שבת בשבתו - לאנדאן · SHABBOS BSHABATOI - LONDON — וירא (2026-10-26)

בס"ד
פרשת
וירא
כ' מרחשון תשפ"ז
מוצ"ש ר"ת מוצ"ש גאונים הדלקת נרות
5:49 5:27 4:21
ִישי לְמִילָת ֹו הָי ָה
של ׁ ִ
אלָיו ה' – יוֹם ׁ ְ
וַּי ֵרָ א ֵ
פילע
אינטערעסאנטע
ענינים ,מנהגים
סעודת
און סגולות איבער
דאס ענין פון
פראווען א
שלישי למילה
וכל
נתיבותיה
שלום
עובדות און סיפורים אויף
הרה"ק רבי שלום
קאמינקער זי"ע
צום יארצייט דעם שב"ק כ' חשון
נומער // #552פר' וירא תשפ"ז לפ"ק
Unit 4 2a Northfield Road,
London N16 5RN
Tel: 020 39 815 815
Fax: 020 3670 3882
4
Email: shabboslondon@gmail.com
רעדאקטאר'ס טישל
© כל הזכיות שמורות
למעשה גערעדט 6
אפיס שעות:
8
זונטאג ביז מיטוואך :פון 1ביז 4נאכמיטאג,
על הפרק דאנערשטאג :פון 12מיטאג ביז 11ביינאכט
אין אנדערע שעות ביטע לאזט א מעסעדזש
און מיר וועלן אייך צוריקרופען
10
מודעות דעדליין:
מללו מילא גרייטע מודעות 8:00 :דאנערשטאג נאכט.
מודעות וואס דארפן נאך א נוסח אדער דעזיין:
4:00דאנערשטאג נאכמיטאג
12
עס איז ראטזאם צו רעזערווירן ווי פריער
ותימרון חידושא אייך צו קענען צושטעלן די בעסטע סערוויס
14
18
פארזעצונג
אונזער גליון איז דא צו באקומען יעדע
17
וואך ביי די פאלגענדע אדדרעסן:
חמרא טבא
Getters Tannug -
Dunsmure Road St Kildas Road
הילולא דצדיקיא 26 Kol Tov–Dunsmure
Road
Watermint Grocery
Makolet–High St
27
Breuer & Spitser Outside 52 Darenth
הילולא דצדיקיא Egg Stores Outside
41 Leadale Road
– Kosher Mart
27
Craven Park Rd 86 Cazenove Road
לעטר פתורא Carmel–111 Craven
סאטמאר
Park Road 42 Craven Walk
סאטמאר
Carmel–143
28
Clapton Common 67 Heathland Road
מחשבות סאטמאר
Hype–Hillwood
סקווירא 47 East Bank
Indigs Bakery
מתיקא כדובשא 40 Kosher Spot
87 Egerton Road
באבוב
Kleins mini market 11 Elm Park Avenue
41
חברה ש''ס
89 Stamford Hill
ווער געדענקט וויזניץ 121 Clapton
ויזניץ לונדון Common
Stamford Lodge
32
26 Lampard Grove
43
Warwick Court פשעווארסק
ואלין מליא 45 Moundfield
Yetev Lev Court
ביאלא Road
Carlton Mansions
44
Vartery area
למען תספר Symour Ct
ביהמ''ד קנה בושם
45 Heathland Road
Fairview Grocery
פינטער'ס
Berrys
ביהמ"ד אבני קודש
Holmwood
34 Theydon Road
Hatzlacha Grocery
קלארשטעלונג :שבת בשבתו אויסגאבע איז געאייגענט אהיימצונעמען רוזין 33 Paget Road
לכבוד שבת פאר די משפחה צו הנאה האבן און נישט צו טראגן אין די בתי
מדרשים און זיכער נישט צו ליינען בשעת'ן דאווענען. מקואות און געשעפט אייגנטומער :פאר סיי וועלכע
הערות אדער אינפארמאציע בנוגע דעליווערי'ס און
דיסטריוביושען ביטע רופט07894907879 :
2
3
רעדאקטאר'ס טישל
פונעם רעדאקטאר'ס טישל
גדולה הכנסת אורחים //
מלאכים אדער מענטשן?
הכנסת אורחים ,די גאנצע שטאט סדום ווען דער בריסקער רב ,הגאון הגדון ר' יאשע נישט קיין צווייטן ווי דער גרויסער בריסקער
זענען געקומען צו זיין טיר אים וועלנדיג בער זצוק"ל ,פלעגט פארן אונטערוועגנס ,רב ליגט דארטן ווי א פשוט'ער ארחי-פרחי.
אויפעסן לעבעדיגערהייט ,און ער האט מיט ר' אהרן האט זיך געגעבן א צושריי ,און דער האט ער געהאט א מנהג אז ער האט אויסגעטון
א זעלטענע מסירות נפש זיך קעגנגעשטעלט די רבני'שע קליידער ,און ענדערש געגאנגען בעה"ב איז געקומען צו לויפן זען וואס גייט
און נישט אויפגעגעבן אויף די גרויסע מצוה, פאר .הערנדיג ווער זיין גרויסער גאסט איז ,איז אנגעטון ווי א פשוט'ער איד.
טא פארוואס זעט מען נישט אז זיין הכנסת מאכט זיך אמאל אז ער איז געווען ער אויפגעשוידערט געווארן פון זיך אליינס
אורחים זאל זיין אזוי באגריסנד ,און די מלאכים אונטערוועגנס ,און איז אנגעקומען צו א איבער די אומ'מכובד'יגע אויפנאמע וואס ער
האבן אים גאר געזאגט אז באמת וואלט ער שטעטל שפעט ביינאכט ,די וועטער אינדרויסן האט אים צוגעשטעלט ,און זיך אנגעפאנגען
געדארפט מיטגיין מיט די אנשי סדום און נאר איז געווען געפרוירן קאלט ,און ער האט אנטשולדיגן אז ער האט נישט געוואוסט אז ער
אין זכות פון אברהם ווערט ער געראטעוועט? אריינגעקלאפט ביי א איד וואס האט געהאט איז דער גרויסער גאון וכו'.
נאר לויט די אויבנדערמאנטע מעשה איז דער בריסקער רב האט אים געענטפערט אז א שיינעם הויז ,זיך צו בעטן פאר א ווארעמען
די תשובה זייער פשוט – האט ר' יאשע בער ער איז אים אוודאי מוחל ,אבער מיט איין תנאי; געלעגער.
געזאגט .אברהם אבינו האט אריינגענומען די דער איד וואס האט נישט געקענט דעם גאון אז ער זאל קומען מיט אים קיין בריסק ,וואו
מלאכים מיינענדיג אז זיי זענען מענטשן ,זיי האט זיך אויפגעפירט זייער קאלט צו אים ,אים ער וועט אים אויסלערנען וויאזוי מען דארף
זענען געווען פארשטעלט ווי סוחרים ,פשוט'ע קוים געגעבן עפעס צו דערכאפן דאס הארץ ריכטיג מקיים זיין הכנסת אורחים ,אפגעזען
נידעריגע פערזאנען ,און מיט דעם אלעם האט און אים געגעבן א הארטן געלעגער הינטערן ווער דער גאסט איז ,צי דער גרעסטער גאון אין
זיי אברהם אריינגענומען און צוגעשטעלט אויוון .ווען דער גאון האט אנגעצינדן א ליכטל דור אדער דער פשוט'סטער נעבעכדיגסטער
פונעם שענסטן און בעסטן ,דאס איז א גדולה. האט ער געשריגן אויף אים אז דאס שטערט פארשוין אין כלל ישראל .הכנסת אורחים גייט
לוט ווידער ,האט דאך געוואוסט אז זיי אים צו שלאפן ,און ווען ער האט פרובירט אן ביי יעדן איד נישט קיין חילוק זיין חשיבות.
זענען מלאכים ,נו מאכן הכנסת אורחים פאר *** צו לערנען האט אים דער בעה"ב
מלאכים איז גאר קיין גדולה נישט. נאך די מעשה האט ווידער שטיל געמאכט און אים נישט
*** דער בריסקער רב הכנסת געלאזט עוסק זיין בתורה.
געזאגט ,אז מיט דעם אורחים אביסל שפעטער ביינאכט ,איז
לערנענדיג די וואך איבער די יום שלישי
איז אים פארענטפערט ביי אן גייט צום זעלבן הויז אנגעקומען הגה"צ ר'
למילה ווען דער הייליגער באשעפער איז
געווארן גאר א הארבע איד יעדן אהרן קודינובער זצוק"ל מיט עטליכע
אליינס געקומען צו אברהם אבינו מבקר חולה
קשיא וואס ער האט
קיין נישט חסידים ,און זיי האבן אויך געבעטן
זיין ,ברענגען מיר אייך א רייכע אפהאנדלונג
געהאט אויף אונזער
חילוק זיין פונעם בעה"ב א פלאץ צו קענען
איבער די מנהג צו פראווען א 'שלישי למילה וואכעדיגע סדרה.
חשיבות צו זיך קומען פונעם שווערן וועג
סעודה' ,מיט פילע מקורות ,מנהגים ,ענינים און און פראסטיגע וועטער .דער בעל
אין די פרשה לערנען
סגולות. אכסניא האט באלד געוואוסט פון
מיר איבער צוויי
דעם שב"ק איז די יארצייט פון הרה"ק רבי וועם מען רעדט דא ,און האט זיך תיכף גענומען מענטשן וואס האבן מקיים געווען הכנסת
שלום מקאמינקא זי"ע .ליינט גאר שיינע צוגרייטן מכל טוב וטב פארן גרויסן גאסט .אורחים; אברהם אבינו און זיין פלומעניק
סיפורים ועובדות איבער'ן צדיק ,באגלייט ווארעמע עסן און געטראנקען ,א געשמאקן לוט .אבער אין צייט וואס אברהם אבינו
מיט פארשידענע גלייכווערטלעך פונעם צדיק ווערט אויסגעלויבט פאר זיין גרויסע מעשה ווייכן בעט אין א ווארעמע צימער אא"וו.
וואס צדיקים האבן מעיד געווען אז עס זענען אויפן וועג זיך צו וואשן צום רייכן סעודה פון הכנסת אורחים ,זעט מען נישט אז מען
באהאלטן אין דעם סודות נשגבים. וואס דער בעה"ב האט צוגעשטעלט ,האט דער זאל עפעס אזוי גרויס רעדן איבער לוט'ס
זאלט איר אלע האבן א ליכטיגן שבת צדיק ר' אהרן אדורכשפאצירט דעם אויוון ,און מכניס-אורח'שאפט .נאכמער ,לוט האט
דער רעאדקטאר צו זיין גרויס איבערראשונג זעט ער דארטן זיך ממש מוסר נפש געווען פאר די דאזיגע
4
היטיבה ה' לטובים
ברגשי כבוד והערכה ,ובלב מלא שבחה ,הננו להביע מיטב ברכותינו
ותודותינו העמוקה לרום הני טובי לבב אנשי חסד שהואילו בטוב
לבם לבא ולשמח ולחזק לבבות ילדי חולי ישראל בעירנו
לייביש ליש
בראש וראשונה ,אורחינו הדגול ,החשוב והמהולל ,מעוז ומגדל ,האי גברא יקירא,
נואם בחסד עליון ,שפתותיו שושנים נוטפות מור במאמרותיו היקרים ,באמרי חן
מלא תוכן משולב בתורה וחסידות ובסיפורי צדיקים באמונה ובטחון ,כביר המעש
בטוב לבו ,שמו הטוב נודע בשערים ,חובר חיבורים מחוכמים,
הי"ו הרה"ח ר'
שאחז דרכו בטלטולא דאורחא לבקר ביקור חולים
ברעותא דליבא ובלב מלא רגש ובטחון ושמחה
הכניס רוח חיים ושמח לבבות
ילדי חולי עירנו בבתי חולים
בערל שפירא
ברכה קובעת לעצמו ידידינו הרבני היקר הוגה בפנינים יקרים כביר המעש
בצדקה וחסד עושה ומעשה בצרכי ציבור באמונה
שליט"א הרה"ג ר'
שבעזרותו והשתדלותו יצא הדבר בכי טוב
וליוה את דרכו לקיים מצות ביקור חולים
ברוך קאהן
מזמור לתודה נריע ,מיטב הערכותינו להביע, ובמיוחד נעלה על נס פעולתיו הטובות
מרדכי
קדם הרבני היקר פאר המעלות והמדות ,נעים של האברך היקר פאר המדה והמעלה,
הליכות ורב תבונות ,משמח לבבות ישראל, אוצר כלי חמדה וסגולה,
וואלטער
מרדכ"י דורש טוב לאחיו,
הי"ו הרב
הר"ר
הי"ו
אשר רחש לבו דבר טוב לנדב ולתרום מתנות שעמד לעזרתם בכל צעד ושעל
חשובות לילדים היקרים שהאירו את לבבם ברוב עצה ותבונה ובפעולתיו הנשגבות
להכניס רוח שמחה בילדי חולי ישראל
הנה שכרם אתם ותהלתם בפניהם ,ישאו ברכה מאת ה' ויתברכו ממעון הברכות בשפע
ברכה והצלחה וזכות שזכו לשמח לבבות ישראל יאירו שמחה וחדוה והרחבת הדעת
בביתם והחולים יתרפאו והבריאים יתמידו בבריאתם ונזכה לביאת גואל צדק בב"א.
בן ציון יצחק ריגער
המברך בכבוד רב ותודה והערכה
5
למעשה גערעדט
למעשה גערעדט //הרב י.ק.
ווען דער עושר האט געכאפט...
האט ער גע'חלש'ט!
ויהי ממחרת ,דער עושר קומט אריין אין בית המדרש ,ער לייגט די עס איז געווען אמאל א שטעטל וואס האט פארמאגט א גרויסער
טלית אויף די פלייצע און זאגט מיט א נעימות "ברכי נפשי" .פלוצלינג עושר ,אבער ווי גרויס זיין עשירותאיז געווען ,אזוי גרויס איז געווען
קומט אריין דער פיקח און זאגט אים" ,האסט געהערט די נייעס? די ל"ע זיין קמצנות!
חתונה סעודה איז גע'גנב'עט געווארן!" ויהי היום ,דער עושר מאכט חתונה א קינד.
דער עושר – לויט ווי מ'האט אפגעמאכט – דארף דאך מיטשפילן פארצייטנס איז געווען איינגעפירט אז די נאכט פאר די חתונה
דעם שפיל ,געבט ער א געשריי מיט א געמאכטע קרעכץ" :אוי וויי, מאכט מען א קליינע חתונה ,וואס דאס האט געהייסן "סעודת עניים",
אזא שאד פאר די ארימעלייט"... וואס דאן האט מען געגעבן צו עסן פאר אלע ארימעלייט ביד רחבה.
אבער דער פיקח קומט צו נענטער ,ער קוקט אים אריין אין די אויגן אבער אונזער עושר איז דאך געווען א קמצן שבקמצנים ,האט דער
און זאגט אים מיט אן ערנסטע טאן" ,ידידי היקר! דו הערסט וואס עולם געוואוסט אז עס איז נישטא פון וואס צו רעדן ,ער גייט נישט
איך רעד צו דיר? די חתונה סעודה איז גע'גנב'עט געווארן!" געבן קיין פיאסטער פאר די ארימעלייט .און פארשטייט זיך אז די
עס האט נאך גענומען צוויי מינוט ביז דער עושר האט געכאפט ארימעלייט – וואס דאס איז געווען רוב פון דעם שטעטל – זענען
אז מ'רעדט דא פון אן אנדערע מין גע'גנב'עט געווארן' און ער איז געווען היבש ברוגז; "ער מאכט א חתונה פאר טויזנטער רובל ,און די
צוזאמגעפאלן אין חלשות!" פאר רובל פאר אונז קען ער נישט צושטעלן?!"
*** איז געווען דארט א פיקח ,האט ער געזאגט פאר דעם עולם" :רבותי
די מעשה פלעגט מען פארציילן אין חב"ד ארויסצוברענגען א זייטס רואיג ,די זאך גייט זיין מסודר ,עלי ועל צווארי"...
שטארקע נקודה" :עס איז דא גע'גנב'עט געווארן וואס איז סתם ער איז געגאנגען צום עושר – מכלומר'שט מעשה חבר – און
רייד ,א שפיל ,און עס לאזט נישט קיין רושם אויפן נפש ,אבער עס זאגט אים" ,דו ווייסט ווי די שטאט בארעדט דיר אונטער דיין רוקן,
איז דא גע'גנב'עט געווארן וואס איז עכט ,עס איז למעשה ממש ביז עס האט ממש נישט קיין פשט ,דו מוזסט ראטעווען דיין כבוד!"
חלשות". "אבער וואס זאל איך טון?" צעוויינט זיך דער עושר" .איך קען דאך
עס איז דא דיבורי אמונה וואס איז 'אויבן אויף'; "יענער איז בכלל נישט ארויסנעמען נאך געלט פון מיין טאש"...
נישט שולדיג אין די גאנצע פרשה וואס ער האט מיר דא אנגעמאכט, "ניין חס ושלום!" זאגט אים דער פיקח" .נאר איין זאך ,הייס פאר
אלעס איז באשערט". דער קעכער ער זאל קאכן די סעודת החתונה נישט אין די טאג פון די
כאטשיג עס איז זייער חשוב ,האמנתי כי אדבר ,איז עס אבער נאר חתונה נאר איין טאג פריער ,אזוי אז עס זאל הייסן אז מ'קאכט עס
די אנפאנג פון די ארבעט. פאר די חתונה פון די עניים .דערנאך וועט מען ארויסלאזן א שמועה
עס איז אבער דא דיבורי אמונה וואס א איד לייגט עס אריין אין אז די עסן פון די סעודת עניים איז גע'גנב'עט געווארן ,אזוי וועסטו
הארץ דורך און אדורך ,אן קיין אבער'ס; "יענער איז בכלל נישט יוצא זיין ביידע ,סיי דו וועסט זיין א שיינער איד ,און סיי וועסט נישט
שולדיג אין די גאנצע פרשה וואס ער האט מיר דא אנגעמאכט, דארפן אויסגעבן געלט ,און שלום על ישראל".
עס איז אלעס באשערט!" פשוטו כמשמעו ,עכטע דיבורים ,פון אן פשש ..א מורא'דיגע פלאן.
עכטע ווירקליכע מציאות! און אזוי האט דער עושר געטון.
ווען מיר שטייען אין די סדרות פון ראש לכל המאמינים אברהם די נאכט פאר די חתונה איז דער פיקח אהינגעגאנגען דארט
אבינו ,איז די צייט צו "שטייגן" אין אמונה ,אז די אלע ידיעות וואס וואו דער קעכער האט יעצט געענדיגט אלעס קאכן ,ער האט
מיר ווייסן אז "אין עוד מלבדו" ,זאל האבן אן אמת'ע משמעות אין אויסגעשטעלט אפאר טישן ,און שטילערהייט געלאזט מודיע זיין
אונזער נפש .און מ'זאל באמת נישט האבן קיין טענות און מענות דעם עולם אז ס'איז דא א סעודה אויף אלע באקן .פארשטייט זיך אז
אויף קיינעם! דער עולם איז געקומען צו לויפן ,און עס איז געווען דארט א חתונה
ווייל אונטער אלעס איז "אכן אתה קל מסתתר". ָ(אן די מחותנים )..צו געדענקען.
6
ברוך הבא בשם ה'
מיט גרויס פרייד טוען מיר מעלדן
אז דער באוואוסטער עין-הרע-אפשפרעכער
הרה''ג ר'
משה
טייטלבוים
שליט''א
פון ארץ ישראל
ר' משה איז ברייט באקאנט פאר די געפינט זיך
לאנדאנער אידן ,נאך וואס ער קומט
שוין אהער פאר לאנגע יארן כולן שוין
לטובה ,און האט שוין זוכה געווען צו זיין
אין די
דער גוטער שליח צו ברענגען השפעות
אין פילע הינזיכטן פאר תושבי עירנו. יעצטיגע טעג
ר' משה טוט אפשפרעכן עין הרע מיט די אור-
אלטע סגולה פון גיסן בליי ,לויט וואס ער האט
דא אין לאנדאן
מקבל געווען פון אידן פון פריערדיגן דור וועלכע
האבן עס געהאט בקבלה למעלה בקודש און ארויסצוהעלפן
אידן וועלכע
ער פארמאגט פילע המלצות פון גדולי הרבנים
שליט''א פון איבער די גאנצע וועלט.
צווישן אנדערע איז דאס אפשפרעכן עין
הרע א סגולה בדוק ומנוסה פאר הצלחה
מיט קינדער ,שידוכים ,זרע-של-קיימא,
נויטיגן זיך
רפואות ,הצלחה מיט פרנסה ,שמחת
החיים און פיל נאך. אין ישועות
שה וועט זיך
ר' מ
צו באשטעלן א פריוואטע אפוינטמענט געפינען
קענט איר זיך פארבינדן מיט אים דאהי ביז
אויף07393-075-254 : מיטוואך
חיי שרה
בכבוד רב
ידידיו ומעריציו בלאנדאן
7
על הפרק
על הפרק
על הפרק //הרב ש .שטערן
נשפך דמם עליך כמים
אבער די בחורים וואס האבן מיטגעמאכט די טעג ,ווען מ'זעט ווי די כוחות קומען אן מיט אזא יעצט דאנערשטאג אויפדערנאכט ,ווען די שורות
סצענעס און די משפחות וואס שטייען אונטער דעם מאס פון קראפט ,און ווען מ'זעט די באהאנדלונג ווערן געשריבן ,קומט אריין שוידערליכע באריכטן
דרוק ,קענען נישט אזוי שנעל איבערבלעטערן דעם וואס ווערט באריכטעט ,ווערט דער ענין נאכאמאל און בילדער פון ארצינו הק' ,ווען ביי א פראטעסט
קאפיטל .פאר זיי איז דאס נישט קיין נייעס וואס קלאר פאר יעדן וואס וויל זען :די מדינה האט איר איבער די גזירות הגיוס האט זיך די ציוניסטישע
קומט און גייט .דאס איז זייער ווייטאג ,זייער דאגה
אייגענע אגענדע ,און דער עולם התורה שטייט איר פאליציי שוידערליך צולאזט אויף אונזערע טייערע
און זייער טעגליכע מציאות. אין וועג. ברידער אין אר''י ,און געטיילט מכות אכזריות אויף
און דא דארף אונזער הארץ רעדן .מיר זענען נישט מיר דארפן נישט קיין לאנגע מאמרים אין השקפה א שוידערליכע פארנעם.
קיין טייל פון די מדינה .מיר זענען א ציבור פון אידן,
כדי צו פארשטיין וואס דא גייט פאר .ס'איז נישט די שרעקליכע סצענעס וואס מ'זעט אויף די
און ווען היימישע אידן און סתם בני תורה ווערן קיין חידוש פאר קיינעם וואס די מדינה וויל און וואו בילדער כאפט א טרייסל .מ'ווייסט נישט וואס צו
געשטעלט אונטער אזא דרוק ,דארף דאס אונז אנגיין אירע אינטערעסן ליגן .אבער פונדעסטוועגן טאר זאגן .היימישע בחורים ,טייערע אידישע קינדער,
מער ווי יעדע אנדערע נייעס .מיר טארן נישט ווערןמען נישט אויפהערן עס צו זאגן און איבערזאגן. וואס זייער גאנצע שולד איז אז זיי ווילן נישט זיך לאזן
פארנומען מיט זייערע בחירות און תוצאות ,און ווייל ווען מ'הערט צו לאנג די פאליטישע הבטחות אריינכאפן אין דעם טמא'נעם מיליטער ,שטייען
פארגעסן די אידישע קינדער וואס צאלן דעם פרייז. און מ'לעבט מיט זייערע וואלן און נצחונות ,קען אויס א שרעקליכע באהאנדלונג פון די וואס זענען
מען גרינג פארגעסן דעם דארט באשטימט אפצוהיטן דעם געזעץ.
מ'דארף אויפרודערן פשוט'ן אמת :זייער וועלט איז
א וועלט בכלל די באריכטן פון די לעצטע וואכן ,די
נישט אונזער וועלט ,און זייערע
די וועלט דארף דערפון די וועלט אינטערעסן זענען נישט אונזערע
רעקארדירונגען פון די פראטעסטן ,די שאק-
רודערן! מ'טאר נישט שווייגן דארף דערפון באמבעס וואס ווערן געווארפן ,די פאליציי-כוחות
אינטערעסן.
ווען אידישע קינדער ווערן וואס רוקן זיך אן אויף די גאסן און ביז אין דער געגנט
רודערן! פון ישיבות ,דאס אלעס לאזט נישט דעם אידישן
געשטעלט אונטער אזא דרוק. די וואלן זענען שוין
מ'טאר נישט צוקוקן ווי די
מ'טאר נישט פאריבער הארץ בלייבן רואיג .אין אלעד זענען באריכטעט
יסורים פון אחינו בני ישראל שווייגן ווען די פארלאפענע וואלן אין ארץ געווארן שאק-באמבעס אין דער געגנט פון ישיבות
ווערן א געווענליכע זאך ,וואס אידישע ישראל זענען יעצט שוין אונטער און בחורים וואס זענען פארוואונדעט געווארן.
מ'באגריסט מיט א קרעכץ קינדער ווערן אונז .די נייעס ,די ציפערן ,די מ'קען זען די בילדער ,מ'קען הערן די עדות'שאפט,
און מ'גייט ווייטער .דער צער געשטעלט נצחונות און פארלוסטן ,האבן און מ'קען זיך נישט פארשטעלן וויאזוי אזעלכע
פון אידישע קינדער דארף איינעם דערפרייט און איינעם סצענעס קענען זיך אפשפילן אין א פלאץ וואס רופט
אויפרייסן אונזער רואיגקייט,
אונטער אזא דערביטערט לויט דעם וואס זיך" :אידישע מדינה"..
און דער מצב דארף בלייבן דרוק עס איז געשען מיט די פארטייען ס'איז נישט קיין חילוק צי מ'איז מסכים מיט דעם
אויפן טיש ביז עס ווערט געטון און די קאנדידאטן ..ס'איז וועג וויאזוי א געוויסער ציבור גייט ארויס אויף דער
וואס מ'קען צו פארמיידן פארשטענדליך אז ווען מ'איז גאס ,צי מ'איז מסכים מיט יעדן שריט און יעדע
ווייטערדיגע יסורים. פארנומען מיט נייעס ,קען מען זיך אריינציען אין דעם פראטעסט-פירערשאפט .אבער ווען מ'רעדט פון
און אונזער פליכט איז נישט בלויז צו רעדן אין גאנצן געשעעניש .מ'וויל וויסן ווער האט געוואונען, בחורים וואס ווערן ארעסטירט צוליב דעם וואס
די ערשטע שעה ווען די בילדער קומען אריין .מיר ווער האט פארלוירן ,ווער וועט זיצן אין דער רעגירונג זיי האבן זיך נישט געשטעלט צום מיליטער ,און
דארפן האלטן דעם ענין לעבעדיג ,מתפלל זיין פאר און ווער וועט דארפן זוכן אן אנדער וועג. פון די שווערע סצענעס וואס שפילן זיך אפ ארום
אחינו בני ישראל ,מחזק זיין די וואס שטייען אין די אבער נאכדעם וואס די וואלן זענען פאריבער און די פראטעסטן ,דארף יעדע אידישע הארץ זיך
שווערע נסיונות ,און נישט לאזן דעם ציבור פארגעסן דער גערויש הייבט אן צו שטיל ווערן ,בלייבט איבער דערוועקן.
וואס עס טוט זיך .ווייל ווען דער ציבור ווערט שטיל, א שאלה וואס איז פיל וויכטיגער פון אלע ציפערן און
קען דער צער פון די וואס ליידן ווערן באגראבן אלע נצחונות :וואס גייט פאר מיט אונזערע ברידער? די מדינה מיט איר אמת'ן פנים
אונטער די קומענדיגע נייעס. וואס טוט זיך מיט די בחורים וואס ווערן ארעסטירט, עס איז כדאי זיך צו דערמאנען ,אז דער גאנצער
אחינו בני ישראל אין ארץ הקודש ליידן .זייער צער מיט די בני תורה וואס דארפן אויסשטיין שווערע ענין איז נישט אנגעקומען צו אונז היינט .די גזירת
איז אונזער צער ,זייער ווייטאג איז אונזער ווייטאג, סצענעס ,און מיט די עלטערן וואס לעבן אין שרעק הגיוס ,די פרואוון צו צווינגען בני ישיבות צו פארלאזן
און זייער געשריי טאר נישט פארלוירן גיין אין דער און אומזיכערקייט איבער דעם וואס וועט זיין מיט דעם דרך התורה ,און די ארעסטן פון בחורים וואס
גערויש פון דער וועלט .ווען אידישע קינדער שרייען, זייערע קינדער? ווילן נישט מיטגיין מיט דעם מהלך ,זענען נישט קיין
טאר כלל ישראל נישט שווייגן! די פאליטישע וועלט וועט ווייטער גיין איר וועג. נייע זאכן .אבער ווען מ'זעט די בילדער פון די לעצטע
8
0333 070 6583
oraysa.org/yiddish
uk@oraysa.org
9
מללו מילא
פון הימל
דעם חתם סופר
מען ראטעוועט
דער זייט האבן זיי אויך געוואלט לייזן א און ווען נאפאליאן האט דערקלערט קריג ארום און ארום דעם טיש זענען געזעסן
מטבע און מיט די צוגערויבטע געווער האט קעגן עסטרייך האט עס געמיינט אז אין מיט אנגעצויגענע פנימ'ער די ראשי
זיך אנגעהויבן א האנדלעריי. די נאנטע מאנאטן וועלן די פראנצויזישע הקהילה פון די שטאט פרעשבורג ווען
אין די האנדלעריי זענען אויך געווען סאלדאטן באטרעטן די באדן פון דער אויבנאן באשיינט נישט קיין צווייטער
פארמישט אידן פון די שטאט פרעשבורג פרעשבורג. ווי דער צדיק און רבן של ישראל דער
און ווען עס האט אויסגעבראכן א געוויסער זייער א שווערע צייט איז אריבער הייליגער חתם סופר.
