יצחק דקדק לכסות ראשו טפי‪ ,‬שיהיה‬ ‫לו כיסוי ראשו ביותר משום יראת שמים"‪ ,‬ועכ"פ יש ללמוד מזה‪ ,‬דגם אם נימא שמדינא יכולים לצאת בקאפל שמכסה רוב הראש‪ ,‬אם מהדר בזה ביותר‬ ‫יש בזה סגולה על יראת שמים!‬ ‫(ד) עיין "האלף לך שלמה" ח"א או"ח סימן ג' [וכן הובא בכמה מקורות מחזו"א]‪ .‬ובליקוטי מהרי"ח (סדר לבישת בגדים) מביא מייטב פנים (מאמר דורש‬ ‫טוב) "לילך מכוסה כל הראש‪ ,‬ולא כמו עתה שמקצת הראש הוא מגולה‪ ,‬והכובע חבוש בקצה הראש"‪.‬‬ ‫והנה מצד ובחוקתיהם לא תלכו משמע בהדיא בטו"ז‪ ,‬דאם מכסה ראשו בידו די בזה להסיר האיסור‪ ,‬כיון דמראה בזה שאינו רוצה להיות כמוהם‪,‬‬ ‫ועפי"ז לכאורה ברור דאין צריך רוב הראש‪ .‬וה"ה לענין אמירת דבר שבקדושה‪ ,‬הרי מבואר בשו"ע סימן צ"א דמועיל יד של אחר [ולא ידו של עצמו] הרי‬ ‫מוכח דלא בעינן רוב הראש‪ .‬אבל לענין כיסוי הראש מצד צניעות או מצד אימתא דשמיא‪ ,‬בזה ודאי בעינן רוב הראש ולמהדרים כל הראש (עיין תשו"ה‬ ‫ח"א סימן י"ג)‪.‬‬ ‫(ה) חוץ ממה שמבואר כן בפוסקים‪ ,‬הרי לפי מה שנתבאר לעיל יש בגלוי הראש כמה ענינים‪ ,‬וחמיר הוא יותר מגילוי הגוף‪ ,‬ודו"ק‪.‬‬ ‫‪12‬‬ ‫לע"נ מורינו הגה"ק ר' חיים פינטער זצוק"ל‬ ‫נתייסד ע"י מורינו הגה"צ מהרש"ש זצוק"ל • בראשות בנו מורינו הגה"צ מהר"י שליט"א‬ ‫‪45 Heathland Road, London n16‬‬ ‫בס"„‬ ‫יברך ‡˙ בי˙ ‡‪‰‬רן‬ ‫ב˘ם כל לומ„י ומ˙פללי בי˙ מ„ר˘ינו וב‡י בי˙ ‪'‰‬‬ ‫ב‡נו ב‪‰‬ו˜ר‪ ‰‬ל‪‰‬ביע ‡יחולינו ‪‰‬לבביו˙ למזל‡ טב‡ ו‚„י‡ י‡‪‰‬‬ ‫˜„ם ‪‡‰‬י ‚בר‡ י˜יר‡‪ ,‬מנ‪‰‬ל בי‪‰‬מ"„ במסיר‪ ,‰‬כח˘יכ‪ ‰‬כ‡ור‪,‰‬‬ ‫‚מולו˙יו לרבים ירים מעלו˙יו כפנינים י˜רים‪ ,‬בנ˘"˜ וט‪‰‬ורים‪,‬‬ ‫˘מו נו„ע ב˘ערים‬ ‫˘ליט"‡‬ ‫‪‰‬ר‪"‰‬ח ר'‬ ‫‚ב‡י נ‡מן „בי˙ מ„ר˘ינו‬ ‫לר‚לי ‪˘‰‬מח‪˘‡ ‰‬ר במעונו כלולו˙‬ ‫בנו ‪‰‬ח˙ן ˙מים למעלו˙ מופל‚ ב˙וי"˘‬ ‫כמר חנוך ‪‰‬עניך ˘יחי' עב"‚ ‪‰‬כל‪‰ ‰‬ח˘וב‪˙˘ ‰‬חי'‬ ‫ב˙ ‪‰‬רב ‪‰‬מפורסם ב˘מו ‪‰‬טוב ל˘ו"˙‬ ‫מו"‪ ‰‬י‪‰‬ו˘ע י‡זעפ‡וויט˘ ˘ליט"‡‬ ‫‡ב"י בעיר מ‡נט˘עסטער‬ ‫ב˘עטומ"ˆ‬ ‫ענבי ‪‚‰‬פן בענבי ‪‚‰‬פן „בר נ‡‪ ‰‬ומ˙˜בל‬ ‫י‪"‰‬ר ˘יעל‪‰ ‰‬זיוו‚ יפ‪ ‰‬ל˙פ‡ר˙ כרם י˘ר‡ל‪,‬‬ ‫ו˙זכו לר‡ו˙ רוב נח˙ „˜„ו˘‪ ‰‬מכל יו"ח‬ ‫מ˙וך מנוח‪ ‰‬ו˘מח‪ ‰‬עו˘ר וכבו„ ו‪‰‬רחב˙ ‪„‰‬ע˙‬ ‫ו‪‰‬רי˜ו˙י לכם ברכ‪ ‰‬ע„ בלי „י!‬ ‫‪13‬‬ ‫פארזעצונג‬ ‫‪6‬‬ ‫אשר יאקאב‬ ‫פרישע שפאנענדע און‬ ‫דראמאטישע‬ ‫צווישן‬ ‫פארזעצונג‬ ‫צוויי‬ ‫נעמען‬ ‫אין קורצן פון פריער‪:‬‬ ‫מרת שטיינבערגער ע"ה איז פלוצלינג נפטר געווארן אין איר פארשלאסן הויז אין סטעמפארד הילל‪ ,‬איבערלאזנדיג נאך זיך מער‬ ‫שאלות ווי ענטפערס‪ .‬גדלי' קליין‪ ,‬וועלכער האט געוואוינט נעבן איר‪ ,‬האט זיך אנגעהויבן אינטערעסירן אין איר פארגאנגענהייט‬ ‫און האט אריינגעצויגן זיין ברודער יוסי אין דער אויספארשונג‪.‬‬ ‫יוסי האט זיך דערמאנט אז זייער טאטע האט אמאל דערמאנט דעם נאמען שטיינבערגער‪ ,‬אבער האט נישט געקענט פארשטיין‬ ‫וואס דער קשר איז‪ .‬גדלי' איז אנגעקומען צו יוסי קיין מאנסי‪ ,‬און די צוויי ברידער האבן זיך צום ערשטן מאל אראפגעזעצט מסודר‬ ‫אויסצופארשן דעם נאמען שטיינבערגער‪ .‬אין זייער פרואוו האבן זיי אנגעהויבן איינזען אז זייער טאטע'ס פארגאנגענהייט קען זיין‬ ‫דער שליסל צום גאנצן סוד‪.‬‬ ‫דערווייל איז ד"ר סמיט קעמלי אנגעקומען קיין מאנסי פאר א וויכטיגע זיצונג מיט יוסי‪ ,‬אבער יוסי איז אומגעראכטן‬ ‫אהיימגעגאנגען צוליב פיבער‪ .‬קעמלי האט זיך אנטוישט צוריקגעצויגן קיין מאנהעטן און יוסי האט באשטעלט אן אפוינטמענט‬ ‫ביי אים‪.‬‬ ‫אין בני ברק האט יוסף חיים ראזען באקומען צוואנציג קאלס פון אן אינטערנאציאנאלן נומער איבער אן אלטן דאקומענט וואס‬ ‫ער האלט ביי זיך‪.‬‬ ‫און יעצט ליינט ווייטער‪:‬‬ ‫רומייכי שליט''א‪ .‬אין די לעצטע פאר חדשים האט דער באבא‬ ‫בארא פארק‪ ,‬ניו יארק ‪-‬‬ ‫געשלעפט צו זיך א ריזן ציבור נאכפאלגער וואס ריקן זיך נישט אן‬ ‫תמוז תשס''ו‬ ‫זיינע ברכות און טוען נישט קיין שום פערזענליכע אדער ביזנעס‬ ‫אינדרויסן פון ביהמ''ד נחלת יהודה שטייען שוין הונדערטער‬ ‫באשלוס אן זיין עצה און הדרכה‪ .‬חסידים דערציילן וואונדערליכע‬ ‫מענטשן‪ ,‬קינדער און ערוואקסענע צוגלייך‪ ,‬מיט ברייט אפענע‬ ‫מעשיות און אנהענגער האבן גאנצע ביכער פון מופתים‪.‬‬ ‫אויגן זיך גרייטנדיג אויפצונעמען דעם געהויבענעם גאסט‪.‬‬ ‫חכם רומייכי שליט''א איז אויפגעוואקסן אלס קינד ביי פרייע‬ ‫קינדער מיט ווייסע העמדער‪'' ,‬ברוך הבא'' שילדן הענגען מיט‬ ‫עלטערן אין א קיבוץ אין ארץ ישראל‪ ,‬וואו אלע איינוואוינער זענען‬ ‫קאנפידענץ‪ ,‬און לעמפלעך צייגן אז דער גאסט איז א גרויסער‪.‬‬ ‫געווען גענצליך פרעמד פון תורה ומצוות‪ .‬ווען ער איז אלט געווארן‬ ‫אינעם ביהמ''ד זענען שוין פלאצירט הונדערטער זיצן צו קענען‬ ‫‪ 18‬יאר‪ ,‬איז ער אריין אינעם טריפה'נעם איזראעלישן מיליטער‪.‬‬ ‫אקאמאדירן די מאסן וואס זענען אהערגעקומען צו די דרשת‬ ‫אין זיין פרייע צייט‪ ,‬ווען ער האט נישט געדארפט אנטיילנעמען‬ ‫התעוררות פונעם דערהויבענעם גאסט המקובל באבא יצחק‬ ‫‪14‬‬ ‫נאך דער געהויבענער דרשה און אינטערעסאנטער באגעגעניש‪,‬‬ ‫אין די טרענירונגען‪ ,‬מארשירונגען און איבונגען‪ ,‬האט ער געליינט‬ ‫און נאכן קריגן א ווארעמע ברכה פונעם מקובל רבי יצחק‪ ,‬האט‬ ‫אסאך ביכער‪ .‬דאס ווערן באקאנט מיט די דרויסנדיגע וועלט‪,‬‬ ‫יוסי זיך אומגעקערט אהיים און כמעט פארגעסן פון דער גאנצער‬ ‫און הערן און זען מער ווי די קיבוצ'דיגע געזעלשאפט‪ ,‬האט אים‬ ‫נאכט‪ .‬ער האט אבער מפעם לפעם געהערט שיעורים פונעם‬ ‫געעפנט די אויגן צו אידישקייט‪ .‬זיין נשמה איז א הויכע‪ ,‬און ער‬ ‫מקובל‪ ,‬און אונטערגעהערט ביי קופקעס פרישע מופתים און‬ ‫איז בדרך לא דרך אנטלאפן פונעם צבא השמד און זיך געזעצט‬ ‫מעשיות איבער דעם באבא‪ .‬אבער גארנישט איז געווארן מער מיט‬ ‫לערנען אין א חדר הלימוד אינעם קעלער פון דעם גרויסן תולדות‬ ‫זיין שייכות מיט דער מקובל אדער זיין גבאי‪.‬‬ ‫אהרן בית המדרש אין מאה שערים‪ .‬נאכן לערנען דארט פאר‬ ‫עטליכע יאר‪ ,‬צום וואונדער פון אלע צוקוקער און ביישויער‪,‬‬ ‫מאנסי‪ ,‬ניו יארק –‬ ‫האט ער איינגעלאדנט די שכנים אינעם חדר הלימוד צו א מסיבת‬ ‫טבת תשס''ח‬ ‫לחיים פאר זיין סיום הש''ס‪ .‬דערנאך האט ער זיך געצויגן קיין פתח‬ ‫"דער מקובל הרב יצחק רומייכי שליט''א‪ ",‬כאפט זיך יוסי אויף‬ ‫תקוה‪ ,‬וואו ער האט זיך אפגעזונדערט פון יעדע גשמיות'דיגע טייל‬ ‫פון זיינע מחשבות‪" .‬ער וועט אונז קענען העלפן‪ ",‬זאגט ער מיט א‬ ‫פון אונזער וועלטל‪ ,‬און זיך געהאלטן פארנומען בלויז מיט תורה‪,‬‬ ‫זיכערן טאן‪.‬‬ ‫עבודה און גמילות חסדים; ער פלעגט כמעט נישט עסן‪ ,‬טרינקען‬ ‫"וואס גייט פאר יוסי? ווער איז דער רומייכי?" פרעגט גדלי'‬ ‫אדער שלאפן‪ .‬צוביסלעך‪ ,‬נאך לאנגע יארן‪ ,‬האבן מענטשן זיך‬ ‫פארוואונדערט‪ ,‬בעת וואס יוסי גיסט זיך אן א גלעזל קאלטע‬ ‫צוגעקלעבט צו דעם רומייכי‪ ,‬ער האט אנגעהויבן פראווען און‬ ‫ארענדזש דזשוס‪.‬‬ ‫פירן‪ ,‬און אזוי איז ער עמטליך געווארן א באקרוינטער מקובל‪.‬‬ ‫"לאמיר דיר דערציילן‪ .‬שוין עטליכע יאר וואס איך בין אביסל‬ ‫מענטשן האבן פארשפרייט זיינע דרשות און פארקויפט זיינע‬ ‫אנגעהאנגען אין א מקובל פון פתח תקוה‪ ,‬רבי יצחק רומייכי‬ ‫מעשיות‪ ,‬און אידן האבן אנגעהויבן מאכן אן אפשטעל אין פתח‬ ‫שליט''א‪ .‬איך האב געהערט פון אים אסאך דרשות‪ ,‬שיעורים און‬ ‫תקוה ביים צדיק ר' יצחק שליט''א‪ .‬אויך אין אמעריקע האט ער‬ ‫שיחות‪ ,‬און אסאך מענטשן האבן דערציילט אויף אים מופתים‬ ‫באקומען א שטארקע נעץ פון אנהענגער‪ .‬אידן האבן געהערט‬ ‫און וואונדערליכע מעשיות‪ .‬על כל פנים‪ ,‬צוויי יאר צוריק איז ער‬ ‫זיינע דרשות אויפן "שיח יצחק" האטליין און מען האט הנאה‬ ‫געווען דא אין ניו יארק צום ערשטן מאל‪ .‬ער איז דאן געקומען קיין‬ ‫געהאט פון זיינע מעשיות און זיין אינטערעסאנטן וועג פון‬ ‫בארא פארק פאר א מעמד קבלת פנים אין נחלת יהודה‪ ,‬און איך‬ ‫רעדן‪ ,‬וואס איז באגלייט מיט מאדנע קבלה'דיגע און מיסטישע‬ ‫האב זיך דארט באטייליגט‪.‬‬ ‫געדאנקען‪.‬‬ ‫איך האב דארט באקומען כבוד; מען האט מיר געזעצט גאנץ‬ ‫היינט איז ער צום ערשטן מאל אנגעקומען מעבר לים און‬ ‫אויבן‪ ,‬און איך האב דעמאלט אפילו געגעבן אפאר דאלער פארן‬ ‫געלאנדעט אין ניו יארק‪ .‬אינעם ביהמ''ד נחלת יהודה‪ ,‬וואו‬ ‫גבאי — חגי האט ער געהייסן‪ .‬ער האט מיר פארשפראכן אן‬ ‫עס געפינען זיך אסאך מתפללים וואס זענען אנהענגער פון‬ ‫אפענע טיר ביים רבי'ן‪ ,‬הרב רומייכי שליט''א‪ .‬זינט דאן האב איך‬ ‫דעם מקובל‪ ,‬האט מען איינגעריכט א שיינע קבלת פנים און א‬ ‫מיין צוטריט קיינמאל נישט גענוצט און דעם קאנטאקט קיינמאל‬ ‫צענטראלע דרשת התעוררות‪ ,‬און דער ציבור תושבי העיר זענען‬ ‫נישט גערופן‪ .‬יעצט איז מיר עס איינגעפאלן‪ ,‬פרעג מיר נישט‬ ‫זיך צונויפגעקומען צו זען זיין צורה‪ .‬אט שטייען מיר אינדרויסן‬ ‫פארוואס‪ .‬אפשר וועט הרב רומייכי אונז קענען העלפן‪ ",‬ענדיגט‬ ‫פונעם ביהמ''ד איידער ר' יצחק קומט אריין‪.‬‬ ‫יוסי‪ ,‬בשעת גדלי' הערט אויס מיט שפאנונג ווי זייער געשיכטע‬ ‫''שלום עליכם כולם‪ '',‬האט ער גערעדט שטיל מיט אן‬ ‫עפנט אצינד נאך א דראמאטישן קאפיטל‪.‬‬ ‫אראפגעבויגן קאפ אויף לשון הקודש‪ .‬אינעם ביהמ''ד נחלת יהודה‬ ‫"ווייסטו וואס‪ ,‬טאמער גלייבסטו אין די אלע באבאס‪ ,‬טו וואס דו‬ ‫האט געהערשט א מורא'דיגע געדרענג; דאס שטיבל‪ ,‬וואס האט‬ ‫ווילסט‪ ",‬ענטפערט גדלי'‪.‬‬ ‫געווענליך קוים צוויי מנינים מתפללים‪ ,‬איז פלוצים פארפלייצט‬ ‫"געגאנגען!"‬ ‫געווארן מיט מענטשן וואס הענגען פונעם טשענדעליער און‬ ‫יוסי נעמט ארויס זיין טעלעפאן פון טאש און זוכט אין זיין‬ ‫שטייען אויפן ספרים שאנק‪ ,‬כדי מיטצוהאלטן מיט המקובל ר'‬ ‫קאנטאקט‪-‬ליסטע נאכן נאמען "חגי"‪ .‬יא‪ ,‬ס'איז נאך דארט‪ .‬אן קיין‬ ‫יצחק שליט''א‪.‬‬ ‫צווייפל קלינגט ער גלייך אריין צום גבאי החשוב‪" .‬שלום וברכה‪",‬‬ ‫יוסי קליין פון מאנסי‪ ,‬דער אייגנטומער פון "גאלדן האומס"‪,‬‬ ‫הערט ער א ספרדישן אקצענט פונעם אנדערן זייט‪.‬‬ ‫איז אויך דארט געזעצן‪ .‬ער האט שוין געהאט געהערט אסאך‬ ‫"א גוטן‪ ,‬דא רעדט יוסי קליין פון מאנסי‪ .‬וואלט געווען מעגליך‬ ‫איבער המקובל רבי יצחק‪ ,‬און היות ער איז ממילא געווען אין‬ ‫צו רעדן מיטן מקובל שליט"א?"‬ ‫בארא פארק‪ ,‬איז ער אריין צום קבלת פנים‪ ,‬וואו מען האט אים‬ ‫"חכם רומייכי איז יעצט פארנומען מיט תיקונים אין זיין‬ ‫געשאנקען א שיינע מכובד'יגע פלאץ אלס א בעל‪-‬הבית'ישער‬ ‫פריוואטן צימער‪ ,‬איך וועל אייך צוריקרופן ווי נאר ער ענדיגט‪",‬‬ ‫יונגערמאן‪.‬‬ ‫ענטפערט חגי ווי אן ערליכער סעקרעטאר‪.‬‬ ‫יוסי איז שטארק פארקויפט געווארן פארן באבא‪ ,‬און האט‬ ‫"ווי לאנג וועט דאס נעמען?" פרעגט יוסי‪.‬‬ ‫אים אפילו אריינגערוימט א קאנווערט מיט א הויפן באנקנאטן‪.‬‬ ‫"בערך זעקס שעה‪''.‬‬ ‫ער האט אויסגעטוישט קאנטאקטן מיטן גבאי חגי‪ ,‬וואס האט‬ ‫"אוי‪ ,‬איך דארף אבער דרינגענד רעדן מיט אים‪ ,‬איך וועל אייך‬ ‫פארשפראכן אז ער וועט אלעמאל געבן פראטעקציע פאר יוסי‬ ‫שיין באצאלן‪ ",‬נוצט יוסי די "שוחד יעור" טאקטיק‪.‬‬ ‫ווען אימער ער וועט רופן‪.‬‬ ‫‪15‬‬ ‫''ב''ה‪ .‬איך האב א שטיקל פראבלעם וואס שטערט מיר‪ ,‬א פרוי‬ ‫דער צוזאג האט געווירקט‪ ,‬און נאך א שטילע מינוט איז ער‬ ‫א שכנ'טע מיינע איז לעצטנס נפטר געווארן און זי גייט מיר נישט‬ ‫צוריק געווען אויפן טעלעפאן‪" .‬קיין פראבלעם‪ ,‬איר קענט שוין‬ ‫ארויס פון קאפ‪ .‬מען האט נישט געוואוסט ווער זי איז און איך שפיר‬ ‫רעדן מיט רבי יצחק‪ ,‬איך געב אים איבער דעם פאון‪''.‬‬ ‫עפעס אז איך מוז דערגיין איר וועזן‪ .‬זינט איר פטירה בין איך נישט‬ ‫"א גוטן רבי יוסף‪ ,‬וויאזוי קען איך אייך העלפן? וויאזוי גייט די‬ ‫נארמאל‪ ,‬מיין גאנצע סדר איז צושטערט‪ ,‬איך האב געוואלט דער‬ ‫פרנסה? אלע זענען געזונט? דער שלום בית איז בסדר?''‬ ‫רבי זאל מיר ווינטשן הצלחה אז מיר זאלן בקרוב אויסגעפינען‬ ‫"יא רבי‪ ,‬ברוך ה'‪ ,‬פרנסה איז גוט און אלעס איז פיין בסייעתא‬ ‫ווער זי איז און איך זאל קענען צוריקגיין צום רעגלמעסיגן סדר‪",‬‬ ‫דשמיא‪ .‬אבער איך בין פארפלאנטערט אין א פראבלעם און דער‬ ‫האט גדלי' זיך אויסגערעדט‪.‬‬ ‫רבי מוז מיר העלפן‪ ",‬זאגט יוסי‪.‬‬ ‫"וויאזוי האט די פרוי געהייסן?" האט דער רבי זיך אינטערעסירט‪.‬‬ ‫יוסי האט דערציילט די גאנצע מעשה פאר הרב יצחק שליט"א‪,‬‬ ‫"מרים יוכבד שטיינבערגער‪".‬‬ ‫אלעס וואס איז געשען זינט די פטירה פון זיין ברודער גדלי'ס‬ ‫''אהא‪ ,‬איר זאלט צוריקגיין איבער איר היסטאריע‪ ,‬גיי פארש‬ ‫שכנה מרת שטיינבערגער‪ .‬זיי שפירן א הימלישע סיבה פארוואס‬ ‫ווער זענען געווען די שטיינבערגערס פארן קריג‪ ,‬וואס ווייסט‬ ‫זיי זענען אזוי אריינגעמישט געווארן אין אויסגעפינען איר וועזן‬ ‫מען איבער זיי‪ ,‬פון וואו אין אייראפע דער נאמען שטאמט‪ ,‬און‬ ‫און איר אידענטיטעט‪ ,‬אזוי ווייט אז זיי קענען ממש נישט שלאפן‬ ‫בסייעתא דשמיא וועט זיין חפץ ה' בידכם יצליח‪ .‬איר זאלט האבן‬ ‫רואיג און נישט אנגיין מיט די ארבעט‪ .‬ער האט דערציילט פארן‬ ‫הצלחה און בקרוב האבן מנוחת הנפש און צוריקקומען צו די‬ ‫מקובל אז ער זיצט יעצט נעבן זיין ברודער וואס איז געקומען צו‬ ‫כוחות‪ '',‬האט דער רבי געוואונטשן‪.‬‬ ‫פארן‪ ,‬און זיי מוזן זאפארט ענדיגן די געשיכטע איידער ערנסטע‬ ‫''דו צינד ליכט און איך וועל איר טרעפן‪ ''..‬האט גדלי' לייכטזיניג‬ ‫גייסטישע פראבלעמען ברעכן אויס פון גרויס אנגסט‪.‬‬ ‫געלאכט פון יוסי‪.‬‬ ‫"א נאמען וואס גייט נישט ארויס פון קאפ איז נישט קיין‬ ‫"ביסט נישט געקומען דא צו מיר מיר זאלן זיך קריגן‪ ,‬מיין באבא‬ ‫פשוט'ע זאך‪ ",‬האט באבא יצחק געלאזט פאלן ווערטער וואס‬ ‫זאגט ליכט‪ ,‬דיין רבי זאגט אייראפע‪ ,‬לאמיר ביידע פרובירן‪ ",‬האט‬ ‫האבן שאקירט יוסי און גדלי'‪" .‬מען דארף מתקן זיין די מעשים‪,‬‬ ‫יוסי געמאכט א שטיקל אפמאך‪.‬‬ ‫איבערבעטן די נשמה און צינדן ליכט אז זי זאל האבן א מנוחה‪".‬‬ ‫'א נאמען וואס גייט נישט ארויס פון קאפ איז נישט קיין פשוט'ע‬ ‫"אבער רבי‪ ",‬האט יוסי איבערגעהאקט‪" ,‬מיר ווילן וויסן ווער‬ ‫זאך‪ ',‬האט יוסי געהערט די ווערטער פון הרב רומייכי זעצן אין זיין‬ ‫זי איז געווען‪ ,‬און דאן וועלן מיר קענען ווייטער גיין מיט אונזער‬ ‫קאפ‪...‬‬ ‫ארבעט און געווענליך לעבן‪''.‬‬ ‫"האסט מורא אז עס איז עפעס שערעקעדיג?" פרעגט יוסי מיט‬ ‫''אויב וועט איר צינדן ליכט פאר איר נשמה און אביסל מפשפש‬ ‫א געמאכטע תמימות‪.‬‬ ‫זיין אין אייערע מעשים דאן וועט איר לכאורה באיזה דרך‬ ‫"ניין פארוואס?"‬ ‫אויסגעפינען ווער די שטיינבערגער פרוי איז געווען‪ '',‬האט רבי‬ ‫יצחק געענדיגט‪.‬‬ ‫''ווייל מיין רבי האט געזאגט אז א א נאמען וואס גייט נישט‬ ‫ארויס פון קאפ איז נישט קיין פשוט'ע זאך‪ ",‬ענטפערט יוסי‪.‬‬ ‫''א גרויסע דאנק‪ ,‬דער רבי זאל האבן אסאך הצלחה‪ '',‬האט יוסי‬ ‫געענטפערט‪.‬‬ ‫''דאס האב איך געמיינט‪ ,‬זוך נישט קיין פרעמדע רבנים‪,‬‬ ‫פאשע נישט אין פרעמדע פעלדער‪ ,‬רוף א רבי פון דיין קרייז‬ ‫דא האט זיך אנגעפאנגען א שטיקל געפעכט צווישן די צוויי‬ ‫וואס זעט נישט עתידות און שפילט נישט מיט נשמות‪ ''...‬האט‬ ‫ברידער‪ ,‬יוסי האט בלינדערהייט געגלייבט זיין באבא און איז‬ ‫גדלי' רעאגירט‪'' .‬איך געדענק ווען דו האסט אנגעהויבן ווערן‬ ‫געווען זיכער אז אויב וועט מען צינדן ליכט פארן נשמה און‬ ‫באהאפטן צו אנדערע קרייזן‪ ,‬און אנגעהויבן גלייבן אין מענטשן‬ ‫אביסל זיך פארבעסערן וועט מען באופן פלא אויסטרעפן איבער‬ ‫מרת שטיינבערגער‪ .‬גדלי' אבער‪ ,‬איז נישט געווען אזוי וויליג צו‬ ‫וואס זענען ביי אונז נישט געווען אן אדרעס‪ .‬איך האב דיר שוין‬ ‫פשוט אויפגעבן אויף זיין פיבערהאפטיגע מיסיע און זיך נעמען‬ ‫דעמאלט געוואלט זאגן לאז זיך אפ‪ .‬יעצט האט דיין באבא דיר‬ ‫צינדן ליכט‪.‬‬ ‫געהייסן צינדן ליכט און דיר געמאכט ציטערן מיט זיינע ווערטער‬ ‫אז א נאמען וואס גייט נישט ארויס פון קאפ איז נישט קיין פשוט'ע‬ ‫''אפשר זאל מען אויך גיין פרעגן מיין רבי וואס צו טון‪ '',‬האט‬ ‫זאך‪ .‬לאמיר פאלגן מיין רבי‪ ,‬טאטי'ס רבי‪ ,‬א חסידישער אדמו''ר‬ ‫גדלי' פארגעשלאגן אלץ תשובת המשקל‪.‬‬ ‫וואס האט געזאגט מיר זאלן פרובירן צו פארשן ווער זענען די‬ ‫''אקעי‪ ,‬רוף אריין דעם גבאי‪ '',‬האט יוסי מסכים געווען‪.‬‬ ‫שטיינבערגערס פון אייראפע איידער דער קריג‪ .‬און דער רבי‬ ‫נאכן פרובירן עטליכע מאל איז גדלי' ענדליך צגעקומען צום‬ ‫האט אויך צוגעלייגט א ווארעמע ווינטש פאר הצלחה און מנוחת‬ ‫גבאי וואס האט פארזיכערט אז דער רבי וועט צוריקרופן אין בערך‬ ‫הנפש‪ ''.‬האט גדלי' נישט נאכגעלאזט‪.‬‬ ‫א שעה; ער איז יעצט סנדק ביי א ברית‪ ,‬פון דארט פארט ער צו א‬ ‫ניחום אבלים‪ ,‬און דאן אינעם קאר אויפן וועג פונעם שבעה הויז‬ ‫דעם קומענדיגן צופרי‬ ‫צו א כתיבת האותיות וועט ער בעז''ה איבערגעבן דעם פאון צום‬ ‫אין מאנסי‬ ‫רבי'ן‪.‬‬ ‫דער קומענדיגער אינדערפרי האט זיך אנגעהויבן ווי א גאנץ‬ ‫א שעה שפעטער האט דער גבאי גערופן און איבערגעגעבן‬ ‫נארמאלער טאג אין מאנסי‪ .‬די קינדער זענען ארויס צום באס‪ ,‬די‬ ‫דעם טעלעפאן צום רבי'ן‪.‬‬ ‫קליינע זענען נאך געווען פארנומען מיט פרישטאג‪ ,‬און יוסי איז‬ ‫''גדלי'‪ ,‬וואס מאכט מען?'' האט דער רבי שליט''א געפרעגט‪.‬‬ ‫‪16‬‬ ‫ווייניג‪ ,‬און זיין חבר יוסעלע איז שוין אוועק‪.‬‬ ‫שוין געזעסן אין זיין אפיס מיט א קאפ קאווע נעבן זיך און א הויפן‬ ‫אבער מיט דעם אלעמען‪ ,‬מיין מיינונג איז אז כדי צו גיין ווייטער‬ ‫פאפירן פארנט פון אים‪.‬‬ ‫מיטן אויספארשונג ווער מרת שטיינבערגער איז‪ ,‬דארף מען זיך‬ ‫אבער זיין קאפ איז נישט געווען רואיג‪' .‬א נאמען וואס גייט‬ ‫קאנצענטרירן צו לעזן דעם רעטעניש וואס טאטי האט געזאגט‬ ‫נישט ארויס פון קאפ איז נישט קיין פשוט'ע זאך' – קלינגען הרב‬ ‫און וואס יוסעלע האט געהערט‪ .