סכסוך צווישן זיי זענען זיי עס געקומען פאר דער אידענטום אין פרעשבורג. פראבירט האבן מיר "רבי,
שליכטן ביי דעם הייליגן חתם סופר און דער מערהייט פון די אידן האבן אונטערצושמירן די באאמטע ,זיי האבן
ווען די פראנצויזן האכן געוואונען די מאכט אויסגעוואנדערט פון שטאט און נאכ'ן גענומען די שוחד ,אבער למעשה קוקט
אויפ'ן לאנד זענען זיי געוואויר געווארן קריג האבן זיי זיך צוריקגעקערט אהין נישט אויס ווי די ישועה וועט קומען דורך
איבער די האנדל און קאנפיסקירט אלע פראבירנדיג צו באנייען זייער לעבן אבער זיי" .האט דער פרעשבורגער ראש הקהל
דאקומענטן וואס מען האט געשריבן בנוגע דאן האט א פרישע צרה באטראפן דעם אראפגעלייגט אויפ'ן טיש די שרעקעדיגע
די האנדלעריי און צווישן אנדערע האבן זיי
שטאט. בשורה אז מארגן וועט דער הייליגער חתם
אנטדעקט די דין תורה וואס מען האט
עס האט זיך ארויסגעשטעלט אז ווען די סופר זיך דארפן שטעלן פאר א קריגס
בשעתו אפגעהאלטן ביים חתם סופר און
מלחמה האט געפלאקערט מיט'ן גרעסטן געריכט.
זיי האבן אים אנגעקלאגט אויף פארראט
פאדערנדיג אז ער זאל זיך שטעלן פאר א פלאקער און סאלדאטן זענען געפאלן ווי דער אנהייב פון די געשיכטע האט זיך
קריגס געריכט. פליגן האבן די ארטיגע דארפסלייט זיך אנגעהויבן עטליכע מאנאטן פריער ווען אין
ווען עס וואלט זיך געהאנדלט געטראפן א נייע פרנסה .זייענדיג נאנט פרעשבורג איז אנגעקומען די ידיעה אז
פון א געהעריגע געריכט וואלט די צו די שלאכטן האבן זיי נאכגעלאקערט דער אלעמען באקאנטער פראנצויזישער
אנגעצויגענקייט נישט דערגרייכט אזוינע נאך די סאלדאטן וואס זענען געפאלן אין גענעראל נאפאליאן גייט ארויס אין
הויכע שטאפלען .ביי א געהעריגע געריכט דעם שלאכט און נאך זייער טויט האבן זיי א קאמף קעגן די עסטרייך אונגארן
קען מען זיך פארטיידיגן מיט אדוואקאטן בארויבט דעם סאלדאט פון זיין געווער. אימפעריע.
אבער אז עס איז א קריגס געריכט וואו קיין די דארפסלייט זענען געווען לאיאל די שטאט פרעשבורג ,טראץ וואס זי
איינער באקומט ניטאמאל די ברירה זיך צו פאר די עסטרייכישע מיליטער גלייבענדיג געפונט זיך אין סלאוואקיי איז זי געווען א
קענען פארטיידיגן איז די סכנה פילפאכיג אז זיי וועלן באזיגן די פראנצויזן אבער אין טייל פון די עסטרייך אונגארן אימפעריע
10
שטיל געמאכט די ריכטער און געבעטן אז ער וויל אפשטעלן די גרעסער און די קהילה איז געווען איינגעהילט אין א טיפער זארג.
געריכט פאר אביסל און שפעטער וועט מען ממשיך זיין. מערערע פעולות אפצוהאלטן די געריכט זענען אריין אין
די ריכטער האבן אנגענומען דעם פארלאנג פון דער הויפט שוואונג .מען האט אנגעקלאפט ביי די הויכע פענסטערס ,מען
ריכטער און מען האט אפגעשטעלט דעם געריכט און ביי דער האט פראבירט משחד זיין וואו עס איז נאר דא אן אפענעם טיר,
איבעררייס איז דער הויפט ריכטער צוגעגאנגען צום חתם סופר אבער די טויערן זענען געווען הערמעטיש פארשלאסן.
און אים געבעטן ער זאל אריבערקומען מיט אים אין א צווייטער דער הייליגער חתם סופר האט אפילו באטראכט די
צימער. מעגליכקייט איבערצולאזן דאס לאנד אויף אייביג ,אבער ווען עס
נאך וואס מען האט פארמאכט די טיר האט דער גענעראל זיך איז קלאר געווארן אז דאס איז נישט קיין אויסוועג ,האט מען נישט
אנגערופן צום הייליגן חתם סופר. געהאט קיין אנדערע אויסוועג ווי זיך שטעלן צום געריכט.
"דער ראבינער דערקענט מיר נישט?". דער טאג ווען דער רבן של ישראל האט זיך געדארפט שטעלן
דער חתם סופר האט אים נישט דערקענט אבער ער האט יא אין געריכט האט מען אין די פרעשבורגער קהילה פאררופן א יום
גוט געקענט דעם חתם סופר און ער האט אנגעהויבן דערמאנען תפילה .די שולן זענען געווארן איבערגעפולט מיט אידן ,יעדער
דעם חתם סופר פון זיינע פריע יונגע יארן. איז געשטאנען צוגעבינדן צום תהלימ'ל און מעורר רחמים געווען
עס האט זיך ארויסגעשטעלט אז מיט דרייסיג יאר פריער האט ביים קל חי.
דער חתם סופר געוויילט א שטיק צייט אין די דייטשע שטאט די געריכט איז געווען אין די שטאט וויען .שוין פון די פריע
מאגענצא און ווען ער האט געלערנט דארט איז אויך אנגעקומען א פארטאגס שעה'ן האט דער הייליגער חתם סופר זיך ארויסגעלאזט
גרופע יונגע פראנצויזישע סאלדאטן און זיי האבן דארט געוויילט אין וועג ,וואו ער וועט זיך שטעלן אין די געריכט הויז.
אין זיין שכינות און צווישן זיי איז אויך געווען דער שפעטערדיגער געציילטע שעות שפעטער איז ער איינער אליין געשטאנען
גענעראל. פאר דעם געריכט .די ריכטער האבן אויסגעזען שרעקעדיג.
דער דעמאלטסדיגער סאלדאט האט זיך פונדערווייטנס זייענדיג מיליטערלייט האבן זיי אריינגעלייגט עקסטערע כוחות אז
צוגעקוקט צו די נאבעלע פירונג פון דעם יונגן איד און עס האט דער גאנצער ארום זאל אנווארפן א פחד און א מורא אויף אלע
זייער שטארק מוצא חן געווען אין זיינע אויגן און ער האט זיך אנוועזנדע.
באפריינדעט מיט אים און ער פלעגט פירן מיט אים טיפע שמועסן נאנט צו זייערע אויסצייכענונגען מעדאלן זענען געלעגן גרויסע
און דער יונגער סאלדאט האט באוואונדערט זיין קלוגשאפט. אויסגעשטרעקטע שווערדן מיט אנדערע כלי זין און ווען דער
די נאנטשאפט איז געגאנגען אויף אזוי ווייט אז דער יונגער חתם סופר איז געשטאנען ביים געריכט און דער פראקוראר האט
סאלדאט האט גענומען אויף זיך צו וואשן זיינע וועש אין אויסטויש פארגעלייגט זיינע טענות איז דער הייליגער חתם סופר געבליבן
אז ער זאל קענען שמועסן מיט אים. שטיין פארשטומט ,פארלירנדיג די כוחות צו קענען ארויסרעדן א
בשעתו האט עס באנג געטאן פאר'ן חתם סופר אז ער דארף ווארט פון זיין הייליג מויל.
פארברענגען די צייט אויף נארישקייטן אבער ער האט נישט די ריכטער האבן איבערגעפרעגט זייערע פראגעס איינמאל און
געהאט קיין אנדערע ברירה נאר געמוזט קאאפערירן מיט דעם נאכאמאל אבער דער אידישער ראבינער שווייגט ,ער איז נישט
סאלדאט. געווען מסוגל ארויסצורעדן א ווארט פון זיין מויל.
במשך די יארן האט דער חתם סופר פארגעסן פון דעם די צושטאנד איז געווען זייער ביטער .די ריכטער האבן
סאלדאט אבער דער סאלדאט האט אים יא געדענקט און יעצט אויסגעטייטשט זיין שטילקייט ווי די טענות זענען גוטע ,אז
האט ער זיך אנגערופן צו אים. דער ראבינער האט נישט וואס צו ענטפערן אויף די שאלות און
"דער ראבינער דארף נישט זארגן ,ער קען זיין רואיג ווייל אלעס וועגן דעם שווייגט ער ,זיי האבן זיך געגרייט ארויסצוגעבן די
וועט זיין אין ארדענונג ,ער זאל קומען צו זיך און אריינקומען אין ערגסטע אורטייל מעגליך ,אפילו אויף טויט שטראף ,אבער דאן
געריכט און דערציילן זיין ווערסיע אויף די געשעעניש". האט פאסירט א מורא'דיגער געשעעניש ,עפעס וואס האט יעדן
דער חתם סופר האט זיך טאקע בארואיגט און אריינקומענדיג איבערצייגט שווארץ אויף ווייס אז דער יד ה' האט שוין מיט יארן
צוריק אין די געריכט האט ער געגעבן צו פארשטיין פאר פריער אנגעגרייט די רפואה פאר די מכה.
די גענעראלן אז די אידן מישן זיך נישט אין קיין רעגירונגס אין צענטער פון די ריכטער איז געזעסן דער הויפט ריכטער.
אנגעלעגנהייטן און אז עס האט זיך פאר א איד געמאכט א גוט דער ריכטער אליין איז יארן געווען א גענעראל און ווען ער האט
געשעפט האט ער דאס געטון אבער מען האט נישט געהאט קיין געזען פאר זיך דעם אידישן ראבינער שטיין מיט זיין גאנצער
טיפערע כוונות. פראכט האט ער זיך געקענט שווערן אז ער קען דעם מאן ,ער האט
די ריכטער האבן אנגענומען זיינע ווערטער און מען האט אים שוין אמאל געזען.
באפרייט דעם חתם סופר און ער איז ניצול געווארן פון די גזירה אין זיינע זכרונות איז ער איבערגעלאפן זיינע פריערדיגע יארן
און מען האט געזען בחוש ווי אזוי יארן פריער האט מען פון הימל און אט האט די זכרון אויפגעבליצט ביי אים .יא ,ער קען דעם
אנגעגרייט די ישועה צו ראטעווען דעם רבן ומנהיגן של ישראל. ראבינער ,ער געדענקט אים.
[מפי השמועה] ווי נאר ער האט זיך דערמאנט פון יענע גוטע צייטן האט ער
11
ותימרון חידושא
י .ק .קענווי איילענד
הלכות צניעות הגוף (ד)
א) די ספרים זענען מזהיר אז מ'זאל צודעקן [לכל הפחות] כיסוי הראש
רוב פון די קאפ (ד). עס איז ידוע ביי כלל ישראל אז מענער זענען זייער מקפיד
ב) אויב מ'האט נישט קיין קאפל זאל מען צודעקן די קאפ צו גיין צוגעדעקט די קאפ יעדע רגע און רגע ,און ווער עס איז
מיט די הענט כדי נישט צו זיין בגילוי הראש .מען זאל אבער נישט מדקדק אין דעם ווערט גערעכנט ממש ווי א פושע
אין אזא פאל נישט מאכן קיין ברכה וכדומה (שו"ע סימן צ"א ס"ג ישראל (עיין לשון חת"ס בחידושיו על נדרים ל .):פאלגנד ברענגען מיר
וד' ,ובמ"ב סימן ב' סקי"ב ועיי"ש בשעת הדחק) ,נאר מ'זאל ארויפשלעפן עטליכע הלכות און טעמים אין דעם נושא (א).
די ערמל וכדומה און מיט דעם זיך צודעקן .און אזוי אויך טאר די פוסקים (עיין שועה"ר ומ"ב סימן ב') נעמען אן דאס וואס
מען נישט גיין ד' אמות אונטער די הימל ווען די בלויזע הענט דער הייליגער טורי זהב שרייבט (בסימן ח' סק"ג) ,אז דאס
[אן די ערמל] דעקט צו די קאפ (מ"ב סימן ב' סוסקי"א בשם הפרמ"ג). גיין אויפגעדעקט די קאפ איז אין כלל פון דער לאו פון
"ובחוקותיהם לא תלכו" וויבאלד די גוים זענען מקפיד דוקא
אזוי אויך זאל מען נישט יוצא זיין א ברכה פון א צווייטן אויפצודעקן די קאפ.
בגילוי הראש (עיין ב"ח סימן קפ"ג ופרמ"ג במ"ז שם סק"ג).
נאך איז דא פוסקים וואס האלטן אז לויט די מציאות
אין מקוה פון היינטיגע צייטן איז דער קאפ געווארן בכלל פון א מקום
מכוסה ,און עס איז א חיוב דאס צוצודעקן מצד הלכות
ג) אין מקוה זאל מען זיין ווי ווייניגער בגילוי הראש ,מען צניעות( ,ב) אזוי ווי יעדע מקום מכוסה (שועה"ר מהד"ת סו"ס ב').
זאל אויסטון די קאפל די לעצטע (ה) ,און עס אנטון די ערשטע
(עיין שו"ת מנח"י ח"ד סימן ס') .אנשי מעשה זענען מדקדק עס חוץ פון דעם איז באקאנט דאס וואס מיר טרעפן אין
די גמרא (שבת קנ"ו ):אז די שטערן זעערס האבן געזאגט פאר
אויסצוטון נאר ממש נעבן וואסער [און עס איז געווען – און
די מאמע פון ר' נחמן בר יצחק ,אז ער וועט לא עלינו זיין א
עס איז דא – צדיקים וואס טוען עס נאר אויס ווען זיי זענען גנב .האט זיין מאמע אים אנגעזאגט [אלס קינד] "דעק צו דיין
שוין אין מקוה]. קאפ ,אזוי אז דורכדעם זאלסטו האבן אימתא דשמיא" (יראת
שמים) ,זעען מיר פון די גמרא אז צודעקן די קאפ האט אין זיך
ביים לייגן תפילין די סגולה (ג) אויף יראת שמים (והובא בטו"ז שם ,וכן במג"א סימן ב'
ד) די פוסקים זענען מזהיר אז עס קען זיך טרעפן ביים ובשאר אחרונים).
לייגן תפילין – בפרט ביי יונגע בחורים – אז מ'זאל בטעות
זאגן די ברכה על מצוות תפילין ווען די קאפ איז אויפגעדעקט אויב מ'האט נישט קיין קאפל
און מ'זאל זען צו זיין נזהר אין דעם (מ"ב סימן ב' סקי"ב בשם הפרמ"ג). מיר וועלן אצינד ברענגען עטליכע הלכות איבער גילוי הראש.
מקורות והערות
(א) ענין זה רחבה מני ים ,והבאנו בס"ד רק על קצה המזלג.
(ב) ויש לציין עוד דבלבוש ריש סימן ב' (וכן בספר האורה לרש"י סימן ו') מוכח דסבי"ל דאיסור לילך בגילוי הראש מישך שייכי לאיסור קומה זקופה עיי"ש,
ועיין בדברי בעל המגיה בליקוטי מהרי"ח החדש (הנקרא "זכרון מנחם" סק"ה).
(ג) ומדברי הפוסקים נראה שהבינו כפשוטו דמיירי בכיסוי ראשון ,אבל במהרש"א שם כתב "דאימיה דר"נ בר יצחק דקדק לכסות ראשו טפי ,שיהיה
לו כיסוי ראשו ביותר משום יראת שמים" ,ועכ"פ יש ללמוד מזה ,דגם אם נימא שמדינא יכולים לצאת בקאפל שמכסה רוב הראש ,אם מהדר בזה ביותר
יש בזה סגולה על יראת שמים!
(ד) עיין "האלף לך שלמה" ח"א או"ח סימן ג' [וכן הובא בכמה מקורות מחזו"א] .ובליקוטי מהרי"ח (סדר לבישת בגדים) מביא מייטב פנים (מאמר דורש
טוב) "לילך מכוסה כל הראש ,ולא כמו עתה שמקצת הראש הוא מגולה ,והכובע חבוש בקצה הראש".
והנה מצד ובחוקתיהם לא תלכו משמע בהדיא בטו"ז ,דאם מכסה ראשו בידו די בזה להסיר האיסור ,כיון דמראה בזה שאינו רוצה להיות כמוהם,
ועפי"ז לכאורה ברור דאין צריך רוב הראש .וה"ה לענין אמירת דבר שבקדושה ,הרי מבואר בשו"ע סימן צ"א דמועיל יד של אחר [ולא ידו של עצמו] הרי
מוכח דלא בעינן רוב הראש .אבל לענין כיסוי הראש מצד צניעות או מצד אימתא דשמיא ,בזה ודאי בעינן רוב הראש ולמהדרים כל הראש (עיין תשו"ה
ח"א סימן י"ג).
(ה) חוץ ממה שמבואר כן בפוסקים ,הרי לפי מה שנתבאר לעיל יש בגלוי הראש כמה ענינים ,וחמיר הוא יותר מגילוי הגוף ,ודו"ק.
12
לע"נ מורינו הגה"ק ר' חיים פינטער זצוק"ל
נתייסד ע"י מורינו הגה"צ מהרש"ש זצוק"ל • בראשות בנו מורינו הגה"צ מהר"י שליט"א
45 Heathland Road, London n16
בס"„
יברך ‡˙ בי˙ ‡‰רן
ב˘ם כל לומ„י ומ˙פללי בי˙ מ„ר˘ינו וב‡י בי˙ '‰
ב‡נו ב‰ו˜ר ‰ל‰ביע ‡יחולינו ‰לבביו˙ למזל‡ טב‡ ו‚„י‡ י‡‰
˜„ם ‡‰י ‚בר‡ י˜יר‡ ,מנ‰ל בי‰מ"„ במסיר ,‰כח˘יכ ‰כ‡ור,‰
‚מולו˙יו לרבים ירים מעלו˙יו כפנינים י˜רים ,בנ˘"˜ וט‰ורים,
˘מו נו„ע ב˘ערים
˘ליט"‡ ‰ר"‰ח ר'
‚ב‡י נ‡מן „בי˙ מ„ר˘ינו
לר‚לי ˘‰מח˘‡ ‰ר במעונו כלולו˙
בנו ‰ח˙ן ˙מים למעלו˙ מופל‚ ב˙וי"˘
כמר חנוך ‰עניך ˘יחי' עב"‚ ‰כל‰ ‰ח˘וב˙˘ ‰חי'
ב˙ ‰רב ‰מפורסם ב˘מו ‰טוב ל˘ו"˙
מו" ‰י‰ו˘ע י‡זעפ‡וויט˘ ˘ליט"‡
‡ב"י בעיר מ‡נט˘עסטער
ב˘עטומ"ˆ
ענבי ‚‰פן בענבי ‚‰פן „בר נ‡ ‰ומ˙˜בל
י"‰ר ˘יעל‰ ‰זיוו‚ יפ ‰ל˙פ‡ר˙ כרם י˘ר‡ל,
ו˙זכו לר‡ו˙ רוב נח˙ „˜„ו˘ ‰מכל יו"ח
מ˙וך מנוח ‰ו˘מח ‰עו˘ר וכבו„ ו‰רחב˙ „‰ע˙
ו‰רי˜ו˙י לכם ברכ ‰ע„ בלי „י!
13
פארזעצונג 6
אשר יאקאב פרישע שפאנענדע און
דראמאטישע
צווישן פארזעצונג
צוויי
נעמען
אין קורצן פון פריער:
מרת שטיינבערגער ע"ה איז פלוצלינג נפטר געווארן אין איר פארשלאסן הויז אין סטעמפארד הילל ,איבערלאזנדיג נאך זיך מער
שאלות ווי ענטפערס .גדלי' קליין ,וועלכער האט געוואוינט נעבן איר ,האט זיך אנגעהויבן אינטערעסירן אין איר פארגאנגענהייט
און האט אריינגעצויגן זיין ברודער יוסי אין דער אויספארשונג.
יוסי האט זיך דערמאנט אז זייער טאטע האט אמאל דערמאנט דעם נאמען שטיינבערגער ,אבער האט נישט געקענט פארשטיין
וואס דער קשר איז .גדלי' איז אנגעקומען צו יוסי קיין מאנסי ,און די צוויי ברידער האבן זיך צום ערשטן מאל אראפגעזעצט מסודר
אויסצופארשן דעם נאמען שטיינבערגער .אין זייער פרואוו האבן זיי אנגעהויבן איינזען אז זייער טאטע'ס פארגאנגענהייט קען זיין
דער שליסל צום גאנצן סוד.
דערווייל איז ד"ר סמיט קעמלי אנגעקומען קיין מאנסי פאר א וויכטיגע זיצונג מיט יוסי ,אבער יוסי איז אומגעראכטן
אהיימגעגאנגען צוליב פיבער .קעמלי האט זיך אנטוישט צוריקגעצויגן קיין מאנהעטן און יוסי האט באשטעלט אן אפוינטמענט
ביי אים.
אין בני ברק האט יוסף חיים ראזען באקומען צוואנציג קאלס פון אן אינטערנאציאנאלן נומער איבער אן אלטן דאקומענט וואס
ער האלט ביי זיך.
און יעצט ליינט ווייטער:
רומייכי שליט''א .אין די לעצטע פאר חדשים האט דער באבא בארא פארק ,ניו יארק -
געשלעפט צו זיך א ריזן ציבור נאכפאלגער וואס ריקן זיך נישט אן תמוז תשס''ו
זיינע ברכות און טוען נישט קיין שום פערזענליכע אדער ביזנעס אינדרויסן פון ביהמ''ד נחלת יהודה שטייען שוין הונדערטער
באשלוס אן זיין עצה און הדרכה .חסידים דערציילן וואונדערליכע מענטשן ,קינדער און ערוואקסענע צוגלייך ,מיט ברייט אפענע
מעשיות און אנהענגער האבן גאנצע ביכער פון מופתים. אויגן זיך גרייטנדיג אויפצונעמען דעם געהויבענעם גאסט.
חכם רומייכי שליט''א איז אויפגעוואקסן אלס קינד ביי פרייע קינדער מיט ווייסע העמדער'' ,ברוך הבא'' שילדן הענגען מיט
עלטערן אין א קיבוץ אין ארץ ישראל ,וואו אלע איינוואוינער זענען קאנפידענץ ,און לעמפלעך צייגן אז דער גאסט איז א גרויסער.
געווען גענצליך פרעמד פון תורה ומצוות .ווען ער איז אלט געווארן אינעם ביהמ''ד זענען שוין פלאצירט הונדערטער זיצן צו קענען
18יאר ,איז ער אריין אינעם טריפה'נעם איזראעלישן מיליטער. אקאמאדירן די מאסן וואס זענען אהערגעקומען צו די דרשת
אין זיין פרייע צייט ,ווען ער האט נישט געדארפט אנטיילנעמען התעוררות פונעם דערהויבענעם גאסט המקובל באבא יצחק
14
נאך דער געהויבענער דרשה און אינטערעסאנטער באגעגעניש, אין די טרענירונגען ,מארשירונגען און איבונגען ,האט ער געליינט
און נאכן קריגן א ווארעמע ברכה פונעם מקובל רבי יצחק ,האט אסאך ביכער .דאס ווערן באקאנט מיט די דרויסנדיגע וועלט,
יוסי זיך אומגעקערט אהיים און כמעט פארגעסן פון דער גאנצער און הערן און זען מער ווי די קיבוצ'דיגע געזעלשאפט ,האט אים
נאכט .ער האט אבער מפעם לפעם געהערט שיעורים פונעם געעפנט די אויגן צו אידישקייט .זיין נשמה איז א הויכע ,און ער
מקובל ,און אונטערגעהערט ביי קופקעס פרישע מופתים און איז בדרך לא דרך אנטלאפן פונעם צבא השמד און זיך געזעצט
מעשיות איבער דעם באבא .אבער גארנישט איז געווארן מער מיט לערנען אין א חדר הלימוד אינעם קעלער פון דעם גרויסן תולדות
זיין שייכות מיט דער מקובל אדער זיין גבאי. אהרן בית המדרש אין מאה שערים .נאכן לערנען דארט פאר
עטליכע יאר ,צום וואונדער פון אלע צוקוקער און ביישויער,
מאנסי ,ניו יארק – האט ער איינגעלאדנט די שכנים אינעם חדר הלימוד צו א מסיבת
טבת תשס''ח לחיים פאר זיין סיום הש''ס .דערנאך האט ער זיך געצויגן קיין פתח
"דער מקובל הרב יצחק רומייכי שליט''א ",כאפט זיך יוסי אויף תקוה ,וואו ער האט זיך אפגעזונדערט פון יעדע גשמיות'דיגע טייל
פון זיינע מחשבות" .ער וועט אונז קענען העלפן ",זאגט ער מיט א פון אונזער וועלטל ,און זיך געהאלטן פארנומען בלויז מיט תורה,
זיכערן טאן. עבודה און גמילות חסדים; ער פלעגט כמעט נישט עסן ,טרינקען
"וואס גייט פאר יוסי? ווער איז דער רומייכי?" פרעגט גדלי' אדער שלאפן .צוביסלעך ,נאך לאנגע יארן ,האבן מענטשן זיך
פארוואונדערט ,בעת וואס יוסי גיסט זיך אן א גלעזל קאלטע צוגעקלעבט צו דעם רומייכי ,ער האט אנגעהויבן פראווען און
ארענדזש דזשוס. פירן ,און אזוי איז ער עמטליך געווארן א באקרוינטער מקובל.
"לאמיר דיר דערציילן .שוין עטליכע יאר וואס איך בין אביסל מענטשן האבן פארשפרייט זיינע דרשות און פארקויפט זיינע
אנגעהאנגען אין א מקובל פון פתח תקוה ,רבי יצחק רומייכי מעשיות ,און אידן האבן אנגעהויבן מאכן אן אפשטעל אין פתח
שליט''א .איך האב געהערט פון אים אסאך דרשות ,שיעורים און תקוה ביים צדיק ר' יצחק שליט''א .אויך אין אמעריקע האט ער
שיחות ,און אסאך מענטשן האבן דערציילט אויף אים מופתים באקומען א שטארקע נעץ פון אנהענגער .אידן האבן געהערט
און וואונדערליכע מעשיות .על כל פנים ,צוויי יאר צוריק איז ער זיינע דרשות אויפן "שיח יצחק" האטליין און מען האט הנאה
געווען דא אין ניו יארק צום ערשטן מאל .ער איז דאן געקומען קיין געהאט פון זיינע מעשיות און זיין אינטערעסאנטן וועג פון
בארא פארק פאר א מעמד קבלת פנים אין נחלת יהודה ,און איך רעדן ,וואס איז באגלייט מיט מאדנע קבלה'דיגע און מיסטישע
האב זיך דארט באטייליגט. געדאנקען.
איך האב דארט באקומען כבוד; מען האט מיר געזעצט גאנץ היינט איז ער צום ערשטן מאל אנגעקומען מעבר לים און
אויבן ,און איך האב דעמאלט אפילו געגעבן אפאר דאלער פארן געלאנדעט אין ניו יארק .אינעם ביהמ''ד נחלת יהודה ,וואו
גבאי — חגי האט ער געהייסן .ער האט מיר פארשפראכן אן עס געפינען זיך אסאך מתפללים וואס זענען אנהענגער פון
אפענע טיר ביים רבי'ן ,הרב רומייכי שליט''א .זינט דאן האב איך דעם מקובל ,האט מען איינגעריכט א שיינע קבלת פנים און א
מיין צוטריט קיינמאל נישט גענוצט און דעם קאנטאקט קיינמאל צענטראלע דרשת התעוררות ,און דער ציבור תושבי העיר זענען
נישט גערופן .יעצט איז מיר עס איינגעפאלן ,פרעג מיר נישט זיך צונויפגעקומען צו זען זיין צורה .אט שטייען מיר אינדרויסן
פארוואס .אפשר וועט הרב רומייכי אונז קענען העלפן ",ענדיגט פונעם ביהמ''ד איידער ר' יצחק קומט אריין.
יוסי ,בשעת גדלי' הערט אויס מיט שפאנונג ווי זייער געשיכטע ''שלום עליכם כולם '',האט ער גערעדט שטיל מיט אן
עפנט אצינד נאך א דראמאטישן קאפיטל. אראפגעבויגן קאפ אויף לשון הקודש .אינעם ביהמ''ד נחלת יהודה
"ווייסטו וואס ,טאמער גלייבסטו אין די אלע באבאס ,טו וואס דו האט געהערשט א מורא'דיגע געדרענג; דאס שטיבל ,וואס האט
ווילסט ",ענטפערט גדלי'. געווענליך קוים צוויי מנינים מתפללים ,איז פלוצים פארפלייצט
"געגאנגען!" געווארן מיט מענטשן וואס הענגען פונעם טשענדעליער און
יוסי נעמט ארויס זיין טעלעפאן פון טאש און זוכט אין זיין שטייען אויפן ספרים שאנק ,כדי מיטצוהאלטן מיט המקובל ר'
קאנטאקט-ליסטע נאכן נאמען "חגי" .יא ,ס'איז נאך דארט .אן קיין יצחק שליט''א.
צווייפל קלינגט ער גלייך אריין צום גבאי החשוב" .שלום וברכה", יוסי קליין פון מאנסי ,דער אייגנטומער פון "גאלדן האומס",
הערט ער א ספרדישן אקצענט פונעם אנדערן זייט. איז אויך דארט געזעצן .ער האט שוין געהאט געהערט אסאך
"א גוטן ,דא רעדט יוסי קליין פון מאנסי .וואלט געווען מעגליך איבער המקובל רבי יצחק ,און היות ער איז ממילא געווען אין
צו רעדן מיטן מקובל שליט"א?" בארא פארק ,איז ער אריין צום קבלת פנים ,וואו מען האט אים
"חכם רומייכי איז יעצט פארנומען מיט תיקונים אין זיין געשאנקען א שיינע מכובד'יגע פלאץ אלס א בעל-הבית'ישער
פריוואטן צימער ,איך וועל אייך צוריקרופן ווי נאר ער ענדיגט", יונגערמאן.
ענטפערט חגי ווי אן ערליכער סעקרעטאר. יוסי איז שטארק פארקויפט געווארן פארן באבא ,און האט
"ווי לאנג וועט דאס נעמען?" פרעגט יוסי. אים אפילו אריינגערוימט א קאנווערט מיט א הויפן באנקנאטן.
"בערך זעקס שעה''. ער האט אויסגעטוישט קאנטאקטן מיטן גבאי חגי ,וואס האט
"אוי ,איך דארף אבער דרינגענד רעדן מיט אים ,איך וועל אייך פארשפראכן אז ער וועט אלעמאל געבן פראטעקציע פאר יוסי
שיין באצאלן ",נוצט יוסי די "שוחד יעור" טאקטיק. ווען אימער ער וועט רופן.
15
''ב''ה .איך האב א שטיקל פראבלעם וואס שטערט מיר ,א פרוי דער צוזאג האט געווירקט ,און נאך א שטילע מינוט איז ער
א שכנ'טע מיינע איז לעצטנס נפטר געווארן און זי גייט מיר נישט צוריק געווען אויפן טעלעפאן" .קיין פראבלעם ,איר קענט שוין
ארויס פון קאפ .מען האט נישט געוואוסט ווער זי איז און איך שפיר רעדן מיט רבי יצחק ,איך געב אים איבער דעם פאון''.
עפעס אז איך מוז דערגיין איר וועזן .זינט איר פטירה בין איך נישט "א גוטן רבי יוסף ,וויאזוי קען איך אייך העלפן? וויאזוי גייט די
נארמאל ,מיין גאנצע סדר איז צושטערט ,איך האב געוואלט דער פרנסה? אלע זענען געזונט? דער שלום בית איז בסדר?''
רבי זאל מיר ווינטשן הצלחה אז מיר זאלן בקרוב אויסגעפינען "יא רבי ,ברוך ה' ,פרנסה איז גוט און אלעס איז פיין בסייעתא
ווער זי איז און איך זאל קענען צוריקגיין צום רעגלמעסיגן סדר", דשמיא .אבער איך בין פארפלאנטערט אין א פראבלעם און דער
האט גדלי' זיך אויסגערעדט. רבי מוז מיר העלפן ",זאגט יוסי.
"וויאזוי האט די פרוי געהייסן?" האט דער רבי זיך אינטערעסירט. יוסי האט דערציילט די גאנצע מעשה פאר הרב יצחק שליט"א,
"מרים יוכבד שטיינבערגער". אלעס וואס איז געשען זינט די פטירה פון זיין ברודער גדלי'ס
''אהא ,איר זאלט צוריקגיין איבער איר היסטאריע ,גיי פארש שכנה מרת שטיינבערגער .זיי שפירן א הימלישע סיבה פארוואס
ווער זענען געווען די שטיינבערגערס פארן קריג ,וואס ווייסט זיי זענען אזוי אריינגעמישט געווארן אין אויסגעפינען איר וועזן
מען איבער זיי ,פון וואו אין אייראפע דער נאמען שטאמט ,און און איר אידענטיטעט ,אזוי ווייט אז זיי קענען ממש נישט שלאפן
בסייעתא דשמיא וועט זיין חפץ ה' בידכם יצליח .איר זאלט האבן רואיג און נישט אנגיין מיט די ארבעט .ער האט דערציילט פארן
הצלחה און בקרוב האבן מנוחת הנפש און צוריקקומען צו די מקובל אז ער זיצט יעצט נעבן זיין ברודער וואס איז געקומען צו
כוחות '',האט דער רבי געוואונטשן. פארן ,און זיי מוזן זאפארט ענדיגן די געשיכטע איידער ערנסטע
''דו צינד ליכט און איך וועל איר טרעפן ''..האט גדלי' לייכטזיניג גייסטישע פראבלעמען ברעכן אויס פון גרויס אנגסט.
געלאכט פון יוסי. "א נאמען וואס גייט נישט ארויס פון קאפ איז נישט קיין
"ביסט נישט געקומען דא צו מיר מיר זאלן זיך קריגן ,מיין באבא פשוט'ע זאך ",האט באבא יצחק געלאזט פאלן ווערטער וואס
זאגט ליכט ,דיין רבי זאגט אייראפע ,לאמיר ביידע פרובירן ",האט האבן שאקירט יוסי און גדלי'" .מען דארף מתקן זיין די מעשים,
יוסי געמאכט א שטיקל אפמאך. איבערבעטן די נשמה און צינדן ליכט אז זי זאל האבן א מנוחה".
'א נאמען וואס גייט נישט ארויס פון קאפ איז נישט קיין פשוט'ע "אבער רבי ",האט יוסי איבערגעהאקט" ,מיר ווילן וויסן ווער
זאך ',האט יוסי געהערט די ווערטער פון הרב רומייכי זעצן אין זיין זי איז געווען ,און דאן וועלן מיר קענען ווייטער גיין מיט אונזער
קאפ... ארבעט און געווענליך לעבן''.
"האסט מורא אז עס איז עפעס שערעקעדיג?" פרעגט יוסי מיט ''אויב וועט איר צינדן ליכט פאר איר נשמה און אביסל מפשפש
א געמאכטע תמימות. זיין אין אייערע מעשים דאן וועט איר לכאורה באיזה דרך
"ניין פארוואס?" אויסגעפינען ווער די שטיינבערגער פרוי איז געווען '',האט רבי
יצחק געענדיגט.
''ווייל מיין רבי האט געזאגט אז א א נאמען וואס גייט נישט
ארויס פון קאפ איז נישט קיין פשוט'ע זאך ",ענטפערט יוסי. ''א גרויסע דאנק ,דער רבי זאל האבן אסאך הצלחה '',האט יוסי
געענטפערט.
''דאס האב איך געמיינט ,זוך נישט קיין פרעמדע רבנים,
פאשע נישט אין פרעמדע פעלדער ,רוף א רבי פון דיין קרייז דא האט זיך אנגעפאנגען א שטיקל געפעכט צווישן די צוויי
וואס זעט נישט עתידות און שפילט נישט מיט נשמות ''...האט ברידער ,יוסי האט בלינדערהייט געגלייבט זיין באבא און איז
גדלי' רעאגירט'' .איך געדענק ווען דו האסט אנגעהויבן ווערן געווען זיכער אז אויב וועט מען צינדן ליכט פארן נשמה און
באהאפטן צו אנדערע קרייזן ,און אנגעהויבן גלייבן אין מענטשן אביסל זיך פארבעסערן וועט מען באופן פלא אויסטרעפן איבער
מרת שטיינבערגער .גדלי' אבער ,איז נישט געווען אזוי וויליג צו
וואס זענען ביי אונז נישט געווען אן אדרעס .איך האב דיר שוין
פשוט אויפגעבן אויף זיין פיבערהאפטיגע מיסיע און זיך נעמען
דעמאלט געוואלט זאגן לאז זיך אפ .יעצט האט דיין באבא דיר
צינדן ליכט.
געהייסן צינדן ליכט און דיר געמאכט ציטערן מיט זיינע ווערטער
אז א נאמען וואס גייט נישט ארויס פון קאפ איז נישט קיין פשוט'ע ''אפשר זאל מען אויך גיין פרעגן מיין רבי וואס צו טון '',האט
זאך .לאמיר פאלגן מיין רבי ,טאטי'ס רבי ,א חסידישער אדמו''ר גדלי' פארגעשלאגן אלץ תשובת המשקל.
וואס האט געזאגט מיר זאלן פרובירן צו פארשן ווער זענען די ''אקעי ,רוף אריין דעם גבאי '',האט יוסי מסכים געווען.
שטיינבערגערס פון אייראפע איידער דער קריג .און דער רבי נאכן פרובירן עטליכע מאל איז גדלי' ענדליך צגעקומען צום
האט אויך צוגעלייגט א ווארעמע ווינטש פאר הצלחה און מנוחת גבאי וואס האט פארזיכערט אז דער רבי וועט צוריקרופן אין בערך
הנפש ''.האט גדלי' נישט נאכגעלאזט. א שעה; ער איז יעצט סנדק ביי א ברית ,פון דארט פארט ער צו א
ניחום אבלים ,און דאן אינעם קאר אויפן וועג פונעם שבעה הויז
דעם קומענדיגן צופרי צו א כתיבת האותיות וועט ער בעז''ה איבערגעבן דעם פאון צום
אין מאנסי רבי'ן.
דער קומענדיגער אינדערפרי האט זיך אנגעהויבן ווי א גאנץ א שעה שפעטער האט דער גבאי גערופן און איבערגעגעבן
נארמאלער טאג אין מאנסי .די קינדער זענען ארויס צום באס ,די דעם טעלעפאן צום רבי'ן.
קליינע זענען נאך געווען פארנומען מיט פרישטאג ,און יוסי איז ''גדלי' ,וואס מאכט מען?'' האט דער רבי שליט''א געפרעגט.
16
ווייניג ,און זיין חבר יוסעלע איז שוין אוועק. שוין געזעסן אין זיין אפיס מיט א קאפ קאווע נעבן זיך און א הויפן
אבער מיט דעם אלעמען ,מיין מיינונג איז אז כדי צו גיין ווייטער פאפירן פארנט פון אים.
מיטן אויספארשונג ווער מרת שטיינבערגער איז ,דארף מען זיך אבער זיין קאפ איז נישט געווען רואיג' .א נאמען וואס גייט
קאנצענטרירן צו לעזן דעם רעטעניש וואס טאטי האט געזאגט נישט ארויס פון קאפ איז נישט קיין פשוט'ע זאך' – קלינגען הרב
און וואס יוסעלע האט געהערט .און אזוי ווי יוסעלע איז שוין נישט רומייכי'ס ווערטער אין זיין מח.
בין החיים ,וועט מען דארפן געוואויר ווערן פון זיינע קינדער אויב גדלי' איז געווען אינעם לאקאלן סאטמארער ביהמ''ד אויף
ער האט זיי אמאל עפעס דערציילט. מאנסי בולעווארד; ער איז דאך דא א גאסט ,ער האט נישט קיין
"גוט מארגן יוסי ",האט גדלי' שיין געגריסט ביים אריינקומען ארבעט אדער זיין קביעות'דיגע חברותא ,איז ער געזעצן אין
אים באזוכן אין אפיס. ביהמ''ד און געזאגט תהילים.
"העלאו גדלי'". יוסי אין אפיס האט געקלערט אז ענדליך האט ער עטליכע
"נו ,גיימער צו די ארבעט? זאל מען אנהייבן די פארש-מיסיע רעלאטיוו רואיגע מינוטן ,ווען זיין היציגער שמועסער ,זיין
קיין אייראפע?" גדלי' איז גרייט מקיים צו זיין דעם רבינ'ס ברודער גדלי' ,איז נישט דא און ער קען אביסל טראכטן צו זיך.
אנווייזונגען" .יוסי ,האסט שוין געצינדן א ליכט?" לאמיר טראכטן ,מיין טאטע ר' שלום האט גערעדט וועגן גדלי'ס
"יא ,איך האב געצינדן א ליכט גלייך נאכן דאווענען ,אבער שכן .איך בין דארט געשטאנען ווען ער האט גערעדט מיט זיין
יעצט האב איך אינגאנצן אן אנדערן פלאן פאר אונזער שפיאנאזש חבר יוסעלע רובינשטיין; זיי האבן גערעדט וועגן זייערע קינדער-
ארבעט .איך וויל וויסן וואס טאטי האט געזאגט פאר יוסעלע יארן ,און דערנאך האט ער עפעס געזאגט ,און דאן האט יוסעלע
רובינשטיין דעמאלט ווען איך בין דארט געשטאנען". אויסגעשריגן" :איך גלייב דיר נישט ,שלום ,עס קען נישט זיין!"
"אה ,ש'כח! דאס האב איך דיר שוין געבעטן עטליכע וואכן", עס מוז זיין אז מיין טאטע האט אים עפעס גאר אינטערעסאנט
האט גדלי' געזאגט מיט א זיגרייכער מינע. געזאגט וועגן די מיסטעריעזער פרוי .איך מיין אז מיר דארפן
"יא ,אבער עפעס איז מיר יעצט אריין אין קאפ אן אנעקדאט פון אויסגעפינען אדער פון מיין טאטע אדער פון יוסעלע וואס זיי האבן
יענער שמועס ,און איך פיל אז אויב מען דערגייט וואס זיי האבן דארט גערעדט .עס איז אבער דא איין פראבלעם ,קלערט יוסי צו
גערעדט ,דארף מען שוין גארנישט טון ,מען וועט שוין אלעס זיך :מיין טאטע זאל זיין געזונט געפינט זיך אין אן אלטערס-היים
וויסן". און זיין מח ארבעט נישט געהעריג ,ער געדענקט קוים און רעדט
פארזעצונג קומט אי"ה
חמרא טבא
די הכנה פאר די מצוה אין זמן פונעם מצוה
וישכם אברהם בבוקר.
צום הייליגן צדיק פון קאזמיר איז אמאל געקומען א איד מיט א שאלה.
אין קאזמיר האט די עבודה פון תפלה פארנומען א גרויסער ארט .דער צדיק פלעגט זיך זייער אסאך גרייטן צום דאווענען ,און
ווייל די הכנות זענען געווען אזוי לאנג איז אויסגעקומען אז ער פלעגט דאווענען זייער שפעט.
דער איד האט געפרעגט דעם צדיק פארוואס ער דאוונט אזוי שפעט? ער האט דערביי צוגעלייגט אז ער איז מסכים אז די
הכנה צום דאווענען נעמט אסאך צייט אבער ער האט אן עצה פארן רבי'ן ....ער האט פארגעשלאגן פארן רבי'ן אז די הכנה צו די
תפלה זאל ער נישט אנהייבן צופרי נאר ביינאכט ,אזוי ארום וועט ער קענען זיין גרייט צום דאווענען באצייטנס.
דער צדיק האט אים געענטפערט אז ער האט א ראיה פון אברהם אבינו אז די הכנה צו א מצוה איז דווקא אין די צייט ווען
מען איז מחוייב מיט די מצוה.
ווען מען קוקט אריין אין פסוק און מען זעט די הכנות וואס אברהם אבינו האט געמאכט צו די עקידה זעט מען קלאר אז
אברהם אבינו האט זיך געגרייט צו די עקידה מיט אסאך הכנות .דער פסוק דערציילט איבער דער ויחבש את חמורו ,איבער דער
ויבקע עצי העולה אא"וו ,אבער איידער דער פסוק רעדט פון די הכנות איז ער מקדים צו זאגן די צייט ווען אברהם אבינו האט
געמאכט די אלע הכנות ,און די צייט איז נאכן 'וישכם אברהם בבוקר' ,אז נאר נאכדעם וואס עס איז געווארן 'בבוקר' האט ער
אנגעהויבן מיט די הכנות.
לכאורה וואלט דאך אברהם אבינו געקענט אנהייבן די הכנות ביינאכט? נאר עס איז משמע פון דעם אז די הכנות צו א מצוה
הייבט זיך אן ווען מען ווערט מחוייב מיט די מצוה ,און אז מען וויל זיך גרייטן צום דאווענען דארף דאס זיין צופרי.
[נחמד מזהב]
17
וכל
נתיבותיה
שלום
א רייע אינטערעסאנטע עובדות
און סיפורים אויף הרה"ק
רבי שלום
קאמינקער זי"ע
צום יארצייט דעם שב"ק כ' חשון
ורב שלום
ישראל ,מרת חנה גולדא ,טאכטער פון געוואלדיגע התמדת התורה ,מיט חריפות
הרה"ג ר' נפתלי נתן הירש. און בקיאות ,עד כדי כך אז אין עלטער
נאך די פטירה פון רבי'ן פון לובלין
איז ער געווארן א תלמיד מובהק פונעם
פון בלויז 9יאר האט ער שוין געענדיגט
ש"ס! שוין אין א יונגע עלטער האט ער בניך
באקומען דעם נאמען 'דער ראווער עילוי'. הרה"ק רבי שלום הלוי מקאמינקא
ראפשיצער רב זי"ע ,ורוב תורתו האט
שוין אלץ קינד האט ער זיך אנגעהויבן זצוק"ל איז געבוירן געווארן אין יאר
ער פון אים מקבל געווען .דארט האט
מסתופף זיין בצל קדשו פונעם רבי'ן תר"ס ,צו זיין פאטער דער באוואוסטער
ער זיך באפריינדעט מיטן הייליגן צאנזער
פון לובלין זי"ע ,וועלכער האט אים גביר און חסיד ר' יעקב יוסף מראווע ז"ל
רב זי"ע ,מיט וועמען ער איז געווען א ארויסגעוויזן גרויס קרבות טראץ זיין
ידיד נפש. (זיין ברודער רבי יחיאל איז געווען דער שווער פון
יונגען עלטער.
שפעטער האט ער זיך מסתופף געווען הרה"ק רבי אליעזר'ל דזשיקוב'ער זי"ע און פון יאסער
נאך זייענדיג פאר די בר מצוה האבן
בצל קדשו פון רבי אשר'ל ראפשיצער רב הגה"ק רבי שמעלקא טויבש זצ"ל).
זיך די תלמידי חכמים און עשירים
זי"ע .נאך זייער פטירה איז ער געווארן אנגעהויבן צו שלאגן ווער עס וועט זוכה יונגערהייט האט ער געלערנט ביי
א חסיד פונעם בעלזער רב הרה"ק רבי זיין אים צו נעמען פאר אן איידעם ,און הגה"ק רבי שלמה קלוגער זצ"ל און
שלום זי"ע .אויך איז ער געפארן קיין זייענדיג נאך א צוועלף יעריג אינגל איז ביי רבי הירש חריף זצ"ל ,און שוין אין
זידיטשויב צום עטרת צבי זי"ע ,קיין ער שוין א חתן געווארן צו א חשוב'ע בת זיינע יונגע יארן האט ער ארויסגעוויזן
18
שלום רב לאוהבי
אליין און נישט מיטגענומען אהין ,האבן
זיי זיך גענומען פארענטפערן פאר אים
אז זיי האבן אים פשוט פארגעסן און
אן אנדערס מאל וועלן זיי שוין זען אים תורתיך
מיטצונעמען. שוין אלץ קליין קינד האט זיך דער
דער קליינער האט זיי אבער אנגעקוקט צדיק רבי שלום אויסגעצייכנט מיט זיין
מיט גרויסע פארוואונדערטע אויגן ,ער געוואלדיגע התמדה און גרויס צדקות.
האט בכלל נישט געוואוסט פון וואס זיי בשעת ער איז אלט געווען זיבן יאר,
רעדן! "טאטע ",האט ער געפרעגט" .פון איז אמאל פארגעקומען אין זיין שטאט
וואס רעדט איר דא? וואס איז דארט איבונגען און מושטירונגען פון די מיליטער;
פארגעקומען?" דאס מיליטער האט זיך אויסגעשטעלט
ווען זיי האבן געזען אז ער ווייסט און צוטיילט און צוויי גרופעס ,איין גרופע
באמת נישט וואס דארט איז געווען און האט מלחמה געהאלטן מיט די צווייטע
אז נישט אויף דעם וויינט ער ,האבן זיי כדי זיך צוצוגרייטן אז ווען עס וועט
אים געפרעגט" :אויב דו ווייסט נישט פון פארקומען א מלחמה זאלן זיי זיין געשולט
וואס מיר רעדן ,פארוואס וויינסטו אזוי צו קעמפן.
ביטער?" דער קייזער בכבודו ובעצמו
"איך וויין ",האט זיי דער קליינער איז אראפגעקומען באאבאכטן די
געענטפערט מיט גרויס תמימות" .ווייל מושטירונגען ,און די גאנצע שטאט איז
איך פארשטיי נישט דעם ש"ך וואס ארויסגעגאנגען מקבל פנים זיין דעם
איך לערן יעצט!" דער קליינער האט זיך קייזער און צוקוקן די איבונגען .אויך דער
צוכליפעט און ווייטער געזאגט" ,דער פאטער מיט די מוטער פונעם קליינעם
ש"ך האט דאך דאס פארשטאנען, שלומ'ל זענען ארויסגעגאנגען אהין ,אבער
אויב אזוי פארוואס פארשטיי איך עס זייער קליינעם זון האבן זיי פארגעסן
נישט?!".... מיטצונעמען און ער איז געבליבען אליין
אינדערהיים.
הרג'נען די ווייב?! ווען די מושטירונגען האבן זיך
געענדיגט און די עלטערן זענען
אמאל איז געווען א איד ,א שיינער צוריקגעקומען אהיים ,האבן זיי געטראפן
עושר און אנגעזעענער בעה"ב ,וואס ווי דער קליינער זיצט ביי א שולחן ערוך
האט זיך שטארק אפגעליטן פון זיין ווייב. חושן משפט און וויינט מיט ביטערע
זי האט קיינמאל נישט געקאכט קיין עסן טרערן .זיי האבן גלייך פארשטאנען אז ער
אין שטוב ,זיך אויפגעפירט זייער קאלט וויינט ווייל זיי האבן אים איבערגעלאזט
רימנוב צום רבי'ן ר' הערש זי"ע ,און צו
נאך צדיקי הדור.
אין יאר תקפ"ג איז ער געווארן רב אין
יארטשוב ,און אין יאר תקצ"ז איז ער
געווארן רב אין קאמינקא וואס אויף איר
נאמען איז ער געבליבן באוואוסט.
ער איז געווען גאר שטארק חביב און
נערץ ביי אלע צדיקי הדור און איז געווען
גאר מפורסם סיי מיט זיין קדושה און
צדקות ,און סיי מיט זיין גאונות בתורה
כאחד מן הראשונים .זיין דרך אין עבודה
איז געווען שטארק בהצנע לכת ,אזוי ווי
ער האט מקבל געווען ביי זיין רבי'ן אין
אלטע בילד פונעם מציבה פון הרה"ק ר' שלום קאמינקער זי"ע ראפשיץ.
19
געזאגט א ר"ת אויף זעקס קופי"ן (דאס קאמפלימענטן ,איבערלאזן געלט אין צו איר מאן אא"וו .אבער איר התנהגות
מיינט זעקס ווערטער רצופות וואס הייבט זיך אן שטוב ,אזוי וועסטו ווערן נענטער מיט איז אזוי געווען ,ווייל איר מאן איז געווען
מיט א קו"ף) און דאס זענען זיי :קייזער דיין ווייב ,און איינמאל ס'וועט דיר זיין גאר קארג ,ער האט נישט געלאזט קיין
קעניגליכער קאמינקער קרייז קוימען א שטראף אז זי שטארבט ,וועסטו געלט אין שטוב איינצוקויפן עסן צו
קערער. טאקע געשטראפט ווערן ,און זי וועט קאכן ,ער האט איר קיינמאל קיין מתנה
רבי הלל הערנדיג די ווערטער טראכט שטארבן... נישט געקויפט ,אפילו א גוט ווארט אין
ער ביי זיך היתכן אז א רבי און א צדיק נו ,ער האט דאך אזוי שטארק שטוב האט ער געקארגט צו געבן.
ווי צאנזער רב זאל רעדן אזעלכע פשוט'ע געוואלט פטור ווערן ,האט ער אנגעהויבן איינמאל איז ער געקומען צו ר' שלום
רייד ביים טיש .אזוי האט רבי הלל צו געבן געלט אין שטוב. קאמינקער ,און אים געבעטן אז ער זאל
געטראכט ביי זיך און ער האט נישט אז ס'איז דא געלט ,האט די ווייב איר פערטיג מאכן ...ער האט זיך נישט
געוואוסט וואס צו טון פון ווייטאג. אנגעהויבן צו קאכן פיינע וועטשערעס, געוואלט גט'ן ,ווייל ס'האט אים נישט
אזוי ווי ער האט דאס געטראכט האט צוגרייטן נארהאפטיגע אנבייס אא"וו. געּפאסט אז אזא שיינער גביר ווי אים זאל
זיך צאנזער רב זי"ע תיכף אנגערופן" :דא אין די זעלבע צייט האט ער איר געקויפט זיך גט'ן ,האט ער געוואלט ענדערש אז ר'
ביים טיש זיצט מיט אונז קאלאמייער שיינע מתנות ,אזוי אז ס'האט נישט שלום זאל איר אפ'פטר'ן און אזוי וועט ער
רב ,וואס קען נישט פארליידן קיין שום גענומען לאנג ,און די אנגעצויגענע מצב זיין אן אלמן און קענען נאכאמאל חתונה
עוולות ,און וויל פארשטיין פארוואס איך אין שטוב איז פארשוואונדן געווארן, האבן.
ווערטל מיר אינמיטן סעודה .אבער איך ס'איז געווארן שלום ושלוה אין שטוב. האט אים ר' שלום מיעץ געווען ,אז
זאג ענק אז קאמינקער רב זיע"א האט חז"ל זאגן דאך אז 'בעוון נדרים מתה אשה
ס'גייט נישט דורך קיין לאנגע צייט,
מכוון געווען מיט זיינע הייליגע רייד זייער של אדם' ,וואס מיינט אז אויב מ'זאגט צו
און די פרוי ווערט קראנק .דער איד
א הויכע און הייליגע כוונה ,ממש אזוי ווי נדרים און מ'איז נישט מקיים שטארבט
כאפט וואס גייט דא פאר ,ער האט שוין
די כוונות וואס דער כהן גדול האט מכוון די ווייב .דעריבער זאל ער זען איינצוקויפן
גארנישט געוואלט אז זי זאל שטארבן..
געווען יום כיפור ביי זיין הייליגע עבודה עליות מיט כיבודים ,צוזאגן נדרים און
איז ער געקומען צו לויפן צום קאמינקער
ווען ער איז אריין לפני ולפנים!" נדבות ,און נישט אפצאלן ,אזוי וועט זיין
רב ,אז ער זאל איר אויס'פוע'לן א ישועה.
ווייב עווענטועל שטארבן (אן אנדער גירסא
הערנדיג דאס האט זיך רבי הלל זאגט אים ר' שלום :מען דארף
בארואיגט. איז אז ער האט אים געהייסן צוזאגן אז ער וועט
גארנישט אויס'פועל'ן ,ס"ה דארפסטו
בויען א נייע מקוה וואס האט זיך דאן אויסגעפעלט
אפצלאן די נדרים ונדבות ,און זי וועט
א שאלה איבער צוריק געזונט ווערן...
אין שטאט).
סתומה און אזוי האט דער צדיק מיט זיין חכמה
דער איד גייט אהיים ,און ער איז
אויפגעהייטערט ,אז אט אט איז זיין
פתוחה.. וצדקות סיי צוריקגעשטעלט שלום בית
בין איש לאשתו און סיי אריינגעברענגט
אסאך צדקה געלט פונעם קארגן גביר.
פראבלעם געלעזט.