‬און אזוי ווי יוסעלע איז שוין נישט‬ ‫רומייכי'ס ווערטער אין זיין מח‪.‬‬ ‫בין החיים‪ ,‬וועט מען דארפן געוואויר ווערן פון זיינע קינדער אויב‬ ‫גדלי' איז געווען אינעם לאקאלן סאטמארער ביהמ''ד אויף‬ ‫ער האט זיי אמאל עפעס דערציילט‪.‬‬ ‫מאנסי בולעווארד; ער איז דאך דא א גאסט‪ ,‬ער האט נישט קיין‬ ‫"גוט מארגן יוסי‪ ",‬האט גדלי' שיין געגריסט ביים אריינקומען‬ ‫ארבעט אדער זיין קביעות'דיגע חברותא‪ ,‬איז ער געזעצן אין‬ ‫אים באזוכן אין אפיס‪.‬‬ ‫ביהמ''ד און געזאגט תהילים‪.‬‬ ‫"העלאו גדלי'‪".‬‬ ‫יוסי אין אפיס האט געקלערט אז ענדליך האט ער עטליכע‬ ‫"נו‪ ,‬גיימער צו די ארבעט? זאל מען אנהייבן די פארש‪-‬מיסיע‬ ‫רעלאטיוו רואיגע מינוטן‪ ,‬ווען זיין היציגער שמועסער‪ ,‬זיין‬ ‫קיין אייראפע?" גדלי' איז גרייט מקיים צו זיין דעם רבינ'ס‬ ‫ברודער גדלי'‪ ,‬איז נישט דא און ער קען אביסל טראכטן צו זיך‪.‬‬ ‫אנווייזונגען‪" .‬יוסי‪ ,‬האסט שוין געצינדן א ליכט?"‬ ‫לאמיר טראכטן‪ ,‬מיין טאטע ר' שלום האט גערעדט וועגן גדלי'ס‬ ‫"יא‪ ,‬איך האב געצינדן א ליכט גלייך נאכן דאווענען‪ ,‬אבער‬ ‫שכן‪ .‬איך בין דארט געשטאנען ווען ער האט גערעדט מיט זיין‬ ‫יעצט האב איך אינגאנצן אן אנדערן פלאן פאר אונזער שפיאנאזש‬ ‫חבר יוסעלע רובינשטיין; זיי האבן גערעדט וועגן זייערע קינדער‪-‬‬ ‫ארבעט‪ .‬איך וויל וויסן וואס טאטי האט געזאגט פאר יוסעלע‬ ‫יארן‪ ,‬און דערנאך האט ער עפעס געזאגט‪ ,‬און דאן האט יוסעלע‬ ‫רובינשטיין דעמאלט ווען איך בין דארט געשטאנען‪".‬‬ ‫אויסגעשריגן‪" :‬איך גלייב דיר נישט‪ ,‬שלום‪ ,‬עס קען נישט זיין!"‬ ‫"אה‪ ,‬ש'כח! דאס האב איך דיר שוין געבעטן עטליכע וואכן‪",‬‬ ‫עס מוז זיין אז מיין טאטע האט אים עפעס גאר אינטערעסאנט‬ ‫האט גדלי' געזאגט מיט א זיגרייכער מינע‪.‬‬ ‫געזאגט וועגן די מיסטעריעזער פרוי‪ .‬איך מיין אז מיר דארפן‬ ‫"יא‪ ,‬אבער עפעס איז מיר יעצט אריין אין קאפ אן אנעקדאט פון‬ ‫אויסגעפינען אדער פון מיין טאטע אדער פון יוסעלע וואס זיי האבן‬ ‫יענער שמועס‪ ,‬און איך פיל אז אויב מען דערגייט וואס זיי האבן‬ ‫דארט גערעדט‪ .‬עס איז אבער דא איין פראבלעם‪ ,‬קלערט יוסי צו‬ ‫גערעדט‪ ,‬דארף מען שוין גארנישט טון‪ ,‬מען וועט שוין אלעס‬ ‫זיך‪ :‬מיין טאטע זאל זיין געזונט געפינט זיך אין אן אלטערס‪-‬היים‬ ‫וויסן‪".‬‬ ‫און זיין מח ארבעט נישט געהעריג‪ ,‬ער געדענקט קוים און רעדט‬ ‫פארזעצונג קומט אי"ה‬ ‫חמרא טבא‬ ‫די הכנה פאר די מצוה אין זמן פונעם מצוה‬ ‫וישכם אברהם בבוקר‪.‬‬ ‫צום הייליגן צדיק פון קאזמיר איז אמאל געקומען א איד מיט א שאלה‪.‬‬ ‫אין קאזמיר האט די עבודה פון תפלה פארנומען א גרויסער ארט‪ .‬דער צדיק פלעגט זיך זייער אסאך גרייטן צום דאווענען‪ ,‬און‬ ‫ווייל די הכנות זענען געווען אזוי לאנג איז אויסגעקומען אז ער פלעגט דאווענען זייער שפעט‪.‬‬ ‫דער איד האט געפרעגט דעם צדיק פארוואס ער דאוונט אזוי שפעט? ער האט דערביי צוגעלייגט אז ער איז מסכים אז די‬ ‫הכנה צום דאווענען נעמט אסאך צייט אבער ער האט אן עצה פארן רבי'ן‪ ....‬ער האט פארגעשלאגן פארן רבי'ן אז די הכנה צו די‬ ‫תפלה זאל ער נישט אנהייבן צופרי נאר ביינאכט‪ ,‬אזוי ארום וועט ער קענען זיין גרייט צום דאווענען באצייטנס‪.‬‬ ‫דער צדיק האט אים געענטפערט אז ער האט א ראיה פון אברהם אבינו אז די הכנה צו א מצוה איז דווקא אין די צייט ווען‬ ‫מען איז מחוייב מיט די מצוה‪.‬‬ ‫ווען מען קוקט אריין אין פסוק און מען זעט די הכנות וואס אברהם אבינו האט געמאכט צו די עקידה זעט מען קלאר אז‬ ‫אברהם אבינו האט זיך געגרייט צו די עקידה מיט אסאך הכנות‪ .‬דער פסוק דערציילט איבער דער ויחבש את חמורו‪ ,‬איבער דער‬ ‫ויבקע עצי העולה אא"וו‪ ,‬אבער איידער דער פסוק רעדט פון די הכנות איז ער מקדים צו זאגן די צייט ווען אברהם אבינו האט‬ ‫געמאכט די אלע הכנות‪ ,‬און די צייט איז נאכן 'וישכם אברהם בבוקר'‪ ,‬אז נאר נאכדעם וואס עס איז געווארן 'בבוקר' האט ער‬ ‫אנגעהויבן מיט די הכנות‪.‬‬ ‫לכאורה וואלט דאך אברהם אבינו געקענט אנהייבן די הכנות ביינאכט? נאר עס איז משמע פון דעם אז די הכנות צו א מצוה‬ ‫הייבט זיך אן ווען מען ווערט מחוייב מיט די מצוה‪ ,‬און אז מען וויל זיך גרייטן צום דאווענען דארף דאס זיין צופרי‪.‬‬ ‫[נחמד מזהב]‬ ‫‪17‬‬ ‫וכל‬ ‫נתיבותיה‬ ‫שלום‬ ‫א רייע אינטערעסאנטע עובדות‬ ‫און סיפורים אויף הרה"ק‬ ‫רבי שלום‬ ‫קאמינקער זי"ע‬ ‫צום יארצייט דעם שב"ק כ' חשון‬ ‫ורב שלום‬ ‫ישראל‪ ,‬מרת חנה גולדא‪ ,‬טאכטער פון‬ ‫געוואלדיגע התמדת התורה‪ ,‬מיט חריפות‬ ‫הרה"ג ר' נפתלי נתן הירש‪.‬‬ ‫און בקיאות‪ ,‬עד כדי כך אז אין עלטער‬ ‫נאך די פטירה פון רבי'ן פון לובלין‬ ‫איז ער געווארן א תלמיד מובהק פונעם‬ ‫פון בלויז ‪ 9‬יאר האט ער שוין געענדיגט‬ ‫ש"ס! שוין אין א יונגע עלטער האט ער‬ ‫בניך‬ ‫באקומען דעם נאמען 'דער ראווער עילוי'‪.‬‬ ‫הרה"ק רבי שלום הלוי מקאמינקא‬ ‫ראפשיצער רב זי"ע‪ ,‬ורוב תורתו האט‬ ‫שוין אלץ קינד האט ער זיך אנגעהויבן‬ ‫זצוק"ל איז געבוירן געווארן אין יאר‬ ‫ער פון אים מקבל געווען‪ .‬דארט האט‬ ‫מסתופף זיין בצל קדשו פונעם רבי'ן‬ ‫תר"ס‪ ,‬צו זיין פאטער דער באוואוסטער‬ ‫ער זיך באפריינדעט מיטן הייליגן צאנזער‬ ‫פון לובלין זי"ע‪ ,‬וועלכער האט אים‬ ‫גביר און חסיד ר' יעקב יוסף מראווע ז"ל‬ ‫רב זי"ע‪ ,‬מיט וועמען ער איז געווען א‬ ‫ארויסגעוויזן גרויס קרבות טראץ זיין‬ ‫ידיד נפש‪.‬‬ ‫(זיין ברודער רבי יחיאל איז געווען דער שווער פון‬ ‫יונגען עלטער‪.‬‬ ‫שפעטער האט ער זיך מסתופף געווען‬ ‫הרה"ק רבי אליעזר'ל דזשיקוב'ער זי"ע און פון יאסער‬ ‫נאך זייענדיג פאר די בר מצוה האבן‬ ‫בצל קדשו פון רבי אשר'ל ראפשיצער‬ ‫רב הגה"ק רבי שמעלקא טויבש זצ"ל)‪.‬‬ ‫זיך די תלמידי חכמים און עשירים‬ ‫זי"ע‪ .‬נאך זייער פטירה איז ער געווארן‬ ‫אנגעהויבן צו שלאגן ווער עס וועט זוכה‬ ‫יונגערהייט האט ער געלערנט ביי‬ ‫א חסיד פונעם בעלזער רב הרה"ק רבי‬ ‫זיין אים צו נעמען פאר אן איידעם‪ ,‬און‬ ‫הגה"ק רבי שלמה קלוגער זצ"ל און‬ ‫שלום זי"ע‪ .‬אויך איז ער געפארן קיין‬ ‫זייענדיג נאך א צוועלף יעריג אינגל איז‬ ‫ביי רבי הירש חריף זצ"ל‪ ,‬און שוין אין‬ ‫זידיטשויב צום עטרת צבי זי"ע‪ ,‬קיין‬ ‫ער שוין א חתן געווארן צו א חשוב'ע בת‬ ‫זיינע יונגע יארן האט ער ארויסגעוויזן‬ ‫‪18‬‬ ‫שלום רב לאוהבי‬ ‫אליין און נישט מיטגענומען אהין‪ ,‬האבן‬ ‫זיי זיך גענומען פארענטפערן פאר אים‬ ‫אז זיי האבן אים פשוט פארגעסן און‬ ‫אן אנדערס מאל וועלן זיי שוין זען אים‬ ‫תורתיך‬ ‫מיטצונעמען‪.‬‬ ‫שוין אלץ קליין קינד האט זיך דער‬ ‫דער קליינער האט זיי אבער אנגעקוקט‬ ‫צדיק רבי שלום אויסגעצייכנט מיט זיין‬ ‫מיט גרויסע פארוואונדערטע אויגן‪ ,‬ער‬ ‫געוואלדיגע התמדה און גרויס צדקות‪.‬‬ ‫האט בכלל נישט געוואוסט פון וואס זיי‬ ‫בשעת ער איז אלט געווען זיבן יאר‪,‬‬ ‫רעדן! "טאטע‪ ",‬האט ער געפרעגט‪" .‬פון‬ ‫איז אמאל פארגעקומען אין זיין שטאט‬ ‫וואס רעדט איר דא? וואס איז דארט‬ ‫איבונגען און מושטירונגען פון די מיליטער;‬ ‫פארגעקומען?"‬ ‫דאס מיליטער האט זיך אויסגעשטעלט‬ ‫ווען זיי האבן געזען אז ער ווייסט‬ ‫און צוטיילט און צוויי גרופעס‪ ,‬איין גרופע‬ ‫באמת נישט וואס דארט איז געווען און‬ ‫האט מלחמה געהאלטן מיט די צווייטע‬ ‫אז נישט אויף דעם וויינט ער‪ ,‬האבן זיי‬ ‫כדי זיך צוצוגרייטן אז ווען עס וועט‬ ‫אים געפרעגט‪" :‬אויב דו ווייסט נישט פון‬ ‫פארקומען א מלחמה זאלן זיי זיין געשולט‬ ‫וואס מיר רעדן‪ ,‬פארוואס וויינסטו אזוי‬ ‫צו קעמפן‪.‬‬ ‫ביטער?"‬ ‫דער קייזער בכבודו ובעצמו‬ ‫"איך וויין‪ ",‬האט זיי דער קליינער‬ ‫איז אראפגעקומען באאבאכטן די‬ ‫געענטפערט מיט גרויס תמימות‪" .‬ווייל‬ ‫מושטירונגען‪ ,‬און די גאנצע שטאט איז‬ ‫איך פארשטיי נישט דעם ש"ך וואס‬ ‫ארויסגעגאנגען מקבל פנים זיין דעם‬ ‫איך לערן יעצט!" דער קליינער האט זיך‬ ‫קייזער און צוקוקן די איבונגען‪ .‬אויך דער‬ ‫צוכליפעט און ווייטער געזאגט‪" ,‬דער‬ ‫פאטער מיט די מוטער פונעם קליינעם‬ ‫ש"ך האט דאך דאס פארשטאנען‪,‬‬ ‫שלומ'ל זענען ארויסגעגאנגען אהין‪ ,‬אבער‬ ‫אויב אזוי פארוואס פארשטיי איך עס‬ ‫זייער קליינעם זון האבן זיי פארגעסן‬ ‫נישט?!"‪....‬‬ ‫מיטצונעמען און ער איז געבליבען אליין‬ ‫אינדערהיים‪.‬‬ ‫הרג'נען די ווייב?!‬ ‫ווען די מושטירונגען האבן זיך‬ ‫געענדיגט און די עלטערן זענען‬ ‫אמאל איז געווען א איד‪ ,‬א שיינער‬ ‫צוריקגעקומען אהיים‪ ,‬האבן זיי געטראפן‬ ‫עושר און אנגעזעענער בעה"ב‪ ,‬וואס‬ ‫ווי דער קליינער זיצט ביי א שולחן ערוך‬ ‫האט זיך שטארק אפגעליטן פון זיין ווייב‪.‬‬ ‫חושן משפט און וויינט מיט ביטערע‬ ‫זי האט קיינמאל נישט געקאכט קיין עסן‬ ‫טרערן‪ .‬זיי האבן גלייך פארשטאנען אז ער‬ ‫אין שטוב‪ ,‬זיך אויפגעפירט זייער קאלט‬ ‫וויינט ווייל זיי האבן אים איבערגעלאזט‬ ‫רימנוב צום רבי'ן ר' הערש זי"ע‪ ,‬און צו‬ ‫נאך צדיקי הדור‪.‬‬ ‫אין יאר תקפ"ג איז ער געווארן רב אין‬ ‫יארטשוב‪ ,‬און אין יאר תקצ"ז איז ער‬ ‫געווארן רב אין קאמינקא וואס אויף איר‬ ‫נאמען איז ער געבליבן באוואוסט‪.‬‬ ‫ער איז געווען גאר שטארק חביב און‬ ‫נערץ ביי אלע צדיקי הדור און איז געווען‬ ‫גאר מפורסם סיי מיט זיין קדושה און‬ ‫צדקות‪ ,‬און סיי מיט זיין גאונות בתורה‬ ‫כאחד מן הראשונים‪ .‬זיין דרך אין עבודה‬ ‫איז געווען שטארק בהצנע לכת‪ ,‬אזוי ווי‬ ‫ער האט מקבל געווען ביי זיין רבי'ן אין‬ ‫אלטע בילד פונעם מציבה פון הרה"ק ר' שלום קאמינקער זי"ע‬ ‫ראפשיץ‪.‬‬ ‫‪19‬‬ ‫געזאגט א ר"ת אויף זעקס קופי"ן (דאס‬ ‫קאמפלימענטן‪ ,‬איבערלאזן געלט אין‬ ‫צו איר מאן אא"וו‪ .‬אבער איר התנהגות‬ ‫מיינט זעקס ווערטער רצופות וואס הייבט זיך אן‬ ‫שטוב‪ ,‬אזוי וועסטו ווערן נענטער מיט‬ ‫איז אזוי געווען‪ ,‬ווייל איר מאן איז געווען‬ ‫מיט א קו"ף) און דאס זענען זיי‪ :‬קייזער‬ ‫דיין ווייב‪ ,‬און איינמאל ס'וועט דיר זיין‬ ‫גאר קארג‪ ,‬ער האט נישט געלאזט קיין‬ ‫קעניגליכער קאמינקער קרייז קוימען‬ ‫א שטראף אז זי שטארבט‪ ,‬וועסטו‬ ‫געלט אין שטוב איינצוקויפן עסן צו‬ ‫קערער‪.‬‬ ‫טאקע געשטראפט ווערן‪ ,‬און זי וועט‬ ‫קאכן‪ ,‬ער האט איר קיינמאל קיין מתנה‬ ‫רבי הלל הערנדיג די ווערטער טראכט‬ ‫שטארבן‪...‬‬ ‫נישט געקויפט‪ ,‬אפילו א גוט ווארט אין‬ ‫ער ביי זיך היתכן אז א רבי און א צדיק‬ ‫נו‪ ,‬ער האט דאך אזוי שטארק‬ ‫שטוב האט ער געקארגט צו געבן‪.‬‬ ‫ווי צאנזער רב זאל רעדן אזעלכע פשוט'ע‬ ‫געוואלט פטור ווערן‪ ,‬האט ער אנגעהויבן‬ ‫איינמאל איז ער געקומען צו ר' שלום‬ ‫רייד ביים טיש‪ .‬אזוי האט רבי הלל‬ ‫צו געבן געלט אין שטוב‪.‬‬ ‫קאמינקער‪ ,‬און אים געבעטן אז ער זאל‬ ‫געטראכט ביי זיך און ער האט נישט‬ ‫אז ס'איז דא געלט‪ ,‬האט די ווייב‬ ‫איר פערטיג מאכן‪ ...‬ער האט זיך נישט‬ ‫געוואוסט וואס צו טון פון ווייטאג‪.‬‬ ‫אנגעהויבן צו קאכן פיינע וועטשערעס‪,‬‬ ‫געוואלט גט'ן‪ ,‬ווייל ס'האט אים נישט‬ ‫אזוי ווי ער האט דאס געטראכט האט‬ ‫צוגרייטן נארהאפטיגע אנבייס אא"וו‪.‬‬ ‫געּפאסט אז אזא שיינער גביר ווי אים זאל‬ ‫זיך צאנזער רב זי"ע תיכף אנגערופן‪" :‬דא‬ ‫אין די זעלבע צייט האט ער איר געקויפט‬ ‫זיך גט'ן‪ ,‬האט ער געוואלט ענדערש אז ר'‬ ‫ביים טיש זיצט מיט אונז קאלאמייער‬ ‫שיינע מתנות‪ ,‬אזוי אז ס'האט נישט‬ ‫שלום זאל איר אפ'פטר'ן און אזוי וועט ער‬ ‫רב‪ ,‬וואס קען נישט פארליידן קיין שום‬ ‫גענומען לאנג‪ ,‬און די אנגעצויגענע מצב‬ ‫זיין אן אלמן און קענען נאכאמאל חתונה‬ ‫עוולות‪ ,‬און וויל פארשטיין פארוואס איך‬ ‫אין שטוב איז פארשוואונדן געווארן‪,‬‬ ‫האבן‪.‬‬ ‫ווערטל מיר אינמיטן סעודה‪ .‬אבער איך‬ ‫ס'איז געווארן שלום ושלוה אין שטוב‪.‬‬ ‫האט אים ר' שלום מיעץ געווען‪ ,‬אז‬ ‫זאג ענק אז קאמינקער רב זיע"א האט‬ ‫חז"ל זאגן דאך אז 'בעוון נדרים מתה אשה‬ ‫ס'גייט נישט דורך קיין לאנגע צייט‪,‬‬ ‫מכוון געווען מיט זיינע הייליגע רייד זייער‬ ‫של אדם'‪ ,‬וואס מיינט אז אויב מ'זאגט צו‬ ‫און די פרוי ווערט קראנק‪ .‬דער איד‬ ‫א הויכע און הייליגע כוונה‪ ,‬ממש אזוי ווי‬ ‫נדרים און מ'איז נישט מקיים שטארבט‬ ‫כאפט וואס גייט דא פאר‪ ,‬ער האט שוין‬ ‫די כוונות וואס דער כהן גדול האט מכוון‬ ‫די ווייב‪ .‬דעריבער זאל ער זען איינצוקויפן‬ ‫גארנישט געוואלט אז זי זאל שטארבן‪..‬‬ ‫געווען יום כיפור ביי זיין הייליגע עבודה‬ ‫עליות מיט כיבודים‪ ,‬צוזאגן נדרים און‬ ‫איז ער געקומען צו לויפן צום קאמינקער‬ ‫ווען ער איז אריין לפני ולפנים!"‬ ‫נדבות‪ ,‬און נישט אפצאלן‪ ,‬אזוי וועט זיין‬ ‫רב‪ ,‬אז ער זאל איר אויס'פוע'לן א ישועה‪.‬‬ ‫ווייב עווענטועל שטארבן (אן אנדער גירסא‬ ‫הערנדיג דאס האט זיך רבי הלל‬ ‫זאגט אים ר' שלום‪ :‬מען דארף‬ ‫בארואיגט‪.‬‬ ‫איז אז ער האט אים געהייסן צוזאגן אז ער וועט‬ ‫גארנישט אויס'פועל'ן‪ ,‬ס"ה דארפסטו‬ ‫בויען א נייע מקוה וואס האט זיך דאן אויסגעפעלט‬ ‫אפצלאן די נדרים ונדבות‪ ,‬און זי וועט‬ ‫א שאלה איבער‬ ‫צוריק געזונט ווערן‪...‬‬ ‫אין שטאט)‪.‬‬ ‫סתומה און‬ ‫אזוי האט דער צדיק מיט זיין חכמה‬ ‫דער איד גייט אהיים‪ ,‬און ער איז‬ ‫אויפגעהייטערט‪ ,‬אז אט אט איז זיין‬ ‫פתוחה‪..‬‬ ‫וצדקות סיי צוריקגעשטעלט שלום בית‬ ‫בין איש לאשתו און סיי אריינגעברענגט‬ ‫אסאך צדקה געלט פונעם קארגן גביר‪.‬‬ ‫פראבלעם געלעזט‪.‬‬ ‫ס'קומט תשרי‪ ,‬און ער קויפט זיך די‬ ‫קאמינקער רב איז אמאל געווען מיט‬ ‫שענסטע עליות פאר די טייערסטע‬ ‫אזוי ווי עבודת‬ ‫נאך עטליכע גרויסע תלמידים ביי מורם‬ ‫פרייזן‪ ,‬ער קויפן זיך חתן תורה‪ ,‬פתיחה‬ ‫ורבם הקדוש מראפשיץ זי"ע‪.‬‬ ‫ביי נעילה‪ ,‬מפטיר יונה‪ ,‬ער מאכט זיך אן‬ ‫מען האט דאן געהאלטן אינמיטן‬ ‫שרייבן א ספר תורה פארן ראפשיצער רב‪,‬‬ ‫כהן גדול!‬ ‫א ריזיגן חוב אין שול‪ ,‬ווען מען קומט ביי‬ ‫אים מאנען דאס געלט‪ ,‬האט ער כמובן‬ ‫דער ראפשיצער רב האט איבערגעגעבן‬ ‫כידוע פלעגט הרה"ק מ'קאמינקא‬ ‫אפגעשטופט; ער האט דאך א פלאן‪.‬‬ ‫זיין קוויטל שטוב צום סופר אז ער זאל‬ ‫זי"ע רעדן אסאך ווערטלעך עמוק עמוק‪,‬‬ ‫ס'גייט דורך א יאר‪ ,‬און דאס ווייב‬ ‫שרייבן דארט אומגעשטערט‪ ,‬און ער‬ ‫פיל מיט סודות וכוונות‪ ,‬אזוי ווי הרה"ק‬ ‫זיינע איז פריש און געזונט‪ .‬דער איד‬ ‫האט אנגעזאגט אז ער זאל קיינעם נישט‬ ‫מ'צאנז זיע"א האט מעיד געווען‪.‬‬ ‫קומט צו לויפן צו ר' שלום‪ ,‬אז די עצה‬ ‫אריין לאזן דארטן‪.‬‬ ‫מיר וועלן דא ברענגען עטליכע פון די‬ ‫העלפט נישט‪...‬‬ ‫צופרי נאך שחרית האט די חברייא‬ ‫ווערטלעך וואס אנדערע צדיקים האבן‬ ‫זאגט אים ר' שלום‪ ,‬כ'קלער‪ ,‬אז‬ ‫קדישא (אריינגערעכנט רבי שלום קאמינקער‪,‬‬ ‫מעיד געווען אז עס זענען באהאלטן‬ ‫בעון נדרים מתה אשה של אדם איז‬ ‫צאנזער רב זי"ע‪ ,‬רבי אלימלך רודניקער זי"ע‪ ,‬הרה"ק‬ ‫דערין סודות נשגבים‪.‬‬ ‫דאך א שטראף‪ ,‬ווידער ביי דיר איז עס‬ ‫מ'יאשינצא זי"ע און נאך) געוואלט טרינקען‬ ‫אמאל איז הרה"ק רבי הלל קאלאמייער‬ ‫גארנישט קיין שטראף ווייל דאס איז‬ ‫א לחיים און זיי האבן נישט געהאט קיין‬ ‫זצוק"ל געזעצן ביים הייליגן צאנזער רב'ס‬ ‫דאך וואס דו ווילסט‪ .‬דעריבער וואלט‬ ‫משקה‪ .‬וויסנדיג אז אינעם רבינ'ס צימער‬ ‫טיש‪ .‬אינמיטן טיש האט זיך דער צאנזער‬ ‫איך דיר געראטן‪ ,‬אז דו זאלסט אנהייבן‬ ‫געפינט זיך משקה זענען זיי צוגעגאנגען‬ ‫רב אנגערופן אז קאמינקער רב זי"ע האט‬ ‫צו קויפן מתנות פאר דיין ווייב‪ ,‬געבן‬ ‫‪20‬‬ ‫דעם וואס די ארימעלייט וועלן אים נישט‬ ‫נישט אריינגעלאזט‪ ,‬אבער אונז האבן‬ ‫צום סופר אים געבעטן ער זאל זיי לאזן‬ ‫צאלן‪ ,‬וועט ער דאך אויכעט ווערן אן‬ ‫געעפנט די טיר מיט געוואלד און זיך‬ ‫נעמען משקה‪ .‬אבער דער סופר האט‬ ‫ארימאן (ווייל דאס איז לשיטתו זיין גאנצע חשש)‬ ‫אריינגעכאפט אין צימער‪ .‬און דאס איז‬ ‫געזאגט אז ער לאזט זיי בשום אופן נישט‬ ‫און די געשפעטסלייט וועלן אים אויך‬ ‫געווען די ויכוח צווישן אונז‪ ,‬ער האט‬ ‫אריין נאר אויב דער רבי וועט זיי לאזן‪.‬‬ ‫געבן אויף בארג‪ ,‬ממילא וואס האט ער‬ ‫גע'טענה'ט אז די טיר דארף זיין א סתומה‬ ‫די חברייא האבן געוואלט בעטן רשות‬ ‫פארלוירן?‪.....‬‬ ‫(פארמאכט)‪ ,‬און אונז האבן געהאלטן‬ ‫פונעם ראפשיצער רב‪ ,‬אבער קאמינקער‬ ‫מ'דארף מאכן א פתיחה וכך הוה‪"....‬‬ ‫רב האט גע'טענה'ט אז מזאל נישט‬ ‫געפארן מיט‬ ‫דער ראפשיצער רב האט זיך‬ ‫שטערן דעם רבי'ן וועגן משקה‪.‬‬ ‫קל‪-‬וחומר'ס און‬ ‫צושמייכלט און הנאה געהאט‪.‬‬ ‫באין ברירה האבן זיי גענומען אן‬ ‫אנדערע מיטל; איינער האט אנגעכאפט‬ ‫גזירה‪-‬שוה'ס‪..‬‬ ‫דער עושר זאל‬ ‫דעם סופר מיט א שטארקייט און די‬ ‫אנדערע האבן געשטופט די טיר ביז‬ ‫ווען רבי שלום זי"ע איז אמאל געפארן‬ ‫באצאלן אויפן‬ ‫ס'האט זיך געעפנט און זיי זענען אריין‬ ‫צו זיין רבי‪ ,‬הרה"ק דער שר שלום זיע"א‬ ‫קיין בעלזא‪ ,‬האט זיך אונטערוועגנס‬ ‫פלאץ‬ ‫און געמאכט א לחיים‪.‬‬ ‫דער סופר איז געווען בייז‪ ,‬און האט‬ ‫צובראכן אלע פיר רעדער פון זיין וואגן און‬ ‫דער קאמינקא רב זי"ע האט געזאגט‪,‬‬ ‫געסטראשעט אז ער גייט זאגן פארן‬ ‫די וועג איז געווען זייער שווער‪ .‬ענדליך‬ ‫אז דער מנהג העולם איז‪ ,‬אז ווען א‬ ‫רבי'ן‪ .‬זיי האבן מורא געהאט אז דער רבי‬ ‫ווען ער איז אנגעקומען קיין בעלזא האט‬ ‫רייכער בעל הבית קומט קויפן פון א‬ ‫וועט האבן א קפידה‪ ,‬האט זיך קאמינקער‬ ‫ער פארציילט פארן בעלזא רב אז ער איז‬ ‫געשעפטסמאן געבט ער אים אויף‬ ‫רב זי"ע אן עצה געגעבן און צוגעגאנגען‬ ‫דא געקומען מיט צוויי קל‪-‬וחומר'ס און‬ ‫בָארג און פארצייכנט עס אראפ אין זיין‬ ‫צום רבי'ן און בדרך חכמה האט ער אזוי‬ ‫צוויי גזירה‪-‬שוה'ס‪.‬‬ ‫ביכל‪ ,‬אבער ווען אן ארעמאן קומט צו‬ ‫פארציילט‪" ,‬דער רבי זאל וויסן אז מיר‬ ‫האט ער זיך מסביר געווען אזוי‪ :‬ווען‬ ‫גיין‪ ,‬גלייבט ער אים נישט‪ ,‬און געבט‬ ‫האבן היינט געהאט אן עסק ביש מיטן‬ ‫די ערשטע ראד פון די וואגן האט זיך‬ ‫אים נישט פאר בארג‪ ,‬נאר ער מוז אים‬ ‫סופר‪ ,‬ס'איז געווארן א מחלוקת וועגן‬ ‫צובראכן און ס'איז געבליבן נאך דריי‬ ‫באצאלן גלייך אויפן פלאץ‪.