ס'קומט תשרי ,און ער קויפט זיך די
קאמינקער רב איז אמאל געווען מיט שענסטע עליות פאר די טייערסטע
אזוי ווי עבודת
נאך עטליכע גרויסע תלמידים ביי מורם פרייזן ,ער קויפן זיך חתן תורה ,פתיחה
ורבם הקדוש מראפשיץ זי"ע. ביי נעילה ,מפטיר יונה ,ער מאכט זיך אן
מען האט דאן געהאלטן אינמיטן
שרייבן א ספר תורה פארן ראפשיצער רב,
כהן גדול! א ריזיגן חוב אין שול ,ווען מען קומט ביי
אים מאנען דאס געלט ,האט ער כמובן
דער ראפשיצער רב האט איבערגעגעבן כידוע פלעגט הרה"ק מ'קאמינקא אפגעשטופט; ער האט דאך א פלאן.
זיין קוויטל שטוב צום סופר אז ער זאל זי"ע רעדן אסאך ווערטלעך עמוק עמוק, ס'גייט דורך א יאר ,און דאס ווייב
שרייבן דארט אומגעשטערט ,און ער פיל מיט סודות וכוונות ,אזוי ווי הרה"ק זיינע איז פריש און געזונט .דער איד
האט אנגעזאגט אז ער זאל קיינעם נישט מ'צאנז זיע"א האט מעיד געווען. קומט צו לויפן צו ר' שלום ,אז די עצה
אריין לאזן דארטן. מיר וועלן דא ברענגען עטליכע פון די העלפט נישט...
צופרי נאך שחרית האט די חברייא ווערטלעך וואס אנדערע צדיקים האבן זאגט אים ר' שלום ,כ'קלער ,אז
קדישא (אריינגערעכנט רבי שלום קאמינקער, מעיד געווען אז עס זענען באהאלטן בעון נדרים מתה אשה של אדם איז
צאנזער רב זי"ע ,רבי אלימלך רודניקער זי"ע ,הרה"ק דערין סודות נשגבים. דאך א שטראף ,ווידער ביי דיר איז עס
מ'יאשינצא זי"ע און נאך) געוואלט טרינקען אמאל איז הרה"ק רבי הלל קאלאמייער גארנישט קיין שטראף ווייל דאס איז
א לחיים און זיי האבן נישט געהאט קיין זצוק"ל געזעצן ביים הייליגן צאנזער רב'ס דאך וואס דו ווילסט .דעריבער וואלט
משקה .וויסנדיג אז אינעם רבינ'ס צימער טיש .אינמיטן טיש האט זיך דער צאנזער איך דיר געראטן ,אז דו זאלסט אנהייבן
געפינט זיך משקה זענען זיי צוגעגאנגען רב אנגערופן אז קאמינקער רב זי"ע האט צו קויפן מתנות פאר דיין ווייב ,געבן
20
דעם וואס די ארימעלייט וועלן אים נישט נישט אריינגעלאזט ,אבער אונז האבן צום סופר אים געבעטן ער זאל זיי לאזן
צאלן ,וועט ער דאך אויכעט ווערן אן געעפנט די טיר מיט געוואלד און זיך נעמען משקה .אבער דער סופר האט
ארימאן (ווייל דאס איז לשיטתו זיין גאנצע חשש) אריינגעכאפט אין צימער .און דאס איז געזאגט אז ער לאזט זיי בשום אופן נישט
און די געשפעטסלייט וועלן אים אויך געווען די ויכוח צווישן אונז ,ער האט אריין נאר אויב דער רבי וועט זיי לאזן.
געבן אויף בארג ,ממילא וואס האט ער גע'טענה'ט אז די טיר דארף זיין א סתומה די חברייא האבן געוואלט בעטן רשות
פארלוירן?..... (פארמאכט) ,און אונז האבן געהאלטן פונעם ראפשיצער רב ,אבער קאמינקער
מ'דארף מאכן א פתיחה וכך הוה".... רב האט גע'טענה'ט אז מזאל נישט
געפארן מיט דער ראפשיצער רב האט זיך שטערן דעם רבי'ן וועגן משקה.
קל-וחומר'ס און צושמייכלט און הנאה געהאט. באין ברירה האבן זיי גענומען אן
אנדערע מיטל; איינער האט אנגעכאפט
גזירה-שוה'ס.. דער עושר זאל דעם סופר מיט א שטארקייט און די
אנדערע האבן געשטופט די טיר ביז
ווען רבי שלום זי"ע איז אמאל געפארן באצאלן אויפן ס'האט זיך געעפנט און זיי זענען אריין
צו זיין רבי ,הרה"ק דער שר שלום זיע"א
קיין בעלזא ,האט זיך אונטערוועגנס פלאץ און געמאכט א לחיים.
דער סופר איז געווען בייז ,און האט
צובראכן אלע פיר רעדער פון זיין וואגן און דער קאמינקא רב זי"ע האט געזאגט, געסטראשעט אז ער גייט זאגן פארן
די וועג איז געווען זייער שווער .ענדליך אז דער מנהג העולם איז ,אז ווען א רבי'ן .זיי האבן מורא געהאט אז דער רבי
ווען ער איז אנגעקומען קיין בעלזא האט רייכער בעל הבית קומט קויפן פון א וועט האבן א קפידה ,האט זיך קאמינקער
ער פארציילט פארן בעלזא רב אז ער איז געשעפטסמאן געבט ער אים אויף רב זי"ע אן עצה געגעבן און צוגעגאנגען
דא געקומען מיט צוויי קל-וחומר'ס און בָארג און פארצייכנט עס אראפ אין זיין צום רבי'ן און בדרך חכמה האט ער אזוי
צוויי גזירה-שוה'ס. ביכל ,אבער ווען אן ארעמאן קומט צו פארציילט" ,דער רבי זאל וויסן אז מיר
האט ער זיך מסביר געווען אזוי :ווען גיין ,גלייבט ער אים נישט ,און געבט האבן היינט געהאט אן עסק ביש מיטן
די ערשטע ראד פון די וואגן האט זיך אים נישט פאר בארג ,נאר ער מוז אים סופר ,ס'איז געווארן א מחלוקת וועגן
צובראכן און ס'איז געבליבן נאך דריי באצאלן גלייך אויפן פלאץ. פתוחה וסתומה ,ער האט גע'טענה'ט אז
רעדער ,האב איך געמאכט א קל וחומר למעשה וואלט געדארפט זיין ס'דארף זיין א סתומה ,און אונז האבן
פון די וועגענער וואס פארן אויף צוויי פארקערט; דער רייכער מענטש וואס געהאלטן אז ס'דארף זיין א פתוחה".
רעדער; מה דאך די וועגנער וואס האבן האט שטענדיג געלט ביי זיך ,וואלט האט דער ראפשיצער רב זי"ע
נאר צוויי רעדער קענען פארן ,איז מיינס געדארפט צאלן אויפן פלאץ ,און דער געפרעגט" :איר האט געהאט א שאלה
וואס האט דריי רעדער קען מען אוודאי ארעמאן וואס האט נישט קיין געלט צו אינעם ספר תורה און מיר נישט
געוויס פארן דערמיט. באצאלן וואלט ער אים געדארפט אראפ געפרעגט? היתכן?"
שפעטער ווען ס'האט זיך צובראכן א שרייבן אויף בארג. "ניין און ניין ",האט קאמינקער רב
צווייטע ראד ,האב איך געמאכט א גזרה איי ,דער געשפטסמאן האט דאך אים בארואיגט" .די שאלה איז נישט
שוה; אזוי ווי די וועגנער וואס קענען מורא אז דער ארימאן וועט נישט געווען אינעם ספר תורה נאר אויפן טיר..
פארן אויף צוויי רעדער ,אזוי אויך מיינס באצאלן שפעטער ,איז עס אינגאנצן ומעשה שהיה כך היה ,אונז האבן געוואלט
וועט קענען פארן אויף צוויי רעדער. קיין חשש נישט ,ווייל אפילו ס'איז אמת טרינקען א לחיים ,די משקה איז געלעגן
וועט ער גארנישט שאדן האבן ,ווייל מיט אינעם סופר'ס צימער און ער האט אונז
ווען ס'האט זיך צובראכן די דריטע
ראד ,האב איך ווייטער געמאכט א קל
וחומר פון א שליטן (וואס פארט אויף שניי און
ס'האט אינגאנצן נישט קיין רעדער); מה דאך א
שליטן פארט אינגאנצן אן קיין רעדער,
על אחת כמה וכמה מיין וואגן וואס האט
נאך איין ראד אינו דין אז ס'זאל נאך פארן.
ווען די פערטע ראד האט זיך צובראכן,
האב איך געמאכט א גזרה שוה פון א
שליטן; אזוי ווי א שליטן פארט אן רעדער
אזוי וועט מיין וואגן פארן אן רעדער .אזוי
בין איך געפארן קיין בעלזא ,מיט צוויי
קל-וחומר'ס און צוויי גזירה-שוה'ס. טיר אריין צום אלטן ביה"ח אין קאמינקא וואו הרה"ק רבי שלום ליגט
21
מחוצף! וואס
צוויי ברכות ,משא"כ די צווייטע נאכט די מעשה פלעגט פארציילן נכדו
איז גענוג נאר המוציא. הרה"ק רבי שלמה'לע הראשון מ'באבוב
ס'קומט די צווייטע נאכט ביים סדר
איך טו טוסטו זצוק"ל ,און ער האט צוגעלייגט ,אז ער
פארקערט!!
נעמט דער דארפסמאן די מצה און מאכט קען זאגן עטליכע כוונות אין די מעשה.
נאר המוציא; ער האט דאך אזוי מברר
געווען להלכה פון זיין איידעם .אבער
הרה"ק ר' שלום פלעגט האבן אן ענין דער באשעפער
ראטעוועט אונז פון
דוקא יעצט מאכט זיין איידעם יא צוויי
צו פארציילן וויאזוי די עמי-הארץ פלעגן
ברכות...
אפרעכטן א סדר נאכט מיט זייערע פילע
וואס איז פשט? -טראכט דער
דארפסמאן .מוז זיין -קומט ער צום
גרייזן און עם-הארצות.
איינמאל האט ער אזוי פארציילט.
די צדיקים
מסקנא -אז ס'איז נישט דא א נפקא אמאל די ערשטע נאכט פסח פארן
מינה פון די ערשטע מאל עסן אדער א דארפסמאן אן עם הארץ האט סדר ,איז דער בעלזא רב הרה"ק רבי
די צווייטע מאל עסן ,אלע מאל מאכט גענומען אן איידעם א תלמיד חכם. שלום זצ"ל געווען זייער ערנסט .דער
מען צוויי ברכות .איי זיין איידעם האט די ערשטע יאר איז דער איידעם קאמינקער רב זצ"ל האט אים געוואלט
צופרי נאר געמאכט איין ברכה? מוז זיין געזעצן ביים שווער פסח ביינאכט ביים דערפרייען זיין הארץ ,האט ער אים אזוי
אז ס'איז געווען א שגגה בעלמא ,ער האט סדר .פארשטייט זיך אז דער איידעם געזאגט:
פארגעסן און טועה געווען. האט נוהג כבוד געווען אינעם שווער און
איך וועל פארציילן דעם רבי'ן וואס
אויפצומארגנס עודך; דער דארפסמאן האט אים געלאזט פירן די סדר אזוי ווי
איך האב געהערט פון א דארפסמאן,
דער למדן זעצט זיך צום טיש און ער יעדע יאר.
וואס האט איינגעטיישט דעם פזמון
ווייזט ווייטער זיין בקיאות און מאכט ווען מען איז אנגעקומען צו מוציא מצה "והיא שעמדה".
אויף די מצות הויעך אויפן קול צוויי האט דער דארפסמאן גענומען די מצה,
ברכות .אבער ווייטער האט פאסירט געמאכט א ברכה 'המוציא' און געגעסן, יענער האט אזוי געזאגט .דער בעלזא
ווי נעכטן; דער איידעם דער ת"ח מאכט ער האט נישט געוואוסט אז די נאכט רב שטייט אצינד און בעט פאר אונז אז
נישט מער ווי איין ברכה המוציא. מאכט מען נאך א ברכה על אכילת מצה. מיר זאלן געהאלפן ווערן מיט אלעם גוטן,
אבער נאך וואס ער האט אנגעהויבן עסן און דאס איז פשט אינעם שטיקל ,והיא –
טראכט זיך דער דארפסמאן אז
האט זיין איידעם געמאכט צווי ברכות ווי און ער דער בעלזא רב ,שעמדה לאבותינו
דאס איז בכלל נישט קיין טעות ,ווייל
סיי היינט און סיי נעכטן האט ער אזוי די הלכה איז. ולנו -וואס שטייט שטענדיג און דאוונט
געטון ,מוז מען זאגן אז ס'איז דא א חילוק זעענדיג אז זיין איידעם מאכט צוויי פאר אונז און אונזערע עלטערן .אבער
צווישן די נאכט סעודות מיט די בייטאג ברכות האט ער פארשטאנען אז היות דער אמת איז ,אז נישט נאר בעלזא רב
סעודות; ביינאכט מאכט מען צוויי ברכות ער איז א תלמיד חכם איז ער גערעכט, דאוונט פאר אונז ,ווייל אין יעדן דור
און בייטאג מאכט מען נאר איין ברכה. און מסתמא מאכט מען אייביג אויף מצה זענען דא צדיקים וואס דאווענען פאר
'יעצט האב איך ארויס די זאך!' זאגט דער צוויי ברכות .ער האט באשלאסן אז ער אונז ,און דאס איז פשט אין די ווערטער
דארפסמאן צו זיך' ,די נאכט וועל איך מיך וועט זיך אזוי פירן מכאן ולהבא. ווייטער ,שלא אחד בלבד עמד עלינו
מער נישט טועה זיין אזוי ווי די ערשטע אויף צומארגנס ביי די סעודה יום טוב לכלותינו -נישט נאר בעלזא רב שטייט
צוויי נעכט'. צופרי האט דער דארפסמאן גענומען און דאוונט פאר אונז (לכלותינו איז אזוי ווי
וכך הוה ,ס'קומט מוצאי יום טוב די מצה און געמאכט המוציא מיט על לחלותינו צו בעטן) ,אלא שבכל דור ודור
ביינאכט ביים סעודה האט ער געמאכט אכילת מצה ...אבער ווי ערשטוינט איז עומדים עלינו לכלותינו – נאר אין יעדן
בקול רם המוציא מיט על אכילת מצה. ער געווארן הערנדיג אז זיין איידעם דור זענען דא צדיקים וואס בעטן פאר
אבער אויך יעצט האט ער נישט געטון מאכט נאר המוציא! ס'מוז זיין -האט ער אונז .אבער איין זאך בעטן מיר ,והקב"ה
צום זאך ,זעענדיג אז זיין איידעם האט געטראכט ביי זיך -אז נאר די ערשטע מצילנו מידם -אז דער אויבערשטער
נאר געמאכט המוציא. נאכט ווען מ'עסט די מצה מאכט מען זאל אונז ראטעווען פון די צדיקים אזוי
ווי בעלזא רב און דאס גלייכן ,אז מ'זאל
נישט דארפן אנקומען צו זייערע טובות
אז זיי זאלן דארפן דאווענען פאר אונז,
נאר ס'זאל אונז זיין גוט אפילו אן זיי.
ווען בעלזא רב האט עס געהערט האט
ער זיך צושמייכלט און געווארן זייער
אפיציעלע פאפירן פון די חתונה פון הרה"ק ר' שלום -מערקט די חתימה פון ר' שלום :שלום בן הרבני ר'
יעקב יוסף רוזין פעלד (ראזענפעלד) חתן .און אונטער דעם :חנה גאלדא גראף כלה אויפגעלייגט.
22
אים נישט געפירט אין די ריכטיגע וועג מוסיף געווען מדעתו אז פארוואס די דער דארפסמאן האט נישט פארלוירן
ווייל זיין איידעם האט ווייטער געמאכט ערשטע צוויי נעכט מאכט מען צוויי ברכות זיין געדולד ,און זיין שארפע מח האט
נאר איין ברכה... משא"כ די אנדערע נעכט מאכט מען נאר ערפינדן א נייע המצאה; מוז זיין אז ס'איז
איין ברכה? האט ער זיך פארענטפערט אז דא א חילוק צווישן יום טוב מיט חל
נישט האבנדיג קיין ברירה האט ער
דאס ווענדט זיך אין איסור מלאכה ,און המועד ,אז יו"ט זאגט מען ביינאכט צוויי
ווייטער ערפינדן נייע פשט'לעך פאר יעדע ברכות און בייטאג איין ברכה ,אבער חול
היות אז ביידע ערשטע טעג טאר מען
סעודה ,וואס האט אים אוודאי נישט נישט מאכן א מלאכה איז מען מוסיף ביי המועד זאגט מען ביינאכט איין ברכה און
געפירט צום ריכטיגן פשט (מ'ווייסט נישט די נעכט נאך א ברכה ,אויב אזוי – האט בייטאג צוויי ברכות .וועגן דעם ווען ס'איז
פונקט די חשבון וואס קאמינקער רב האט געזאגט ער ווייטער געדרייט מיטן פינגער -דארף געקומען אויפצומארגנס די חו"מ טאג
פון די איבריגע טעג). מען אויך שבת חוה"מ וואס איז אויך סעודה האט ער נאכאמאל געמאכט צוויי
אסור במלאכה מאכן צוויי ברכות. ברכות ,אבער יעצט האט אים אויך נישט
אזוי איז דאס אנגעגאנגען ביז צום
געשפילט זיין מזל ,ווייל זיין איידעם האט
לעצטן טאג יום טוב ,וואס דעמאלט איז און וויבאלד די דריטע טאג חוה"מ איז
נאר געמאכט איין ברכה...
ער געווען זיכער אז זיין איידעם וועט אויסגעקומען שבת ,האט ער ביינאכט
נישט געווענקעלט און געמאכט המוציא מוז זיין -טראכט זיך דער דארפסמאן
מאכן ווי אים. -אז די המצאה וואס איך האב אויס
מיט על אכילת מצה ...אבער יעצט האט
אבער זעענדיג אז די לעצטע טאג יו"ט ער אויך איינגעזען אז ער האט געמאכט געטראכט איז נישט אמת ,אין אמת'ן
האט דער איידעם אויך נישט געמאכט ווי אריין איז נישט דא קיין נפקא מינה צווישן
אים ,איז ער געווארן אומגעדולדיג און יו"ט און חוה"מ ,וועגן דעם האט מיין
מיט גרויס צארן איז ער צוגעגאנגען צום איידעם געמאכט נאר איין ברכה היינט,
איידעם און אים דערלאנגט א פראסק איי נעכטן ביינאכט האט ער נאר געמאכט
איין ברכה? וועט מען זאגן אז דאס איז
אין פנים ,זאגנדיג צו אים" :דו מחוצף
געווען א טעות זיינע ,און מ'לערנט זיך
איינער! וואס איך טו טוסטו פארקערט!"
נישט ארויס דערפון.
אזוי האט דער הייליגער צדיק פארשטייט זיך ווען ס'איז אנגעקומען
פארציילט ,ומי יעמוד בסוד קדושים! די נאכט סעודה די צווייטע נאכט חול
המועד האט ער געמאכט צוויי ברכות
שלום עליך אזוי ווי די ערשטע נעכט יו"ט .אבער זיין
רבי ומורי איידעם האט זיך ווידער פאר'עקשנ'ט און
נאר געמאכט המוציא..
הרה"ק ר' שלום זי"ע איז נסתלק טראכט ביי זיך דער דארפסמאן אז זיין
לומדות איז יא אמת אז חו"מ מאכט מען
געווארן יונגערהייט ,כ' חשון שנת תרי"ב,
פארקערט ווי יו"ט אז ביינאכט מאכט
אין עלטער פון בלויז 52יאר ,ומנ"כ אין
ספר מנורת זהב וואס האט אויף זיך די מען איין ברכה און בייטאג צוויי ,איי
קאמינקא. אונטערשריפט פון הרה"ק מקאמינקא היינט צופרי האט דער איידעם געמאכט
זיין ממלא מקום איז געווען זיין איינציג נאר איין ברכה? מוז מען זאגן אז ער האט
קינד הגה"ק רבי יהושע קאמינקער זי"ע. טועה געווען און פארגעסן.
[רבי יהושע'ס קינדער זענען געווען: א טעות ווייל זיין איידעם האט נאר
אבער צומארגנס בייטאג האבן זיך
געמאכט המוציא.
הגה"ק רבי שלום אבדק"ק קאמינקא אלע זיינע סברות אפגעפרעגט ,ווען
און הגה"ק רבי אלעזר אושפעצינער זי"ע טראכט ער וואס מיינט עס? ביז ער ער האט געמאכט צוויי ברכות און זיין
חדב"נ מרן הקדוש מצאנז זי"ע .צווישן האט זיך פארענטפערט אז ס'איז דא א איידעם איין ברכה...
נפק"מ צוווישן שבת און יום טוב ,ווייל יעצט איז ער געקומען צום מסקנא
זיינע איידימער איז געווען מרן הרה"ק
שבת דרייט מען איבער די סדר פון יו"ט, אז נאר די ערשטע צוויי נעכט מאכט
רבי שלמה מבאבוב זי"ע].
אז אנשטאט צו מאכן ביינאכט צוויי מען צוויי ברכות ,אבער בייטאג סעודות
קיין ספרים האט ער פון זיך נישט ברכות און בייטאג איין ברכה ,מאכט און אויך חול המעוד סיי בייטאג און
איבערגעלאזט ,אבער אין יאר תשמ"ג מען שבת ביינאכט איין ברכה און בייטאג סיי ביינאכט מאכט מען נאר איין ברכה
איז ארויסגעקומען א ספר מיטן נאמען לייגט מען צו נאך א ברכה. המוציא .אבער מיט דעם האט זיך דאס
"אוהב שלום" ,וואו דארט איז געדרוקט און מיט די סברא האט ער זיך באנוצט נישט געענדיגט ,ווייל דער דארפסמאן
אן אוצר נפלא פון זיינע דברי תורה, אויף צומארגנס צופרי ביים סעודה און האט זיך נישט מסתפק געווען מיט די
מנהגים ,תולדות ,ועוד. געמאכט צוויי ברכות .אבער דאס האט בירור הלכה אליינס ,נאר ער האט אויך
23
24
העעערליכער
שטריימל!
וואס פאר א
יא יא ,אבער נישט יעדער
וואס האט געהאלפן
באצאלן ,קען זיך אזא
שטריימל ערלויבן...
חתן כלה!
אייערע עלטערן ווילן
אייך געבן די שענסטע
חתונה .אבער פאר
זיי קומט דאס נישט
אלעמאל אן גרינג .אפט
שטייען דערינטער גרויסע
אנשטרענגונגען ,הלוואות
און די הילף פון גוטע
אידן.
איידער איר בעט עפעס,
טראכט א רגע וואס עס
קאסט ,און ווער עס דארף
דאס באצאלן.
א שיינע חתונה איז נאך
שענער ווען מ'איז שיין
צו די עלטערן!
געספאנסערד דורך :זמן שמחתינו
25
הילולא דצדיקיא יארצייטן פון די קומענדיגע וואך
רבי יהושע יצחק בעל ה'תוספות חיים' זי"ע, רבי מאיר (מאסקאוויטש) מזבארוב בן רבי
שב"ק פרשת וירא -כ' חשון
תרכ"ה ,ומנו"כ בקליינווארדיין יחיאל מיכל מגלינא זי"ע ,תרע"ה ,ומנו"כ
רבי ישראל (גוטמאן) אבד"ק סקולעני בן רבי בקאשוי
רבי שלום בן רבי יעקב יוסף מקאמינקא זי"ע,
אריה לייב מסאדילקאוו זי"ע ,תרנ"ה ,ומנו"כ רבי חיים יעקב (טייטלבוים) מלימנוב בן רבי תרי"ב ,ומנו"כ בקאמינקא
ביאסי משה יוסף מאוהעל זי"ע ,תרצ"ד ,ומנו"כ
רבי אלימלך (רובין) מיאברוב בן רבי יצחק
רבי דוד בן רבי יעקב יצחק (טווערסקי) בלימנוב
מבראד זי"ע ,תרי"ג ,ומנו"כ בבעלזא
ממאקארוב זי"ע תרס"ג ומנו"כ בקיעוו רבי ישראל אברהם בן רבי אפרים (שטיין)
רבי שלמה זלמינא בן רבי יחיאל יוסף
רבי הלל משה מעשיל בן רבי צבי הירש מפאלטישאן זי"ע ,תש"ן ,מנו"כ ב'לאנג
(צוקערמאן) מראשקוב זי"ע ,תרפ"א ,ומנו"כ
(געלבשטיין) מביאליסטאק זי"ע תלמיד איילענד
בראשקוב
השרף מקאצק ,תרס"ח ,ומנו"כ בחברון רבי ישראל מסטאניסלאוו בן רבי יצחק
אייזיק (ראזענבוים) מזוטשקא זי"ע ,תש"ע, רבי ישראל יצחק בן רבי שמעון (קאליש)
רבי גדליה משה בן רבי שלמה (גאלדמאן)
ומנו"כ בהה"ז מסקראנאוויץ זי"ע הי"ד ,תש"ב( ,וזכה
מזוועהיל זי"ע ,תש"י ,ומנו"כ ב'שייך באדר'
להיקבר בווארשא)
ירושלים
רבי חיים משולם פייבוש בן רבי יצחק אייזיק
רבי יצחק צבי בן רבי ישראל (טאוב) ממאדזיץ יום ב' -כ"ב חשון
ארה"ב זי"ע ,תשכ"ה ,ומנו"כ בביה"ח (לאנגנער) מסטרעטין זי"ע ,תשי"ג ,ומנו"כ
'וואשינגטאן' בניו דזשערזי בביה"ח 'מאונט חברון' בקווינס -ניו יארק
רבי דוד שלמה בן רבי ירחמיאל (אייבשיץ)
מסוראקא צפת [ערבי נחל] זי"ע ,תקע"ד, רבי צבי הירש בן רבי שמעון יהודה לייב
ומנו"כ בצפת (פערבער) זי"ע ,תשכ"ז ,מרבני עירנו ,בעל קרן
יום ה' -כ"ה חשון הצבי ,ומנו"כ בענפיעלד
רבי עזריאל בן רבי דוב הלוי (הורוויץ) מלובלין
רבי צבי יהושע מטרייביטש בן רבי שמואל [דער אייזערנער קאפ] זי"ע ,תקע"ט ,ומנו"כ רבי משה נתן נטע בן רבי מנחם מענדל
שמעלקא (הורוויץ) מניקלשבורג זי"ע ,תקע"ז, בלובלין (לעמבערגער) ממאקאווע זי"ע ,תשמ"ג,
ומנו"כ בטארנא רבי ישעיה בן רבי יעקב יצחק (טווערסקי) ומנו"כ בקרית אתא
רבי יצחק יואל בן רבי גדליה (ראבינאוויטש) ממקארוב זי"ע ,תר"פ ,ומנו"כ בקיעוו
מליניץ זי"ע ,תקפ"ח ,ומנו"כ בליניץ רבי ישכר דוב בן רבי יהושע (רוקח) מבעלזא יום א' -כ"א חשון
רבי נפתלי בן רבי אלעזר (ווייסבלום) זי"ע ,תרפ"ז ,ומנו"כ בבעלזא
מליזענסק זי"ע ,תר"ה ,ומנו"כ בליזענסק רבי מאיר שלום (שעדראוויצקי) רבי משה (גוטערמאן) מטשיטשילניק בן
רבי מנשה בן רבי אשר ישעיה (רובין) מביאליסטאק בן רבי דוב זי"ע ,ת"ש רבי שלמה מסאווראן זי"ע ,תרל"א ,ומנו"כ
מראפשיץ זי"ע ,תרכ"א-ה ,ומנו"כ בראפשיץ בטשיטשילניק
רבי מרדכי (רוקח) מבילגורייא בן רבי ישכר רבי אשר אנשיל (אשכנזי) מאלעסק בן
יום ג' -כ"ג חשון
דוב מבעלזא זי"ע ,תש"י ,ומנו"כ בטבריא רבי יואל מזלאטשוב זי"ע ,תרנ"ז ,ומנו"כ
רבי אפרים אליעזר (יאלעס) מסאמבור רבי אברהם בן רבי יעקב (ריינמאן) מנאראל בסטאניסלאוו
פילאדעלפיע בן רבי שלום הכהן מסטריא זי"ע ,תר"ב ,ומנו"כ בנאראל
זי"ע ,תשמ"ט ,ומנו"כ בהה"ז רבי אברהם חיים בן רבי מנחם מענדל
(הורוויץ) מלינסק זי"ע ,תרס"ה ,ומנו"כ סגולה גדולה ונפלאה
בלינסק מאת מופת הדור
ער"ש -כ"ו חשון
רבי יהוסף בן רבי צבי הירש הלוי הגה"ק מטשענגער זי"ע
רבי אפרים צבי (מייזל) מסאהל זי"ע ,תר"ד (ראטטענבערג) מקאסאני 'בני שלשים' זי"ע,
רבי צבי הירש (ריינמאן) מקרעטשניף בן רבי תרע"ב ,ומנו"כ בקאסאני לומר בכל יום
משולם זלמן מנאראל זי"ע ,תרע"ט ,ומנו"כ
בקרעטשניף יום ד' -כ"ד חשון
שני מזמורי
רבי משה בן רבי אליהו בצלאל (טייטלבוים)
מטעטש זי"ע ,תרפ"ד ,ומנו"כ בטעטש רבי יוסף (לאנדא) אבד"ק יאסי בן רבי מנחם
תהלים
קאפיטל פ' ואח"כ קאפיטל ע"ב
רבי שלום חיים (פערלאוו) מבראהין בן רבי מענדל אבד"ק באהסלאוו זי"ע ,תרי"ד ,ומנו"כ
ביאסי להצלחה ולשמירה ולכ"ט
ברוך מרדכי מקוידינאוו זי"ע ,בעל משמרת
נתפרסם לזכות אליעזר בן זלאטא לזיווג הגון
שלום ,תרפ"ו ,ומנו"כ בבראהין רבי חיים יוסף (ברוקשטיין) אבד"ק פיסטין בן
26
הילולא דצדיקיא יארצייטן פון די קומענדיגע וואך
רבי דוד (פרידמאן) מפלויעשט בן רבי שלום רבי אברהם יהושע העשיל ממעזיבוזש זי"ע,
יוסף מבאהוש שפיקוב זי"ע הי"ד ,תש"א, תרע"ז ,ומנו"כ בווארשא
שב"ק פרשת חיי שרה -כ"ז חשון
ומנו"כ בנחלת יצחק רבי אריה לייבוש מרדכי בן רבי משה רבי צבי הירש מסטרעליסק -קיטוב בן רבי
רבי יעקב בן רבי דוד יצחק (לייזער) (הלברשטאם) משינאווא זי"ע ,תרצ"א ,ומנו"כ
אברהם (לאנדמאן) מבילקאמין זי"ע ,תרכ"ח
מפשעווארסק זי"ע ,תשנ"ט ,ומנו"כ בפיטע בצאנז
-האלאנד רבי אהרן מנחם נחום בן רבי ברוך מאיר רבי אברהם יוזפא מפילאוו בן רבי אליהו
רבי מנחם מענדל בן רבי בנימין (מענדלזאהן) (טווערסקי) מאזארניץ זי"ע הי"ד ,תש"א, (לערמאן) מוויסקוט זי"ע ,תרנ"א
מקוממיות זי"ע ,תשע"ב ,ומנו"כ בהה"מ בקעשינאוו רבי משה מרדכי (העשיל) מפלאצוויזנא בן
לעטר פתורא
אויך אין די עלטערע יארן זאל מען זיך נישט מייאש זיין פון תשובה
אחרי בלותי היתה לי עדנה.
דער הייליגער צדיק הרה"ק ר' צבי הירש פון רימאנוב זי"ע האט אמאל אויסגעטייטשט דער פסוק 'אחרי בלתי היתה לי
עדנה' אויף דעם וועג.
כידוע איז דער ווארט 'בלותי' מלשון 'בלה' ,און דער טייטש פון בלה איז אויסגעריבן און אויסגעוועפט .דאס גייט ארויף
אויף א צייט ווען א איד האט ביי זיך די הרגשה אז ער איז שוין אויסגעריבן און אויסגעוועפט ,צי ווייל ער איז שוין אויף די עלטער
אדער ווייל ער איז שוין אזוי איינגעוואוינט אין עבירות און ער האט שוין אזויפיל מאל פרובירט תשובה צו טון און עס איז אים
נישט געגאנגען.
צו אזא איינער רעדט דער פסוק און זאגט אים ,אז אויך ווען עס איז אחרי בלותי ,קען מקויים ווערן ביי אים דער היתה לי
עדנה -אז ער וועט האבן אן עדנה אז ער קען תשובה טון און מן השמים וועט מען אים געבן כח זיך צו באנייען.
[בארת המים]
אויך ווען די תפילה ווערט נישט נתקבל זאל מען ווייטער דאווענען
ואברהם שב למקומו.
אין די פרשה ווערט דערציילט איבער די תפילה וואס אברהם אבינו האט מתפלל געווען פאר השי"ת איידער ער האט
איבערגעדרייט סדום.
דער פסוק דערציילט אונז איבער די תפילות וואס אברהם אבינו האט געבעטן און אז למעשה האט מען יא איבערגעדרייט
סדום .אבער צום סוף פירט דער פסוק אויס מיט די ווערטער :וילך ה' כאשר כלה לדבר אל אברהם ואברהם שב למקומו.
מיט די ווערטער וויל אונז די תורה דערציילן איבער די התנהגות פון אברהם אבינו נאכדעם וואס השי"ת האט נישט
מקבל געווען זיינע תפילות .מען וואלט געקענט מיינען אז איינמאל זיין תפילה איז נישט נתקבל געווארן האט אברהם אבינו
אויפגעהערט דאווענען.
אבער כדי מיר זאלן נישט האבן אזא הוה אמינא ,זאגט אונז דער פסוק 'ואברהם שב למקומו' -אז ער האט ווייטער געדאוונט
פאר השי"ת און געבעטן פאר כלל ישראל און פאר זיינע דורות.
דאס קומט צו לערנען פאר די דורות הבאים אז א איד דארף צו וויסן אז אויך ווען ער זעט אז זיינע תפילות ווערן נישט נתקבל
זאל ער זיך נישט מייאש זיין פון דאווענען נאר ווייטער בעטן און בעטן צו השי"ת.
[תפארת שלמה]
27
טייטלבוים הרב שלמה
מחשבות
יו"ר מכון מחשבת החינוך
גליון קפח שנה ה פרשת בה"ב
מ"ה!די חסד א ריכטיגע חסד?
וועןונחנואיז
מ"ה ה' אלוקיך דורש
מעמך? -
נאך א דריטע וועג פון א מחשבה וואס ס'לוינט לעצטע וואך האט כלל ישראל מיט געלעבט
סוף פרשת בחוקותי נאך די שווערע תוכחה שרייב אונז
די תורה די פרשה פון ערכין ,דער דין פון א יוד וואס זיך צו טראכטן פון דעם. א שווערע טראגעדיע ווען פינעף און פערציג
נעמט זיך אונטער צו געבן פאר צדקה זיין ערך ,זיין ווערט. יידישע קינדער זענען אום געקומען אויף א
* שרעקליכע אופן ,אינמיטן די גרויסע הילולא פון
וואס האט צו טוהן די פרשה פון ערכין מיט די תוכחה? רבי שמעון בר יוחאי אין מירון.
פארוואס זענען זיי צוזאמען געשטעלט? משה'לה איז זייער א זיסער און לעבעדיגער יינגל,
דער דין פון ערכין איז געזאגט געווארן נאר ביי יודען און ער האט ליב צו פארברענגען מיט זיינע חברים יעדער איינער פרעגט זיך קשיות ,פארוואס און
צו לאכן און צו שפילען ,און אלע חברים האבן
מדבר אריין. נישטהייבט זיך אן מיט די מצוה פון הכנסת אורחים ,די
נישט ביי גויים ,דאס הייסט אז ווען א מענטש נעמט זיך
אונטער צו צאלן די ווערט פון א גוי פאר הקדש ,נעמט סדרה
אונז? וואכעדיגע מען פון
דידאס זיין? און וואס וויל
אים אויך ליב ווייל ער האט א גוט הארץ און ער
און ווי קען זיין אז רבי שמעון'ס זכות האט
ווי אזוי קען
מען דעם גוי און מ'קוקט וויפיל ער איז ווערט ,אויב ער ברענגט אריין א געשמאקע און א לעבעדיגע
מגין געווען? און נאך אנדערע פארשידענע
דער זעלבער אברהם וואס איז געשטאנען און געבעטן פון דער פאר מיט א גרויסע אריכות די מסירות נפש פון אברהם
איז א שטארקער גוי וואס קען גוט שלעפן זאכן און גוט
ארבעטן איז ער ווערט מער ,און אויב ער איז א קליינער
שטעלט אונז
אזעלכע סארטן תורהקומען ארויף אין
מצב אין כיתה. קשיות וואס
אבער די אלע גוטע מעלות וואס די חברים מצבים.
און א שוואכער וועט מען צאלן אויף אים אסאך ווייניגער.
אויבערשטער זאל ראטעווען סדום ,און געזוכט פון אונטער דער ערד יענעם, פאר אוועקגעבן זיך
געוויזן ארויס פוןזיך און
האבן אורחים
משה'לה אויף הכנסת
דערציילן
דאס איז ביי א גוי ,אבער ביי א יוד ווען איינער זאגט אז
פון מצוה די
מטבע הבריאה ווען ס'געשעהט א גרויסע צו אבינו
אומגליק איז דא צוויי סארטן זאכן וואס מענטשן נאר אין חיידער צווישן די חברים ,און ווען
ער נעמט זיך אונטער צו צאלן די ווערט פון א יוד פאר
פארשידענע עצות מצרף זיין צדיקים וואס זאלן מגין זיין אויף סדום ,בעט געוועןנישט אריינצוברענגען פארוואס
סיבותאהיים איז ער אלע אנגעקומען משה'לה איז
הקדש ,דא קוקט מען נישט ווי שטארק ער איז און וויפיל געהאט האט
פונקטליך אבינו
מברר צו זיין
אלע פרטים ווי אזוי איז דאס געשעהן און ווער אינגאנצן א אנדערע יינגעל.
אברהם
זאך איז טוהן ,די ערשטע
כח ער האט ,דא איז דא א פרייז וואס די תורה האט
נישט אפילו איינמאל פון דער אויבערשטער אפשר קען מען ראטעווען שוואך און קראנק אלט,
א יאהר
זייער אין הונדערט
געשריבן אז ער מוז צאלן ,די גמרא לערנט ארויס פון
געוואקסן אויף געווען
איז
דעם פסוק "בערכך נפשות" – אפילו מנוול ומוכה שחין" משה'לה איז ער
וואס? טאג,
מאכן געדארפט יענעם ווער האט געסט איז שולדיג?
און ווער האט געדארפט פאלגן וועמען? און מסודר'דיגע שטוב ,יעדע זאך האט געהאט א
אפילו א אויסגעשלאגענער צובראכענער יוד וועט מען יעדער איינער בויעט זיך אויף ביי זיך אין קאפ
ישמעאל ,אפשר קען מען אים יא איבערלאזן אינדערהיים און נישט שוועריגקייט ,און ס'איז ס'איז און די הייסע טאג האט אויך צוגעגעבן צו די
צייט, א געהאט האט זאך יעדע און
צאלן אויף אים די זעלבע פרייז ווי אויף א געזונטער און א פלאץ
א מסקנא מיט א קלארע בילד וואס איז דא געווען א צייט צו שפילן און א צייט איינצופאקן
שטאררקער מענטש ,ווייל דא קוקט מען לויט דעם נפש
די שפילערייען ,א צייט צו עסן און א צייט צו
פון דעם יוד און נישט לויט דעם גוף.
פונקטליך געשעהן.
ארויסשיקן צו די שרעקליכע מדבר וואס ער קען דארט שטארבן .ווי אזוי אלע אוועקגעלייגט האט
אברהםפלאץ צו אבערצו עסן און א שלאפן ,א פלאץגעסט,
פארוואס טאקע? געווען גיין דאך טאקע נישט
די צווייטע זאך וואס קומט גלייך נאך דעם איז
צו טרעפן די רוחניות'דיגע סיבה ,יעדער איינער שפילען ,א פלאץ פאר די שיך און א פלאץ פאר
פאסט אריין אזא הנהגה מיט די הנהגת החסד פון אברהם אבינו? נאך געסט.
ווייל א יוד וואס ליידט ,א יוד וואס ס'קומען אויף אים
און דאס האט משה'לה נישט געקענט
יסורים ,ווערט נישט ווייניגער ,פארקערט ער ווערט מער
זוכן די טאש, געלאפן וואס
אוןאיז די עבירה תירוצים וואס
וועגן דעם איז דאס געעשעהן ,און וועלכע זאך פארטראגן.
זוכט און וויל וויסן
אויסגערייניגט און מער חשוב ,זיין נפש ווערט נאך מער
בפרט ווען ס'איז אן אייגן קינד? מלאכים בעט ער פון דער מאכן לעבעדיג און געהאט צודי
געטראפן
חשוב נאך ער האט יסורים.
משה'לה האט ליב וועןמיראברהם אבינו האט
ממשיך ס'איז
מיט אנדערע וואס ווייסן צו טרעפן די רמזים אריין ברענגען א מצב ,משה'לה האט נישט ליב
וועגן דעם איז די פרשה פון ערכין געשריבן געווארן נאך
און זיין, מחזק פונקטליך מוז'ן
גייט דאס אז פריהער געוואוסט שוין וואס מ'האט
* האטזיין ,ער זאל ווארטן ביז חולה
שעות ,ער מבקרסדרים מיט געקומען
די תוכחה ,אז אויב ס'וועט קומען א יוד א בעל יסורים
געהאט צו האלטן
און ער וועט טראכטן ביי זיך ,אוי וויי ,אזוי פיל צרות
זייער ליב געהאט אז מ'קען עסן ווען מ'וויל און
אויבערשטער וואס איז אים געשעהן און פארוואס.
וואס איך גיי אריבער ,וואס בין איך שוין ווערט סתם א
שפעט ביינאכט איז בערל אנגעקומען קיין לובלין ,די גאנצע שטעטל אזוי שבת לערנט אונז אז גמראאון וויאין
די צוויי נטיות פון דעם מענטש שטאמט פון ווי מ'וויל און שפילן מיט וואס מ'וויל
דיטוהן אז געסט,
אויסגעשלאגענע הושענא! מסתמא בין איך א גרויסער
אינדערהיים זאל מען אבער וואס
בעל עברה און וועגן דעם האב איך אזוי פיל צרות.
אריינברענגעןמ'וויל,די
מענטש האט אין זיך א יעדערוועט ווען ער איין נקודה,
נאטורליכע פחד און ער האט מורא אז אפשר איז נישטא קיין פלאץ פאר אזא סארט אויף
איז געווען טונקל ,אלע מענטשן זענען טיף געשלאפן און ער האט נישט – השכינה" פני מקבלת יותר אורחיםאז הכנסת
זאגט אים די תורה קוק דיך נישט אזוי שטארק אראפ,
אינדערהיים וואס זאל מען טוה פירונג ,און
אויך ווען דו וואלסט אריבער געגאנגען חלילה די גאנצע
"גדולה אז ווען ער
מעןממילא פאר אים,
פארשטייט שוין ווער ס'איז שולדיג און ווי אזוי איז דא געזעצן און משה'לה האט פיינט געזעצן.
זעט דא אויך
פוןגעשהען וועט עס
תוכחה ביסטו ווערט ,א ווערט פון א געשלאגענער יוד
געוואוסט וואו צו גיין ,דאס איז די ערשטע מאל וואס ער קומט קיין לובלין שכינה.
דינאך טאג אויפנעמעןטאג מערהאטפון
איז מיט גארנישט נישט ווייניגער פון א אנדערער יוד
זיך משה'לה געטראפן דאס אריינברענגען געסט איז אזוי
די זענען וואס און געשעהן, פונקטליך איז
עבירות וואס האבן דאס גורם געווען ,קען ער זיך מיט א גרויסע שוועריגקייט ,און מיט שווערע
וואס ס'גייט אים גוט ,ווייל דער נפש איז די וויכטיגסטע.
בארוהיגן מיט די מסקנא אז ער איז נישט אויף די מלחמות צווישן אים מיט זיינע עלטערן ,משה'לה
מיט א שליחות פון זיין בעל הבית .עס איז זייער וויכטיג אויסצופירן די פונעם בעל שם הקדוש נאמעןגיי אהין, משה'לה גייאין
ברענגט
א שטר פון געלד בלייבט די זעלבע ווערט אויך ווען ער
נישט ,קום אהער
איז צוקנייטשט און צוטרויטן -א ווערט פון א יידישעמאך נישט, נישט דייוסף
יעקב תולדותמאכט בעלי עבירה און ער ליסט פון דידער
טעותים ,מ'קען ווייטער רוהיג שלאפן ובא לציון א.א.וו .די אטמאספער אין דערהיים איז געווען
נשמה ווערט קיינמאל נישט ווייניגער אויך ווען ס'איז נאך
שליחות דאס שנעלסטע וואס איז מעגליך ,אבער וואו הייבט מען אן? וואו "גדולה פון כלל די וויסן צו
פראבירט אויס וויכטיג
עלטערן האבן בכלל אונז
א תוכחה.
אנגעצויגן ,די איז
זייער פארוואס
מיר קומען נישט פארשטעלן דא וואס איז צו לערנען משה'לה ווי אזוי זיך צו פירן ריכטיג,
פרעגט, גואל.וואס
"בערכך נפשות להשם"
מילא ווען מיר וואלטן א גוטן שבת יותרדער מקבלת פני השכינה"?
וואס פארשטיין געקענט נישט האט משה'לה אורחים טאקעסיבה און וואס וויל הכנסת די ריכטיגע
גייט מען יעצט? ער איז די ערשטע מאל אין לובלין און ער קען נישט דער אייבישטער פון אונז מיר ווילן דא פארשטעלן מ'וויל פון אים ,די עלטערן האבן אים אנגעשריגן
שטאט. געשטאנען אין די מדרגה פון קבלת פני השכינה און מיר האבן א ספק
וואס צו טון ,פארשטייט מען פארוואס מ'דארף אונז דאס לערנען ,אבער
בערל האט זיך ארומגעדרייט פון איין געסל צום אנדערן ,די קעלט
מיר ווייסן דאך אפילו נישט וואס דאס מיינט קבלת פני השכינה ,מיר האבן
האט אים נישט געלאזט קיין מנוחה ,די אויגן האבן געברענט פון מידקייט,
דאך נישט די ספקות ,איז וואס איז וויכטיג חז"ל זאלן אונז אויסלערנען די
ער האט געזוכט א ווינקל וואו ער קען זיך אראפלייגן שלאפן אן צו ווערן
וויכטיגע נקודה?
געפרוירן פון די קעלט.
שפעטער אין די פרשה טרעפן מיר זיך מיט אנשי סדום ,די מענטשן
פונדערווייטנס האט ער באמערקט א קליינע ליכטיגקייט וואס שטראלט
וואס זענען געווען פונקט די פארקערטע זאך פון אברהם אבינו ,מענטשן
ארויס פון א הויז ,ער איז שנעל צוגעלאפן צו יענעם הויז ,שטילערהייט
וואס האבן געמאכט געזעצן קעגן הכנסת אורחים ,מענטשן וואס דאס
האט ער זיך דערנענטערט און אריינגעקוקט פון די שפאלטן צו זען ווער
געבן פאר יענעם איז געווען ביי זיי אן עבירה און די גאנצע לעבן האט זיך
עס וואוינט דארט און געזען א איד מיט א שיינעם הדרת פנים זיצט און
געדרייט נאר וויאזוי מ'קען אוועק טרייבן פרעמדע מענטשן זאלן נישט
לערנט.
אנרירן און נישט הנאה האבן פון זייער פארמעגן ,לכאורה וואלט אברהם
וויאזוי קען איך שטערן א איד פון לערנען – האט בערל געטראכט ביי אבינו געדארפט זיין דער ערשטער מענטש וואס דארף דאווענען זיי זאלן
זיך ,אפשר וועל איך זוכן אן אנדערע פלאץ וואו ס'איז דא נאך איינער וואס שטארבן און זיי זאלן אפגעמעקט ווערן פון די וועלט ,און למעשה טרעפן
שלאפט נישט. מיר אין די פרשה ווי אזוי אברהם אבינו לייגט אריין כוחות און בעט און
אבער די קאלטע ווינטן וואס האבן אנגעהויבן צו בלאזן האבן אים זוכט פארשידענע חשבונות ווי אזוי מ'זאל זיי קענען ראטעווען ,וואס האט
געגעבן צו פארשטיין אז ער מוז קלאפן אויפ'ן טיר אויב ער וויל נישט אים דאס אויסגעפעלט? צו וואס האט ער זיי געדארפט האבן?
געפרוירן ווערן אינדרויסן. שפעטער אין די פרשה טרעפן מיר נאך א מעשה וואס מאכט נאך
נאך א לאנגע צייט פון קלאפן האט זיך דער איד אויפגעכאפט פון די שווערער די גאנצע ענין ,ותרא שרה את ישמעאל מצחק" שרה זעט
סוגיא ,צוגעגאנגען צום טיר און אריינגענומען בערל מיט א ברייטן שלום ווי אזוי ישמעאל מאכט ליצנות און טשעפעט יצחק ,און זי זאגט פאר
עליכם. אברהם "גרש את בן האמה הזאת" ווארף ארויס ישמעאל פון דא ,איך
דער איד איז צוגעלאפן צום פייער ,ער האט געשטעלט אויפקאכן בין נישט מסכים ער זאל דא וואוינען ,אברהם געפעלט עס נישט און דער
א קעסל מיט וואסער ,און זיך געזעצט צוזאמען מיטן גאסט טרינקען א אויבערשטער זאגט פאר אברהם ,טו וואס שרה בעט פון דיר ,אברהם
ווארימע טרינק. טראכט נישט צוויי מאל און ער טרייבט ארויס ישמעאל פון זיין שטוב אין
28
דער רבי נישט חשוב'ער?" "פון וואו קומט א איד?" האט ער געפרעגט בערל.
"שוין אסאך צייט ",האט אים דער רבי געענטפערט" .וואס איך בין "איך קום פון די אנדערע שטאט ,איך האב א שליחות צו דער הייליגער
מתפלל ,איך זאל זוכה זיין צו מקיים זיין די מצוה פון הכנסת אורחים ,איך רבי דער חוזה פון לובלין ,און איך וויל עס אויספירן וואס שנעלער מעגליך".
זאל קענען אריינברענגען א גאסט ביי מיר און שטוב און אים באדינען "וואס איז געשען?" האט זיך דער איד אינטערעסירט.
ריכטיג ,אבער ליידער בין אין קיינמאל נישט זוכה צו דעם ,קיינער לאזט זיך "די פרוי פון מיין בעל הבית איז זייער קראנק ",האט בערל געענטפערט.
נישט באדינען פון מיר. "און ער האט מיר געשיקט בעטן א ברכה פון דער הייליגער חוזה זי זאל
"אבער ב"ה אז מיינע תפילות זענען אנגענומען געווארן און איך האב האבן א ישועה".
באקומען א גאסט ,וואס האט זיך געלאזט באדינען און איך האב געקענט "ווער איז דיין בעל הבית?" האט ער אים אויסגעפרעגט.
מקיים זיין ריכטיג די מצוה פון הכנסת אורחים ,וויאזוי פאלט דיר איין אז
בערל האט דערציילט איבער זיין בעל הבית און ארויסגענומען אים צו
איך זאל פארפאסן די געלעגנהייט".
ווייזן די קוויטל וואס דער בעל הבית האט מיטגעשיקט צום רבי'ן.
*
"איך מיין אז יעצט איז נישט די צייט צו גיין צום רבי'ן ",האט אים דער
מדת החסד איז זייער א וויכטיגע מדה ,דאס איז איינע פון די עמודים איד געזאגט" .קום שלאף ביי מיר און אינדערפרי וועל איך דיר נעמען צום
וואס דער וועלט שטייט אויף דעם ,און הכנסת אורחים איז א חלק פון רבי'ן".
די מצוה וואס דאס איז א חסד בגופו און בממונו ,אברהם אבינו וואס איז
"אבער ווי ס'זעט אויס דארפסטו ערשט עפעס עסן ",האט דער איד זיך
געווען עמוד החסד האט זיך מוסר נפש געווען פאר די מצוה פון חסד און
אנגערופן און שוין צוגעגאנגען צום פייער ,פארגרעסערט די פייער און זיך
פון הכנסת אורחים ,מיר פארשטייען נישט אין די חלק הנסתר פון יעדע
געשטעלט אנווארעמען עסן פארן גאסט.
מצוה אבער פון די פעולות וואס אברהם האט געטון און וויאזוי ער איז
ארומגעלאפן מיט מסירות נפש אין זיינע שווערסטע צייטן אריינצוברענגען "איך וויל אייך נישט מטריח זיין ",האט זיך בערל פארענטפערט" .איר
געסט ,פון דעם אליין – זאגט דער חידושי הרי"ם – קען מען פארשטיין די זענט דאך געווען אינמיטן לערנען".
גרויסקייט פון די מצוה. "און וואס איז מיט הכנסת אורחים?" רופט זיך אן דער איד" .ס'קומט
אויך אין אונזערע דורות און אויך ביי א מענטש וואס האט נישט וואו מיר נישט צו האבן א זכות פון הכנסת אורחים?!"
אריינצוברענגען א גאסט אין שטוב איז דא די מצוה פון הכנסת אורחים, דער איד האט אים צוגעגרייט א באקוועמע בעט ,און אים צוגעשטעלט
מיט געבן פאר יענעם א גוט געפיל ,מיט מקרב זיין א מענטש וואס שפירט אלעס וואס ער דארף ער זאל זיך קענען גוט אויסשלאפן.
זיך פרעמד ,און אויף דעם זאגן חז"ל "גדולה הכנסת אורחים יותר מקבלת ווען דער גבאי איז אריין געקומען אינדערפרי צום רבי'ן ,האט ער
פני השכינה". געטראפן א פרעמדער מענטש ליגן אויפן רבינ'ס בעט.
יעדער מענטש האט זיין מדרגה פון זיין קבלת פני השכינה ,יעדער דער רבי האט אים געוויזן מיטן פינגער ער זאל זיין שטיל און ארויסגיין
מענטש אין זיין רוחניות'דיגע פלאץ דארט איז זיין קבלת פני השכינה ,ווען פון שטוב ,נישט צו שטערן די שלאף פון דער גאסט וואס איז זייער
ס'קומט צו העלפן יענעם ווען ס'קומט צו מקרב זיין יענעם ,ווען ס'קומט צו אויסגעמוטשעט פון זיין וועג.
לערנען מיט א שוואכערער חברותא וכדומה ,דארט דערמאנט זיך אסאך "דו קענסט אהיימגיין ביז איך וועל דיך לאזן רופן ",האט דער הייליגער
מאל דער יצר הרע און קומט צום מענטש מיט א טענה ,ברענג נישט חוזה געזאגט פאר דעם גבאי.
אריין יענעם צו דיר אין שטוב ער וועט דיר צושטערן דיין לערנען ,זיי אים שפעט אינדערפרי האט זיך בערל אויפגעכאפט דערשראקן.
נישט מקרב ער וועט דיר שטערן דיין געהויבענקייט וואס דו ווילסט יעצט "אוי ,ס'איז שוין אזוי שפעט ",האט זיך בערל צושריגן" .איך האב שוין
דארט אנקומען ,קעגן די אלע תירוצים זאגן אונז חז"ל ווען ס'קומט צו געמוזט זיין ביים רבי'ן און שוין זיין אויפן וועג צוריק צו מיין בעל הבית ,מיין
העלפן יענעם ווען ס'קומט הכנסת אורחים זאלסטו וויסן אז גדולה הכנסת בעל הבית וועט זיכער זיין בייז אויף מיר אז איך בין נאך נישט צוריקגעקומען
אורחים געבן פאר יענעם איז אין א גרעסערע מדרגה פון דיין התעלות צו אים מיט דער רבי'ס ברכה".
וואס דו קענסט דיך יעצט דערהייבן.
"הער מיך צו ",האט אים דער רבי געזאגט" .דו קענסט נישט ארויסגיין
און וויבאלד אז דאס איז געווען די מדה פון אברהם אבינו איז נישט קיין אויפן וועג אן א ריכטיגע פרישטאג ,איך וועל דיר צוגרייטן דא צו עסן,
וואונדער ווי ער האט זיך אזוי שטארק געבעטן פאר די הצלה פון סדום ,זיי און ביז דערווייל ווען דו דאוונסט און עסט פרישטאג וועל איך נעמען דיין
זענען טאקע נישט געגאנגען אויף זיין וועג ,זיי זענען טאקע נישט געווען קוויטל ,איך וועל גיין צום רבי'ן און איך וועל דיר ברענגען דעם רבי'נס
פון זיין פארטיי ,און אפילו אויסגעשפעט פון אים אויף וואס ער טוט, תשובה ,אזוי וועסטו קענען גלייך אהיימפארן".
אבער אברהם אבינו דער איש החסד האט נישט געטראכט אויב דאס
דער הייליגער חוזה האט געלאזט דעם גאסט אליין און ארויס פון שטוב.
שטימט מיט זיין השקפה ,אויב יענער איז אין א צרה אויב יענער דארף
הילף וועט ער טון אלעס וואס מ'דארף יענעם צו ראטעווען. נאך א קורצע צייט איז ער צוריקגעקומען און געזאגט פאר בערל:
אבער דאס אלעס איז גוט נאר ווען ס'קומט נישט צושטערן די "דער רבי האט געזען די קוויטל און געזאגט אז ס'איז נישט וואס צו
אידישע וועג ,דאס אלעס איז חשוב ווען מ'שלעפט זיך נישט נאך זארגן ,אלעס איז בסדר ,און שוין נעכטן ביינאכט האט זי געהאט די ישועה,
יענעם צו שלעכטע מעשים ,אבער ווען ער האט געזען אז ישמעאל דו קענסט אהיימפארן רואיג לחיים ולשלום".