‬‬ ‫פתוחה וסתומה‪ ,‬ער האט גע'טענה'ט אז‬ ‫רעדער‪ ,‬האב איך געמאכט א קל וחומר‬ ‫למעשה וואלט געדארפט זיין‬ ‫ס'דארף זיין א סתומה‪ ,‬און אונז האבן‬ ‫פון די וועגענער וואס פארן אויף צוויי‬ ‫פארקערט; דער רייכער מענטש וואס‬ ‫געהאלטן אז ס'דארף זיין א פתוחה‪".‬‬ ‫רעדער; מה דאך די וועגנער וואס האבן‬ ‫האט שטענדיג געלט ביי זיך‪ ,‬וואלט‬ ‫האט דער ראפשיצער רב זי"ע‬ ‫נאר צוויי רעדער קענען פארן‪ ,‬איז מיינס‬ ‫געדארפט צאלן אויפן פלאץ‪ ,‬און דער‬ ‫געפרעגט‪" :‬איר האט געהאט א שאלה‬ ‫וואס האט דריי רעדער קען מען אוודאי‬ ‫ארעמאן וואס האט נישט קיין געלט צו‬ ‫אינעם ספר תורה און מיר נישט‬ ‫געוויס פארן דערמיט‪.‬‬ ‫באצאלן וואלט ער אים געדארפט אראפ‬ ‫געפרעגט? היתכן?"‬ ‫שפעטער ווען ס'האט זיך צובראכן א‬ ‫שרייבן אויף בארג‪.‬‬ ‫"ניין און ניין‪ ",‬האט קאמינקער רב‬ ‫צווייטע ראד‪ ,‬האב איך געמאכט א גזרה‬ ‫איי‪ ,‬דער געשפטסמאן האט דאך‬ ‫אים בארואיגט‪" .‬די שאלה איז נישט‬ ‫שוה; אזוי ווי די וועגנער וואס קענען‬ ‫מורא אז דער ארימאן וועט נישט‬ ‫געווען אינעם ספר תורה נאר אויפן טיר‪..‬‬ ‫פארן אויף צוויי רעדער‪ ,‬אזוי אויך מיינס‬ ‫באצאלן שפעטער‪ ,‬איז עס אינגאנצן‬ ‫ומעשה שהיה כך היה‪ ,‬אונז האבן געוואלט‬ ‫וועט קענען פארן אויף צוויי רעדער‪.‬‬ ‫קיין חשש נישט‪ ,‬ווייל אפילו ס'איז אמת‬ ‫טרינקען א לחיים‪ ,‬די משקה איז געלעגן‬ ‫וועט ער גארנישט שאדן האבן‪ ,‬ווייל מיט‬ ‫אינעם סופר'ס צימער און ער האט אונז‬ ‫ווען ס'האט זיך צובראכן די דריטע‬ ‫ראד‪ ,‬האב איך ווייטער געמאכט א קל‬ ‫וחומר פון א שליטן (וואס פארט אויף שניי און‬ ‫ס'האט אינגאנצן נישט קיין רעדער); מה דאך א‬ ‫שליטן פארט אינגאנצן אן קיין רעדער‪,‬‬ ‫על אחת כמה וכמה מיין וואגן וואס האט‬ ‫נאך איין ראד אינו דין אז ס'זאל נאך פארן‪.‬‬ ‫ווען די פערטע ראד האט זיך צובראכן‪,‬‬ ‫האב איך געמאכט א גזרה שוה פון א‬ ‫שליטן; אזוי ווי א שליטן פארט אן רעדער‬ ‫אזוי וועט מיין וואגן פארן אן רעדער‪ .‬אזוי‬ ‫בין איך געפארן קיין בעלזא‪ ,‬מיט צוויי‬ ‫קל‪-‬וחומר'ס און צוויי גזירה‪-‬שוה'ס‪.‬‬ ‫טיר אריין צום אלטן ביה"ח אין קאמינקא וואו הרה"ק רבי שלום ליגט‬ ‫‪21‬‬ ‫מחוצף! וואס‬ ‫צוויי ברכות‪ ,‬משא"כ די צווייטע נאכט‬ ‫די מעשה פלעגט פארציילן נכדו‬ ‫איז גענוג נאר המוציא‪.‬‬ ‫הרה"ק רבי שלמה'לע הראשון מ'באבוב‬ ‫ס'קומט די צווייטע נאכט ביים סדר‬ ‫איך טו טוסטו‬ ‫זצוק"ל‪ ,‬און ער האט צוגעלייגט‪ ,‬אז ער‬ ‫פארקערט!!‬ ‫נעמט דער דארפסמאן די מצה און מאכט‬ ‫קען זאגן עטליכע כוונות אין די מעשה‪.‬‬ ‫נאר המוציא; ער האט דאך אזוי מברר‬ ‫געווען להלכה פון זיין איידעם‪ .‬אבער‬ ‫הרה"ק ר' שלום פלעגט האבן אן ענין‬ ‫דער באשעפער‬ ‫ראטעוועט אונז פון‬ ‫דוקא יעצט מאכט זיין איידעם יא צוויי‬ ‫צו פארציילן וויאזוי די עמי‪-‬הארץ פלעגן‬ ‫ברכות‪...‬‬ ‫אפרעכטן א סדר נאכט מיט זייערע פילע‬ ‫וואס איז פשט? ‪ -‬טראכט דער‬ ‫דארפסמאן‪ .‬מוז זיין ‪ -‬קומט ער צום‬ ‫גרייזן און עם‪-‬הארצות‪.‬‬ ‫איינמאל האט ער אזוי פארציילט‪.‬‬ ‫די צדיקים‬ ‫מסקנא ‪ -‬אז ס'איז נישט דא א נפקא‬ ‫אמאל די ערשטע נאכט פסח פארן‬ ‫מינה פון די ערשטע מאל עסן אדער‬ ‫א דארפסמאן אן עם הארץ האט‬ ‫סדר‪ ,‬איז דער בעלזא רב הרה"ק רבי‬ ‫די צווייטע מאל עסן‪ ,‬אלע מאל מאכט‬ ‫גענומען אן איידעם א תלמיד חכם‪.‬‬ ‫שלום זצ"ל געווען זייער ערנסט‪ .‬דער‬ ‫מען צוויי ברכות‪ .‬איי זיין איידעם האט‬ ‫די ערשטע יאר איז דער איידעם‬ ‫קאמינקער רב זצ"ל האט אים געוואלט‬ ‫צופרי נאר געמאכט איין ברכה? מוז זיין‬ ‫געזעצן ביים שווער פסח ביינאכט ביים‬ ‫דערפרייען זיין הארץ‪ ,‬האט ער אים אזוי‬ ‫אז ס'איז געווען א שגגה בעלמא‪ ,‬ער האט‬ ‫סדר‪ .‬פארשטייט זיך אז דער איידעם‬ ‫געזאגט‪:‬‬ ‫פארגעסן און טועה געווען‪.‬‬ ‫האט נוהג כבוד געווען אינעם שווער און‬ ‫איך וועל פארציילן דעם רבי'ן וואס‬ ‫אויפצומארגנס עודך; דער דארפסמאן‬ ‫האט אים געלאזט פירן די סדר אזוי ווי‬ ‫איך האב געהערט פון א דארפסמאן‪,‬‬ ‫דער למדן זעצט זיך צום טיש און ער‬ ‫יעדע יאר‪.‬‬ ‫וואס האט איינגעטיישט דעם פזמון‬ ‫ווייזט ווייטער זיין בקיאות און מאכט‬ ‫ווען מען איז אנגעקומען צו מוציא מצה‬ ‫"והיא שעמדה"‪.‬‬ ‫אויף די מצות הויעך אויפן קול צוויי‬ ‫האט דער דארפסמאן גענומען די מצה‪,‬‬ ‫ברכות‪ .‬אבער ווייטער האט פאסירט‬ ‫געמאכט א ברכה 'המוציא' און געגעסן‪,‬‬ ‫יענער האט אזוי געזאגט‪ .‬דער בעלזא‬ ‫ווי נעכטן; דער איידעם דער ת"ח מאכט‬ ‫ער האט נישט געוואוסט אז די נאכט‬ ‫רב שטייט אצינד און בעט פאר אונז אז‬ ‫נישט מער ווי איין ברכה המוציא‪.‬‬ ‫מאכט מען נאך א ברכה על אכילת מצה‪.‬‬ ‫מיר זאלן געהאלפן ווערן מיט אלעם גוטן‪,‬‬ ‫אבער נאך וואס ער האט אנגעהויבן עסן‬ ‫און דאס איז פשט אינעם שטיקל‪ ,‬והיא –‬ ‫טראכט זיך דער דארפסמאן אז‬ ‫האט זיין איידעם געמאכט צווי ברכות ווי‬ ‫און ער דער בעלזא רב‪ ,‬שעמדה לאבותינו‬ ‫דאס איז בכלל נישט קיין טעות‪ ,‬ווייל‬ ‫סיי היינט און סיי נעכטן האט ער אזוי‬ ‫די הלכה איז‪.‬‬ ‫ולנו ‪ -‬וואס שטייט שטענדיג און דאוונט‬ ‫געטון‪ ,‬מוז מען זאגן אז ס'איז דא א חילוק‬ ‫זעענדיג אז זיין איידעם מאכט צוויי‬ ‫פאר אונז און אונזערע עלטערן‪ .‬אבער‬ ‫צווישן די נאכט סעודות מיט די בייטאג‬ ‫ברכות האט ער פארשטאנען אז היות‬ ‫דער אמת איז‪ ,‬אז נישט נאר בעלזא רב‬ ‫סעודות; ביינאכט מאכט מען צוויי ברכות‬ ‫ער איז א תלמיד חכם איז ער גערעכט‪,‬‬ ‫דאוונט פאר אונז‪ ,‬ווייל אין יעדן דור‬ ‫און בייטאג מאכט מען נאר איין ברכה‪.‬‬ ‫און מסתמא מאכט מען אייביג אויף מצה‬ ‫זענען דא צדיקים וואס דאווענען פאר‬ ‫'יעצט האב איך ארויס די זאך!' זאגט דער‬ ‫צוויי ברכות‪ .‬ער האט באשלאסן אז ער‬ ‫אונז‪ ,‬און דאס איז פשט אין די ווערטער‬ ‫דארפסמאן צו זיך‪' ,‬די נאכט וועל איך מיך‬ ‫וועט זיך אזוי פירן מכאן ולהבא‪.‬‬ ‫ווייטער‪ ,‬שלא אחד בלבד עמד עלינו‬ ‫מער נישט טועה זיין אזוי ווי די ערשטע‬ ‫אויף צומארגנס ביי די סעודה יום טוב‬ ‫לכלותינו ‪ -‬נישט נאר בעלזא רב שטייט‬ ‫צוויי נעכט‪'.‬‬ ‫צופרי האט דער דארפסמאן גענומען‬ ‫און דאוונט פאר אונז (לכלותינו איז אזוי ווי‬ ‫וכך הוה‪ ,‬ס'קומט מוצאי יום טוב‬ ‫די מצה און געמאכט המוציא מיט על‬ ‫לחלותינו צו בעטן)‪ ,‬אלא שבכל דור ודור‬ ‫ביינאכט ביים סעודה האט ער געמאכט‬ ‫אכילת מצה‪ ...‬אבער ווי ערשטוינט איז‬ ‫עומדים עלינו לכלותינו – נאר אין יעדן‬ ‫בקול רם המוציא מיט על אכילת מצה‪.‬‬ ‫ער געווארן הערנדיג אז זיין איידעם‬ ‫דור זענען דא צדיקים וואס בעטן פאר‬ ‫אבער אויך יעצט האט ער נישט געטון‬ ‫מאכט נאר המוציא! ס'מוז זיין ‪ -‬האט ער‬ ‫אונז‪ .‬אבער איין זאך בעטן מיר‪ ,‬והקב"ה‬ ‫צום זאך‪ ,‬זעענדיג אז זיין איידעם האט‬ ‫געטראכט ביי זיך ‪ -‬אז נאר די ערשטע‬ ‫מצילנו מידם ‪ -‬אז דער אויבערשטער‬ ‫נאר געמאכט המוציא‪.‬‬ ‫נאכט ווען מ'עסט די מצה מאכט מען‬ ‫זאל אונז ראטעווען פון די צדיקים אזוי‬ ‫ווי בעלזא רב און דאס גלייכן‪ ,‬אז מ'זאל‬ ‫נישט דארפן אנקומען צו זייערע טובות‬ ‫אז זיי זאלן דארפן דאווענען פאר אונז‪,‬‬ ‫נאר ס'זאל אונז זיין גוט אפילו אן זיי‪.‬‬ ‫ווען בעלזא רב האט עס געהערט האט‬ ‫ער זיך צושמייכלט און געווארן זייער‬ ‫אפיציעלע פאפירן פון די חתונה פון הרה"ק ר' שלום ‪ -‬מערקט די חתימה פון ר' שלום‪ :‬שלום בן הרבני ר'‬ ‫יעקב יוסף רוזין פעלד (ראזענפעלד) חתן‪ .‬און אונטער דעם‪ :‬חנה גאלדא גראף כלה‬ ‫אויפגעלייגט‪.‬‬ ‫‪22‬‬ ‫אים נישט געפירט אין די ריכטיגע וועג‬ ‫מוסיף געווען מדעתו אז פארוואס די‬ ‫דער דארפסמאן האט נישט פארלוירן‬ ‫ווייל זיין איידעם האט ווייטער געמאכט‬ ‫ערשטע צוויי נעכט מאכט מען צוויי ברכות‬ ‫זיין געדולד‪ ,‬און זיין שארפע מח האט‬ ‫נאר איין ברכה‪...‬‬ ‫משא"כ די אנדערע נעכט מאכט מען נאר‬ ‫ערפינדן א נייע המצאה; מוז זיין אז ס'איז‬ ‫איין ברכה? האט ער זיך פארענטפערט אז‬ ‫דא א חילוק צווישן יום טוב מיט חל‬ ‫נישט האבנדיג קיין ברירה האט ער‬ ‫דאס ווענדט זיך אין איסור מלאכה‪ ,‬און‬ ‫המועד‪ ,‬אז יו"ט זאגט מען ביינאכט צוויי‬ ‫ווייטער ערפינדן נייע פשט'לעך פאר יעדע‬ ‫ברכות און בייטאג איין ברכה‪ ,‬אבער חול‬ ‫היות אז ביידע ערשטע טעג טאר מען‬ ‫סעודה‪ ,‬וואס האט אים אוודאי נישט‬ ‫נישט מאכן א מלאכה איז מען מוסיף ביי‬ ‫המועד זאגט מען ביינאכט איין ברכה און‬ ‫געפירט צום ריכטיגן פשט (מ'ווייסט נישט‬ ‫די נעכט נאך א ברכה‪ ,‬אויב אזוי – האט‬ ‫בייטאג צוויי ברכות‪ .‬וועגן דעם ווען ס'איז‬ ‫פונקט די חשבון וואס קאמינקער רב האט געזאגט‬ ‫ער ווייטער געדרייט מיטן פינגער ‪ -‬דארף‬ ‫געקומען אויפצומארגנס די חו"מ טאג‬ ‫פון די איבריגע טעג)‪.‬‬ ‫מען אויך שבת חוה"מ וואס איז אויך‬ ‫סעודה האט ער נאכאמאל געמאכט צוויי‬ ‫אסור במלאכה מאכן צוויי ברכות‪.‬‬ ‫ברכות‪ ,‬אבער יעצט האט אים אויך נישט‬ ‫אזוי איז דאס אנגעגאנגען ביז צום‬ ‫געשפילט זיין מזל‪ ,‬ווייל זיין איידעם האט‬ ‫לעצטן טאג יום טוב‪ ,‬וואס דעמאלט איז‬ ‫און וויבאלד די דריטע טאג חוה"מ איז‬ ‫נאר געמאכט איין ברכה‪...‬‬ ‫ער געווען זיכער אז זיין איידעם וועט‬ ‫אויסגעקומען שבת‪ ,‬האט ער ביינאכט‬ ‫נישט געווענקעלט און געמאכט המוציא‬ ‫מוז זיין ‪ -‬טראכט זיך דער דארפסמאן‬ ‫מאכן ווי אים‪.‬‬ ‫‪ -‬אז די המצאה וואס איך האב אויס‬ ‫מיט על אכילת מצה‪ ...‬אבער יעצט האט‬ ‫אבער זעענדיג אז די לעצטע טאג יו"ט‬ ‫ער אויך איינגעזען אז ער האט געמאכט‬ ‫געטראכט איז נישט אמת‪ ,‬אין אמת'ן‬ ‫האט דער איידעם אויך נישט געמאכט ווי‬ ‫אריין איז נישט דא קיין נפקא מינה צווישן‬ ‫אים‪ ,‬איז ער געווארן אומגעדולדיג און‬ ‫יו"ט און חוה"מ‪ ,‬וועגן דעם האט מיין‬ ‫מיט גרויס צארן איז ער צוגעגאנגען צום‬ ‫איידעם געמאכט נאר איין ברכה היינט‪,‬‬ ‫איידעם און אים דערלאנגט א פראסק‬ ‫איי נעכטן ביינאכט האט ער נאר געמאכט‬ ‫איין ברכה? וועט מען זאגן אז דאס איז‬ ‫אין פנים‪ ,‬זאגנדיג צו אים‪" :‬דו מחוצף‬ ‫געווען א טעות זיינע‪ ,‬און מ'לערנט זיך‬ ‫איינער! וואס איך טו טוסטו פארקערט!"‬ ‫נישט ארויס דערפון‪.‬‬ ‫אזוי האט דער הייליגער צדיק‬ ‫פארשטייט זיך ווען ס'איז אנגעקומען‬ ‫פארציילט‪ ,‬ומי יעמוד בסוד קדושים!‬ ‫די נאכט סעודה די צווייטע נאכט חול‬ ‫המועד האט ער געמאכט צוויי ברכות‬ ‫שלום עליך‬ ‫אזוי ווי די ערשטע נעכט יו"ט‪ .‬אבער זיין‬ ‫רבי ומורי‬ ‫איידעם האט זיך ווידער פאר'עקשנ'ט און‬ ‫נאר געמאכט המוציא‪..‬‬ ‫הרה"ק ר' שלום זי"ע איז נסתלק‬ ‫טראכט ביי זיך דער דארפסמאן אז זיין‬ ‫לומדות איז יא אמת אז חו"מ מאכט מען‬ ‫געווארן יונגערהייט‪ ,‬כ' חשון שנת תרי"ב‪,‬‬ ‫פארקערט ווי יו"ט אז ביינאכט מאכט‬ ‫אין עלטער פון בלויז ‪ 52‬יאר‪ ,‬ומנ"כ אין‬ ‫ספר מנורת זהב וואס האט אויף זיך די‬ ‫מען איין ברכה און בייטאג צוויי‪ ,‬איי‬ ‫קאמינקא‪.‬‬ ‫אונטערשריפט פון הרה"ק מקאמינקא‬ ‫היינט צופרי האט דער איידעם געמאכט‬ ‫זיין ממלא מקום איז געווען זיין איינציג‬ ‫נאר איין ברכה? מוז מען זאגן אז ער האט‬ ‫קינד הגה"ק רבי יהושע קאמינקער זי"ע‪.‬‬ ‫טועה געווען און פארגעסן‪.‬‬ ‫[רבי יהושע'ס קינדער זענען געווען‪:‬‬ ‫א טעות ווייל זיין איידעם האט נאר‬ ‫אבער צומארגנס בייטאג האבן זיך‬ ‫געמאכט המוציא‪.‬‬ ‫הגה"ק רבי שלום אבדק"ק קאמינקא‬ ‫אלע זיינע סברות אפגעפרעגט‪ ,‬ווען‬ ‫און הגה"ק רבי אלעזר אושפעצינער זי"ע‬ ‫טראכט ער וואס מיינט עס? ביז ער‬ ‫ער האט געמאכט צוויי ברכות און זיין‬ ‫חדב"נ מרן הקדוש מצאנז זי"ע‪ .‬צווישן‬ ‫האט זיך פארענטפערט אז ס'איז דא א‬ ‫איידעם איין ברכה‪...‬‬ ‫נפק"מ צוווישן שבת און יום טוב‪ ,‬ווייל‬ ‫יעצט איז ער געקומען צום מסקנא‬ ‫זיינע איידימער איז געווען מרן הרה"ק‬ ‫שבת דרייט מען איבער די סדר פון יו"ט‪,‬‬ ‫אז נאר די ערשטע צוויי נעכט מאכט‬ ‫רבי שלמה מבאבוב זי"ע‪].‬‬ ‫אז אנשטאט צו מאכן ביינאכט צוויי‬ ‫מען צוויי ברכות‪ ,‬אבער בייטאג סעודות‬ ‫קיין ספרים האט ער פון זיך נישט‬ ‫ברכות און בייטאג איין ברכה‪ ,‬מאכט‬ ‫און אויך חול המעוד סיי בייטאג און‬ ‫איבערגעלאזט‪ ,‬אבער אין יאר תשמ"ג‬ ‫מען שבת ביינאכט איין ברכה און בייטאג‬ ‫סיי ביינאכט מאכט מען נאר איין ברכה‬ ‫איז ארויסגעקומען א ספר מיטן נאמען‬ ‫לייגט מען צו נאך א ברכה‪.‬‬ ‫המוציא‪ .‬אבער מיט דעם האט זיך דאס‬ ‫"אוהב שלום"‪ ,‬וואו דארט איז געדרוקט‬ ‫און מיט די סברא האט ער זיך באנוצט‬ ‫נישט געענדיגט‪ ,‬ווייל דער דארפסמאן‬ ‫אן אוצר נפלא פון זיינע דברי תורה‪,‬‬ ‫אויף צומארגנס צופרי ביים סעודה און‬ ‫האט זיך נישט מסתפק געווען מיט די‬ ‫מנהגים‪ ,‬תולדות‪ ,‬ועוד‪.‬‬ ‫געמאכט צוויי ברכות‪ .‬אבער דאס האט‬ ‫בירור הלכה אליינס‪ ,‬נאר ער האט אויך‬ ‫‪23‬‬ 24 ‫העעערליכער‬ ‫שטריימל!‬ ‫וואס פאר א‬ ‫יא יא‪ ,‬אבער נישט יעדער‬ ‫וואס האט געהאלפן‬ ‫באצאלן‪ ,‬קען זיך אזא‬ ‫שטריימל ערלויבן‪...‬‬ ‫חתן כלה!‬ ‫אייערע עלטערן ווילן‬ ‫אייך געבן די שענסטע‬ ‫חתונה‪ .‬אבער פאר‬ ‫זיי קומט דאס נישט‬ ‫אלעמאל אן גרינג‪ .‬אפט‬ ‫שטייען דערינטער גרויסע‬ ‫אנשטרענגונגען‪ ,‬הלוואות‬ ‫און די הילף פון גוטע‬ ‫אידן‪.‬‬ ‫איידער איר בעט עפעס‪,‬‬ ‫טראכט א רגע וואס עס‬ ‫קאסט‪ ,‬און ווער עס דארף‬ ‫דאס באצאלן‪.‬‬ ‫א שיינע חתונה איז נאך‬ ‫שענער ווען מ'איז שיין‬ ‫צו די עלטערן!‬ ‫געספאנסערד דורך‪ :‬זמן שמחתינו‬ ‫‪25‬‬ ‫הילולא דצדיקיא‬ ‫יארצייטן פון די קומענדיגע וואך‬ ‫רבי יהושע יצחק בעל ה'תוספות חיים' זי"ע‪,‬‬ ‫רבי מאיר (מאסקאוויטש) מזבארוב בן רבי‬ ‫שב"ק פרשת וירא ‪ -‬כ' חשון‬ ‫תרכ"ה‪ ,‬ומנו"כ בקליינווארדיין‬ ‫יחיאל מיכל מגלינא זי"ע‪ ,‬תרע"ה‪ ,‬ומנו"כ‬ ‫רבי ישראל (גוטמאן) אבד"ק סקולעני בן רבי‬ ‫בקאשוי‬ ‫רבי שלום בן רבי יעקב יוסף מקאמינקא זי"ע‪,‬‬ ‫אריה לייב מסאדילקאוו זי"ע‪ ,‬תרנ"ה‪ ,‬ומנו"כ‬ ‫רבי חיים יעקב (טייטלבוים) מלימנוב בן רבי‬ ‫תרי"ב‪ ,‬ומנו"כ בקאמינקא‬ ‫ביאסי‬ ‫משה יוסף מאוהעל זי"ע‪ ,‬תרצ"ד‪ ,‬ומנו"כ‬ ‫רבי אלימלך (רובין) מיאברוב בן רבי יצחק‬ ‫רבי דוד בן רבי יעקב יצחק (טווערסקי)‬ ‫בלימנוב‬ ‫מבראד זי"ע‪ ,‬תרי"ג‪ ,‬ומנו"כ בבעלזא‬ ‫ממאקארוב זי"ע תרס"ג ומנו"כ בקיעוו‬ ‫רבי ישראל אברהם בן רבי אפרים (שטיין)‬ ‫רבי שלמה זלמינא בן רבי יחיאל יוסף‬ ‫רבי הלל משה מעשיל בן רבי צבי הירש‬ ‫מפאלטישאן זי"ע‪ ,‬תש"ן‪ ,‬מנו"כ ב'לאנג‬ ‫(צוקערמאן) מראשקוב זי"ע‪ ,‬תרפ"א‪ ,‬ומנו"כ‬ ‫(געלבשטיין) מביאליסטאק זי"ע תלמיד‬ ‫איילענד‬ ‫בראשקוב‬ ‫השרף מקאצק‪ ,‬תרס"ח‪ ,‬ומנו"כ בחברון‬ ‫רבי ישראל מסטאניסלאוו בן רבי יצחק‬ ‫אייזיק (ראזענבוים) מזוטשקא זי"ע‪ ,‬תש"ע‪,‬‬ ‫רבי ישראל יצחק בן רבי שמעון (קאליש)‬ ‫רבי גדליה משה בן רבי שלמה (גאלדמאן)‬ ‫ומנו"כ בהה"ז‬ ‫מסקראנאוויץ זי"ע הי"ד‪ ,‬תש"ב‪( ,‬וזכה‬ ‫מזוועהיל זי"ע‪ ,‬תש"י‪ ,‬ומנו"כ ב'שייך באדר'‬ ‫להיקבר בווארשא)‬ ‫ירושלים‬ ‫רבי חיים משולם פייבוש בן רבי יצחק אייזיק‬ ‫רבי יצחק צבי בן רבי ישראל (טאוב) ממאדזיץ‬ ‫יום ב' ‪ -‬כ"ב חשון‬ ‫ארה"ב זי"ע‪ ,‬תשכ"ה‪ ,‬ומנו"כ בביה"ח‬ ‫(לאנגנער) מסטרעטין זי"ע‪ ,‬תשי"ג‪ ,‬ומנו"כ‬ ‫'וואשינגטאן' בניו דזשערזי‬ ‫בביה"ח 'מאונט חברון' בקווינס ‪ -‬ניו יארק‬ ‫רבי דוד שלמה בן רבי ירחמיאל (אייבשיץ)‬ ‫מסוראקא צפת [ערבי נחל] זי"ע‪ ,‬תקע"ד‪,‬‬ ‫רבי צבי הירש בן רבי שמעון יהודה לייב‬ ‫ומנו"כ בצפת‬ ‫(פערבער) זי"ע‪ ,‬תשכ"ז‪ ,‬מרבני עירנו‪ ,‬בעל קרן‬ ‫יום ה' ‪ -‬כ"ה חשון‬ ‫הצבי‪ ,‬ומנו"כ בענפיעלד‬ ‫רבי עזריאל בן רבי דוב הלוי (הורוויץ) מלובלין‬ ‫רבי צבי יהושע מטרייביטש בן רבי שמואל‬ ‫[דער אייזערנער קאפ] זי"ע‪ ,‬תקע"ט‪ ,‬ומנו"כ‬ ‫רבי משה נתן נטע בן רבי מנחם מענדל‬ ‫שמעלקא (הורוויץ) מניקלשבורג זי"ע‪ ,‬תקע"ז‪,‬‬ ‫בלובלין‬ ‫(לעמבערגער) ממאקאווע זי"ע‪ ,‬תשמ"ג‪,‬‬ ‫ומנו"כ בטארנא‬ ‫רבי ישעיה בן רבי יעקב יצחק (טווערסקי)‬ ‫ומנו"כ בקרית אתא‬ ‫רבי יצחק יואל בן רבי גדליה (ראבינאוויטש)‬ ‫ממקארוב זי"ע‪ ,‬תר"פ‪ ,‬ומנו"כ בקיעוו‬ ‫מליניץ זי"ע‪ ,‬תקפ"ח‪ ,‬ומנו"כ בליניץ‬ ‫רבי ישכר דוב בן רבי יהושע (רוקח) מבעלזא‬ ‫יום א' ‪ -‬כ"א חשון‬ ‫רבי נפתלי בן רבי אלעזר (ווייסבלום)‬ ‫זי"ע‪ ,‬תרפ"ז‪ ,‬ומנו"כ בבעלזא‬ ‫מליזענסק זי"ע‪ ,‬תר"ה‪ ,‬ומנו"כ בליזענסק‬ ‫רבי מאיר שלום (שעדראוויצקי)‬ ‫רבי משה (גוטערמאן) מטשיטשילניק בן‬ ‫רבי מנשה בן רבי אשר ישעיה (רובין)‬ ‫מביאליסטאק בן רבי דוב זי"ע‪ ,‬ת"ש‬ ‫רבי שלמה מסאווראן זי"ע‪ ,‬תרל"א‪ ,‬ומנו"כ‬ ‫מראפשיץ זי"ע‪ ,‬תרכ"א‪-‬ה‪ ,‬ומנו"כ בראפשיץ‬ ‫בטשיטשילניק‬ ‫רבי מרדכי (רוקח) מבילגורייא בן רבי ישכר‬ ‫רבי אשר אנשיל (אשכנזי) מאלעסק בן‬ ‫יום ג' ‪ -‬כ"ג חשון‬ ‫דוב מבעלזא זי"ע‪ ,‬תש"י‪ ,‬ומנו"כ בטבריא‬ ‫רבי יואל מזלאטשוב זי"ע‪ ,‬תרנ"ז‪ ,‬ומנו"כ‬ ‫רבי אפרים אליעזר (יאלעס) מסאמבור‬ ‫רבי אברהם בן רבי יעקב (ריינמאן) מנאראל‬ ‫בסטאניסלאוו‬ ‫פילאדעלפיע בן רבי שלום הכהן מסטריא‬ ‫זי"ע‪ ,‬תר"ב‪ ,‬ומנו"כ בנאראל‬ ‫זי"ע‪ ,‬תשמ"ט‪ ,‬ומנו"כ בהה"ז‬ ‫רבי אברהם חיים בן רבי מנחם מענדל‬ ‫(הורוויץ) מלינסק זי"ע‪ ,‬תרס"ה‪ ,‬ומנו"כ‬ ‫סגולה גדולה ונפלאה‬ ‫בלינסק‬ ‫מאת מופת הדור‬ ‫ער"ש ‪ -‬כ"ו חשון‬ ‫רבי יהוסף בן רבי צבי הירש הלוי‬ ‫הגה"ק מטשענגער זי"ע‬ ‫רבי אפרים צבי (מייזל) מסאהל זי"ע‪ ,‬תר"ד‬ ‫(ראטטענבערג) מקאסאני 'בני שלשים' זי"ע‪,‬‬ ‫רבי צבי הירש (ריינמאן) מקרעטשניף בן רבי‬ ‫תרע"ב‪ ,‬ומנו"כ בקאסאני‬ ‫לומר בכל יום‬ ‫משולם זלמן מנאראל זי"ע‪ ,‬תרע"ט‪ ,‬ומנו"כ‬ ‫בקרעטשניף‬ ‫יום ד' ‪ -‬כ"ד חשון‬ ‫שני מזמורי‬ ‫רבי משה בן רבי אליהו בצלאל (טייטלבוים)‬ ‫מטעטש זי"ע‪ ,‬תרפ"ד‪ ,‬ומנו"כ בטעטש‬ ‫רבי יוסף (לאנדא) אבד"ק יאסי בן רבי מנחם‬ ‫תהלים‬ ‫קאפיטל פ' ואח"כ קאפיטל ע"ב‬ ‫רבי שלום חיים (פערלאוו) מבראהין בן רבי‬ ‫מענדל אבד"ק באהסלאוו זי"ע‪ ,‬תרי"ד‪ ,‬ומנו"כ‬ ‫ביאסי‬ ‫להצלחה ולשמירה ולכ"ט‬ ‫ברוך מרדכי מקוידינאוו זי"ע‪ ,‬בעל משמרת‬ ‫נתפרסם לזכות אליעזר בן זלאטא לזיווג הגון‬ ‫שלום‪ ,‬תרפ"ו‪ ,‬ומנו"כ בבראהין‬ ‫רבי חיים יוסף (ברוקשטיין) אבד"ק פיסטין בן‬ ‫‪26‬‬ ‫הילולא דצדיקיא‬ ‫יארצייטן פון די קומענדיגע וואך‬ ‫רבי דוד (פרידמאן) מפלויעשט בן רבי שלום‬ ‫רבי אברהם יהושע העשיל ממעזיבוזש זי"ע‪,‬‬ ‫יוסף מבאהוש שפיקוב זי"ע הי"ד‪ ,‬תש"א‪,‬‬ ‫תרע"ז‪ ,‬ומנו"כ בווארשא‬ ‫שב"ק פרשת חיי שרה ‪ -‬כ"ז חשון‬ ‫ומנו"כ בנחלת יצחק‬ ‫רבי אריה לייבוש מרדכי בן רבי משה‬ ‫רבי צבי הירש מסטרעליסק ‪ -‬קיטוב בן רבי‬ ‫רבי יעקב בן רבי דוד יצחק (לייזער)‬ ‫(הלברשטאם) משינאווא זי"ע‪ ,‬תרצ"א‪ ,‬ומנו"כ‬ ‫אברהם (לאנדמאן) מבילקאמין זי"ע‪ ,‬תרכ"ח‬ ‫מפשעווארסק זי"ע‪ ,‬תשנ"ט‪ ,‬ומנו"כ בפיטע‬ ‫בצאנז‬ ‫‪ -‬האלאנד‬ ‫רבי אהרן מנחם נחום בן רבי ברוך מאיר‬ ‫רבי אברהם יוזפא מפילאוו בן רבי אליהו‬ ‫רבי מנחם מענדל בן רבי בנימין (מענדלזאהן)‬ ‫(טווערסקי) מאזארניץ זי"ע הי"ד‪ ,‬תש"א‪,‬‬ ‫(לערמאן) מוויסקוט זי"ע‪ ,‬תרנ"א‬ ‫מקוממיות זי"ע‪ ,‬תשע"ב‪ ,‬ומנו"כ בהה"מ‬ ‫בקעשינאוו‬ ‫רבי משה מרדכי (העשיל) מפלאצוויזנא בן‬ ‫לעטר פתורא‬ ‫אויך אין די עלטערע יארן זאל מען זיך נישט מייאש זיין פון תשובה‬ ‫אחרי בלותי היתה לי עדנה‪.