איז "מצחק" ,אז ישמעאל מאכט ליצנות פון די עבודה וואס ער האט נאך ווען בערל איז ארויס אויפן וועג האט דער רבי געלאזט רופן דעם
געזען ביי יצחק ,ווען ישמעאל איז מצחק און טוט אלע עבירות וואס גבאי צוריק.
ער קען נאר מיט א קאלטקייט און א געשפעט ,ווען ס'איז דא א סכנה "רבי לעבן איך וויל פארשטיין ",האט דער גבאי געפרעגט" .תורה היא
אז ער וועט שלעפן יצחק אויף א שלעכטע וועג ,דעמאלטס האט וללמוד אני צריך - ,פארוואס האט דער רבי זיך געלאזט אזוי צושטערן די
אברהם אוועקגעלייגט זיין גרויסע מדת החסד און פארקוקט אלע עבודה און זיך געשטעלט באדינען א פרעמדער גאסט ,איז די עבודה פון
29
צוואנציג יאר צוריק – האט ער דערציילט – בין איך געווען א ישיבה חשבונות און ארויסגעווארפן ישמעאל פון זיין שטוב אין מדבר אריין.
בחור ,איך האב געלערנט אין ראדין ביים חפץ חיים. אברהם דער עמוד החסד האט געטון חסד און הכנסת אורחים
איך בין שוין דעמאלטס נישט געווען ווי ס'דארף צו זיין ,איך האב מיט יעדער איינער ,אויך ווען זיי זענען געווען רשעים און געגאנגען די
מיך געחבר'ט מיט ציוניסטישע עסקנים וואס האבן אראפגעפירט פארקערטע וועג ,אויך ווען דאס האט אים אפגעהאלטן פון קבלת פני
אסאך אידישע קינדער פון די אמת'דיגע וועג ,און ווען די ישיבה האט השכינה ,אבער חלילה נישט אויף די חשבון פון די אידישקייט פון זיינע
געזען וואס ס'גייט פאר מיט מיר ,און אז איך מאך קאליע אנדערע קינדער ,חלילה נישט אויף די חשבון פון מזלזל זיין אין תורה ומצוות.
בחורים האט מען מחליט געווען מיר ארויסצואווארפן פון די ישיבה. *
פינף אזייגער נאכמיטאג האט מיר דער חפץ חיים אריינגערופן אין זיין זייער שווערע צייטן זענען אריבער אויף דער אידישער ישוב אין ארץ
צימער געהייסן פאקן מיינע פעקלעך און פארלאזן די ישיבה. ישראל ,די ציונים האבן פרובירט אויסצורייסן יעדע זכר פון אידישקייט,
האלב זעקס בין איך געשטאנען אינדרויסן פון די ישיבה מיט מיין קליינע ערליכע אידן האבן געהאט אסאך שוועריגקייטן צו היטן תורה ומצוות און
פעקל קליידער ,ס'איז געווען טונקל און קאלט ,און איך האב נישט געהאט אויפצושטעלן אידישע מוסדות בדרך התורה והיראה ,יעדע פלאץ וואס
וואו צו גיין ,די לעצטע וואגן ארויס פון די דארף צו די באן סטאנציע איז מ'האט פראבירט אויפצושטעלן א היימישע מוסד האבן זיך די ציונים
שוין אוועקגעפארן ,קיינער וועט מיר נישט אריינלאזן דא אין שטוב נאך אריינגעמישט און פראבירט צו צושטערן.
וואס מ'ווייסט אז איך בין ארויסגעווארפן פון ישיבה. אין די שטאט פתח תקוה האבן זיך צוזאמגענומען אפאר עסקנים און
וואס טוט מען? וואו גייט מען? געוואלט אויפשטעלן א היימישע מוסד ,אין די שטאט האבן געוואוינט
אסאך אידישע קינדער וואס ס'איז געווען א סכנה אז זיי וועלן ווערן
אזוי שטייענדיג און טראכטנדיג וואס צו טון ,איז דער חפץ חיים ארויס
פארשלעפט צו זייערע מוסדות אויב מ'וועט נישט האבן פאר זיי א
פון ישיבה.
ריכטיגע היימישע מוסד.
ער קומט צו צו מיר ,לייגט זיין האנט אויף מיין אקסל ,און פרעגט מיט
וויאזוי וועט מען דאס קענען אויספירן אן רשות פון די שטאט – האבן
זארג" :וואו גייסטו שלאפן היינט ביינאכט?"
די עסקנים געבראכן קאפ.
"איך ווייס טאקע נישט ",האב איך געענטפערט.
"לאמיר צוזאם שטעלן א דעלעגאציע ",האט איינער פארגעשלאגן.
דער חפץ חיים טראכט א מינוט און רופט זיך אן" ,אין ישיבה טארסטו "און לאמיר ארויפגיין צום בירגערמייסטער רעדן מיט אים ,מ'זאגט אז
נישט אריינגיין ,אנדערע מענטשן וועלן דיר אויך נישט אריינלאזן ,נו ,אויב ער שטאמט פון א היימישע משפחה ,אפשר איז נאך געבליבן אביסל
אזוי קום מיט מיר". ווייכקייט אין זיין הארץ".
דער חפץ חיים האט מיר גענומען צו זיך אהיים און מיר געגעבן די צימער ווען די משלחת איז ארויפגעקומען צום בירגערמייסטער האבן זיי
אויבן צו שלאפן ביז אינדערפרי. זיך זייער געוואונדערט פון זיין ווארימע קבלת פנים.
אינמיטן די נאכט ,דער חפץ חיים קומט ארויף אויבן ,איך האב נישט "וואס קען איך אייך העלפן?" האט ער זיי געפרעגט מיט א שמייכל.
געקענט איינשלאפן ,איך האב געפלאנט מיין ווייטערדיגע לעבן ,אבער "מיר ווילן אויפשטעלן א היימישע תלמוד תורה דא אין שטאט,
איך האב מיך געמאכט שלאפעדיג. מיר האבן אסאך משפחות וואס זענען זייער אינטערעסירט אין דעם".
און איך זע וויאזוי דער חפץ חיים קומט אריין אין צימער ,קוקט אויב די "איר קענט רואיגערהייט אויפשטעלן א מוסד ",האט ער זיי גלייך
פענסטערס זענען גוט פארמאכט ,ער קוקט אויף מיר און באמערקט אז געענטפערט" .און וואס איר דארפט זאלט איר קומען צו מיר און איך
איך ציטער ,ער האט מסתמא פארשטאנען אז ס'איז מיר קאלט. וועל אייך שטיין צו הילף".
דער חפץ חיים האט אויסגעטון זיין מאנטל און מיר צוגעדעקט ס'זאל די עסקנים האבן פארלוירן די ווערטער פון מויל ,זיי האבן נישט
מיר זיין ווארעם ביינאכט. גע'חלומ'ט צו באקומען וואס זיי בעטן אזוי שנעל און אזוי גרינג ,זיי
אינדערפרי האט ער מיר פארשיקט פון זיין שטוב ,און איך בין געגאנגען האבן נישט געהאט די ווערטער אים צו באדאנקען ,און געבליבן שטיין
צו וואו איך בין געגאנגען. פאר אים מיט אפענע מיילער.
איך בין טאקע געווען פארפוילט ,איך בין טאקע געווען פארדארבן און "איך זע אז איר וואונדערט זיך וויאזוי איך האב אייך אזוי שנעל
ער איז געווען גערעכט אז ער האט מיר ארויסגעווארפן פון ישיבה ,אבער נאכגעגעבן ",רופט זיך אן דער בירגערמייסטער מיט א שמייכל.
די מאנטל וואס ער האט ארויפגעלייגט אויף מיר ,האט מיר אנגעווארעמט "ס'איז טאקע נישט לויט די השקפה פון אונזער ציוניסטישע וועג,
מיין הארץ וואס איז געבליבן ביז היינט ווארעם פאר יעדער איינער וואס אבער זעצט אייך אוועק און איך וועל אייך דערציילן פארוואס איך
איז אן ערליכער איד. טו עס".
גענומען פונעם ספר 'מחשבות' על התורה
צו באקומען דעם פולן גליון "מחשבות" שיקט אן אימעיל צום מערכת
30
31
ִישי לְמִילָת ֹו הָי ָה
של ׁ ִ
אלָיו ה' – יוֹם ׁ ְ
וַּי ֵרָ א ֵ
איבערזיכט איבער די
די מקורות פון פראווען
גרויסקייט פון פראווען א
סעודת
א סעודה ביום שלישי
למילה //די גאר
שטארקע סגולות //
דער באשעפער אליין
קומט צום סעודה
שלישי
//וועלכע טאג איז
די שלישי למילה?
קען מען מאכן די
סעודה אויך יארן
למילה
שפעטער? //און נאך
אינטערעסאנטע ענינים
ב ּתוֹך ְ
//נ ֹודֶה לְשִׁ מְך ָ ְ
אֱמּונ ַי
ווערט געברענגט אז ווען מען טוט די הייליגע צדיקים אונז אנגעצייגט און
פעולות לטובה פארן קינד בעת היולדו, מגלה געווען די סודות ווען עס איז די
ַשלִישִׁ י
ב ּיוֹם ה ׁ ְַ
בלייבט די השפעה טובה אויף אלע יארן ריכטיגע צייט צו מאכן א נחת רוח פארן י ְקִ מֵנּו וְנִחְי ֶה
שפעטער. בורא כל עולמים דורך מאכן א 'סעודה'
לכבוד די מצוה ,און דאס איז דוקא די
פנ ָיולְ ָ
דער יסוד פון פראווען א סעודת
ערשטע מקור – דריטע טאג נאך די מצות מילה.
שלישי למילה איז געבויט אויפן ענין
אויף אט די מצוה זאגן די הייליגע
פרשת וירא חז"ל אז "קיבלו עליהם בשמחה" פון "שמחה של מצוה"; א גליקליכער
די ערשטע מקור צו מאכן א סעודת און "עדיין עושים אותה בשמחה", טאטע פריידט זיך אויף די זכי' אז ער
שלישי למילה זעט מען אין די תורה דעריבער איז עס משפיע שמחה אויף האט זוכה געווען צו עוסק זיין אין א
הקדושה ,טאקע אין די וואכעדיגע סדרה. די גאנצע משפחה ,בפרט אויפן רך מצות עשה דאורייתא און אריינברענגען
אין פסוק שטייט "וירא אליו ה' באלוני הנימול ,וואס ווערט נשפע לכל ימי חייו זיין ליכטיג קינד בבריתו של אברהם
ממרא" -דער רבונו של עולם האט זיך און דורי דורות ווייטער .אין די ספה"ק אבינו – וואס אויף דעם ארויף האבן
32
פון גדולי ישראל ,ראשונים כמלאכים טאג נאכן ברית מילה ,האט הקב"ה באוויזן צו אברהם אבינו נאכדעם וואס
וצדיקי הדורות ,מורא'דיגע אויסדרוקן ארויסגענומען די זון פון איר האלטער ער האט געהאט דורכגעפירט די ברית
איבער די גרויסקייט פון דעם הייליגן עס זאל זיין שטארק הייס ,כדי נישט מילה ,און ווי רש"י ברענגט אראפ אויפן
סעודה ,וואס מיר וועלן אראפברענגען מטריח צו זיין אברהם אבינו מיטן עסק פלאץ ,איז עס געווען דער דריטער טאג
אייניגע פון זיי און ציטירן זייערע הייליגע פון הכנסת אורחים אינעם יום שלישי פונעם ברית; "יום שלישי למילתו",
ווערטער. למילה. ווען הקב"ה איז געקומען אים באזוכן,
דער גרויסער תלמיד פון מהרש"ל, און שפעטער דערציילט אונז די תורה
וואס איז באקאנט אלס דער "מטה איבער די סעודה וואס אברהם אבינו
משה" ,שרייבט אין זיין ספר הנהגת מקובל ביי כלל האט אין דעם טאג צוגעשטעלט פאר
מהרש"ל (אות נ) :מיין רבי דער מהרש"ל ישראל אין די מלאכים.
רש"י הק' ברענגט עס אראפ פון
האט געזאגט ,אז ס'איז גרעסער די
סעודה של מצוה פון שלישי למילה פון
אלע דורות די גמרא אין מסכת בבא מציעא (דף
דעם יום המילה אליינס ,און ער איז ווייטער במשך הדורות זעט מען פו ):וואו עס שטייט אז דער דריטער
33
מסביר דער ענין ,ווייל סעודת שלישי
למילה שטייט ארויס קלאר אין די
תורה ,אז אברהם אבינו האט געמאכט
א גרויסע סעודה פאר די מלאכים
אינעם דריטן טאג פון זיין ברית מילה,
ווידער די יום המילה לערנט מען ארויס
דורך א רמז ,און אזוי האט ער געהערט
פון זיין שווער רבי קלונימוס.
אין ספר טעמי המנהגים ברעגט ער
צו דעם מאמר פון ספר נגיד ומצוה
מיט א לשון 'חיוב' ,מיט דעם לשון:
"דער הייליגער מהרש"ל האט געזאגט
אין נאמען פון זיין זיידן ,אז עס איז א
גרעסערע 'חיוב' צו מאכן א סעודת
שלישי למילה ווי א סעודת ברית מילה,
ווייל אויף די סעודת ברית איז נאר דא
א רמז אין די תורה ,ווידער די סעודה
פילע צדיקים וקדושי עליון פלעגן פון שלישי למילה שטייט ארויס בפירוש
פראווען די סעודת שלישי למילה ברוב
אין דריטן טאג אין די תורה אז אברהם אבינו האט דאס
עם הדרת מלך אויף א גרויסן פארנעם. קומט השי"ת געמאכט''.
אין ילקוט אוהב ישראל ווערט אליינס דער הייליגער יעב"ץ שרייבט אין
געברענגט אז ביים הייליגן אפטער מגדל עוז (שוקת א ,ה-ו) אז אין דעם
דער הייליגער חידושי הרי"ם זצ"ל דריטן טאג איז הקב"ה געקומען באזוכן
רב זי"ע פלעגט עס געפראוועט ווערן
מיט א געוואלדיגע שמחה און מ'האט האט זייער מחבב געווען דעם 'יום אברהם אבינו ,דעריבער גייט מען צוריק
דערביי אפגעראכטן א סעודה גדולה און שלישי למילה' .ער פלעגט זאגן אז ביים דעם דריטן טאג באזוכן דעם רך הנימול
א טיש ,אזוי אויך האט דער הייליגער ברית מילה פון אברהם אבינו זענען נאר און מ'מאכט א סעודה.
קאמארנער זי"ע זיך געפירט צו פראווען געווען אבימלך און שם ועבר ,אבער ביי און אזוי ווערט געברענגט אין ספר
א סעודת שלישי למילה. שלישי למילה איז הקב"ה אליין בכבודו דרך פקודיך ,וואו עס שרייבט דער
ובעצמו געקומען זיך משתתף זיין! הייליגער בני יששכר ,אז אין פיל מקומות
אויף הגאון בעל אבני נזר זצ"ל זאגט
מען ,אז ער האט זייער מחבב געווען די זעלבע ווערט געברענגט אויפן איז דא וואס זענען מדקדק צו מאכן א
די סעודת שלישי למילה ,און ער האט הייליגן בת עין זי"ע אין נאמען פון סעודה אינעם דריטן טאג פון די מילה,
געזאגט א טעם פארוואס נאר סעודת הרה"ק הדברי שמואל זצ"ל ,אז ער איז און דאס האט א סמך ,פון די סעודה
שלישי למילה שטייט אין די תורה נישט געגאנגען צו א סעודת ברית מילה וואס אברהם אבינו האט געמאכט פאר
בהתגלות ,וויבאלד מצות מילה איז ביום המילה ,נאר דייקא אויף א סעודת די מלאכים ,וואס ס'איז דאן געווען דער
בעצם אויף אלע אברים ,ווייל אלע שלישי למילה ,זאגנדיג אז ביי א ברית דריטער טאג פון זיין מילה.
אברים זענען נכלל אינעם ברית ,אבער מילה קומט אליהו הנביא און ביי שלישי אין ספר מעשה יחיאל (פ' וירא אות
דאס איז נאר ברמז נישט בהתגלות, למילה קומט דער באשעפער אליין ,ווי יג) ווערט געברענגט ,אז הרה"ק רבי
דעריבער שטייט די סעודת הברית מיר געפינען ביי אברהם אבינו. אליעזר מאזיפאלע זצ"ל האט געזאגט,
אויך נאר ברמז אין די תורה .אבער דער גורער רבי דער בעל אמרי אז אויך אינעם פסוק 'ויעש אברהם
ביום שלישי למילה וואס דעמאלט אמת זצ"ל האט געזאגט ,אז ביי יעדן משתה גדול ביום הגמל את יצחק' –
שפירן שוין אלע אברים דעם ווייטאג, ברית קומט אליהו הנביא ,און ביי יעדע וואס תוספות ברענגט דערויף דעם רמז
קומט אויס אז די מצוה ווערט דעמאלט שלישי למילה קומט אברהם אבינו ע"ה. אז ער האט אים גע'מל'עט ביום ה"ג
צעשפרייט מיט א התגלות אויף אלע (וואס באטרעפט אכט) – איז אויך מרומז די
אברים ,דערפאר איז די סעודת שלישי סעודת שלישי למילה 'ביום הג' -מל',
למילה אויך בגלוי אין די תורה. ברוב עם און ער האט דאן געפראוועט א משתה
ענליך ברענגט זיין זון הרה"ק בעל שם הדרת מלך גדול.
34
פאררעכנט ווי דער קרבן פסח ,ווי האט נאך זייער הסתלקות געשאפן דעם משמואל זצ"ל (פרשת וישב) אז דעם דריטן
מען זעט ביים ערשטן פסח מצרים אז וואלברוזשער הויף. טאג ווערט ערשט נתגלה די ווייטאג אין
השי"ת אליין איז אראפגעקומען אין אין די הקדמה פון זיין ספר עבודת אלע אברים ,דעריבער ,אזוי ווי ס'ווערט
אידישע הייזער 'וראה את הדם על יששכר שילדערט זיין זון ווי פאלגנד: נתפשט דער כח פונעם ווייטאג ,ווערט
המשקוף וגו' ופסח ה' על הפתח ולא יתן ווער קען זאגן און ווער קען דערציילן, אויך צעשפרייט אין אלע אברים די
המשחית לבא אל בתיכם' (שמות יב כג), די גרויסע ליכטיגקייט און פרייד ,וואס 'קדושה' וואס באהערשט דעם קינד
און דאס זעלבע איז געווען ביים ערשטן איז געווען אויסגעגאסן אויפן טאטן דורך די הייליגע מצוה פון מילה און אלע
שלישי למילה ,וואס הקב"ה בכבודו זי"ע ועכי"א ,בעת ער איז געווען אויף אברים קריגן דערפון א חיות.
ובעצמו איז אליין געקומען צו אברהם א ברית מילה .זיין פנים האט געברענט נאך שרייבט דער שם משמואל,
אבינו מבקר זיין ,זעט מען ווי ביידע איז כלפיד אש ,עס האט אויסגעקוקט ווי אז ביי די סעודת שלישי למילה האט
איין ענין. ער האט גילוי אליהו. אברהם אבינו מתקן געווען דעם 'ברית
דעריבער פונקט ווי קרבן פסח איז אזוי אויך ביי 'שלישי למילה' איז ער הלשון' דערפאר – אלס רמז -האט ער
נאכל בחבורה ,איז אויך ראוי ונכון געווען א זריז לדבר מצוה ,ער האט געגעבן פאר די מלאכים ג' לשונות ביי
אשר יום שלישי למילה יהא ג"כ סעודה געפראוועט א סעודת שלישי למילה די סעודה.
בחבורה ,גענוי ווי אברהם אבינו האט מיט גרויס הידור מצוה אזוי ווי ביים מענין זה שרייבט דער מקדש מלך,
געפראוועט די סעודה פאר די מלאכים ברית ,ער האט זייער מקפיד געווען אז אז די 3טעג ווערט נתגלה בחינת נפש,
אין זיין יום שלישי למילה. מ'זאל אויך ביי דעם סעודה צושטעלן רוח ונשמה ,און די דריטע טאג 'יום
נאך שרייבט דער עבודת יששכר, פיש און פלייש .ער פלעגט ביי דעם טיש שלישי למילה' איז קעגן די נשמה.
א טעם פארוואס השי"ת איז טאקע זאגן חידושי תורה ,רמזים און רזי דרזין
געקומען צו אברהם אבינו דייקא דעם
דריטן טאג ,דאס איז געווען אים צו ווייזן
אויפן פסוק אכלו רעים שתו ושכרו השי"ת
דודים (שיר השירים ה א) .ער האט מקפיד
און מבטיח זיין אז ס'וועט זיין א סימן געווען אז מ'זאל געבן אויף דער סעודה בענטשט דעם
פאר די אידישע קינדער אויף אייביג ,אז דרייעקיגע קרעפלעך ,זאגנדיג אז דריי רך הנימול
אזוי ווי ער איז געקומען יעצט באזוכן עקן זענען מרמז אויף די דריי מצוות:
אברהם אבינו צוליב דעם וואס דעם גאר א ספעציעלע עבודה אינעם
מילה ,פריעה און מציצה ,און ער האט
טאג ווערן שטערקער די יסורים און פראווען דעם יום שלישי למילה האט
געזאגט על פי סוד ,אז די סעודת שלישי
השי"ת היילט עס אויס ,אזוי וועט זיין מען געזען ביי הרה"ק רבי יששכר דוב
למילה איז נאך גרעסער פון סעודת
לדורות הבאים ביי יעדעס אידיש קינד בעריש הכהן טורנהיים זי"ע בעל עבודת
הברית עכ''ל.
וואס ווערט גע'מל'עט ,וועט השי"ת יששכר ,פון די באקאנטע צדיקים אין
אין זיין ספר עבודת יששכר (פרשת פולין ,א תלמיד פון הרה"ק רבי חיים
קומען באזוכן און אים אויסהיילן פון זיין
ווייטאג און בענטשן מיט א ברכת בנים. וירא) שטייט איבער דעם חשיבות פון מאיר יחיאל ממאגלניצע זי"ע און
סעודת שלישי למילה ,אז דאס איז הרה"ק רבי אלעזר מקאזניץ זי"ע ,וואס
און ער שרייבט דארט אז פון דעם
קען מען פארשטיין פארוואס די סעודה
ביום השלישי למילה איז נאך גרעסער
ווי די מעלת הסעודה ביים ברית אליין
(ווי דערמאנט אויבן) ,ווייל סעודת מצוה
ביים יום הברית איז אויף איין מצוה די
מצות מילה ,אבער די סעודת מצוה ביום
שלישי למילה איז פאר דריי מצוות :א)
מצות ברית מילה ,מ'פריידט זיך אויף די
זכי' וואס מען האט זוכה געווען צו מאכן
א ברית מילה .ב) מצות ביקור חולים.
ג) מצות קבלת פני השכינה ,וויבאלד
הקב"ה קומט דעם טאג מבקר חולה זיין
דאס קינד דעם רך הנימול.
ובענין זה האט דערציילט הרה"ק
רבי מרדכי חיים סלאנים זצ"ל ,אז אין
35
דעם וואס זיין סדר היום איז געווען אויך אין די לעצטערע דורות האט טברי' האט געוואוינט אן אייניקל פונעם
אנגעשטרענגט ,מיט דעם אלעם האט מען געזען דעם ענין ביי פילע גדולי הייליגן בעל שם טוב הק' הרה"צ רבי
ער אנגעהאלטן דעם דערהויבענעם ישראל. הערשעלע זי"ע .ער איז אמאל געפארן
מנהג ,אז דער דריטער טאג פון די מילה, הרה"ק מתולדות אהרן זי"ע האט פון ארץ ישראל צו הרה"ק בעל בית
פלעגט ער גיין צום הויז פון די יולדת אמאל געזאגט ביי א סעודת שלישי אהרן מקארלין זי"ע ביי וועם ער איז
און פראווען דארט די סעודה לכבוד למילה פון אן אייניקל ,אז עס ווערט געווען זייער חביב ,דער בית אהרן
היום .ער פלעגט דאס טון ביינאכט אור געברענגט אין די ספרים הקדושים ,אז האט זיך זייער געפריידט צו אים און
ליום השלישי ,ווייל בייטאג פלעגט ער די ספעציעלע חשיבות פון מצות מילה געזאגט ,מ'האט מיך יעצט געלאדנט
פאסטן ,און ער פלעגט אנוואונטשן פאר איז דאס וואס מען טוט דאס בשמחה, צו א סעודת שלישי למילה וואס איז
די יולדת און האט ארויפגעלייגט ביידע ווי עס שטייט אין די גמרא (שבת קל ).אז א בחינה פון קבלת פני השכינה ,און
הענט אויפן קינד און אים געבענטשט כאטש ס'איז דא דערביי צער פארן קינד די מצוה פון הכנסת אורחים איז דאך
בברכת קדשו! -און א טאטע פילט דאס שטארק מיט גרעסער ווי קבלת פני השכינה (עי' שבת
א ספעציעלע ענין פון סעודת שלישי -דאך טוט ער עס בשמחה. קכז ,).איר זענט דאך א גאסט ,טא
למילה האט מען געזען ביי הרה''ק בשעת'ן ברית ווערן אלע הכנות לאמיר אינאיינעם גיין צו די סעודת
מסאטמאר זי"ע ואתו עמו הגה"ק רבי געמאכט נאך פאר ס'איז דא די צערא שלישי למילה ,וועל איך זוכה זיין צו
דינוקא ,אבער אינעם דריטן טאג פונעם קענען מקיים זיין ביידע ,סיי הכנסת
מיכאל בער ווייסמאנדל זצ"ל ראש
ברית ,ווען ס'איז שוין אדורך טעג פון אורחים און סיי קבלת פני השכינה.
ישיבת נייטרא ,ווי געברענגט אין ספר
ימי מלך. צער און געוויין ,און דאן מאכט מען א
עס איז געווען דאנערשטאג פר' חיי
סעודה ,דעמאלט זאגט זיך מיט רעכט
'שש אנכי על אמרתיך כמוצא שלל רב',
געהאלפן
שרה כ"ב חשון תשי"א ,ווען רבי מיכאל אז טראץ די צער וואס ס'נעמט מיך ווערן מיט אלע
בער זצ"ל האט געפראוועט א גרויסע
סעודת שלישי למילה לרגל דאס דריטע
דורך און אדורך ,דאך בין איך פרייליך ברכות
מיט די מצוה ווי גלייך איך וואלט
טאג פון שמחת הברית ביי בנו הגאון געפינען א גרויסע אוצר .צוליב דעם אמאל ביי א סעודת שלישי למילה
רבי יוסף עמרם ז"ל (שנולד ביום י"ג חשון), מאכט מען דאן די סעודה ,צו לויבן און האט הרה"ק מסאדיגורא זי"ע געזאגט,
דער סאטמאר רב זי"ע איז ספעציעל דאנקען השי"ת פאר די זכיה מקיים צו אז ביי אברהם אבינו געפינען מיר אז
ארויסגעפארן פון וויליאמסבורג קיין זיין די געוואלדיגע מצוה ,און דערפאר ס'זענען געקומען דריי מלאכים ,איינער
מאונט קיסקא -נישט קיין נאנטע איז די סעודה אזוי חשוב אין הימל. צו היילן אברהם אבינו ,איינער צו
נסיעה בימים ההם -זיך משתתף צו זאגן די בשורה פאר שרה אז זי וועט
דער הייליגער ריבניצער רבי זי"ע,
זיין אין די גרויסע סעודה לכבוד שלישי געהאלפן ווערן מיט א קינד ,און איינער
דער וועלט בארימטער מוהל מומחה
למילה און דער רבי איז דאן געווען צו איבערדרייען סדום.
בגודל צדקתו וקדושתו ,טראץ
דעריבער – האט ער געוואונטשן
– זאל אויך יעצט זיין אז השי"ת זאל
העלפן מיט אלע דריי .איינס א רפואה
שלימה פארן רך הנימול ,צוויי מיר
זאלן בקרוב הערן א בשורה אז מיין
זון וואס ווארט געהאלפן צו ווערן איז
נפקד געווארן מיט א קינד ,דריי אז די
אפיקורסים אין שטאט טשערנאוויץ
זאלן האבן א מפלה.
שטארקע
עובדות פון
לעצטערע
צדיקים
36
אין זכות פון די סעודה ,האבן די אידן געראטעוועט געווארן פון מהפיכת בדיחא דעתי' ביי די סעודה בשמחה של
באקומען א דאך איבערן קאפ -די ענני סדום. מצוה.
הכבוד ,זיי האבן געהאט צו עסן און צו
טרינקען - ,די מן און די באר פערציג קרע רוע גזר דיננו די פילע סגולות
יאר אין מדבר ,און זיי האבן געקענט
לערנען תורה אן קיין דאגת הפרנסה. עס איז מסוגל פטור צו ווערן פון די בכל הענינים
אפיקורסים מיט זייערע גזירות רעות,
זעענדיג די געוואלדיגע חשיבות פון
עשירות אזוי ווי מען איז דעמאלט פטור געווארן
סעודת שלישי למילה אין אלע דורות,
פון סדום אינאיינעם מיט די חוקי סדום.
עס איז מסוגל צו עשירות ווי עס און די געוואלדיגע סגולות פון פראווען
שטייט אין פסוק (תהלים קיט קסב) שש א 'סעודת שלישי למילה' דעם דריטן
אנכי על אמרתיך כמוצא שלל רב (וואס
פרנסה בריוח און טאג פונעם ברית פון א ניי געבוירן
בעצם גייט דער פסוק ארויף אויף מצות מילה),
הרחבת הדעת קינד ,איז וואונדערליך אריינצוטראכטן
אז די שכר פון זיך פרייען מיט א מצוה עס איז מסוגל פאר פרנסה בריוח וויפיל ישועות ורפואות עס זענען נשפע
איז צו טרעפן א גרויסע אוצר ,און ס'איז און צו א דירה רחבה ,ווי מיר זעען אז געווארן בשעת דעם סאמע ערשטן
סעודת שלישי למילה דורך אברהם
אבינו אליינס ,וואס מען זעט דערפון די
אין קורצן... גרויסע השפעות וואס עס קומען אראפ
ווען מען רעכט אפ דעם סעודה בשמחה
של מצוה.
עס איז אינטערעסאנט צו מסכם
זיין אין קורצן די פילע גאר פקידת עקרות
שטארקע אויסדרוקן וואס מיר עס איז מסוגל געבענטש צו ווערן
האבן דא אראפגעברענגט וואס מיט גוטע קינדער ,אזוי ווי שרה אמנו
מען זעט אין די הייליגע ספרים. האט ביי די סעודה באקומען די בשורה
•עס איז גרעסער ווי די יום הברית (מהרש"ל). אז זי וועט געבוירן א בן זכר ,און נישט
נאר שרה איז נפקד געווארן ,נאר אויך
•דער הייליגער באשעפער קומט אראפ בפמליא דילי' (בת אנדערע עקרות זענען נפקד געווארן
עין). מיט איר ,ווי עס שטייט אין חז"ל.
•אברהם אבינו קומט באזוכן אין דעם טאג (אמרי אמת). עס שטייט אין מדרש (בראשית רבה
•די קדושת הברית ווערט אין דעם טאג צושפרייט אין מח יא) אויפן פסוק כן תעשה כאשר
אלע אברים (שם משמואל). דברת (בראשית יח ה) ,אז די מלאכים האבן
געזאגט פאר אברהם אבינו ,יהי רצון
•די סעודה איז מסוגל לרפואות און צו זרע של קיימא דו זאלסט זוכה זיין צו מאכן נאך אזא
(סדיגורא). סעודה פאר דיין אינגעלע וואס וועט
•עס ווערט נתגלה בחינת נשמה (מקדש מלך). דיר געבוירן ווערן.
•עס ווערט מתוקן ברית הלשון (שם משמואל).
רפואה
•עס איז גערעכנט כאילו הקריב קרבן פסח (עבודת
עס איז מסוגל צו רפואה ,אזוי
יששכר).
ווי אברהם אבינו איז דעמאלט
•הקב"ה בענטשט בברכת הבנים (הנ"ל). אויסגעהיילט געווארן ,והבריאים שלא
•מען איז מקיים דריי מצות )1 .ברית )2 .ביקור חולים)3 . יחלו מ'זאל בלייבן געזונט.
קבלת פני השכינה (הנ"ל).
שמירה עליונה
•די סעודה איז די 'סיום המצוה' ,און יעדער איד איז
בשמחה אין אזא זמן. עס איז מסוגל אפגעהיטן צו ווערן פון
אלעם בייזן ,אזוי ווי לוט איז דעמאלט
37
באקומען כל הסגולות והישועות לויט שמחה נישטא נאך אזא מצוה ווי מילה ,וואס
אלע שיטות. מ'מאכט פאר איר פיר סעודות ,שלום
עס איז משפיע שמחה פארן טאטן, זכר ,וואך נאכט ,סעודת ברית ,און
פארן רך הנימול ,און פאר די גאנצע
חדש אסור מן משפחה ,ווי דערמאנט פריער ,שש אנכי
שלישי למילה ,וואס די סעודות ווייזן
אויף די גרויסע שמחה פאר די הייליגע
התורה על אמרתיך כמוצא שלל רב. מצוה ,איז אודאי אז דאס ברענגט
צום שלוס פונעם ארטיקל איז וויכטיג גרויסע השפעות.
אויסצושמועסן ,אז א מענשט קען וועלכע טאג
טראכטן ,מען האט אלץ געוואוסט אז ווערט גערעכנט פירותיהן בעולם
"חדש אסור מן התורה" .מיר זוכן נישט
אלס שלישי הזה
קיין נייע זאכן ,און למעשה זעט מען נישט
ביי אונז טעגליך פארקומען סעודות למילה? ווי באקאנט אז פאר 'שמחה של
מצוה' באקומט מען די שכר אויף די
לכבוד 'שלישי למילה' .מילא ווען מען
רעדט פון א "לחיים" לכבוד יום שלישי אין די וועלט איז אנגענומען אז ביים וועלט.
למילה ,דאס איז דאך איינגעפירט .אבער רעכענען יום שלישי למילה רעכנט מען
א פולע סעודה פאר שלישי למילה זעט אויך דעם יום המילה אלס דעם ערשטן
אויס ווי נייע זאכן ,מען האט עס לכאורה טאג .דאס מיינט ,אז אויב למשל די קנין תורה
נישט געזען ביים טאטן און ביים זיידן, ברית איז געווען זונטאג ,איז דינסטאג עס איז מסוגל צו קבלת התורה ,ווי
וויאזוי קען מען איינפירן א נייע זאך? דער טאג פון שלישי למילה. מיר זעען אז דורך די סעודה פון אברהם
אבער דער ענטפער דערויף איז אן אנדערע דעה ווערט געברענגט אבינו ,האבן די אידן שפעטער זוכה
זייער פשוט; דער ענין פון 'חדש אסור פון הגה"ק רבי משה ארי' פריינד זצ"ל געווען מקבל צו זיין די תורה.
מן התורה' איז אויך אן ענין מקובל על גאב"ד ירושלים בשם הגה"ק בעל דברי
פי תורה ,און מען קען נישט זאגן אויף יחזקאל משינאווא זי"ע ,אז יום שלישי
יעדע התעוררות לדבר טוב אז מען למילה איז 'גאנצע דריי טעג' נאכן ברית, קבלת פני
רעדט פון "נייע זאכן" .ווי מיר האבן שוין און דער יום המילה איז נישט נכלל, השכינה
אראפגעברענגט אויבן ,איז דער ענין וואס מיינט אז אויב דער ברית איז
עס איז מסוגל צו קבלת פני השכינה,
בכלל נישט ניי ,נאר ווערט געברענגט געווען זונטאג ,איז שלישי למילה דעם
ווייל אין טאג פון שלישי למילה איז
אין דברי חז"ל ,אין די רייד פון ראשונים קומענדיגן מיטוואך.
השי"ת אליינס געקומען מבקר חולה
ואחרונים בכל הדורות .עס איז פשוט פארשטייט זיך אז איינער וואס וויל זיין אברהם אבינו און אים געבענטשט.
אן ענין פון 'החזרת עטרה ליושנה' ,מען יוצא זיין אלע דיעות ,איז געראטן צו
ברענגט צוריק זאכן פון אמאל וואס מאכן א סעודה אויך אין דעם טאג ,און
אחר תעבורו
עס איז מסוגל פטור צו ווערן פון
אלע שוועריגקייטן ,ווי עס שטייט
אין ספרים הקדושים אויפן פסוק
'אחר תעבורו' (בראשית יח ה) וואס
אברהם אבינו האט געזאגט פאר די
מלאכים ביים סעודת שלישי למילה,
אז דורך א סעודת מצוה ווערט מען
פטור פון אלע שוועריגקייטן ,און דער
הייליגער רבי ר' זושא זי"ע פלעגט צו
זאגן ווען ער האט געוואלט פועל'ן
א ישועה ,די מליצה פון דוד המלך
'סעדני ואושעה'' ,סעדני' לאמיר מאכן
א סעודה פאר אידנ'ס וועגן' ,ואושעה'
וועט מען געהאלפן ווערן.
38
בשעתו אדער יארן
שפעטער?
גאר אפט קען אויפקומען די שאלה ,ווען א איד גיבט
זיך א דערמאן ,נו ,ביי זיין אייגענעם שמחת הברית איז
נישט געפראוועט געווארן קיין סעודת שלישי למילה,
וואס איז שייך יעצט צו טון אזויפיל יארן שפעטער.
צומאל איז עס נישט נאר א פשוט'ע זכרון וואס מען
ציפעדיגע פרעסטיגע קעלטן אדער אנדערע מנהגי כאפט זיך ,נאר אמאל קען זיין אז א איד גייט אדורך א
ישראל קדושים ,האבן די צדיקים געזאגט ביי אזא געוויסע ענגשאפט זאל זיך נישט מאכן ,צי אין פרנסה
פאל ,זאל מען יעצט מאכן דעם קידוש ,זאל מען יעצט אדער געזונט חלילה צי מען ווארט אויפגעראכטן צו
ארומגיין זיבן מאל ,וכדומה ביי סיי וועלכע מנהג ישראל ווערן מיט זרע של קיימא אדער וואס אימער ,און מען
וואס יסודותן בהררי קודש ,אפילו יארן שפעטער ,און שטעלט זיך אפ מיט א געדאנק ,האט מען געפראוועט
מען האט טאקע געזען אפענע זאכן און השפעות די שמחה ריכטיג בשעת מעשה מיט א סעודה שלישי
טובות בשעה טובה ומוצלחת. למילה?
די זעלבע זאך איז ביים ענין פון סעודת שלישי איז דער תירוץ איינפאך ,עס איז קיינמאל נישט צו
למילה ,אז אויב מען האט מאיזה סיבה שהוא נישט שפעט .מען האט געזען און מיטגעהאלטן ביי צדיקי
זוכה געווען צו א סעודת שלישי למילה -זייענדיג עולם וואס אויב אמאל בשעת א אידישע שמחה
דער רך הנימול -צענדליגער יארן צוריק ,קען מען עס איז באונס פארגעסן געווארן א געוויסע חלק פון די
משלים זיין שפעטער בכל עת מצוא. מצוה כמנהג ישראל ,האט מען עס משלים געווען
אלזא ,דורך צושטעלן א שיינע סעודה – וואס שפעטער ווען מען האט זיך דערמאנט .לדוגמא ווייסט
מיינט א סעודה גמורה מיט המוציא און ברכת המזון מען מורא'דיגע סיפורים ווען אידן האבן זיך מזכיר
– ברוב עם הדרת מלך ,וועט מען זוכה זיין צו די אלע געווען ביי צדיקים לכל מיני צרכים און די צדיקים
געוואלדיגע ברכות פון די גרויסע מצוה ,עדיין עושין האבן אנגעוויזן אז די סיבה דערצו איז ווייל מען האט
אותה בשמחה ,מען וועט זוכה זיין צו פראווען אלע פארגעסן צו פראווען א 'קידוש' להולדת הבת ,אדער
מצוות התורה מיט שמחה וטוב לבב ,מיט פיל אידיש מען האט איבערגעהיפט דעם מנהג ביים חופה אז די
נחת ,הרחבת הדעת ,שמירה עליונה ,וכל מילי דמיטב. כלה דרייט זיך ארום דעם חתן זיבן מאל צוליב גאר
באזוכן דעם רך הנימול אין היילט אים ביהמ"ד ,אדער פראדוקטן וואס די באי מחמת איזה סיבה איז עס געווארן
אויס און בענטשט אים מיט א ברכת הביהמ"ד זוכן צו קויפן ,און מען זאגט שוואכער א שטיק צייט.
אב ,צוזאמען מיט אברהם אבינו נישט אויף זיי חדש אסור מן התורה. ספעציעל איז דאס אזוי אין אונזער
ופמליא של מעלה ,לאמיר זיך פרייען אין צוגאב איז דער ענין פון סעודת דור ,ווייל אזויפיל זאכן אין שמירת
און פראווען א סעודה לכבוד די מצוה שלישי למילה מלא וגדוש מיט גרויסע התורה והמצוות זענען געווארן גרינגער,
בשמחה של מצוה בקבלת פני השכינה זכותים און סגולות ,ווי צוגעברענגט ,און ווי מצות ציצית ,מצות תפילין ,ספרי
און געבענטשט ווערן מיט אלע אירע למעשה איז עס מקובל און מען האט עס תורה ,און אזויפיל אנדערע זאכן ביי קיום
סגולות און ברכות ,לנו ולבננו עד עולם. געזען ביי די עלטערן למעלה בקודש ,און המצוות ,זענען היינט שענער און בעסער
דער אויבערשטער זאל העלפן אז אפי' בימינו אלה איז מען דאס בעצם ווי אמאל ,און מען איז זוכה מקיים צו זיין
מען זאל טאקע זוכה זיין צו אפרעכטן די מקיים ,נאר אביסל אפגעשוואכט מיט די הייליגע מצות למהדרין מן המהדרין,
סעודה בעתו ובזמנו מתוך נחת והרחבת א שטיקל לחיים ,און יעצט איז מען און קיינער זאגט נישט אז עס איז נייע
הדעת ביז מען וועט זוכה בישועתן של זוכה אז דער ענין קומט צוריק אויפן זאכן און חדש אסור מן התורה .ווידער
ישראל בזכות המצות עשה הגדולה פארנעם ווי עס איז געווען אמאל לשם פון די אנדערע זייט ווערט צוגעשטעלט
ביותר מצות מילה. ולתפארת. אזויפיל נייע זאכן בפועל וואס אמאל האט
ֶחם ְא ְק ָחה ַפת ל ֶ
וֶ סוף דבר הכל נשמע ,אין דעם הייליגן מען נישט גע'חלומ'ט דערפון ,ארטיקלען
ַאחר ַּת ֲעבֹרּו
ְס ֲעדּו ִל ְּבכֶם ַ
וַ זמן ווען דער הייליגער באשעפער קומט וואס מאכן פשוט באקוועמער אין
39
מתיקא כדובשא
י .אריק
ומצאת את לבבו נאמן לפניך
די גוים האבן אים מבזה געווען אילך ואילך אברהם אבינו דער ערשטער מאמין
איז אלע צען נסיונות בייגעשטאנען
וועגן דעם אפיקורס וואס גלייבט נישט אין עבודה זרה
דער פאר איז געקומען הונגער די עת צרה ווי די ספרים הק' געבן אן ערקלער
ווי שטארק יעדער נסיון איז געווען שווער
איז ער געגאנגען קיין מצרים מיט זיין סברא
דארטן האט מען אים צוגענומען שרה אבער דער עיקר פון אלע גבורות
איז ווייל ער האט געזען סתירות
און אזוי אלעס א לאנגע קייט
אלעס פארקערט ווי מען פארשטייט און דאך זיך געשטארקט א גאנצע צייט
און קיין שום קשיא נישט געהאט
אבער ומצאת את לבבו נאמן גלאט
אלעס אנגענומען און קיין קשיא נישט געהאט דער ערשטער נסיון פון אור כשדים
וואס אברהם אבינו דער ראש המאמינים
דער גרעסטער נסיון איז די עקידה
וואס איז ממש א סתירה די ביידע דער איינציגסטער פון יענע צייט
וואס ער האט די אמונה פארשפרייט
דא זאגט אים השי"ת ווערטער קלארע
כי ביצחק יקרא לך זרע יעצט אויב גייט מען אים פארברענען
וועט ער דאס מער נישט קענען
נאר פון יצחק וועלן זיך דורות פלעכטן
און דא הייסט ער מ'זאל אים שעכטן און קיינער וועט אים איבערנעמען
אבער אונזער טאטע איז געבליבן נאמן
אבער אברהם אבינו איז געגאנגען ברינה
מיט תמימות און מיט ריינע אמונה נישט געמאכט קיין שום חשבונות
נאר בייגעשטאנען זיינע נסיונות
לויט מיין שכל טוט עס טאקע נישט שטימען
אויך האט מען זיינע מדריגות צוגענומען נישט געלאזט דעם קאפ ווערן צומישט
וואס מען טאר נישט טאר מען נישט
אבער זיך מבטל געווען צום רצון ה' אינגאנצן
און דאס אין אונז געטון איינפלאנצן נאכן ווערן געראטעוועט פונעם פייער
האבן מענטשן אים שוין געהאלטן טייער
אין זיין זכות קענען מיר אנגיין
און אונזערע נסיונות ביישטיין הייסט אים דער רבוש"ע לך לך
ּפעק און גיי אוועק פון דא
ּפַאק ֶ
אין "אבות" שטייט אין די נסיונות צען
"ועמד בכולן" ער האט עומד געווען אן צו וויסן אפילו וואו מען גייט
אבער אברהם אבינו איז אויף אלעם גרייט
טייטשן די סלאנימער ספרים "עמד" לשון תפלה
ביי יעדן נסיון געטון די ריכטיגע פעולה אפילו אויב ס'איז א שווערע פארנעם
וילך אברם כאשר דבר אליו השם
מתפלל געווען צום מרא דעלמא כולא
וואס דאס איז די בעסטע סגולה אנקומענדיג קיין אר"י ארץ כנען
ווייזט אים השי"ת דא צו זיין
אזוי האט ער זוכה געווען צו די זאכן
און דאס קענען מיר נאכמאכן איז געווארן א הונגער כידוע
דער ערשטער הונגער זייט די בריאה
בעטן דעם באשעפער נאך און נאך
וכוף את יצרנו להשתעבד לך שטייט אין אגרת הקודש סוף נועם אלימלך
40
ווער
די ליינער קענען אריינצוגעבן אינפארמאציע אויף די בילדער דורך:
לאזן א מעסעדזש אוף שבת בשבתו טעלפון סיסטעם #224
020 39 815 815 #5
געדענקט?!
ווער
אריינפאסטן אין שבת בשבתו לעטער באקס
Unit 4, 2a Northfield Road, London N16 5RN
שיקן אן אימייל צו:
ווער געדענקט
sbsvergedenkt@gmail.com
אזוי אויך בעהט מען פון די ליינער זיי זאלן אריינשיקן
אינטערסאנטע בילדער להנות בהם בני אדם געדענקט?!
ענטפער פון ווער געדענקט #223
דער בילד איז פון א מעמד הספד וואס איז
פארגעקומען ארום יאר תשנ"ח אין ביהמ"ד
'עדת ישראל' אויף קווין עליזאבעט וואלק.
מען דערקענט אויפן בילד:
)1הגה"צ ר' יוסף צבי דוננער זצ"ל –
ראב"ד דהתאקה"ח
)2הגה"צ ר' שלום פריעדמאן שליט"א -
ס' אב"ד דהתאקה"ח (?)
)3כ"ק הגה"צ גאב"ד עירנו זצ"ל בעל 'חשב האפוד'
)4הרה"ח ר' אהרן ראנד הי"ו
)5הרה"ג ר' ישעי' גרינפעלד שליט"א
)6הרה"ג ר' יעקב מאיר ראזענבוים שליט"א –
ר"י לב שמחה גור
)8הרה"ח ר' דוד דייטש שליט"א
א דאנק פאר ידידנו הרה"ח ישכר בעריש ווייס שליט"א פון ניו יארק פארן אונז צושטעלן דעם שיינעם בילד
41
שיקט אריין אייער בריוו צו:
Unit 4 2a Northfield Road, N16 5RN
Fax: 020 3670 3882
Tel: 020 39 815 815 Ext. 6
Email: sbsbriven@gmail.com
וואס האט אים אוועקגעמאכט ,און פארשטיין פארוואס אסאך וועלכע לאז זיי נישט ווערן צוגעוואוינט!
דארפן צוקומען צו א ליפט וועלן אוועקמאכן די ליפט געבער ,פשוט ווייל צו שבת בשבתו
ער וויל נישט פילן ווי א מקבל; איך דארף צוקומען צו אנדערע?! חלילה! עס
איך שרייב יעצט די שורות זיצנדיג אויף א פליגער אויף די וועג צוריק פון
קען דאך נישט זיין אזא זאך! איך קען נישט זיין קיין מקבל .און אויב טרעף
אמעריקע קיין לאנדאן ,אסרו חג סוכות.
איך זיך יא אין אזא פלאץ ,וועל איך עס אוועקמאכן מיט די שטערקסטע
פילע משפחות וואס זענען געפארן לכ' יו"ט צו זייערע רבי'ס שעפן יראת
מיטלען וואס איז שייך ,מאכן א ווערטל אויף יענעמ'ס חשבון ,און פשוט
שמים און עוסק זיין אין חסידות וכו' זענען יעצט אויך אויפן וועג אהיים.
זאגן אז יענער איז דער מקבל ,ער וויל אז יעדער זאל זען זיין נייע קאר.
עס טוט מיר זייער וויי צו זען ווי פילע פון אט די משפחות ,פארברענגען די
איך פארשטיי זייער גוט אז אזעלעכע ווערטער קענען שטעכן זייער
קינדער שעות זיך ארומצושפילן מיט די סקרינס וואס איז דא אויפן פליגער
שטארק .ער ווארפט דיך אראפ פון זיין דער גוטהארציגער מענטש ,דער
ביי יעדנ'ס זיץ.
נותן ,וכו' וכו' ,ער מאכט דיר פאר א פשוט'ער אטענשע''ן סיקע''ר ...דאס
קען זיין אז די עלטערן לאזן דאס צו מיט די תירוץ אז ס'איז נאר געימס.
טוט זייער וויי .טאקע אמת.
זיי פארשטייען אבער נישט אז מיט נאר די קליינע געימס הייבט זיך אן די
אבער עס איז גוט דו זאלסט וויסן אז ער מיינט נישט 'דיר' ,ער וויל פשוט
געוואוינהייט ,תאוות און נסיונות.
פילן גוט מיט 'זיך' ,ער קען נישט פארנעמען די אומבאקוועמלעכקייט פון
איז דאס וואס זיי האבן געוואלט אויפטון מיטן פארן צום רבי'ן?!
זיין א מקבל ,ווארפט ער הייסע פאטעיטאס אויף דיר ארויף.
אלע וואס פארן קיין אמעריקע ווייסן גוט ווי לאנג די נסיעה נעמט ,און ס'איז
אבער דו דארפסט עס נישט נעמען פערזענליך ,לאז אום ווארפן די הייסע
כדאי (אויב מ'וויל זען נחת פון די קינדער) צו פלאנען מיט וואס די קינדער
פאטעיטאס ...לאז עס פאלן אויף די ערד .ווער נישט געפאלן ביי דיר ,דו
זאלן זיך באשעפטיגן אויפן וועג ,פונקט אזוי ווי מ'איז זיך מסדר פארדעם
ווייסט אז דו ביסט א גוטער מענטש וואס האב ליב צו טון חסד און האט
מיט צידה לדרך.
אויך ליב א ש'כח נאכדעם ,מיט א גוטע חיזוק.
יש"כ פאר אריין לייגן מיין בריוו
אבער סיי וויאזוי איז גוט צו וויסן ,אז מען ווערט נישט ווייניגער אויב מען איז
א מקבל .יעדער איז סיי א משפיע און סיי א מקבל.
ער מיינט נישט דיר – ער וויל פשוט פילן גוט מיט זיך
ביטע אריינלייגן מיין בריוו ,און איך האף אז עס וועט זיין א תועלת פאר
יעדער וואס ליינט עס. לכבוד די מערכת און די חשובע ליינער שיחי'.
דער רבש''ע האט אונז געגעבן א מתנה וואס הייסט הומער ,וויצן .דער
ק.נ.א.י.
עולם נוצט עס וואו מען קען נאר צו פרייליך מאכן אנדערע אידן און סתם
עיר החסד? ווענדט זיך מיט וואס... אזוי צו געבן אביסל ספייס אדער הנאה איבערן טאג .ועל כולם ,אין יעדע
אומבאקוועמע מינוט ,קען מען מאכן א ווערטל ,מען געבט א לאך און מען
לכבוד די חשוב'ע שבת בשבתו ,וואס העלפט אזויפיל אידן צו קענען ליינען פארווישט דאס אומאנגענעמקייט .געוואלדיג.
ערליכע פיינע זאכן בחינם אויף א כשר'ן אופן. אבער מען דארף זען עס צו נוצן אויף א פאזיטיווע וועג; אנשטאט
איך וויל מיך באציען אויף א בריוו וואס איז געווען אין שבת בשבתו פר' כי אראפרייסן איינעם ,אנשטאט צו אוועקמאכן א צווייטן -וואס דאס איז
תצא אונטערן קעפל "טייערע אידן אין לאנדאן געבט היטשעס" .דארט איז ליידער זייער גאנגבאר ,פשוט ווייל עס איז די גרינסטע וועג וויאזוי צו טרעפן
געשטאנען אז לאנדאן איז דאך די "עיר החסד" ,ממילא פאסט נישט אז דא א גוטן וויץ ,לאמיר פראבירן צו זיין מער פאזיטיוו ,לאמיר ווייזן שעצונג
זאל מען נישט געבן קיין היטשעס. איינער צום אנדערן .לאמיר ארויסווייזן די מעלות איינער פונעם אנדערן.
איך וויל זיך דא נישט באציען אויף די היטשעס חלק ,נאר אויף די 'עיר כלפי מה דברים אמרים? דער רבש''ע האט איינגעפירט זיין בריאה פון א
החסד' חלק .איך הער כסדר פון משולחים פון ארץ ישראל אז לאנדאן איז נותן און א מקבל .דאס איז א פאקט אין די גאנצע וועלט ,און פאר א געוויסע
די איינציגסטע פלאץ וואס מ'געבט אזוי ווייניג פאר צדקה ,מ'פלאגט זיך סיבה פילט זיך דער נותן זייער גוט מיט זיך .אבער דער מקבל עפ''ר ,פילט
ארומצוגיין אין די בתי מדרשים -אין קעלט און אין היצן -און מ'דעקט זיך זיך נישט אזוי באקוועם .אונז בשר ודם האבן זייער נישט ליב צו פילן
קוים .אפילו די וואס קלאפן אויס אין ביהמ"ד און זאגן די [ווייטאגליכע] אומבאקוועם ,מיר זענען באקוועמע מענטשן ,און מיר ווילן פילן באקוועם.
צוועק פארוואס זיי גייען ,גייען זיי נאך דעם ארום און חוץ פון קליינגעלט און אלזא וועלן מיר פרובירן מיט אלע אונזערע מיטלען נישט צו פילן די ווייטאג
באטראכטן פון קאפ ביז פיס ,מאכן זיי כמעט גארנישט. און אומבאקוועמליקייט פון זיין א מקבל.
איינמאל איז צוגעקומען צו מיר א משולח און ער זאגט מיר אז ער איז שוין יעצט צו דער בריוו שרייבער פון פרשת נח ,וואס האט געשריבן אז ער האט
דא אפאר טעג ,ער פארט שוין אהיים היינט ביינאכט און ער האט זיך קוים אנגעטראגן א ליפט פאר איינעם ,און יענער האט חוזק געמאכט פון אים אז
מיט צרות געדעקט די וועג. ער טוט עס ווייל ער האט א נייע קאר [וואס גראדע אפילו עס זאל זיין אמת
אויך האב איך געזען אז עס איז דא בתי מדרשים וואו עס קאסט געלט צו איז עס אויך א שיינע זאך; האסט א נייע קאר? ווילסט יעדער זאל עס זען?
קענען מאכן אן אפיעל -אויסצוקלאפן אין בית מדרש .האב איך געהערט טו א חסד ,געב א ליפט ,וזה נהנה וזה נהנה].
ווי א משולח קלאפט אויס אין א ביהמ"ד און זאגט אז ער האט נאכנישט לויט דעם וואס מ'האט געשריבן ביז אהער ,קענען מיר גוט פארשטיין דער
42
ואלין מליא
עס איז סכנת נפשות! צוריק געמאכט זיין געלט פון די אפיעל...
איך וויל מעורר זיין גאר א וויכטיגע סכנת-נפשות נקודה. זאגט מיר ,דאס הייסט עיר החסד???
איך זע זייער אסאך יונגע קינדער גייען אריבער די גאס ווען ס'איז רויט ,און חס ושלום איך מאך נישט אוועק לאנדאן ,ס'איז זיכער דא אסאך מעלות
ס'איז ממש סכנות נפשות .די פראבלעם איז אז זיי מאכן נאך די גרויסע. דא; מ'אינטערעסירט זיך איינער אינעם צווייטן ,מ'העלפט זיך ארויס
למשל ,ביי די טרעפיק לייטס אינדרויסן פון וויזניץ ,89נעמט 7סעקונדעס איינער דעם צווייטן (ביז געלט) ,מי כעמך ישראל! אבער מ'דארף אביסל
אריינטראכטן; א איד האט פארלאזט זיין שטוב פאר אפאר וואכן/טעג/
פון ווען די קארס הערן אויף צו פארן ביז ווען עס ווערט גרין ,אבער דער
חדשים צוזאמצושטעלן צו קענען לעבן אביסל ,ה-א-ב ר-ח-מ-נ-ו-ת
עולם גייט שוין אריבער גלייך ווען די קארס הערן אויף צו פארן.