‬‬ ‫דער הייליגער צדיק הרה"ק ר' צבי הירש פון רימאנוב זי"ע האט אמאל אויסגעטייטשט דער פסוק 'אחרי בלתי היתה לי‬ ‫עדנה' אויף דעם וועג‪.‬‬ ‫כידוע איז דער ווארט 'בלותי' מלשון 'בלה'‪ ,‬און דער טייטש פון בלה איז אויסגעריבן און אויסגעוועפט‪ .‬דאס גייט ארויף‬ ‫אויף א צייט ווען א איד האט ביי זיך די הרגשה אז ער איז שוין אויסגעריבן און אויסגעוועפט‪ ,‬צי ווייל ער איז שוין אויף די עלטער‬ ‫אדער ווייל ער איז שוין אזוי איינגעוואוינט אין עבירות און ער האט שוין אזויפיל מאל פרובירט תשובה צו טון און עס איז אים‬ ‫נישט געגאנגען‪.‬‬ ‫צו אזא איינער רעדט דער פסוק און זאגט אים‪ ,‬אז אויך ווען עס איז אחרי בלותי‪ ,‬קען מקויים ווערן ביי אים דער היתה לי‬ ‫עדנה ‪ -‬אז ער וועט האבן אן עדנה אז ער קען תשובה טון און מן השמים וועט מען אים געבן כח זיך צו באנייען‪.‬‬ ‫[בארת המים]‬ ‫אויך ווען די תפילה ווערט נישט נתקבל זאל מען ווייטער דאווענען‬ ‫ואברהם שב למקומו‪.‬‬ ‫אין די פרשה ווערט דערציילט איבער די תפילה וואס אברהם אבינו האט מתפלל געווען פאר השי"ת איידער ער האט‬ ‫איבערגעדרייט סדום‪.‬‬ ‫דער פסוק דערציילט אונז איבער די תפילות וואס אברהם אבינו האט געבעטן און אז למעשה האט מען יא איבערגעדרייט‬ ‫סדום‪ .‬אבער צום סוף פירט דער פסוק אויס מיט די ווערטער‪ :‬וילך ה' כאשר כלה לדבר אל אברהם ואברהם שב למקומו‪.‬‬ ‫מיט די ווערטער וויל אונז די תורה דערציילן איבער די התנהגות פון אברהם אבינו נאכדעם וואס השי"ת האט נישט‬ ‫מקבל געווען זיינע תפילות‪ .‬מען וואלט געקענט מיינען אז איינמאל זיין תפילה איז נישט נתקבל געווארן האט אברהם אבינו‬ ‫אויפגעהערט דאווענען‪.‬‬ ‫אבער כדי מיר זאלן נישט האבן אזא הוה אמינא‪ ,‬זאגט אונז דער פסוק 'ואברהם שב למקומו' ‪ -‬אז ער האט ווייטער געדאוונט‬ ‫פאר השי"ת און געבעטן פאר כלל ישראל און פאר זיינע דורות‪.‬‬ ‫דאס קומט צו לערנען פאר די דורות הבאים אז א איד דארף צו וויסן אז אויך ווען ער זעט אז זיינע תפילות ווערן נישט נתקבל‬ ‫זאל ער זיך נישט מייאש זיין פון דאווענען נאר ווייטער בעטן און בעטן צו השי"ת‪.‬‬ ‫[תפארת שלמה]‬ ‫‪27‬‬ ‫טייטלבוים‬ ‫הרב שלמה‬ ‫מחשבות‬ ‫יו"ר מכון מחשבת החינוך‬ ‫גליון קפח שנה ה‬ ‫פרשת בה"ב‬ ‫מ"ה!די חסד א ריכטיגע חסד?‬ ‫וועןונחנואיז‬ ‫מ"ה ה' אלוקיך דורש‬ ‫מעמך? ‪-‬‬ ‫נאך א דריטע וועג פון א מחשבה וואס ס'לוינט‬ ‫לעצטע וואך האט כלל ישראל מיט געלעבט‬ ‫סוף פרשת בחוקותי נאך די שווערע תוכחה שרייב אונז‬ ‫די תורה די פרשה פון ערכין‪ ,‬דער דין פון א יוד וואס‬ ‫זיך צו טראכטן פון דעם‪.‬‬ ‫א שווערע טראגעדיע ווען פינעף און פערציג‬ ‫נעמט זיך אונטער צו געבן פאר צדקה זיין ערך‪ ,‬זיין ווערט‪.‬‬ ‫יידישע קינדער זענען אום געקומען אויף א‬ ‫*‬ ‫שרעקליכע אופן‪ ,‬אינמיטן די גרויסע הילולא פון‬ ‫וואס האט צו טוהן די פרשה פון ערכין מיט די תוכחה?‬ ‫רבי שמעון בר יוחאי אין מירון‪.‬‬ ‫פארוואס זענען זיי צוזאמען געשטעלט?‬ ‫משה'לה איז זייער א זיסער און לעבעדיגער יינגל‪,‬‬ ‫דער דין פון ערכין איז געזאגט געווארן נאר ביי יודען און‬ ‫ער האט ליב צו פארברענגען מיט זיינע חברים‬ ‫יעדער איינער פרעגט זיך קשיות‪ ,‬פארוואס און‬ ‫צו לאכן און צו שפילען‪ ,‬און אלע חברים האבן‬ ‫מדבר אריין‪.‬‬ ‫נישטהייבט זיך אן מיט די מצוה פון הכנסת אורחים‪ ,‬די‬ ‫נישט ביי גויים‪ ,‬דאס הייסט אז ווען א מענטש נעמט זיך‬ ‫אונטער צו צאלן די ווערט פון א גוי פאר הקדש‪ ,‬נעמט‬ ‫סדרה‬ ‫אונז?‬ ‫וואכעדיגע מען פון‬ ‫דידאס זיין? און וואס וויל‬ ‫אים אויך ליב ווייל ער האט א גוט הארץ און ער‬ ‫און ווי קען זיין אז רבי שמעון'ס זכות האט‬ ‫ווי אזוי קען‬ ‫מען דעם גוי און מ'קוקט וויפיל ער איז ווערט‪ ,‬אויב ער‬ ‫ברענגט אריין א געשמאקע און א לעבעדיגע‬ ‫מגין געווען? און נאך אנדערע פארשידענע‬ ‫דער זעלבער אברהם וואס איז געשטאנען און געבעטן פון דער‬ ‫פאר מיט א גרויסע אריכות די מסירות נפש פון אברהם‬ ‫איז א שטארקער גוי וואס קען גוט שלעפן זאכן און גוט‬ ‫ארבעטן איז ער ווערט מער‪ ,‬און אויב ער איז א קליינער‬ ‫שטעלט אונז‬ ‫אזעלכע סארטן‬ ‫תורהקומען ארויף אין‬ ‫מצב אין כיתה‪.‬‬ ‫קשיות וואס‬ ‫אבער די אלע גוטע מעלות וואס די חברים‬ ‫מצבים‪.‬‬ ‫און א שוואכער וועט מען צאלן אויף אים אסאך ווייניגער‪.‬‬ ‫אויבערשטער זאל ראטעווען סדום‪ ,‬און געזוכט פון אונטער דער ערד‬ ‫יענעם‪,‬‬ ‫פאר‬ ‫אוועקגעבן‬ ‫זיך‬ ‫געוויזן‬ ‫ארויס‬ ‫פון‬‫זיך‬ ‫און‬ ‫האבן‬ ‫אורחים‬ ‫משה'לה‬ ‫אויף‬ ‫הכנסת‬ ‫דערציילן‬ ‫דאס איז ביי א גוי‪ ,‬אבער ביי א יוד ווען איינער זאגט אז‬ ‫פון‬ ‫מצוה‬ ‫די‬ ‫מטבע הבריאה ווען ס'געשעהט א גרויסע‬ ‫צו‬ ‫אבינו‬ ‫אומגליק איז דא צוויי סארטן זאכן וואס מענטשן נאר אין חיידער צווישן די חברים‪ ,‬און ווען‬ ‫ער נעמט זיך אונטער צו צאלן די ווערט פון א יוד פאר‬ ‫פארשידענע עצות מצרף זיין צדיקים וואס זאלן מגין זיין אויף סדום‪ ,‬בעט‬ ‫געוועןנישט אריינצוברענגען‬ ‫פארוואס‬ ‫סיבותאהיים איז ער‬ ‫אלע אנגעקומען‬ ‫משה'לה איז‬ ‫הקדש‪ ,‬דא קוקט מען נישט ווי שטארק ער איז און וויפיל‬ ‫געהאט‬ ‫האט‬ ‫פונקטליך‬ ‫אבינו‬ ‫מברר צו זיין‬ ‫אלע פרטים ווי אזוי איז דאס געשעהן און ווער אינגאנצן א אנדערע יינגעל‪.‬‬ ‫אברהם‬ ‫זאך איז‬ ‫טוהן‪ ,‬די ערשטע‬ ‫כח ער האט‪ ,‬דא איז דא א פרייז וואס די תורה האט‬ ‫נישט אפילו איינמאל פון דער אויבערשטער אפשר קען מען ראטעווען‬ ‫שוואך‬ ‫און‬ ‫קראנק‬ ‫אלט‪,‬‬ ‫א‬ ‫יאהר‬ ‫זייער‬ ‫אין‬ ‫הונדערט‬ ‫געשריבן אז ער מוז צאלן‪ ,‬די גמרא לערנט ארויס פון‬ ‫געוואקסן‬ ‫אויף‬ ‫געווען‬ ‫איז‬ ‫דעם פסוק "בערכך נפשות" – אפילו מנוול ומוכה שחין"‬ ‫משה'לה‬ ‫איז‬ ‫ער‬ ‫וואס?‬ ‫טאג‪,‬‬ ‫מאכן‬ ‫געדארפט‬ ‫יענעם‬ ‫ווער האט‬ ‫געסט‬ ‫איז שולדיג?‬ ‫און ווער האט געדארפט פאלגן וועמען? און מסודר'דיגע שטוב‪ ,‬יעדע זאך האט געהאט א‬ ‫אפילו א אויסגעשלאגענער צובראכענער יוד וועט מען‬ ‫יעדער איינער בויעט זיך אויף ביי זיך אין קאפ‬ ‫ישמעאל‪ ,‬אפשר קען מען אים יא איבערלאזן אינדערהיים און נישט‬ ‫שוועריגקייט‪ ,‬און ס'איז‬ ‫ס'איז‬ ‫און די הייסע טאג האט אויך צוגעגעבן צו די‬ ‫צייט‪,‬‬ ‫א‬ ‫געהאט‬ ‫האט‬ ‫זאך‬ ‫יעדע‬ ‫און‬ ‫צאלן אויף אים די זעלבע פרייז ווי אויף א געזונטער און א‬ ‫פלאץ‬ ‫א מסקנא מיט א קלארע בילד וואס איז דא געווען א צייט צו שפילן און א צייט איינצופאקן‬ ‫שטאררקער מענטש‪ ,‬ווייל דא קוקט מען לויט דעם נפש‬ ‫די שפילערייען‪ ,‬א צייט צו עסן און א צייט צו‬ ‫פון דעם יוד און נישט לויט דעם גוף‪.‬‬ ‫פונקטליך געשעהן‪.‬‬ ‫ארויסשיקן צו די שרעקליכע מדבר וואס ער קען דארט שטארבן‪ .‬ווי אזוי‬ ‫אלע‬ ‫אוועקגעלייגט‬ ‫האט‬ ‫אברהםפלאץ צו‬ ‫אבערצו עסן און א‬ ‫שלאפן‪ ,‬א פלאץ‬‫געסט‪,‬‬ ‫פארוואס טאקע?‬ ‫געווען גיין‬ ‫דאך טאקע נישט‬ ‫די צווייטע זאך וואס קומט גלייך נאך דעם איז‬ ‫צו טרעפן די רוחניות'דיגע סיבה‪ ,‬יעדער איינער שפילען‪ ,‬א פלאץ פאר די שיך און א פלאץ פאר‬ ‫פאסט אריין אזא הנהגה מיט די הנהגת החסד פון אברהם אבינו? נאך‬ ‫געסט‪.‬‬ ‫ווייל א יוד וואס ליידט‪ ,‬א יוד וואס ס'קומען אויף אים‬ ‫און דאס האט משה'לה נישט געקענט‬ ‫יסורים‪ ,‬ווערט נישט ווייניגער‪ ,‬פארקערט ער ווערט מער‬ ‫זוכן די טאש‪,‬‬ ‫געלאפן וואס‬ ‫אוןאיז די עבירה‬ ‫תירוצים וואס‬ ‫וועגן דעם איז דאס געעשעהן‪ ,‬און וועלכע זאך פארטראגן‪.‬‬ ‫זוכט און וויל וויסן‬ ‫אויסגערייניגט און מער חשוב‪ ,‬זיין נפש ווערט נאך מער‬ ‫בפרט ווען ס'איז אן אייגן קינד?‬ ‫מלאכים בעט ער פון דער‬ ‫מאכן לעבעדיג און‬ ‫געהאט צודי‬ ‫געטראפן‬ ‫חשוב נאך ער האט יסורים‪.‬‬ ‫משה'לה האט ליב‬ ‫וועןמיראברהם אבינו האט‬ ‫ממשיך‬ ‫ס'איז‬ ‫מיט אנדערע וואס ווייסן צו טרעפן די רמזים אריין ברענגען א מצב‪ ,‬משה'לה האט נישט ליב‬ ‫וועגן דעם איז די פרשה פון ערכין געשריבן געווארן נאך‬ ‫און‬ ‫זיין‪,‬‬ ‫מחזק‬ ‫פונקטליך מוז'ן‬ ‫גייט‬ ‫דאס‬ ‫אז‬ ‫פריהער‬ ‫געוואוסט‬ ‫שוין‬ ‫וואס מ'האט‬ ‫*‬ ‫האטזיין‪ ,‬ער זאל ווארטן ביז‬ ‫חולה‬ ‫שעות‪ ,‬ער‬ ‫מבקר‬‫סדרים מיט‬ ‫געקומען‬ ‫די תוכחה‪ ,‬אז אויב ס'וועט קומען א יוד א בעל יסורים‬ ‫געהאט צו האלטן‬ ‫און ער וועט טראכטן ביי זיך‪ ,‬אוי וויי‪ ,‬אזוי פיל צרות‬ ‫זייער ליב געהאט אז מ'קען עסן ווען מ'וויל און‬ ‫אויבערשטער וואס איז אים‬ ‫געשעהן און פארוואס‪.‬‬ ‫וואס איך גיי אריבער‪ ,‬וואס בין איך שוין ווערט סתם א‬ ‫שפעט ביינאכט איז בערל אנגעקומען קיין לובלין‪ ,‬די גאנצע שטעטל‬ ‫אזוי שבת לערנט אונז אז‬ ‫גמראאון וויאין‬ ‫די צוויי נטיות פון דעם מענטש שטאמט פון ווי מ'וויל און שפילן מיט וואס מ'וויל‬ ‫דיטוהן אז‬ ‫געסט‪,‬‬ ‫אויסגעשלאגענע הושענא! מסתמא בין איך א גרויסער‬ ‫אינדערהיים‬ ‫זאל מען‬ ‫אבער וואס‬ ‫בעל עברה און וועגן דעם האב איך אזוי פיל צרות‪.‬‬ ‫אריינברענגעןמ'וויל‪,‬די‬ ‫מענטש האט אין זיך א‬ ‫יעדערוועט‬ ‫ווען ער‬ ‫איין נקודה‪,‬‬ ‫נאטורליכע פחד און ער האט מורא אז אפשר איז נישטא קיין פלאץ פאר אזא סארט אויף‬ ‫איז געווען טונקל‪ ,‬אלע מענטשן זענען טיף געשלאפן און ער האט נישט‬ ‫–‬ ‫השכינה"‬ ‫פני‬ ‫מקבלת‬ ‫יותר‬ ‫אורחיםאז‬ ‫הכנסת‬ ‫זאגט אים די תורה קוק דיך נישט אזוי שטארק אראפ‪,‬‬ ‫אינדערהיים‬ ‫וואס זאל מען טוה‬ ‫פירונג‪ ,‬און‬ ‫אויך ווען דו וואלסט אריבער געגאנגען חלילה די גאנצע‬ ‫"גדולה‬ ‫אז ווען ער‬ ‫מעןממילא‬ ‫פאר אים‪,‬‬ ‫פארשטייט שוין ווער ס'איז שולדיג און ווי אזוי איז דא געזעצן און משה'לה האט פיינט געזעצן‪.‬‬ ‫זעט‬ ‫דא אויך‬ ‫פוןגעשהען‬ ‫וועט עס‬ ‫תוכחה ביסטו ווערט‪ ,‬א ווערט פון א געשלאגענער יוד‬ ‫געוואוסט וואו צו גיין‪ ,‬דאס איז די ערשטע מאל וואס ער קומט קיין לובלין‬ ‫שכינה‪.‬‬ ‫דינאך טאג‬ ‫אויפנעמעןטאג‬ ‫מערהאטפון‬ ‫איז מיט גארנישט נישט ווייניגער פון א אנדערער יוד‬ ‫זיך משה'לה געטראפן‬ ‫דאס אריינברענגען געסט איז אזוי‬ ‫די‬ ‫זענען‬ ‫וואס‬ ‫און‬ ‫געשעהן‪,‬‬ ‫פונקטליך‬ ‫איז‬ ‫עבירות וואס האבן דאס גורם געווען‪ ,‬קען ער זיך מיט א גרויסע שוועריגקייט‪ ,‬און מיט שווערע‬ ‫וואס ס'גייט אים גוט‪ ,‬ווייל דער נפש איז די וויכטיגסטע‪.‬‬ ‫בארוהיגן מיט די מסקנא אז ער איז נישט אויף די מלחמות צווישן אים מיט זיינע עלטערן‪ ,‬משה'לה‬ ‫מיט א שליחות פון זיין בעל הבית‪ .‬עס איז זייער וויכטיג אויסצופירן די‬ ‫פונעם בעל שם הקדוש‬ ‫נאמעןגיי אהין‪,‬‬ ‫משה'לה גייאין‬ ‫ברענגט‬ ‫א שטר פון געלד בלייבט די זעלבע ווערט אויך ווען ער‬ ‫נישט‪ ,‬קום אהער‬ ‫איז צוקנייטשט און צוטרויטן ‪ -‬א ווערט פון א יידישע‬‫מאך נישט‪,‬‬ ‫נישט דייוסף‬ ‫יעקב‬ ‫תולדותמאכט‬ ‫בעלי עבירה און ער‬ ‫ליסט פון דידער‬ ‫טעותים‪ ,‬מ'קען ווייטער רוהיג שלאפן ובא לציון א‪.‬א‪.‬וו‪ .‬די אטמאספער אין דערהיים איז געווען‬ ‫נשמה ווערט קיינמאל נישט ווייניגער אויך ווען ס'איז נאך‬ ‫שליחות דאס שנעלסטע וואס איז מעגליך‪ ,‬אבער וואו הייבט מען אן? וואו‬ ‫"גדולה‬ ‫פון‬ ‫כלל‬ ‫די‬ ‫וויסן‬ ‫צו‬ ‫פראבירט אויס‬ ‫וויכטיג‬ ‫עלטערן האבן‬ ‫בכלל‬ ‫אונז‬ ‫א תוכחה‪.‬‬ ‫אנגעצויגן‪ ,‬די‬ ‫איז‬ ‫זייער‬ ‫פארוואס‬ ‫מיר קומען נישט פארשטעלן דא וואס איז צו לערנען משה'לה ווי אזוי זיך צו פירן ריכטיג‪,‬‬ ‫פרעגט‪,‬‬ ‫גואל‪.‬וואס‬ ‫"בערכך נפשות להשם"‬ ‫מילא ווען מיר וואלטן א גוטן שבת‬ ‫יותרדער מקבלת פני השכינה"?‬ ‫וואס‬ ‫פארשטיין‬ ‫געקענט‬ ‫נישט‬ ‫האט‬ ‫משה'לה‬ ‫אורחים טאקע‬‫סיבה און וואס וויל‬ ‫הכנסת‬ ‫די ריכטיגע‬ ‫גייט מען יעצט? ער איז די ערשטע מאל אין לובלין און ער קען נישט דער‬ ‫אייבישטער פון אונז מיר ווילן דא פארשטעלן מ'וויל פון אים‪ ,‬די עלטערן האבן אים אנגעשריגן‬ ‫שטאט‪.‬‬ ‫געשטאנען אין די מדרגה פון קבלת פני השכינה און מיר האבן א ספק‬ ‫וואס צו טון‪ ,‬פארשטייט מען פארוואס מ'דארף אונז דאס לערנען‪ ,‬אבער‬ ‫בערל האט זיך ארומגעדרייט פון איין געסל צום אנדערן‪ ,‬די קעלט‬ ‫מיר ווייסן דאך אפילו נישט וואס דאס מיינט קבלת פני השכינה‪ ,‬מיר האבן‬ ‫האט אים נישט געלאזט קיין מנוחה‪ ,‬די אויגן האבן געברענט פון מידקייט‪,‬‬ ‫דאך נישט די ספקות‪ ,‬איז וואס איז וויכטיג חז"ל זאלן אונז אויסלערנען די‬ ‫ער האט געזוכט א ווינקל וואו ער קען זיך אראפלייגן שלאפן אן צו ווערן‬ ‫וויכטיגע נקודה?‬ ‫געפרוירן פון די קעלט‪.‬‬ ‫שפעטער אין די פרשה טרעפן מיר זיך מיט אנשי סדום‪ ,‬די מענטשן‬ ‫פונדערווייטנס האט ער באמערקט א קליינע ליכטיגקייט וואס שטראלט‬ ‫וואס זענען געווען פונקט די פארקערטע זאך פון אברהם אבינו‪ ,‬מענטשן‬ ‫ארויס פון א הויז‪ ,‬ער איז שנעל צוגעלאפן צו יענעם הויז‪ ,‬שטילערהייט‬ ‫וואס האבן געמאכט געזעצן קעגן הכנסת אורחים‪ ,‬מענטשן וואס דאס‬ ‫האט ער זיך דערנענטערט און אריינגעקוקט פון די שפאלטן צו זען ווער‬ ‫געבן פאר יענעם איז געווען ביי זיי אן עבירה און די גאנצע לעבן האט זיך‬ ‫עס וואוינט דארט און געזען א איד מיט א שיינעם הדרת פנים זיצט און‬ ‫געדרייט נאר וויאזוי מ'קען אוועק טרייבן פרעמדע מענטשן זאלן נישט‬ ‫לערנט‪.‬‬ ‫אנרירן און נישט הנאה האבן פון זייער פארמעגן‪ ,‬לכאורה וואלט אברהם‬ ‫וויאזוי קען איך שטערן א איד פון לערנען – האט בערל געטראכט ביי‬ ‫אבינו געדארפט זיין דער ערשטער מענטש וואס דארף דאווענען זיי זאלן‬ ‫זיך‪ ,‬אפשר וועל איך זוכן אן אנדערע פלאץ וואו ס'איז דא נאך איינער וואס‬ ‫שטארבן און זיי זאלן אפגעמעקט ווערן פון די וועלט‪ ,‬און למעשה טרעפן‬ ‫שלאפט נישט‪.‬‬ ‫מיר אין די פרשה ווי אזוי אברהם אבינו לייגט אריין כוחות און בעט און‬ ‫אבער די קאלטע ווינטן וואס האבן אנגעהויבן צו בלאזן האבן אים‬ ‫זוכט פארשידענע חשבונות ווי אזוי מ'זאל זיי קענען ראטעווען‪ ,‬וואס האט‬ ‫געגעבן צו פארשטיין אז ער מוז קלאפן אויפ'ן טיר אויב ער וויל נישט‬ ‫אים דאס אויסגעפעלט? צו וואס האט ער זיי געדארפט האבן?‬ ‫געפרוירן ווערן אינדרויסן‪.‬‬ ‫שפעטער אין די פרשה טרעפן מיר נאך א מעשה וואס מאכט נאך‬ ‫נאך א לאנגע צייט פון קלאפן האט זיך דער איד אויפגעכאפט פון די‬ ‫שווערער די גאנצע ענין‪ ,‬ותרא שרה את ישמעאל מצחק" שרה זעט‬ ‫סוגיא‪ ,‬צוגעגאנגען צום טיר און אריינגענומען בערל מיט א ברייטן שלום‬ ‫ווי אזוי ישמעאל מאכט ליצנות און טשעפעט יצחק‪ ,‬און זי זאגט פאר‬ ‫עליכם‪.‬‬ ‫אברהם "גרש את בן האמה הזאת" ווארף ארויס ישמעאל פון דא‪ ,‬איך‬ ‫דער איד איז צוגעלאפן צום פייער‪ ,‬ער האט געשטעלט אויפקאכן‬ ‫בין נישט מסכים ער זאל דא וואוינען‪ ,‬אברהם געפעלט עס נישט און דער‬ ‫א קעסל מיט וואסער‪ ,‬און זיך געזעצט צוזאמען מיטן גאסט טרינקען א‬ ‫אויבערשטער זאגט פאר אברהם‪ ,‬טו וואס שרה בעט פון דיר‪ ,‬אברהם‬ ‫ווארימע טרינק‪.‬‬ ‫טראכט נישט צוויי מאל און ער טרייבט ארויס ישמעאל פון זיין שטוב אין‬ ‫‪28‬‬ ‫דער רבי נישט חשוב'ער?"‬ ‫"פון וואו קומט א איד?" האט ער געפרעגט בערל‪.‬‬ ‫"שוין אסאך צייט‪ ",‬האט אים דער רבי געענטפערט‪" .‬וואס איך בין‬ ‫"איך קום פון די אנדערע שטאט‪ ,‬איך האב א שליחות צו דער הייליגער‬ ‫מתפלל‪ ,‬איך זאל זוכה זיין צו מקיים זיין די מצוה פון הכנסת אורחים‪ ,‬איך‬ ‫רבי דער חוזה פון לובלין‪ ,‬און איך וויל עס אויספירן וואס שנעלער מעגליך‪".‬‬ ‫זאל קענען אריינברענגען א גאסט ביי מיר און שטוב און אים באדינען‬ ‫"וואס איז געשען?" האט זיך דער איד אינטערעסירט‪.‬‬ ‫ריכטיג‪ ,‬אבער ליידער בין אין קיינמאל נישט זוכה צו דעם‪ ,‬קיינער לאזט זיך‬ ‫"די פרוי פון מיין בעל הבית איז זייער קראנק‪ ",‬האט בערל געענטפערט‪.‬‬ ‫נישט באדינען פון מיר‪.‬‬ ‫"און ער האט מיר געשיקט בעטן א ברכה פון דער הייליגער חוזה זי זאל‬ ‫"אבער ב"ה אז מיינע תפילות זענען אנגענומען געווארן און איך האב‬ ‫האבן א ישועה‪".‬‬ ‫באקומען א גאסט‪ ,‬וואס האט זיך געלאזט באדינען און איך האב געקענט‬ ‫"ווער איז דיין בעל הבית?" האט ער אים אויסגעפרעגט‪.‬‬ ‫מקיים זיין ריכטיג די מצוה פון הכנסת אורחים‪ ,‬וויאזוי פאלט דיר איין אז‬ ‫בערל האט דערציילט איבער זיין בעל הבית און ארויסגענומען אים צו‬ ‫איך זאל פארפאסן די געלעגנהייט‪".‬‬ ‫ווייזן די קוויטל וואס דער בעל הבית האט מיטגעשיקט צום רבי'ן‪.‬‬ ‫*‬ ‫"איך מיין אז יעצט איז נישט די צייט צו גיין צום רבי'ן‪ ",‬האט אים דער‬ ‫מדת החסד איז זייער א וויכטיגע מדה‪ ,‬דאס איז איינע פון די עמודים‬ ‫איד געזאגט‪" .‬קום שלאף ביי מיר און אינדערפרי וועל איך דיר נעמען צום‬ ‫וואס דער וועלט שטייט אויף דעם‪ ,‬און הכנסת אורחים איז א חלק פון‬ ‫רבי'ן‪".‬‬ ‫די מצוה וואס דאס איז א חסד בגופו און בממונו‪ ,‬אברהם אבינו וואס איז‬ ‫"אבער ווי ס'זעט אויס דארפסטו ערשט עפעס עסן‪ ",‬האט דער איד זיך‬ ‫געווען עמוד החסד האט זיך מוסר נפש געווען פאר די מצוה פון חסד און‬ ‫אנגערופן און שוין צוגעגאנגען צום פייער‪ ,‬פארגרעסערט די פייער און זיך‬ ‫פון הכנסת אורחים‪ ,‬מיר פארשטייען נישט אין די חלק הנסתר פון יעדע‬ ‫געשטעלט אנווארעמען עסן פארן גאסט‪.‬‬ ‫מצוה אבער פון די פעולות וואס אברהם האט געטון און וויאזוי ער איז‬ ‫ארומגעלאפן מיט מסירות נפש אין זיינע שווערסטע צייטן אריינצוברענגען‬ ‫"איך וויל אייך נישט מטריח זיין‪ ",‬האט זיך בערל פארענטפערט‪" .‬איר‬ ‫געסט‪ ,‬פון דעם אליין – זאגט דער חידושי הרי"ם – קען מען פארשטיין די‬ ‫זענט דאך געווען אינמיטן לערנען‪".‬‬ ‫גרויסקייט פון די מצוה‪.‬‬ ‫"און וואס איז מיט הכנסת אורחים?" רופט זיך אן דער איד‪" .‬ס'קומט‬ ‫אויך אין אונזערע דורות און אויך ביי א מענטש וואס האט נישט וואו‬ ‫מיר נישט צו האבן א זכות פון הכנסת אורחים?!"‬ ‫אריינצוברענגען א גאסט אין שטוב איז דא די מצוה פון הכנסת אורחים‪,‬‬ ‫דער איד האט אים צוגעגרייט א באקוועמע בעט‪ ,‬און אים צוגעשטעלט‬ ‫מיט געבן פאר יענעם א גוט געפיל‪ ,‬מיט מקרב זיין א מענטש וואס שפירט‬ ‫אלעס וואס ער דארף ער זאל זיך קענען גוט אויסשלאפן‪.‬‬ ‫זיך פרעמד‪ ,‬און אויף דעם זאגן חז"ל "גדולה הכנסת אורחים יותר מקבלת‬ ‫ווען דער גבאי איז אריין געקומען אינדערפרי צום רבי'ן‪ ,‬האט ער‬ ‫פני השכינה"‪.‬‬ ‫געטראפן א פרעמדער מענטש ליגן אויפן רבינ'ס בעט‪.‬‬ ‫יעדער מענטש האט זיין מדרגה פון זיין קבלת פני השכינה‪ ,‬יעדער‬ ‫דער רבי האט אים געוויזן מיטן פינגער ער זאל זיין שטיל און ארויסגיין‬ ‫מענטש אין זיין רוחניות'דיגע פלאץ דארט איז זיין קבלת פני השכינה‪ ,‬ווען‬ ‫פון שטוב‪ ,‬נישט צו שטערן די שלאף פון דער גאסט וואס איז זייער‬ ‫ס'קומט צו העלפן יענעם ווען ס'קומט צו מקרב זיין יענעם‪ ,‬ווען ס'קומט צו‬ ‫אויסגעמוטשעט פון זיין וועג‪.‬‬ ‫לערנען מיט א שוואכערער חברותא וכדומה‪ ,‬דארט דערמאנט זיך אסאך‬ ‫"דו קענסט אהיימגיין ביז איך וועל דיך לאזן רופן‪ ",‬האט דער הייליגער‬ ‫מאל דער יצר הרע און קומט צום מענטש מיט א טענה‪ ,‬ברענג נישט‬ ‫חוזה געזאגט פאר דעם גבאי‪.‬‬ ‫אריין יענעם צו דיר אין שטוב ער וועט דיר צושטערן דיין לערנען‪ ,‬זיי אים‬ ‫שפעט אינדערפרי האט זיך בערל אויפגעכאפט דערשראקן‪.‬‬ ‫נישט מקרב ער וועט דיר שטערן דיין געהויבענקייט וואס דו ווילסט יעצט‬ ‫"אוי‪ ,‬ס'איז שוין אזוי שפעט‪ ",‬האט זיך בערל צושריגן‪" .‬איך האב שוין‬ ‫דארט אנקומען‪ ,‬קעגן די אלע תירוצים זאגן אונז חז"ל ווען ס'קומט צו‬ ‫געמוזט זיין ביים רבי'ן און שוין זיין אויפן וועג צוריק צו מיין בעל הבית‪ ,‬מיין‬ ‫העלפן יענעם ווען ס'קומט הכנסת אורחים זאלסטו וויסן אז גדולה הכנסת‬ ‫בעל הבית וועט זיכער זיין בייז אויף מיר אז איך בין נאך נישט צוריקגעקומען‬ ‫אורחים געבן פאר יענעם איז אין א גרעסערע מדרגה פון דיין התעלות‬ ‫צו אים מיט דער רבי'ס ברכה‪".‬‬ ‫וואס דו קענסט דיך יעצט דערהייבן‪.‬‬ ‫"הער מיך צו‪ ",‬האט אים דער רבי געזאגט‪" .‬דו קענסט נישט ארויסגיין‬ ‫און וויבאלד אז דאס איז געווען די מדה פון אברהם אבינו איז נישט קיין‬ ‫אויפן וועג אן א ריכטיגע פרישטאג‪ ,‬איך וועל דיר צוגרייטן דא צו עסן‪,‬‬ ‫וואונדער ווי ער האט זיך אזוי שטארק געבעטן פאר די הצלה פון סדום‪ ,‬זיי‬ ‫און ביז דערווייל ווען דו דאוונסט און עסט פרישטאג וועל איך נעמען דיין‬ ‫זענען טאקע נישט געגאנגען אויף זיין וועג‪ ,‬זיי זענען טאקע נישט געווען‬ ‫קוויטל‪ ,‬איך וועל גיין צום רבי'ן און איך וועל דיר ברענגען דעם רבי'נס‬ ‫פון זיין פארטיי‪ ,‬און אפילו אויסגעשפעט פון אים אויף וואס ער טוט‪,‬‬ ‫תשובה‪ ,‬אזוי וועסטו קענען גלייך אהיימפארן‪".‬‬ ‫אבער אברהם אבינו דער איש החסד האט נישט געטראכט אויב דאס‬ ‫דער הייליגער חוזה האט געלאזט דעם גאסט אליין און ארויס פון שטוב‪.‬‬ ‫שטימט מיט זיין השקפה‪ ,‬אויב יענער איז אין א צרה אויב יענער דארף‬ ‫הילף וועט ער טון אלעס וואס מ'דארף יענעם צו ראטעווען‪.‬‬ ‫נאך א קורצע צייט איז ער צוריקגעקומען און געזאגט פאר בערל‪:‬‬ ‫אבער דאס אלעס איז גוט נאר ווען ס'קומט נישט צושטערן די‬ ‫"דער רבי האט געזען די קוויטל און געזאגט אז ס'איז נישט וואס צו‬ ‫אידישע וועג‪ ,‬דאס אלעס איז חשוב ווען מ'שלעפט זיך נישט נאך‬ ‫זארגן‪ ,‬אלעס איז בסדר‪ ,‬און שוין נעכטן ביינאכט האט זי געהאט די ישועה‪,‬‬ ‫יענעם צו שלעכטע מעשים‪ ,‬אבער ווען ער האט געזען אז ישמעאל‬ ‫דו קענסט אהיימפארן רואיג לחיים ולשלום‪".‬‬ ‫איז "מצחק"‪ ,‬אז ישמעאל מאכט ליצנות פון די עבודה וואס ער האט‬ ‫נאך ווען בערל איז ארויס אויפן וועג האט דער רבי געלאזט רופן דעם‬ ‫געזען ביי יצחק‪ ,‬ווען ישמעאל איז מצחק און טוט אלע עבירות וואס‬ ‫גבאי צוריק‪.‬‬ ‫ער קען נאר מיט א קאלטקייט און א געשפעט‪ ,‬ווען ס'איז דא א סכנה‬ ‫"רבי לעבן איך וויל פארשטיין‪ ",‬האט דער גבאי געפרעגט‪" .‬תורה היא‬ ‫אז ער וועט שלעפן יצחק אויף א שלעכטע וועג‪ ,‬דעמאלטס האט‬ ‫וללמוד אני צריך‪ - ,‬פארוואס האט דער רבי זיך געלאזט אזוי צושטערן די‬ ‫אברהם אוועקגעלייגט זיין גרויסע מדת החסד און פארקוקט אלע‬ ‫עבודה און זיך געשטעלט באדינען א פרעמדער גאסט‪ ,‬איז די עבודה פון‬ ‫‪29‬‬ ‫צוואנציג יאר צוריק – האט ער דערציילט – בין איך געווען א ישיבה‬ ‫חשבונות און ארויסגעווארפן ישמעאל פון זיין שטוב אין מדבר אריין‪.‬‬ ‫בחור‪ ,‬איך האב געלערנט אין ראדין ביים חפץ חיים‪.‬‬ ‫אברהם דער עמוד החסד האט געטון חסד און הכנסת אורחים‬ ‫איך בין שוין דעמאלטס נישט געווען ווי ס'דארף צו זיין‪ ,‬איך האב‬ ‫מיט יעדער איינער‪ ,‬אויך ווען זיי זענען געווען רשעים און געגאנגען די‬ ‫מיך געחבר'ט מיט ציוניסטישע עסקנים וואס האבן אראפגעפירט‬ ‫פארקערטע וועג‪ ,‬אויך ווען דאס האט אים אפגעהאלטן פון קבלת פני‬ ‫אסאך אידישע קינדער פון די אמת'דיגע וועג‪ ,‬און ווען די ישיבה האט‬ ‫השכינה‪ ,‬אבער חלילה נישט אויף די חשבון פון די אידישקייט פון זיינע‬ ‫געזען וואס ס'גייט פאר מיט מיר‪ ,‬און אז איך מאך קאליע אנדערע‬ ‫קינדער‪ ,‬חלילה נישט אויף די חשבון פון מזלזל זיין אין תורה ומצוות‪.‬‬ ‫בחורים האט מען מחליט געווען מיר ארויסצואווארפן פון די ישיבה‪.‬‬ ‫*‬ ‫פינף אזייגער נאכמיטאג האט מיר דער חפץ חיים אריינגערופן אין זיין‬ ‫זייער שווערע צייטן זענען אריבער אויף דער אידישער ישוב אין ארץ‬ ‫צימער געהייסן פאקן מיינע פעקלעך און פארלאזן די ישיבה‪.‬‬ ‫ישראל‪ ,‬די ציונים האבן פרובירט אויסצורייסן יעדע זכר פון אידישקייט‪,‬‬ ‫האלב זעקס בין איך געשטאנען אינדרויסן פון די ישיבה מיט מיין קליינע‬ ‫ערליכע אידן האבן געהאט אסאך שוועריגקייטן צו היטן תורה ומצוות און‬ ‫פעקל קליידער‪ ,‬ס'איז געווען טונקל און קאלט‪ ,‬און איך האב נישט געהאט‬ ‫אויפצושטעלן אידישע מוסדות בדרך התורה והיראה‪ ,‬יעדע פלאץ וואס‬ ‫וואו צו גיין‪ ,‬די לעצטע וואגן ארויס פון די דארף צו די באן סטאנציע איז‬ ‫מ'האט פראבירט אויפצושטעלן א היימישע מוסד האבן זיך די ציונים‬ ‫שוין אוועקגעפארן‪ ,‬קיינער וועט מיר נישט אריינלאזן דא אין שטוב נאך‬ ‫אריינגעמישט און פראבירט צו צושטערן‪.‬‬ ‫וואס מ'ווייסט אז איך בין ארויסגעווארפן פון ישיבה‪.‬‬ ‫אין די שטאט פתח תקוה האבן זיך צוזאמגענומען אפאר עסקנים און‬ ‫וואס טוט מען? וואו גייט מען?‬ ‫געוואלט אויפשטעלן א היימישע מוסד‪ ,‬אין די שטאט האבן געוואוינט‬ ‫אסאך אידישע קינדער וואס ס'איז געווען א סכנה אז זיי וועלן ווערן‬ ‫אזוי שטייענדיג און טראכטנדיג וואס צו טון‪ ,‬איז דער חפץ חיים ארויס‬ ‫פארשלעפט צו זייערע מוסדות אויב מ'וועט נישט האבן פאר זיי א‬ ‫פון ישיבה‪.‬‬ ‫ריכטיגע היימישע מוסד‪.‬‬ ‫ער קומט צו צו מיר‪ ,‬לייגט זיין האנט אויף מיין אקסל‪ ,‬און פרעגט מיט‬ ‫וויאזוי וועט מען דאס קענען אויספירן אן רשות פון די שטאט – האבן‬ ‫זארג‪" :‬וואו גייסטו שלאפן היינט ביינאכט?"‬ ‫די עסקנים געבראכן קאפ‪.‬‬ ‫"איך ווייס טאקע נישט‪ ",‬האב איך געענטפערט‪.‬‬ ‫"לאמיר צוזאם שטעלן א דעלעגאציע‪ ",‬האט איינער פארגעשלאגן‪.‬‬ ‫דער חפץ חיים טראכט א מינוט און רופט זיך אן‪" ,‬אין ישיבה טארסטו‬ ‫"און לאמיר ארויפגיין צום בירגערמייסטער רעדן מיט אים‪ ,‬מ'זאגט אז‬ ‫נישט אריינגיין‪ ,‬אנדערע מענטשן וועלן דיר אויך נישט אריינלאזן‪ ,‬נו‪ ,‬אויב‬ ‫ער שטאמט פון א היימישע משפחה‪ ,‬אפשר איז נאך געבליבן אביסל‬ ‫אזוי קום מיט מיר‪".‬‬ ‫ווייכקייט אין זיין הארץ‪".‬‬ ‫דער חפץ חיים האט מיר גענומען צו זיך אהיים און מיר געגעבן די צימער‬ ‫ווען די משלחת איז ארויפגעקומען צום בירגערמייסטער האבן זיי‬ ‫אויבן צו שלאפן ביז אינדערפרי‪.‬‬ ‫זיך זייער געוואונדערט פון זיין ווארימע קבלת פנים‪.‬‬ ‫אינמיטן די נאכט‪ ,‬דער חפץ חיים קומט ארויף אויבן‪ ,‬איך האב נישט‬ ‫"וואס קען איך אייך העלפן?" האט ער זיי געפרעגט מיט א שמייכל‪.‬‬ ‫געקענט איינשלאפן‪ ,‬איך האב געפלאנט מיין ווייטערדיגע לעבן‪ ,‬אבער‬ ‫"מיר ווילן אויפשטעלן א היימישע תלמוד תורה דא אין שטאט‪,‬‬ ‫איך האב מיך געמאכט שלאפעדיג‪.‬‬ ‫מיר האבן אסאך משפחות וואס זענען זייער אינטערעסירט אין דעם‪".‬‬ ‫און איך זע וויאזוי דער חפץ חיים קומט אריין אין צימער‪ ,‬קוקט אויב די‬ ‫"איר קענט רואיגערהייט אויפשטעלן א מוסד‪ ",‬האט ער זיי גלייך‬ ‫פענסטערס זענען גוט פארמאכט‪ ,‬ער קוקט אויף מיר און באמערקט אז‬ ‫געענטפערט‪" .‬און וואס איר דארפט זאלט איר קומען צו מיר און איך‬ ‫איך ציטער‪ ,‬ער האט מסתמא פארשטאנען אז ס'איז מיר קאלט‪.‬‬ ‫וועל אייך שטיין צו הילף‪".‬‬ ‫דער חפץ חיים האט אויסגעטון זיין מאנטל און מיר צוגעדעקט ס'זאל‬ ‫די עסקנים האבן פארלוירן די ווערטער פון מויל‪ ,‬זיי האבן נישט‬ ‫מיר זיין ווארעם ביינאכט‪.‬‬ ‫גע'חלומ'ט צו באקומען וואס זיי בעטן אזוי שנעל און אזוי גרינג‪ ,‬זיי‬ ‫אינדערפרי האט ער מיר פארשיקט פון זיין שטוב‪ ,‬און איך בין געגאנגען‬ ‫האבן נישט געהאט די ווערטער אים צו באדאנקען‪ ,‬און געבליבן שטיין‬ ‫צו וואו איך בין געגאנגען‪.‬‬ ‫פאר אים מיט אפענע מיילער‪.‬‬ ‫איך בין טאקע געווען פארפוילט‪ ,‬איך בין טאקע געווען פארדארבן און‬ ‫"איך זע אז איר וואונדערט זיך וויאזוי איך האב אייך אזוי שנעל‬ ‫ער איז געווען גערעכט אז ער האט מיר ארויסגעווארפן פון ישיבה‪ ,‬אבער‬ ‫נאכגעגעבן‪ ",‬רופט זיך אן דער בירגערמייסטער מיט א שמייכל‪.‬‬ ‫די מאנטל וואס ער האט ארויפגעלייגט אויף מיר‪ ,‬האט מיר אנגעווארעמט‬ ‫"ס'איז טאקע נישט לויט די השקפה פון אונזער ציוניסטישע וועג‪,‬‬ ‫מיין הארץ וואס איז געבליבן ביז היינט ווארעם פאר יעדער איינער וואס‬ ‫אבער זעצט אייך אוועק און איך וועל אייך דערציילן פארוואס איך‬ ‫איז אן ערליכער איד‪.‬‬ ‫טו עס‪".‬‬ ‫גענומען פונעם ספר 'מחשבות' על התורה‬ ‫צו באקומען דעם פולן גליון "מחשבות" שיקט אן אימעיל צום מערכת‬ ‫‪30‬‬ 31 ‫ִישי לְמִילָת ֹו הָי ָה‬ ‫של ׁ ִ‬ ‫אלָיו ה' – יוֹם ׁ ְ‬ ‫וַּי ֵרָ א ֵ‬ ‫איבערזיכט איבער די‬ ‫די מקורות פון פראווען‬ ‫גרויסקייט פון פראווען א‬ ‫סעודת‬ ‫א סעודה ביום שלישי‬ ‫למילה ‪ //‬די גאר‬ ‫שטארקע סגולות ‪//‬‬ ‫דער באשעפער אליין‬ ‫קומט צום סעודה‬ ‫שלישי‬ ‫‪ //‬וועלכע טאג איז‬ ‫די שלישי למילה?‬ ‫קען מען מאכן די‬ ‫סעודה אויך יארן‬ ‫למילה‬ ‫שפעטער? ‪ //‬און נאך‬ ‫אינטערעסאנטע ענינים‬ ‫ב ּתוֹך ְ‬ ‫‪ //‬נ ֹודֶה לְשִׁ מְך ָ ְ‬ ‫אֱמּונ ַי‬ ‫ווערט געברענגט אז ווען מען טוט‬ ‫די הייליגע צדיקים אונז אנגעצייגט און‬ ‫פעולות לטובה פארן קינד בעת היולדו‪,‬‬ ‫מגלה געווען די סודות ווען עס איז די‬ ‫ַשלִישִׁ י‬ ‫ב ּיוֹם ה ׁ ְ‬‫ַ‬ ‫בלייבט די השפעה טובה אויף אלע יארן‬ ‫ריכטיגע צייט צו מאכן א נחת רוח פארן‬ ‫י ְקִ מֵנּו וְנִחְי ֶה‬ ‫שפעטער‪.‬‬ ‫בורא כל עולמים דורך מאכן א 'סעודה'‬ ‫לכבוד די מצוה‪ ,‬און דאס איז דוקא די‬ ‫פנ ָיו‬‫לְ ָ‬ ‫דער יסוד פון פראווען א סעודת‬ ‫ערשטע מקור –‬ ‫דריטע טאג נאך די מצות מילה‪.‬‬ ‫שלישי למילה איז געבויט אויפן ענין‬ ‫אויף אט די מצוה זאגן די הייליגע‬ ‫פרשת וירא‬ ‫חז"ל אז "קיבלו עליהם בשמחה"‬ ‫פון "שמחה של מצוה"; א גליקליכער‬ ‫די ערשטע מקור צו מאכן א סעודת‬ ‫און "עדיין עושים אותה בשמחה"‪,‬‬ ‫טאטע פריידט זיך אויף די זכי' אז ער‬ ‫שלישי למילה זעט מען אין די תורה‬ ‫דעריבער איז עס משפיע שמחה אויף‬ ‫האט זוכה געווען צו עוסק זיין אין א‬ ‫הקדושה‪ ,‬טאקע אין די וואכעדיגע סדרה‪.‬‬ ‫די גאנצע משפחה‪ ,‬בפרט אויפן רך‬ ‫מצות עשה דאורייתא און אריינברענגען‬ ‫אין פסוק שטייט "וירא אליו ה' באלוני‬ ‫הנימול‪ ,‬וואס ווערט נשפע לכל ימי חייו‬ ‫זיין ליכטיג קינד בבריתו של אברהם‬ ‫ממרא" ‪ -‬דער רבונו של עולם האט זיך‬ ‫און דורי דורות ווייטער‪ .‬אין די ספה"ק‬ ‫אבינו – וואס אויף דעם ארויף האבן‬ ‫‪32‬‬ ‫פון גדולי ישראל‪ ,‬ראשונים כמלאכים‬ ‫טאג נאכן ברית מילה‪ ,‬האט הקב"ה‬ ‫באוויזן צו אברהם אבינו נאכדעם וואס‬ ‫וצדיקי הדורות‪ ,‬מורא'דיגע אויסדרוקן‬ ‫ארויסגענומען די זון פון איר האלטער‬ ‫ער האט געהאט דורכגעפירט די ברית‬ ‫איבער די גרויסקייט פון דעם הייליגן‬ ‫עס זאל זיין שטארק הייס‪ ,‬כדי נישט‬ ‫מילה‪ ,‬און ווי רש"י ברענגט אראפ אויפן‬ ‫סעודה‪ ,‬וואס מיר וועלן אראפברענגען‬ ‫מטריח צו זיין אברהם אבינו מיטן עסק‬ ‫פלאץ‪ ,‬איז עס געווען דער דריטער טאג‬ ‫אייניגע פון זיי און ציטירן זייערע הייליגע‬ ‫פון הכנסת אורחים אינעם יום שלישי‬ ‫פונעם ברית; "יום שלישי למילתו"‪,‬‬ ‫ווערטער‪.‬‬ ‫למילה‪.‬‬ ‫ווען הקב"ה איז געקומען אים באזוכן‪,‬‬ ‫דער גרויסער תלמיד פון מהרש"ל‪,‬‬ ‫און שפעטער דערציילט אונז די תורה‬ ‫וואס איז באקאנט אלס דער "מטה‬ ‫איבער די סעודה וואס אברהם אבינו‬ ‫משה"‪ ,‬שרייבט אין זיין ספר הנהגת‬ ‫מקובל ביי כלל‬ ‫האט אין דעם טאג צוגעשטעלט פאר‬ ‫מהרש"ל (אות נ)‪ :‬מיין רבי דער מהרש"ל‬ ‫ישראל אין‬ ‫די מלאכים‪.‬‬ ‫רש"י הק' ברענגט עס אראפ פון‬ ‫האט געזאגט‪ ,‬אז ס'איז גרעסער די‬ ‫סעודה של מצוה פון שלישי למילה פון‬ ‫אלע דורות‬ ‫די גמרא אין מסכת בבא מציעא (דף‬ ‫דעם יום המילה אליינס‪ ,‬און ער איז‬ ‫ווייטער במשך הדורות זעט מען‬ ‫פו‪ ):‬וואו עס שטייט אז דער דריטער‬ ‫‪33‬‬ ‫מסביר דער ענין‪ ,‬ווייל סעודת שלישי‬ ‫למילה שטייט ארויס קלאר אין די‬ ‫תורה‪ ,‬אז אברהם אבינו האט געמאכט‬ ‫א גרויסע סעודה פאר די מלאכים‬ ‫אינעם דריטן טאג פון זיין ברית מילה‪,‬‬ ‫ווידער די יום המילה לערנט מען ארויס‬ ‫דורך א רמז‪ ,‬און אזוי האט ער געהערט‬ ‫פון זיין שווער רבי קלונימוס‪.‬‬ ‫אין ספר טעמי המנהגים ברעגט ער‬ ‫צו דעם מאמר פון ספר נגיד ומצוה‬ ‫מיט א לשון 'חיוב'‪ ,‬מיט דעם לשון‪:‬‬ ‫"דער הייליגער מהרש"ל האט געזאגט‬ ‫אין נאמען פון זיין זיידן‪ ,‬אז עס איז א‬ ‫גרעסערע 'חיוב' צו מאכן א סעודת‬ ‫שלישי למילה ווי א סעודת ברית מילה‪,‬‬ ‫ווייל אויף די סעודת ברית איז נאר דא‬ ‫א רמז אין די תורה‪ ,‬ווידער די סעודה‬ ‫פילע צדיקים וקדושי עליון פלעגן‬ ‫פון שלישי למילה שטייט ארויס בפירוש‬ ‫פראווען די סעודת שלישי למילה ברוב‬ ‫אין דריטן טאג‬ ‫אין די תורה אז אברהם אבינו האט דאס‬ ‫עם הדרת מלך אויף א גרויסן פארנעם‪.‬‬ ‫קומט השי"ת‬ ‫געמאכט''‪.‬‬ ‫אין ילקוט אוהב ישראל ווערט‬ ‫אליינס‬ ‫דער הייליגער יעב"ץ שרייבט אין‬ ‫געברענגט אז ביים הייליגן אפטער‬ ‫מגדל עוז (שוקת א‪ ,‬ה‪-‬ו) אז אין דעם‬ ‫דער הייליגער חידושי הרי"ם זצ"ל‬ ‫דריטן טאג איז הקב"ה געקומען באזוכן‬ ‫רב זי"ע פלעגט עס געפראוועט ווערן‬ ‫מיט א געוואלדיגע שמחה און מ'האט‬ ‫האט זייער מחבב געווען דעם 'יום‬ ‫אברהם אבינו‪ ,‬דעריבער גייט מען צוריק‬ ‫דערביי אפגעראכטן א סעודה גדולה און‬ ‫שלישי למילה'‪ .‬ער פלעגט זאגן אז ביים‬ ‫דעם דריטן טאג באזוכן דעם רך הנימול‬ ‫א טיש‪ ,‬אזוי אויך האט דער הייליגער‬ ‫ברית מילה פון אברהם אבינו זענען נאר‬ ‫און מ'מאכט א סעודה‪.‬‬ ‫קאמארנער זי"ע זיך געפירט צו פראווען‬ ‫געווען אבימלך און שם ועבר‪ ,‬אבער ביי‬ ‫און אזוי ווערט געברענגט אין ספר‬ ‫א סעודת שלישי למילה‪.‬‬ ‫שלישי למילה איז הקב"ה אליין בכבודו‬ ‫דרך פקודיך‪ ,‬וואו עס שרייבט דער‬ ‫ובעצמו געקומען זיך משתתף זיין!‬ ‫הייליגער בני יששכר‪ ,‬אז אין פיל מקומות‬ ‫אויף הגאון בעל אבני נזר זצ"ל זאגט‬ ‫מען‪ ,‬אז ער האט זייער מחבב געווען‬ ‫די זעלבע ווערט געברענגט אויפן‬ ‫איז דא וואס זענען מדקדק צו מאכן א‬ ‫די סעודת שלישי למילה‪ ,‬און ער האט‬ ‫הייליגן בת עין זי"ע אין נאמען פון‬ ‫סעודה אינעם דריטן טאג פון די מילה‪,‬‬ ‫געזאגט א טעם פארוואס נאר סעודת‬ ‫הרה"ק הדברי שמואל זצ"ל‪ ,‬אז ער איז‬ ‫און דאס האט א סמך‪ ,‬פון די סעודה‬ ‫שלישי למילה שטייט אין די תורה‬ ‫נישט געגאנגען צו א סעודת ברית מילה‬ ‫וואס אברהם אבינו האט געמאכט פאר‬ ‫בהתגלות‪ ,‬וויבאלד מצות מילה איז‬ ‫ביום המילה‪ ,‬נאר דייקא אויף א סעודת‬ ‫די מלאכים‪ ,‬וואס ס'איז דאן געווען דער‬ ‫בעצם אויף אלע אברים‪ ,‬ווייל אלע‬ ‫שלישי למילה‪ ,‬זאגנדיג אז ביי א ברית‬ ‫דריטער טאג פון זיין מילה‪.‬‬ ‫אברים זענען נכלל אינעם ברית‪ ,‬אבער‬ ‫מילה קומט אליהו הנביא און ביי שלישי‬ ‫אין ספר מעשה יחיאל (פ' וירא אות‬ ‫דאס איז נאר ברמז נישט בהתגלות‪,‬‬ ‫למילה קומט דער באשעפער אליין‪ ,‬ווי‬ ‫יג) ווערט געברענגט‪ ,‬אז הרה"ק רבי‬ ‫דעריבער שטייט די סעודת הברית‬ ‫מיר געפינען ביי אברהם אבינו‪.‬‬ ‫אליעזר מאזיפאלע זצ"ל האט געזאגט‪,‬‬ ‫אויך נאר ברמז אין די תורה‪ .‬אבער‬ ‫דער גורער רבי דער בעל אמרי‬ ‫אז אויך אינעם פסוק 'ויעש אברהם‬ ‫ביום שלישי למילה וואס דעמאלט‬ ‫אמת זצ"ל האט געזאגט‪ ,‬אז ביי יעדן‬ ‫משתה גדול ביום הגמל את יצחק' –‬ ‫שפירן שוין אלע אברים דעם ווייטאג‪,‬‬ ‫ברית קומט אליהו הנביא‪ ,‬און ביי יעדע‬ ‫וואס תוספות ברענגט דערויף דעם רמז‬ ‫קומט אויס אז די מצוה ווערט דעמאלט‬ ‫שלישי למילה קומט אברהם אבינו ע"ה‪.‬‬ ‫אז ער האט אים גע'מל'עט ביום ה"ג‬ ‫צעשפרייט מיט א התגלות אויף אלע‬ ‫(וואס באטרעפט אכט) – איז אויך מרומז די‬ ‫אברים‪ ,‬דערפאר איז די סעודת שלישי‬ ‫סעודת שלישי למילה 'ביום הג' ‪ -‬מל'‪,‬‬ ‫למילה אויך בגלוי אין די תורה‪.‬‬ ‫ברוב עם‬ ‫און ער האט דאן געפראוועט א משתה‬ ‫ענליך ברענגט זיין זון הרה"ק בעל שם‬ ‫הדרת מלך‬ ‫גדול‪.‬‬ ‫‪34‬‬ ‫פאררעכנט ווי דער קרבן פסח‪ ,‬ווי‬ ‫האט נאך זייער הסתלקות געשאפן דעם‬ ‫משמואל זצ"ל (פרשת וישב) אז דעם דריטן‬ ‫מען זעט ביים ערשטן פסח מצרים אז‬ ‫וואלברוזשער הויף‪.