און געב אים שיין .איך בין היינט צוגעגאנגען צו א משולח און אים געגעבן
האב איך נעכטן געזען ווי א אינגל פליט אריבער מיט זיין סקוטער ווען די
5פונט ,ער איז געווארן בשמחה פון אזא שיינע סומע ,און דאס איז נאך
קארס פארן נישט ,נאכמאכנדיג די גרויסע און מיינענדיג אז ס'גייט שוין
פרוטות אנטקעגן אנדערע פלעצער.
יעצט ווערן גרין ,אבער ער האט נישט געכאפט אז ס'נעמט אויך אפאר
איי וועסטו פרעגן אויב אזוי פארוואס קומען דא משולחים? עס איז דא
סעקונדעס נאך וואס עס איז גרין ביז די קארס הייבן אן צו פארן ,און ווען
א פשוט'ע תירוץ ,ווייל נישט יעדער איינער קען זיך ערלויבן אזויפיל געלט
ער איז געקומען איז עס געווען נאכן שוין זיין גרין .די קארס האבן פלוצלינג
צו פארן קיין אמעריקע ,עס קאסט דאך אסאך טייערער ווי פארן קיין
אנגעהויבן צו פארן און זיי זענען שיער נישט אריינגעפלויגן אין אים ח''ו.
לאנדאן).
מ'קען זאגן אז די איינציגסטע סיבה פארוואס ס'געשעט ב''ה נישט קיין
צו שלוס טייערע אידן רחמנים בני רחמנים :געבט אויף די ענגלישע נאטור
עקסידענטן איז ווייל דא אין געגנט פארט מען אויף 20מייל א שעה און
פון קארגשאפט ,ואהבת לרעך כמוך ,און געבט שיינע סכומים.
די לאנדאנער זענען געדולדיג ,ווען נישט דעם איז שרעקעדיג צו טראכטן
תזכו למצות
וויפיל עקסידענטן וואלטן געקענט פאסירן. א איד וואס קוקט צו די צער פון עניי אר''י
איז אזוי ,צו טוישן די גרויסע איז זייער שווער ,אבער די עצה איז כאטש
אנצואווארענען די קינדער נישט נאכצומאכן די גרויסע נאר אריבערגיין נאר האלטס אן אויג אויף די קינדער
ווען ס'איז גרין חק ולא יעבור.
איך וויל אויפמערקן די עלטערן ,אז ביי קארנער בעטיון און פעירהאלט
לדעתי דארף יעדער מוסד/מנהל/מלמד/לערערין מערר זיין די קינדער איז דא א נייע טרעפיק לעידי ,און איך זע כסדר פרייטאג נאכמיטאג ווען
דערוועגן אפאר מאל א יאר. אינגלעך קומען אהיים פון חדר ,אז זי שמועסט און פארברענגט מיט זיי ,און
ונשמרתם מאד לנפשותיכם .ואת עמלינו אלו הבנים. זיי לאכן און האבן הנאה.
דער אויבערשטער זאל זיין דער היטער ,און עס איז וויכטיג די עלטערן זאלן
מען קען טרעפן אנדערע וועגן וויסן דערוועגן.
א גוט יאר און א געזונטן ווינטער פאר די מערכת פון שבת בשבתו אסאך הצלחה
קודם כל ,א יישר כח פאר אייער הערליכע ערליכע אויסגאבע.
ביי די געלעגנהייט וויל איך אויסנוצן אייער פלאטפארמע אויסצודריקן מיין געבט אכטונג נישט צו גליטשן
גרויסע וואונדער. לכבוד מדור ואילין מיליא פון שבת בשבתו
אויף מיין וועג צוריק פון יום טוב אין אויסלאנד ,זענען געווען נאך אסאך ערשטנס וויל איך זאגן א גרויסן ישר כח פאר די מערכת פארן אהערשטעלן
היימישע משפחות ,און אסאך האבן געלאזט זייערע קינדער נוצן די אזא שיינע אויסגאבע יעדע וואך.
אומגעפילטערטע קאמפיוטער-סקרינס וואס זענען פלאצירט פארנט פון איך וויל דא אויפמערקזאם מאכן א נקודה וואס איז זייער נוגע פאר די
יעדע זיץ( ,פארשטייט זיך ,נאר פאר מעפס און געימס). יעצטיגע וואכן.
אבער איך וואונדער מיך ,איז דאס א כשר'ע כלי?! און אפילו ווען יא ,איז אין די צייט פון יאר פאלן די בלעטלעך אראפ פון די ביימער ,און ווען עס
דאס לצורך פרנסה?! זיי געבן א קלארע מעסעדזש פאר די קינדער אז רעגנט און די בלעטלעך ווערן נאס ,מאכט עס אז די בלעטלעך זענען זייער
מ'מעג נוצן אן אומגעפילטערטע כלי! איך בין זיכער אז עס קומט פשוט גליטשיג .אסאך מאל איז עס נאך אפילו ערגער ווי א שניי ,ווייל אין די שניי
וויבאלד די עלטערן כאפן זיך נישט. געבט מען זיך מער אכטונג אז מ'זאל זיך נישט אויסגליטשן ,ווייל מ'ווייסט
איך האב ברוך השם עלף קינדער בלי עין הרע ,און איך בין אסאך מאל אז ס'איז זייער גליטשיג און עס ווערט אייז .אבער די בלעטלעך איז דאך
געפארן קיין ניו יארק אהין און צוריק מיט אלע יארגענג קינדער ,און איך האב נישט קיין אייזיגע זאך ,ס'איז א פשוט'ע בלעטל ,אבער למעשה ווערט
זיי אויסגעלערנט אז דאס איז אן אפענע כלי וואס איז אסור ,און מיר האבן עס זייער שטארק גליטשיג ,און מ'קען זיך ח''ו זייער שנעל אויסגליטשטן.
זיך ב"ה פיין אן עצה געגעבן וויאזוי זיי צו האלטן פארנומען כשר'ערהייט. דעריבער זאל מען וויסן און זיין געווארנט איבער דעם.
יישר כח פאר אריינלייגן מיינע ווערטער לתועלת דורות הבאים. הצלחה רבה און א געזונטע ווינטער
א.י.ג. ()-
43
פרשת
תוישפרא
"ז
למען תספר
אים געקריצט די ציין ,דאס בלוט איז אים ארויפגעקומען יעדעס טייערע ליכטיגע קינדערלעך!
מאל וואס ער האט אים געזען ,ער האט אים פשוט געוואלט צורייסן. ס'שטייט אין די וואכעדיגע סדרה ,וימול אברהם את יצחק בנו
אבער וואס קען ער טון ,דער קעניג האט אים ליב ,ער קען גארנישט בן שמונת ימים ,אברהם האט גע'מל'עט זיין זון יצחק דעם אכטן
טון .אבער דער גלח האט אלץ געזוכט א וועג וויאזוי אוועקצומאכן טאג ,כאשר צוה אותו אלקים ,אזוי ווי דער אויבערשטער האט אים
ר' משה פארן קעניג. באפוילן.
ווען ער איז אריינגעקומען צו דער קעניג און דער קעניג האט עס איז געווען א חשוב'ער איד מיטן נאמען ר' משה .ער איז
זיך פאר אים אויפגעשטעלט ווייל ער איז דער גלח ,האט דער גלח געווען א מדקדק במצוות ,ער האט אכטונג געגעבן אויף יעדן מצוה
געטראכט צו זיך ,פאר ר' משה שטעלט זיך נישט דער קעניג אויף... מורא'דיג שטארק ,ער איז געווען זייער א קלוגער מענטש און זייער
און דער גלח רופט זיך אן" ,זאג מיר געערטער קעניג ,דער מאשקע א געערטער מענטש.
איז שוין געווען ביי דיר?" ער האט אים געוואלט אזוי אוועקמאכן,
מיטן רופן "מאשקע". ר' משה איז געווען דער קעניג'ס עצה געבער ,דער קעניג האט אים
עכט ליב געהאט ווייל ער איז געווען א קלוגער א פארשטענדליכער,
זאגט דער קעניג" ,הע הע הע ,ער איז מיין משה ,אים וועסטו
דער קעניג האט נאר פאר אים אנטפלעקט סודות ,גאר וויכטיגע
נישט רופן מאשקע ,ער איז מיין עצה געבער ,אים געטרוי איך מיט
דאקומענטן וואס ער האט פאר קיינעם נישט געוויזן האט ער פאר
מיינע דאקומענטן און סודות וואס פאר קיינעם געטרוי איך נישט".
ר' משה יא געוויזן.
דער גלח האט זיך אויפגערעגט ,ער האט געוואלט אוועקמאכן
דאס האט נישט אפגעהאלטן ר' משה פון טון מצוות און מעשים
ר' משה און דער קעניג האט אים נאך גרעסער געמאכט יעצט .ער
טובים .ר' משה איז געווען באקאנט אין שטאט אלס א מוהל ,ווען מען
האט פרובירט ווי ער קען אונטערקויפן דעם קעניג צי אנדערע
האט געדארפט מאכן א ברית
וועגן וויאזוי צו אפווישן דעם ר'
משה ,אבער עס איז אים נישט מילה האט מען אים גערופן און
געלונגען. ער האט געקענט פונקטליך די
הלכות ,ער איז געווען זייער אן
אה! פלוצלינג איז דער גלח
ערליכער מוהל און אן ערליכער
אויפגעקומען מיט א גוטע פלאן.
איד.
דער גלח איז צוגעגאנגען צו דער
באדינער פון ר' משה ,ר' משה אין דעם קעניגליכן פאלאץ
האט געהאט א באדינער ,ער וואו ר' משה האט זיך געדרייט
האט אים געגעבן אסאך געלט נעבן קעניג ,האט זיך אויך
און ער האט אים געזאגט" ,די געדרייט א גלח א גרויסער רשע,
קומענדיגע מאל וואס דו גייסט און ער האט מקנא געווען דעם
אריין צוזאמען מיט ר' משה ר' משה אז ער באקומט אזויפיל
דארטן וואו ר' משה לייגט אוועק כבוד און שעצונג פון דעם קעניג,
די פאפירן די דאקומענטן און פאלאץ אין קעניג ביים חשוב'סטער דער געווען איז משה ר' ער האט אים נישט געקענט
קוקן אין פנים אריין ,עס האט
44
וואספארא מין זאך איז די סודות פונעם קעניג ,זאלסטו
דאס? דער קעניג איז געווארן ארויס'גנב'ענען צוויי דריי
אויפגעציטערט אויפגעשוידערט, פאפירעלעך און געב מיר עס,
ער האט געלאזט רופן זיינע איך געב דיר פאר דעם אסאך
באדינערס" ,מען דארף שוין געלט".
זען צו אוועקלייגן דעם ר'
דער באדינער האט זיך
משה ",האט דער קעניג געזאגט,
געלאזט אונטערקויפן ,און ער
"פאר מיין גאנצע קעניגרייך
האט ארויסגענומען עטליכע
גייט צוגרינד ,ער איז א מורד נאר ר' משה דער ראטגעבער האט צוטריט צו אזעלכע פלעצער צעטלעך שטילערהייט ווען ר'
במלכות ,ארויסצוגעבן אזעלכע
משה האט נישט באמערקט און
סענסיטיווע סודות???"
ער האט עס איבערגעגעבן פארן
אזוי ווי ר' משה איז געווען
גלח.
א געטרייער עצה געבער און א
גוטער פריינט פונעם קעניג ,און דער גלח האט זיך געפריידט
דער סדר איז דעמאלט געווען אז אויף די צעטלעך ,יאוי ,קוק
ווען דער קעניג האט געדארפט וועלכע סודות דא שטייט ,דאס
הרג'ענען זייער א מכובד'יגער האט טאקע נאר ר' משה ,און ר'
מענטש האט ער אים נישט משה האלט עס פארן קעניג עס
גע'הרג'עט אזוי ווי מען הרג'עט איז נישט דא נאך איינס אזאנס,
סתם א פארברעכער ,ווייל עס נאך אנדערע קאפיס ,איך וועל
פאסט נישט אזא געערטער דאס ווייזן פארן קעניג אז ר'
מענטש וואס ער איז געווען אזוי משה האט מיר עס געוויזן ,אוי
נאנט מיטן קעניג זאל מען יעצט וועט זיך דער קעניג אויפרעגן
הרג'ענען אזוי ווי א פארברעכער, אויף ר' משה אוי וועט מיר
נאר מען פלעגט אזא סארט געלונגען אים אוועקצולייגן.
מענטש הרג'ענען אויף א שטילע דער גלח האט אויסגעארבעט
וועג אז קיינער זאל נישט וויסן. א פלאן .אין א שיינעם טאג קומט
דער קעניג האט געלאזט דער גלח אריין צום קעניג ,ער
אריבער רופן ר' משה ,און ר' שמועסט מיטן קעניג זאכן וואס
משה קומט ווי זיין שטייגער גייט פאר אין קירכע ,דער קעניג
אריבער צום קעניג. שמועסט זאכן וואס גייט פאר
דער קעניג ווייזט אויף זיין ביי א געוויסע מלחמה וואס ער
פנים אפילו א שמייכל" .א גוטן פירט ,אינמיטן דער שמועס האט
ר' משה!" דער גלח ארויסגעזאגט פון זיין
ר' משה רעדט געהעריג אזוי מויל געוויסע סודות וואס דער
ווי יעדן טאג" ,וואס הערט זיך קעניג האט נישט גע'חלומ'ט אז
געערטער קעניג? וואס דארף ווי קומט צו דיר אין האנט אזעלעכע געהיימע סודות עס איז דא איינער וואס ווייסט
מען היינט טון דא?" די סודות חוץ ר' משה.
דער קעניג זאגט אים" ,היינט און דער קעניג רופט זיך אן" ,פון וואו ווייסטו די סודות? ווער האט
האב איך זייער א וויכטיגע בריוו ,א פארמאכטע בריוו וואס איך וויל דיר דאס געזאגט? דאס ווייסט דאך נאר איך מיט מיין עצה געבער
דו זאלסט עס איבערגעבן פאר א געוויסער מענטש אין א צווייטע ראטגעבער ר' משה מיין רעכטע האנט ,פון וואו קומט צו דיר די מיין ַ
שטאט ,נאר דיר קען איך געטרויען .דו ווייסט דאך מיינע סודות ,איז באהאלטענע סודות?"
טאקע נאר דיר געטרוי איך מיט דעם קאנווערט מיט דעם ענוועלא"פ
רופט זיך דער גלח אן" ,וואס הייסט ,דער קעניג ווייסט נישט?
אז דו וועסט עס איבערגעבן פאר יענעם מענטש".
ר' משה פויקט אויס אין דער גאנצער שטאט אלע סודות וואס דער
ר' משה זאגט פאר דעם קעניג" ,פיין איך וועל מיר מארגן צופרי
קעניג זאגט אים"...
ארויסלאזן אויפן וועג ,איך האף אויסצופירן מיין שליחות ווי עס
דארף צו זיין". "אזוי? ווי קען דאס זיין? דאס איז געפערליך! דאס קען נישט
זיין!!!"
דער קעניג זאגט אים" ,זיי געזונט! ה א ב א ג ו ט ע ר י י ז
ע! אבער מאך זיכער אז דו גייסט ארויס מארגן גלייך צופרי ,אז דו "ס'קען יא זיין!" דער גלח נעמט ארויס פון זיין קעשענע אפאר
זאלסט עס נאך קענען מארגן איבערגעבן ,ווייל ס'נעמט א שיינע פאר דא. פאפירן און ער ווייזט פארן קעניג; געב נאר א קוק וואס איך האב
שעה די נסיעה אהין". דער קעניג קוקט" ....יוי!!! ווי קען דאס זיין אז די סודות'דיגע
צעטלעך ליגט ביי דיר אין די האנט?"
ר' משה האט אוודאי געזאגט יא ,און דעם קומענדיגן אינדערפרי זאגט ער" ,יא ,איך האב עס באקומען פון עפעס א פרעמדער גוי,
האט ער זיך ארויסגעלאזט אויפן וועג אויסצופירן דער קעניג'ס ר' משה לאזט ברייט אפן די טיר ,מענטשן קענען זיך דרייען ,איינער
שליחות. האט עס ארויסגענומען און מיר עס געגעבן".
45
וואס עס ווארט אים אפ און וואס אזוי ווי ער גייט אדורך די
עס שטייט אין דעם בריוו .ער דארף נעבן זיין שטאט, ערשטע ָ
האט פונקטליך אויסגעפאלגט די קומט צו לויפן א איד און ער זאגט
שליחות און ער קומט אן צו דעם אים" ,ר' משה ,דער באשעפער
שטאט צו דעם אדרעס און דארט האט דיר אהערגעשיקט ממש
איז טאקע געווען איינער פון די אין די ריכטיגע מינוט".
קנעכט פונעם קעניג וואס דער "וואס איז געשען?"
קעניג האט אים שוין געזאגט "איך האב געהאט א
טאקע וואס ער האט צו טון. אינגעלע!"
דער קנעכט האט אים "מזל טוב! אה! ברוך השם!"
גענומען גלייך און אים געזאגט,
"היינט איז דער אכטער טאג,
קום ,איך דארף גיין מיט דיר
איך זוך א מוהל ווי מיט ליכט,
אינדרויסן פון שטאט און נאכדעם
דער מוהל פון אונזער שטאט
וועסטו שוין פארשטיין וואס דער דער קעניג האט אפגעשריבן א בריוו איז נישט דאהי ,דער באשעפער
שליחות פונעם קעניג איז געווען.
האט דיר אראפגעשיקט ממש
דער באדינער פון ר' משה האט
מיט השגחה עליונה אז דו
גארנישט חושד געווען ,און ער איז געגאנגען.
זאלסט יעצט דא דורכגיין און דו וועסט קענען מל'ען מיין קינד,
אזוי ווי ער קומט אן דארטן ,האט ער אים געוויזן דעם בריוו. היינט איז דאך דער אכטער טאג מען קען נישט ווארטן ביז מארגן
אינעם בריוו איז געשטאנען: אדער איבערמארגן ביז דער אנדערער מוהל וועט צוריקקומען ,דער
דער מענטש וואס געבט דיר איבער דעם בריוו זאלסטו אויפן אכטער טאג איז די מצוה".
פלאץ אריינווארפן אין קאלך אויוון ,אפילו ער שרייט אז מען מיינט "אוי יוי יוי ,עס איז א פראבלעם ,א פראבלעם".
נישט אים און עס איז זיכער א טעות ,זאלסט נישט צוהערן זיין " וואס איז די פראבלעם ר' משה?"
געשריי נאר זאלסט אים אריינווארפן אין קאלך אויוון.
"איך האב זייער א וויכטיגע שליחות פון דער קעניג היינט ,און איך
דער קעניג. מוז אויספירן דעם שליחות פונעם קעניג".
"יא יא ,אבער איך דארף מל'ען מיין קינד".
דער קנעכט כאפט אן ר' משה'ס באדינער מיט ביידע הענט ,און און ר' משה גיבט זיך א כאפ ,איך האב דאך א שליחות פון דער
בינדט אים צוזאם .דער באדינער שרייט קולות" ,עס איז נישט מיר! קעניג דער מלך מלכי המלכים דער קעניג פון אלע קעניגן וואס ער
עס איז נישט מיר! עס איז זיכער נישט מיר! מיין בעל הבית ר' משה הייסט אונז אז דער אכטער טאג דארף מען מל'ען א קינד ,און דא
ער האט געדארפט איבערגעבן דעם בריוו און ער"..... האב איך א שליחות פון וועמען ,פון א מלך בשר ודם אויסצופירן
אזוי ווי ער האט געזען אז אלע זיינע שרייערייען העלפן נישט, די שליחות און איבערגעבן א בריוו .נו ,דער שליחות קען ווערן
האט ער אנגעהויבן שרייען" :איך בין שולדיג ,ווייל איך האב נאכגעשיקט דורך א באדינער אויכעט אדער דורך א צווייטן וואס איך
איבערגעגעבן אלע פאפירן פארן גלח ,דער גלח איז שולדיג ווייל דער וועל אים איבערגעבן אז ער זאל אויספירן דעם שליחות .ער האט
גלח האט מיר אונטערגעקויפט ,מען דארף דעם גלח אריינווארפן!" נאך געמוזט אין דעם זעלבן טאג אנקומען דארטן ,אויסצופירן ביידע
אזוי האט דער באדינער נישט אויפגעהערט צו שרייען. איז נישט געווען שייך ,ווייל אויב גייט ער מאכן די ברית מוז ער שוין
דער קנעכט האט נישט געוואוסט פון קיין חכמות ,אין דער בריוו בלייבן ביי די סעודה וועט ער זיין מיט אפאר שעה שפעטער ,ער וועט
שטייט ,ווער עס ברענגט דעם בריוו זאל מען אריינווארפן ,זאל ער שוין נישט קענען אנקומען דארטן ביז נאכט ,ער דארף דאך אנקומען
שרייען וואס ער וויל ,זאל ער שרייען עס איז א טעות עס איז זיכער אין דעם זעלבן טאג.
נישט אים ,א ר י י נ ג ע ו ו א ר פ ן א ו ן פ א רט י ג. ר' משה האט גלייך גערופן זיין באדינער .ר' משה געבט איבער
אזוי ווי ר' משה האט געענדיגט דעם ברית ,האט ער זיך תיכף דעם קאנווערט פאר זיין באדינער" ,דא האסטו דעם קאנווערט ,דאס
געלאזט אויפן וועג צו גיין צו דעם שטאט דארטן וואו זיין באדינער איז א שליחות פונעם קעניג און דער קעניג האט נאר מיר געטרויעט
מיטן בריוו ,איך געטרוי דיר אז
דו וועסט איבערגעבן דעם בריוו
פאר דער און דער מענטש אין
יענעם שטאט".
פיין ,דער באדינער האט זיך
גלייך ארויסגעלאזט אויפן וועג
מיט דעם בריוו וואס איז פונעם
קעניג אליין ,און ר' משה איז
אריין אין שטאט און ער האט
מקיים געווען די מצוה ,ער האט
גע'מל'עט דעם אינגעלע און עס
איז געווען א סעודת ברית.
דער באדינער וואס איז געווען
אויפן וועג האט נישט געוואוסט
איינע פון די גאר אלטע פאלאצן אין באגדאד-איראק
46
געווען צוריק אין זיין שטאט ,ער איז געגאנגען ,צו זען צי ער
קומט אריין גלייך צום קעניגליכן האט טאקע אויסגעפירט דעם
פאלאץ. שליחות.
ווי נאר דער קעניג האט אים ער איז אנגעקומען צו דעם
דערזען איז ער אראפגעפאלן שטאט ,עס איז שוין געווען
פון זיין שטול ..ער האט כמעט ממש ממש נאכט ,ער קומט צו
גע'חלש'ט ..און ער הייבט אן דער אדרעס ,ער קלאפט אריין
צו שרייען" :אוי ר' משה איז און ער פרעגט דעם קנעכט" ,נו,
מיר געקומען אין חלום ,איך דו האסט באקומען דעם בריוו
ציטער"... היינט?"
און ר' משה זאגט" ,הער "יא יא יא ,אוודאי האב
קעניג ,וואס איז געשען צו דיר? איך באקומען ,איך האב
ביסט אויפן קאפ געפאלן? וואס פונקטליך אויסגעפאלגט
הייסט דו חלומ'סט? דו ביסט וואס שטייט דארטן ,איך האב
אויף!" גע'הרג'עט יענער באדינער
"ווווואאאס הייסט ,ממממען און עס איז מסודר ,אלעס איז
הההאט דדדדיר נננננישט געענדיגט".
גגגע'ההההרג'עט?" פאר ר' משה איז געווארן
"ניין מען האט מיר נישט שווארץ פאר זיינע אויגן" ,וואס
גע'הרג'עט! דער באשעפער דער האסטו געטון? וואס הייסט
קעניג פון אלע קעניגן האט מיר האסט אים גע'הרג'עט?"
געראטעוועט!" דער שרעקליכער בריוו פון קעניג (דאס איז נישט די אריגינעלע "וואס הייסט ",זאגט דער
ר' משה האט אים פארציילט בריוו)... קנעכט" .איך האב געמיינט
אלעס וואס דער קנעכט -וואס דו ווייסט וואס שטייט אין
האט אויסגעפירט די אורטייל דער בריוו .אין דער בריוו איז
און גע'הרג'עט זיין באדינער - געשטאנען אז דער וואס ברענגט
האט אים פארציילט ,אלעס וואס דעם בריוו זאל מען אויפן פלאץ
דער באדינער האט געשריגן. אריינווארפן אין קאלך אויוון ,ער
אזוי ווי דער קעניג האט דאס קען שרייען וואס ער וויל".
געזען די אפענע ישועה ,האט געוואלד און געשריגן ,קוק
ער פארשטאנען אז דער גלח ווי דער באשעפער האט מיר
איז דער וואס איז שולדיג און ער אפגעהיטן אין זכות וואס איך
האט אריינגערופן דעם גלח. בין געגאנגען מקיים זיין די מצוה
דער גלח שטייענדיג ביים פון ברית מילה ,דורך דעם וואס
טיר האט אויך געמיינט אז ער איך בין געגאנגען מקיים זיין זיין
חלומ'ט ,ער האט אויך געמיינט באפעל בין איך געראטעוועט
אז ר' משה איז געקומען פונעם געווארן פון א זיכערער טויט ,און
עולם האמת ,און ער האט זיך ר' משה פרעגט פון דעם קנעכט,
גלייך מודה געווען אז ער האט "און וואס האט מיין באדינער
אלעס אנגעדרייט. געשריגן?"
דער קעניג האט געהייסן פאר "ער האט געשריגן אז ער
די באדינער צו בינדן דעם גלח, איז נישט שולדיג .קודם האט
און אזוי האט דער גלח געהאט ער געשריגן אז ער איז נישט
דער קנעכט פון קעניג האט אים אנגעכאפט און אריינגעווארפן אין שולדיג און אז מען וואלט דיר
א מיאוס'ער סוף אין דער זכות
קאלך אויוון געדארפט הרג'ענען ,ווייל דו
וואס ר' משה האט געהאט
מסירת נפש מקיים צו זיין די האסט עס געדארפט ברענגען.
מצוה פון ברית מילה איז ער געראטעוועט געווארן און דער רשע נאכדעם האט ער זיך אנגעהויבן
האט באקומען זיין מיאוס'ן אורטייל. באהאלטענע די ארויסגענומען אויסצואוויינען אז ער האט
דאקומענטן און איבערגעגעבן פאר דער גלח און דער גלח איז
די מעשה דערציילט דער גרויסער הייליגער צדיק רבי יוסף חיים
שולדיג און דער גלח דארף מען אריינווארפן .אזוי האט ער געוויינט
פון באגדאד דער הייליגער בן איש חי זכותו יגן עלינו וכל כל ישראל.
און געשריגן ער האט זיך מתודה געווען און זיך אויסגעוויינט אז דער
דער אויבערשטער זאל העלפן אין זכות וואס אונז זענען מקיים גלח האט עכט גע'גנב'עט אלע דאקומענטן ער האט עס נאר געגעבן
די מצוות מיט מסירות נפש זאלן אונז אלע געראטעוועט ווערן פון פארן גלח ווייל דער גלח האט אים באצאלט אסאך געלט".
אלע שלעכטס און אלע רשעים זאלן האבן א מיאוס'ער מפלה און
ר' משה האט שוין אלעס גוט פארשטאנען און ער איז פון
מיר זאלן שוין זוכה זיין צו קענען גיין קעגן משיח צדקינו במהרה
דארטן אהיימגעפארן .די קומענדיגע נאכמיטאג איז שוין ר' משה
בימינו ,אמן.
47
ד ש מ י א ב ס י י ע ת א
מסיבת
לדעת
לאנדאן
הייב פונעם נייעם זמן
שה סדרי משנה פון צום אנ
און סיום שתמידים לדעת קינדער
צענדליגער מ
מאנטאג ויגש
קינצליכע
פארשטעלונג א לעבעדיגע
נאכט
דירנפעלד
די דורך אנגעפילט מיט
איבעראשנדע
ברודער פראגראמען און
רייכע מתנות
און גורלות;
מגיד שיעורדורך דער
לייב ווייס שליט''א הרב יודא געשמאקע
צו פארן צו די מסיבה
אס קומט ספעציעל
וו
דרשה
רייכע דראמאטישע
מוזיק מעשיות
ערווארט דיין פריוואטע הזמנה מיט א
איינטריט קארטל אין די פאסט
פרייליכע מעלדונג
רוף יעצט שרייבט זיך היינט איין .האב הנאה אלע קינדער וואס שרייבן זיך איין אין
020-8089-9022 #5-1 פון די געשמאקע מסיבה .און ענדיג
ששה סדרי משנה צו דיין בר מצוה.
מתמידים לדעת צום נייעם זמן וועלן
אויך קענען אנטייל נעמען ביים סיום.
48