‬‬ ‫טאג ווערט ערשט נתגלה די ווייטאג אין‬ ‫השי"ת אליין איז אראפגעקומען אין‬ ‫אין די הקדמה פון זיין ספר עבודת‬ ‫אלע אברים‪ ,‬דעריבער‪ ,‬אזוי ווי ס'ווערט‬ ‫אידישע הייזער 'וראה את הדם על‬ ‫יששכר שילדערט זיין זון ווי פאלגנד‪:‬‬ ‫נתפשט דער כח פונעם ווייטאג‪ ,‬ווערט‬ ‫המשקוף וגו' ופסח ה' על הפתח ולא יתן‬ ‫ווער קען זאגן און ווער קען דערציילן‪,‬‬ ‫אויך צעשפרייט אין אלע אברים די‬ ‫המשחית לבא אל בתיכם' (שמות יב כג)‪,‬‬ ‫די גרויסע ליכטיגקייט און פרייד‪ ,‬וואס‬ ‫'קדושה' וואס באהערשט דעם קינד‬ ‫און דאס זעלבע איז געווען ביים ערשטן‬ ‫איז געווען אויסגעגאסן אויפן טאטן‬ ‫דורך די הייליגע מצוה פון מילה און אלע‬ ‫שלישי למילה‪ ,‬וואס הקב"ה בכבודו‬ ‫זי"ע ועכי"א‪ ,‬בעת ער איז געווען אויף‬ ‫אברים קריגן דערפון א חיות‪.‬‬ ‫ובעצמו איז אליין געקומען צו אברהם‬ ‫א ברית מילה‪ .‬זיין פנים האט געברענט‬ ‫נאך שרייבט דער שם משמואל‪,‬‬ ‫אבינו מבקר זיין‪ ,‬זעט מען ווי ביידע איז‬ ‫כלפיד אש‪ ,‬עס האט אויסגעקוקט ווי‬ ‫אז ביי די סעודת שלישי למילה האט‬ ‫איין ענין‪.‬‬ ‫ער האט גילוי אליהו‪.‬‬ ‫אברהם אבינו מתקן געווען דעם 'ברית‬ ‫דעריבער פונקט ווי קרבן פסח איז‬ ‫אזוי אויך ביי 'שלישי למילה' איז ער‬ ‫הלשון' דערפאר – אלס רמז ‪ -‬האט ער‬ ‫נאכל בחבורה‪ ,‬איז אויך ראוי ונכון‬ ‫געווען א זריז לדבר מצוה‪ ,‬ער האט‬ ‫געגעבן פאר די מלאכים ג' לשונות ביי‬ ‫אשר יום שלישי למילה יהא ג"כ סעודה‬ ‫געפראוועט א סעודת שלישי למילה‬ ‫די סעודה‪.‬‬ ‫בחבורה‪ ,‬גענוי ווי אברהם אבינו האט‬ ‫מיט גרויס הידור מצוה אזוי ווי ביים‬ ‫מענין זה שרייבט דער מקדש מלך‪,‬‬ ‫געפראוועט די סעודה פאר די מלאכים‬ ‫ברית‪ ,‬ער האט זייער מקפיד געווען אז‬ ‫אז די ‪ 3‬טעג ווערט נתגלה בחינת נפש‪,‬‬ ‫אין זיין יום שלישי למילה‪.‬‬ ‫מ'זאל אויך ביי דעם סעודה צושטעלן‬ ‫רוח ונשמה‪ ,‬און די דריטע טאג 'יום‬ ‫נאך שרייבט דער עבודת יששכר‪,‬‬ ‫פיש און פלייש‪ .‬ער פלעגט ביי דעם טיש‬ ‫שלישי למילה' איז קעגן די נשמה‪.‬‬ ‫א טעם פארוואס השי"ת איז טאקע‬ ‫זאגן חידושי תורה‪ ,‬רמזים און רזי דרזין‬ ‫געקומען צו אברהם אבינו דייקא דעם‬ ‫דריטן טאג‪ ,‬דאס איז געווען אים צו ווייזן‬ ‫אויפן פסוק אכלו רעים שתו ושכרו‬ ‫השי"ת‬ ‫דודים (שיר השירים ה א)‪ .‬ער האט מקפיד‬ ‫און מבטיח זיין אז ס'וועט זיין א סימן‬ ‫געווען אז מ'זאל געבן אויף דער סעודה‬ ‫בענטשט דעם‬ ‫פאר די אידישע קינדער אויף אייביג‪ ,‬אז‬ ‫דרייעקיגע קרעפלעך‪ ,‬זאגנדיג אז דריי‬ ‫רך הנימול‬ ‫אזוי ווי ער איז געקומען יעצט באזוכן‬ ‫עקן זענען מרמז אויף די דריי מצוות‪:‬‬ ‫אברהם אבינו צוליב דעם וואס דעם‬ ‫גאר א ספעציעלע עבודה אינעם‬ ‫מילה‪ ,‬פריעה און מציצה‪ ,‬און ער האט‬ ‫טאג ווערן שטערקער די יסורים און‬ ‫פראווען דעם יום שלישי למילה האט‬ ‫געזאגט על פי סוד‪ ,‬אז די סעודת שלישי‬ ‫השי"ת היילט עס אויס‪ ,‬אזוי וועט זיין‬ ‫מען געזען ביי הרה"ק רבי יששכר דוב‬ ‫למילה איז נאך גרעסער פון סעודת‬ ‫לדורות הבאים ביי יעדעס אידיש קינד‬ ‫בעריש הכהן טורנהיים זי"ע בעל עבודת‬ ‫הברית עכ''ל‪.‬‬ ‫וואס ווערט גע'מל'עט‪ ,‬וועט השי"ת‬ ‫יששכר‪ ,‬פון די באקאנטע צדיקים אין‬ ‫אין זיין ספר עבודת יששכר (פרשת‬ ‫פולין‪ ,‬א תלמיד פון הרה"ק רבי חיים‬ ‫קומען באזוכן און אים אויסהיילן פון זיין‬ ‫ווייטאג און בענטשן מיט א ברכת בנים‪.‬‬ ‫וירא) שטייט איבער דעם חשיבות פון‬ ‫מאיר יחיאל ממאגלניצע זי"ע און‬ ‫סעודת שלישי למילה‪ ,‬אז דאס איז‬ ‫הרה"ק רבי אלעזר מקאזניץ זי"ע‪ ,‬וואס‬ ‫און ער שרייבט דארט אז פון דעם‬ ‫קען מען פארשטיין פארוואס די סעודה‬ ‫ביום השלישי למילה איז נאך גרעסער‬ ‫ווי די מעלת הסעודה ביים ברית אליין‬ ‫(ווי דערמאנט אויבן)‪ ,‬ווייל סעודת מצוה‬ ‫ביים יום הברית איז אויף איין מצוה די‬ ‫מצות מילה‪ ,‬אבער די סעודת מצוה ביום‬ ‫שלישי למילה איז פאר דריי מצוות‪ :‬א)‬ ‫מצות ברית מילה‪ ,‬מ'פריידט זיך אויף די‬ ‫זכי' וואס מען האט זוכה געווען צו מאכן‬ ‫א ברית מילה‪ .‬ב) מצות ביקור חולים‪.‬‬ ‫ג) מצות קבלת פני השכינה‪ ,‬וויבאלד‬ ‫הקב"ה קומט דעם טאג מבקר חולה זיין‬ ‫דאס קינד דעם רך הנימול‪.‬‬ ‫ובענין זה האט דערציילט הרה"ק‬ ‫רבי מרדכי חיים סלאנים זצ"ל‪ ,‬אז אין‬ ‫‪35‬‬ ‫דעם וואס זיין סדר היום איז געווען‬ ‫אויך אין די לעצטערע דורות האט‬ ‫טברי' האט געוואוינט אן אייניקל פונעם‬ ‫אנגעשטרענגט‪ ,‬מיט דעם אלעם האט‬ ‫מען געזען דעם ענין ביי פילע גדולי‬ ‫הייליגן בעל שם טוב הק' הרה"צ רבי‬ ‫ער אנגעהאלטן דעם דערהויבענעם‬ ‫ישראל‪.‬‬ ‫הערשעלע זי"ע‪ .‬ער איז אמאל געפארן‬ ‫מנהג‪ ,‬אז דער דריטער טאג פון די מילה‪,‬‬ ‫הרה"ק מתולדות אהרן זי"ע האט‬ ‫פון ארץ ישראל צו הרה"ק בעל בית‬ ‫פלעגט ער גיין צום הויז פון די יולדת‬ ‫אמאל געזאגט ביי א סעודת שלישי‬ ‫אהרן מקארלין זי"ע ביי וועם ער איז‬ ‫און פראווען דארט די סעודה לכבוד‬ ‫למילה פון אן אייניקל‪ ,‬אז עס ווערט‬ ‫געווען זייער חביב‪ ,‬דער בית אהרן‬ ‫היום‪ .‬ער פלעגט דאס טון ביינאכט אור‬ ‫געברענגט אין די ספרים הקדושים‪ ,‬אז‬ ‫האט זיך זייער געפריידט צו אים און‬ ‫ליום השלישי‪ ,‬ווייל בייטאג פלעגט ער‬ ‫די ספעציעלע חשיבות פון מצות מילה‬ ‫געזאגט‪ ,‬מ'האט מיך יעצט געלאדנט‬ ‫פאסטן‪ ,‬און ער פלעגט אנוואונטשן פאר‬ ‫איז דאס וואס מען טוט דאס בשמחה‪,‬‬ ‫צו א סעודת שלישי למילה וואס איז‬ ‫די יולדת און האט ארויפגעלייגט ביידע‬ ‫ווי עס שטייט אין די גמרא (שבת קל‪ ).‬אז‬ ‫א בחינה פון קבלת פני השכינה‪ ,‬און‬ ‫הענט אויפן קינד און אים געבענטשט‬ ‫כאטש ס'איז דא דערביי צער פארן קינד‬ ‫די מצוה פון הכנסת אורחים איז דאך‬ ‫בברכת קדשו!‬ ‫‪ -‬און א טאטע פילט דאס שטארק מיט‬ ‫גרעסער ווי קבלת פני השכינה (עי' שבת‬ ‫א ספעציעלע ענין פון סעודת שלישי‬ ‫‪ -‬דאך טוט ער עס בשמחה‪.‬‬ ‫קכז‪ ,).‬איר זענט דאך א גאסט‪ ,‬טא‬ ‫למילה האט מען געזען ביי הרה''ק‬ ‫בשעת'ן ברית ווערן אלע הכנות‬ ‫לאמיר אינאיינעם גיין צו די סעודת‬ ‫מסאטמאר זי"ע ואתו עמו הגה"ק רבי‬ ‫געמאכט נאך פאר ס'איז דא די צערא‬ ‫שלישי למילה‪ ,‬וועל איך זוכה זיין צו‬ ‫דינוקא‪ ,‬אבער אינעם דריטן טאג פונעם‬ ‫קענען מקיים זיין ביידע‪ ,‬סיי הכנסת‬ ‫מיכאל בער ווייסמאנדל זצ"ל ראש‬ ‫ברית‪ ,‬ווען ס'איז שוין אדורך טעג פון‬ ‫אורחים און סיי קבלת פני השכינה‪.‬‬ ‫ישיבת נייטרא‪ ,‬ווי געברענגט אין ספר‬ ‫ימי מלך‪.‬‬ ‫צער און געוויין‪ ,‬און דאן מאכט מען א‬ ‫עס איז געווען דאנערשטאג פר' חיי‬ ‫סעודה‪ ,‬דעמאלט זאגט זיך מיט רעכט‬ ‫'שש אנכי על אמרתיך כמוצא שלל רב'‪,‬‬ ‫געהאלפן‬ ‫שרה כ"ב חשון תשי"א‪ ,‬ווען רבי מיכאל‬ ‫אז טראץ די צער וואס ס'נעמט מיך‬ ‫ווערן מיט אלע‬ ‫בער זצ"ל האט געפראוועט א גרויסע‬ ‫סעודת שלישי למילה לרגל דאס דריטע‬ ‫דורך און אדורך‪ ,‬דאך בין איך פרייליך‬ ‫ברכות‬ ‫מיט די מצוה ווי גלייך איך וואלט‬ ‫טאג פון שמחת הברית ביי בנו הגאון‬ ‫געפינען א גרויסע אוצר‪ .‬צוליב דעם‬ ‫אמאל ביי א סעודת שלישי למילה‬ ‫רבי יוסף עמרם ז"ל (שנולד ביום י"ג חשון)‪,‬‬ ‫מאכט מען דאן די סעודה‪ ,‬צו לויבן און‬ ‫האט הרה"ק מסאדיגורא זי"ע געזאגט‪,‬‬ ‫דער סאטמאר רב זי"ע איז ספעציעל‬ ‫דאנקען השי"ת פאר די זכיה מקיים צו‬ ‫אז ביי אברהם אבינו געפינען מיר אז‬ ‫ארויסגעפארן פון וויליאמסבורג קיין‬ ‫זיין די געוואלדיגע מצוה‪ ,‬און דערפאר‬ ‫ס'זענען געקומען דריי מלאכים‪ ,‬איינער‬ ‫מאונט קיסקא ‪ -‬נישט קיין נאנטע‬ ‫איז די סעודה אזוי חשוב אין הימל‪.‬‬ ‫צו היילן אברהם אבינו‪ ,‬איינער צו‬ ‫נסיעה בימים ההם ‪ -‬זיך משתתף צו‬ ‫זאגן די בשורה פאר שרה אז זי וועט‬ ‫דער הייליגער ריבניצער רבי זי"ע‪,‬‬ ‫זיין אין די גרויסע סעודה לכבוד שלישי‬ ‫געהאלפן ווערן מיט א קינד‪ ,‬און איינער‬ ‫דער וועלט בארימטער מוהל מומחה‬ ‫למילה און דער רבי איז דאן געווען‬ ‫צו איבערדרייען סדום‪.‬‬ ‫בגודל צדקתו וקדושתו‪ ,‬טראץ‬ ‫דעריבער – האט ער געוואונטשן‬ ‫– זאל אויך יעצט זיין אז השי"ת זאל‬ ‫העלפן מיט אלע דריי‪ .‬איינס א רפואה‬ ‫שלימה פארן רך הנימול‪ ,‬צוויי מיר‬ ‫זאלן בקרוב הערן א בשורה אז מיין‬ ‫זון וואס ווארט געהאלפן צו ווערן איז‬ ‫נפקד געווארן מיט א קינד‪ ,‬דריי אז די‬ ‫אפיקורסים אין שטאט טשערנאוויץ‬ ‫זאלן האבן א מפלה‪.‬‬ ‫שטארקע‬ ‫עובדות פון‬ ‫לעצטערע‬ ‫צדיקים‬ ‫‪36‬‬ ‫אין זכות פון די סעודה‪ ,‬האבן די אידן‬ ‫געראטעוועט געווארן פון מהפיכת‬ ‫בדיחא דעתי' ביי די סעודה בשמחה של‬ ‫באקומען א דאך איבערן קאפ ‪ -‬די ענני‬ ‫סדום‪.‬‬ ‫מצוה‪.‬‬ ‫הכבוד‪ ,‬זיי האבן געהאט צו עסן און צו‬ ‫טרינקען‪ - ,‬די מן און די באר פערציג‬ ‫קרע רוע גזר דיננו‬ ‫די פילע סגולות‬ ‫יאר אין מדבר‪ ,‬און זיי האבן געקענט‬ ‫לערנען תורה אן קיין דאגת הפרנסה‪.‬‬ ‫עס איז מסוגל פטור צו ווערן פון די‬ ‫בכל הענינים‬ ‫אפיקורסים מיט זייערע גזירות רעות‪,‬‬ ‫זעענדיג די געוואלדיגע חשיבות פון‬ ‫עשירות‬ ‫אזוי ווי מען איז דעמאלט פטור געווארן‬ ‫סעודת שלישי למילה אין אלע דורות‪,‬‬ ‫פון סדום אינאיינעם מיט די חוקי סדום‪.‬‬ ‫עס איז מסוגל צו עשירות ווי עס‬ ‫און די געוואלדיגע סגולות פון פראווען‬ ‫שטייט אין פסוק (תהלים קיט קסב) שש‬ ‫א 'סעודת שלישי למילה' דעם דריטן‬ ‫אנכי על אמרתיך כמוצא שלל רב (וואס‬ ‫פרנסה בריוח און‬ ‫טאג פונעם ברית פון א ניי געבוירן‬ ‫בעצם גייט דער פסוק ארויף אויף מצות מילה)‪,‬‬ ‫הרחבת הדעת‬ ‫קינד‪ ,‬איז וואונדערליך אריינצוטראכטן‬ ‫אז די שכר פון זיך פרייען מיט א מצוה‬ ‫עס איז מסוגל פאר פרנסה בריוח‬ ‫וויפיל ישועות ורפואות עס זענען נשפע‬ ‫איז צו טרעפן א גרויסע אוצר‪ ,‬און ס'איז‬ ‫און צו א דירה רחבה‪ ,‬ווי מיר זעען אז‬ ‫געווארן בשעת דעם סאמע ערשטן‬ ‫סעודת שלישי למילה דורך אברהם‬ ‫אבינו אליינס‪ ,‬וואס מען זעט דערפון די‬ ‫אין קורצן‪...‬‬ ‫גרויסע השפעות וואס עס קומען אראפ‬ ‫ווען מען רעכט אפ דעם סעודה בשמחה‬ ‫של מצוה‪.‬‬ ‫עס איז אינטערעסאנט צו מסכם‬ ‫זיין אין קורצן די פילע גאר‬ ‫פקידת עקרות‬ ‫שטארקע אויסדרוקן וואס מיר‬ ‫עס איז מסוגל געבענטש צו ווערן‬ ‫האבן דא אראפגעברענגט וואס‬ ‫מיט גוטע קינדער‪ ,‬אזוי ווי שרה אמנו‬ ‫מען זעט אין די הייליגע ספרים‪.‬‬ ‫האט ביי די סעודה באקומען די בשורה‬ ‫•עס איז גרעסער ווי די יום הברית (מהרש"ל)‪.‬‬ ‫אז זי וועט געבוירן א בן זכר‪ ,‬און נישט‬ ‫נאר שרה איז נפקד געווארן‪ ,‬נאר אויך‬ ‫•דער הייליגער באשעפער קומט אראפ בפמליא דילי' (בת‬ ‫אנדערע עקרות זענען נפקד געווארן‬ ‫עין)‪.‬‬ ‫מיט איר‪ ,‬ווי עס שטייט אין חז"ל‪.‬‬ ‫•אברהם אבינו קומט באזוכן אין דעם טאג (אמרי אמת)‪.‬‬ ‫עס שטייט אין מדרש (בראשית רבה‬ ‫•די קדושת הברית ווערט אין דעם טאג צושפרייט אין‬ ‫מח יא) אויפן פסוק כן תעשה כאשר‬ ‫אלע אברים (שם משמואל)‪.‬‬ ‫דברת (בראשית יח ה)‪ ,‬אז די מלאכים האבן‬ ‫געזאגט פאר אברהם אבינו‪ ,‬יהי רצון‬ ‫•די סעודה איז מסוגל לרפואות און צו זרע של קיימא‬ ‫דו זאלסט זוכה זיין צו מאכן נאך אזא‬ ‫(סדיגורא)‪.‬‬ ‫סעודה פאר דיין אינגעלע וואס וועט‬ ‫•עס ווערט נתגלה בחינת נשמה (מקדש מלך)‪.‬‬ ‫דיר געבוירן ווערן‪.‬‬ ‫•עס ווערט מתוקן ברית הלשון (שם משמואל)‪.‬‬ ‫רפואה‬ ‫•עס איז גערעכנט כאילו הקריב קרבן פסח (עבודת‬ ‫עס איז מסוגל צו רפואה‪ ,‬אזוי‬ ‫יששכר)‪.‬‬ ‫ווי אברהם אבינו איז דעמאלט‬ ‫•הקב"ה בענטשט בברכת הבנים (הנ"ל)‪.‬‬ ‫אויסגעהיילט געווארן‪ ,‬והבריאים שלא‬ ‫•מען איז מקיים דריי מצות‪ )1 .‬ברית‪ )2 .‬ביקור חולים‪)3 .‬‬ ‫יחלו מ'זאל בלייבן געזונט‪.‬‬ ‫קבלת פני השכינה (הנ"ל)‪.‬‬ ‫שמירה עליונה‬ ‫•די סעודה איז די 'סיום המצוה'‪ ,‬און יעדער איד איז‬ ‫בשמחה אין אזא זמן‪.‬‬ ‫עס איז מסוגל אפגעהיטן צו ווערן פון‬ ‫אלעם בייזן‪ ,‬אזוי ווי לוט איז דעמאלט‬ ‫‪37‬‬ ‫באקומען כל הסגולות והישועות לויט‬ ‫שמחה‬ ‫נישטא נאך אזא מצוה ווי מילה‪ ,‬וואס‬ ‫אלע שיטות‪.‬‬ ‫מ'מאכט פאר איר פיר סעודות‪ ,‬שלום‬ ‫עס איז משפיע שמחה פארן טאטן‪,‬‬ ‫זכר‪ ,‬וואך נאכט‪ ,‬סעודת ברית‪ ,‬און‬ ‫פארן רך הנימול‪ ,‬און פאר די גאנצע‬ ‫חדש אסור מן‬ ‫משפחה‪ ,‬ווי דערמאנט פריער‪ ,‬שש אנכי‬ ‫שלישי למילה‪ ,‬וואס די סעודות ווייזן‬ ‫אויף די גרויסע שמחה פאר די הייליגע‬ ‫התורה‬ ‫על אמרתיך כמוצא שלל רב‪.‬‬ ‫מצוה‪ ,‬איז אודאי אז דאס ברענגט‬ ‫צום שלוס פונעם ארטיקל איז וויכטיג‬ ‫גרויסע השפעות‪.‬‬ ‫אויסצושמועסן‪ ,‬אז א מענשט קען‬ ‫וועלכע טאג‬ ‫טראכטן‪ ,‬מען האט אלץ געוואוסט אז‬ ‫ווערט גערעכנט‬ ‫פירותיהן בעולם‬ ‫"חדש אסור מן התורה"‪ .‬מיר זוכן נישט‬ ‫אלס שלישי‬ ‫הזה‬ ‫קיין נייע זאכן‪ ,‬און למעשה זעט מען נישט‬ ‫ביי אונז טעגליך פארקומען סעודות‬ ‫למילה?‬ ‫ווי באקאנט אז פאר 'שמחה של‬ ‫מצוה' באקומט מען די שכר אויף די‬ ‫לכבוד 'שלישי למילה'‪ .‬מילא ווען מען‬ ‫רעדט פון א "לחיים" לכבוד יום שלישי‬ ‫אין די וועלט איז אנגענומען אז ביים‬ ‫וועלט‪.‬‬ ‫למילה‪ ,‬דאס איז דאך איינגעפירט‪ .‬אבער‬ ‫רעכענען יום שלישי למילה רעכנט מען‬ ‫א פולע סעודה פאר שלישי למילה זעט‬ ‫אויך דעם יום המילה אלס דעם ערשטן‬ ‫אויס ווי נייע זאכן‪ ,‬מען האט עס לכאורה‬ ‫טאג‪ .‬דאס מיינט‪ ,‬אז אויב למשל די‬ ‫קנין תורה‬ ‫נישט געזען ביים טאטן און ביים זיידן‪,‬‬ ‫ברית איז געווען זונטאג‪ ,‬איז דינסטאג‬ ‫עס איז מסוגל צו קבלת התורה‪ ,‬ווי‬ ‫וויאזוי קען מען איינפירן א נייע זאך?‬ ‫דער טאג פון שלישי למילה‪.‬‬ ‫מיר זעען אז דורך די סעודה פון אברהם‬ ‫אבער דער ענטפער דערויף איז‬ ‫אן אנדערע דעה ווערט געברענגט‬ ‫אבינו‪ ,‬האבן די אידן שפעטער זוכה‬ ‫זייער פשוט; דער ענין פון 'חדש אסור‬ ‫פון הגה"ק רבי משה ארי' פריינד זצ"ל‬ ‫געווען מקבל צו זיין די תורה‪.‬‬ ‫מן התורה' איז אויך אן ענין מקובל על‬ ‫גאב"ד ירושלים בשם הגה"ק בעל דברי‬ ‫פי תורה‪ ,‬און מען קען נישט זאגן אויף‬ ‫יחזקאל משינאווא זי"ע‪ ,‬אז יום שלישי‬ ‫יעדע התעוררות לדבר טוב אז מען‬ ‫למילה איז 'גאנצע דריי טעג' נאכן ברית‪,‬‬ ‫קבלת פני‬ ‫רעדט פון "נייע זאכן"‪ .‬ווי מיר האבן שוין‬ ‫און דער יום המילה איז נישט נכלל‪,‬‬ ‫השכינה‬ ‫אראפגעברענגט אויבן‪ ,‬איז דער ענין‬ ‫וואס מיינט אז אויב דער ברית איז‬ ‫עס איז מסוגל צו קבלת פני השכינה‪,‬‬ ‫בכלל נישט ניי‪ ,‬נאר ווערט געברענגט‬ ‫געווען זונטאג‪ ,‬איז שלישי למילה דעם‬ ‫ווייל אין טאג פון שלישי למילה איז‬ ‫אין דברי חז"ל‪ ,‬אין די רייד פון ראשונים‬ ‫קומענדיגן מיטוואך‪.‬‬ ‫השי"ת אליינס געקומען מבקר חולה‬ ‫ואחרונים בכל הדורות‪ .‬עס איז פשוט‬ ‫פארשטייט זיך אז איינער וואס וויל‬ ‫זיין אברהם אבינו און אים געבענטשט‪.‬‬ ‫אן ענין פון 'החזרת עטרה ליושנה'‪ ,‬מען‬ ‫יוצא זיין אלע דיעות‪ ,‬איז געראטן צו‬ ‫ברענגט צוריק זאכן פון אמאל וואס‬ ‫מאכן א סעודה אויך אין דעם טאג‪ ,‬און‬ ‫אחר תעבורו‬ ‫עס איז מסוגל פטור צו ווערן פון‬ ‫אלע שוועריגקייטן‪ ,‬ווי עס שטייט‬ ‫אין ספרים הקדושים אויפן פסוק‬ ‫'אחר תעבורו' (בראשית יח ה) וואס‬ ‫אברהם אבינו האט געזאגט פאר די‬ ‫מלאכים ביים סעודת שלישי למילה‪,‬‬ ‫אז דורך א סעודת מצוה ווערט מען‬ ‫פטור פון אלע שוועריגקייטן‪ ,‬און דער‬ ‫הייליגער רבי ר' זושא זי"ע פלעגט צו‬ ‫זאגן ווען ער האט געוואלט פועל'ן‬ ‫א ישועה‪ ,‬די מליצה פון דוד המלך‬ ‫'סעדני ואושעה'‪' ,‬סעדני' לאמיר מאכן‬ ‫א סעודה פאר אידנ'ס וועגן‪' ,‬ואושעה'‬ ‫וועט מען געהאלפן ווערן‪.‬‬ ‫‪38‬‬ ‫בשעתו אדער יארן‬ ‫שפעטער?‬ ‫גאר אפט קען אויפקומען די שאלה‪ ,‬ווען א איד גיבט‬ ‫זיך א דערמאן‪ ,‬נו‪ ,‬ביי זיין אייגענעם שמחת הברית איז‬ ‫נישט געפראוועט געווארן קיין סעודת שלישי למילה‪,‬‬ ‫וואס איז שייך יעצט צו טון אזויפיל יארן שפעטער‪.‬‬ ‫צומאל איז עס נישט נאר א פשוט'ע זכרון וואס מען‬ ‫ציפעדיגע פרעסטיגע קעלטן אדער אנדערע מנהגי‬ ‫כאפט זיך‪ ,‬נאר אמאל קען זיין אז א איד גייט אדורך א‬ ‫ישראל קדושים‪ ,‬האבן די צדיקים געזאגט ביי אזא‬ ‫געוויסע ענגשאפט זאל זיך נישט מאכן‪ ,‬צי אין פרנסה‬ ‫פאל‪ ,‬זאל מען יעצט מאכן דעם קידוש‪ ,‬זאל מען יעצט‬ ‫אדער געזונט חלילה צי מען ווארט אויפגעראכטן צו‬ ‫ארומגיין זיבן מאל‪ ,‬וכדומה ביי סיי וועלכע מנהג ישראל‬ ‫ווערן מיט זרע של קיימא אדער וואס אימער‪ ,‬און מען‬ ‫וואס יסודותן בהררי קודש‪ ,‬אפילו יארן שפעטער‪ ,‬און‬ ‫שטעלט זיך אפ מיט א געדאנק‪ ,‬האט מען געפראוועט‬ ‫מען האט טאקע געזען אפענע זאכן און השפעות‬ ‫די שמחה ריכטיג בשעת מעשה מיט א סעודה שלישי‬ ‫טובות בשעה טובה ומוצלחת‪.‬‬ ‫למילה?‬ ‫די זעלבע זאך איז ביים ענין פון סעודת שלישי‬ ‫איז דער תירוץ איינפאך‪ ,‬עס איז קיינמאל נישט צו‬ ‫למילה‪ ,‬אז אויב מען האט מאיזה סיבה שהוא נישט‬ ‫שפעט‪ .‬מען האט געזען און מיטגעהאלטן ביי צדיקי‬ ‫זוכה געווען צו א סעודת שלישי למילה ‪ -‬זייענדיג‬ ‫עולם וואס אויב אמאל בשעת א אידישע שמחה‬ ‫דער רך הנימול ‪ -‬צענדליגער יארן צוריק‪ ,‬קען מען עס‬ ‫איז באונס פארגעסן געווארן א געוויסע חלק פון די‬ ‫משלים זיין שפעטער בכל עת מצוא‪.‬‬ ‫מצוה כמנהג ישראל‪ ,‬האט מען עס משלים געווען‬ ‫אלזא‪ ,‬דורך צושטעלן א שיינע סעודה – וואס‬ ‫שפעטער ווען מען האט זיך דערמאנט‪ .‬לדוגמא ווייסט‬ ‫מיינט א סעודה גמורה מיט המוציא און ברכת המזון‬ ‫מען מורא'דיגע סיפורים ווען אידן האבן זיך מזכיר‬ ‫– ברוב עם הדרת מלך‪ ,‬וועט מען זוכה זיין צו די אלע‬ ‫געווען ביי צדיקים לכל מיני צרכים און די צדיקים‬ ‫געוואלדיגע ברכות פון די גרויסע מצוה‪ ,‬עדיין עושין‬ ‫האבן אנגעוויזן אז די סיבה דערצו איז ווייל מען האט‬ ‫אותה בשמחה‪ ,‬מען וועט זוכה זיין צו פראווען אלע‬ ‫פארגעסן צו פראווען א 'קידוש' להולדת הבת‪ ,‬אדער‬ ‫מצוות התורה מיט שמחה וטוב לבב‪ ,‬מיט פיל אידיש‬ ‫מען האט איבערגעהיפט דעם מנהג ביים חופה אז די‬ ‫נחת‪ ,‬הרחבת הדעת‪ ,‬שמירה עליונה‪ ,‬וכל מילי דמיטב‪.‬‬ ‫כלה דרייט זיך ארום דעם חתן זיבן מאל צוליב גאר‬ ‫באזוכן דעם רך הנימול אין היילט אים‬ ‫ביהמ"ד‪ ,‬אדער פראדוקטן וואס די באי‬ ‫מחמת איזה סיבה איז עס געווארן‬ ‫אויס און בענטשט אים מיט א ברכת‬ ‫הביהמ"ד זוכן צו קויפן‪ ,‬און מען זאגט‬ ‫שוואכער א שטיק צייט‪.‬‬ ‫אב‪ ,‬צוזאמען מיט אברהם אבינו‬ ‫נישט אויף זיי חדש אסור מן התורה‪.‬‬ ‫ספעציעל איז דאס אזוי אין אונזער‬ ‫ופמליא של מעלה‪ ,‬לאמיר זיך פרייען‬ ‫אין צוגאב איז דער ענין פון סעודת‬ ‫דור‪ ,‬ווייל אזויפיל זאכן אין שמירת‬ ‫און פראווען א סעודה לכבוד די מצוה‬ ‫שלישי למילה מלא וגדוש מיט גרויסע‬ ‫התורה והמצוות זענען געווארן גרינגער‪,‬‬ ‫בשמחה של מצוה בקבלת פני השכינה‬ ‫זכותים און סגולות‪ ,‬ווי צוגעברענגט‪ ,‬און‬ ‫ווי מצות ציצית‪ ,‬מצות תפילין‪ ,‬ספרי‬ ‫און געבענטשט ווערן מיט אלע אירע‬ ‫למעשה איז עס מקובל און מען האט עס‬ ‫תורה‪ ,‬און אזויפיל אנדערע זאכן ביי קיום‬ ‫סגולות און ברכות‪ ,‬לנו ולבננו עד עולם‪.‬‬ ‫געזען ביי די עלטערן למעלה בקודש‪ ,‬און‬ ‫המצוות‪ ,‬זענען היינט שענער און בעסער‬ ‫דער אויבערשטער זאל העלפן אז‬ ‫אפי' בימינו אלה איז מען דאס בעצם‬ ‫ווי אמאל‪ ,‬און מען איז זוכה מקיים צו זיין‬ ‫מען זאל טאקע זוכה זיין צו אפרעכטן די‬ ‫מקיים‪ ,‬נאר אביסל אפגעשוואכט מיט‬ ‫די הייליגע מצות למהדרין מן המהדרין‪,‬‬ ‫סעודה בעתו ובזמנו מתוך נחת והרחבת‬ ‫א שטיקל לחיים‪ ,‬און יעצט איז מען‬ ‫און קיינער זאגט נישט אז עס איז נייע‬ ‫הדעת ביז מען וועט זוכה בישועתן של‬ ‫זוכה אז דער ענין קומט צוריק אויפן‬ ‫זאכן און חדש אסור מן התורה‪ .‬ווידער‬ ‫ישראל בזכות המצות עשה הגדולה‬ ‫פארנעם ווי עס איז געווען אמאל לשם‬ ‫פון די אנדערע זייט ווערט צוגעשטעלט‬ ‫ביותר מצות מילה‪.‬‬ ‫ולתפארת‪.‬‬ ‫אזויפיל נייע זאכן בפועל וואס אמאל האט‬ ‫ֶחם‬ ‫ְא ְק ָחה ַפת ל ֶ‬ ‫וֶ‬ ‫סוף דבר הכל נשמע‪ ,‬אין דעם הייליגן‬ ‫מען נישט גע'חלומ'ט דערפון‪ ,‬ארטיקלען‬ ‫ַאחר ַּת ֲעבֹרּו‬ ‫ְס ֲעדּו ִל ְּבכֶם ַ‬ ‫וַ‬ ‫זמן ווען דער הייליגער באשעפער קומט‬ ‫וואס מאכן פשוט באקוועמער אין‬ ‫‪39‬‬ ‫מתיקא כדובשא‬ ‫י‪ .‬אריק‬ ‫ומצאת את לבבו נאמן לפניך‬ ‫די גוים האבן אים מבזה געווען אילך ואילך‬ ‫אברהם אבינו דער ערשטער מאמין‬ ‫איז אלע צען נסיונות בייגעשטאנען‬ ‫וועגן דעם אפיקורס וואס גלייבט נישט אין עבודה זרה‬ ‫דער פאר איז געקומען הונגער די עת צרה‬ ‫ווי די ספרים הק' געבן אן ערקלער‬ ‫ווי שטארק יעדער נסיון איז געווען שווער‬ ‫איז ער געגאנגען קיין מצרים מיט זיין סברא‬ ‫דארטן האט מען אים צוגענומען שרה‬ ‫אבער דער עיקר פון אלע גבורות‬ ‫איז ווייל ער האט געזען סתירות‬ ‫און אזוי אלעס א לאנגע קייט‬ ‫אלעס פארקערט ווי מען פארשטייט‬ ‫און דאך זיך געשטארקט א גאנצע צייט‬ ‫און קיין שום קשיא נישט געהאט‬ ‫אבער ומצאת את לבבו נאמן גלאט‬ ‫אלעס אנגענומען און קיין קשיא נישט געהאט‬ ‫דער ערשטער נסיון פון אור כשדים‬ ‫וואס אברהם אבינו דער ראש המאמינים‬ ‫דער גרעסטער נסיון איז די עקידה‬ ‫וואס איז ממש א סתירה די ביידע‬ ‫דער איינציגסטער פון יענע צייט‬ ‫וואס ער האט די אמונה פארשפרייט‬ ‫דא זאגט אים השי"ת ווערטער קלארע‬ ‫כי ביצחק יקרא לך זרע‬ ‫יעצט אויב גייט מען אים פארברענען‬ ‫וועט ער דאס מער נישט קענען‬ ‫נאר פון יצחק וועלן זיך דורות פלעכטן‬ ‫און דא הייסט ער מ'זאל אים שעכטן‬ ‫און קיינער וועט אים איבערנעמען‬ ‫אבער אונזער טאטע איז געבליבן נאמן‬ ‫אבער אברהם אבינו איז געגאנגען ברינה‬ ‫מיט תמימות און מיט ריינע אמונה‬ ‫נישט געמאכט קיין שום חשבונות‬ ‫נאר בייגעשטאנען זיינע נסיונות‬ ‫לויט מיין שכל טוט עס טאקע נישט שטימען‬ ‫אויך האט מען זיינע מדריגות צוגענומען‬ ‫נישט געלאזט דעם קאפ ווערן צומישט‬ ‫וואס מען טאר נישט טאר מען נישט‬ ‫אבער זיך מבטל געווען צום רצון ה' אינגאנצן‬ ‫און דאס אין אונז געטון איינפלאנצן‬ ‫נאכן ווערן געראטעוועט פונעם פייער‬ ‫האבן מענטשן אים שוין געהאלטן טייער‬ ‫אין זיין זכות קענען מיר אנגיין‬ ‫און אונזערע נסיונות ביישטיין‬ ‫הייסט אים דער רבוש"ע לך לך‬ ‫ּפעק און גיי אוועק פון דא‬ ‫ּפַאק ֶ‬ ‫אין "אבות" שטייט אין די נסיונות צען‬ ‫"ועמד בכולן" ער האט עומד געווען‬ ‫אן צו וויסן אפילו וואו מען גייט‬ ‫אבער אברהם אבינו איז אויף אלעם גרייט‬ ‫טייטשן די סלאנימער ספרים "עמד" לשון תפלה‬ ‫ביי יעדן נסיון געטון די ריכטיגע פעולה‬ ‫אפילו אויב ס'איז א שווערע פארנעם‬ ‫וילך אברם כאשר דבר אליו השם‬ ‫מתפלל געווען צום מרא דעלמא כולא‬ ‫וואס דאס איז די בעסטע סגולה‬ ‫אנקומענדיג קיין אר"י ארץ כנען‬ ‫ווייזט אים השי"ת דא צו זיין‬ ‫אזוי האט ער זוכה געווען צו די זאכן‬ ‫און דאס קענען מיר נאכמאכן‬ ‫איז געווארן א הונגער כידוע‬ ‫דער ערשטער הונגער זייט די בריאה‬ ‫בעטן דעם באשעפער נאך און נאך‬ ‫וכוף את יצרנו להשתעבד לך‬ ‫שטייט אין אגרת הקודש סוף נועם אלימלך‬ ‫‪40‬‬ ‫ווער‬ ‫די ליינער קענען אריינצוגעבן אינפארמאציע אויף די בילדער דורך‪:‬‬ ‫לאזן א מעסעדזש אוף שבת בשבתו טעלפון סיסטעם‬ ‫‪#224‬‬ ‫‪020 39 815 815 #5‬‬ ‫געדענקט?!‬ ‫ווער‬ ‫אריינפאסטן אין שבת בשבתו לעטער באקס‬ ‫‪Unit 4, 2a Northfield Road, London N16 5RN‬‬ ‫שיקן אן אימייל צו‪:‬‬ ‫ווער געדענקט‬ ‫‪sbsvergedenkt@gmail.com‬‬ ‫אזוי אויך בעהט מען פון די ליינער זיי זאלן אריינשיקן‬ ‫אינטערסאנטע בילדער להנות בהם בני אדם‬ ‫געדענקט?!‬ ‫ענטפער פון ווער געדענקט ‪#223‬‬ ‫דער בילד איז פון א מעמד הספד וואס איז‬ ‫פארגעקומען ארום יאר תשנ"ח אין ביהמ"ד‬ ‫'עדת ישראל' אויף קווין עליזאבעט וואלק‪.‬‬ ‫מען דערקענט אויפן בילד‪:‬‬ ‫‪ )1‬הגה"צ ר' יוסף צבי דוננער זצ"ל –‬ ‫ראב"ד דהתאקה"ח‬ ‫‪ )2‬הגה"צ ר' שלום פריעדמאן שליט"א ‪-‬‬ ‫ס' אב"ד דהתאקה"ח (?)‬ ‫‪ )3‬כ"ק הגה"צ גאב"ד עירנו זצ"ל בעל 'חשב האפוד'‬ ‫‪ )4‬הרה"ח ר' אהרן ראנד הי"ו‬ ‫‪ )5‬הרה"ג ר' ישעי' גרינפעלד שליט"א‬ ‫‪ )6‬הרה"ג ר' יעקב מאיר ראזענבוים שליט"א –‬ ‫ר"י לב שמחה גור‬ ‫‪ )8‬הרה"ח ר' דוד דייטש שליט"א‬ ‫א דאנק פאר ידידנו הרה"ח ישכר בעריש ווייס שליט"א פון ניו יארק פארן אונז צושטעלן דעם שיינעם בילד‬ ‫‪41‬‬ ‫שיקט אריין אייער בריוו צו‪:‬‬ ‫‪Unit 4 2a Northfield Road, N16 5RN‬‬ ‫‪Fax: 020 3670 3882‬‬ ‫‪Tel: 020 39 815 815 Ext. 6‬‬ ‫‪Email: sbsbriven@gmail.com‬‬ ‫וואס האט אים אוועקגעמאכט‪ ,‬און פארשטיין פארוואס אסאך וועלכע‬ ‫לאז זיי נישט ווערן צוגעוואוינט!‬ ‫דארפן צוקומען צו א ליפט וועלן אוועקמאכן די ליפט געבער‪ ,‬פשוט ווייל‬ ‫צו שבת בשבתו‬ ‫ער וויל נישט פילן ווי א מקבל; איך דארף צוקומען צו אנדערע?! חלילה! עס‬ ‫איך שרייב יעצט די שורות זיצנדיג אויף א פליגער אויף די וועג צוריק פון‬ ‫קען דאך נישט זיין אזא זאך! איך קען נישט זיין קיין מקבל‪ .‬און אויב טרעף‬ ‫אמעריקע קיין לאנדאן‪ ,‬אסרו חג סוכות‪.‬‬ ‫איך זיך יא אין אזא פלאץ‪ ,‬וועל איך עס אוועקמאכן מיט די שטערקסטע‬ ‫פילע משפחות וואס זענען געפארן לכ' יו"ט צו זייערע רבי'ס שעפן יראת‬ ‫מיטלען וואס איז שייך‪ ,‬מאכן א ווערטל אויף יענעמ'ס חשבון‪ ,‬און פשוט‬ ‫שמים און עוסק זיין אין חסידות וכו' זענען יעצט אויך אויפן וועג אהיים‪.‬‬ ‫זאגן אז יענער איז דער מקבל‪ ,‬ער וויל אז יעדער זאל זען זיין נייע קאר‪.‬‬ ‫עס טוט מיר זייער וויי צו זען ווי פילע פון אט די משפחות‪ ,‬פארברענגען די‬ ‫איך פארשטיי זייער גוט אז אזעלעכע ווערטער קענען שטעכן זייער‬ ‫קינדער שעות זיך ארומצושפילן מיט די סקרינס וואס איז דא אויפן פליגער‬ ‫שטארק‪ .‬ער ווארפט דיך אראפ פון זיין דער גוטהארציגער מענטש‪ ,‬דער‬ ‫ביי יעדנ'ס זיץ‪.‬‬ ‫נותן‪ ,‬וכו' וכו'‪ ,‬ער מאכט דיר פאר א פשוט'ער אטענשע''ן סיקע''ר‪ ...‬דאס‬ ‫קען זיין אז די עלטערן לאזן דאס צו מיט די תירוץ אז ס'איז נאר געימס‪.‬‬ ‫טוט זייער וויי‪ .‬טאקע אמת‪.‬‬ ‫זיי פארשטייען אבער נישט אז מיט נאר די קליינע געימס הייבט זיך אן די‬ ‫אבער עס איז גוט דו זאלסט וויסן אז ער מיינט נישט 'דיר'‪ ,‬ער וויל פשוט‬ ‫געוואוינהייט‪ ,‬תאוות און נסיונות‪.‬‬ ‫פילן גוט מיט 'זיך'‪ ,‬ער קען נישט פארנעמען די אומבאקוועמלעכקייט פון‬ ‫איז דאס וואס זיי האבן געוואלט אויפטון מיטן פארן צום רבי'ן?!‬ ‫זיין א מקבל‪ ,‬ווארפט ער הייסע פאטעיטאס אויף דיר ארויף‪.‬‬ ‫אלע וואס פארן קיין אמעריקע ווייסן גוט ווי לאנג די נסיעה נעמט‪ ,‬און ס'איז‬ ‫אבער דו דארפסט עס נישט נעמען פערזענליך‪ ,‬לאז אום ווארפן די הייסע‬ ‫כדאי (אויב מ'וויל זען נחת פון די קינדער) צו פלאנען מיט וואס די קינדער‬ ‫פאטעיטאס‪ ...‬לאז עס פאלן אויף די ערד‪ .‬ווער נישט געפאלן ביי דיר‪ ,‬דו‬ ‫זאלן זיך באשעפטיגן אויפן וועג‪ ,‬פונקט אזוי ווי מ'איז זיך מסדר פארדעם‬ ‫ווייסט אז דו ביסט א גוטער מענטש וואס האב ליב צו טון חסד און האט‬ ‫מיט צידה לדרך‪.‬‬ ‫אויך ליב א ש'כח נאכדעם‪ ,‬מיט א גוטע חיזוק‪.‬‬ ‫יש"כ פאר אריין לייגן מיין בריוו‬ ‫אבער סיי וויאזוי איז גוט צו וויסן‪ ,‬אז מען ווערט נישט ווייניגער אויב מען איז‬ ‫א מקבל‪ .‬יעדער איז סיי א משפיע און סיי א מקבל‪.‬‬ ‫ער מיינט נישט דיר – ער וויל פשוט פילן גוט מיט זיך‬ ‫ביטע אריינלייגן מיין בריוו‪ ,‬און איך האף אז עס וועט זיין א תועלת פאר‬ ‫יעדער וואס ליינט עס‪.‬‬ ‫לכבוד די מערכת און די חשובע ליינער שיחי'‪.‬‬ ‫דער רבש''ע האט אונז געגעבן א מתנה וואס הייסט הומער‪ ,‬וויצן‪ .‬דער‬ ‫ק‪.‬נ‪.‬א‪.‬י‪.‬‬ ‫עולם נוצט עס וואו מען קען נאר צו פרייליך מאכן אנדערע אידן און סתם‬ ‫עיר החסד? ווענדט זיך מיט וואס‪...‬‬ ‫אזוי צו געבן אביסל ספייס אדער הנאה איבערן טאג‪ .‬ועל כולם‪ ,‬אין יעדע‬ ‫אומבאקוועמע מינוט‪ ,‬קען מען מאכן א ווערטל‪ ,‬מען געבט א לאך און מען‬ ‫לכבוד די חשוב'ע שבת בשבתו‪ ,‬וואס העלפט אזויפיל אידן צו קענען ליינען‬ ‫פארווישט דאס אומאנגענעמקייט‪ .‬געוואלדיג‪.‬‬ ‫ערליכע פיינע זאכן בחינם אויף א כשר'ן אופן‪.‬‬ ‫אבער מען דארף זען עס צו נוצן אויף א פאזיטיווע וועג; אנשטאט‬ ‫איך וויל מיך באציען אויף א בריוו וואס איז געווען אין שבת בשבתו פר' כי‬ ‫אראפרייסן איינעם‪ ,‬אנשטאט צו אוועקמאכן א צווייטן ‪ -‬וואס דאס איז‬ ‫תצא אונטערן קעפל "טייערע אידן אין לאנדאן געבט היטשעס"‪ .‬דארט איז‬ ‫ליידער זייער גאנגבאר‪ ,‬פשוט ווייל עס איז די גרינסטע וועג וויאזוי צו טרעפן‬ ‫געשטאנען אז לאנדאן איז דאך די "עיר החסד"‪ ,‬ממילא פאסט נישט אז דא‬ ‫א גוטן וויץ‪ ,‬לאמיר פראבירן צו זיין מער פאזיטיוו‪ ,‬לאמיר ווייזן שעצונג‬ ‫זאל מען נישט געבן קיין היטשעס‪.‬‬ ‫איינער צום אנדערן‪ .‬לאמיר ארויסווייזן די מעלות איינער פונעם אנדערן‪.‬‬ ‫איך וויל זיך דא נישט באציען אויף די היטשעס חלק‪ ,‬נאר אויף די 'עיר‬ ‫כלפי מה דברים אמרים? דער רבש''ע האט איינגעפירט זיין בריאה פון א‬ ‫החסד' חלק‪ .‬איך הער כסדר פון משולחים פון ארץ ישראל אז לאנדאן איז‬ ‫נותן און א מקבל‪ .‬דאס איז א פאקט אין די גאנצע וועלט‪ ,‬און פאר א געוויסע‬ ‫די איינציגסטע פלאץ וואס מ'געבט אזוי ווייניג פאר צדקה‪ ,‬מ'פלאגט זיך‬ ‫סיבה פילט זיך דער נותן זייער גוט מיט זיך‪ .‬אבער דער מקבל עפ''ר‪ ,‬פילט‬ ‫ארומצוגיין אין די בתי מדרשים ‪ -‬אין קעלט און אין היצן ‪ -‬און מ'דעקט זיך‬ ‫זיך נישט אזוי באקוועם‪ .‬אונז בשר ודם האבן זייער נישט ליב צו פילן‬ ‫קוים‪ .‬אפילו די וואס קלאפן אויס אין ביהמ"ד און זאגן די [ווייטאגליכע]‬ ‫אומבאקוועם‪ ,‬מיר זענען באקוועמע מענטשן‪ ,‬און מיר ווילן פילן באקוועם‪.‬‬ ‫צוועק פארוואס זיי גייען‪ ,‬גייען זיי נאך דעם ארום און חוץ פון קליינגעלט און‬ ‫אלזא וועלן מיר פרובירן מיט אלע אונזערע מיטלען נישט צו פילן די ווייטאג‬ ‫באטראכטן פון קאפ ביז פיס‪ ,‬מאכן זיי כמעט גארנישט‪.‬‬ ‫און אומבאקוועמליקייט פון זיין א מקבל‪.‬‬ ‫איינמאל איז צוגעקומען צו מיר א משולח און ער זאגט מיר אז ער איז שוין‬ ‫יעצט צו דער בריוו שרייבער פון פרשת נח‪ ,‬וואס האט געשריבן אז ער האט‬ ‫דא אפאר טעג‪ ,‬ער פארט שוין אהיים היינט ביינאכט און ער האט זיך קוים‬ ‫אנגעטראגן א ליפט פאר איינעם‪ ,‬און יענער האט חוזק געמאכט פון אים אז‬ ‫מיט צרות געדעקט די וועג‪.‬‬ ‫ער טוט עס ווייל ער האט א נייע קאר [וואס גראדע אפילו עס זאל זיין אמת‬ ‫אויך האב איך געזען אז עס איז דא בתי מדרשים וואו עס קאסט געלט צו‬ ‫איז עס אויך א שיינע זאך; האסט א נייע קאר? ווילסט יעדער זאל עס זען?‬ ‫קענען מאכן אן אפיעל ‪ -‬אויסצוקלאפן אין בית מדרש‪ .‬האב איך געהערט‬ ‫טו א חסד‪ ,‬געב א ליפט‪ ,‬וזה נהנה וזה נהנה]‪.‬‬ ‫ווי א משולח קלאפט אויס אין א ביהמ"ד און זאגט אז ער האט נאכנישט‬ ‫לויט דעם וואס מ'האט געשריבן ביז אהער‪ ,‬קענען מיר גוט פארשטיין דער‬ ‫‪42‬‬ ‫ואלין מליא‬ ‫עס איז סכנת נפשות!‬ ‫צוריק געמאכט זיין געלט פון די אפיעל‪...‬‬ ‫איך וויל מעורר זיין גאר א וויכטיגע סכנת‪-‬נפשות נקודה‪.‬‬ ‫זאגט מיר‪ ,‬דאס הייסט עיר החסד???‬ ‫איך זע זייער אסאך יונגע קינדער גייען אריבער די גאס ווען ס'איז רויט‪ ,‬און‬ ‫חס ושלום איך מאך נישט אוועק לאנדאן‪ ,‬ס'איז זיכער דא אסאך מעלות‬ ‫ס'איז ממש סכנות נפשות‪ .‬די פראבלעם איז אז זיי מאכן נאך די גרויסע‪.‬‬ ‫דא; מ'אינטערעסירט זיך איינער אינעם צווייטן‪ ,‬מ'העלפט זיך ארויס‬ ‫למשל‪ ,‬ביי די טרעפיק לייטס אינדרויסן פון וויזניץ ‪ ,89‬נעמט ‪ 7‬סעקונדעס‬ ‫איינער דעם צווייטן (ביז געלט)‪ ,‬מי כעמך ישראל! אבער מ'דארף אביסל‬ ‫אריינטראכטן; א איד האט פארלאזט זיין שטוב פאר אפאר וואכן‪/‬טעג‪/‬‬ ‫פון ווען די קארס הערן אויף צו פארן ביז ווען עס ווערט גרין‪ ,‬אבער דער‬ ‫חדשים צוזאמצושטעלן צו קענען לעבן אביסל‪ ,‬ה‪-‬א‪-‬ב ר‪-‬ח‪-‬מ‪-‬נ‪-‬ו‪-‬ת‬ ‫עולם גייט שוין אריבער גלייך ווען די קארס הערן אויף צו פארן‪.‬‬ ‫און געב אים שיין‪ .‬איך בין היינט צוגעגאנגען צו א משולח און אים געגעבן‬ ‫האב איך נעכטן געזען ווי א אינגל פליט אריבער מיט זיין סקוטער ווען די‬ ‫‪ 5‬פונט‪ ,‬ער איז געווארן בשמחה פון אזא שיינע סומע‪ ,‬און דאס איז נאך‬ ‫קארס פארן נישט‪ ,‬נאכמאכנדיג די גרויסע און מיינענדיג אז ס'גייט שוין‬ ‫פרוטות אנטקעגן אנדערע פלעצער‪.‬‬ ‫יעצט ווערן גרין‪ ,‬אבער ער האט נישט געכאפט אז ס'נעמט אויך אפאר‬ ‫איי וועסטו פרעגן אויב אזוי פארוואס קומען דא משולחים? עס איז דא‬ ‫סעקונדעס נאך וואס עס איז גרין ביז די קארס הייבן אן צו פארן‪ ,‬און ווען‬ ‫א פשוט'ע תירוץ‪ ,‬ווייל נישט יעדער איינער קען זיך ערלויבן אזויפיל געלט‬ ‫ער איז געקומען איז עס געווען נאכן שוין זיין גרין‪ .‬די קארס האבן פלוצלינג‬ ‫צו פארן קיין אמעריקע‪ ,‬עס קאסט דאך אסאך טייערער ווי פארן קיין‬ ‫אנגעהויבן צו פארן און זיי זענען שיער נישט אריינגעפלויגן אין אים ח''ו‪.‬‬ ‫לאנדאן)‪.‬‬ ‫מ'קען זאגן אז די איינציגסטע סיבה פארוואס ס'געשעט ב''ה נישט קיין‬ ‫צו שלוס טייערע אידן רחמנים בני רחמנים‪ :‬געבט אויף די ענגלישע נאטור‬ ‫עקסידענטן איז ווייל דא אין געגנט פארט מען אויף ‪ 20‬מייל א שעה און‬ ‫פון קארגשאפט‪ ,‬ואהבת לרעך כמוך‪ ,‬און געבט שיינע סכומים‪.‬‬ ‫די לאנדאנער זענען געדולדיג‪ ,‬ווען נישט דעם איז שרעקעדיג צו טראכטן‬ ‫תזכו למצות‬ ‫וויפיל עקסידענטן וואלטן געקענט פאסירן‪.‬‬ ‫א איד וואס קוקט צו די צער פון עניי אר''י‬ ‫איז אזוי‪ ,‬צו טוישן די גרויסע איז זייער שווער‪ ,‬אבער די עצה איז כאטש‬ ‫אנצואווארענען די קינדער נישט נאכצומאכן די גרויסע נאר אריבערגיין נאר‬ ‫האלטס אן אויג אויף די קינדער‬ ‫ווען ס'איז גרין חק ולא יעבור‪.‬‬ ‫איך וויל אויפמערקן די עלטערן‪ ,‬אז ביי קארנער בעטיון און פעירהאלט‬ ‫לדעתי דארף יעדער מוסד‪/‬מנהל‪/‬מלמד‪/‬לערערין מערר זיין די קינדער‬ ‫איז דא א נייע טרעפיק לעידי‪ ,‬און איך זע כסדר פרייטאג נאכמיטאג ווען‬ ‫דערוועגן אפאר מאל א יאר‪.‬‬ ‫אינגלעך קומען אהיים פון חדר‪ ,‬אז זי שמועסט און פארברענגט מיט זיי‪ ,‬און‬ ‫ונשמרתם מאד לנפשותיכם‪ .‬ואת עמלינו אלו הבנים‪.‬‬ ‫זיי לאכן און האבן הנאה‪.‬‬ ‫דער אויבערשטער זאל זיין דער היטער‪ ,‬און עס איז וויכטיג די עלטערן זאלן‬ ‫מען קען טרעפן אנדערע וועגן‬ ‫וויסן דערוועגן‪.‬‬ ‫א גוט יאר און א געזונטן ווינטער פאר די מערכת פון שבת בשבתו‬ ‫אסאך הצלחה‬ ‫קודם כל‪ ,‬א יישר כח פאר אייער הערליכע ערליכע אויסגאבע‪.‬‬ ‫ביי די געלעגנהייט וויל איך אויסנוצן אייער פלאטפארמע אויסצודריקן מיין‬ ‫געבט אכטונג נישט צו גליטשן‬ ‫גרויסע וואונדער‪.‬‬ ‫לכבוד מדור ואילין מיליא פון שבת בשבתו‬ ‫אויף מיין וועג צוריק פון יום טוב אין אויסלאנד‪ ,‬זענען געווען נאך אסאך‬ ‫ערשטנס וויל איך זאגן א גרויסן ישר כח פאר די מערכת פארן אהערשטעלן‬ ‫היימישע משפחות‪ ,‬און אסאך האבן געלאזט זייערע קינדער נוצן די‬ ‫אזא שיינע אויסגאבע יעדע וואך‪.‬‬ ‫אומגעפילטערטע קאמפיוטער‪-‬סקרינס וואס זענען פלאצירט פארנט פון‬ ‫איך וויל דא אויפמערקזאם מאכן א נקודה וואס איז זייער נוגע פאר די‬ ‫יעדע זיץ‪( ,‬פארשטייט זיך‪ ,‬נאר פאר מעפס און געימס)‪.‬‬ ‫יעצטיגע וואכן‪.‬‬ ‫אבער איך וואונדער מיך‪ ,‬איז דאס א כשר'ע כלי?! און אפילו ווען יא‪ ,‬איז‬ ‫אין די צייט פון יאר פאלן די בלעטלעך אראפ פון די ביימער‪ ,‬און ווען עס‬ ‫דאס לצורך פרנסה?! זיי געבן א קלארע מעסעדזש פאר די קינדער אז‬ ‫רעגנט און די בלעטלעך ווערן נאס‪ ,‬מאכט עס אז די בלעטלעך זענען זייער‬ ‫מ'מעג נוצן אן אומגעפילטערטע כלי! איך בין זיכער אז עס קומט פשוט‬ ‫גליטשיג‪ .‬אסאך מאל איז עס נאך אפילו ערגער ווי א שניי‪ ,‬ווייל אין די שניי‬ ‫וויבאלד די עלטערן כאפן זיך נישט‪.‬‬ ‫געבט מען זיך מער אכטונג אז מ'זאל זיך נישט אויסגליטשן‪ ,‬ווייל מ'ווייסט‬ ‫איך האב ברוך השם עלף קינדער בלי עין הרע‪ ,‬און איך בין אסאך מאל‬ ‫אז ס'איז זייער גליטשיג און עס ווערט אייז‪ .‬אבער די בלעטלעך איז דאך‬ ‫געפארן קיין ניו יארק אהין און צוריק מיט אלע יארגענג קינדער‪ ,‬און איך האב‬ ‫נישט קיין אייזיגע זאך‪ ,‬ס'איז א פשוט'ע בלעטל‪ ,‬אבער למעשה ווערט‬ ‫זיי אויסגעלערנט אז דאס איז אן אפענע כלי וואס איז אסור‪ ,‬און מיר האבן‬ ‫עס זייער שטארק גליטשיג‪ ,‬און מ'קען זיך ח''ו זייער שנעל אויסגליטשטן‪.‬‬ ‫זיך ב"ה פיין אן עצה געגעבן וויאזוי זיי צו האלטן פארנומען כשר'ערהייט‪.‬‬ ‫דעריבער זאל מען וויסן און זיין געווארנט איבער דעם‪.‬‬ ‫יישר כח פאר אריינלייגן מיינע ווערטער לתועלת דורות הבאים‪.‬‬ ‫הצלחה רבה און א געזונטע ווינטער‬ ‫א‪.‬י‪.‬ג‪.‬‬ ‫(‪)-‬‬ ‫‪43‬‬ ‫פרשת‬ ‫תוישפרא‬ ‫"ז‬ ‫למען תספר‬ ‫אים געקריצט די ציין‪ ,‬דאס בלוט איז אים ארויפגעקומען יעדעס‬ ‫טייערע ליכטיגע קינדערלעך!‬ ‫מאל וואס ער האט אים געזען‪ ,‬ער האט אים פשוט געוואלט צורייסן‪.‬‬ ‫ס'שטייט אין די וואכעדיגע סדרה‪ ,‬וימול אברהם את יצחק בנו‬ ‫אבער וואס קען ער טון‪ ,‬דער קעניג האט אים ליב‪ ,‬ער קען גארנישט‬ ‫בן שמונת ימים‪ ,‬אברהם האט גע'מל'עט זיין זון יצחק דעם אכטן‬ ‫טון‪ .‬אבער דער גלח האט אלץ געזוכט א וועג וויאזוי אוועקצומאכן‬ ‫טאג‪ ,‬כאשר צוה אותו אלקים‪ ,‬אזוי ווי דער אויבערשטער האט אים‬ ‫ר' משה פארן קעניג‪.‬‬ ‫באפוילן‪.‬‬ ‫ווען ער איז אריינגעקומען צו דער קעניג און דער קעניג האט‬ ‫עס איז געווען א חשוב'ער איד מיטן נאמען ר' משה‪ .‬ער איז‬ ‫זיך פאר אים אויפגעשטעלט ווייל ער איז דער גלח‪ ,‬האט דער גלח‬ ‫געווען א מדקדק במצוות‪ ,‬ער האט אכטונג געגעבן אויף יעדן מצוה‬ ‫געטראכט צו זיך‪ ,‬פאר ר' משה שטעלט זיך נישט דער קעניג אויף‪...‬‬ ‫מורא'דיג שטארק‪ ,‬ער איז געווען זייער א קלוגער מענטש און זייער‬ ‫און דער גלח רופט זיך אן‪" ,‬זאג מיר געערטער קעניג‪ ,‬דער מאשקע‬ ‫א געערטער מענטש‪.‬‬ ‫איז שוין געווען ביי דיר?" ער האט אים געוואלט אזוי אוועקמאכן‪,‬‬ ‫מיטן רופן "מאשקע"‪.‬‬ ‫ר' משה איז געווען דער קעניג'ס עצה געבער‪ ,‬דער קעניג האט אים‬ ‫עכט ליב געהאט ווייל ער איז געווען א קלוגער א פארשטענדליכער‪,‬‬ ‫זאגט דער קעניג‪" ,‬הע הע הע‪ ,‬ער איז מיין משה‪ ,‬אים וועסטו‬ ‫דער קעניג האט נאר פאר אים אנטפלעקט סודות‪ ,‬גאר וויכטיגע‬ ‫נישט רופן מאשקע‪ ,‬ער איז מיין עצה געבער‪ ,‬אים געטרוי איך מיט‬ ‫דאקומענטן וואס ער האט פאר קיינעם נישט געוויזן האט ער פאר‬ ‫מיינע דאקומענטן און סודות וואס פאר קיינעם געטרוי איך נישט‪".‬‬ ‫ר' משה יא געוויזן‪.‬‬ ‫דער גלח האט זיך אויפגערעגט‪ ,‬ער האט געוואלט אוועקמאכן‬ ‫דאס האט נישט אפגעהאלטן ר' משה פון טון מצוות און מעשים‬ ‫ר' משה און דער קעניג האט אים נאך גרעסער געמאכט יעצט‪ .‬ער‬ ‫טובים‪ .‬ר' משה איז געווען באקאנט אין שטאט אלס א מוהל‪ ,‬ווען מען‬ ‫האט פרובירט ווי ער קען אונטערקויפן דעם קעניג צי אנדערע‬ ‫האט געדארפט מאכן א ברית‬ ‫וועגן וויאזוי צו אפווישן דעם ר'‬ ‫משה‪ ,‬אבער עס איז אים נישט‬ ‫מילה האט מען אים גערופן און‬ ‫געלונגען‪.‬‬ ‫ער האט געקענט פונקטליך די‬ ‫הלכות‪ ,‬ער איז געווען זייער אן‬ ‫אה! פלוצלינג איז דער גלח‬ ‫ערליכער מוהל און אן ערליכער‬ ‫אויפגעקומען מיט א גוטע פלאן‪.‬‬ ‫איד‪.‬‬ ‫דער גלח איז צוגעגאנגען צו דער‬ ‫באדינער פון ר' משה‪ ,‬ר' משה‬ ‫אין דעם קעניגליכן פאלאץ‬ ‫האט געהאט א באדינער‪ ,‬ער‬ ‫וואו ר' משה האט זיך געדרייט‬ ‫האט אים געגעבן אסאך געלט‬ ‫נעבן קעניג‪ ,‬האט זיך אויך‬ ‫און ער האט אים געזאגט‪" ,‬די‬ ‫געדרייט א גלח א גרויסער רשע‪,‬‬ ‫קומענדיגע מאל וואס דו גייסט‬ ‫און ער האט מקנא געווען דעם‬ ‫אריין צוזאמען מיט ר' משה‬ ‫ר' משה אז ער באקומט אזויפיל‬ ‫דארטן וואו ר' משה לייגט אוועק‬ ‫כבוד און שעצונג פון דעם קעניג‪,‬‬ ‫די פאפירן די דאקומענטן און‬ ‫פאלאץ‬ ‫אין‬ ‫קעניג‬ ‫ביים‬ ‫חשוב'סטער‬ ‫דער‬ ‫געווען‬ ‫איז‬ ‫משה‬ ‫ר'‬ ‫ער האט אים נישט געקענט‬ ‫קוקן אין פנים אריין‪ ,‬עס האט‬ ‫‪44‬‬ ‫וואספארא מין זאך איז‬ ‫די סודות פונעם קעניג‪ ,‬זאלסטו‬ ‫דאס? דער קעניג איז געווארן‬ ‫ארויס'גנב'ענען צוויי דריי‬ ‫אויפגעציטערט אויפגעשוידערט‪,‬‬ ‫פאפירעלעך און געב מיר עס‪,‬‬ ‫ער האט געלאזט רופן זיינע‬ ‫איך געב דיר פאר דעם אסאך‬ ‫באדינערס‪" ,‬מען דארף שוין‬ ‫געלט‪".‬‬ ‫זען צו אוועקלייגן דעם ר'‬ ‫דער באדינער האט זיך‬ ‫משה‪ ",‬האט דער קעניג געזאגט‪,‬‬ ‫געלאזט אונטערקויפן‪ ,‬און ער‬ ‫"פאר מיין גאנצע קעניגרייך‬ ‫האט ארויסגענומען עטליכע‬ ‫גייט צוגרינד‪ ,‬ער איז א מורד‬ ‫נאר ר' משה דער ראטגעבער האט צוטריט צו אזעלכע פלעצער‬ ‫צעטלעך שטילערהייט ווען ר'‬ ‫במלכות‪ ,‬ארויסצוגעבן אזעלכע‬ ‫משה האט נישט באמערקט און‬ ‫סענסיטיווע סודות???"‬ ‫ער האט עס איבערגעגעבן פארן‬ ‫אזוי ווי ר' משה איז געווען‬ ‫גלח‪.‬‬ ‫א געטרייער עצה געבער און א‬ ‫גוטער פריינט פונעם קעניג‪ ,‬און‬ ‫דער גלח האט זיך געפריידט‬ ‫דער סדר איז דעמאלט געווען אז‬ ‫אויף די צעטלעך‪ ,‬יאוי‪ ,‬קוק‬ ‫ווען דער קעניג האט געדארפט‬ ‫וועלכע סודות דא שטייט‪ ,‬דאס‬ ‫הרג'ענען זייער א מכובד'יגער‬ ‫האט טאקע נאר ר' משה‪ ,‬און ר'‬ ‫מענטש האט ער אים נישט‬ ‫משה האלט עס פארן קעניג עס‬ ‫גע'הרג'עט אזוי ווי מען הרג'עט‬ ‫איז נישט דא נאך איינס אזאנס‪,‬‬ ‫סתם א פארברעכער‪ ,‬ווייל עס‬ ‫נאך אנדערע קאפיס‪ ,‬איך וועל‬ ‫פאסט נישט אזא געערטער‬ ‫דאס ווייזן פארן קעניג אז ר'‬ ‫מענטש וואס ער איז געווען אזוי‬ ‫משה האט מיר עס געוויזן‪ ,‬אוי‬ ‫נאנט מיטן קעניג זאל מען יעצט‬ ‫וועט זיך דער קעניג אויפרעגן‬ ‫הרג'ענען אזוי ווי א פארברעכער‪,‬‬ ‫אויף ר' משה אוי וועט מיר‬ ‫נאר מען פלעגט אזא סארט‬ ‫געלונגען אים אוועקצולייגן‪.‬‬ ‫מענטש הרג'ענען אויף א שטילע‬ ‫דער גלח האט אויסגעארבעט‬ ‫וועג אז קיינער זאל נישט וויסן‪.‬‬ ‫א פלאן‪ .‬אין א שיינעם טאג קומט‬ ‫דער קעניג האט געלאזט‬ ‫דער גלח אריין צום קעניג‪ ,‬ער‬ ‫אריבער רופן ר' משה‪ ,‬און ר'‬ ‫שמועסט מיטן קעניג זאכן וואס‬ ‫משה קומט ווי זיין שטייגער‬ ‫גייט פאר אין קירכע‪ ,‬דער קעניג‬ ‫אריבער צום קעניג‪.‬‬ ‫שמועסט זאכן וואס גייט פאר‬ ‫דער קעניג ווייזט אויף זיין‬ ‫ביי א געוויסע מלחמה וואס ער‬ ‫פנים אפילו א שמייכל‪" .‬א גוטן‬ ‫פירט‪ ,‬אינמיטן דער שמועס האט‬ ‫ר' משה!"‬ ‫דער גלח ארויסגעזאגט פון זיין‬ ‫ר' משה רעדט געהעריג אזוי‬ ‫מויל געוויסע סודות וואס דער‬ ‫ווי יעדן טאג‪" ,‬וואס הערט זיך‬ ‫קעניג האט נישט גע'חלומ'ט אז‬ ‫געערטער קעניג? וואס דארף‬ ‫ווי קומט צו דיר אין האנט אזעלעכע געהיימע סודות‬ ‫עס איז דא איינער וואס ווייסט‬ ‫מען היינט טון דא?"‬ ‫די סודות חוץ ר' משה‪.‬‬ ‫דער קעניג זאגט אים‪" ,‬היינט‬ ‫און דער קעניג רופט זיך אן‪" ,‬פון וואו ווייסטו די סודות? ווער האט‬ ‫האב איך זייער א וויכטיגע בריוו‪ ,‬א פארמאכטע בריוו וואס איך וויל‬ ‫דיר דאס געזאגט? דאס ווייסט דאך נאר איך מיט מיין עצה געבער‬ ‫דו זאלסט עס איבערגעבן פאר א געוויסער מענטש אין א צווייטע‬ ‫ראטגעבער ר' משה מיין רעכטע האנט‪ ,‬פון וואו קומט צו דיר די‬ ‫מיין ַ‬ ‫שטאט‪ ,‬נאר דיר קען איך געטרויען‪ .‬דו ווייסט דאך מיינע סודות‪ ,‬איז‬ ‫באהאלטענע סודות?"‬ ‫טאקע נאר דיר געטרוי איך מיט דעם קאנווערט מיט דעם ענוועלא"פ‬ ‫רופט זיך דער גלח אן‪" ,‬וואס הייסט‪ ,‬דער קעניג ווייסט נישט?‬ ‫אז דו וועסט עס איבערגעבן פאר יענעם מענטש‪".‬‬ ‫ר' משה פויקט אויס אין דער גאנצער שטאט אלע סודות וואס דער‬ ‫ר' משה זאגט פאר דעם קעניג‪" ,‬פיין איך וועל מיר מארגן צופרי‬ ‫קעניג זאגט אים‪"...‬‬ ‫ארויסלאזן אויפן וועג‪ ,‬איך האף אויסצופירן מיין שליחות ווי עס‬ ‫דארף צו זיין‪".‬‬ ‫"אזוי? ווי קען דאס זיין? דאס איז געפערליך! דאס קען נישט‬ ‫זיין!!!"‬ ‫דער קעניג זאגט אים‪" ,‬זיי געזונט! ה א ב א ג ו ט ע ר י י ז‬ ‫ע! אבער מאך זיכער אז דו גייסט ארויס מארגן גלייך צופרי‪ ,‬אז דו‬ ‫"ס'קען יא זיין!" דער גלח נעמט ארויס פון זיין קעשענע אפאר‬ ‫זאלסט עס נאך קענען מארגן איבערגעבן‪ ,‬ווייל ס'נעמט א שיינע פאר‬ ‫דא‪.‬‬ ‫פאפירן און ער ווייזט פארן קעניג; געב נאר א קוק וואס איך האב‬ ‫שעה די נסיעה אהין‪".‬‬ ‫דער קעניג קוקט‪" ....‬יוי!!! ווי קען דאס זיין אז די סודות'דיגע‬ ‫צעטלעך ליגט ביי דיר אין די האנט?"‬ ‫ר' משה האט אוודאי געזאגט יא‪ ,‬און דעם קומענדיגן אינדערפרי‬ ‫זאגט ער‪" ,‬יא‪ ,‬איך האב עס באקומען פון עפעס א פרעמדער גוי‪,‬‬ ‫האט ער זיך ארויסגעלאזט אויפן וועג אויסצופירן דער קעניג'ס‬ ‫ר' משה לאזט ברייט אפן די טיר‪ ,‬מענטשן קענען זיך דרייען‪ ,‬איינער‬ ‫שליחות‪.‬‬ ‫האט עס ארויסגענומען און מיר עס געגעבן‪".‬‬ ‫‪45‬‬ ‫וואס עס ווארט אים אפ און וואס‬ ‫אזוי ווי ער גייט אדורך די‬ ‫עס שטייט אין דעם בריוו‪ .‬ער‬ ‫דארף נעבן זיין שטאט‪,‬‬ ‫ערשטע ָ‬ ‫האט פונקטליך אויסגעפאלגט די‬ ‫קומט צו לויפן א איד און ער זאגט‬ ‫שליחות און ער קומט אן צו דעם‬ ‫אים‪" ,‬ר' משה‪ ,‬דער באשעפער‬ ‫שטאט צו דעם אדרעס און דארט‬ ‫האט דיר אהערגעשיקט ממש‬ ‫איז טאקע געווען איינער פון די‬ ‫אין די ריכטיגע מינוט‪".‬‬ ‫קנעכט פונעם קעניג וואס דער‬ ‫"וואס איז געשען?"‬ ‫קעניג האט אים שוין געזאגט‬ ‫"איך האב געהאט א‬ ‫טאקע וואס ער האט צו טון‪.‬‬ ‫אינגעלע!"‬ ‫דער קנעכט האט אים‬ ‫"מזל טוב! אה! ברוך השם!"‬ ‫גענומען גלייך און אים געזאגט‪,‬‬ ‫"היינט איז דער אכטער טאג‪,‬‬ ‫קום‪ ,‬איך דארף גיין מיט דיר‬ ‫איך זוך א מוהל ווי מיט ליכט‪,‬‬ ‫אינדרויסן פון שטאט און נאכדעם‬ ‫דער מוהל פון אונזער שטאט‬ ‫וועסטו שוין פארשטיין וואס דער‬ ‫דער קעניג האט אפגעשריבן א בריוו‬ ‫איז נישט דאהי‪ ,‬דער באשעפער‬ ‫שליחות פונעם קעניג איז געווען‪.‬‬ ‫האט דיר אראפגעשיקט ממש‬ ‫דער באדינער פון ר' משה האט‬ ‫מיט השגחה עליונה אז דו‬ ‫גארנישט חושד געווען‪ ,‬און ער איז געגאנגען‪.‬‬ ‫זאלסט יעצט דא דורכגיין און דו וועסט קענען מל'ען מיין קינד‪,‬‬ ‫אזוי ווי ער קומט אן דארטן‪ ,‬האט ער אים געוויזן דעם בריוו‪.‬‬ ‫היינט איז דאך דער אכטער טאג מען קען נישט ווארטן ביז מארגן‬ ‫אינעם בריוו איז געשטאנען‪:‬‬ ‫אדער איבערמארגן ביז דער אנדערער מוהל וועט צוריקקומען‪ ,‬דער‬ ‫דער מענטש וואס געבט דיר איבער דעם בריוו זאלסטו אויפן‬ ‫אכטער טאג איז די מצוה‪".‬‬ ‫פלאץ אריינווארפן אין קאלך אויוון‪ ,‬אפילו ער שרייט אז מען מיינט‬ ‫"אוי יוי יוי‪ ,‬עס איז א פראבלעם‪ ,‬א פראבלעם‪".‬‬ ‫נישט אים און עס איז זיכער א טעות‪ ,‬זאלסט נישט צוהערן זיין‬ ‫" וואס איז די פראבלעם ר' משה?"‬ ‫געשריי נאר זאלסט אים אריינווארפן אין קאלך אויוון‪.‬‬ ‫"איך האב זייער א וויכטיגע שליחות פון דער קעניג היינט‪ ,‬און איך‬ ‫דער קעניג‪.‬‬ ‫מוז אויספירן דעם שליחות פונעם קעניג‪".‬‬ ‫"יא יא‪ ,‬אבער איך דארף מל'ען מיין קינד‪".‬‬ ‫דער קנעכט כאפט אן ר' משה'ס באדינער מיט ביידע הענט‪ ,‬און‬ ‫און ר' משה גיבט זיך א כאפ‪ ,‬איך האב דאך א שליחות פון דער‬ ‫בינדט אים צוזאם‪ .‬דער באדינער שרייט קולות‪" ,‬עס איז נישט מיר!‬ ‫קעניג דער מלך מלכי המלכים דער קעניג פון אלע קעניגן וואס ער‬ ‫עס איז נישט מיר! עס איז זיכער נישט מיר! מיין בעל הבית ר' משה‬ ‫הייסט אונז אז דער אכטער טאג דארף מען מל'ען א קינד‪ ,‬און דא‬ ‫ער האט געדארפט איבערגעבן דעם בריוו און ער‪".....‬‬ ‫האב איך א שליחות פון וועמען‪ ,‬פון א מלך בשר ודם אויסצופירן‬ ‫אזוי ווי ער האט געזען אז אלע זיינע שרייערייען העלפן נישט‪,‬‬ ‫די שליחות און איבערגעבן א בריוו‪ .‬נו‪ ,‬דער שליחות קען ווערן‬ ‫האט ער אנגעהויבן שרייען‪" :‬איך בין שולדיג‪ ,‬ווייל איך האב‬ ‫נאכגעשיקט דורך א באדינער אויכעט אדער דורך א צווייטן וואס איך‬ ‫איבערגעגעבן אלע פאפירן פארן גלח‪ ,‬דער גלח איז שולדיג ווייל דער‬ ‫וועל אים איבערגעבן אז ער זאל אויספירן דעם שליחות‪ .‬ער האט‬ ‫גלח האט מיר אונטערגעקויפט‪ ,‬מען דארף דעם גלח אריינווארפן!"‬ ‫נאך געמוזט אין דעם זעלבן טאג אנקומען דארטן‪ ,‬אויסצופירן ביידע‬ ‫אזוי האט דער באדינער נישט אויפגעהערט צו שרייען‪.‬‬ ‫איז נישט געווען שייך‪ ,‬ווייל אויב גייט ער מאכן די ברית מוז ער שוין‬ ‫דער קנעכט האט נישט געוואוסט פון קיין חכמות‪ ,‬אין דער בריוו‬ ‫בלייבן ביי די סעודה וועט ער זיין מיט אפאר שעה שפעטער‪ ,‬ער וועט‬ ‫שטייט‪ ,‬ווער עס ברענגט דעם בריוו זאל מען אריינווארפן‪ ,‬זאל ער‬ ‫שוין נישט קענען אנקומען דארטן ביז נאכט‪ ,‬ער דארף דאך אנקומען‬ ‫שרייען וואס ער וויל‪ ,‬זאל ער שרייען עס איז א טעות עס איז זיכער‬ ‫אין דעם זעלבן טאג‪.‬‬ ‫נישט אים‪ ,‬א ר י י נ ג ע ו ו א ר פ ן א ו ן פ א רט י ג‪.‬‬ ‫ר' משה האט גלייך גערופן זיין באדינער‪ .‬ר' משה געבט איבער‬ ‫אזוי ווי ר' משה האט געענדיגט דעם ברית‪ ,‬האט ער זיך תיכף‬ ‫דעם קאנווערט פאר זיין באדינער‪" ,‬דא האסטו דעם קאנווערט‪ ,‬דאס‬ ‫געלאזט אויפן וועג צו גיין צו דעם שטאט דארטן וואו זיין באדינער‬ ‫איז א שליחות פונעם קעניג און דער קעניג האט נאר מיר געטרויעט‬ ‫מיטן בריוו‪ ,‬איך געטרוי דיר אז‬ ‫דו וועסט איבערגעבן דעם בריוו‬ ‫פאר דער און דער מענטש אין‬ ‫יענעם שטאט‪".‬‬ ‫פיין‪ ,‬דער באדינער האט זיך‬ ‫גלייך ארויסגעלאזט אויפן וועג‬ ‫מיט דעם בריוו וואס איז פונעם‬ ‫קעניג אליין‪ ,‬און ר' משה איז‬ ‫אריין אין שטאט און ער האט‬ ‫מקיים געווען די מצוה‪ ,‬ער האט‬ ‫גע'מל'עט דעם אינגעלע און עס‬ ‫איז געווען א סעודת ברית‪.‬‬ ‫דער באדינער וואס איז געווען‬ ‫אויפן וועג האט נישט געוואוסט‬ ‫איינע פון די גאר אלטע פאלאצן אין באגדאד‪-‬איראק‬ ‫‪46‬‬ ‫געווען צוריק אין זיין שטאט‪ ,‬ער‬ ‫איז געגאנגען‪ ,‬צו זען צי ער‬ ‫קומט אריין גלייך צום קעניגליכן‬ ‫האט טאקע אויסגעפירט דעם‬ ‫פאלאץ‪.‬‬ ‫שליחות‪.‬‬ ‫ווי נאר דער קעניג האט אים‬ ‫ער איז אנגעקומען צו דעם‬ ‫דערזען איז ער אראפגעפאלן‬ ‫שטאט‪ ,‬עס איז שוין געווען‬ ‫פון זיין שטול‪ ..‬ער האט כמעט‬ ‫ממש ממש נאכט‪ ,‬ער קומט צו‬ ‫גע'חלש'ט‪ ..‬און ער הייבט אן‬ ‫דער אדרעס‪ ,‬ער קלאפט אריין‬ ‫צו שרייען‪" :‬אוי ר' משה איז‬ ‫און ער פרעגט דעם קנעכט‪" ,‬נו‪,‬‬ ‫מיר געקומען אין חלום‪ ,‬איך‬ ‫דו האסט באקומען דעם בריוו‬ ‫ציטער‪"...‬‬ ‫היינט?"‬ ‫און ר' משה זאגט‪" ,‬הער‬ ‫"יא יא יא‪ ,‬אוודאי האב‬ ‫קעניג‪ ,‬וואס איז געשען צו דיר?‬ ‫איך באקומען‪ ,‬איך האב‬ ‫ביסט אויפן קאפ געפאלן? וואס‬ ‫פונקטליך‬ ‫אויסגעפאלגט‬ ‫הייסט דו חלומ'סט? דו ביסט‬ ‫וואס שטייט דארטן‪ ,‬איך האב‬ ‫אויף!"‬ ‫גע'הרג'עט יענער באדינער‬ ‫"ווווואאאס הייסט‪ ,‬ממממען‬ ‫און עס איז מסודר‪ ,‬אלעס איז‬ ‫הההאט דדדדיר נננננישט‬ ‫געענדיגט‪".‬‬ ‫גגגע'ההההרג'עט?"‬ ‫פאר ר' משה איז געווארן‬ ‫"ניין מען האט מיר נישט‬ ‫שווארץ פאר זיינע אויגן‪" ,‬וואס‬ ‫גע'הרג'עט! דער באשעפער דער‬ ‫האסטו געטון? וואס הייסט‬ ‫קעניג פון אלע קעניגן האט מיר‬ ‫האסט אים גע'הרג'עט?"‬ ‫געראטעוועט!"‬ ‫דער שרעקליכער בריוו פון קעניג (דאס איז נישט די אריגינעלע‬ ‫"וואס הייסט‪ ",‬זאגט דער‬ ‫ר' משה האט אים פארציילט‬ ‫בריוו‪)...‬‬ ‫קנעכט‪" .‬איך האב געמיינט‬ ‫אלעס וואס דער קנעכט ‪ -‬וואס‬ ‫דו ווייסט וואס שטייט אין‬ ‫האט אויסגעפירט די אורטייל‬ ‫דער בריוו‪ .‬אין דער בריוו איז‬ ‫און גע'הרג'עט זיין באדינער ‪-‬‬ ‫געשטאנען אז דער וואס ברענגט‬ ‫האט אים פארציילט‪ ,‬אלעס וואס‬ ‫דעם בריוו זאל מען אויפן פלאץ‬ ‫דער באדינער האט געשריגן‪.‬‬ ‫אריינווארפן אין קאלך אויוון‪ ,‬ער‬ ‫אזוי ווי דער קעניג האט דאס‬ ‫קען שרייען וואס ער וויל‪".‬‬ ‫געזען די אפענע ישועה‪ ,‬האט‬ ‫געוואלד און געשריגן‪ ,‬קוק‬ ‫ער פארשטאנען אז דער גלח‬ ‫ווי דער באשעפער האט מיר‬ ‫איז דער וואס איז שולדיג און ער‬ ‫אפגעהיטן אין זכות וואס איך‬ ‫האט אריינגערופן דעם גלח‪.‬‬ ‫בין געגאנגען מקיים זיין די מצוה‬ ‫דער גלח שטייענדיג ביים‬ ‫פון ברית מילה‪ ,‬דורך דעם וואס‬ ‫טיר האט אויך געמיינט אז ער‬ ‫איך בין געגאנגען מקיים זיין זיין‬ ‫חלומ'ט‪ ,‬ער האט אויך געמיינט‬ ‫באפעל בין איך געראטעוועט‬ ‫אז ר' משה איז געקומען פונעם‬ ‫געווארן פון א זיכערער טויט‪ ,‬און‬ ‫עולם האמת‪ ,‬און ער האט זיך‬ ‫ר' משה פרעגט פון דעם קנעכט‪,‬‬ ‫גלייך מודה געווען אז ער האט‬ ‫"און וואס האט מיין באדינער‬ ‫אלעס אנגעדרייט‪.‬‬ ‫געשריגן?"‬ ‫דער קעניג האט געהייסן פאר‬ ‫"ער האט געשריגן אז ער‬ ‫די באדינער צו בינדן דעם גלח‪,‬‬ ‫איז נישט שולדיג‪ .‬קודם האט‬ ‫און אזוי האט דער גלח געהאט‬ ‫ער געשריגן אז ער איז נישט‬ ‫דער קנעכט פון קעניג האט אים אנגעכאפט און אריינגעווארפן אין‬ ‫שולדיג און אז מען וואלט דיר‬ ‫א מיאוס'ער סוף אין דער זכות‬ ‫קאלך אויוון‬ ‫געדארפט הרג'ענען‪ ,‬ווייל דו‬ ‫וואס ר' משה האט געהאט‬ ‫מסירת נפש מקיים צו זיין די‬ ‫האסט עס געדארפט ברענגען‪.‬‬ ‫מצוה פון ברית מילה איז ער געראטעוועט געווארן און דער רשע‬ ‫נאכדעם האט ער זיך אנגעהויבן‬ ‫האט באקומען זיין מיאוס'ן אורטייל‪.‬‬ ‫באהאלטענע‬ ‫די‬ ‫ארויסגענומען‬ ‫אויסצואוויינען אז ער האט‬ ‫דאקומענטן און איבערגעגעבן פאר דער גלח און דער גלח איז‬ ‫די מעשה דערציילט דער גרויסער הייליגער צדיק רבי יוסף חיים‬ ‫שולדיג און דער גלח דארף מען אריינווארפן‪ .‬אזוי האט ער געוויינט‬ ‫פון באגדאד דער הייליגער בן איש חי זכותו יגן עלינו וכל כל ישראל‪.‬‬ ‫און געשריגן ער האט זיך מתודה געווען און זיך אויסגעוויינט אז דער‬ ‫דער אויבערשטער זאל העלפן אין זכות וואס אונז זענען מקיים‬ ‫גלח האט עכט גע'גנב'עט אלע דאקומענטן ער האט עס נאר געגעבן‬ ‫די מצוות מיט מסירות נפש זאלן אונז אלע געראטעוועט ווערן פון‬ ‫פארן גלח ווייל דער גלח האט אים באצאלט אסאך געלט‪".‬‬ ‫אלע שלעכטס און אלע רשעים זאלן האבן א מיאוס'ער מפלה און‬ ‫ר' משה האט שוין אלעס גוט פארשטאנען און ער איז פון‬ ‫מיר זאלן שוין זוכה זיין צו קענען גיין קעגן משיח צדקינו במהרה‬ ‫דארטן אהיימגעפארן‪ .‬די קומענדיגע נאכמיטאג איז שוין ר' משה‬ ‫בימינו‪ ,‬אמן‪.‬‬ ‫‪47‬‬ ‫ד ש מ י א‬ ‫ב ס י י ע ת א‬ ‫מסיבת‬ ‫לדעת‬ ‫לאנדאן‬ ‫הייב פונעם נייעם זמן‬ ‫שה סדרי משנה פון‬ ‫צום אנ‬ ‫און סיום שתמידים לדעת קינדער‬ ‫צענדליגער מ‬ ‫מאנטאג ויגש‬ ‫קינצליכע‬ ‫פארשטעלונג‬ ‫א לעבעדיגע‬ ‫נאכט‬ ‫דירנפעלד‬ ‫די‬ ‫דורך‬ ‫אנגעפילט מיט‬ ‫איבעראשנדע‬ ‫ברודער‬ ‫פראגראמען און‬ ‫רייכע מתנות‬ ‫און גורלות;‬ ‫מגיד שיעור‬‫דורך דער‬ ‫לייב ווייס שליט''א‬ ‫הרב יודא‬ ‫געשמאקע‬ ‫צו פארן צו די מסיבה‬ ‫אס קומט ספעציעל‬ ‫וו‬ ‫דרשה‬ ‫רייכע‬ ‫דראמאטישע‬ ‫מוזיק‬ ‫מעשיות‬ ‫ערווארט דיין פריוואטע הזמנה מיט א‬ ‫איינטריט קארטל אין די פאסט‬ ‫פרייליכע מעלדונג‬ ‫רוף יעצט‬ ‫שרייבט זיך היינט איין‪ .‬האב הנאה‬ ‫אלע קינדער וואס שרייבן זיך איין אין‬ ‫‪020-8089-9022 #5-1‬‬ ‫פון די געשמאקע מסיבה‪ .‬און ענדיג‬ ‫ששה סדרי משנה צו דיין בר מצוה‪.‬‬ ‫מתמידים לדעת צום נייעם זמן וועלן‬ ‫אויך קענען אנטייל נעמען ביים סיום‪.‬‬ ‫‪48‬‬